diff options
Diffstat (limited to 'old/69948-0.txt')
| -rw-r--r-- | old/69948-0.txt | 67827 |
1 files changed, 0 insertions, 67827 deletions
diff --git a/old/69948-0.txt b/old/69948-0.txt deleted file mode 100644 index 83ca02d..0000000 --- a/old/69948-0.txt +++ /dev/null @@ -1,67827 +0,0 @@ -The Project Gutenberg eBook of Diccionario Español-Bisaya, by Juan -Felis de la Encarnacion - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and -most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms -of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you -will have to check the laws of the country where you are located before -using this eBook. - -Title: Diccionario Español-Bisaya - Segunda edición - -Author: Juan Felis de la Encarnacion - -Release Date: February 4, 2023 [eBook #69948] - -Language: Spanish - -Produced by: Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading - Team at https://www.pgdp.net/ for Project Gutenberg (This - book was produced from scanned images of public domain - material from the Google Books project.) - -*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK DICCIONARIO -ESPAÑOL-BISAYA *** - - - - - - DICCIONARIO - ESPAÑOL-BISAYA, - - COMPUESTO, CORREGIDO Y AUMENTADO POR EL - R. P. Fr. JUAN FÈLIS DE LA ENCARNACION, - - Provincial que ha sido dos veces de Agustinos descalzos, - de la provincia de S. Nicolàs de Tolentino, de Filipinas. - - SEGUNDA EDICION. - - CON SUPERIOR PERMISO. - - Binondo: - Imprenta de MIGUEL SANCHEZ y CA. - 1866. - - - - - - - - -AL LECTOR. - - -Persuadido, caro lector, que la publicacion de un Diccionario -Bisaya-Español Cebuano únicamente podrà ser de utilidad á los sugetos -que ya se hallasen impuestos en los primeros rudimentos del idioma -bisaya, me propuse dar á la prensa otro cuyo estudio hiciese à los -principiantes de algun modo mas suave y llevadero el trabajo que cuesta -el aprendizaje. Este es el Diccionario Español-Bisaya de Cebú, por -primera vez escrito é impreso; que ahora veràs reimpreso. - -Nada resta que añadir à lo ya dicho en el prólogo y advertencias al -espresado Diccionario Bisaya-Español, solo deberé advertirte que la -estrellita, puesta con frecuencia en el presente libro, sirve para -distinguir las diferentes acepciones de los términos. - - - - - - - - -DICCIONARIO -ESPAÑOL-BISAYA. - - -A - -Á, artículo de nombres propios. = Cang, can. * Artículo de nombres -apelativos. = Sa. * Mí. = Canáco. - -Á nosotros nosotras incluyendo á todos con quienes se habla. = Canáto. -* Nosotros, excluyendo á algunos. = Canámo. - -A tí. = Canímo. - -A vosotros, vosotras. = Caníño. - - - -AB - -Abad y todo superior. = Ponóan. - -Abadejo. = Toad toad. - -Abadesa. = Ponóan sa mg̃a binócot, sa mg̃a monja. - -Abadía. = Baláy convento ug mg̃a dona sa mg̃a monje, sa mg̃a Padre. - -Abajo. = Sa silong, sa obos, sa ilálom. - -Abalanzar, poner las balanzas del peso en fiel. = Tadong, bantang. - -Abalanzarse, arrojarse, impeler. = Hamlag, damag, dasmag. * Con los -brazos abientos. = Damhag, dasmag. - -Abalorio de color de oro. = Samboláoan. * De diferentes calidades y -figuras. = Malabóla. - -Abanderado. = Ang magadála sa bandera. - -Abandonar. = Bia, sagad ó paságad. - -Abandono. = Pagcabía. - -Abanicar. = Pagpáypay, pagapáyod. - -Abanico. = Paypay, apáyod. - -Abanto. = Langgam. - -Abaratar. = Pagóbos ang bili, pagsáhol. - -Abarcar con los manos. = Hogpong, pongpong. * Abrazando. = Paggácus, -paghácgom; paggámal. - -Abarquillado. = Haláoig sa calíng̃in. - -Abarracarse. = Pagsílong sa mg̃a payág. - -Abarragarse. V. Amancebarse. - -Abarrancadero. = Calonáng̃an, lonáng̃an, cayanáng̃an. - -Abarrancarse. = Liguid, lonáng. - -Abarrotar. = Pagponó sa mg̃a sooc. - -Abastecer. = Paghátag, pagándam, pagtagána sa quinahánglan. - -Abasto. = Pagcabáton sa mg̃a Calán-on. - -Abatanar. = Pagbónal, paglígis sa mg̃a panápton. - -Abatido. = Obos, oaláy polos, talamáyon. - -Abatimiento. = Pagpaóbus sa bóot. - -Abatir, abatirse. = Paóbus, pagpaóbos, obó, daog, padáog, pagtámay. - -Abdicar. = Dilí, ayad. - -Abeja. = Potiócan, lígoan. - -Abejar. = Odlan, pagapóy-an sa mg̃a patiócan. - -Abejarron. = Boyog, guiao, biao. - -Abejarruco. = Langgam. - -Abejon. = Laqui sa mg̃a potiócan, potiócan ng̃a laqui. - -Abejonazo. = Boyog ng̃a dagcó. - -Abejoncillo. = Boyog ng̃a diótay. - -Abejorro. = Boyog, guiao, biao. - -Abejuno. = Canhic, canhig potiócan. - -Abertura de boca ó dedos. = Sing̃í, guing̃i. * De camisa por el cuello. = -Liab. * En tierra, tabla, pared, &c. = Bohó, bang̃ag, lotac, boong, -gotang, goang. * De bolsillo ó manera. = Si-si, quisí. - -Abierta puerta, ventana. = Inábli, inócab. * Llaga. = Binóca. - -Abjurar. = Pagmatúod sa pagpanómpa, pagdíli sa pagpanómpa sa guitóg-an, -sa guipamatúod ng̃a daan. - -Ablandar. = Bonol, homoc, bon-og, lomo, comos. * Al obstinado, -renitente. = Alam alam. - -Abnegacion. = Pagdíli sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot, sa cailíbgon. - -Abnegar. = Idem. - -Abobado. = Hong̃og, bong̃og, colang sa bóot, alang alang, colidó, magáan -ug buot, miné. - -Abochornar, hacer mucho calor. = Aling̃íi, alang̃áan, aling̃ása. * Causar -á alguno vergüenza. = Olao. - -Abofetear. = Sagpá, tagpá, sumbag. * De revés. = Tampalíng. - -Abogado, letrado, protector, patron. = Tomalában, manlalában, -mananábang. - -Abogar. = Tabang, laban. - -Abolir. = Pagóndang sa batásan. - -Abollar. = Gopoc, yopoc, lópiac. - -Abolladura. = Idem. - -Abominable. = Tacós ng̃a pagadómtan, paglicáyan, dolómtan. - -Abominar. = Domót, daot, lícay. - -Abonanzar. = Pagsógor sa pagcalínao, paglínao. - -Abonar. = Nagamaáyo, nagapacamaáyo, angcat. - -Abordar una embarcacion á otra, ó chocar una con otra. = Bangga, -sangca. - -Aborrascarse el tíempo. = Onós, dag-om. - -Aborrecer. = Domót. - -Aborrecible. = Dolómtan, tacós ng̃a, pagadómtan. - -Abortar. = Coha, tactac, tagas. - -Abotonar. = Pagbotones, pig-got. - -Aboyar embarcacion. = Pagpalayáo, pagpatáo, patáo, pagpatáob, -pagpalutáo. - -Abrasar, quemar. = Sonog, silab, daob, pasó. - -Abrazadera. = Bacólong. - -Abrazar, ceñir. = Halog, gacos. * Niño. = Cogos, codcod. * Copcop, -sacom, acba, tamba. - -Abreviar. = Dalí, lactod, daclit. * Nombre por cariño. = Dangga. - -Abrigarse con ropa. = Colópo, tabon. * Abrazando á otro. = Copóy, -gacos, halog. * Del viento el que navega ó cualquiera otro. = Salípod, -salísip, salimbong. - -Abrir puerta, &c. = Abli, ocab. * haciendo brecha. = Locab, longcab. * -Boca ó lábios. = Ng̃a ng̃a, bang̃áng̃a, bong̃at. - -Abrirse grano que se tuesta. = Biti. * Flor de árbol, &c., capullo de -algodon, &c., zurron de frutas, &c. = Bosoag, boscag, hathat, bocad, -bongday. - -Abrir cosa tapada, tinaja, caja, &c. = Bocas. * Los ojos. = Boca, matá, -bolícat, boníhat; picat. - -Abrirse alguno paso por alguna parte. = Bolhang. - -Abrir algo por medio. = Si-si, sa-sa. * Animal por el lomo. = Bolhag. * -Por la barriga. = Hibos, li-li, lili, dadas, di-di, si-si. En cebú, -Abli, yasyas. * La mano, ó ropa, esteras, &c. = Boclad, ladlad. * Las -piernas. = Bila, biláca. * Hinchazón, grano, &c. = Carlit, tosdic, -cadlis. * El pez las agallas para respirar. = Hicab hicab, tocab tocab. -* Muesca en palo, &c. = Sing̃it. * Agujero en pared, palo, &c. = Bohó, -tihab, tohob. * La boca bostezando. = Hoyab, ling̃ábng̃ab. * La boca -agonizando. = Ting̃á, ting-ab. * Algo por fuerza. = Ting̃ál, bing̃at. - -Abrirse algo, rajarse, separarse. = Ganghal, sa-sa, pacas, booac, -lotac, bitas. - -Abrir cerradura ó candado. = Abli. - -Abrirse herida. = Boca, boto, bosoang. * Rio, zanja, &c., tomar nueva -dirreccion. = Bos-oang. - -Abrir camino, sendero ó calzada. = Gahit, gahad. - -Abrojo. = Tonoc, sapínit. - -Abocharse. = Cao-it, sab-it. - -Abroquelarse, cubrirse con el broquel. = Calásag, pagpang̃alásag, lipod, -salípod. - -Abrumarse con algun grave peso. = Daug sa cabóg-at. - -Absit. = Simbacó. - -Absolucion. = Pagdaláng̃in. - -Absolutamente. = Gayód. - -Absoluto. = Caogalíng̃on. - -Absolver. = Tangtang, baoi, daláng̃in. - -Absorver, empapar. = Soyop, yopyop. - -Absorto. = Nating̃ála, nabólong. - -Abstenerse, ayunar. = Poása, pogong, hayat. - -Absterger, limpiar. = Pahid, nisnis, nosnos, hugas, quias. * Limpiar -heridas. = Honal. - -Abstraerse de los sentidos, enagenarse de las cosas sensibles. = -Pagoalá sa boot, pagpógdao. - -Abubilla. = Langgam. - -Abuelo, abuela. = Apóhan. * Id. segundos. = Song̃áy. * Id. terceros. = -Songcod, sogcod, apóhan sa tohod. * Id. cuartos. = Sayómag. * Abuelo, -abuela, palabras de cariño. = Amba, yombo, ombo, inda. - -Abultar alguna cosa. = Gántong, dagcong booc, gantóong. - -Abundancia. = Pagcaábo, pagcadághan, pagcadasál. - -Abundar algo. = Abo, dághan, dasál. - -Aburrir, molestar. = Samoc, coti coti, toyo. - -Aburujar. = Comot, gom-os. - -Abusar. = Sagad, paságad, labí, hagálam. - -Abyeccion. V. Abatimiento. - -Abyecto. V. Abatido. - - - -AC - -Acá. = Dinhi, didi. - -Acabable. = Holománon. - -Acabado, perfecto. = Hingpit, human, tapus, obus, tibáoas, tiboas. - -Acabalar. = Ponó, dogang, sompay, tongtong. - -Acabamiento, fin. = Pagcatápus, pagcatibáoas, pagcahóman, catapúsan, -pagcacámhan. - -Acabar. V. Acabado, perfecto. - -Acabildar, unir, juntar muchos pareceres en uno. = Ipon, tigom, tapoc, -ang̃ay, oyon, tip-oc, pagóyon, paghiósa, pagáng̃ay. - -Acacia. = Cahoy ng̃a tolóncon. - -Academia. = Escolahán, pagatón-an. - -Acaecer. = Tabo, sodíl. - -Acaecimiento. = Paghitábo, pagsodíl, pagcasodíl. - -Acalenturarse. = Hilánat, init. - -Acaloramiento. = Init, pagcaínit. - -Acalorar. = Idem, pagínit. - -Acallar á niños. = Ling̃ao, lipat. - -Acallar consolando. = Lipay, sambag. * Aconsejando. = Sambag, tambag, -alam alam, hinay. - -Acamado, tenderse, estar echadas las mieses unas sobre otras. = Hapay, -higda, calígad. - -Acambayado. = Quinambáya, binóloc, binódcan, binadlísan. - -Acanalar. = Quilot, silo. * Agua. = Sandayóng, dapit. - -Acantilado, costa escarpada. = Pangpang, halálom ug pondo. - -Acañonear, disparar cañones. = Bohi, lothang. - -Acaramelado. = Quinadamélo. - -Acardenalar. = Labod. - -Acarrear por tierra. = Hacot, bala, yayong, goyod. * Por agua. = Sagib, -ganoy, sabiag. - -Acartonarse, ponerse flaco. = Nioang. - -Acaso. = Cahá, cayhán, ayhan, cayhá. - -Acatar. = Tahod, tahá. - -Acaudalar, atesorar. = Pagtípig, pagtígom sa salapí, dagínot, -pagsinacóan, paghicao. - -Acaudillar, mandar á alguna porcion de gente. = Pagbóot, boot, sogo, -mando, hopot. - -Acceder, convenir en algo. = Oyon, ang̃ay, pagsábot. - -Accesible. = Masáyon, padóol. - -Accidente, enfermedad, accidentarse. = Bati, saquét, pogdao. - -Accion. = Bohat. - -Acecinar. = Tapa, bolad. - -Aceite. = Lana. - -Aceitera. = Lanáhan, lalánhan. - -Aceitoso. = Lanáhon. - -Acelerar. = Dalí, lagmit, dagmit, daclit. - -Acemite. = Tictic, tahóp. - -Acendrado, puro. = Olay, pinódga. - -Acensuar. = Pagpaábang. - -Acepillar. = Pagsepíyo, hínlo, paghánglas. - -Aceptar lo que dan. = Daoat, caláoat. * Personas. = Pagpíli sa táuo, -pagpalángga. - -Acero. = Asero, icaláha. - -Acérrimamente. = Oyámot, caáyo, gayód. - -Acérrimo, vigoroso. = Cosgon, cosógon. * De tesón. = Dilí mabálhin, -tinóod, sa minatóod. - -Acertadamente. = Caáyo, sa toman, sa pagcatóltol, sa pagcaígo. - -Acertado. = Maáyo, toman, batid, matoltólon, macaígo. - -Acertar. = Toltol, himo. * El que dispara arma, fisga, flecha, palo, -&c. = Igo, toltol, toon. - -Acierto. = Pagcaígo, pagcatóltol, pagcatóon. - -Aclamar. = Pagóyon, pagbóot, pagsábot, pang̃áng̃ay, pagbántog, pagíla. * -Alabar. = Dayeg, dayao. - -Aclarar, explicar. = Dayag, asoy, sayod, saisay. * El tiempo. = Linao, -paoa. * La verdad. = Sosi, dayag, hayag. - -Aclararse lo turbio. = Tin-ao. * Horizonte. = Banag banag, haoan, -hayag. * El dia. = Magabóntag, magaaláman daman, maháyag háyag, -magaadláuon. - -Aclimatarse. = Ang̃ay, oyon. - -Aclocarse, ponerse cluecas las gallinas. = Lomlon. - -Acobardarse. = Hadloc, talao, tahap, tahá. - -Acocear. = Tindac, sindol. - -Acodar, estribar sobre el codo la cabeza. = Panampíling. - -Acoger, acogerse. = Dang̃op, tapon, panilong, pagquimalóoy. - -Acometer. = Dosmog, hamlag, dasmag. * V. Embestir. - -Acometerse los gallos. = Laboc, sabong. - -Acomodar. = Hosay, sohay, ang̃ay, hipus. - -Acompañar. = Obán, coyog, boylog, nonót, opód. * Instrumentos músicos. -= Doyog. * Por mar. = Abay. - -Acongojar, oprimir. = Sáquet yogot, sobó, socó. - -Aconsejar. = Sambag, tambag, todlo, toon. - -Acontecer. = Tabo, sodil. - -Acopiar, Reunir. = Tigom, hipos, tapoc, tip-oc, ipon. - -Acoquinarse. = Talao, hadloc, copo copo. - -Acorcharse. = Mala, oaláy lamí. - -Acordar, determinar, resolver. = Buot, húna húna, sogo. - -Acordarse del ausente. = Handom, hidlao, olad, hisgot. * Voces, -uniformarlas, é instrumentos, templándolos. = Ang̃ay, doyog. * De cosas -pasadas, tratando de ellas. = Hisgot. - -Acorde, conforme, correspondiente, igual. = Ang̃ay, topóng, sama. - -Acornar, dar cornadas. = Song̃ay, song̃ag. - -Acorralar. = Abog, bilánggo. - -Acortar. = Potol, lactod, halip-ot, cobos, colang, hayocong, otod. - -Acosar siguiendo, persiguiendo á otro. = Apas, nonót, dalágan, lanat. * -Causando molestias. = Logpit, daot, logos, bodlay. - -Acostarse dos juntos, ó mas. = Dolog. * Dos ó mas, bajo una manta. = -Cayab, son-od, son-ot, lomon. * Al lado de otro. = Obay. * Boca abajo. -= Cobol, hapa. * Boca arriba. = Hayang, hoy-od. * El niño en su cuna. = -Colan. * Las aves. = Holon, holop. * Cuadrúpedos. = Lobog, loco. - -Acostarse. = Higda, ligad, calígar, loco. - -Acostumbrarse. = Anad, hagálam, gaoi, basbas. - -Acotar, amojonar. = Bong̃at, olot. - -Acre. = Aslom, isog, saplod, aras, arat. - -Acrecer, aumentarse algo. = Daghan, tobo, dogang, dagcó. - -Acreditar. = Matúod, pagmatúod, tood. - -Acreedor. = Hing̃otáng̃an. - -Acribar. = Alíg-ig. - -Acribillar. = Pagbohó, bohó, tabád, tadtad. - -Acriminar. = Sombog, sang̃il. - -Acrisolar. = Olay. - -Acristianar. = Bonyag, boñag. - -Acta. = Camatoódan ng̃a sinólat. - -Actitud, postura. = Pagcabótang. - -Activar, avivar, excitar. = Dalí, cogi, pagsingcámot. - -Activo. = Macógi, madaling táuo, malágmit, madágmit. - -Acto. = Buhat. - -Actualmente. = Cadón. - -Actuar. = Pagásoy, sayod. - -Acuchillar. = Sontoc, tacbas, tigbas. - -Acudir. = Tabo, tagbo, tambong, abot, dagia, goboc, dapó. - -Acudir, ayudar. = Tabang, laban. - -Acuerdo. = Inoyónan, guicaoyónan, guisabótan, sabot, oyon. - -Acullá. = Didto, dito, did-on. - -Acumular. = Tigom, tapoc, ting̃ób. - -Acuoso. = Matóbig, tinóbig. - -Acurrucarse. = Cuyúgpus, ticóngcong, copo copo. - -Acusar. = Sumbong, habaló, tog-an. - -Acusarse el que se confiesa. = Suguid, tug-an. - -Acusar querellándose. = Saca, dato. * Falsamente. = Botang botang. * -Dando en cara alguna cosa. = Boyboy. - - - -ACH - -Achacar, imputar, echar la culpa. = Pagsáng̃il, sang̃il, tap-il. * -Falsamente, con mentira. = Butang butang. - -Achacoso. = Malúya loya, maloyáhon, dili macáscog, masaquéton, saquét. - -Achaque, enfermedad. = Saquét. * Disculpa. = Balíbad, sang̃il. - -Acharolado. = Sinao, hinlo. - -Achicar, reducir á menos algo. = Diot, potol, copos. * Disminuir agua, -sacándola. = Hinobig, limás. - -Achiote. = Siótes. - -Achulado. = Matístis, ang̃áyan, bayhónan, maníndot. - - - -AD - -Adagio. = Casangpotánan, sangpotánan. - -Adalid. = Ponóan, mando, panogót, tagóna, magabóot, magasógo, pang̃ólo, -maoóna. - -Adamado. = Babayénon, binabáye. - -Adecuar. = Ang̃ay, oyon, topóng. - -Adefesio. = Polong ng̃a oaláy hingtóngdan, cahológan, cahonóng̃an. - -Adelantado, atrevido. = Oaláy catahá, oálay pagtáhod, maísog, cásing -casíng̃an. - -Adelantar. = Ona, dalí. * Paga. = Bayad ng̃a daan, ona. * Dejando atrás -á otro. = Bia. - -Adelante hacerse. = Osoag, ídog. * Pasar. = Dayon, aguí. - -Adelgazar. = Linis, sapsap, nipis, gamáy. * Metal, batirlo. = Bacbac. - -Además. = Labot pa niána, niíni. - -Adentellar, morder. = Paac. - -Adentro. = Sa solód, dayon. - -Aderezar, componer. = Hosay, sohay, hipos, ayo. dayan dayan. * La -comida. = Guisal, tola, loto. - -Adestrar. = Anad, tanód. - -Adeudar. = Ótang. - -Adherirse. = Oyon, obán. - -Adicionar. = Dogang, sompay. - -Adiestrar, enseñar, instruir. = Toon, todlo, asoy, sayod, tanód. - -Adinerado. = Salapían, salapiánon, adonáhan. - -Adivinanza, acertijo. = Tigmo. - -Adivinar. = Tagna, toon, toltol. - -Adivino. = Manalágna, magtatágna, tomalágna. - -Adjudicar. = Hatag, pagangcon. - -Adjunto, junto con otro. = Obán, ipon. - -Administrar. = Hopot, bantay, boot, sogo. - -Admirable. = Cating̃aláhan, hingbólng̃an. - -Admirarse. = Ting̃ála, bolong. - -Admitir. = Daoat, caláoat, pagpoyó, solód. - -Adobo. = Inasín, inasínan, guinamós. - -Adobar. = Gamós, dayoc. - -Adolecer. = Saquít, bati. - -Adonde. = Hain, saa, asa, dis-a, diin. - -Adoptar. = Angcon, pagánac anac. - -Adoptivo. = Inángcon, inánac. - -Adorable. = Silingbáhon, talohódon. - -Adorar. = Singba. - -Adoratorio. = Singbahán, pagaampóan. - -Adormecer. = Tolog tolog, docá. - -Adornar. = Dayan dayan, hias, ayo. - -Adorno. = Dayan dayan. - -Adquirir. = Sapol, sadíli. - -Adrede, adredemente. = Toyo, tinóyo. - -Adular. = Olo olo, ibid ibid. - -Adultear. = Sapao, haníb, sanib. - -Adúltero. = Mananápao. - -Adulto. = Hamtong. - -Adusto. = Bodong, ihaláson. - -Advenedizo. = Lalín, sal-ot, domolóong. - -Advenimiento. = Pagánhi, pagábot. - -Adversario. = Aoay, batoc. - -Adversidad. = Calisór, calisdánan, cayógot, casáquit, cagoolánan. - -Advertido. = Batid, magatimáan, magtimaánon, mamatng̃ónon. - -Advertir. = Matng̃on, timáan, pagtimáan, húna húna. - -Adyacente. = Dool, Dapit, olót. - - - -AE - -Aechadero. = Pagaalig-ígan. - -Aechadura. = Tahóp, tictic. - -Aechar. = Palíd, alíg-ig. - -Á él. = Canía, sa ia. - -Á ella. = Canía, id. - -Á ellos, á ellas. = Caníla sa íla. - -Á este, á esta. = Niíni. - -Á estos, á estas. = Niíni. - - - -AF - -Afabilidad. = Pagcalómo, maáyong búot, maáyong gaoi, pagcanáya náya. - -Afable. = Lomo, yo-yo, yomyom, aláihan, naya náya. - -Afamado, famoso. = Bantog, bantógon, pananglétan, sanglet, donggánon. - -Afan. = Pagcahágo, pagcalisód, pagcabódlay, cahágo, cabódlay, calisód, -cagóol. - -Afanar, afanarse. = Bodlay, hago, lisód. - -Afear. = Saoay, lao-ay, pidya, tamay. - -Afeccion. = Paghigúgma, pagpalángga, caíbog. - -Afectar. = Pagdáyan dáyan, dihog, homót. - -Afecto. = Gugma, boot, hináng̃op. - -Afectuoso. = Mahagógma, magpalángga. - -Afeitar. = Alot, gunting. - -Afeite. = Dihog, hilog, iholomót. - -Afeminado. = Bantot, bayog, babayénon. - -Afeminarse. = Pagbinabáye. - -Afianzar. = Lig-on. - -Aficion. = Gugma, boot, pagcapalángga. - -Aficionarse. = Idem. - -Afilar. = Baid, talom, hait, sam-id. - -Afin. = Cuobánan ng̃a tap-il. - -Afinar. = Nipis, gamáy, tagning, olay. - -Afirmar. = Lig-on. * Asegurar como cierta alguna cosa. = Pagmatúod. - -Afirmativamente. = Tinóod, sa minatóod. - -Afliccion, pena. = Casáquit, cayógot, calisód, cagóol. - -Afligir, afligirse. = Idem, sobó, socó. - -Aflojar. = Loag, togot, hogac, bohi. * Enervátio virílium. = Polay. * -Viento. = Linao. - -Afluencia, copia. = Daghan, cadaghánan, abo, dasál. - -Aforrar, poner forro á alguna cosa. = Sapao, hanig, sacnib, longcob. - -Afortunado. = Boláhan, paládan. - -Afrecho. = Tahóp, tictic. - -Afrenta. = Pagcatámay, caólao. - -Afrentar. = Tamay, olao, timólang. - -Afrentoso. = Maoólao. - -Afuera. = Sa goa, paháoa. - - - -AG - -Agacharse. = Yobo, yocbo, paóbos, copó, coob, loob. - -Agalla. = Hasang. - -Agarrar, agarrarse. = Cabot, capot, coha, gonit, tacboy, capiot, tocbo, -tocla, dacop. - -Agarrotar. = Baat, higot, hogot, hicog, bitay. - -Agasajador. = Maábi abíhon. - -Agasajar. = Abi ábi. - -Á gatas andar. = Camang, coyámang. - -Agazapar, prender. = Dacop, sacop. - -Agazaparse. V. Agacharse. - -Agenciar, buscar. = Bulong, mang̃íta, dagínot, pagpatigáyon, quita. - -Ágil, ligero, vivo. = Lagmit, dalí, madalíon, lagsic, dasig. - -Agitar. = Lihog, og og, quino, yosyos. - -Agitarse. = Bodlay, capoy, cotás. - -Agobiarse. = Daog, bodlay, capoy. - -Agolparse, juntarse muchas personas. = Tigom, ting̃ób, tagbo, tambong, -tapoc. - -Agonía. = Paghing̃ótas, pagting̃á, pagtíng-ab. - -Agonizar. = Ting̃á, ting-ab, hing̃ótas. - -Agorar, adivinar los sucesos por medio de prácticas vanas. = Aníto, -dioáta, tagna. - -Agorgojarse algo. = Bocboc, gaboc, agay-ay. - -Agostarse algo. = Mala, laya, data, agas, tagas, tagac. - -Agotar la taza, &c., bebiendo. = Hodót, titi. - -Agotar ó agotarse agua. = Titi, iti, mala, limás, hinóbig, hobás. - -Agraciar. = Looy, hatag, lolot. - -Agradar. = Gogma, boot, ang̃ay, oyon, himóot. - -Agradecer. = Tamód, dayao, salámat, Dios magbáyad. - -Agrado. = Maáyong búot, pagcahimóot. - -Agrandar. = Pagdagcó, dacó, pagtáas. - -Agravar. = Pagdógang sa cabóg-at. - -Agraviar. = Dahog dáhog, tampálas, among ámong daot. - -Agregar, juntar muchas cosas. = Ipon, ting̃ób, tip-oc, tigom, tapoc. - -Agregarse. = Obán, haop. - -Agresor. = Macasasála. - -Agreste. = Bodong, boquídnon. - -Agriarse algo. = Aslom, quisom. - -Agridulce. = Maoloáslom ug matolotám-is. - -Agrio. = Maáslom, maquísom. - -Agrupar. V. Agregar. - -Agua. = Tobig. * Del mar. = Tubig sa dagat, dagat. * Congelada. = Tubig -ng̃a tibúoc, bagtoc. - -Aguas vertientes. = Bosay. - -Aguamanil. = Panhonáoan, hunáoan. - -Agua salobre. = Matáyam, matayámnon, gigoánon. * Revalsada. = Lanao, -tonggo. * Tibia. = Inádlao, mainit-ínit. * De poco fondo. = Hamábao. * -De mucho fondo. = Halálom. - -Aguas vivas ó mayores. = Dagcong dagat, taob. * Menores. = Ayá-ay, -hunásan. - -Aguacero. = Olan. - -Aguada. = Tobig. - -Aguantar. = Ilob, antos. * Lo que cae ó va á caer. = Pogóng, sagang, -bisog. - -Aguardar. = Holat. * Un poco. = Ang̃an ang̃an, maghúlat ug didíot. - -Aguardiente. = Dalísay. - -Aguaza de heridas ó que sale de algún cuerpo muerto. = Sago, agos. * De -tumores, viruelas, &c. = Dalimáso. - -Aguda punta de arma, &c. = Talínis, tomóy, talom, hait. * Punta de -tierra. = Tomóy, catarmán. - -Agüero, presagio, señal de cosas futuras. = Timáan. * Supersticion. = -Tinoóhan ng̃a bacácon, timáan ng̃a oálay hingtúngdan. - -Aguerrido. = Mang̃ugúbat, maísog, anad sa pagáoay. - -Aguijar. = Tolpoc, sontoc, dog-oat tosloc, tosdic. - -Aguijon de abejas. = Soyod, lalá. * Punzon. = Hilíhod. - -Aguijonear. V. Aguijar. - -Águila. = Manáol. - -Aguilucho. = Pisó sa manáol. - -Aguja. = Dagom. * Náutica de marcar. = Padalóman. * Para hacer redes, -chinchorros, mallas. = Sicóhan, adpang. * Pescado. = Baló, balámban, -salaoásid. - -Agujerear. = Pagbohó, quilícot, pagbáng̃ag. * Oreja. = Tosoc. * Ratón, -&c., alguna cosa. = Tohab, cotcot, botbot, quitquit. - -Agujero. = Bohó, bang̃ag, boslot. * Pequeño. = Tilítol. - -Aguzar. = Talínis, talígois, talíois, nipis, pagtomóy. - - - -AH - -Ah! = Abá, abáa, abáo. - -Ah. = Dihá. - -Ahijado. = Inanác, anác sa boñag. - -Ahijar. = Pagánac anac. - -Ahinco. = Pagtúyo, pagcatúyo, tinóyo, pacasingcámot. - -Ahitar. = Lóod. - -Ahito. = Pagcalóod, pagcasocáon. - -Ahogadero, lugar sin respiracion. = Poot, alibáng̃o. - -Ahogar, ó ahogarse alguno colgarse. = Looc, hocot, hícot, hogot, bitay, -hicog. - -Ahogarse en agua. = Lomós. - -Ahondar. = Cale, halálom. - -Ahora. = Cadón. - -Ahorcado. = Binítay, guihógot, nahícot, hinóctan, nahicog. - -Ahorcar, ahorcarse. V. Ahogar, ahogarse alguno, colgarse. - -Ahorquillar. = Sangga, salagúnting, tocó, solay. - -Ahorrar. = Dagínot, imot, hicao, caguis, pagsinacóan. - -Ahorrativo. = Diginótan, hicáoan. - -Ahuecar. = Bosog, homoc. - -Ahumada cosa. = Guianoósan, guiasóhan, inasóhan. - -Ahumar. = Asó, pohag, anóos. - - - -AI - -Airarse. = Balaca, socó, ligótgot, aligótgot, aquig, pagpanúyo, sog-o. - -Aire. = Hang̃in. - -Airearse. = Paháng̃in. - -Airosamente. = Ang̃áyan, maáyong pagbáihon, sa pagcadágoay. - -Airoso, tiempo de viento, de aire ó lugar de él. = Maháng̃in. * Garboso. -= Ang̃áyan, bayhónan, daguáyan. - -Aislado. = Sía usá da, oaláy obán, binócot, bocot. - -Aislar. = Olang, libót, lipót. - - - -AJ - -Ajar, manosear. = Lom-it domit, lomí. - -Ajena cosa, ó persona. = Sa láin, lain táuo, díli ia, díli íño, díli -ímo, díli acó. - -Ajo. = Ahos, baoang. - -Ajobar, llevar á cuestas. = Bala, song̃ay, pas-an. - -Ajornarla. = Pagsóhol, pagpamóo. - -Ajuar. = Casangcápan sa baláy, guinamíton, gamit. - -Ajuiciar. = Pagsógod sa búot. - -Ajustar. = Dapat, dool. * Lo que se compra. = Hang̃yo. - -Ajuste. = Caang̃áyan, caoyónan, inang̃áyan, inóyon sabot, sinabótan, -guisabótan. - -Ajusticiar. V. Ahogar, ahogarse alguno, colgarse. - - - -AL - -Ala generalmente. = Paco. * De pescado. = Capay cápay. * De tejado. = -Balisbísan. - -Alabanza. = Padáyeg, pagdáyg, pagólog, pagdáyao. - -Alabar irónicamente. = Sood sóod, solog sólog, olo ólo. - -Alabastro. = Batóng potíon, mapóting bató. - -Alabearse, torcerse. = Quiyóom, liquiob. - -Alacena. = Sang̃atán, alsáhan. - -Alacran. = Tang̃a, sipit sipit. - -Alacranera. = Tanom. - -Aladar del cabello. = Agiguísing. - -Alado. = Pacan. - -Alambicar, destilar licores. = Dalísay. - -Alambique. = Alácan. - -Alambre. = Caoat, caoad. - -Alameda. = Solóp, cacahóyan. - -Álamo. = Cahoy sa España. - -Alamparse. = Ibog, higúgma, ilog. - -Alancear. = Doghó, doghang, dogcal, sing̃ap, tomboc. - -Alar. = Balisbísan. - -Alargar el cuello. = Tuihácao, gangcao, tocháyao tochao, docog. * -Hierro ú otros metales, batirlos, tirar alambre. = Onat, botong. * -Tiempo. = Osoag, tagad. - -Alargar. = Sompay, dogang, dogtong. - -Alarguez. = Cahoy sa cabo de buena Esperanza. - -Alarida, alaridos. = Tiábao, póoao, siágit, tóoao, toao. - -Alarido. = Idem. - -Alarma. = Goboc, bocao. - -Alarmar. = Idem. - -Alastrar barco. = Pagbató. - -Alazor. = Tanom. - -Alba. = Caadláoon, cabontágon, cabontágan, pagcalámdag, pagcaháyag, -pagcaalámandaman. - -Albahaca. = Homótan, calogongcógong. - -Albañal. = Goha, sandayóng. - -Albañil. = Panday sa cota. - -Albarda. = Siya sa cabayo. - -Albedrío. = Pagbóot, bóot, cabobót-on, caogalíng̃on. - -Albergar. = Pagpasáca, pagpahápit. - -Albergue. = Panilóng̃an, dalángpan, pagatigóman sa mg̃a mananáp, camálig. - -Albino. = Ogís. - -Alborada. = Banag bánag. - -Alborbola, gritería. = Casabá, banha, alibáng̃o. - -Alborear. V. Alba y alborada. - -Alborotar. = Gobot, samoc, banha, sabá, gahod, pagbócao, goboc. - -Alboroto. = Cagobót, casabá, cagáhod, samoc, banha, himálo, bocao. - -Albricias. = Gala, hatag, tinabóan. - -Alcahuete. = Cagon cagon. - -Alcahuetear. = Idem, tabon, hilom. - -Alcaide. = Magbalántay sa mg̃a preso. - -Alcalde. = Capitan, gobernadorcillo, ponóan, hocom. - -Alcancía. = Sogong ng̃a solódlan sa salapí. - -Alcanzar. = Dang̃at, abot, cabot, capot, coha, capiot. * Á otro que va -delante. = Abot, apas. * Del suelo. = Polot, sacoat. - -Alcázar. = Cota, bantayán, lantáoan. - -Alcoba. = Solód, sonogán. - -Alcoran. = Solat ng̃a camatoódan ug guitóohan sa mg̃a moro. - -Alcuza. V. Aceitera. - -Aldaba. = Sab-it, cao-it. - -Aldabada. = Pagtóctoc sa sab-it. - -Aldabazo. = Idem. - -Aldabear. = Idem. - -Aldabon. = Sab-it ng̃a dagcó. - -Aldea. = Longsod ng̃a diótay. - -Alear. = Yapa yapa, capay capay. - -Alebrestarse. = Haógnoc, hadloc, lisang. - -Aleccionar. = Toon, asoy, sayod. - -Alegar. = Sayor, asoy. - -Alegoría. = Linícong polong, polong ng̃a halálom, balac, gaday. - -Alegrarse. = Lipay, himáya, himóot, saya, sayág, naya naya, sáng̃ia. - -Alegría. = Calípay, himáya, maáyong boot, hináng̃op, himóot, &c., como -el anterior. - -Alegron. = Idem, ahat ng̃a pagcalípay. - -Alejamiento. = Paghalayó, pagcahalagyó. - -Alejar. = Halayó, hilit, bolag, halin. - -Alentado. = Casing casíng̃an, maísog. - -Alentar, respirar. = Pagguinháoa. - -Alentar incitando á otro para hacer ó decir algo. = Sogyot, agda, -sambag hopo. - -Alero, ala de tejado. = Balisbísan. - -Alertar. = Pagbántay, polóng ng̃a igatóbag tobag, pagbálos sa mg̃a -bantay. * Poner atencion. = Dong̃og, talínghog, pagpamáti, bati. - -Aleta, de pescado. = Cápay cápay. - -Aletear. V. Alear. - -Aletero. = Paglíhog ng̃a malágmit sa mg̃a paco. - -Aleve. = Daútan, bodhion. - -Alevosamente. = Sa pagcabódhi. - -Alfanje. = Campílang. - -Alfarería. = Pagabohátan sa mg̃a colon. - -Alfarero. = Magbobóhat sa colon. - -Alfiler. = Dagom ng̃a may olo. - -Alfilerazo. = Pagtólpoc, pagtósloc sa alfiler. - -Alfombra. = Baníg ng̃a panápton. - -Algalia. = Tinggalóng. - -Algarabía. = Banha, sabá, hagóngbong. - -Algazara. = Idem. - -Algo. = Onsa onsa, manggad pa dihá, bisan onsa. - -Algodon. = Gapas. * Hilado. = Tingcal, bonang. * Hilado negro. = -Tinágom. * Carmenado, en copos. = Boyo, binóyo. - -Alguacil. = Bantay sa bilanggóan, aguacil. - -Algun, alguno. = Bisan quinsa, bisan onsa, manggad pa. - -Alguna vez. = Talágsa da, osáhay. - -Algun dia. = Sa oláhing adlao, manggad pang adlao. - -Alhaja. = Hyas, bahándi, casangcápan. - -Alhajar. = Pagdáyan dáyan, pagtáod sa mg̃a hyas ug mg̃a casangcápan. - -Alhamar. = Habol ng̃a poláhon. - -Alhamel. = Mananáp ng̃a pagabalsáhan. - -Aliado. = Sandogó, obán, dapig. - -Alicates. = Sipit, compít. - -Aliciente. = Pahagálam, icahagálam. - -Aliento. = Pagguinháoa, guinháoa, guininháoa. - -Aligar. = Baat, gapos, tacgos, hocot, hicot, hogot. - -Aligerar. = Paggáan, haoas. - -Alijar. = Idem. - -Alimentar. = Caon, pagpacáon, toto. * Á algun enfermo. = Pagtílog. - -Alimento. = Calán-on, itílog, itilil-og. - -Alindar. = Pagtimáan sa hingtúngdan ng̃a yota, olot. - -Alinear. = Paglátid, pagtaláy, pagláctod. - -Aliñar. = Pagdáyan dayan, hosay, sohay, hipos. - -Alisar. = Hinlo, hanglas. - -Alistar. = Pagsólat sa padron. - -Aliviar. V. Aligerar. - -Aliviarse el enfermo. = Maáyo ayo, arang adang na, pagguinháoa, -pagpahamódlay. - -Aljaba. = Pagasódlan sa paná. - -Aljibe. = Pagatigóman, pagasódlan sa tubig. - -Aljofaina. = Panghonáoan. - -Aljófar. = Mótia. - -Alma. = Calág. - -Almacen. = Pagatíngban, pagatigóman, pagasódlan sa mg̃a mánggad, ug mg̃a -calán-on. - -Almacenar. = Pagtípig, pating̃ób, pagtígom, sa mg̃a mánggad, ug mg̃a -calán-on. - -Almáciga. = Tagoc sa cahoy. - -Almacigar. = Pagpalína. - -Almadana, mazo. = Paló, bacbac. - -Almagre. = Polog. - -Almanaque. = Ilisípan, tuígan. - -Almeja. = Litob, dolásay, caláycay, cagóco bogátan, tagnípis, tóoay. - -Almena. = Ilíhan, lantáoan. - -Almendra. = Talísay, pili. - -Almendral. = Yotang guinatódcan sa mg̃a cáhoy ng̃a talísay. - -Almendro. = Talísay ng̃a cáhoy pili. - -Almibar. = Tami, asúcar, calámay ng̃a tinónao, sabáo ng̃a matám-is. - -Almidon. = Almidol, tilog. - -Almidonar. = Pagalmiról, pagtílog. - -Almilla. = Sinínang haíctin. - -Almirez. = Docdócan, so-sóan. - -Almizcle. = Catsóli. - -Almohada. = Olónlan, onlánan, onlan, olnan, olagnan. - -Almoneda. = Pagbalígya sa mg̃a nanagpaláin láin ng̃a mg̃a mánggad. - -Almorranas. = Booa, boa, botbot. - -Almorzar. = Pagpamáhao. - -Almuerza. = Halop. - -Almuerzo. = Pamahao. - -Alocado. = Bo-ang bo-ang, magáan ug bóot. - -Alocucion. = Pagoáli, pagsáyod, pagásoy, pagsámbag, pagtódlo, pagtóon. - -Alojamiento. = Halapítan, honóng̃an, pinoyánan. - -Alojar, alojarse. = Paghápit, paghónong, pagsáca, pagpoyó. - -Alquilador. = Magpaábang, magaábang. - -Alquilar. = Abang. - -Alquiler. = Iábang, icaábang, ialábang. - -Alquitara. = Alácan. - -Alquitran. = Bolit, salong ng̃a sináctan sa lana, lipa. - -Alrededor. = Sa libót, sa libod. - -Altamente. = Sa hingpit, sa toman, sa guilabíhan, sa hatáas caáyo, sa -pagcaósoag oyámot. - -Altanería. = Pagpalábilabi. - -Altanero. = Palabilabíhon. - -Altar. = Altal. - -Alteracion. = Pagcaláin, pagcabálhin, pagcadaot. - -Alterar. = Pagláin, pagbálhin, pagdáot. - -Altercador. = Sopíhan, masinopíhon, manalíson matanibágon, masinocuáhi. - -Altercar. = Lális, soqui, tobag tobag soay paglantugui, pagsocuahi. - -Alternar. = Ilis ilis, sobli, poli. - -Alteroso. V. Altivo. - -Alteza. = Dagcong táuo, ng̃alan ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a anac sa mg̃a hari. - -Altísimo. = Hatáas oyamot, guilabíhan pagcatáas. - -Altivez. = Pagpalábilabi, pagcasíngca. - -Altivo. = Palabilabíhon. - -Alto, grande. = Hatáas, hatágas, taas. * Hacer. = Honong, poyó. * De -casa. = Salácan itáas. - -Altura. = Cahitáson, catáason, cahitásan, guitáson, pagcataas. - -Alúbia. = Prijoles, balátong. - -Alucinar, alucinarse. = Toyo, boloc, sacót, sayóp, pagbinó-ang, -balíng̃ag. - -Aludir. = Labot, paghing̃álan, hisgot. - -Alumbrar. = Ioag, soló, balábad, dan-ay, sanag, siga. - -Alumbre. = Taoas. - -Alunado. = Alabóton sa cabóang, boang boang, colidó, colang colang, -miní. - -Alusion. = Pagcahisgot, paghing̃ánlan. - -Alustrar. = Paglígis, pagsínao, pagpasínao. - -Alzaprima. = Bang̃il, ligoat. - -Alzar, tomar, coger del suelo. = Polot sacoat, bosoat. * Manteles, ropa -tendida, &c. = Tocas, boclas, lolho, bolcas, quimon. * Brazo. = Bayao, -baquiao. * De obra, &c. = Honong, ondang, adang. * Ojos ó cabeza. = -Hang̃ad, yang̃od, tocháyao, tochao, toyhácao, toyhad, yahat. - - - -ALL - -Allá. = Dito, did-on, didto, ng̃adto, dihá. - -Allanar. = Tambac, patag, datag, tapan, tambon. - -Allegado. = Caobánan, sandogó, caíla, ábian, higála. - -Allegar, juntarse. = Tigom, ting̃ób, dagóso, ipon, tapon, dool, idog, -hapit, dapit. * Arrimarse. = Dool dapit tong̃ód. - -Allende. = Sa dapit didto, dapit ng̃adto, sa tapón, sa taboc. - -Allí. V. Allá. - - - -AM - -Ama. = Ang babáye ng̃a magahópot sa baláy, agálon, tagya. * De leche. = -Ioa, mapasóso sa báta, magbaláton sa bátang diótay. - -Amabilísimo. = Hiligogmáon óyamot. - -Amable. = Hiligogmáon, tácus ng̃a higogmáon, palalanggáon. - -Amablemente. = Sa malómong polong, sa mahómoc ng̃a gaoi. - -Amadísimo. = Hinigógma oyámot. - -Amador. = Ang mahagúgma, magapalángga, magbóot. - -Amadrigarse. = Pagpuyó sa hilít, halayó sa mang̃a tauo, pagsolód sa -pinoy-ánan. * Pagtágo, paghóbong. - -Amaestrar. = Tóon, todlo, asoy, sayod. - -Amagar. = Holót, homot. - -Amago. = Pagholót, pagcaholót, pagcahómot. - -Amainar velas. = Hipos, lolos. * Viento. = Hinay, paglínao. * Ceder en -algun empeño ó deseo. = Ondang, adang, bya. - -Amalgamar. = Tigom, ipon, ting̃ób, sacót. - -Amamantar. = Pagpasóso, pagtóto, pagmatóto. - -Amancebamiento. = Pagpoyó, pagcaípon sa duhá ca tauo ng̃a díli miño, -babáye ug laláqui, pagcahónay, pagcacamaáyo. - -Amancebarse. = Paghónay, pagpacamaáyo. - -Amanecer. = Pagbóntag, pagaláman dáman, pagdáman dáman, paglámdag, -pagcacaadláuon. - -Amansar. = Pagpaánad, pagtanód. - -Amantar. = Paháclap, pagtábon sa habol, paghábol. - -Amante. V. Amador. - -Amantísimo. = Ang mahagúgma, magapalángga, magabóot uyámot. - -Amanuense. = Manonólat, magsosólat, somosólat. - -Amañar, componer alguna cosa. = Pagáyo, pagpatigáyon, paghípos, -payáng̃ay, paghúsay, pagsúhay. - -Amaño. = Pagpatigáyon sa pagbóhat sa bisan onsa. * Capandáyan ng̃a -icabóhat sa onsa onsa. - -Amapola. = Bolac ng̃a mapóla, antoláng̃a. - -Amar. = Gogma, palángga, boot. - -Amargamente. = Sa mapáit caáyo. - -Amargar. = Pait. - -Amargo. = Mapáit. - -Amargor. = Capáit, capaítan. * Angustia, pena, trabajos, congojas, -desgracias. = Calisdánan, calisód, cagóol, cagolánan, casáquit, -casaquítan, cayógot, cayogtánan. - -Amargoso, especie de pepinos amargos y muy estomacales, balsamina. = -Palía. - -Amarillento. = Dalag dalag, molomalálag. - -Amarillez. = Cadálag, calálag. - -Amarillo. = Dalag lalag. - -Amarra y amarrar. = Hícot, hocot, hogot, baat, tacgos, gaid, higot, -gacod, gacot. - -Amarradero. = Gaílan, pagahóctan, pagahógtan, pagahíctan, pagagacótan. - -Amartillar. = Pagándam sa posil sa pagbúhi, sa paglóthang. - -Amasar. = Comos, lamas, tapay, comót. - -Ambar. = Tandáyag, samála. - -Ambicion. = Pagcahícao, pagcadagínot, pagcatípig sa salapí, -pagcacáguis, pagcasináco. - -Ambicioso. = Hicáoan, daginótan, maibógon, sinacúan, caguísan. - -Ambidextro. = Ang magabóhat ug masáyon sa dorohá ca camót. - -Ambiente. = Holoyóhoy. - -Ambiguamente. = Pagcabóloc, pagcaliníco lico, sa pagcadúha duha. - -Ambigüedad. = Duha duha, cabóloc. - -Ámbito. = Caólang sa talioála sa Lang̃it ug sa yota. * Luang. - -Ambos á dos. = Silang dohá, quita ng̃a dohá, canméng dohá. - -Ambulante. = Ang magalacát, maglalacáo. - -Amedrentador. = Macahádloc, mahahádloc, macalísang. - -Amedrentar. = Pagpahádloc, pagpalisáng. - -Amen. = Amen, agád pa onta, onta. - -Amenazado. = Hinolótan, hinomótan, hinolgáan. - -Amenazador. = Macahólot, maghohómot, maholgáon. - -Amenazar. = Holot, holga, homot. - -Amenidad. = Caang̃áyan, pagcalángbo sa mg̃a tánom ug mg̃a cacahóyan, -pagcalónhao. * Pagdáyan dáyan sa mg̃a sogílon, pagsólti ng̃a ang̃áyan ug -magacaláin láin. - -Ameno. = Lugar ng̃a guinatobóan sa daghánan ng̃a mg̃a tánom ug mg̃a cáhoy -ng̃a malángbo, malónhao ug matahóm. - -Á mí. = Canáco. - -Amigo. = Abian, higála, amóma. * Amiga, mancebo, manceba. = Honay, -camaáyo. - -Amiguísimo. = Abian higála ng̃a dagcó. - -Amilanar. = Pagoalá sa hona hona sa táuo ng̃a mahádloc, pagcalisáng ng̃a -dagcóay. - -Amistad. = Caíla, pagcaábian, pagcahigála, maáyong bóot, maáyong -pagáng̃ay, pag yon. - -Amíto. = Paño ng̃a itábon con isáblay sa abága sa Padre ng̃a magamisa, sa -ilálom sa alba. - -Amnistía. = Pagpasáylo sa mg̃a sayóp ng̃a dáan, ng̃a itógot sa mg̃a hádi. - -Amo. = Pang̃ólo sa baláy, agálon tagía. - -Amodorrarse. = Alipólong, pagbáti sa cabóg-at sa olo. - -Amohinarse. = Aquig, pong̃ot, ming̃ao, sucó, sobó, ligdong. - -Amojamado. = Maníoang, mamála, tináp-an. - -Amojonar. = Pagtimáan sa mg̃a caotlánan sa caogalíng̃on ug hingtóngdan -ng̃a yota, pagólot. - -Amoladera. = Baídan, balítan, sam-ilan. - -Amolador. = Ang magabáid, ang magasám-id. - -Amolar. = Baid, balit, sam-id. - -Amoldar. = Paghórma. - -Amonestar, aconsejar. = Tambag sambag, oali. * Para casar. = Taoag. - -Amontarse. = Paglóog, pagláguen sa buquid, pagihálas. - -Amontonar. = Tapoc, pondoc, daólong, ogdo, hapnig. - -Amor. = Gogma, maáyong boot. - -Amoratado. = Bonol, molomaítom, malágom. - -Amorosísimo. = Hiligogmáon uyámot. - -Amoroso. = Mahigogmáon, hiligugmáon. - -Amorrar. = Docó, dong̃ao. - -Amortajar. = Sapot. - -Amortecer. = Pógdao, pagoalá sa boot ug sa mg̃a balatían, gotas, ogtas. - -Amortiguar. V. Amortecer. - -Amortiguarse pasiones. = Paghínay, paglímot, pagóndang. - -Amoscar, ahuyentar moscas. = Tapdas, yabyab, pagpáypay, pagpáspas, -pagbógao. - -Amotinar. = Alsa, gobot, paglápas sa pagtáhor ug pagsógot, pagsúqui, -pagsocuáhi. - -Amover. = Pagcóha sa gahóm con sa oficio ng̃a hinátag ng̃a dáan. - -Amparar. = Tabang, laban, laba, hopót. - -Amparo. = Pagtábang, paglában, dalángpan. - -Ampliar. = Pagtáas sa soguílon, pagdógang, pagsómpay. - -Ampo de la nieve. = Capóti. - -Ampolla. = Labtog, lotob, bítlig. - -Amputacion. = Pagcapótol. - -Amputar. = Pagpótol. - -Amueblar. = Pagdáyan dayan sa mg̃a pinoy-ánan, pagbótang, paghósay sa -mg̃a casangcápan. - -Amujerado. = Babayénon, binabáye. - -Amuleto. = Tambal ng̃a bacácon ug linihí ng̃a itagána sa mg̃a saquét. - -Amura. = Pisi ng̃a binútang sa mg̃a tomóy sa mg̃a layág ng̃a timbang sa -escota. - - - -AN - -Anacoreta. = Ang nagapoyó sa caming̃áoan, penitenciáhon. - -Anade. = Gaquít, itic. - -Anadear. = Paglacát ing̃on sa paglacáo sa gaquít. - -Analogía. = Pagcaíng̃on, pagcaáng̃ay, cailíngnan, pagcasáma. - -Análogo. = Idem. - -Anaranjado. = Ang may color ing̃on sa color sa ocban. - -Anatema. = Pagbólag sa táuong cristianos sa pagcaambítan sa obán ng̃a -isicacristianos, ug sa mg̃a santos. * Paghimadáot. - -Anatomía. = Pagbólag bólag sa mg̃a báhin sa laoas. - -Anciano. = Tigúlang, cadáan ng̃a táuo. - -Ancla. = Sinípit. * De la esperanza. = Sinípit ng̃a dacóan. - -Anclaje. = Bayad sa pinondóhan. - -Anclar. = Pagpóndo, paghólog sa sinípit. - -Anclote. = Sinípit ng̃a diótay. - -Ancho. = Bolang, halagpád, yapad yapad, halóag. - -Anchura. = Calápdon, guilápdon, calapád. * De ropa. = Sangcad, son-ot, -son-od. - -Andadero. = Dalan ng̃a masáyon pagaláctan. - -Andado. = Dalan ng̃a guiaguían sa nacadághan ug sa daghánan ng̃a mg̃a -táuo. - -Andador. = Hilacáo, tiglacát, maglalacáo. * Bisan onsa ng̃a igatóon sa -paglacát sa mg̃a bátang diótay. - -Andamio. = Dalámba, pala pála. - -Andana. = Cataláyan. - -Andanada. = Ang pagbóhi ng̃a dong̃an sa mang̃a lóthang ng̃atanán sa luyo sa -sacayán, sa usá ca quílid. - -Andante. V. Andador. - -Andar. = Lacát, lacáo, panao, lacang. * Con otros. = Cuyog, obán, -buylog. * Delante. = Ona. * Alrededor. = Toyoc, libod, libot. * -Vagabundeando. = Libod libod, sodoy, laag láag. * Estraviado. = Saláag. -* Los niños gateando, cangrejos y otros animales. = Coyámag, camang. * -Hormigas y reptiles. = Coyámang. * Cojeando. = Quíang quiang, piáng. * -Arrastando los pies. = Sagóyod. * Cuando hace mucho sol. = Song̃ásong. * -Yendo y viniendo. = Sombálic, balic balic, sibog sibog. * Por maroma, -palo, caña, &c. = Latay látay. * Los perros alrededor para hacer -cariños á sus amos ó para coger la presa. = Ibid ibid. * De aquí para -allí, de una á otra parte. = Lahay láhay, boyan bóyan. * En puntillas. -= Tihin. * En un pié. = Quingquing, taquíngquing. * Hácia atrás. = -Isol, sibog. * Entre yerba ó malezas. = Docao. * En convoy. = Abay. * -Despacio. = Anánay, ticsio, agínid. * Las culebras y demás reptíles. = -Hioal hioal, goyod, dahic. * De noche. = Sodsod. * Con las nalgas. = -Agínod, ilíod. - -Andariego. V. Andador. * Ang díli mahamótang, ang díli mopoyó. - -Andarin. V. Andador. - -Andas. = Bolotáng̃an sa pagyáyong sa mang̃a santos con sa táuo ba, buhi -con patáy. - -Andrajo. = Noog, tinábas sa panápton ng̃a guibísti sa táuo. - -Andrajoso. = Ang nagabísti sa guising panápton, sa bisti ng̃a guisi, sa -mang̃a noog. - -Anécdota. = Suguílon, balíta ng̃a oalá pa hingbalóan, ng̃a oalá pa -mabántog. - -Anegadizo lugar. = Danáoan, lonópan, sinapóhan, pagasapólan, tobígan -caáyo. - -Anegar avenida. = Sopo, sapol. * Diluvio. = Lonóp. - -Aneurisma. = Pagcahóbag guícan sa pagcabógto sa caogátan. - -Anfibio. = Mananáp ng̃a mobóhi sa yota ug sa tobig. - -Anfion, ópio. = Bolígod, bodígot, bolíng̃ot. - -Ángel. = Ángeles. * Malo. = Yaoa. - -Angélica. = Tanóm. - -Angelical. = Ang nahatong̃ód con may panigíngnan sa Ángeles. - -Angelico. = Ang bátang diótay. - -Angostísimo. = Hagóot caáyo, masígpit, haíctin uyámot. - -Angosto. = Haíctin, hagóot, masígpit, quipot, quipiong. - -Anguila. = Catsíli, bais. - -Angustia. = Sobó, aoa, yogot, hayhay, hopao. - -Angustioso. = Masolób-on, guicayógtan, nasobó, guicagólan, guimíng̃ao, -guilísdan. - -Anhelar. = Ibog, pagpanghináot, pagsingcámot. - -Anidar. = Pagsálag. - -Anillo. = Singsing, bangquíao. * De bejuco. = Bacólong. - -Ánima. = Calág sa purgatorio. * Ang bohó sa mang̃a lóthang. - -Animacion. = Ang pagpasolód sa Dios sa mang̃a calág sa ílang mang̃a -láoas. * Pagcadalí sa pagbóhat ug sa pagpamólong. - -Animal. = Mananáp. - -Animalazo. = Mananáp ng̃a dagcó. * Ang tauo ng̃a oaláy quinaádman bisan -diriót. - -Animar. V. Animacion. * Para hacer ó decir algo. = Agda. - -Animarse. = Bisog bisog, paglógos logos. - -Ánimo. = Calág, huna huna. * Isod, oaláy cahádloc ug catálao, caísog. - -Animosidad. = Pagcaoaláy catáhap, cahádloc ug catálao. * Caísog, -caísod. - -Animoso. = Idem. - -Aniñarse. = Pagíng̃on sa mang̃a báta, pagáng̃o ang̃o. - -Aniquilarse. = Oalá, gobá. - -Anís. = Lamódyo. - -Anisado. = Vino ng̃a sináctan sa anís. - -Anisar. = Yotang guitámnan sa lamódyo. - -Ano. = Lobót, ang aguían sa tá-i. - -Anoche. = Gabíy, gáb-i. - -Anochecer. = Cagabihíon, cahapónon, hadóol sa pagcabíy. - -Anona. = Pagcadághan sa mang̃a calán-on. - -Anonadarse. V. Aniquilarse. * Pagpaóbos, boloc, lisang, hadloc. - -Á nosotros, excluyendo á algunos de aquellos con quienes se habla. = -Canámo. * Incluyendo á todos. = Canáto. - -Ánsia, deseo. = Ibog, pagpanghináot. * Congoja, fatiga, afliccion. = -Casáquit, camíng̃ao, cayógot, calisód, cagóol. * Basca. = Calóod sa -guinháoa. - -Ansiedad. = Idem. - -Ansioso. = Ang maíbog, maibógon. - -Antagonista. = Ang magabátoc, ang molális, ang magaílog sa pagailógan -sa lain. - -Antaño. = Sa usa ca túig ng̃a miági, sa canhi. - -Anteanoche. = Sa usáng gabíy, sa usá ca gabíy. - -Anteantaño. = Caron icatoló ca túig, toló ca túig ng̃a dáan. - -Anteanteanoche. = Carón icatoló ca gabíy, toló ca gabíy ng̃a dáan. - -Anteayer. = Sa usáng adlao, sa usá ca adlao. - -Antecama. = Panápton ng̃a ibítay sa atubáng̃an sa catre, sa pagtábon ug -pagsalípod sa anáa sa ilálom. - -Antecámara. = Ang solód ona sa lasalas. - -Antecedente. = Nagaóna, nanghióna. - -Antecedentemente. = Ona pa, daan pa. - -Antecesor. = Ang guiilísan, guinsóndan. - -Antecoger. = Pagpaóna, padala sa ona, sa onáhan. - -Antecristo. = Tauo ng̃a daótan oyámot ug yaoa yaoáan, ng̃a magadáot sa -dagcong pagdomót sa santa Iglesia ug sa mg̃a cristianos. - -Antediluviano. = Ng̃atanán ng̃a mióna sa paglonóp sa Dios sa calibútan. - -Anteiglesia. = Saoang sa Singbahán. - -Antelacion. = Daan, ona. - -Anteojo. = Salamín ng̃a itáod sa atubáng̃an sa mg̃a matá, sa maáyong -pagtán-ao. - -Antepagar. = Pagbáyad ng̃a ona, inónang bayad. - -Antepasado tiempo. = Túig ng̃a daan, túig ng̃a miági. * Ascendiente. = -Guinicánan, guilioátan, guisóndan ng̃a mg̃a tigúlang. - -Antepecho. = Hambóyan. - -Antepenúltimo. = Guisóndan sa catapúsan. - -Anterior. V. Antelacion. - -Anteriormente. = Idem; sa canhing tiempo, niádto. - -Antes. = Caníha, dáan, canhi, caganíha. * El primero. = Ang nahaóna. * -Bien. = Hinóo, hinóa, hinonóa. * Que. = Sa oalá pa, ang oalá pa. - -Antesala. V. Antecámara. - -Antetemplo. V. Anteiglesia. - -Antevíspera. = Guisóndan sa víspera. V. Anteayer. - -Anticiparse. = Sayó, ona. - -Anticipadamente. = Daan pa, ona pa. - -Antídoto. = Tambal sa hiló. - -Antigualla. = Botang ng̃a cadáan caáyo ng̃a dili na magámit. * Batásan -ng̃a cadáan. - -Antigüedad. = Pagcadáan, pagcacánhi, canhing tiempo. - -Antiguo. = Daan, cadáan, tigúlang, dugay na. - -Antipapa. = Ang moágao sa pagcapápa. - -Antiparras. V. Anteojo. - -Antípoda. = Ang nagapoyó sa loyó sa calibótan ug nagaatúbang ang íang -tiil sa tiil ta. - -Antojadizo. = Mailíbgon, maibógon, maíbog. - -Antojarse. = Ibog. - -Antojo. = Caíbog. - -Antorcha. = Soló. - -Antropófago. = Ang mocáon sa isigcatáuo. - -Antruejo. = Ang toló ca adlao ng̃a guisóndan sa badlis, sa miércoles sa -abó. - -Anualmente. = Sa túig túig ng̃atanán, sa matagtúig, sa tápan ng̃a túig. - -Anublar. = Dag-om, gabon, ng̃itng̃it, dampag, landong. - -Anudar. = Balígtos, dogtong, tog-ot, sipong, balíghot, sumpay. - -Anuente. = Ang moángdo, motángdo, mobóot. - -Anular. = Pagsógod sa pagcaoaláy bali sa may bali ng̃a dáan. - -Anunciacion. = Pagpahibaló, pagbalíta. * Pagcónsad sa Ángeles ng̃a si S. -Gabriel cang María Santísima. - -Anunciar. = Habaló, balíta, sayod. - -Anuncio. V. Anunciacion. - -Ánuo. V. Anualmente. - -Anverso. = Ang licód sa nauong. - -Anzuelo. = Taga, bíng-uit, quioal, Lambo, biloig, bilicógcog, bonit, -cao-it. - - - -AÑ - -Añadidura. = Sinompáyan, dinogtóng̃an. - -Añadir. = Sompay, dogtong, atip, dogang, songca, libádib, damit, dolpa, -soib, sogay, togbong, sagnib. - -Añagaza. = Cati. - -Añal. V. Anualmente. - -Añalejo. = Tuígan, isípan, ilisípan. - -Añascar. = Pagtígom tígom, maghínay hínay, sa inánam ánam. - -Añejarse algo. = Lihing, laon, daan. - -Añejo. = Idem. - -Añicos. = Tinábas. - -Añil. = Tagom. - -Año. = Túig. * Pasado. = Ang usáng túig, túig ng̃a miági, túig ng̃a -guisóndan niíni. * Que viene. = Túig ng̃a omalábot, túig ng̃a mosonód -niíni. - -Añudar. V. Anudar. - - - -AP - -Apacentar. = Pagpacáon sa mg̃a mananáp, pagdáng̃ot, pagcúmpay. - -Apacible. = Manáya náya, táuo sa maáyong boot. - -Apaciguar. = Pagdáit, paghúsay sa mg̃a cabobót-on ng̃a nanagsigbínquil -bínquil. - -Apadrinar. = Pagsonód sa mg̃a caláslon: pagcódcod, pagcógos sa mg̃a -boñágan con firmáhan. * Laban, tabang. - -Apagador. = Ipalálong. - -Apagar, apagarse. = Palong, sobo, salíbo. - -Apalabrar. = Pagsáad sa pagbóhat sa bisan onsa, pagpólong, pagsábot. - -Apalancar. = Liguat, bang̃íl. - -Apalear. = Bonal, paglatós, paglámbos. - -Apandillar. = Pagtígom sa mg̃a tauo, pagmándo. - -Apantanar. = Pagpóno sa tobig, pagdánao sa yota. - -Apañar. = Coha, cobot, capot, capiot. - -Apañuscar. = Domit, lom-it, lomi. - -Aparador. = Paradol, sang̃atán, alsáhan. - -Aparar. = Salod. - -Aparato. = Catilíngban sa mg̃a quinahánglan sa pagbúhat sa bisan onsa. - -Aparear. = Topad, topóng, timbang, tobag. - -Aparecer, aparecerse. = Tongha, tohao, quita. - -Aparejar, preparar. = Andam, tagána. - -Aparejo, preparacion. = Pagcaándam, pagcatagána. * Cordel para pescar. -= Talónton. - -Aparentar lo que no hay. = Pagsalincápao, pagmáo máo. - -Apartadijo. = Tapoc ng̃a diótay ng̃a quinóha ug guibólag sa tapoc ng̃a -dagcó. - -Apartadizo en las casas. = Sibay. - -Apartado. = Ang nabólag sa ubán, binócot, ang nagapoyó halayó sa obán -ng̃a mg̃a táuo. * V. Apartadijo. * Ang nagapahílit. - -Apartar. = Bolag, pinig, haoa, idog, haon. - -Aparte. = Sa luyó, pinig, sa daplin, sa sogot. - -Apasionarse. = Padáog sa onsa ónsang húna húna. * Saquít, yogot, lisód, -hing̃alóoy. - -Apearse. = Pagcanáog sa cabayo, sa calabao con sa coche, losad. - -Apechugar. = Tolod, doso, sangga. - -Apedrear. = Bonó, bató. - -Apego. = Caíbog, pagbóot, pagpalángga, paghigógma. - -Apelar. = Pagpahócom, pagháng̃yo, pagsáca, pagámpo, pagdáng̃op sa dágcong -ponóan, arón pogóad-on nía ang nahaónang sentencia con paghócom. - -Apelmazar. = Dasoc. - -Apellido. = Icadúhang ng̃álan, bansag, banságon. - -Apenas. = Hapit, didiót da. - -Apéndice. = Dinógang, sinómpay. - -Apeo. = Otlánan, caotlánan sa dálan. - -Apercibir. = Andam, tagána, pagpahabaló, pagsáyod, pagásoy. - -Apero. = Catilíngban, cadaghánan sa mg̃a capandáyan sa pagbóhat sa yota. - -Apersonarse. = Pagatóbang, pagtóngha, pagpaquíta. - -Apesadumbrarse. = Sobó, saquít, lisód, ming̃ao. - -Apestar. = Bahó, anghit. - -Apetecer. = Ibog, gogma. - -Apetitoso. = Malalím. - -Apiadar. = Poáng̃od, calóoy hinóclog. - -Apilar. = Tapoc. * V. Amontonar. - -Apiñado. = Ang may dagoay sa piña, ang maíng̃on sa piña. - -Apiñar. = Dool, sigpit. - -Apisonar. = Dasoc. - -Aplacar. = Paghínay hínay, pagálam álam, pagoáli, pagsámbag, togpay. - -Aplacarse dolor ó enfermedad. = Lonay, hompay, hinay hínay, arang -árang. - -Aplanar. V. Allanar. - -Aplanchado. = Inotáo. - -Aplanchar. = Otáo. - -Aplastar, aplastarse. = Lompag, tompag, pigsang, pigsa, gobá, holog, -pocan, pugday. - -Aplauso. = Pagdáyeg, pagcadáyeg. - -Aplayar, salir el rio de madre. = Bahá, bon-og. - -Aplazar. = Pagbálod pagpatígom, taoag, sabot, pagtagád. - -Aplicar, arrimar una cosa á otra. = Tong̃ód. * Un tabaco para encender -otro. = Dongca, sobong. * Fuego. = Sognib, silab, daob, dabdab. - -Aplicarse, aprender. = Cogi, singcámot. - -Aplomar, oprimir con el mucho peso. = Daog. * Nivelar. = Tonton. - -Aplomarse, derribarse algo. V. Aplastar, aplastarse. * Laglag. - -Apocar, disminuir. = Coha, copos, hinóbig. - -Apodar. = Pagdángga. - -Apodo. = Dangga. - -Apolillar. = Cotcot, anay. - -Apomazar. = Hinlo, quias. - -Aporrear. = Bonal, paló, docdoc, bonol. - -Aportar. = Pagpóndo, donggo, abot, laoig. - -Aportillar. = Locab, longcab. - -Aposentar. = Pagpasáca, pagdáoat sa baláy, pagtógot ug halapítan. - -Aposento. = Solód, sonogán, calanghólo, bocot. - -Apostar. = Paspósta, tahan, topo. - -Apostasía. = Pagbía sa Pagtóo, sa pagcacristianos. - -Apostema. = Hobág, nangnang. - -Apóstol. = Tinón-an ni Jesucristo. - -Apostolado. = Pagtúman sa pagcatinón-an ni Jesucristo, catilíngban sa -mang̃a tinón-an ni Jesucristo. - -Apostólico. = Ang mahatong̃ód sa mang̃a Apóstoles. - -Apoyar, favorecer, patrocinar. = Tabang, laban, sacal. * La barba en el -pecho, ó la cabeza sobre el codo. = Docó, sampilíng. - -Apoyo. = Tinindógan, honóng̃an, lingcodánan, odadáyan, sandígan. - -Apreciable. = Hiligogmáon, tacós ng̃a higogmáon. - -Apreciar, poner precio. = Pagbíli, pagbíng̃at. * Estimar. = Gogma, -palángga, boot. - -Aprecio, tasa, valor de algo. = Bili. * Estimacion. = maáyong boot, -hináng̃op, pagmahál. - -Aprehender, coger, prender. = Coha, dacop, gonit, cobót, capot. - -Aprehensor. = Mananácop. - -Apremiar. = Logos, pogos. * Hogot, baat, hocot, hicot. - -Aprender. = Toon, basbas. - -Aprendiz. = Ang nagatóon, tinón-an, basbáson. - -Aprensar. = Pigos, pogós, ipit, pagbádyet. - -Aprensivo. = Matahápon, mahadlócon. - -Apresador. V. Aprehensor. - -Apresar. = Paac, tang̃ag, dagit. * Coha, bangga. - -Aprestar. = Andam, tagána. - -Apresto. = Pagcatagána, pagcaándam. - -Apresuradamente. = Sa madalí, sa malágmit, sa madágmit, sa masócag. - -Apresurar, dar ó darse prisa. = Dalí, socag, lagmit, dagmit, dalícyat, -daclas, dosol. - -Apretadera. = Bagcos, bisan onsa ng̃a igabáat, igatacgos, icahógot, -icahícot. - -Apretado. = Hicaóon, daginotan. * Táuo ng̃a taláoan, ng̃a may cahádloc, -sa diótay ng̃a casing casing. * Ang nahamótang sa dágcong calisdánan, -ang guidólgan sa saquét, ang guidólman sa cagóol. - -Apretador. V. Apretadera. - -Apretadura. V. Apreton. - -Apretar. = Hoot, balícog, baclag, hogot, logpit, lopit, ipit, labag, -gamat, omól, dasoc, gosmo, gomoc, amban. * Con las manos. = Doon, gomo. -* Con manos ó pies. = Yocyoc. * Lo que se teje, con el peine. = Sodó -sodó. * Cañizo ú otra cosa semejante, estera que se hace, &c. = Sansan. -* El cuerpo con faja, cinta, &c. = Poyot, bagcos, bogcos. * Dientes, -rechinarlos. = Lagot. - -Apreton. = Ang pagcadásoc, pagcasígpit, pagcahagóot sa daghánan ng̃a mg̃a -tauo. - -Aprieto. = Idem. - -Aprisa. V. Apresurar. * Cascas, tulin. - -Apriscar. = Abog, isolód sa bilanggóan ang mg̃a mananáp, isolód sa alad. - -Aprisco. = Toril, alad, pagasódlan sa mg̃a mananáp. - -Aprisionar. = Bilánggo, isolód sa presóhan, pagpreso, pandog, pandong. - -Aproar. = Pagpólos, pagatóbang ang dolong sa sacayán sa luyó ug sa -luyó, dolong, tomod. - -Aprobacion. = Pagcaángdo, pagcatángdo, pagcabóot. - -Aprobar. = Pagpacaáyo, angdo, ando, tangdo, boot. - -Aprontar. = Andam, tagána, paghátag sa oaláy láng̃an, sa madalí. - -Apropiar, apropiarse. = Angcon, coha, áco. * Pagbótang sa tágsa tágsa -sa caogalíng̃on ng̃a bolotáng̃an. - -Aprovechar. = Pagpólos, sílbi, haágom. - -Aproximar. = Dool, topad, hapit, dapat. - -Aptitud. = Ang quinaádman sa bisan ónsang boboháton. - -Apto. = Ang maálam, ang mahibaló, quinaadmánon, mang̃ialáman, batid. - -Apuesta. = Posta, topo. - -Apuntado. = Ang may tomóy, con tonoc. - -Apuntar. = Todlo, toon, atóbang, solong, tomod. - -Apuñear. = Sombag, soldo, suntoc, pacog. - -Apuñetear. = Idem. - -Apuntalar. = Toco, sangga, salagúnting, sulay. - -Apurar. = Olay. * Pagquisáyod, pagquiásoy, sosi. * Á uno. = Pagtúyo, -pagpasocó, pagsóod sóod, pagsólog sólog. - -Apuro. = Pagcaualá. * Cayógot, calisód, cagóol. - - - -AQ - -Aquejar. = Yogot, gool, lisód. * Agda, sambag. * Logos, pogos. - -Aquel, aquella, aquello. = Caná, cadto, cadtot, quito, quitot. - -Aquerenciarse, tomarse afecto. = Boot, gogma, pagpalángga. - -Aqueste, aquesta, aquesto. = Quiní. - -Aquí. = Dinhi, didi, anhi. - -Aquiescencia. = Pagóyon, pagáng̃ay, pagbóot, angdo, tangdo. - -Aquietar, sosegar. = Pagpaádang, pagpaóndang. * Sondag, tambag, -pagpahílom. - -Aquilatar. = Paghíling sa pagcamahál sa boláoan. * Pagsosi sa -camatoódan, sa matúod. - -Aquilon. = Háng̃in ng̃a guícan sa amihánan. - -Aquillado. = Ang may dagoay sa quilla, ang maíng̃on sa onáyan. - - - -AR - -Ara. = Batong ara, altar ng̃a pagahalálan sa mang̃a paghálad, bató ng̃a -pagabotáng̃an sa calis ug sa hostia sa pagmisa sa mang̃a Padre. - -Arada. = Mang̃a yota ng̃a guiradóhan, ng̃a guiaguían sa daro. - -Arado. = Daro, capandáyan sa pagdáro sa yota. - -Arador. = Ang magadáro. * Darol, mananáp ng̃a diótay oyámat, cágao. * -Dadóhan. - -Arancel. = Tolománon sa mg̃a pagbíli sa ng̃atanán ng̃a ibalalígya, ug sa -mg̃a derechos ng̃a ipang̃áyo. - -Arandela. = Pinggan ng̃a ibótang sa ilálom sa mang̃a candelero ng̃a -sanggáan sa ágeu ug sa tálo ng̃a natólo, sángga. * Bítay bitay ng̃a -salamín con sa tombága ba, ng̃a ibítay sa mang̃a Singbahán ug sa mang̃a -solód. * Piña ng̃a guinalibótan sa mg̃a sahá. - -Araña. = Laoa laoa, banayáo, damang. * V. Arandela, desde bitay bitay. - -Arañar. = Gomit, quías, coscos, camas, camlas, caldis, galas, cascas. - -Arar. = Pagdáro. - -Arbitrariamente. = Pagbóot ng̃a caogalíng̃on, pagtómotómo. - -Arbitrio. = Idem. - -Árbitro. = Ang magabóot ng̃a sía usá da sa dili pagasogúon sa láin. - -Árbol. = Cahoy. * De embarcacion. = Taládoc, toládoc. - -Arbolado. = Cacahóyan, cagoláng̃an, cadaghánan sa mg̃a cahoy, solóp, -buquid. - -Arboladura. = Ng̃atanán ng̃a mg̃a taládoc sa mg̃a sacayán. - -Arbolar. = Pagtáod ca mg̃a taládoc sa mg̃a sacayán. * Tindog, bang̃on. - -Arbolario. = Tauong boang boang, sa magáan ug bóot. - -Arbolazo. = Cahoy ng̃a dagcóan. - -Arbolcico, llo, to. = Cahoy ng̃a diótay. - -Arboleda. V. Arbolado. - -Arbolista. = Ang magabántay, magabáton ug magahópot sa mg̃a cahoy. - -Arbollon. = Ang guibaháan sa tobig, sandayóng. - -Arbóreo. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a cahoy. - -Arbusto. = Tanóm ng̃a maíng̃on sa cáhoy, cáhoy ng̃a diótay caáyo. - -Arca. = Caban, panonódlan sa bisti, ug sa bisan onsa. - -Arcabucear. = Paglóthang. - -Arcada. = Lood sa guinháoa, doyá doyá. - -Arcaduz. = Sandayóng. - -Arcángel. = Ángeles ng̃a pagasogóon sa Dios. - -Arcano. = Tinágo sa húna húna, ang díli matóquib, pagbóot ng̃a diosnon. - -Arco. = Bosog. * Iris. = Balang̃ao. * De cuba, &c. = Piquit. - -Archipiélago. = Dagat ng̃a himotáng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a polo. - -Archivar. = Pagtípig ug pagbáton sa mg̃a solat ng̃a mahál ug mg̃a -camatoódan ng̃a adang maquinahánglan sa oláhing adlao. - -Archivo. = Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a sulat ug mg̃a camatoódan. - -Ardentía. = Siga ng̃a guícan sa pagsigdámag dámag sa mg̃a bálod sa dágat. - -Arder. = Siga, silab, dabdab, daob. - -Ardero. = Ayam, idó. - -Ardid. = Laláng, húna húna ng̃a halálom sa pagtóman sa cabobót-on. - -Ardido, paláy, trigo, &c., recalentado. = Boto, baháy. - -Ardiente. = Ang masíga. * Ang magabóhat sa bisan onsa sa masingcámot, -sa madalí, sa minatúod, sa maíni, ng̃a húna húna ug cásing cásing. - -Ardilla. = Mananáp ng̃a diótay ng̃a malágsic caáyot ug tiglógso oyámot. - -Ardor. = Caínit, dagáang, alang̃áan, aling̃íi, aling̃ása. - -Ardoroso. = Ang maínit oyámot. - -Árduamente. = Pagcalisód, sa macóli caáyo, sa masíoat. - -Árduo. = Malisód, macóli. - -Área. = Ang lugar ng̃a guibotáng̃an, ug guitindógan sa mang̃a baláy. - -Arel. = Nigo ng̃a dagcó. - -Arena. = Balás, cabalásan. - -Arenal. = Cabalásan, balás, baybay, baybáyon, bactas. - -Arenga. = Pagoáli, pagsámbag, pagtámbag. - -Arengar. = Idem. - -Arenilla. = Margaja ng̃a ibútang sa mang̃a sólat arón mamála ang tinta. - -Arenisco. = Yota ng̃a balásan, ng̃a may daghan ng̃a balás. - -Arenoso. = Ang sináctan sa daghan ng̃a balás. - -Arenque. = Isda. - -Arestin. = Saquét ng̃a guibáti sa mang̃a cabayo sa ílang mang̃a téel ug -hadóol sa cocó. - -Arfar. = Toang, tóoang tóoang, quiling quiling, toas, toóas, tóoad -toóad, toad. - -Argadillo. = Badbadán, balbalán. - -Argamasa. = Lichara, lisada. - -Argamasar. = Pagsacót sa balás ug sa ápog sa túbig. - -Argolla. = Baclao, bacólong, singsing, galong. - -Argüir. = Sodya soáy, lalis, indig. - -Argumentacion. = Pagcaíndig, pagcalális, pagcasódya, pagcasoáy. - -Argumento. = Idem. - -Aridez. = Pagcamála sa yota. - -Árido. = Yota ng̃a mámala. * Bisan onsa ng̃a ualáy duga. * Pagsogilon, -sólti ng̃a oaláy lamí, caang̃áyan. * Humáy, maís ug bisan onsa ng̃a -tatácson sa baquílan, sa gántang, &c., ng̃a dili tobig, vino, &c. - -Arisco. = Bodong, ihaláson. - -Arista. = Song̃ó. - -Aristoso. = Ang may song̃ó con tonoc. - -Arma. = Hing̃aníban. - -Armada. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy sa pagsócol sa mang̃a -caáoay, ug bisan ng̃ani ang nanaglacát sa pagbólong sa mg̃a caoatán, sa -mang̃a ihaláson ug mg̃a lóog. - -Armadijo. = Lít-ag sa pagdácop sa mg̃a lánggam ug ubán pang mg̃a mananáp. - -Armadilla. V. Armada. - -Armadillo. = Mananáp. - -Armador. = Ang magaándam ug magapatigáyon sa ng̃atanán ng̃a mg̃a -quinahánglan ug casangcápan sa mg̃a sacayán. - -Armadura. = Catilíngban, cadaghánan sa mg̃a hing̃aníban. - -Armamento. = Ng̃atanán ng̃a quinahánglan sa pagpang̃óbat, sa pagáoay. - -Armar. = Pagsáncap sa mg̃a hing̃aníban, pagáng̃ay, pagóyon, pagháncob. - -Armario. = Bolotáng̃an sa mg̃a panápton ug sa bisan onsa. - -Armatoste. = Balátic, lit-ag. - -Armazon. = Ang cadaghánan sa mg̃a bocóg sa láoas sa mananáp. - -Armella. V. Argolla. - -Armería. = Baláy ng̃a pagabotáng̃an sa nagacaláin láin ng̃a mg̃a -hing̃aníban. - -Armero. = Ang nagabóhat sa mg̃a hing̃aníban ug mg̃a pusil. - -Armígero. = Ang mahagógma ug magadála sa mg̃a hing̃aníban. - -Armiño. = Mananáp. - -Armonía. = Pagcaáng̃ay, pagcahigála, pagcaábian, pagcaóyon. - -Armonioso. = Ang may pagcaáng̃ay, pagcamíng̃ao, maming̃ao, ang̃ay. - -Armuelle. = Tanóm. - -Aro. V. Arco. - -Aroma. = Bólac sa cáhoy ng̃a guing̃álan aromo. - -Aromaticidad. = Pacahomót. - -Aromático. = Ang mahomót, cahomót. - -Aromatizar. = Pagpalína sa mahomót. - -Arpa. = Adpa. - -Arpar. = Pagtábas, pagbóhat sa mg̃a tinábas. - -Arpella. = Langgam. - -Arpeo. = Cao-it ng̃a igagónit sa mg̃a sacayán, igadácop. - -Arpon. = Salapáng, isi, sumbilíng. - -Arquear. = Bosog, loay, boyoc. - -Arquitecto. = Ang maálam, ang mahibaló paggáma, paghímo, sa mg̃a -cabaláyan. - -Arquitectura. = Caálam, paghibaló sa pagbóhat sa mg̃a cabaláyan. - -Arquitrabe. = Ang báhin dápit sa óbus sa mg̃a cornisa, ng̃a molíngcod sa -mg̃a sapitel sa mg̃a columna, sa mg̃a halígue. - -Arrabal. = Longsod ng̃a diótay, barrio ng̃a hadóol sa mg̃a longsod ng̃a -dagcó, mg̃a dáplin, cadaplínan sa mg̃a calongsódan. - -Arrabalero. = Ang mopoyó sa mg̃a daplin sa mg̃a calongsódan. - -Arracada. = Ariyo, bitay bitay, aretes. - -Arracimarse. = Pagbúlig. - -Arraez. = Capitan, ang magahópot ug magabóot sa mg̃a sacayán. - -Arraigadamente. = Sa pagcalíg-on, sa pagcagamót. - -Arraigar. = Pagamót, paglíg-on. - -Arramblar. = Pagbílin sa balás sa lugar ng̃a guibaháan. - -Arrancar. = Ibot. * Paglóa sa mg̃a mahágcot ng̃a laoay, coghad. * Gabot, -gabnot, labni, gona, bonglay, laca. - -Arranque. = Ang pagíbot. * Pagcadalí, pagcalágmit. * Pagcasocó, -pagcaligótgot. - -Arrapiezo. = Tinábas, pedazo sa bisti ng̃a dáan ug gisi ng̃a nagabítay. - -Arrapo. = Idem. - -Arras. = Aras, ang salapí ng̃a ihátag sa laláqui sa íang asáoa sa timáan -sa ílang pagcamíño. - -Arrasar. = Payas, gobá, pocan. * V. Aplastar. - -Arrastrada. = Babáyeng dáutan, sa dáutan batásan, honay. - -Arrastrar. = Goyod, saog, dahic, ganoy, oóay oóay, oay oay, sáng̃iad, -cayat, daddal, sahid, hisíhis, tadal. - -Arrear. = Pagbónal, pagágda sa mg̃a mananáp adón managlacát síla. - -Arrebañar. = Hipos, hodót, popho, daguínot. - -Arrebatado, precipitado. = Guipóngtan, nayac, guihanáycan. - -Arrebatamiento. = Pagcapong̃ót, pagcahanáyac, pagcaoalá sa bóot, sa mg̃a -balatían, pagcasucó ng̃a dagcó. - -Arrebatar. = Agao, oaoat, coha, cahas, taban, ticas. - -Arrebatiña. = Pagsigágao agao. - -Arrebol. = Alang̃áag. - -Arrebolar. = Pagalang̃áag sa mg̃a pang̃ánod, sa mg̃a dág-om. - -Arrebollarse. = Paghólog, pagámbac sa hatáas caáyo, sa mg̃a -capangpáng̃an. - -Arrebujar. = Comó, yocot, cosó, gobot, comot, comos. - -Arreciar. = Solog solog, dalog, dogang, bascog, samot. - -Arredrar. = Pagbólag, pagbáhin bahin, pagbálhin, pagsíbog. - -Arregazar. = Lolho, bocas, loslos, oalis, oas oas. - -Arregladamente. = Sa pagcahípos, sa pagcahósay, sa pagcaáng̃ay, sa -pagcaóyon, sa pagcasóhay. - -Arregladísimo. = Mahósay caáyo, mahípos oyámot, masóhay. - -Arreglar. = Hosay, hipos, ang̃ay, oyon, pagbótang ug maáyo, sohay. - -Arrellanarse. = Paglíngcod sa maáyo. - -Arremeter. = Damag, hamlag, damhag, toclos, dolod, dasmag. - -Arrendador. = Magpaábang. - -Arrendamiento. = Pagábang, pagcaábang. - -Arrendar. = Abang. - -Arrendatario. = Omalábang. - -Arreo, atavio. = Dayan dáyan. - -Arrepentida. = Ang babáye ng̃a mibásol ug ng̃a nagahinólsol sa íang mg̃a -dáotan bóhat, ug sa íang batásan ng̃a mang̃íl-ad. - -Arrepentimiento. = Paghinólsol, pagbásol, pagtápat, pagsáquit. - -Arrepentirse. = Hisólsol, tapat saquít, basol. - -Arrequesonarse. = Pagtibóoc sa gatas. - -Arrestado. = Táuo ng̃a casing casíng̃an, ng̃a oláy tálao ug cahádloc. * -Ang guipreso. - -Arrestar. = Pagpreso, pagbilánggo. - -Arresto. = Pagángcon sa mg̃a bóhat ng̃a malisód ug macóli ng̃a -pagatománon, paghanáyac. - -Arrezafe. = Calibónan, yóta con lugar ng̃a sagbótan caáyo, ug ng̃a -guitódcan sa mg̃a sang̃á ng̃a tóncan. - -Arriar. = Paglólos, paghípos sa mg̃a layág ug sa mg̃a bandera sa mg̃a -sacayán. - -Arriba. = Sa ibábao, sa itáas. - -Arribada. = Pagábot, pagláoig, pagpondo, pagsíbog sa mg̃a sacayán, -tong̃ód sa pagcahodós sa háng̃in con sa láin ng̃a hingtóngdan. - -Arribar. = Idem: donggo, sombálic, balic. - -Arriero. = Ang magbabalígya sa mg̃a calongsódan, ug magadála sa -ibalalígya nia ng̃a binálsa sa mg̃a mananáp. - -Arriesgado. V. Arrestado. - -Arriesgar. = Pagbótang, pagpahamótang sa lugar ng̃a catahápan, ng̃a may -catáhap. - -Arrimadero. = Pagasandígan, pagatongtóng̃an, pagasalígan, sal-ígan. - -Arrimar, arimarse. = Doól, idog, sal-ig, odáday, idag, sandig, said. - -Arrimarse á tierra el que navega. = Pagpílio, pagsapígad, pagsaplígad, -pagsáphid. - -Arrimo. = Pagdóol, pagídog, pagídag, dalángpan, sogcod, songcod. - -Arrinconar. = Pagsóoc. - -Arriscado. V. Arrestado. - -Arriscar. V. Arriesgar. - -Arrizar. = Paghípos, paglólos ang usá ca báhin sa mg̃a layág sa mg̃a -sacayán, ng̃a itagána sa pagcahodós sa háng̃in. - -Arrobamiento. = Pagcaoalá sa boot ug sa mg̃a balatían. - -Arrobarse. = Pagolá sa mg̃a balatían ug sa bóot. - -Arrodelarse. = Paggámit sa tamíng, pagcalípod sa láoas sa tamíng. - -Arrodillar, arrodillarse. = Lohod. - -Arrogacion. = Pagcaángcon, pagánac anac. - -Arrogar. = Pagáncon sa díli ia. - -Arrojadísimo. V. Arrestado. - -Arrojadizo. = Ang masáyon isalibáy, ibalíbag. - -Arrojar. = Salibáy, balíbag, togpo. * Algo ó arrojarse alguno de arriba -á abajo. = Ambac, layat. * Á alguno ó á cosa pesada de golpe. = Pogsac, -posdac. * Hácia arriba. = Salibóngbong. - -Arrojo. = Pagcaoaláy cahádloc, pagcaísog. - -Arrollar. = Liquit, locot, balímbin. * El viento. = Anod, dagsa. - -Arromadizarse. = Pogsíp-on. - -Arromar, poner roma alguna cosa. = Dongpol, sompo, sangsang, dompol. - -Arropar. = Tabon, taclap, habol, bolócot, coob. - -Arropea. = Singsing ng̃a póthao ng̃a ibútang sa tíil sa mg̃a preso. - -Arroscar. V. Arrollar. - -Arrostrar. = Socol, atóbang sa oálay catáhap catálao ug cahádloc, -pagáoay ng̃a inatobáng̃ay. - -Arroyada. = Oálog, sapá ng̃a pagabaháan sa tóbig, balaháan. - -Arroyadero. = Idem. - -Arroyar. = Pagbahá sa tóbig. - -Arroyo. = Pagbahá sa tóbig, túbig ng̃a nagabahá. - -Arroyuela. = Tanóm. - -Arroz. = Bogas. * Cáscara. = Tipasí. * Cocido, envuelto en hojas de -plátano. = Bódbod, bolóbod, binódbod. * Fresco, tierno, machacado y -tostado. = Pilípig. * Negro. = Tapól. * Pegajoso. = Pilít. * Cocido, -morisqueta. = Can-on, loto. - -Arrozal. = Homayán. - -Arrocero. = Ang magatanóm ug magabalígya sa humáy con sa bogas. - -Arruga. = Gonót, colod, yomyom, quibícob. - -Arrugar, arrugarse algo. = Idem. - -Arruinarse algo, arruinar. = Pocan, holog, goba, lompag, tompag, -pigsang, pigsa, laglag, boncag, pogday. - -Arrullar, arrullarse las palomas. = Agómod. * Á niños. = Boa, doyan, -tabiog, oyog, oyog oyog, hi-a. - -Arrumar. = Paghípos ug maáyo sa lólan sa mg̃a sacayán. - -Arrumbar. = Pagbótang sa mg̃a bótang ug mg̃a casangcápan ng̃a dáan, ug ng̃a -oaláy pólos, sa lugar ng̃a díli masámoc, pagsóoc, pagsócsoc, paghípos. - -Arsenal. = Lugar ng̃a hadóol sa dágat, ng̃a pagatocólan ug pagabohátan sa -mg̃a sacayán. - -Arte. = Cadaghánan sa mg̃a tolománon ng̃a sinólat sa pagbóhat ug maáyo sa -bisan onsa, ng̃atanán ng̃a mg̃a bóhat ng̃a guican sa quinaádman, sa -pagcaálam sa táuo, laláng. - -Artejos de los dedos. = Bocó. - -Arteria. = Ogat ng̃a pagaaguían sa dogó ng̃a guican sa casing casing, ug -ng̃a magadála sa obán ng̃a mg̃a caogátan sa láoas. - -Artería. = Laláng. - -Artero. = Ang maálam, malaláng̃on. - -Artesa. = Pasóng̃an. - -Artesilla. = Pasóng̃an ng̃a diótay. - -Arteson. = Pasóng̃an ng̃a malíng̃in, ng̃a pagahogásan sa mg̃a pínggan. - -Artesonado. = Alcoba, láng̃it láng̃it sa mg̃a baláy, quísame. - -Articulacion. = Popólan, loha loha. - -Artículo. = Bahin, bolos. * Camatoódan ng̃a tacós pagatoóhan, tohóan, -toloóhan sa atong Pagtóo. - -Artífice. = Maestro, magtotóon sa bisan onsa ng̃a quinaádman. - -Artificial. = Ng̃atanán ng̃a nahímo guícan sa quinaádman sa táuo. - -Artificio. = Laláng quinaádman. - -Artillería. = Pagbóhat ug paggámit sa mg̃a lothang, ug ng̃atanán ng̃a -nahatong̃ód sa mg̃a lóthang, badil. - -Artista. V. Artífice. - -Arzobispado. = Ang pagcabótang sa Arzobispo, ug ang yota ng̃a hingsácpan -sa íang gahóm. - -Arzobispo. = Ang obispo ng̃a ponóan ug labing gahóman sa ubán ng̃a mg̃a -Obispo sa tágsa ca provincia. - -Arzon. = Ang mg̃a tomóy con mg̃a daplin sa atobáng̃an ug sa licód sa mg̃a -siya sa mg̃a cabayo. - - - -AS - -As. = Ang dáhon sa baraja ng̃a sa pagísip bali ug usá da. - -Asa. = Caláptan, galong galong, pacao. - -Asador. = Taláp-an, tapánan. - -Asadura. = Tináe. - -Asaeteador. = Ang magapaná. - -Asaetear. = Pagpaná. - -Asalariar. = Pagsóhol, pagpamóo. - -Asaltar. = Pagsáca sa linogsánay sa mang̃a cota ug mg̃a baluarte. * -Pagtábo, pagsodíl ng̃a áhat, tagcoláhao, calit, salácay. - -Asalto. = Idem. - -Asamblea. = Catilíngban sa mg̃a táuo sa pagpólong ug pagsábot sa bisan -onsa ng̃a cacabildóhon. - -Asar en parrillas. = Pagtapá. * En rescoldo ó sobre las brasas. = Ihao, -lambon, ganggang. - -Ascender. = Sacá, cayab, ang̃at. - -Ascendiente. = Guinicánan, guilioátan, tigúlang, guisóndan. * Gahóm sa -usá ca tauo sa obán ng̃a mg̃a tauo, bináta. - -Ascension. = Ang pagsacá, ang pagcáyab, pagsáca ni Jesucristo ng̃a átong -Guinóo sa Lang̃it. - -Ascenso. = Ang pagábot sa pagcabótang ng̃a labí hatáas ug mahál sa -pagcabótang ng̃a dáan. - -Asco. = Paglóod sa guinháoa, higcon, sigcon. - -Ascua. = Baga, aguípo ng̃a may caláyo, ang nasíga. - -Aseado, curioso. = Mabídbid. - -Asear. = Pagdáyan dáyan, pagbídbid. - -Asechanza. = Pagcalímbong, pagcalaláng sa pagdáot sa bisan cansa. - -Asegurar. = Palíg-on, pagtóco, pagbáng̃il. * Dar algo por cierto. = -Pagmatúod. - -Asemejar. = Pagíng̃on íng̃on, pagsáma, tondog, sobong. - -Asenso. = Pagbóot, pagóyon, pagtángdo. - -Asentaderas. = Sampot, ililíngcod. - -Asentadillas, (á) = Pagcabayo, paglíngcod sa cabayo, ing̃on sa pagcabayo -sa mg̃a babáye. - -Asentado. = Boótan, mahináyon, maógdang. - -Asentador. = Ang magapalíngcod ug magaáng̃ay sa mg̃a bató sa pagbóhat sa -mg̃a cota. - -Asentar, asentarse. = Lingcod, losbág, tongtong, taoi. * La mano para -asegurar ó sostener algo. = Tapion, pogong, sagang. * Algo sobre tajo, -&c., para cortarlo. = Daítol. * Afirmar, dar por cierto algun hecho. = -Pagmatúod. - -Asentarse en cuclillas. = Pióngco, catin. * Aves en alguna parte. = -Togdon, batog, holon, hogpa, taoi. * Heces. = Logdang, lalóg. * Algo, -estar firme. V. Asegurar. - -Asentir. = Pagángdo, pagtángdo, pagbóot, pagóyon. - -Asentista. = Omalábang, coime. - -Aseo. = Pagcabídbid, mabantáyon sa bísti. - -Asequible. = Dalang̃áton, masáyon boháton, dang̃áton. - -Asercion. = Pagmatúod. - -Aserradero. = Galábsan, pagagábsan. - -Aserradizo. = Cohoy ng̃a galábson. - -Aserradura. = Ang guiaguían sa gábas, ang quináon sa gábas. - -Aserrar. = Paggábas. - -Aserrin. V. Aserradura. - -Aserto. V. Asercion. - -Asesar. = Pagdáng̃at sa pagcaboótan. - -Asesinar. = Pagpatáy, pagbonó. - -Asesinato. = Pagcabonó. - -Asesino. = Mamomonó. - -Asesor. = Somalámbag ang mosámbag, motámbag. - -Asesorarse. = Paquigsámbag, pagpaquigtámbag. - -Asestar. = Pagtóon, pagpunta. * Pagtúyo sa pagdáot. - -Aseverar. V. Asentar, afirmar, &c. - -Asfixiado. = Hingpót-an. - -Asfixiarse. = Poot. - -Así. = Ing̃on niána, ing̃on niíni, maíng̃on. - -Asidero. V. Asa. - -Asíduamente. = Sa pagcacanónay, sa pagcasóbsob, pagcasócot. - -Asíduo. = Canónay, masóbsob, masócot. - -Asiento. = Lingcodánan, lantáoan: holocmánan, hocmánan: ang guibotáng̃an -sa mang̃a cabaláyan, mg̃a caboquílan ug ng̃atanán ng̃a nahamótang sa -calibótan: lalóg, calalógan sa tobig, vino, soca, &c. * De remadores. = -Haót. - -Asignar, señalar. = Todlo, timáan. - -Asilo. = Dalángpan, catagóan, cahóbng̃an. - -Asimilar. = Ing̃on, maíng̃on, topóng, sama. - -Asimismo. = Ing̃on man, maíng̃on. - -Asimplado. = Hong̃og, bong̃og, colidó, miné. - -Asir, tomar, coger. = Coha, cobot, capot, capiot, coyot, sigmít. * Con -los dientes. = Ong̃ot, tang̃ag, sigmít. * Con las puntas de los dedos. = -Puídot, bigquing, camlot, gonit. * Detener. = Haoid, tadal. * Prender. -= Dacop, gonit. * De los piés. = Tocló, bating. * De los brazos. = -Socob, gacos, tadal. - -Asirse sarmientos, enredaderas, &c., á alguna parte. = Sangbod, -bolóbod, cabod. * Muchos de alguna cosa. = Tambáyao, tambáyong. - -Asistencia. = Pagcatábang, pagcaalíma, pagcaatóbang. - -Asistente. = Ang nagaatóbag, ang nagatábang, ang nagaalíma. - -Asistir. = Tabang, alíma, atóbang. - -Asma. = Hobac, cotás, bodlay, cogtás. - -Asmático. = Hobácon, cogtasán. - -Asociacion. = Pagcaobán, pagcadápig. - -Asociar, asociarse. = Obán, dapíg, higála, ábian. - -Asolanar. = Pagdáot sa hang̃in so mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy. - -Asolar. V. Arruínarse algo, arruinar. - -Asolear. = Pagpaádlao, pagbólad, pagcálcag. - -Asomar, asomarse. = Tambo, dóng̃ao, tamod, tacboy, acbó, gabog, gaoa, -loag, tong̃a. - -Asombrar. = Palándong, pagháon, pagháoon. * Pagpahádloc, pagpalisáng, -pagpacólba, hadloc, lisáng, colba, ting̃ála, cogmat, pógoat, docla. - -Asomo. = Timáan, catáhap. - -Asonada. = Pagcaálsa, pagcagópot. - -Asonancia. = Pagcaáng̃ay, pagcaóyon. - -Asonar. = Ang̃ay, oyon. - -Asordar. = Pagbóng̃ol, pagpabóng̃ol. - -Aspa. = Barbalán. - -Aspador. = Idem. - -Aspar. = Pagbádbad, pagbódbod, salic. - -Aspaviento. = Pagcahádloc, pagcalisáng, pagcacólba, pagcating̃ála, -pagcacógmat. - -Aspecto. = Nauong, pagcaatóbang, pagcatíndog. - -Aspereza. = Pagcasáplod, pagcaháit. - -Asperges. = Pagsáblig sa tobig ng̃a bendita. - -Áspero al paladar. = Saplod, aplod, tolás, sagópla, sagopála, salapsap. -* Al tacto. = Gasang, bang̃is, cahis, sapnot, hait. * Genio. = Maísog, -inggit. - -Aspersion. = Pagsáblig, pagcasáblig. - -Aspid. = Saoá ng̃a malála. - -Aspiracion. = Pagcaguinháoa. - -Aspirar. = Pagguinháoa. - -Asquerosidad. = Pacahógao, hogao ng̃a macalóod, magapalóod sa guinháoa. - -Asquerosísimo. = Mahógao, hogáoan oyámot. - -Asqueorso. V. Asquerosidad. - -Asta de animal. = Song̃ay. * De lanza, &c. = Togdánan, olóng̃an. - -Ástil de azadon, hacha, azuela, &c. = Patoc, polóan. - -Astilla. = Sinápsap, dináldag. - -Astrillejos. = Balátic. - -Astrología. = Quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a bitóon, sa adlao ug sa -bolan. - -Astrólogo. = Ang may quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a bitóon. - -Astucia. = Pagcalaláng, limbong. - -Asuncion. = Ang pagsáca cang María ng̃a santos uyamot, ng̃a Guinoo ta, sa -Lang̃it. - -Asunto. = Tuyo. - -Asustar, asustarse. = Lisáng, hadloc, colba, cogmat. - - - -AT - -Atabal. = Tambol, himbal. - -Atacador. = Ang magadásoc, ang idalásoc. - -Atacar. = Pagtácgos sa calsones ug sa mg̃a saya. * Pagsolód sa taco ug -bala sa mg̃a pusil ug mg̃a lothang ug pagdásoc. - -Atadero. = Bisan onsa ng̃a igatácgos, icabáat, gang̃ot. - -Atadijo. = Bináat ng̃a diótay sa díli maáyo ng̃a pagcabáat. - -Atado. = Ang táuo bodong, ng̃a oaláy silbi sa bisan onsa, bantal. - -Atajar. = Pagláctor, abong, bacay, hab-on. - -Atalaya. = Ilíhan, lantáoan, bantayán. - -Atalayador. = Bantay, ang nagabántay. - -Atalayar. = Pagbántay, pagsólong ug maáyo, paghíling, pagtimáan. - -Ataque. = Pagdámag, pagpang̃óbat, pagáoay. - -Atar. = Baat, tacgos, hogot, higot, hocot, gopot, lang̃áquit, gaid, -gacod, gacot, goos, posod, cotay, bogcos, botoc, baclid, bíng̃-oit, -goom, gang̃ót, habay, gabay, taquin, tagíc, habac, tacboy. - -Ataracea. = Pagcasinámbag sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a cahoy, sa mg̃a -salog, sa mang̃a lamesa, &c. - -Atarantado. = Ang guipáac sa mananáp ng̃a guing̃álan tarántula. * Ang -malíhog caáyo, ang díli mapoyo, ang díli mahamótang: ang nahadloc, -nalisáng, nacógmat, ang colidó, miné, culang culang. - -Atarazar. = Pagpáac. - -Atarear. = Pagtilíya, pagtilia, pagtódlo sa pagaboháton sa tágsa tagsa, -pagbóhat sa canónay, sa oalay hónong ug lang̃an. - -Atarugar. = Pagpasóc. - -Atasajar. = Pagtapá, pagtasáhos. - -Atascadero. = Lugar ng̃a guigoótan, masígpit, guisamócan. * Lonáng̃an -calonáng̃an, caianáng̃an. - -Atascar. = Pagsolót, pagsámoc, pagólang, paglónáng, talibhó, talíbhog, -goot. - -Ataud. = Long̃on. - -Ataviar. = Pagdáyan dayán, paghías. - -Atavio. = Pagcaáng̃ay sa pagbísti sa táuo, pagcabídbid. - -Atediar. = Pagsámoc, pagsocó, pagaling̃ása. - -Ateista. = Ang díli motóo ng̃a may Dios. - -Atemperar. = Pagáng̃ay, pagóyon. - -Atenacear. = Pagsípit, pagcómpit, pagquímpit. - -Atencion. = Pagbáti, paghimáti, pagpatalínghog, pagdóng̃og. - -Atender. = Bati, dong̃og, talínghog. - -Atentamente. V. Atencion. - -Atentar. = Pagtúyo sa pagpacasála. * Hicap, cobil. - -Atento. = Táuo ng̃a maábi abíhon, ang nagapatalínghog, ang nagamátng̃on. - -Atenuar. = Pagdíot. - -Aterirse de frio. = Pagtógnao. - -Aterrarse. = Pagdóol sa mg̃a sacayán sa yota, sa pílio, sa baybáyon. * -Lisáng, cogmat, hadloc. - -Atesorar. = Pagtípig sa salapí. - -Atestacion. = Pagpamatúod sa mg̃a testigos. - -Atestar. = Ponó, dogang, dasoc. * Pagmatúod. - -Atestiguar. = Pagtúg-an, pagmatúod. - -Atetar. = Pagpasóso. - -Atezar. = Pagítom. - -Atiesar. = Hogot, gahi, lig-on. - -Atinar. = Toltol, tóon, igo, tagna. - -Atiplar. = Pagtágning. - -Atisbar. = Pagsólong ug maáyo, paghíling, pagtimáan, paglí-li. - -Atizar fuego. = Sognod, gatong. * Llama ó luz. = Sogi. * Fomentar las -pasiones. = Solog sólog, Sogyot, songlog. - -Atmósfera. = Ang háng̃in ng̃atanán ug mg̃a dág-om ng̃a nanaglíbot sa -calibótan. - -Atocinar. = Ang paglápa sa baboy ug pagasín. - -Atolondrado. V. Atarantado. - -Atolondrar. = Pagláin sa húna húna sa táuo, pagting̃ála ug dagcó. - -Atolladero. = Lonáng calonáng̃an, cayanáng̃an, lapócan. - -Atollar. = Pasolód sa cayanáng̃an, sa lonáng̃an, lobón, lobóng. - -Átomo. = Bisan onsa onsa ng̃a diótay caáyo, mg̃a dolodagámi, mg̃a sapóc -sapóc ng̃a magágmay caáyo, ng̃a maquíta usáhay ng̃a nanaglibót libót sa -mg̃a casílao sa adlao. - -Atónito. = Ang nating̃ála, ang guicabódcan sa húna húna. - -Atontadamente. = Sa pagcabinóang, sa pagcahóng̃og. - -Atontar. V. Atolondrar. - -Atorarse. V. Atascarse. - -Atormentadamente. = Sa dagcong pagpasáquet, pagcayógot, pagcalisód, -pagcagóol. - -Atormentador. = Ang nagapasáquet, ang nagapayógot, ang nagapalisód. - -Atormentar. = Sáquet, yogot, labag, ipit. - -Atortolar. V. Atolondrar. - -Atortorar. = Labag, ipit, toltol. - -Atosigar. = Hiló, lanag, tobli, toba. - -Atrabancar. = Pagdalí. - -Atracadero. = Pagatomólan, pagadoólan, pagapilióan sa mg̃a sacayán. - -Atracar. = Pagdóol sa mg̃a sacayán sa yota. * Pagcáon ug pagínom sa -guilabíhan, ug labí sa casadáng̃an. - -Atraer chupando ó aspirando. = Soyop, sopsop, salópsop. * Con halagos. -= Alam alam, hinay hinay, boyoc. * Engañando. = Boyo, limbong, olo olo, -solog sólog, lomay. * Cabig, botad. - -Atragantarse. = Tocá, dolón, doloy, taláb-oc. - -Atraillar. = Tangcol, tocog. - -Atrancar. = Tocling, solay, tranca. - -Atrapar. = Pagdácop sa nagadalágan, sa naláguen, gonit, sacop. - -Atrás. = Sa oláhi, sa olíhi, sibog. - -Atrasar. = Dogay, oláhi, sonod. - -Atravesado. = Ang nabalábag. - -Atravesar tierra, monte, &c. = Tala, docao, bagtas, líquid. * Hacer -travesía el que vá embarcado. = Tabóc. - -Atravesarse en la garganta, bocado ó espina. = Dolón, tonóc, doloy, -taláb-oc. * Bebida. = Doloy, taláb-oc. - -Atreverse. = Himo, cahas, tamas támas. - -Atrevido. = Casing casíng̃an, mang̃ang̃áhas, matamas támas. - -Atribularse. = Yogot, saquít, lisód. - -Atributo. = Ng̃atanán ng̃a mg̃a caayóhan ng̃a nahatong̃ód sa Dios. * -Ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa bisan onsa. - -Atricion. = Pagbásol, casáquet sa pagpacasála sa Dios, tong̃ód sa -cang̃íl-ad sa máong salá ug sa cahádlod sa mg̃a casaquétan sa infierno, -ng̃a guiobánan sa malíg-on ng̃a pagsáad ng̃a díli na moopód sa -pagpacasála. - -Atril. = Bolotáng̃an sa libro sa pagcasáyon sa pagbása. - -Atrincherar. = Paglibót sa bisan ónsang lugar sa mg̃a cota, pagsalípod -sa mg̃a cota, adón díli pagaonsáon sa caáoay. - -Átrio. = Lugar sa atobáng̃an sa mang̃a Singbahán ug sa obán ng̃a mang̃a -baláy, ng̃a guilibótan sa cotáng hamóbo. - -Atrocidad. = Pagcabáng̃is. - -Atronado. V. Atolondrado. - -Atronamiento. = Pagcabórong, pagcabóng̃og. - -Atropellar. = Tonób, gap-ca, gapac, danglag, damag. - -Atroz. = Bang̃is, daótan oyámot. * Dagcóan caáyo. - -Atrozmente. = Sa pagcabáng̃is. * Sa guilabíhan, sa pagcalácad na. - -Atufar. = Socó, saquít, toyo, baláca, ligótgot. - -Atun. = Isda, alang̃álan. - -Aturdimimiento. V. Atronamiento. - -Aturdir. V. Atolondrar. - -Atusar. = Paghínlo paghánglas, pagbóbho sa bohoc, paggónting, pagtopóng -sa bohoc. - - - -AU - -Audacia. = Pagcaoláy cahádloc ug pagtáhod, pagcatámas támas. - -Audaz. = Ang oaláy cahádloc ug pagtáhod, mang̃ang̃áhas, matámas támas. - -Audiencia. = Pagpasáca sa mang̃a ponóan sa ílang mang̃a guinsacópan, adón -managásoy ug managpaháyag sa ílang mang̃a quinahánglan. * Holocmánan, -hocmánan, lugar ng̃a pagahócman sa mang̃a hócom. - -Auditorio. = Cadaghánan sa mang̃a táuo ng̃a nanagdóng̃og, namáti, ug -nanapatalínghog. - -Augusto. = Ang silingbáhon ug talahódon tung̃ód sa íang pagcahalángdon -ug cahímtang. - -Aula. = Lugar ng̃a pagatón-an sa mang̃a táuo, escolahán. - -Aullar. = Osig, ooang. - -Aumentar. = Tobo, daghan, dogang, dagcó. - -Aumento. = Pagcadághan, pagcatóbo, pagcadacó, pagcasópang. - -Aunarse. = Ipon, paghiósa, locop, sabot, oyon, sacót. - -Aun no. = Díli pa, oalá pa. - -Aunque. = Bisan pa, bisan, bisan ng̃áni. - -Aura. = Langgam. - -Aureola. = Porong porong ng̃a ibótang sa olo sa mang̃a santos. - -Aurora. = Cabontágon, cabontágan, pagaaláman daman, pagcabóntag, -pagcacaadláuon. - -Ausencia. = Pagcaolá. - -Ausentarse. = Oalá, bolag, paháoa. - -Ausente. = Ang toa sa halayó, ang naoalá, ang nabólag, nahálin, -nabálhin. - -Auspicio. = Paganíto, pagdioáta. * Tabang, labang, dalángpan. - -Austeridad. = Pagpasáquit sa laoas, pagpógong sa mang̃a cailíbgon, -pagcatárong pagcataláid. - -Austero. = Maáslom, maádas sa bába. * Matárong, mataláid, -mapentenciáhon. * Maádao. - -Auténtica. = Camatoódan ng̃a sinólat ng̃a igamatúod sa mang̃a reliquia sa -mang̃a santos. * Batásan: hinóad sa mang̃a sógo sa mang̃a ponóan. - -Auto. = Pagbóot ug pagásoy sa hócom sa mang̃a capolong̃ánan, paghócom, -pagsentencia. - -Autor. = Ang guinicánan sa bisan ónsang bóhat, tagbóhat. - -Autoridad. = Ponóan, magabóot, magbolóot, hocom. * Gahóm cagámhan. - -Autorizar. = Paghátag sa gahóm, pagtógot. * Pagpaámbong, paglig-on sa -bisan onsa ng̃a capolong̃ánan sa pagsentencia sa hocom. * Paglíg-on sa -mang̃a camutoódan sa firma sa escribano sa longsod con hadiánon. - -Auxiliar. = Tabang, laban, pagtábang sa horas sa camatáyon. * Luyo -luyo, ubán. - - - -AV - -Avadarse. = Pagcopós sa mang̃a sobá, ng̃a masáyon pagalabáng̃an. - -Avahar. = Pagínit sa bisan onsa sa alísng̃ao lámang sa tóbig. - -Avalar. = Paglínog. - -Avalentado. = Ang nanong̃ód sa maísog, sa pagcalálaqui. - -Avalo. = Pagcalínog. - -Avalorar. = Pagbútang sa bíli sa bisan onsa, pagpabíli, pagbíng̃at. - -Avaluacion. = Pagcabíli, pagcabíng̃at. - -Avalúo. = Idem. - -Avance. = Pagcadámag, pagcadánglag, pagcadósmog, pagcadásmag. - -Avante. = Pagdáyon, pagpadáyon. - -Avanzada. = Ang tapoc sa pila ca soldados ng̃a nagabúlag sa cadaghánan, -ug nagaóna, arón masáyod sila ug maáyo sa pagcabótang ug sa mg̃a -paglíhoc ug mang̃a bóhat sa ílang mang̃a caáoay. - -Avanzar. = Pagágui, pagdáyon sa onáhan. * Pagdósmog, pagdámag. - -Avaricia. = Pagcahícao, pagdaguínot ng̃a labí sa casadáng̃an, cahícao, -pagcacáguis. - -Avariciosamente. = Sa pagcahícao, sa dagcong cahícao, sa dagcong -pogcadaguínot. - -Avaricioso. = Hicaoán, daginótan ng̃a guilabíhan, ng̃a lácad na, -caguísan, sinacúan. - -Avariento. = Idem. - -Ave. = Langgam. * De rapiña. = Manáguit. - -Avechucho. = Langgam ng̃a malágsot ug dágoay ng̃a oalá hibalóe ang ng̃alan -nia. * Bisan quinsang táuo ng̃a talamáyon tong̃ód sa iang dágoay, con sa -íang batásan. - -Avecindamiento. = Ang pagpoyó sa usá ca longsod, pagsólat sa mang̃a táuo -sa padron, pagcamolópio. - -Avecindar. = Pagdáoat sa mang̃a táuo arón mahímo sila ug sacop sa -longsod, pagsácop. - -Avejentado. = Ang báta pa, ápan maíng̃on na sa tigúlang. - -Avejentar. = Pagtigúlang guícan lamang sa saquít, sa mang̃a calisód ug -mg̃a cayógot, labon ng̃a díli pa tigúlang ang hingtúngdan. - -Avejigar. = Boto, botoy, bonol, labtog, libótoy, libótog. - -Avellana. = Bong̃a sa España, diótay ug malalím caáyo, maíng̃on ing̃on sa -bong̃a sa saguísi. - -Avellanar. = Lugar ng̃a guitódcan ug guitobóan sa mg̃a cáhoy ng̃a tagbóng̃a -sa avellanas. - -Ave María. = Pagámpo ng̃a guigáma sa mg̃a pólong ng̃a guipamólong sa -Arcángel san Gabriel sa pagtóngha ug pagábi ábi cang María Santísima, -sa mang̃a pólong ng̃a guiíng̃on ni santa Isabel ug sa ubán ng̃a guidógang -sa santa Iglesia. - -Avenar. = Pagpabahá sa mang̃a tobig ng̃a nadánao. - -Avenencia. = Pagsábot, pagúyon, pagáng̃ay, pagpólong, pagdápig. - -Avenida. = Bahá, lonóp, bon-og, lanab, langbas. - -Avenir. = Avenencia. - -Aventador. = Ang nagapálid sa homáy. * Paypay, apáyod. - -Aventajado. = Ang nagalabáo, ang mahál uyámot, ang bilídhon caáyo, ang -maníndot. - -Aventajar. = Labáo, labí, pagóna, sihá. - -Aventar. = Palid, paypay, apáyod, palis, lopad. * Laguen, dalágan. - -Aventar fuego, soplar para que arda. = Tayhop. * Olas, hasóhas. - -Aventura. = Paghitábo, pagsodíl. - -Aventurar. = Pagbóhat sa bisan onsa sa catáhap, sa díli hingbalóan con -maáyo ba cahá ang catapúsan con díli ba. - -Aventurero. = Ang tigsódoy sódoy, ang nagalacát sa mg̃a calongsódan sa -pagbolobalígya con sa táin túyo, sa oaláy catongdánan ug quinahánglan. - -Avergonzar, avergonzarse. = Olao, pagóbos sa bóot. - -Averia. = Pagcadáot sa mg̃a lólan sa mg̃a sacayán ug sa máong mg̃a -sacayán. - -Averiarse. = Pagdáot sa bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a sacayán ug sa -ílang mg̃a lólan. - -Averiguar. = Sosi, sayod, socna, sota, sodya. - -Averno. = Ang impierno, infierno, espierno. - -Aversion. = Pagcadíli ang̃ay, pagdomót. - -Avestruz. = Langgam ng̃a dagcóan, may dohá ca tódlo sa íang tíil. - -Avetado. = Quinambáya, binarlísan. - -Avezar. = Pagpaánad, pagtanód, pagtóon, pagtódlo. - -Aviar. = Pagándam, pagtagána sa balon ug sa obán ng̃a mg̃a quinahánglan -sa dalan sa magalacát. - -Avidez. = Pagcahícao, caíbog ng̃a labí sa casaráng̃an. * Pagcahing̃áon. - -Ávido. = Hicáoan, maibógon, hing̃áon caáyo. - -Aviejarse. V. Avejentarse. - -Aviesamente. = Sa pagcadaótan, sa pagcadíli máo. - -Avieso. = Balíquig, díli mahamótang sa catadóng̃an, sa tónton. * Dáutan, -mang̃íl-ad, sa dáotan ug batásan ug gáoi, saláan. - -Avigorar. = Paghátag sa gahóm. * Pagágda, pagsámbag. - -Avilantez. V. Audacia. - -Avillanar, avillanarse. = Pagtampálas, pagoalá sa pagcadacóng táuo. - -Avinagrado. = Ang may gaoi ng̃a maísog, ang díli maquigáng̃ay sa obán. - -Avinagrar, avinagrarse. = Aslom, quisom. - -Avío. = Pagcaándam, pagtagána, balon. - -Avisado. = Batir, boótan. - -Avisador. = Ang nagapahibaló, ang nagatáoag, ang nagabaláod, -nagamantalá. - -Avisar. = Pagpahibaló, asoy, sayod, sambag, tambag. * Con señas, -tocando con el codo, &c. = Siquil, sico, cohil, cohit, cablit. - -Aviso. = Pagsáyod, paghibaló. - -Avispa. = Lapínig. - -Avispado. = Batid, madásig, sa matalínis ng̃a húna húna. * Matahápon, -mabantáyon, magtimaánon sa caogalíng̃on ng̃a laoas. - -Avispar. = Pagbónal sa mg̃a mananáp arón managlacát. - -Avispero. = Odlan, baláyan sa mg̃a lapínig. - -Avispon. = Lapínig ng̃a docóay, boyog, ang magadácop ug magasóbad sa mg̃a -potiócan. - -Avistar. = Pagsólong, pagtán-ao, pagatóbang sa mg̃a táuo sa pagpólong -pólong níla ug pagsábot sa boboháton. - -Avituallar. = Paghátag sa mg̃a quinahánglan sa pagcáon. - -Avivadamente. = Sa pagcadalí, sa pagcalágmit. - -Avivar. = Dalí, lagmit, dagmit, pagsingcámot. - -Avocar. = Pagcóha pagángcon sa ponóan ng̃a dagcó ug labí sa capolong̃ánan -ng̃a guihópot ug guibáton sa obos ng̃a hócom. - -Á vosotros, vosotras. = Caníño. - -Avutarda. = Langgam sa España. - - - -AX - -Axioma. = Sangpotánan, casangpotánan. - - - -AY - -Ay! = Agodóy, agó, agá, aguí, alap. * De mí! = Aláot acó! * De tí! = -Aláot ca intáon! * De aquel, aquella! = Aláot sia! * De aquellos, -aquellas! = Aláot síla! - -Ayear. = Pagsóbsob sa mg̃a pagagodóy, pagagó. - -Ayer. = Cahápon, cagahápon, gahápon. - -Ayo. = Ang nagatóon, nagatódlo ug nagabántay sa mg̃a báta. - -Ayuda. = Tabang. - -Ayudador. = Ang nagatábang, tomalábang, tigtábang. - -Ayudante. = Idem. - -Ayudar alternativamente. = Salíli, poli, sobli, ilis. * Con los remos -cuando el viento es escaso y anda poco la embarcacion á la vela. = -Tabang, dalábay, galábay, bolig, sogot. * Á alguno á pilar, &c. = Asod, -bolig, aláyon, tabang. * Á cargar á otro. = Bacóit, dohol. - -Ayunar. = Poása, aoot, hayat. - -Ayuno. = Pagpoása pagpógong sa pagcáon. - -Ayunqub. = Landasán. - -Ayuntador. = Tigsómpay, tigdógtong, domológang. - - - -AZ - -Azada. = Sarol. - -Azadon. = Idem. - -Azadonada. = Pagcále sa sadol. - -Azadonador. = Tigcále sa sadol, ang nagacále sa sadol. - -Azadonar. = Pagcále sa sadol. - -Azafata. = Babáyeng sologóong sa haring babáye, con sa asáoa sa hádi, -ng̃a nagadóhol canía sa mg̃a visti ug mg̃a hias ng̃a ibísti nía, ug -nagahípos opód niána sa nahócas con miílis na. - -Azafate. = Tagácan. - -Azafran. = Dulao. - -Azafranado. = Ang may color sa dolao. - -Azafranal. = Yota ng̃a guitódcan, guitobóan con guitámnan sa dolao. - -Azafranar. = Pagtína sa dolao. - -Azahar. = Bolac sa cahoy sa sooá ug sa ocban. - -Azar. = Casáquit, calisód, cayógot, cabalísa. - -Ázimo. = Ang tinápay ng̃a oaláy bínhi, levadura. - -Azogue. = Tombága ng̃a maputí caáyo ug mabóg-at uyámot, ng̃a dili -matibúoc, con díli íng̃on guihápon sa salapí con sa tíngga ng̃a tinónao. - -Azor. = Langgam ng̃a manágit. - -Azorar, azorarse. = Lisáng, cogmat, hadloc, colba. - -Azorero. = Ang obán sa caoatán ug ang nagadála sa quináoat. - -Azorramiento. = Pagcabóg-at, pagcabórong sa olo. - -Azorrarse. = Pagbáti sa cabóg-at ug cabódong sa olo. - -Azotado. = Ang saláan ng̃a guihámpac sa cadaygánan. - -Azotador. = Homalámpac, ang nagahámpac. - -Azotaina. = Ang castígo ng̃a guidáoat sa táuo sa paghámpac canía. - -Azotar. = Hampac, gaid. - -Azote. = Ang ihalámpac, ang igahámpac, ang tágsa ca paghólog sa -ihalámpac sa láoas sa táuo. * Ang gotom, ang gobat ang salot, ag ang -ubán pang mg̃a calisód ng̃a guibáti sa mg̃a táuo ng̃a guican sa pagbóot sa -Dios. - -Azúcar. = Asúcal, sucal, tam-is calámay. - -Azucarado. = Ang may lamí sa asúcal. * Malómo ug matám-is ng̃a táuo sa -íang pagpamólong. - -Azucarar. = Paghílog sa asúcar. - -Azucena. = Asusena, calatsóse. - -Azuela. = Bincong, daldag. - -Azufre. = Asufre. - -Azul. = Asul. - -Azulejo. = Ladriyo, tesa ng̃a nagacaláin láin ug color. - -Azumbre. = Talácsan sa vino, suca, &c., gantang. - -Azuzar, incitar á los perros para que embistan. = Paghot, panghot. - - - - - - - - -B - - -BA - -Baba. = Laoay, tilágac. - -Babada, hueso de la cadera. = Payod. - -Babador. = Panápton ng̃a ibítay sa liog sa mang̃a báta con mang̃áon sila, -arón salólan sa mahólog. - -Babaza que arrojan los animales espesa y pegajosa. = Laoay, tilágac. - -Babazorro. = Bodong, boquídnon, sa oaláy caálam ug maáyong pagatóbang. - -Babear. = Pagláoay, pagtilágac. - -Babeo. = Idem. - -Babieca. = Boang boang, hong̃og. - -Babor. = Luyo, dapit sa oála sa mg̃a sacayán, con magtalícod sa olín ug -maga atóbang sa dólong. - -Babosa. = Mananáp sa España, diótay caáyo, ng̃a magaláoay sa canúnay. - -Baboso. = Ang táuo ng̃a magaláoay caáyo. - -Bacalao. = Talaóng̃an, toad toad. * Ang táuo ng̃a maníoang caáyo. - -Bacanales. = Mang̃a piesta ug mg̃a dúla ng̃a malágsot ug mang̃íl-ad sa -cánhing tiempo, sa pagtáhod sa mg̃a diotáhan sa ílang dios dios ng̃a -guing̃ánlan ug Baco. - -Bacante. = Ang babáye ng̃a nagasacót sa máong mg̃a dóla. - -Bacía. = Panhonáoan, honáoan. - -Bacin. = Pamos-ónan, vasong dagcó sa yota con sa tombága ng̃a -calibáng̃an. - -Báculo. = Cahoy, sogcod, songcod. - -Bache. = Bohó ng̃a nahímo sa mg̃a cadalánan tong̃ód sa pagágui ug masóbsob -sa mg̃a coche ug mang̃a mananáp. - -Bachiller. = Ang táuo ng̃a tigpólong caáyo sa oaláy hingtóngdan. - -Badajada. = Ang pagtóctoc sa dila sa ling̃ánay sa máong ling̃ánay. - -Badajo. = Dila sa mg̃a ling̃ánay, ang póthao ng̃a nabítay sa talioála sa -mg̃a ling̃ánay. - -Badana. = Panit sa carnero ng̃a quinórti. - -Bagaje. = Mananáp ng̃a pang̃abalsáhan. - -Bagazo. = Opa, apóya. - -Bahía. = Looc. - -Bailador. = Hinabáy, magsalayáo, somalayáo, ang nagsayáo. - -Bailar. = Sayáo, sabáy, pagquínampilang, sadsad, parang. - -Bailarin. V. Bailador. - -Baile. V. Bailar. - -Baja. = Pagóbos sa bíli sa mg̃a balígya, sahol. - -Bajamar. = Honás, honásan. * De la mañana. = Talinága. * De la tarde. = -Taginhápon. - -Bajamente. = sa dagcong pagpaóbos, sa pagcang̃íl-ad, sa pagcalágsot. - -Bajar. = Naog, canáog, consad. * La cabeza. = Yang̃o, docó, tangdo. * -Del monte. = Togbong, dolhog. * Alguna cosa, boyar rio abajo. = Ilig. - -Bajel. = Bisan ónsang sacayána ng̃a dagcó, fragata, navío, bergantin, -&c. - -Bajelero. = Tagía con arraez sa bisan onsa ng̃a sacayán ng̃a dagcó. - -Bajeza. = Buhat ng̃a daótan, malágsot, magíl-ad, bodhíon, pagcabódhi. - -Bajo, lo que tiene poca altura. = Hamóbo. * De arena ó piedra. = -Hunásan, tacot, hamábao, pongtod, pasil. - -Bala. = Ponglo, bala. - -Baladron. = Tabían, maandácon, holábon. - -Balancear. = Quilas, lingga lingga, toang toang, quioag quioag. - -Balandra. = Sacayán sa usá da ca taládoc. - -Balandran. = Bistí ng̃a halagpád ug hatáas. - -Balanza. = Timbáng̃an. * Ang tágsa ca pínggan sa mg̃a timbáng̃an. - -Balar. = Tilí, honi, halá halá. - -Balaustre. = Cahoy ng̃a hamóbo ug linálic, ng̃a idáyan dáyan sa mg̃a -balcon, sa mg̃a corredor ug sa mang̃a hagdanán. - -Balazo. = Pagcaigo sa bala ng̃a guican sa posil con sa lothang. - -Balbuciente. = Ang díli macasángpot ug maáyo, yong̃it, tona tona. - -Balcon. = Sandígan ng̃a cahoy con pothao ng̃a ibótang sa atobáng̃an sa mg̃a -talambóan, arón somándig ang motámbo, sa oaláy catáhap sa pagcahólog, -hambóyan. - -Balconaje. = Ang pagcadághan sa mg̃a balcon sa mg̃a cabaláyan. - -Baldar. = Bacól, piáng, quihod, quíang, opog, quimay, pingcao. - -Balde. = Toong, timba, cabog, ihinóbig. - -Baldear. = Pagbóbo sa tobig, pagbalónas, paghógas sa mg̃a cubierta con -mg̃a salog sa mg̃a sacayán, ug sa lain lugar. - -Baldío. = Yota ng̃a oalá pagbohátan ug pagatámnan. - -Baldon. = Tampálas, polong ng̃a icaólao, daótan, mang̃íl-ad. - -Baldonar. = Pagtampálas sa isigcatáuo, pagpamólong sa daótan. - -Baldosa. = Ladriyo ng̃a pino ug lado. - -Balija. = Panonódlan ng̃a pánit sa pagtípig sa mang̃a sólat ug sa bisan -onsa. - -Balijero. = Ang táuo ng̃a nagadála dála sa mg̃a sólat. - -Balon. = Baát, bang̃a sa mang̃a mánggad ng̃a ibalilígya sa mang̃a domolóong -ug magbalilígya. * Baat, bogcos sa papel. - -Balsa. = Gáquit. * Danao, yotang tobígan. - -Balsamina. = Palía. - -Bálsamo. = Bálsamo, homót. - -Balsear. = Pagtabóc sa mg̃a soba sa gáquit. - -Balsero. = Ang nagahópot sa gáquit. - -Baluarte. = Bantayán, ilíhan, lantáoan. - -Ballena. = Ambohótan bong̃ansíso. - -Ballenato. = Idem. - -Ballesta. = Bosog, boyog. - -Ballestear. = Ang paggámit sa bosog ug pagbóhi sa paná guican sa maong -bosog. - -Bambolear, bambolearse. = Oyog, doog doog, dolay dolay, soyásoy, -tandog, sóngloy. - -Banasta. = Bocág ng̃a dagcó ug haláoig. - -Banasto. = Bocág ng̃a malíng̃in. - -Banca. = Sacayán ng̃a guing̃álan ug bangca. * Lingcodánan ng̃a cáhoy -maíng̃on sa usá ca lamesa ng̃a diótay. - -Banco. = Licodánan ng̃a papán ug hatáas, ng̃a ádan pagalingcódan sa -daghánan ng̃a táuo, ang ubán may sandígan sa licód. * De arena. V. Bajo -de arena ó piedra. - -Banda. = Bagcos ng̃a ibalábag sa táuo ng̃a nagabísti, guican sa abága ng̃a -too sa quílid ng̃a dápit sa oála. * Dápit dínhi, dapit ng̃ádto, dápit -dídtot, &c. * Dapig, caobán. - -Bandada. = Panón sa mang̃a langgam. - -Bandeja. = Sangga, sanggáan sa mg̃a vaso, ug sa bisan onsa. - -Bandera. = Panápton ng̃a nagacaláin láin ug color, ng̃a itimáan sa mg̃a -Guinhadían ng̃a hingtóngdan sa sacayán, sa cóta, sa bantayán, &c., ng̃a -guitaólan ug guibitayán, bandela. - -Banderola. = Bandélang diótay. - -Bando. = Pagmantalá, pagbaláod. - -Bandolero. = Caoatán, tulisán, magsosógat sa mang̃a cadalánan sa mang̃a -táuo ng̃a nanagágui sa pagpang̃áoat ug pagpatáy caníla. - -Bandullo. = Ang cadaghánan sa mg̃a tináe, tong̃ol. - -Bandurria. = Tolónggon maíng̃on íng̃on sa sesta, sa guitara, ng̃a -pagcablíton, sa usá ca pluma. - -Banqueta. = Lingcodánan ng̃a diótay ng̃a guitaólan sa toló ca tíil. - -Banquete. = Combida sa daghánan ug mahál ng̃a mang̃a calán-on ng̃a -guinatambóng̃an sa dághan ng̃a mang̃a dinápit. - -Bañadero. = Tubígan ng̃a pagalonáng̃an sa mang̃a mananáp, lonáng̃an, -colonáng̃an. - -Bañador. = Ang nagapalígo sa láin. - -Bañar. = Ligo, digo. - -Bañero. = Ang nagabáton sa mang̃a caligóan. - -Bañil. V. Bañadero. - -Bañista. = Ang muádto sa mg̃a caligóan. - -Baño. = Caligóan, digóan, pagahogásan sa mang̃a bitíis ug mg̃a tíil. * -Ang asúcal ng̃a guidíhog, guihílog sa matám-is. - -Baptisterio. = Boñágan. - -Baque. = Hagbong. - -Baqueta. = Puthao con cahoy ba ng̃a isolód sa posil ug sa mg̃a lóthang, -sa pagdásoc sa pólvora ug sa taco. * Castigo ng̃a guidáoat sa mang̃a -soldados ng̃a saláan, ng̃a managágui águi sa tiloála sa duhá ca taláy sa -ubán ng̃a isigcasoldados níla, ug guihámpac síla sa licód ng̃a hobó. - -Baquetazo. = Hagbong. - -Baqueteado. = Ang naánad na sa mg̃a calisdánan, ug sa mg̃a bóhat ng̃a -mabóg-at. - -Baraja. = Baraja, cadaghánan sa mg̃a dáhon ng̃a nagahímo sa baraja. - -Barajar. = Pagsacót sacót, pagsácsac sa mg̃a dáhon sa baraja sa oalá pa -ipáhat con ipanghátag hátag sa nanagsogál. * Pagdámag. - -Barandado. = Ang cadaghánan sa mg̃a cáhoy ng̃a linálic sa mg̃a hambóyan, -sa mg̃a corredor, sa mg̃a talambóan, &c. - -Barandilla. = Hambóyan. * V. Balaustre. - -Barangay. = Baláng̃ay, sacayán. - -Baratar. = Pagcatagílis, pagcatagáilo. - -Baratero. = Ang mang̃áyo sa barato sa nanagsogál. - -Baratijas. = Mang̃a tolotagídyot sa bisan onsa ng̃a oaláy bali. - -Baratillo. = Ang cadaghánan sa mg̃a molománggad ug mg̃a casangcápan ng̃a -daan ug sa diótay ng̃a bili ng̃a ibalígya. - -Barato. = Bisan onsa ng̃a ibalígya con guipálit sa diótay ug sa óbos ng̃a -bili. * Ang masáyon pagadang̃áton. * Ang salapí ng̃a ihátag sa nacadáog -sa sogal sa mg̃a táuo ng̃a nanagsólong ug guibóot nía. - -Báratro. = Ang espierno, impierno. - -Barba, parte de la cara que está debajo de la boca. = Solang. * Pelos -que nacen en la cara. = Bong̃ot. Barbada. = Ang talicalá ng̃a póthao ng̃a -ibótang sa ilálom, sa obos, sa solang sa mg̃a cabayo, ug isáb-it sa -preno con sa bocado sa pagpogóng caníla. * Isda. - -Barbado. = Bong̃óton. - -Barbaja. = Tanóm sa España. - -Barbar. = Pagsógor sa pagtobó sa bong̃ot sa mg̃a laláqui. * Pagsógod sa -mg̃a gamót sa mg̃a tanóm. - -Bárbara (santa.) = Solódlan, tipigánan sa pólvora sa mg̃a sacayán. - -Bárbaramente. = Sa pagcabáng̃is. - -Barbaridad. = Cabáng̃is, caísog ng̃a dagcó. * Bohat ng̃a guihanáycan sa -oalá huná hunáon. - -Barbárie. = Pagcabórong, pagcacólang sa maáyong pagtóon ug pagtódlo. - -Bárbaro. = Mabáng̃is, mamomógos. - -Barbecho. = Pagbóhat ng̃a nahaóna sa yota sa pagtanóm. - -Barbera. = Ang asáoa sa barbero, sa magalálot. - -Barbería. = Baláy ng̃a pagaalótan sa mg̃a táuo. - -Barbero. = Magalálot, ang may opicio sa pagálot sa mg̃a táuo. - -Barbihecho. = Ang táuo ng̃a inalótan ng̃a bág-o. - -Barbilampiño. = Ang táuo ng̃a guihinágan sa bóng̃ot, ng̃a talágsa day -bóng̃ot. - -Barbilla. = Ang tomóy sa solang. - -Barbinegro. = Ang táuo ng̃a may bóng̃ot ng̃a maítom. - -Barbirubio. = Ang táuo ng̃a may bóng̃ot ng̃a mapóla pola, bolágao. - -Barbirucio. = Ang táuo ng̃a may bóng̃ot ng̃a sináctan, sinámbag sa mapotí -ug maítom. - -Barbo. = Isda ng̃a may bóng̃ot. - -Barbon. V. Barbado. - -Barboquejo. = Ang sinta ug bisan onsa ng̃a igabáat sa cálo sa ilálom sa -sólang. - -Barbotar. = Pagsólte, pagpamólong ng̃a díli maásoy caáyo, pagtoná toná. - -Barbudo. = Ang táuo ng̃a may daghan bóng̃ot. - -Barbulla. = Ang banha sa mg̃a tíng̃og sa daghánan ng̃a mg̃a táuo ng̃a -nanagsólti pagdóng̃an. - -Barbullar. = Pagpamólong sa madalí caáyo ug sa dágcong banha. - -Barbullon. = Ang mamólong sa madalí ug sa binóloc. - -Barca. = Sacayán ng̃a diótay ng̃a panagátan, sacayán ng̃a guinagóyod sa -mg̃a dágcong sacayán ug hinógtan sa olín. - -Barcada. = Ang lólan ng̃a guidála sa mg̃a barca sa tágsa ca paglólan ug -pagbálic bálic. - -Barcaje. = Abang ng̃a ibáyad sa nagasacáy sa barca. - -Barco. = Sacayán. - -Barcolongo. = Sacayán. - -Barda. = Tábon sa mg̃a álad ng̃a cóta, sa mg̃a sagbot con sa lain ng̃a -italábon, arón dili ónta mang̃adáot sa pagólan. - -Barloventear. = Pagábong sa háng̃in. - -Barlovento. = Loyo ng̃a guinicánan sa háng̃in. - -Barniz. = Igasínao sa mg̃a cahoy. * Igasínao sa náuong sa mg̃a babáye, -bolit. - -Barnizar. = Pagsínao sa mg̃a cáhoy, capol, bolit. - -Barómetro. = Capandáyan sa pagíla sa cahodós sa háng̃in, sa mg̃a onós ug -mg̃a baguio. - -Baron. = Ng̃alan ng̃a igaásoy sa cahímtang ng̃a hatáas sa obán ng̃a mg̃a -dágcong táuo. - -Baronesa. = Asáoa sa dágcong táuo ng̃a guing̃álan ug baron. - -Baronía. = Ng̃atanán ng̃a mg̃a dona ug ang yota ng̃a nahatong̃ód sa baron. - -Barquear. = Pagsácay sácay sa barca. - -Barquero. = Ang tagía ug ang nagabáton ug nagahópot sa barca. - -Barquillo. = Tinápay ng̃a manípis, ug maíng̃on ing̃on sa hostias sa oaláy -bínhi con levadura. * Guisáctan sa matám-is ug guilíquit sa pagcadágoay -sa usá ca pinótol ng̃a bagácay, diot diot sa lúyong tomúy, ug dagcó sa -lúyo. - -Barquinazo. V. Baque. - -Barra. = Pothao ng̃a hatáas ng̃a igacále ug igalíguat sa mg̃a bató ug mg̃a -mabóg-at, sagóngsong. * Guiboáng̃an. V. Banco y Bajo de arena ó piedra. - -Barraca. = Payág, baláy ng̃a diótay sa mg̃a cabalánan, balong balong. - -Barragana. = Babáye ng̃a sandil, camaáyo. - -Barraganería. V. Amancebamiento. - -Barranca. = Sapá, alaguían sa tubig sa ólan, balaháan. - -Barranco. V. Barranca. * Caculian sa mg̃a bóhat. - -Barrancoso. = Lugar ng̃a may daghánan ng̃a mg̃a sapá, mg̃a balaháan. - -Barrear. = Paglíbot sa bisan ónsang lugála sa mg̃a cahoy, pagálad. - -Barredor. = Maninílhig, ang nagasílhig. - -Barredura. = Sinílhig, sinilhígan. - -Barrena. = Locob, bilíbod, hilíhod, quilícot. - -Barrenar. = Idem. * Pagbohó. - -Barrendero. V. Barredor. - -Barreno. V. Barrena. - -Barreño. = Baso con panonódlan ng̃a dagcó sa yóta ng̃a pagahogásan sa mg̃a -pínggan. - -Barrer. = Pagsílhig. - -Barrera. = Lugar ng̃a pagacoháan sa yóta ng̃a igabóhat sa mg̃a colon. - -Barriga. = Tian, tiyan. - -Barrigon. = Dágcong tian. - -Barrigudo. = Ang may dágcong tian. - -Barril. = Bariles, solódlan sa vino, sa súca, &c., ng̃a binóhat sa mg̃a -papán. - -Barrio. = Pagmólo, baláng̃ay, lugar ng̃a guimpóy-an sa píla ca búoc ng̃a -táuo. - -Barrizal. = Cayanáng̃an, pisácan. - -Barro. = Yanáng, pisac. - -Barroso. V. Barrizal. - -Barrote. = Toong. - -Barruntar. = Tahap, taghap, húna húna, hang̃op. - -Barullo. = Pagcabóloc, pagcasacót, pagbánha sa daghánan ng̃a mg̃a táuo, -boruca. - -Barzon. = Paglacát sa oaláy tuyo. - -Barzonear. = Idem. - -Basa. = Lingcodánan, tilingdógan, himotáng̃an, tiílan sa mg̃a columna ug -mg̃a ladáoan. - -Basalto. = Bató sa color ug cagáhi sa póthao. - -Basamento. V. Basa. - -Basca. = Calóod sa guinháoa. - -Bascosidad. = Hugao. - -Base. V. Basa. - -Basílica. = Palacio, baláy ng̃a hadiánon. * Singbahán ng̃a dagcóan ug -matahóm. - -Basquear. = Paglóod. - -Basquiña. = Saya ng̃a maítom, ng̃a ibísti sa mg̃a babáye sa ibábao sa -obán. - -Bastar. = Igo, adang na, ondang, toman, obay obay. - -Bastardo. = Anac sa mg̃a táuo ng̃a díli síla macagmíño bisan bóot pa -ónta. - -Bastidor. = Toclang. - -Bastimento. = Balon, cadaghánan sa mg̃a colán-on. - -Baston. = Sogcod, songcod. - -Bastonazo. = Bonal sa sogcod. - -Bastonero. = Ang táuo ng̃a magabóot sa mg̃a nanagsayáo ug magatódlo sa -mg̃a táuo ng̃a magapádang sa pagsabáy. - -Basura de mar ó rio, broza. = Salíbog, loloc. - -Basura. = Hogao, saguibónhon, ta-i sa mg̃a mananáp, íti sa mg̃a lánggam. - -Bata. = Bisti ng̃a hatáas ng̃a guibísti sa mg̃a laláqui sa baláy. - -Batacazo. = Hagbong. - -Batahola. = Banhá, saba. - -Batalla. = Pagáoay, pagpang̃óbat. - -Batallador. = Maquiaoáyon, tigáoay, mang̃ong̃óbat. - -Batallar. = Pagáoay, pagpang̃óbat, pagdámag. - -Batallon. = Pagcadághan sa mg̃a soldados ng̃a nagacabáhin bahin sa mg̃a -tapoc tapoc. - -Batan. = Pagabonálan sa mg̃a panápton ug sa mang̃a pánit. - -Batanar. = Pagbónal, paglígis sa mang̃a panápton ug sa mg̃a pánit. - -Batanear. = Pagbónal, pagcastigo sa mg̃a táuo. - -Batata. = Tanóm ng̃a may onód sa gamót maíng̃on íng̃on sa camote. - -Batea. = Batía, dolang. - -Batel. = Sacayán diótay, bote. - -Batería. = Cadaghánan sa mg̃a lothang ng̃a guitáod sa mg̃a cota ug mg̃a -bantayán, sa pagsócol sa mang̃a caáoay. - -Batir, revolver algo. = Colocóso, coso coso, labógay, simbóg, sambóg. * -V. Aplastar, aplastarse algo, arruinarse algo, arruinar. * Plata, &c. = -Bacbac. - -Batista. = Panápton ng̃a píno, manípis ug maputí caáyo, sa lino. - -Baturrillo. = Pagcasacót sa daghánan ng̃a mg̃a botang ng̃a díli ang̃ay. * -Ang pagpamólong ng̃a sinacót ng̃a oaláy cahológan. - -Baul. = Caban, panunúdlan sa mg̃a bísti ug sa bisan onsa. - -Bauprés. = Cahoy ng̃a dagcó ng̃a binútang ug guióbay sa dólong sa mg̃a -sacayán, sa pagpalíg-on dihá niána sa mg̃a estay sa mg̃a foque. - -Bautismal. = Ang nanong̃ód sa pagbúñag. - -Bautismo. = Ang pagbóñag, ang nahaúna sa mang̃a Sacramento sa átong -Inahán ng̃a ang santa Iglesia. - -Bautisterio. = Ang lugar sa pagbóñag, ng̃a pagaboñágan, boñagán, lugar -ng̃a guibotáng̃an sa boñagán. - -Bautizante. = Bomolóñag, ang nagabóñag. - -Bautizo. V. Bautismo. - -Bayeta. = Panápton ng̃a guigáma sa balahíbo sa mang̃a carnero. - -Bayeton. = Como el anterior. - -Bayo. = Ang may color sa boláoan. - -Bayoneta. = Hing̃aníban sa mg̃a soldados, ng̃a guipanóp-ot ug guitáod nila -sa tomóy sa ílang mang̃a pusil. - -Bayonetazo. = Pagsóntoc sa bayoneta. - -Baza. = Ang cadaghánan sa dáhon sa baraja ng̃a guihípos sa nagasogál ug -ibútang tong̃ód canía: pagsácoat sa mg̃a dáhon con sa mg̃a carta ang -nagasogál sa baraja ug nacadáog. - -Bazo. = Baga. - -Bazucar. = Quinó, og og, cono. - - - -BE - -Beata. = Babáye ng̃a maampóon. - -Beaterio. = Baláy ng̃a guimpóy-an sa mg̃a beata, sa mg̃a babáye ng̃a -maampóon. - -Beatificar. = Ang pagmatóod sa Santos ng̃a Papa sa pagcasantos sa mg̃a -táuo ng̃a nanagalágad ug maáyo sa Dios, sa buhi pa síla. - -Beatitud. = Ang paghimáya sa Lang̃it, capaládan, cabolahánan ng̃a dayon. -* Ng̃alan ng̃a icahing̃ánlan sa Santos ng̃a Papa. - -Beato. = Boláhan, paládan sa oaláy catapúsan. * Ang magatúman sa mg̃a -bóhat sa pagcacristianos. * Ang guipacasantos na sa Santos ng̃a Papa. - -Bebedero. = Ilímnan, pagaímnan sa mg̃a lánggam, ilimnánan. - -Bebedizo. = Tobig ng̃a ilímnon. - -Bebedor. = Hing̃ínom, palaínom, palaimnánon, hobgánon. - -Beber. = Inom, tong̃ab. * Para catar ó probar. = Dimdim. * Los perros y -otros brutos. = La-lá. * De bruces. = Suyup. - -Bebida. = Ilímnon. - -Bebido. = Ang nacaínom labí sa casadáng̃an. - -Beca. = Timáan ng̃a guinabísti sa mang̃a colegiales, ng̃a máo ang úsa ca -tinábas con bagcos ng̃a panápton, ng̃a guicóros níla sa atobáng̃an sa -dóghan, guitóngtong níla sa mg̃a abága, ug guipamítay níla ang duhá ca -tomóy sa ílang licód. - -Becerrillo, lla, to, ta. * V. Becerro. - -Becerro. = Nati, anac sa toro ug sa baca. - -Bedel. = Ang nagabántay sa pagátang sa mg̃a estudiantes sa aula, sa -escolahán, sa pagatón-an. - -Befa. = Pagyóbit, pagtámay, pagtíao ng̃a mabóg-at. - -Befar. = Pagyóbit, pagtíao, pagtámay. - -Befo. = Langbi, langbic. - -Bejuco. = Ooáy, hanámhan, palásan, manónton, tagalóla, &c. - -Bejuquillo. = Talicalá ng̃a boláoan ng̃a idáyan dáyan ug ibítay sa liog -sa mg̃a táuo. - -Beldad. = Caáñag, catahóm, caníndot. - -Beleño. = Tanóm. - -Beleso. = Tanóm. - -Belfo. = Ang táuo ng̃a guibitáyan sa ng̃abil sa obus. * V. Befo. - -Belicoso. = Mang̃ong̃óbat, ang táuo ng̃a naánad sa pagpang̃óbat, sa -pagáoay, maquiaoáyon, tigáoay. - -Bellaco. = Táuo ng̃a dáutan, tampalásan, malágsot, mang̃íl-ad, matámas -támas. - -Bellaquear. = Pagtampálas, pagbóhat ug pagpamólong sa mg̃a bóhat ug mg̃a -polong ng̃a dáutan, pagtámas támas. - -Belleza. V. Beldad. - -Bello. = Matahóm, maníndot, maáñag. - -Bellota. = Bong̃a sa mg̃a cáhoy ng̃a guing̃álan encina, roble ug sa obán pa -ng̃a maíng̃on íng̃on: maíng̃on caná sa dágoay sa bóng̃a ng̃a malámon. - -Bendecir. = Pagdaláng̃in, pagbendicion. - -Bendicion. = Daláng̃in, bendicion. - -Bendito. V. Beato. * Santos. - -Benedícite. = Polong ng̃a linatín ng̃a icapang̃áyo sa mg̃a Padre ug -licencia con pagtógot sa ílang mang̃a ponóan. - -Beneficencia. = Pagtábang, paglában sa isigcatáuo, pagbóhat canía sa -maáyo. - -Beneficiar. = Ang pagbóhat sa mg̃a bóhat ng̃a maáyo, pagcalóoy, -pagpoáng̃od. - -Beneficio. = Caáyo, caayóhan. * Pagbóhat sa yota arón homátag sa -maáyong panúig. * Pólos ng̃a quinóha sa mg̃a Padre sa ílang pagcacura. - -Beneficioso. = Polos, catigayónan. - -Benéfico. = Ang magatábang, magalában ug magabóhat sa mg̃a caayóhan sa -isigcatáuo. - -Benemérito. = Ang tacós ng̃a pagacaloóyan ug tagáan sa maáyong dóng̃og ug -sa maáyong opicio. - -Benévolo. = Ang táuo sa malómong cásing cásing. * Ang mahagúgma ug -magapalángga sa lain. - -Benignidad. = Poáng̃od, paghinóclog. * Pagcalínao. - -Benignísimo. = Mapoang̃ódon, mahinoclógon oyámot. - -Benigno. = Táuo ng̃a malómo, mayómyom, manáya naya, alaíhan, -mapoang̃ódon, mahinoclógon, sa maáyong cásing cásing, sa maháoan ng̃a -búot. - -Berbiquí. V. Barrena. - -Bercería. = Pagbaligyáan sa mg̃a berzas ug obán pang mg̃a ótan. - -Berengena. = Talóng. - -Berengenal. = Yotang guitámnam sa mg̃a talóng. - -Bergante. = Tampalásan, táuo ng̃a oaláy caúlao. - -Bergantin. = Sacayán sa duhá ca talároc. - -Berlina. = Coche sa duruhá ca lingcodánan. - -Bermejear. = Pagpóla pola. - -Bermejo. = Mapóla pola, ing̃on sa color sa boláoan. - -Bermejuela. = Isda sa mg̃a sobá sa España. - -Bermellon. = Color ng̃a mapóla, lino. - -Berrera. = Tanóm. - -Berrido. = Ting̃og sa baca. - -Berrin. = Ang nanoyó, nasocó, naligótgot, nabaláca caáyo. - -Berrinche. = Casucó, panoyó, caligótgot, caáquig ng̃a dagcó. - -Berro. = Tanóm ng̃a pagaotánon. - -Berroqueña. = Bató ng̃a may color maíng̃on íng̃on sa abó. - -Berza. = Otan, tanóm ng̃a maáyong otan. - -Besamanos. = Pagháloc sa camót sa hadi. - -Besana. = Ang nahaónang tádha con tódlis sa pagdáro sa yota. - -Besar. = Haloc, pagháloc. - -Beso. = Idem. - -Bestia. = Mananáp. * Ang táuo ng̃a borong caáyo, ug ng̃a oaláy quinaádman -bisan diriót. - -Bestial. = Pagcaoaláy bóot. * Cailíbgon ug bohat ng̃a mang̃íl-ad. - -Bestialidad. = Como el anterior. - -Bestialmente. = Sa pagcang̃íl-ad, maíng̃on sa mananáp. - -Besucar. = Pagháloc sa masóbsob. - -Besugo. = Isda sa obán ng̃a mg̃a cadagátan sa España. - -Besuguero. = Ang nagabalígya sa mg̃a isdang besugo. * Tagá ng̃a igadácop -sa mg̃a besugo. - -Beta. = Pisi sa mg̃a sacayán, pinótol ng̃a pisi, sa pisi. - -Betun. = Bolit. - -Bezote. = Bitay bítay, ariyo ng̃a guinabítay sa canhing tiempo sa mg̃a -tagpilipino sa ng̃abil sa óbus. - -Bezudo. V. Befo. - - - -BI - -Biblia. = Ang santos ng̃a Sulat. - -Biblioteca. = Catilíngban, cadaghánan sa mg̃a libro. - -Bibliotecario. = Ang magabántay ug magabáton sa mg̃a libro. - -Bicenal. = Ang pagcadógay, ang cadogáyan sa caloháan ca túig. - -Bicoca. = Cotang diótay, bantayán, lantáoan, ilíhan ng̃a díli malíg-on -caáyo. * Bisan onsa ng̃a oaláy bali. - -Bicho. = Mananáp ng̃a diótay ng̃a oaláy hingtúngdan ng̃a ng̃alan. * Ang -táuo sa malágsot ug calatáoan, ng̃a dágoay. - -Bien. = Caáyo, caayóhan, catigayónan, bahándi. - -Bienal. = Ang cadogáyan, ang pagcadógay sa duha sa duruhá, sa tagórha, -sa tinagórha ca túig. - -Bienaventurado. V. Beato. - -Bienaventuranza. V. Beatitud. - -Bienestar. = Catigayónan, maáyong pagcabótang. - -Bienhablado. = Ang mamólong sa maáyong pagtáhod, ang díli magalíbac sa -isigcatáuo. - -Bienhechor. V. Benéfico. - -Bienquerer. V. Apreciar. - -Bienquisto. = Ang guihigógma, tauo ng̃a may maáyong dóng̃og. - -Bienvenida. = Ang pagábi abi sa bág-o miábot, ang calípay tong̃ód sa -pagábot sa atong ila. - -Bigamia. = Ang pagcamíño sa bálo, ang icadúhang pagcamíño sa bisan -quinsang táuo. - -Bígamo. = Ang guicasál, ang namíño sa nacadohá. - -Bigardo. = Ang tigsódoy sódoy lamang sa díli macógi sa pagbóhat, ang -malibod líbod. - -Bigote. = Bong̃ot sa ng̃abil sa itáas. - -Bilioso. = Ang magaláoy ug mahágcot. - -Billa. = Ang pagsolód sa usá ca malíng̃in sa bohó, sa sogál ng̃a -guing̃álan ug billar. - -Billon. = Usá ca libo ng̃a calibóhan. - -Bimestre. = Ang cadogáyan, ang pagcadógay sa dohá ca bolan, sa dohá, sa -tagódha, sa tinagódha ca bólan. - -Biografía. = Casayódan sa quinabóhi sa mg̃a táuo. - -Biombo. = Pagasalípdan, bongbong ng̃a binóhat sa panápton ng̃a piníntal, -ng̃a icabálhin bálhin bínsan díin, ug masáyon hipóson ug pilóon. - -Bípede. = Ang may duhá lang ca tíil. - -Birloche. = Coche sa dorohá con sa ópat ba ca rueda ug may dohá ca -lingcodánan. - -Birola. V. Argolla. - -Birrete. = Calo calo ng̃a mapóla ng̃a ihátag sa Santos ng̃a Papa sa mg̃a -Cardenales, sa pagtógot caníla sa ilang bag-ong cahímtang. - -Bisabuelo. = Amahán sa apóhan, song̃áy. - -Bisagra. = Capandáyan sa póthao con sa tombága, sa pagpogóng, pagábli, -pagócab ug paglócab sa mg̃a tacop ug mg̃a talambóan. - -Bisiesto. = Túig ng̃a pagaisípan sa caluháan ug siám ca adlao sa íang -bólan sa Febrero. - -Bisojo. = Libat, balábag ug matá, solimáo. - -Bisturí. = Capandáyan sa mg̃a mananámbal, maíng̃on sa labajang diótay, -ng̃a igacádlit sa may quinahánglan. - -Bitácora. = Panonódlan sa padalóman. - -Bituminoso. = Ang may bolit, ang binolítan. - -Bizarría. = Pagcaang̃áyan, pagcabáihon. * Pagcaísog, pagcaoaláy catálao -ug cahádloc. - -Bizarro. = Ang oaláy cahádloc. * Malólot. - -Bizcocho. = Tinápay ng̃a tinosta, tinapá. * Tinápay ng̃a sináctan sa -ítlog ug sa matám-is, ug maáyo sa sopas sa socolate ug sa pagtónlob sa -vino. - -Bizma. = Hampol, haclop. - -Biznieto. = Ang anac sa apó. - - - -BL - -Blanco, por haber perdido el color. = Doás, mapotí. * Animal. = Ogís. - -Blancura. = Maputí, pagcaputí. - -Blandamente. = Sa pagcahómoc, sa pagcalómo, sa pagcahínay hinay, sa -pagcaálam alam, sa pagcaánam anam. - -Blandear. = Pagláin sa húna húna, pagárang adang, pagoloóndang. * -Pagáng̃ay, pagóyon. - -Blandir espada ó sable. = Oloy, holot. * Moverse cosa larga con -agitacion trémula. = Lobay, boyóc. - -Blando. = Mahómoc, malómo. * Bien cocido. = Latá. * Suave al tacto. = -Yocyoc, hanglas, hinlo, homoc. - -Blandon. = Candela sa tálo ng̃a dagcó ug mabagá. * Candelero con -bolotáng̃an sa candela ng̃a dancóan. - -Blandura. = Cahómoc, pagcahómoc. - -Blanqueador. = Magpolotí, ang magapotí. - -Blanquear. = Pagpotí. - -Blanquecino. = Doás. - -Blanqueo. = Pagpotí. - -Blanquete. = Icadíhog sa mg̃a babáye arón pagaíngnon ng̃a mapotí síla. - -Blanquizco. = Doás. - -Blasfemador. = Ang mamólong sa mg̃a pólong ng̃a mang̃íl-ad oyámot contra -sa Dios. - -Blasfemar. = Pagpamólong sa daótan ug mang̃íl-ad caáyo contra sa Dios. - -Blasfemia. = Polong ng̃a mang̃íl-ad ug maláo-ay contra sa Dios ug contra -opód sa isigcatáuo. - -Blason. = Dang̃in, bansag. - -Blasonar. = Idem. * Andac. - -Blonda. = Panápton ng̃a binoldáhan ng̃a icadáyan dáyan sa mg̃a bísti sa -mg̃a babáye. - -Bloquear. = Paglíbot, paglípot sa mg̃a cota ug sa mg̃a calongsódan, sa -pagpang̃óbat ug sa pagcóha caníla. - -Bloqueo. = Ang paglíbot, ug paglípot sa mang̃a caáoay sa mang̃a longsod, -cútub sa lugar ng̃a díli hiabótan sa mang̃a bala sa mang̃a lóthang, sa mg̃a -tagilóngsod, arón díli pagasódlan sa mang̃a calán-on ug sa mang̃a -quinahánglan sa pagsócol. - - - -BO - -Boa. = Saoá ng̃a dagcóan. - -Boato. = Pagpadáyeg ng̃a guilabíhan, pagháyag sa pagcadágcong táuo ug sa -catigayónan sa bisan quinsa. - -Bobada. = Pacahóng̃og, bóhat con pólong ng̃a oaláy hingtúngdan, cáoang. - -Bobamente. = Sa pagcaoaláy hingtúngdan, sa pagcacáoang. - -Bobarron. = Bodong, hóng̃og, bong̃og ng̃a dagcó. - -Bobatel. V. Bobo. - -Bobático. V. Bobamente. - -Bobazo. V. Bobarron. - -Bobear. = Pagtinóntos, paghóng̃og, pagbóng̃og, pagbóhat, pagpamólong sa -oaláy polos. - -Bobería. V. Bobada. - -Bobillo, lla, to, ta. V. Bobo. - -Bobísimamente. V. Bobamente. - -Bobo. = Ang táuo bodong, hong̃og, bong̃og, hodong, boang boang. - -Bobon, boboncillo, bobote. V. Bobarron. - -Boca. = Bába. * Torcida. = Hioi. * Pequeña, recogida. = Himos. * De -rio, entrada. = Guiboáng̃an. * Capacidad de lazo ó trampa. = Laáng. * -Arriba. = Hayang, tighayá, holos. * Abajo. = Colob, hapa, dagpa, yaob. - -Bocacalle. = Sodlánan sa usá ca dalan. - -Bocado. = Pináac, tináng̃ag, inángcab, pináhit, pinánghit, inítlib. - -Bocal. = Saro sa bábang diótay. - -Bocamanga. = Báhin sa mangga sa mg̃a bistí ng̃a labíng hadóol sa camót. - -Bocanada. = Ang tobig, vino, &c., ng̃a mahodót sa atong bába sa tagsa ca -pagínom. * Ang aso ng̃a ipaági sa bába sa pagtabaco. * Cadaghánan sa -mang̃a táuo ng̃a nanagsighagóot síla. * De viento. = Boso boso, bos-og, -damag, ambac. - -Bocateja. = Ang nahaónang tesa sa mg̃a atóp, dapit sa balisbísan. - -Bocaza. = Bábang dagcóan. - -Bocina. = Bodyong. * Quinháson ng̃a dagcó, maputí ug binódcan sa maítom. - -Bochorno. = Alang̃á-ag, alang̃íi, aling̃ása. - -Boda. = Pagcasál, ang conbida sa baláy ng̃a guicáslan. - -Bodega. = Pinsa, silong, lugar sa ilálom sa baláy ng̃a pagasódlan sa -bisan onsa dihá. - -Bofe. = Baga. - -Bofetada. = Sagpá, tagpá, sombag. * De revés. = Tampalíng. - -Bofeton. = Como las dos anteriores. - -Boga. = Isda sa mang̃a sobá sa España, ug sa mang̃a cadagátan. * Ang -paggáod, paggayóng, pagbógsay. - -Bogada. = Ang paglacát sa sacayán ug ang guitolínan sa tagsa ca -paggáod. - -Bogador. = Tiggáod, gomaláod, gomalayóng, bomológsay tigbógsay. - -Bogante. = Idem. - -Bogar. = Paggáod paggayóng, pagbógsay. - -Bogavante. = Ang nahaónang gomaláod sa mg̃a sacayán. - -Boj. = Cahoy sa España, madálag ug magahí, matíga caáyo. - -Bojar. = Paglíbot, paglípot sa mg̃a capopód-an, sa mg̃a polo. - -Bojeo. = Ang pagcadagcó, ang cadagcóon sa mg̃a polo, con sa yota ba. - -Bojo. = Idem. - -Bola. = Malíng̃in. - -Bolchaca. = Poyo poyo, bolseta, panonódlan sa salapí con sa bisan onsa -ng̃a guinatáod sa mg̃a bísti sa mg̃a táuo dapit sa solód, dápit sa sapao, -sa ilálom. - -Bolero. = Somalayáo magsalabáy, magsalayáo. * Ang mang̃íta sa cabohían -sa íang pagsayáo. * Sabáy, sayáo sa España, sones ng̃a guing̃álan ug -bolero. - -Boleta. = Diótay ng̃a papel ng̃a sinolátan cotob sa may quinaháglan, ug -ng̃a ihátag sa táuo ng̃a quinahanglánon niána. - -Boletin. = Camatoódan sa pagpaníng̃il ug sa pagdáoat sa salapí. * Papel -ng̃a sinolátan sa pagsolód sa mg̃a dola. - -Bolillo. = Cáhoy ng̃a diótay ng̃a may silbi sa pagbóhat sa mg̃a sagigoálo -con mg̃a cordon, mg̃a pisi sa igagáma, sa bohóc, &c., con sa mg̃a sintas. - -Bolina. = Banhá, pagsínggit sa mg̃a táuo ng̃a nanaglális lális, -nanagáoay. * Pagsacáy sa bolina, sa pagatóbang ug pagpólos sa háng̃in. - -Bolsa. V. Bolchaca. - -Bolsear. = Pagconót conót sa mg̃a bisti ug sa mg̃a panápton. - -Bolsico. = Poyo poyo ng̃a diótay. - -Bolsilla. = Idem. * Panonódlan sa salapí. - -Bolsillo. = Idem. - -Bolsita. = Idem. - -Bolson. = Poyo poyo ng̃a dagcóan. - -Bollar. = Pagmárca, pagtimáan sa mg̃a panápton, arón hingbalóan ang -lugar ng̃a guibohátan ug guiháblan. - -Bollo. = Tinápay ng̃a diótay, ng̃a sináctan sa manteca, itlog, &c. - -Bomba. = Capandáyan sa paghinóbig sa mg̃a sacayán, ug sa ubán ng̃a mg̃a -tubígan ng̃a halálom. * Malíng̃in ng̃a pothao ng̃a pagapónan sa pólvora ug -ipalopád, arón magobá ang mg̃a cabaláyan ug mg̃a baluarte. - -Bombardear. = Pagbóhi sa mg̃a bomba ng̃a sinódlan sa pólvora. - -Bombardeo. = Idem. - -Bombardero. = Ang magasolód sa pólvora sa mg̃a bomba ug magabóhi, -magapalopád caníla. - -Bombazo. = Ang tonóg, ang botó sa bomba. - -Bombear. V. Bombardear. - -Bombo. = Tambol ng̃a dagcóan ng̃a ubán sa mg̃a tolónggon ng̃a icahímo sa -música. V. Aturdido y Atolandrado. - -Bonachon. V. Afable. - -Bonancible. = Calínao, pagcaháoan sa calibótan. - -Bonanza. = Idem. - -Bonazo. = Táuong maquigdaítong, maáyo, sa maáyong batásan. * V. Afable. - -Bondad. = Caáyo, pagcaáyo. - -Bondadoso. = Ang táuo ng̃a maáyo. V. Afable y Apacible. - -Bonete. = Calo calo sa opát ca tomóy ng̃a itáod ug ibótang sa olo ang -mg̃a Padre ug mg̃a colegiales. - -Bonificar. = Pagáyo. - -Bonito. = Matahóm, sa maáyong dágoay, sa maáyong báihon, maáñag. * Isda -sa mg̃a cadagátan sa España. - -Bonzo. = Ang Padre, ang nagacura sa mg̃a insic. - -Boqueada. = Pagting̃á, pagtíng-ab. - -Boquear. = Pagng̃áng̃a, pagbang̃áng̃a, paghing̃ótas. - -Boquera. = Alaguían sa tóbig sa mg̃a sobá arón mamasáyon ang pagbó-bo sa -yota ug sa mg̃a tanóm. - -Boqueron. = Bohó, bang̃ág ng̃a dagcó. * Isda sa mang̃a dagat sa España. - -Boquete. = Alaguían, bohó, bang̃ág ng̃a diótay, ng̃a masígpit. - -Boquiabierto. = Ang táuo ng̃a sigbang̃áng̃a. - -Boquiancho. = Ang may dagcó ug halagpád ng̃a bába. - -Boquihendido. = Yacmo, yacmol. - -Boquilla. = Ang ablí, ang bohó dapit sa obus sa tágsa ca páa sa calson, -sa mg̃a salooál. * Ang alaguían sa tobig sa mg̃a daplin sa mg̃a balaháan. -* Ang sop-ot ng̃a diótay ng̃a isóp-ot sa clarinete, &c., sa pagtáihop. - -Boquinegro. = Ang may ug bába ng̃a maítom ug mang̃a ng̃abil ba. - -Boquiroto. = Ang masáyon mamólong sa bisan onsa, ang tabían. - -Boquirubio. = Ang táuo ng̃a magatúg-an sa ng̃atanán ng̃a hingbalóan sa -oaláy catungdánan ug quinahánglan. - -Boquituerto. = Hioi. - -Borballar. = Olbog. - -Borbollon. = Bondáog, olbog. - -Borboton. = Como el anterior. * Pagpamólong sa madalí caáyo. - -Borceguí. = Sapín ng̃a moábot cótob sa bagtac. - -Borda. = Ang sandígan sa ibábao sa salog, sa cubierta, sa mg̃a sacayán. - -Bordada. = Ang paglacát, ang guitolínan sa mg̃a sacayán sa tágsa ca -pagbíra bira con pagbálic bálic. - -Bordado. = Ang guilíloc, ang biboldáhan, ang panápton con bisan onsa pa -ng̃a guibotáng̃an sa mang̃a bólac con lain ng̃a dágoay, sa pagágui agui ug -pagtolotóngtong sa igagáma, &c. - -Bordador. = Bomolórda, magbobórda, ang nagabórda, ang macagáma sa mg̃a -bólac bólac con sa lain ng̃a dagoáya sa mg̃a panápton. - -Bordadura. = Ang pagbólda ug ang binólda. - -Bordar. = Paglabra, pagbólda sa mg̃a panápton. - -Borde. = Daplin, ng̃ilít, dalíli, sidsid, toletíhan, ng̃abil. * Ang táuo -ng̃a díli anac sa guintiayónan, sa magtiáyon, sa mg̃a táuo ng̃a quinasál, -anac sa olítao ug sa dalága. - -Bordear. = Pagbíra bira. - -Bordo. = Ang quilid sa mg̃a sacayán dapit sa goa. * Ang maong sacayán. * -Ang pagpunta, pagtóon, pagdólong sa mg̃a sacayán sa luyo ug sa luyó con -manóngsong síla sa háng̃in, sa pagábong ug sa pagsácop sa háng̃in ng̃a -tolód, ng̃a maáyo. * Sogcod, songcod ng̃a hatáas. * Coldas ng̃a mabagá sa -mang̃a sesta, mg̃a rabel, &c. - -Borla. = Ponpon, pongpong, pamalóngpong, palóngpong. * Cerdas que -cuelgan de los puños ó de las empuñaduras de campilanes, &c. = Colíli. - -Bornear. = Tooang, toang, taquílid. * Pagtóyoc sa mg̃a sacayán ng̃a -guilaoígan, sa pagbálhin sa háng̃in con sa sológ. * Paglálic, pagsápsap -sa mang̃a cáhoy ug mg̃a columna sa libót. - -Borni. = Langgam ng̃a manágit. - -Borona. = Daoa. - -Borra. = Balahíbo ng̃a mabagá ug hamóbo sa mang̃a carnero, balahíbo sa -mg̃a canding. * Lalóg sa vino, sa lana, &c. - -Borrachear. = Paghobóg sa masóbsob. - -Borrachera. = Pagcahobóg, cahobóg. - -Borrachez. = Idem. * Pagcaoalá sa bóot. - -Borrachísimo. = Ang hing̃ínom, hobgánon, ang mahobóg caáyo, oyámot, -lotong pagcahobóg. - -Borracho. = Hobóg, hobgánon. - -Borrachon. V. Borrachísimo. - -Borrachuela. = Tanóm. - -Borrador. = Nahaónang solat ng̃a hohoálon pa. - -Borraja. = Tanóm. - -Borrajear. = Pagsólat sa oaláy túyo, sa pagtíao tíao lamang. - -Borrar. = Panas, hanap, pala. - -Borrasca. = Onós, pagcahodós, cahodós, baguio. - -Borrascoso. = Háng̃in ng̃a mahodós caáyo. * Lugar con dágat ba ng̃a -pagaonósan sa masóbsob. - -Borregada. = Cadaghánan sa mang̃a carnero. - -Borrego. = Ang carnero ng̃a báta pa. * Táuo ng̃a oaláy quinaádman. - -Borreguero. = Baquero, ang magbalántay sa mg̃a carnero. - -Borreguillo. = Carnero ng̃a diótay pa. - -Borricada. = Cadaghánan sa mg̃a borrico. * Pólong con bóhat ba ng̃a oaláy -hingtóngdan, ng̃a binóang ng̃a oalá húna hunáon ug maáyo. - -Borrico. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa cabayo, apan diot diot, ug ang -dalónggan nía dagcó ug hatáas. * Táuo ng̃a oaláy quinaádman bisan -didíot. - -Borricon. = Idem. * Ang táuo ng̃a moilóbon caáyo, ng̃a magaántos oyámot. - -Borriquero. = Ang magbalántay sa mg̃a borrico. - -Borro. = Nati, anac sa carnero ng̃a diótay pa. - -Borron. = Tinóltog sa tinta, pinánas, pinála. - -Borroso. = Ang may daghan lalóg. - -Boscaje. = Cadaghánan sa mg̃a cáhoy ng̃a nanagbános caáyo. - -Bósforo. = Saoang, alaguían sa usá ca dagat sa talioála sa duruhá ca -yóta ug ng̃a mosógat sa lain ng̃a dágat. - -Bosquejar. = Pagpintál sa bisan onsa sa pagcabáol pa ug díli híngpit, -pagsógod sa bisan ónsang bóhat, ug pagándam ba, sa díli paghománon. - -Bosquejo. = Bisan ónsang bóhat ng̃a guisógdan ug oalá tapóson, humánon. - -Bostezador. = Mahohóyab, ang mohóyab. - -Bostezar. = Hoyab. - -Bota. = Panonórlan sa vino, sodlánan sa vino: mahímo caná sa usá ca -pánit ng̃a diótay ng̃a tinahí ug binolítan sa solód, sa salong. * Sapín -ng̃a pánit ng̃a magatábon sa tíel ug sa páa hasta sa bagtac con cotub sa -tohod. - -Botador. = Ang nagabalíbag, tigbalíbag. * Capandáyan sa póthao sa -pagíbot sa mg̃a lansang ng̃a díli icaíbot sa cómpit, sa sipit. - -Botafuego. = Cáhoy ng̃a guitaólan sa tomóy sa mecha ng̃a dinagcótan, sa -pagsílsil sa artillero cútub sa halayó, sa pólvora ng̃a guisébo sa mg̃a -lothang. - -Botalon. = Cáhoy ng̃a hatáas ng̃a magámit sa mg̃a sacayán con may -quinahánglan. - -Botamen. = Cadaghánan sa mg̃a panonódlan sa vino, sa tubig, &c., ng̃a -guilólan sa mg̃a sacayán. - -Botana. = Cáhoy ang diótay ug malíng̃in ng̃a igatábon sa mg̃a bohó sa mg̃a -pánit ng̃a panonódlan sa vino. * Ang hampol ng̃a ibótang sa mg̃a samád ug -mg̃a hobág. - -Botánica. = Quinádman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a tanóm, sa pagíla sa tagsa -tagsa, ug sa mg̃a capuslánan níla. - -Botánico. = Ang táuo ng̃a may quinaádman sa pagíla sa mg̃a cáhoy ug mg̃a -tanóm. - -Botanista. = Idem. - -Botar. = Balíbag, salibáy, tolód, yabo. - -Botaratada. = Polong con bóhat ba sa táuo ng̃a magáan ug boot. - -Botarate. = Boang boang, táuo ng̃a magáan ug boot, colidó, miné. - -Botavante. = Cáhoy ng̃a hatáas, ng̃a guitaólan sa tomóy sa usá ca pothao -ng̃a matalínis, ng̃a guibáton sa mg̃a nagasacáy sa pagsócol ug pagpogóng -sa boot mobángga caníla. - -Bote. = Pagbónal, pagpócpoc, pagsóntoc sa bángcao, salapáng, sombilíng, -&c. * Pagómpoc sa bala, bató, &c., con maígo sa bisan díin ng̃a magáhi. -* Panonódlan, soládnan sa mg̃a homót ug mang̃a icadíhog ng̃a guinagámit sa -mg̃a babáye, ug sa mg̃a tambal ug mg̃a boticario. * Sacayán ng̃a diótay, -ing̃on sa dágoay sa mg̃a baláng̃ay. - -Botella. = Sodlánan sa salamín sa pagsolód sa tubig, vino, &c. * Ang -vino ng̃a guisolód sa maong boteya. - -Botellon. = Boteya ng̃a dagcó. - -Botería. V. Botamen. - -Botero. = Ang nagabóhat sa mg̃a panonódlan ng̃a panit, sa vino. - -Botica. = Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a nanagcaláin -láin ng̃a tambal. - -Boticario. = Ang magabóhat ug macagáma sa mang̃a támbal. - -Botija. = Toytoy, tinghoy. - -Botijero. = Magbobóhat ug magbabalígya sa mang̃a tinghoy. - -Botijilla. = Tinghoy ng̃a diótay. - -Botijon. = Tinghoy ng̃a dagcó, tibód. - -Botijuela. V. Botijilla. - -Botillería. = Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mang̃a ilímnon -ng̃a nanagtibúoc sa pagcabógnao. - -Botillo. = Panonódlan, sodlánan sa vino, ng̃a diótay. - -Botin. V. Borceguí. * Tabon sa páa cutob sa tohod hasta sa tíil, ng̃a -cacao-íton sa mang̃a botones con sa mg̃a caó-it. * Ang guicóha, ang -quinóha sa mang̃a soldados, sa lugar ng̃a ílang guipang̃ol átan, sa obos -na ang pagáoay con pagpang̃óbat, ng̃a guibiyáan sa ílang guipanagdáug ng̃a -mg̃a caáoay. - -Boto, romo de punta. = Dompol, omol, sangsang, sompo. * Ang táuo ng̃a -colang sa quinaádman. * V. Botillo. - -Boton. = Botones. * Yema de árboles y plantas. = Salingsíng̃an, -salíngsing. - -Botonadura. = Cadaghánan sa botones sa mg̃a bisti. - -Bóveda. = Ang alcoba sa mg̃a baláy ug mg̃a Singbahán ng̃a molomalíng̃in. * -Mang̃a lang̃ob ng̃a malíng̃in dapit sa itáas. * Lolóbng̃an, lobng̃ánan sa -ilálom sa mg̃a salog sa mg̃a Singbahán. - -Boya. = Patáo patáo, palayáo. - -Boyada. = Panón ng̃a dagcó sa mg̃a baca. - -Boyal. = Ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a baca. - -Boyante. = Ang milotáo, lomotáo. - -Boyar. = Paglotáo. - -Boyazo. = Baca con toro ng̃a dagcó. - -Boyera. = Toril, alar ng̃a paghipósan sa mg̃a baca. - -Boyero. = Magbalántay sa mg̃a baca. - -Boyuno. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a baca. - -Boza. = Pisi ng̃a dagcó, mabagá, ng̃a magámit sa masóbsab sa mg̃a sacayán. - -Bozal. = Bucág ng̃a diótay ng̃a ibótang sa bába sa mg̃a cabayo ug ubán -pang mg̃a mananáp, arón díli síla macapáhit sa mg̃a cabalánan. * Ang -ibótang sa bába ug sa olo sa mg̃a cabayo, sa pagpogóng caníla sa -magacabayo. * Ang bag-ong tinón-an sa bisan ónsang opicio. * Ang táuo -ng̃a boang boang, borong, cabos ng̃a oaláy ug quinaádman. - -Bozo. = Ang balahíbo ng̃a bolágao ng̃a motoróc sa mg̃a laláqui sa ibábao -sa ng̃abil sa itáas, sa oalá pa tomodóc ang bong̃ot. * Pisi ng̃a icabáat -sa bába sa mg̃a mananáp sa paggóyor caníla. - - - -BR - -Bracear. = Capay capay, paglíhoc sa mg̃a bocton, hayon hayon, hayón. - -Bracero. = Ang magapadóol sa íang bocton sa láin, arón somándig. * Ang -maálam magcópot ug magsalibáy sa bángcao, sa salapáng, &c. - -Bracman. = Ang Padre ug mang̃ialáman sa cánhing tiempo sa mg̃a dioatáhan. - -Braga. = Calzones, salooál ng̃a halagpád. - -Bragado. = Táuo sa daótan ng̃a húna húna ng̃a may daótan ng̃a tóyo. - -Bragadura. = Ang talioála sa mg̃a páa, ang guicaláng̃an sa duhá ca páa. - -Bragazas. = Ang magapaságad, ang guipapagbóot sa lain, ang masáyon -pagaólo olóhan, labí pa ang mang̃a babáye. - -Braguero. = Ibaláat ng̃a malíg-on, casangcápan ng̃a itáod sa balát-ang ug -ipadápat ug maáyo sa bolog sa mg̃a táuo ng̃a botóon, sa pagpogóng sa -ílang dágcong lagáy. * Ang pisi ng̃a icalíg-on sa timon con bansálan sa -mang̃a sacayán, sa pagpogóng canía con mabali ogáling ang caña, ang -pácao con togdánan, ug con maoalá, maíbot ug matípac ang mg̃a caó-it. - -Bragueta. = Ang abli, ang si-si, ang quisi sa mang̃a salooál dapit sa -atubáng̃an, ug sa mg̃a saya. - -Brama. = Túig sa pagpang̃asáoa sa mg̃a úsa. - -Bramadera. = Doláan sa mg̃a báta: mao ang usá ca papán ng̃a diótay ng̃a -hinóctan sa usá ca pisi ng̃a hamóbo, ng̃a pagatáyoc toyócon nila sa -háng̃in arón maghagónghong. * Tolónggon ng̃a guipanggámit sa mg̃a baquero -sa pagtígom sa mg̃a mananáp. * Tolónggon ng̃a pagagamíton sa mg̃a bantay -sa mang̃a tanáman, sa pagbógao sa mg̃a mananáp. - -Bramador. = Domahagóhong, ang nagadagóhong. - -Bramante. = Quilis, pising magamáy. - -Bramar. = Dagóhong, hagónghong, pagtíng̃og sa mang̃a mananáp. * El mar. = -Dogóhong, dagóoc. - -Bramido. = Ang pagtíng̃og sa mg̃a mananáp, ug labí pa sa mg̃a ihálas. * -Ang pagsinggit, pagtúao, pagtiábao sa mg̃a táuo ng̃a nanóyo, nasocó. - -Brancada. = Panagátan, sahid, anod. - -Brandal. = Ang mg̃a pisi ng̃a bolotáng̃an sa mg̃a ang sa pagsáca sa mg̃a -taládoc sa mg̃a sacayán. - -Brasa. = Baga, aguipó ng̃a may caláyo. - -Brasero. = Bagahán, calán. - -Brasil, Palo Brasil. = Sibócao. - -Brava cosa. = Botang ng̃a oaláy hingtóngdan. - -Bravamente. = Sa pagcaísog, sa pagcabáng̃is. * Maáyo caáyo, sa toman, sa -hingpit. - -Bravata. = Paghólot, paghómot. - -Bravatero. = Magholólot, maandácon. - -Bravear. = Paghólot, paghómot, pagándac. - -Bravera. = Talambóan hong̃áoan sa mg̃a horno ng̃a pagalotóan sa tinápay ug -sa bisan onsa. - -Braveza. = Pagcaísog, pagcabáng̃is, pagcaihálas. - -Bravío. = Mabáng̃is oyámot, maísog, ihaláson. * Cáhoy tanóm ng̃a ihálas, -tudocbánoa. - -Bravisimo. = Mabáng̃is oyámot, maísog caáyo, ihaláson ng̃a túod. - -Bravo. = Táuo ng̃a oaláy cahádloc ug catáhap, cásing casíng̃an. * V. -Bravio. * Dagat ng̃a badlan, ng̃a nagobót caáyo. * Lugar, yota ng̃a -sagbótan, ng̃a díli maáyo pagalácoan, calibónan, solóp. - -Bravote. V. Bravatero. - -Bravura. V. Braveza. - -Braza. = Dopa, socod sa dohá ca vara, sa onóm ca tíil, pisi ng̃a guibáat -sa mg̃a verga sa mg̃a layág, sa pagtóyoc toyoc, pagtaquílid ug pagatóbang -sa máong layág sa háng̃in. - -Brazada. = Paggácos, paglícos sa bisan onsa, sa mang̃a bocton. - -Brazado. = Idem. - -Brazaje. = Pagcadághan sa mg̃a dópa cótob sa ibábao sa tóbig hasta sa -balás, hasta sa pondo. - -Brazalete. = Bocála. - -Brazo. = Bocton, botcon. * De rio. = Sang̃á, sobá sobá. - -Brazos de peso. = Biday biday. * Uñas de cangrejo, alacran, &c. = -Cagat. - -Brazuelo. = Bocton ng̃a diótay. - -Brea. = Salong, tágoc sa cáhoy. * Blanca. = Lonay. - -Brebaje. = Ilímnon ng̃a sináctan sa nagacaláin láin ng̃a mg̃a tambal, con -hiló ba. - -Brecha. = Langcob, bohó, bang̃ag. * Pagcatándog sa bóot sa mg̃a sambang, -sa mg̃a oáli, ug sa bisan onsa ng̃a guitán-ao ug guinadóng̃og. - -Bregar. = Layog, aoay, damag, halog, dosmog. * V. Amasar. - -Breña. = Yota ng̃a sináctan sa mg̃a batóng dagcó, sa mg̃a pangpang, ug sa -mg̃a casagbótan. - -Brete. = Singsing, baclao, bacólong ng̃a póthao ng̃a isóol ug itáod sa -mg̃a tíil sa mg̃a preso, arón díli síla macacalágueu. * Calisód, -calisdánan, cayógot, cayoctánan, cagolánan, cagóol, cabalísa. - -Breva. = Higos, ang nahaónang bong̃a sa tágsa ca túig sa cáhoy ng̃a -magabóng̃a sa higos. * Táuo ng̃a mitóo sa mg̃a sambag ug miádang sa iang -húna húna ng̃a malágsot. - -Breve. = Camatoódan ng̃a guícan sa Santos ng̃a Papa con sa ílis nía, ng̃a -sinolátan sa mg̃a sógo ug mg̃a pagbóot nía. * Ang malágmit ang madalí, -ang díli madúgay, lactod. * Oña, sa taod taod, sa toon toon. * -Madáclit. - -Brevedad. = Pancadalí, pagcalágmit, calactóran, pagcadáclit. - -Breviario. = Pang̃adyéan sa mg̃a Padre. - -Brevísimo. = Ang madalí, ang malágmit oyámot. - -Briaga. = Pising dagcó, mabagá: magámit sa pagpíga sa mg̃a uvas. - -Briba. = Pagcatápol, pagcadaótan. - -Bribon. = Táuo ng̃a tapólan, sa mang̃íl-ad ug malágsot ng̃a batásan, -tampalásan. - -Bribonada. = Tampálas, pagcang̃íl-ad, pagcalágsot. - -Bribonar. = Pagtápol, pagtampálas. - -Bribonería. V. Bribonada. - -Bricho. = Dahon ng̃a haíctin ug manípis caáyo sa boláoan, sa pagbólda. - -Brida. = Mang̃a pisi con mg̃a panit ng̃a guihócot sa bozal con sa preno sa -mg̃a cabayo, ug ng̃a pagacóptan sa nagacabayo, sa pagpogóng ug paghópot -caníla. - -Brigada. = Cadaghánan sa mg̃a tápoc sa mg̃a soldados, cadaghánan sa mg̃a -mananáp, mg̃a cabayo, &c., sa pagbálsa ug pagdála sa mg̃a quinahánglan sa -mg̃a pang̃obátan, ug sa mg̃a calán-on. - -Brigadier. = Ponóan sa mg̃a soldados. - -Brillador. = Ang masíga, magíla gila. - -Brillante. = Idem. * Bató ng̃a mahál uyámot, bilídhon caáyo, ng̃a masíga, -masíhag ug magíla gila. - -Brillar. = Siga, sinao, sihag, gila gila. - -Brillo. = Casíga, casíhag, casínao. - -Brincador. = Lomológso, maglológso, ang magalógso, ang magaógpo. - -Brincar. = Logso, ogpo. - -Brinco. = Paglógso, pagógpo. - -Brindar. = Alap, agda, pagábi abi, gasa, combira. - -Brindis. = Pagálap. - -Brinquillo. = Doláan sa mg̃a bátang babáye. - -Brio. = Cosóg, gahóm, isog. - -Briol. = Pisi sa paghípos ug paglolós sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán. - -Briosamente. = Sa pagcacósog, sa pagcabáscog. - -Briosísimo. = Ang mabáscog, macósog, ang gahóman caáyo. - -Brioso. = Idem. * Mapíscay, madásig. - -Británica. = Tanóm. - -Brizna. = Tipac, tipic, sinápsap ng̃a diótay, magamáy caáyo, bignit, -quibit. - -Brocadillo. = Panápton ng̃a igagáma. - -Brocado. = Panápton ng̃a igagáma ng̃a sináctan sa hilo sa salapí ug sa -boláoan. - -Brocal. = Bába sa ng̃a atábay. * Singsing, baclao, bacólong sa salapí -con sa boláoan, ng̃a isóp-ot sa mg̃a polóan sa mg̃a calés, sa mg̃a -campílang, &c. - -Bróculi. = Otan ng̃a maíng̃on íng̃on sa coles. - -Brocha. = Ponpon sa mg̃a balahíbo sa caballo con sa baboy, ng̃a bináat sa -tomóy sa usá ca cáhoy ng̃a hamóbo, ng̃a guinámit sa mg̃a pintol, sa mang̃a -táuo ng̃a nanagpíntal. * Pincel. - -Brochada. = Tagsa sa paghílog sa brocha. - -Broche. = Sab-it, caó-it, sab-ítan, cao-ítan. - -Brochon. V. Brocha. - -Brodista. = Ang hang̃ol ng̃a mang̃áyo sa íang cacán-on sa mg̃a cabaláyan. - -Broma. = Tamílog, tamásoc, taguímtim. * Sabá, banha, tiao. - -Bromar. = Pagcócot sa tamásoc, sa tagímtim. - -Bromear. = Pagdóla, pagtíao, pagtístis, pagbánha, pagsabá. - -Bromista. = Ang tigtíao, ang matístis, ang mahagógma magdóla. - -Bronce. = Tombága. - -Broncista. = Ang magabóhat sa tombága. - -Bronco. = Baol. * Hait, maháit. * Ang táuo ng̃a maísog. * Tolónggon sa -tíng̃og ng̃a hong̃áo. - -Bronquedad. = Pagcasagóngsong, pagcadagcó sa ting̃og. - -Bronquina. = Pagáoay, paglális. - -Broquel. = Calásag. - -Broquelado. = Ang may calásag, ang nang̃alásag. - -Broquelazo. = Pagpócpoc, pocpoc ng̃a guipócpoc sa calásag. - -Brotar. = Pagsalíngsing, guitib, gotoc, todóc, tugbo, odlot. - -Brote. = Salingsíng̃an. - -Broza. = Sagbot, hogao, casagbótan, cahogáoan. - -Bruces. (de). V. Boca abajo. - -Bruja. = Balbal, asoang, onglo. - -Brújula. = Padalóman. - -Brujulote. = Sacayán ng̃a guilolánan sa salong ug sa obán pang mg̃a tágoc -ug mg̃a panácot ng̃a masáyon masónog ug masíga, sa pagsónog ug pagdáob sa -mg̃a sacayán ng̃a caáoay. - -Bruma. = Gabon sa dagat. - -Brumo. = Talo ng̃a mapotí caáyo. - -Bruñido. = Ang guihínlo, ang guisínao, ang guihílog sa isilínao. - -Bruñidor. = Capandáyan sa pagsínao. - -Bruñir. = Pagsínao sa bisan onsa, pagdíhog ug pagsínao sa náuong íng̃on -sa guibúhat sa mg̃a babáye. - -Brusco. V. Bronco. * Ang bolíng-it ug náuong. - -Brutal. = Ang manigíng̃on sa mananáp. - -Brutalidad. = Pagcamanáp. * Pagcaoaláy bóot sa pagpogóng sa mg̃a -cailíbgon. - -Bruto. = Mananáp. * Ang táuo ng̃a oaláy caólao, ang sa malágsot ug -mang̃íl-ad ng̃a batásan. * V. Bronco hasta tolónggon. - - - -BU - -Buba. = Tabucáo, saquét ng̃a guing̃álan ug prinances. * Segun dicen, esta -especie de erupcion procede, de mal venéreo. * V. Relata réfero. - -Bubático. = Tabocáoon. - -Bubon. = Buba. - -Buboso. V. Bubático. * Poc-on, camalóon. - -Bucear. = Salom. - -Buceo. = Pagsálom. - -Bucle. = Bohóc ng̃a liníquit, ng̃a guicólong. - -Bucólica. = Mg̃a calán-on. - -Buche. = Pabalónan. * Ang nati sa borrico. - -Budion. = Isda sa mg̃a dagat sa España. - -Buenaboya. = Ang táuo ng̃a mosolód sa íang caogalíng̃on ng̃a pagbóot sa -pagcalansero, sa pagcagomaláod. - -Buenamente. = Sa pagcasáyon. - -Buenaventura. = Palad ng̃a maáyo. - -Buey. = Baca, ang baca ng̃a laqui. - -Búfalo. = Calabáo. - -Bufar. = Cagmo, posng̃a. - -Bufete. = Lamesáhan ng̃a pagasolátan. - -Bufido. = Ting̃og sa mananáp. - -Bufo. = Matístis. - -Bufon. = Idem. * Ang magayóbit, magatíao. - -Bufonada. = Pagcatístis, pagcayóbit, pagcatíao. - -Bufonearse. = Pagtístis, pagtíao, pagyóbit. - -Buharda. = Talambóan sa ibábao sa atóp, ng̃a guitabónan sa usá ca átop -átop ng̃a diótay. - -Buho. = Langgam sa gabíy, sa España. - -Buhonería. = Mg̃a balígya ng̃a tolotagídyot ng̃a guinabála sa nagabalígya: -mg̃a sudlay, mg̃a solód, mg̃a dagom, hilo, &c. - -Buhonero. = Ang magbalalígya, ang nagabalígya sa mg̃a tolotagídyot ug sa -mg̃a ibalalígya sa óbos ng̃a bíli. - -Buitre. = Langgam ng̃a manágit sa España: ang guicáon nía máo ang mg̃a -mananáp ug ang mg̃a táuo ng̃a minatáy. - -Butron. = Bobo, táon, balíat. * Horno ng̃a pagalotóan, ug pagatonáoan sa -salapí ng̃a báol pa ug nasacót pa sa yota. - -Bujería. = Tiendahán, pagabaligyáan sa póthao, tingga, salamín, &c., -ng̃a tolotagídyot ug sa diótay ng̃a bíli. - -Bujeta. = Caban ng̃a cáhoy. * Panonódlan, sodlánan sa mg̃a cahomót ng̃a -guinadála dála sa mg̃a táuo sa ilang poyo poyo, sa ílang bolsa. - -Bujía. = Candela sa talo ng̃a mopóti caáyo ug sa duhá ca dáng̃ao ang -cahitáson, culang con capin. * Ang candelero con sanggáan ng̃a -pagabotáng̃an ug pagatolpócan sa candela. - -Bula. = Camatoádan ng̃a guícan sa Santos ng̃a Papa, ng̃a sinolátan sa mg̃a -súgo nía. * Ang bula con camatoódan ng̃a guihing̃álan sa Santa Cruzada, -ng̃a pagalimósan sa túig túig ng̃atanán sa mg̃a cristianos, arón -macapang̃áon síla sa carne sa mg̃a viernes ug mg̃a vigilia, gaoas ug pila -ca adlao ng̃a guiásoy sa máong bula, sa tágsa ca túig, ug arón -macapang̃óha sila sa daghánan ng̃a mg̃a pagtógot con pagpasáylo sa mg̃a -salá. - -Bulario. = Catilíngban sa mang̃a bula. - -Buleto. V. Breve hasta pagbóot nía. - -Bulto. = Gantong, gantóong, ogdo. * Hobág. - -Bulla. = Casába, banhá, singgit, tuao, pooao. - -Bullaje. = Ang banhá sa pagpamólong sa dághan táuo ug dong̃an. - -Bullicio. = Idem. * Cagáhob, cahagónghong. - -Bulliciosamente. = Sa dágcong banhá, sa dágcong casába. - -Bullir. = Pagbócal sa tobig. * Gusanos ú otros animales. = Lihoc, giho, -hiol, camang, coyámang, híboc, caládcad. - -Buñolero. = Magbobóhat, tigbóhat, ang may opicio sa paggáma sa -buñuelos. - -Buñuelo. = Binócboc sa trigo ug bisan pa ng̃áni sa humáy ng̃a sináctan sa -manteca con sa lana, ug linóto con prinito sa caláha. - -Buque. = Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa bisan onsa. * Bisan onsa ng̃a -sacayána. - -Burbuja. = Bola maíng̃on sa bítlig ng̃a magáma usáhay sa túbig. - -Burbujear. = Pagoloólbo sa túbig. - -Burdel. = Baláy ng̃a pagapúy-an sa mg̃a babáyeng daútan, sa mg̃a bigáon. - -Burdo. V. Bronco, hasta ang táuo. - -Bureo. = Dola, caling̃áoan. - -Burga. = Tobódan sa túbig ng̃a maínit. - -Buriel. = Bulágao. - -Buril. = Capandáyan sa pothao ng̃a matalíuis ug maháit caáyo, sa -paglíloc sa mg̃a tombága. - -Burilada. = Pagcacádlit, pagcabádlis sa buril. - -Burilar. = Pagcádlit, pagbárlis sa mg̃a tumbága sa buril. - -Burla. = Tiao, yobit, yaoyao, yom-id, ng̃iao, oyat, limbong. - -Burlador. = Ang nagatíao, tigyóbit, tigyám-id, ang nagayáoyao, -nagaóyat, maólo olóhon. - -Burlar. V. Burla. * Solog solog, sóod sóod, limbong, olo olo. - -Burlería. V. Burla. - -Burlesco. V. Burlador. - -Burra. = Ang baye sa burro, burro ng̃a baye. * V. Borrico. - -Burrada. = Panón sa mg̃a burro. - -Burrajo. = Ta-i sa mg̃a caballo, &c. - -Burrazo. = Burro ng̃a dagcó. - -Burro. V. Borrico. - -Burujo. = Ang opa sa mg̃a aceytunas sa napíga na ug guinacoháan na sa -dogá, sa lána, sa guibadyétan na. * Ogdo sa yota ug sa bisan onsa. - -Burujon. = Hobág sa olo, ogdo. - -Burraca. = Poyo poyo ng̃a dagcó sa panit. - -Busca. = Pagpang̃íta. - -Buscador. = Ang nang̃íta, ang nagabólong. - -Buscapiés. = Bomba ng̃a sinódlan sa pólvora ng̃a oaláy tugdánan, ng̃a -modalágan sa talioála sa mang̃a tíil sa mg̃a táuo. - -Buscar. = Pagpang̃íta, pagbólong. - -Buscaruido. = Maquigaoáyon, soquíhan, malalíson ang magatúyo, -masinocuáhi. - -Buscavidas. = Ang maquigsáyod caáyo sa quinabóhi sa isigcatáuo, ang -naquigásoy, ang naquigsúsi sa mg̃a bóhat sa isigcaíng̃on. * Ang -tigpang̃íta caáyo sa mg̃a quinahánglan sa pagcabóhi. * Tabían. - -Buscon. V. Buscador. * Ang mang̃ang̃áhas, ang magaticás. - -Busilis. = Caculían, ang himotáng̃an sa caculían, bisan onsa ng̃a macóli. - -Busto. = Ladáoan sa táuo cutub sa háoac sa oaláy bocton, maíng̃on sa -guibótang sa salapí. - -Butaca. = Lingcodánan ng̃a dagcó ug hamóbo. - -Butifarra. = Soriso. (Chorizo.) - -Buz. = Haloc sa timáan sa pagtáhod. - -Buzo. = Tigsálom, ang mosálom. - -Buzon. = Alaguían sa tóbig sa mg̃a danao. * Ang bohó ng̃a pang̃abotáng̃an -sa mg̃a sulat sa correo. - - - - - - - - -C - - -CA - -Cabal, justo. = Toman, songcad, topóng. - -Cabalgada. = Mang̃a soldados con láin ng̃a mg̃a táuo ba ng̃a nanagcabayo. - -Cabalgador. = Tigcabayo, ang magacabayo. - -Cabalgadura. = Ang mananáp ng̃a paggabalsáhan, ng̃a pagacabayóan. - -Cabalgar. = Pagcabayo. - -Cabalgata. V. Cabalgada. - -Cabalmente. = Sa pagcatúman, gayód, máo man gayód, sa igo, sa -pagcahíngpit. - -Caballa. = Isda sa mg̃a dagat sa España ug sa Filipinas, hagomáa. - -Caballar. = Ng̃atanán canhic cabayo, ng̃a nanong̃ód sa mang̃a cabayo. - -Caballería. V. Cabalgadura. - -Caballeriza. = Logar ng̃a pagapóy-an sa mang̃a cabayo. - -Caballerizo. = Ang nagabántay ug magabáton sa mg̃a cabayo. - -Caballero. = Ang nagacabayo. * Ang dato ng̃a lioat sa mg̃a guinacánan ng̃a -mg̃a dágcong táuo. * Ang salapían, sa maáyong batásan. - -Caballerosamente. = Sa pagcalólot. - -Caballeroso. = Ang ang̃ay sa táuo ng̃a dato ug sa maáyong gaoi sa maáyong -batásan. - -Caballete de tejado. = Ybobóng̃an. * Ang yota ng̃a nagalabáo sa talioála -sa mg̃a todlis sa yota ng̃a guidaróhan. - -Caballo. = Cabayo. * Capandáyan ng̃a guitagána sa canhing tiempo sa -pagpasáquet sa mg̃a táuo. - -Cabaña. = Baláy ng̃a diótay sa mg̃a cabalánan, payág. - -Cabecear. = Toad toad, ling̃ó ling̃ó, ling̃iu ling̃io, doca doca. - -Cabeceo. = Paglíhoc sa olo sa loyo ug sa loyo. - -Cabecera. = Olóhan. - -Cabecilla. = Ponóan sa mg̃a soquíhan. * Ponóan sa mg̃a nagacaláin láin -ng̃a mg̃a tapoc sa mg̃a báta sa escolahán ug sa mang̃a cristan. * -Magbalántay sa mang̃a bohat. - -Cabellera. = Cadaghánan sa mg̃a bohóc, bohóc ng̃a guisáblay sa licód, -donghay. * Postiza. = Talagábong, tagbong. - -Cabello. = Bohóc. - -Cabelludo. = Bochan, ang táuo ng̃a may bohóc ng̃a hatáas. - -Caber. = Arang, hodót, himo. - -Cabestro. = Pisi ng̃a guihócot sa olo sa mg̃a mananáp sa paggóyod caníla. - -Cabeza. = Olo. * Sinógdan sa bisan onsa. - -Cabezal. = Onlánan, olnan, olónlan ng̃a diótay, olúgnan. - -Cabezo. = Catapúsan, casalpóng̃an sa mg̃a caboquílan. - -Cabezon. = Padron, camatoódan ng̃a sinolátan sa mg̃a táuo ng̃a nagbóhis ug -ng̃a managtámpo sa bisan onsa. * De camisa, chaqueta, &c. = Asintos. * -Abertura de cualquiera ropaje para poder sacar la cabeza. = Liab. - -Cabecero. = Olo ng̃a dagcóan. - -Cabezudo. = Táuo sa dágcong olo. * Táuo ng̃a soquíhan, malalíson, sa -magáhing olo, matinománon sa íang cabobót-on. - -Cabezuela. = Olo ng̃a diótay. * Binócboc sa trigo ng̃a dagcó dagcó, sa -guiágag ug guicóha na an pino. * Tanóm sa España. * Bólac ng̃a guing̃álan -ug rosa, sa poyós pa. - -Cabida. = Ng̃atanán ng̃a árang botáng̃an sa bisan onsa ng̃a bótang. - -Cabildo. = Catilíngban sa mg̃a Padre ng̃a may ting̃og ug mahilábot sa mg̃a -pagsolosámbag sa mg̃a Singbahán ng̃a catedral. * Catilíngban sa mg̃a -dagcong táuo sa longsod. - -Cabimiento. V. Cabida. - -Cabizbajo. = Ang nagadong̃ó, nagadocó, nagayang̃ó, dong̃óy, sacmoló. - -Cable. = Pisi ng̃a dagcóan ug mabagá, ng̃a icaláoig sa mg̃a sacayán, -dandan, buli búli, talícol. - -Cabo, extremo, punta. = Tomóy, catadmán. * Fin, término. = Catapúsan, -casangpútan. * Punta de tierra. = Catarmán, dauis, lauis. * Punta de -tabaco, candela, &c. = Opús. * Puño de toda arma. = Polóan. * Astil de -azuela, azadon, &c. = Patoc, polóan. * Palo de lanza, de fisga, &c. = -Togdánan. * Orilla, extremo de ropa ó vestido. = Hang̃ítan, sidsid. * -Orilla, de tabla, mesa, &c. = Daplin, ng̃ilit. - -Cabotaje. = Ang pagcomercio ug pagsacáy sa dagat ng̃a hingmotáng̃an sa -mg̃a capopód-an, díli ang pagsacáy ug pagtabóc sa dagcong lauod. - -Cabra. = Canding. - -Cabrería. = Cadaghánan, panón sa mg̃a canding. - -Cabreriza. = Toril, alad, lugar ng̃a pagadángpan ug pagasódlan sa mg̃a -canding. - -Cabrestante. = Capandáyan sa pagsácoat sa mg̃a mabóg-at. - -Cabrilla. = Isda sa mg̃a dagat sa España. * Mang̃a tápoc sa mg̃a bitóon -ng̃a guing̃álan siete cabrillas, hadóol sa timáan sa Lang̃it ng̃a -guihing̃álan ug Tauro. - -Cabrío. = Ang nanong̃ód sa mg̃a canding. - -Cabriola. = Paglógso, pogógpo ug pagsádsad sa nagasabáy. - -Cabriolé. = Bísti ng̃a hatáas ug manggásan, ng̃a guinabísti sa mg̃a -laláqui ug mg̃a babáye. - -Cabrita. = Nati, anac sa canding. - -Cabritero. = Ang nagabalígya sa mg̃a anac ng̃a diótay sa canding. - -Cabrito. = Anac ng̃a laqui ug diótay sa canding. - -Cabron. = Canding ng̃a láqui, láqui sa mg̃a canding, lambáyan. * Táuo ng̃a -magapaságad sa íang asáoa ng̃a somápao sa ílang pagtiáyon, ng̃a macasala -sa lain, ng̃a moobán obán sa camaáyo. - -Caca. = Ta-í, hugao. - -Cacao. = Cacao. - -Caoatal. = Cacáoan. - -Cacareador. = Manóc ng̃a tigtaláog. - -Cacarear. = Pagtaláog sa mg̃a manóc, potac, ogtac, togáoc. - -Cacerola. = Tacho. - -Caceta. = Idem. - -Cacique. = Ponóan sa mg̃a provincia ug sa mg̃a longsod sa mg̃a indio. - -Caco. = Caoatán, maninicás, mang̃ang̃áhas. * Ang táuo ng̃a maharlócon, -taláoan ug sa masígpit ng̃a cásing cásing. - -Cachamarin. = Sacayán sa duruhá ca taládoc. - -Cacharro. = Bisan ónsang panonódlan ng̃a baol ng̃a árang botáng̃an sa -mánggad pa dihá ng̃a botang, con ang tipic lámang sa máong sodlánan. - -Cachas. = Ang dohá ca sápao ng̃a cáhoy, bocóg, &c., sa mg̃a polóan sa mg̃a -labaja, cuchillo, &c. - -Cachaza. = Pagcahínay. - -Cachera. = Panápton ng̃a hinábol sa balahíbo sa mang̃a carnero. - -Cachete. = Aping, sagpá, tagpá, tampalíng. - -Cachetero. = Cuchillo ng̃a hamóbo ug matalínis caáyo sa tomóy ng̃a -guidála sa mg̃a caoatán ug mg̃a mamomonó, sa pagsámad. * Pocpoc, sontoc. -* Ang táuo ng̃a magatibáoas sa mg̃a toro sa máong capandáyan, sa máong -hing̃aníban. - -Cachetudo. = Táuo sa dágcong aping. - -Cachican. = Batid, malaláng̃on. * Ponóan sa mang̃a mamomóo, ang -magbalántay sa mg̃a nanagbóhat sa yota. - -Cachidiablo. = Ang nagapacayáoa sa íang pagbísti. - -Cachigordete. = Táuo ng̃a supang, matámboc ug hamóbo, su dagcong -pagcahósog. - -Cachillada. = Pagánac sa mananáp sa daghánan ng̃a mg̃a ánac sa usá ca -pagánac. - -Cachiporra. = Cáhoy ng̃a dagcó sa usá ca tomóy. - -Cachivache. = Tipic sa vaso, tadyao, pinggan, &c., ng̃a nabóong. * -Guinamíton ng̃a dáan, ug bisan onsa ng̃a oalá nay sílbi. - -Cacho. = Tipac, tipic, pinótol sa bisan onsa. * Isda sa mg̃a sobá sa -España. - -Cachonda. = Iró ng̃a báye ng̃a guipang̃asáoa. - -Cachorrillo. = Tocoy, itoy, idong diótay. - -Cachorro. = Idem. * Anac ng̃a diótay sa lobo, sa leon, &c. * Posil ng̃a -diótay ng̃a guidála sa bolseta, pistola. - -Cachucha. = Sones ng̃a pagasabáyan sa mang̃a castila, ug hasta ng̃áni sa -mg̃a indio. - -Cachupin. = Táuo sa España ng̃a mapoyó sa América. - -Cada. = Tagsa. - -Cadalecho. = Higdáan ng̃a binóhat sa mg̃a sang̃á ug mg̃a sagbot. - -Cadalso. = Bitáyan, pagapátyan, palátyan sa táuo, lugar ng̃a guigáma sa -mg̃a saoang sa mg̃a calongsódan, ug pagaboháton sa mg̃a papán ug hatáas, -arón quít-on ug tan-áuon sa cadaghánan ang táuo ng̃a papátyon tong̃ód sa -mg̃a salá nía ng̃a dagcóan, ug arón tomagám ang obán. - -Cadañera. = Ang babáye ng̃a magánac sa túig ng̃atanán, ng̃a guing̃álan sa -mg̃a bisaya: yayong sa túig. - -Cadejo. = Palós ng̃a diótay sa hilo con sa igagáma, ug ang bohóc ng̃a -nagobót. - -Cadena. = Talicalá. - -Cadencia. = Pagcaáng̃ay, pagcaóyon. - -Cadeneta. = Bóhat ng̃a guibóhat sa hilo con sa igagáma maíng̃on sa dágoay -sa talicalá ng̃a manípis. - -Cadenilla. = Talicalá ng̃a manípis ug haíctin ng̃a icadáyan dáyan. - -Cadenita. = Idem. - -Cadente. = Ang maholólog, ang may catáhap ng̃a mahólog, ng̃a magobá. - -Cadera. = Balát-ang, payód. - -Caderillas. = Bisti sa panápton ng̃a magáhi, sa úgpac, &c., ng̃a -guinabísti sa mg̃a babáye arón domagcó ang mg̃a saya sa ibábao sa lugar -ng̃a hingtóngdan ug nadápit sa mg̃a payód. - -Cadete. = Soldado ng̃a líoat sa dagcong táuo. - -Cadí. = Hocom sa mg̃a moro. - -Cadillo. = Tanóm, ducut. - -Caducamente. = Sa pagcalóya, sa pagcaoaláy gahóm ug cosóg. - -Caducar. = Pagpamólong ug pagbóhat sa oaláy húna húna, sa oalá húna -hunáon ug maáyo, guícan sa pagcalóya ug sa hatáas ng̃a edad sa -hingtúngdan ng̃a táuo. * Pagoalá sa gahóm sa mg̃a sugo ug mg̃a pagbaláod, -tong̃ód cáy oalá gamíton ug oalá sogton cútob sa dógay na. - -Caduco. = Tigúlang caáyo, oliánon. * Ang madalí matápus, matibáoas, ang -díli madúgay. * Ang̃o ang̃óhon. - -Caedizo. V. Cadente. * Ang guihólog pagtúyo ug guipacaíng̃on ng̃a oalá -tuyóa. - -Caer. = Holog, pocan, ambac. * V. Aplastar, aplastarse, y arruinarse -algo, arruinar. * Arroz ú otro grano de cesto, salirse líquido de -vasija. = Agas, yabó. * Hoja agostada, y aunque sea rama de árbol, -arbusto ó planta. = Tagas, polac, lagas, latac, data. * Fruta. = Idem. -* De bruces. = Socámod, dagpá. * De espaldas. = Hayang, haya, -ticáy-ang. * Algo de las manos. = Botáoan. * Pelo, barbas, &c. = Ladot, -lagdog. - -Café. = Capé. - -Cafetal. = Yota ng̃a guitámnan sa capé. - -Cafetera. = Sodlánan ng̃a pagalotóan sa capé. - -Cáfila. = Cadaghánan, catilíngban sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp, con sa -obán pa ng̃a mg̃a botang ng̃a managcasónod sónod. - -Cafre. = Táuo ng̃a bodong caáyo, mabáng̃is ug mamomógos, sa daútan ug -malágsot ng̃a batásan. - -Cagaaceite. = Langgam. * Ang ta-i nía lanáhon man, ug máo caná ang -guinicánan sa íang ng̃alan. - -Cagachin. = Namóc ng̃a diótay. - -Cágada. = Ta-i. * Bóhat ng̃a sinohí, ng̃a oalá macaígo sa guitúyo. - -Cagadero. = Calibáng̃an, pamos-ónan. - -Cagado. = Táuo ng̃a oaláy polós, sa diótay ng̃a cásing cásing ug -mahadlócon sa oaláy hingtóngdan, taláoan. - -Cagahierro. = Ta-i, tayá sa pothao. - -Cagajon. = Ta-i sa caballo, sa burro, &c. - -Cagalera. = Hibólos, calíbang. - -Cagada de niño muy pequeño aun. = Camándag, igguit. * De raton, culebra -y otros animales, reptíles y volátiles. = Iti. - -Cagar. = Pagcalíbang, caólo. * En los calzones ó en las sayas. = Lopot, -iggit. - -Cagarruta. = Ta-i sa mg̃a carnero ug mg̃a canding. - -Cagatorio. V. Cagadero. - -Cagon. = Ang malíbang sa masóbsob, tigcalíbang, malibáng̃on. - -Caida. = Pagcahólog, pagcapócan, pagcaámbac. - -Caido. = Malóya, ang magasobó. - -Caiman. = Boáya, balanghítao, balang̃ítao. - -Caimiento. = Pagcalóya. - -Cairel. = Bohócan, talagábong, tagbong. - -Caja. = Caban, panonódlan sa bisan onsa. - -Cajero. = Ang táuo ng̃a modáoat sa salapí sa mang̃a baláy sa mg̃a -comerciante ug ang mobáyad sa mang̃a baláydon. - -Cajista. = Ang táuo sa imprenta ng̃a macaípon ípon ug magahúsay sa mg̃a -letras, sa paggáma sa mang̃a letras, sa paggáma sa mg̃a polong. - -Cajon. = Panonódlan sa bisan onsa, honos, bálay bálay ng̃a papán ng̃a -pagabaligyáan sa mg̃a calán-on. - -Cal. = Apog. - -Cala. = Ang tipac con pedazo ng̃a nacóha sa mang̃a bóng̃a sa pagtiláo -niána. * Lóoc lóoc ng̃a diótay sa mg̃a baybáyon. * Bohó sa mg̃a dingding -ng̃a cota sa pagsolóng sa ílang cabalágon, sa cadacóon nila, sa -guibág-on. * V. Calilla. - -Calabacera. = Tanóm. - -Calabacero. = Ang nagbalígya sa mang̃a calabasa. - -Calabacin. = Tabayág. * Calabasa ng̃a diótay. - -Calabacino. = Tabayág. * Calabasa ng̃a ogá na ug ng̃a oalá nay solód, ng̃a -maáyo pagasódlan sa vino, sa tobig, &c. - -Calabaza. = Calabasa, bong̃a sa calabacera. - -Calabazar. = Yota ng̃a guipogásan sa mang̃a calabasa. - -Calabazote. = Matám-is sa calabasa. - -Calabobos. = Olan ng̃a taílgbos, binabáye. -Calabozaje. = Hinángtang, salapí ng̃a ibáyad sa guipreso sa magbalántay -sa mang̃a preso, sa alguasil. - -Calabozo. = Bilanggóan, lugar ng̃a malíg-on ug usáhay sa ilálom sa yota, -ng̃a pagsódlan ug pagabilanggóan sa mg̃a táuo ng̃a guipreso tong̃ód sa -dágcong salá. - -Calabrote. = Pisi ng̃a dili dagcó caáyo, ug magamáy sa cable, ng̃a -guinagámit sa mg̃a sacayán. - -Calada. = Paglopád ng̃a matúlin caáyo sa mg̃a lánggam ng̃a manágit. - -Calado. = Mang̃a paglabra ug paglíloc sa mg̃a tombága. * Pagbóhat sa mg̃a -labra sa mg̃a panápton. - -Calafate. = Manonolót. - -Calafatear. = Pagsolót, dotdot. - -Calaje. = Honus. - -Calaluz. = Sacayán sa india. - -Calamar. = Tabógoc, coguíta. - -Calambre. = Binhod, banhod, quioi, quimay. - -Calambruco. = Cáhoy sa España. - -Calamento. = Tanóm. - -Calamidad. = Calisód, cayógot, cagóol. - -Calamite. = Baquí. - -Cálamo. = Tolónggon maíng̃on sa plauta. - -Calamocano. = Ang nahobóg hobóg, ang̃o ang̃óhon. - -Calandrajo. = Ang tinábas ng̃a nabítay sa bisti sa táuo. - -Calaña. = Gaoi, batásan. - -Calar. = Honób, soyóp. * Togcad, toquib, habaló, sayod. * Olan, homod, -basá. - -Calavera. = Ang mg̃a bocóg sa olo, sa oalá nay onód, clavera. * Boang -boang. - -Calaverada. = Bóhat sa táuo ng̃a boang boang, ng̃a oalá húna honáon ug -maáyo, bohat sa táuo ng̃a colang sa pagtáhod ug pagsógot. - -Calcañar. = Ticúd, bool bool. - -Calceta. = Bisti ng̃a isóol sa páa ug magatábon sa téil ug sa maong páa -hasta sa tohod. - -Calcetin. = Calceta hamóbo ng̃a moábot lámang sa bagtac. - -Calcina. = Sinácot sa ápog ug sa mg̃a batong magamáy. - -Calcinar. = Pagbálhin ug bisan onsa sa pagcaápog, sa pagcaáguen. - -Cálculo. = Pagísip, paghúsay sa mg̃a cuenta, pagcuenta. - -Caldear. = Pabagá sa puthao, caínit ng̃a dagcó sa adlao con sa caláyo, -pagcaínit sa mg̃a baláy con sa yota, guícan sa caínit sa adlao con sa -caláyo ba. - -Caldera. = Caoa. - -Calderería. = Baláy con lugar ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a -caoa. - -Calderero. = Ang maghobóhat ug ang mobalígya sa mg̃a caoa. - -Caldereta. = Solódlan, bolotáng̃an sa tóbig ng̃a bendito. - -Calderilla. = Idem. * Ang salapí ng̃a tombága, ang mg̃a cuarta. - -Caldero. = Caoa ng̃a diótay ng̃a guibotáng̃an sa duruhá ca caláptan con -gálong gálong sa ng̃abil, sa bába, ug diha niána guícan ang lain ng̃a -caláptan con gálong ng̃a dagcó, sa pagbítay sa máong caoa sa calayóhan -con sa dapóg. * Timba. - -Caldo. = Sabáo. - -Caldoso. = Ang mg̃a calán-on ng̃a may dághan ng̃a sabáo, ang guisáboan -caáyo. - -Calducho. = Ang sabáo ng̃a guilabíhan ug oaláy lamí. - -Calefaccion. = Pagcaínit. - -Calefactorio. = Lugar ng̃a pagainítan sa mg̃a táuo. - -Calendario. = Isípan, ilisípan, tuígan. - -Calentador. = Sorlánan sa caláyo sa pagínit sa mang̃a habol sa higdáan -sa tiempo sa túgnao, quiní mao ang usá ca panonódlan ng̃a tumbága ug -malíng̃in ng̃a pagataclóban sa usá ca taclób sa tombága opód ng̃a -guinabohó bohóan. - -Calentar. = Pagínit. - -Calentarse ó secar algo al fuego. = Dangdang, panálang. - -Calentura. = Hilánat. - -Calenturiento. = Ang táuo ng̃a guiholohilántan. - -Calera. = Horno ng̃a pagasonógan sa mg̃a bató ng̃a apógon, ng̃a boloháton -ug ápog. - -Calero. = Mang̃a bató ng̃a guitápoc ug guibotáng̃an sa mg̃a cáhoy sa -pagbóhat sa ápog. * Ang táuo ng̃a magacóha sa mg̃a bató ng̃a boloháton ug -ápog. - -Calesa. = Coche ng̃a diótay sa usá lamang ca lingcodánan ng̃a guitabónau -sa pánit, sa oaláy tábon sa atubáng̃an, ang guitóngtong sa duruhá ca -cáhoy ug sa duruhá ca rueda. - -Calesin. = Coche diótay pa sa calesa. - -Caletre. = Húna húna, ilisípan sa táuo. - -Calibre. = Ang pagcadagcó sa mg̃a bohó sa mang̃a lóthan, pagcadagcó sa -mg̃a bala ng̃a isolód sa mg̃a lóthang. - -Calidad. = Quinala, caogalíng̃on. - -Calidísimo. = Ang maínit oyámot. - -Cálido. = Ang maínit, ang macaínit. - -Caliente. = Maínit. - -Califa. = Dacong táuo sa mg̃a moro ng̃a ílis ni Mahoma, ponóan sa mg̃a -moro, ílis ni Mahoma. - -Califato. = Cahímtang sa pagcaponóan sa mg̃a moro ug ang pagcadúgay, ang -túig, ang tiempo sa ílang pagcahócom, sa ílang pagcaponóan. - -Calificar. = Pagásoy, pagtúg-an con maáyo ba con daútan ba ug bisan -onsa ng̃a bóhat, polong con botang. - -Calilla. = Mecha ng̃a binóhat sa sabon, lana, asín, &c., con ang tocóg -ba sa tabaco ng̃a isóol ug isolód sa alaguían sa ta-i sa táuo ng̃a -masaquéton, ng̃a díli macacalíbang, ug bale caná sa geringa. - -Calina. = Gabon, alísng̃ao ng̃a nagáma sa tiempo ng̃a maínit caáyo. - -Caliz. = Cális, vaso sa salapí con sa boláoan ng̃a pagabotáng̃an sa vino -sa pagmisa sa mg̃a Padre. - -Calizo. = Yota ng̃a guinatódcan sa mg̃a bató ng̃a apógon, yota ng̃a may -sacot sa ápog. - -Calma. = Linao. - -Calmante. = Mang̃a tambal sa paghínay hinay sa mg̃a maól-ol, sa pagcóha -sa cahápdos sa mg̃a samad ug sa mg̃a hobág. - -Calmar. = Paglínao. * Paghínay hínay, pagarang adang. - -Calmoso. = Tiempo, túig sa pagcalínao. * Dagat ng̃a mahósay, ng̃a mapoyó, -ng̃a oaláy balód, bácat. - -Calofriarse. = Pagtolotáquig, pagtógnao. - -Calofrío. = Tolotáquig, tognao. - -Calor. = Init, pagcaínit. - -Calumnia. = Butang butang. - -Calumniador. = Tigbótang bótang, mabótang botáng̃on. - -Calumniar. = Pagbótang botang. - -Calumniosamente. = Sa dagcong pagbótang bótang, sa pagcabótang botang. - -Calurosamente. = Sa pagcaínit. - -Caluroso. = Maínit. - -Calva. = Caópao. - -Calvario. = Buquid, lugar ng̃a guidóphan cang Jesucristo sa cruz. - -Calvatrueno. = Caópao ng̃a nagalócop sa tibúoc ng̃a olo. - -Calvez. = Pagcaópao. - -Calvo. = Opáoon. - -Calza. = Bistí ng̃a nagatábon sa páa. - -Calzada. = Dalan ng̃a dagcó. * Embaldosada. = Dalan ng̃a quinotáan, ng̃a -sinálgan sa mg̃a bató con mg̃a ladriyo. - -Calzado. = Ng̃atanán ng̃a ipahaáng̃ay sa tíil, sapín, sinelas, &c. * -Ng̃atanán ng̃a itábon sa páa, medias, calcetas. &c. - -Calzadura. = Ang pagbísti sa sapín, &c. - -Calzar. = Pagtábon sa tíil ug sa páa sa sapín, sa medias, &c., soob. - -Calzo. = Bang̃il. - -Calzon. = Calsones, saloál, salooál, de largo. - -Calzoncillos. = Salooál, ng̃a hamóbo ug halagpád ng̃a ibísti sa ilálom sa -mg̃a calsones. - -Callacallando. = Sa pagcahílom, sa tinágo. - -Calladas. (á las). = Idem. - -Calladamente. = Idem. - -Callado. = Mahilómon. - -Callandico, to. = Sa mahínay, sa pagcahónghong, sa pagcahalaoáhao. - -Callar. = Hilóm. - -Calle. V. Calzada. - -Callear. = Pagbóhat sa dálan sa mg̃a tanáman, sa mg̃a cabalánan. - -Callejear. = Paglacát sa masóbsob sa mg̃a cadalánan sa oaláy tóyo, -pagsódoy sódoy, paglíbod líbod. - -Callejero. = Hilacáo, lomalacát, tíglacat, tigsódoy sódoy, maglalacáo, -maglíbod líbod. - -Callejon. = Dalan ng̃a hatáas ug haíctin. - -Callejuela. = Idem, dalan ng̃a nagacúrus sa ubán ng̃a mg̃a dalan, ug -nabalábag. - -Callo. = Cobal, lopac. - -Callosidad. = Pagcacóbal quinobálan, linopácan. - -Calloso. = Idem. - -Cama. = Higdáan. - -Camada. = Ang mg̃a anac ng̃atanán, sa usá ca pagánac, sa iró, sa mg̃a -lobo, mg̃a conejo, &c. - -Camal. = Ang pisi ng̃a igahócot sa mg̃a mananáp. - -Camaleon. = Mananáp maíng̃on íng̃on sa toco. * Ang paglacát nía mahínay -caáyo, ug nabolobálhin ang color nía somála sa lugar ng̃a pagalácoan -nía. - -Camamila. = Rosas de papel, rosas del Japon, mansaniya. - -Camándula. = Cuentas con rosario sa usá con sa toló ca tinagpólo. - -Camandulero. = Táuo ng̃a tampalásan ug bacácon. - -Cámara. = Lasalas, solód ng̃a labíng maáyo sa mang̃a cabaláyan. * Ang -solód ng̃a pagsódlan lamang sa mang̃a dágcong táuo sa mg̃a baláy sa mg̃a -hari. * Ang mg̃a solód sa dapit sa olín sa mg̃a sacayán. * Hocmánan ng̃a -labí ug alaguían sa mg̃a pagbóot ug mg̃a sógo sa hari. * Ang tá-i sa -táuo. - -Cámaras de sangre. = Calíbang sa dugó, hibólos, caólo, pagcaótol. - -Camarada. = Obán, caobán. * Ang mg̃a táuo ng̃a nagalóon, nagaípon ug -pinoy-ánan. * Ang mg̃a táuo ng̃a nagasálo síla sa pagcáon. - -Camaraje. = Abang sa solód ng̃a guisódlan ug guitipígan sa trigo, humáy, -maís, &c. - -Camaranchon. = Paga. - -Camarera. = Ang babáye ng̃a labíng talahóron ng̃a nagaalágad sa mg̃a baláy -sa mg̃a dagcong táuo. * Ang babáye ng̃a labíng maámbong ug gahóman ng̃a -nagasílbi ug nagaalágad sa haring babáye con sa asáoa sa hari. - -Camarería. = Ang cahímtang sa pagcacamarera. - -Camarero. = Ang laláqui sa pagcabótang ng̃a guiíng̃on na cadón, sa tong̃ód -sa camarera. - -Camarilla. = Catilíngban sa mg̃a dágcong táuo sa baláy sa hari. - -Camarin. = Solód ng̃a guidáyan dayánan ug maáyo sa licód sa mg̃a altal, -ng̃a pagabotáng̃an sa bisan ónsang santósa con sa mg̃a hias sa mg̃a -Singbahán. * Camálig. - -Camarista. = Dágcong táuo sa hocmánan ng̃a labí sa hari. * V. Camarera. - -Camaron. = Olang, handilític, banágan, oyábang. - -Camarote. = Solód, higdáan dapit sa olín sa mang̃a sacayán. - -Camasquince. = Táuo ng̃a mahilábot sa díli íang catongdánan, -mahilabtánon. - -Camastro. = Higdáan sa mg̃a pobres. - -Camastron. = Malaláng̃on ng̃a mang̃íta sa mg̃a cahigayónan sa pagtúman sa -íang cabobót-on. - -Cambiable. = Ang árang itagílis, itagáilo, ibáilo. - -Cambiamiento. = Pagcabálhin, pagcatagáilo. - -Cambiante. = Ang magatagílis, ang magabáilo. - -Cambiar. = Ilis, tagílis, baylo, poli, sobli. - -Cambio. = Pagcatagílis, pagcabáilo, pagcatagáilo. * Pagdáoat sa salapí -sa usá ca longsod ug pagdála sa láin ng̃a longsod tong̃ód sa sóhol ng̃a -pagasabótan. * Pagsócli sa salapíng tibóoc, sa pisos, sa caháte, &c., -sa salapíng dógmoc, sa sicápat, sa mg̃a sicaoálo con sa mg̃a cuartas. - -Cambista. = Ang táuo ng̃a modáoat sa salapí sa usá ca longsod ug -magadála sa láin ng̃a longsod, tong̃ód sa sóhol. - -Cambray. = Panápton ng̃a manípis ug pino. - -Camello. = Mananáp ng̃a dagcó ug hatáas. - -Camero. = Magbobóhat sa mg̃a bítay bítay sa mg̃a catre ug mg̃a higdáan. * -Ang nagapaábang sa mg̃a higdáan ug mg̃a catre. - -Camilia. = Doyan. - -Caminador. = Ang nagalacát, ang nagabiaje. - -Caminante. = Idem. - -Caminar. = Lacát, lacáo. * Por montes ó laderas. = Taláytay, tagáytay. -* V. Andar, todos. - -Caminata. = Paglacáo ng̃a hatáas. - -Camino. V. Calzada. - -Camisa. = Sinína, en Iloilo, bado, bayo. - -Camisola. = Bísti, ng̃a hatáas sa panápton ng̃a manípis, ng̃a ibísti sa -ibábao sa sinína. - -Camison. = Sinína ng̃a dagcó ug hatáas. - -Camorra. = Pagáoay, paglális lális, pagsolosóqui. - -Camorrista. = Táuo ng̃a magaáoay sa masóbsob sa oaláy hingtúngdan, táuo -ng̃a madalí saquétan. - -Camote. = Camote. - -Campamento. = Paghónong, pagpoyó, paghóay sa mang̃a soldados. * Yota con -lugar ng̃a guihonóng̃an sa mang̃a soldados. - -Campana. = Ling̃ánay. * Bisaya y de moros. = Agong mangmang. - -Campanada. V. Badajada. - -Campanario. = Lantáoan, ilíhan ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a ling̃ánay. - -Campanear. = Pagbágting sa mg̃a ling̃ánay. - -Campaneo. = Pagbágting sa mg̃a ling̃ánay sa masóbsob. - -Campanero. = Magbobóhat sa mg̃a ling̃ánay. * Mababágting sa mg̃a ling̃ánay. - -Campanilla. = Campaniya. * Gallillo. = Campana. - -Campante. = Ang nagalabí, nagalabáo sa ubán, ang magasíha. - -Campanudo. = Bisti sa mg̃a babáye ng̃a dagcó ug halagpád. * Pagpamólong -ng̃a palábi labíhon, matámay tamáyon. - -Campaña. = Datág, patag. * Túig ng̃a pagadogáyan sa mg̃a soldados sa -pagpang̃óbat sa ílang mg̃a caáoay. * Pagcadógay sa mg̃a sacayán ng̃a andam -sa pagáoay, cutub sa pagguícan sa pondóhan hasta sa pagdónggo pagopód. - -Campar. = Paglabí, paglabáo sa obán, pagsíha. - -Campear. = Pagsódoy sa mg̃a yota, paghíling, pagtimáan con may caáoay -con oalá ba. - -Campeon. = Táuo ng̃a nagabóhat sa mg̃a bóhat ng̃a cating̃aláhan, dalayégon -ug hibólng̃an sa pagpang̃óbat, maíng̃on sa guibóhat ni anhing Padre -Pascual Ibañez ni Sta. Filomena sa pagpang̃óbat sa Sólog, ug ang ubán -pang mg̃a soldados. - -Campero. = Bisan onsa ng̃a anáa sa dáyag, sa díli magsalípod, sa oaláy -pagasalípdan. * Ang magbalántay sa mg̃a tanáman. - -Campiña. = Yota ng̃a halagpád, ng̃a datág caáyo. - -Campo. = Banua ng̃a patag. - -Camuesa. = Bong̃a ng̃a malalím caáyo, sa España. - -Camueso. = Cáhoy ng̃a magabóng̃a sa mg̃a camuesa. * Táuo ng̃a hong̃og ug -oaláy quinaádman, obós. - -Canal. = Saoang, bong̃álos. - -Canalon. = Sandayóng. - -Canalla. = Mg̃a táuo ng̃a tampalásan, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan, matámas -tamáson. - -Canana. = Panonódlan sa mg̃a cartuchos ng̃a ponó sa pólvora. - -Canape. = Lincodánan ng̃a maáyo ng̃a may sandígan. - -Canario. = Langgam ng̃a matahóm, sa mamíng̃ao ug maáyong tíng̃og, sa -España. - -Canas. = Oban. - -Canasta. = Alát, bocág, tacópes, batólan. - -Canastillo. = Alát, bocág, &c., ng̃a diótay, tagácan. - -Canasto. V. Canasta. - -Cancel. = Ganháan sa mg̃a Singbahán ug sa mang̃a solód. - -Cancelar. = Pagcóha sa gahóm ug sa bali sa mang̃a camatoódan. - -Cancelaria. = Hocmánan sa Roma ng̃a mao ang alaguían sa mg̃a pagtógot ug -mg̃a pagpanghing̃alóoy sa Santos ng̃a Papa. - -Cancer. = Hobág ng̃a daótan caáyo ng̃a macamatáy con díli ugáling -toltólan sa ígong támbal. - -Cancerarse. = Pagbáti sa cancer. - -Cancion. = Sones, pagcanta, paggóya góya. - -Candado. = Candaro, yaoíhan ng̃a dili pirme sa mang̃a tacop. - -Candela. = Candela. - -Candelabro. = Candelero ng̃a dagcó ng̃a arang botáng̃an ug taólan sa -dághan ng̃a mg̃a candela con sugá. - -Candelaria. = Piesta sa paghátod, sa pagpatóngha, sa pagpaquíta ni -María Santísima sa íang Santos ng̃a Anac sa Singbahán sa Jerusalém. * -Piesta sa pagólay ni María Santísima. - -Candeleria. = Baláy con lugar ng̃a pagabohátan ug pagbaligyáan sa mg̃a -candela. - -Candelero. = Candelero, sanggáan sa mang̃a candela, bolotáng̃an, tolpócan -sa mg̃a candela. - -Candelica. = Calilla ng̃a batáas sa panápton ng̃a pino ng̃a liníquit, ang -guihílog sa talo ug sa obán ng̃a mg̃a sacót, ng̃a guinagámit sa mg̃a -mananámbal sa pagtámbal sa mg̃a táuo ng̃a mobáti sila sa alaguían sa íhi. - -Candente. = Tombága ng̃a guibága. - -Cándidamente. = Sa pagcapótong. - -Candidato. = Ang nagapatigáyon sa pagdáoat sa hatáas ng̃a opicio con -cahímtang. - -Candidez. = Caputí. * Pagcapótong sa húna húna. - -Cándido. = Táuo ng̃a pótong. - -Candiel. = Calán-on con ilímnon ng̃a nagáma sa vino ng̃a maísog ug maáyo, -ng̃a pagasáctan sa ítlog ug sa asúcal ng̃a mapotí, ng̃a pagalotóon sa -batidól hasta ng̃a magabóla ug maáyo. * Socolate plamenco. - -Candil. = Lamparahán, cándil. - -Candilada. = Ang lana ng̃a mahodót sa lamparahán hasta sa pagcaponó. - -Candileja. V. Candil. - -Candilon. = Cándil ng̃a dagcó. - -Candonga. = Pagólo olo sa isigcatáo, pagdáyeg canía sa paglímbog canía, -pagtíao sa isigcatáo, pagsólog sólog canía sa masóbsob, sa canónay. * -Paño ng̃a itáod ug isáblay sa mg̃a babáyeng bisáya sa abága, sa pagtábon -sa doghan. - -Candongo. = Táuo ug parayégon. * Táuo ng̃a maálam magpatigáyon sa -paglícay sa bohat, tapólan, maólo olóhon. - -Candor. = Capotí ng̃a dagcó. * Pagcaólay, pagcapótong pagcahúsay, -pagcaháoan sa bóot, sa húna húna. - -Candoroso. = Ang maháoan sa bóot, ang táuong pótong. - -Canela. = Canila. - -Canelo. = Cahoy ng̃a pagacoháan sa canela, ng̃a mao ang icadúhang pánit -nía, ang pánit sa itálom. - -Canelon. = Matam-is ng̃a tibúoc, magahí ug hatáas, ng̃a nagalibót, -nagasápao, ug guilóbng̃an sa usá ca sihá ng̃a diótay ug manípis sa -canela. * Ang tubig ng̃a tibóoc guican sa catúgnao, ng̃a naholohatáas ug -molomalíng̃in. * Ang mg̃a tomóy sa mg̃a saplina, sa mg̃a ihalámpac. * Ang -mg̃a bítay bítay sa boláoan con sa salapí ng̃a tinóyoc tóyoc ug guican sa -mg̃a golpe con sa mg̃a saretera ng̃a guitáod sa mg̃a soldados sa abága. - -Canje. = Pagbáilo, pagtagílis sa preso sa usá ca Guinharían sa preso sa -lain ng̃a Guinharían. - -Canjear. = Idem. - -Canjilon. = Sodlánan sa tombága, sa yota, &c., sa pagbótang sa vino, -tobig, &c., bang̃a. - -Cangrejo. = Olang, ománg, casag, langbay, asbao, calas calas, -mang̃iláuod, alagócoy, catang, layágay, calodlóng̃an, locob locob, &c. * -Alimáng̃o, &c. - -Canícula. = Bitoon sa timáan sa lang̃it ng̃a guing̃álan ug can mayor. - -Canijo. = Masaquéton, maloyáhon, maníoang. - -Canilla. = Bitíis, tol-an. * Balíchao. * Ang pinótol ng̃a bagácay, -tangbo, &c., ng̃a pagaborbódan sa maghahábol sa hilo, seda, &c., ng̃a -ihólog sa iang pagahabólon, ug ng̃a ipahaáng̃ay sa lanzadera. * -Sandadayóng ng̃a diótay ug hamóbo ng̃a itáod sa bohó sa bariles, sa -táryao, &c., ng̃a alaguían sa vino, lana, tobig, &c. - -Canillero. = Ang bohó sa bariles, táryao, ng̃a pagataólan ug -pagasop-ótan sa canílla. - -Canina. = Tá-i sa iró. - -Caninamente. = Sa pagcabáng̃is, sa dagcóan uyámot ng̃a casocó ug -capong̃ót. - -Caninero. = Ang nagapólot ug nagadagínot sa tá-i sa mg̃a iró sa pagcórti -sa mg̃a pánit. - -Caninez. = Caíbog ng̃a guilabíhan sa pagcáon. - -Cano. = Obánon, obánan. - -Canóa. = Balóto. - -Canoero. = Ang nagapiloto, ang nagaolín sa balóto. - -Canon. = Tolománon ng̃a guigáma sa mg̃a ponóan sa Singbahán sa ilang mg̃a -pagcabildo, ug mg̃a concilio, ng̃a nahatong̃ód sa santos ng̃a Pagtóo ug sa -boloháton sa mg̃a cristianos. * Listáhan sa mg̃a libro ng̃a sinolátan sa -santos ng̃a Súlat. * Abang ng̃a ibáyad sa táuo ng̃a nagabóhat ug nacacóha -sa pólos sa yota, sa tagía sa maong yota. - -Canonesa. = Babáye ng̃a mopoyó sa mg̃a baláy sa mg̃a binócot, ápan díli -sía pagahíctan sa mg̃a pagsáad ng̃a dagcó sa pagsógot, sa pagcacastos ug -sa pagcapobres. - -Canonical. = Ang canhic canónigo. - -Canónicamente. = Ang moáng̃ay sa mg̃a tolománon sa santa Iglesia. - -Canonicato. V. Canonjía. - -Canónico. = V. Canónicamente. * Ang mang̃a libro sa santos ng̃a Sólat. - -Canónigo. = Ang Padre ng̃a may opicio sa mg̃a Singbahán ng̃a catedral. - -Canonista. = Táuo ng̃a quinaadmánon sa tong̃ód sa mg̃a tolománon sa -Singbahán. - -Canonizable. = Ang táuo ng̃a tacós ng̃a ilhan sía sa pagcasantos. - -Canonizacion. = Ang pagtúg-an ug pagbaláod sa Santos ng̃a Papa sa -pagcasantos sa bisan cansang táuo ng̃a sa bóhi pa sía nagaalágad sa -hingpit sa Dios. - -Canonizar. = Idem. - -Canonjía. = Cahímtang sa mg̃a Padre ng̃a guing̃ánlan ug canónigo. - -Canoro. = Pagcasáyod, pagcaáng̃ay ug pagcamíng̃ao sa ting̃og sa mg̃a -lánggam. - -Cansadamente. = Sa pagcabódlay, sa pagcasámoc, sa pagcacápoy. - -Cansadísimo. = Ang guibódlay, ang guicápoy caáyo. - -Cansado. = Ang guibódlay, ang guicápoy, ang mahínay hínay, ang -guicótas. * Táuo ng̃a samócan. - -Cansancio. = Cabódlay, pagcacápoy, pagcacótas. - -Cansar, cansarse. = Bodlay, capoy. - -Cantable. = Calantáhon, golóya, goyáon. - -Cantaleta. = Casabá, banha sa mg̃a tíng̃og ug mg̃a tolónggon. * Pagópod -ópod sa máong mg̃a pólong, sa pagyóbit sa isigcatáuo. * Pagsónglog, -pagsóol-sóol, pagsólog sólog, pagtíao. - -Cantar. = Pagcanta, paggóya góya. * Las aves. = Honi honi, agómod. * -Para entretener á niños. = Holó, bo-á, hi-a. * La lechuza. = Caocao, -bocáocao. * Los que reman, &c. = Holó, salóma. - -Cántara. = Bang̃a. - -Cantarera. = Ang tongtóng̃an sa mg̃a bang̃a. - -Cantárida. = Lang̃ao ng̃a malónhao ng̃a pagabolálon ug maáyo ug -dodocdócon: quining binócboc maísog caáyo ug magalábtog, magalótob, -magapabítlig ug magalibótoy sa báhin sa láoas ng̃a pagabotáng̃an ug -pagdapátan. - -Cantarillo. = Bang̃a ng̃a diótay. - -Cantarin. = Ang nagacolocanta sa masóbsob, ang nagacanta sa mg̃a dóla. - -Cántaro. V. Cántara. - -Cantatriz. V. Cantarin. - -Cantazo. = Pagbonó sa bató. - -Cantera. = Yota con lugar ng̃a pagacoháan ug pagacalían sa mg̃a bató. - -Cantería. = Quinaádman sa pagsáp ap sa mg̃a bató ng̃a boloháton sa mg̃a -cota. - -Cantero. = Tigsápsap, somalápsap, ang nagasápsap sa mg̃a bató. - -Cántico. = Paggóya góya, pagdáyeg sa Dios sa pagsómay sa obán ng̃a mg̃a -salmos sa santos ng̃a Solat. - -Cantidad. = Pagcadagcó, pagcabóg-at ug socod sa bisan onsa. * Bahin ng̃a -dolodagcó sa bisan onsa. * Idológan sa pagponó sa bisan onsa ng̃a colang -sa usá ca pagísip sa salapí. - -Cantillo, to. = Bató ng̃a diótay. - -Cantimplora. = Solódlan, panonódlan ng̃a tombága, sa tíngga con sa -salapí, ng̃a pagabognáoan sa tobig. - -Cantina. = Lugar sa ilálom sa yota ng̃a pagatipígan sa vino sa gasto sa -matagádlao sa baláy. * Lugar, tiendahán ng̃a pagabaligyáan sa vino ug sa -mg̃a calán-on. * Sodlánan sa mg̃a ilímnon ug sa mg̃a calán-on sa balon sa -magalacát. - -Cantinela. V. Cantaleta. - -Cantinero. = Ang magbalántay ug ang magabalígya sa mg̃a ilímnon. - -Canto. = Bató. * Ang pagcanta ug paggóya góya. * Ang daplin sa bisan -onsa ng̃a díli panápton. - -Canton. = Guinharían, longsod. - -Cantonada. = Pagyóbit, pagtíao sa isigcatáuo, pagtistis. - -Cantonera. = Tombága, pothao, salapí, &c., ng̃a ipahaáng̃ay sa mg̃a dáplin -ug mg̃a esquina sa mg̃a lamesa, mg̃a solatánan, &c., arón malíg-on. - -Cantor. = Cantores, ang comalánta, ang nagagóya góya. - -Caña alta y gruesa. = Caoáyan, botong. * Como las de pescar. = Bagácay. -* Especie de carrizo. = Tangbo. * Dulce. = Tobó, pinalína. * De timon. -= Caling. * Para guardar agua, vino, &c. = Sagob, soquí, paligalón, -caó-it. * (Pedazo de) para guardar cualquier cosa. = Sogong, longgánan, -lolónggan. * Maciza, sin agujero. = Balocáoi. - -Cañada. = Sapa, oálog, yota ng̃a calang sa talioála sa dohá ca boquid. - -Cañafístola. = Canyapístola, baláyon, capichola. - -Cañal. = Alad, lúgar ng̃a guilibótan sa caoáyan con sa bagácay, bongsod. - -Cáñama. = Tampo. - -Cañamar. = Yota ng̃a guitámnan sa cáñamo. - -Cáñamo. = Tanóm ng̃a pagacoháan sa mg̃a lugas ng̃a maíng̃on íng̃on sa lánot -ng̃a guing̃álan osáb ug cáñamo. - -Cañamon. = Ang bong̃a ug bínhi sa cáñamo. - -Cañaveral. = Caoayánan, yota ng̃a guitobóan sa mang̃a caoáyan, ug mg̃a -bagácay. - -Cañaverero. = Ang nagabalígya sa mg̃a caoáyan, ug mg̃a bagácay. - -Cañazo. = Pagbónal ng̃a guibónal sa caoáyan. - -Cañería. = Sandayóng ng̃a pagaaguían sa tobig. - -Cañizo. = Langcápan, palágpag. - -Caño. = Capandáyan sa tombága, tíngga, salapí, &c., ng̃a malíng̃in ug -bohóan: guinláyon, guinláoas. - -Cañon. = Idem. * Balahíbo sa mg̃a pacó sa mg̃a langgam, ng̃a dagcó, ng̃a -igasólat: pamódyong. - -Cañonear. V. Acañonear. - -Cañoneo. V. Acañonear. - -Cañonería. = Cadaghánan, pagcadághan sa mg̃a lothang. - -Cañuela. = Caoáyan, bagácay ng̃a diótay, lípac sa caoáyan ug sa bagácay, -salása, lag-i, tolásoc, coguing, cogit. - -Cañutería. = Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a cañon sa organo. - -Cañuto. = Halásam, loca, sogong, solpa, caóit, guinláyon, guinláoas, -tayhop, atagán, salod. - -Caoba. = Cahoy ng̃a poláhon, matíga, maníndot ug mahál, maáyo sa -pagbóhat sa mg̃a casangcápan sa baláy. - -Caos. = Ang pagcabótang sa ng̃atanán ng̃a nahimótang sa calibótan, sa -nahióna, sa ianámpa pa, dihá dihá sa pagbóhat sa Dios sa máong -calibótan, ug sa oalá pa ipahósay sa Guinóo. - -Capa. = Bisti ng̃a hatáas ng̃a igabisti sa mg̃a laláqui sa Europa. * Ang -tábon sa ibábao sa bisan onsa. * Ang bisti sa mg̃a Padre sa pagsáblig sa -tobig ng̃a bendita, ug sa obán pa ng̃a pagaboháton sa Singbahán. - -Capacidad. = Pagcadagcó sa bisan onsa ng̃a lugar ng̃a pagabotáng̃an ug -pagasódlan sa bisan onsa, luang. - -Capacha. = Batólan, andólan. * V. Canasta. - -Capacho. = Idem. - -Capador. = Ang nagahibóto. - -Capadura. = Ang samad ng̃a nahímo sa paghibóto. - -Capar. = Paghibóto. - -Caparazon. = Ang mg̃a bocóg ng̃a nahatála sa nacóha na ang onód sa mg̃a -lánggam. - -Caparosa. = Yota ng̃a molomalágon ng̃a maáyo sa pagbóhat ug sa pagtína sa -maítom. - -Capataz. = Pang̃ólo, magbalántay sa mg̃a magbobóhat, sa mg̃a mamomóo. - -Capaz. V. Capacidad. * Ang dagcó caáyo ug igo arón mahodót dihá bisan -onsa ng̃a ibótang. * Tao ng̃a batid, ng̃a may quinaádman. - -Capciosamente. = Sa pagcalaláng. - -Capcioso. = Malaláng̃on, malimbóng̃on. - -Capelo. = Ang calo ng̃a mapolá pola ng̃a guicálo sa mg̃a Cardenal sa santa -Iglesia. * Ang cahímtang sa pagcacardenal. - -Capellan. = Pareng sacerdote. * Ang Padre ng̃a magamisa sa solosingbahán -con oratorio sa mg̃a dágcong táuo. * Ang padre ng̃a nagacanta sa mg̃a misa -sa mg̃a alampóan, mg̃a singbahán con oratorio sa mg̃a hári. - -Capilla. = Panápton ng̃a guinaconót ug guiáng̃ay sa pagtábon sa olo. * -Bahin sa bisti ng̃a guinabísti sa obán ng̃a mg̃a Padre, ng̃a icatábon opód -sa olo, ug nagacaláin lain ug dágoay. * Salód solód ng̃a diótay sa solód -gayód sa mg̃a Singbahán, ng̃a guibotáng̃an sa altal ug pagamisáhan. * -Mang̃a baláy ng̃a alampóan ug mg̃a Singbahán ng̃a diótay sa mang̃a -calongsódan ug sa holohílit sa mg̃a longsod. * Lamesáhan ug mg̃a -casangcápan sa pagmisa sa mg̃a sacayán, ug ng̃a guidála dala opód sa mg̃a -pang̃obátan. - -Capillo. = Panápton ng̃a igatábon sa olo. * Panápton ng̃a potíon ng̃a -icatábon sa mg̃a Padre sa olo sa mg̃a báta sa óbus na síla guiboñágan. * -Panápton ng̃a potíon ng̃a saláhan sa vino, tóbig, &c. - -Capitacion. = Pagbáhin báhin ug pagtódlo sa támpo ug baláydon sa tagsa -tagsa. - -Capital. = Puhónan sa salapí ug sa manggad sa bisan cansa. * Puhónan -ng̃a guidála sa laláqui con sa bana sa pagcamíño nía. * Longsod ng̃a -ponóan con cabecera sa tágsa ca Guinhadían con provincia. * Sala ng̃a -dagcóan con ponóan sa obán ng̃a mg̃a salá. * Bisan onsa ng̃a dagcóan -oyámot. - -Capitalista. = Táuo ng̃a guitígom ang íang pohónan sa lónlon ng̃a salapí. - -Capitan. = Táuo ng̃a pang̃ólo, maghohópot ug magbobóot sa pila ca táuo. * -Pang̃ólo sa mg̃a momomonó. * Ang magabóot sa usá ca longsod, ang hocom, -ang gobernadorcillo. * Ang magahópot ug magabóot sa mg̃a sacayán, ang -may catongdánan, sa pagtódlo ug pagbántay sa ílang pagadolóng̃an. * Ang -magabántay sa laoígan con pondóhan, ug mang̃áyo sa pinondóhan con sa -bayad sa pagláoig. * Ang magabóot ug magsógo sa mang̃a soldados ng̃atanán -sa tágsa ca pang̃obátan, ug ang ponóan sa mang̃a provincia. * Capitan -general. - -Capitanear. = Pagsógo ug pagbóot sa mg̃a soldado, sa mg̃a calongsódan ug -sa mg̃a caoatán. - -Capitanía. = Cahímtang sa pagcacapitan. - -Capitel. = Ang olo cong catapósan, dapit sa itáas, sa mg̃a columna, -sapitel. - -Capiton. = Isda ng̃a motobó sa yánang, ang olo nía dagcóan caáyo. - -Capitulacion. = Pagáng̃ay, pagsábot, pagpólong polong, pagcaámpo. - -Capitular. = Idem. * Táuo ng̃a may ting̃og sa mang̃a pagcabildo. * -Pagámpo. - -Capítulo. = Bahin. * Bolos. * Pagcabildo, pagsábot sa mang̃a Padre, ug -sa mg̃a canónigo, sa paghing̃ánlan sa ílang ponóan ug sa bisan onsa ng̃a -quinahánglan ng̃a boháton. - -Capon. = Hingbót-an, guibóto. - -Caporal. = Pang̃ólo sa pila ca táuo. * Ang magabántay sa mg̃a magbobóhat -ug mg̃a mamomóo. - -Capote. V. Capa. = Ápan quiní may mangas ug díli mahalagpád caáyo. * -Guing̃álan apód capote con díli macacóha sa bazas ang obán sa -nanagsogál, ang nagapíldi. - -Capotillo. = Capote ng̃a diótay. - -Capricornio. = Timáan sa usá ca tápoc sa mg̃a bitóon sa Láng̃it. - -Capricho. = Paghúna húna ng̃a caugalíng̃on ng̃a guican usáhay sa catáhap -lámang. * Caogalíng̃on ng̃a pagbóot. * Pagcamáo máo. - -Caprichoso. = Ang mosócod sa íang boboháton sa íang lamang ng̃a -caugalíng̃on ng̃a pagbóot, ug mosonód niána sa díli gayód pasámbag. * Ang -magamáo máo. - -Caprichudo. = Como el anterior. - -Captar. = Pagcáhig, pagcábig sa pagbóot ng̃a caogalíng̃on sa bisan cansa, -tong̃ód sa mg̃a pólong ng̃a malómo, sa maáyong pagábi ug sa pagálam alám. - -Captura. = Pagcadácop, pagdácop sa saláan. - -Capturar. = Pagdácop pagsácop. - -Capuchina. = Monja, binócot sa caparían ni san Francisco. - -Capuchino. = Padre sa maong caparían, may bong̃ot ng̃a hatáas. - -Capullo. = Balay bálay ng̃a pagaboháton sa olod ng̃a nacagáma sa igagáma. -* Ang bolac sa poyos pá, sa oalá pa magbócad, sa oalá pa gomóa sa íang -balay bálay, sa íang potót. - -Capuzar. V. Chapuzar. - -Cara. = Nauong. * Atubáng̃an sa bisan onsa. - -Caraba. = Sacayán. - -Carabela. = Sacayán ng̃a hatáas ug haíctin. * Bocág, tagácan. - -Carabina. = Pusil ng̃a hamóbo. - -Carabinazo. = Ang pagbotó ug pagtónog sa carabina con guibohían na. - -Carabinero. = Soldados ng̃a nagacabayo. - -Caracoa. = Balóto. - -Caracol de mar. = Quinháson. = De tierra. = Tabángcay. * Hagdanán ng̃a -nagatóyoc tóyoc. - -Caracola. = Quinháson. - -Caracolear. = Pagtóyoc tóyoc. - -Caracolero. = Ang mang̃ing̃íhas, ang mang̃íhas ug magabalígya sa mg̃a -quinháson. - -Caracolillo. = Quinháson ng̃a diótay. * Tanóm. - -Carácter. = Quinaía sa mg̃a táuo ug sa mg̃a botang. * Gaoi, batásan. * -Calig-ónan sa búot. * Dong̃og ng̃a macóha sa táuo tong̃ód sa íang hatáas -ng̃a opicio ug cahímtang. * Timáan ng̃a espirituhánon. - -Caracterizado. = Táuo ng̃a dato tong̃ód sa íang pagcahímtang. - -Caracterizar. = Pagláin láin sa tagsa ca bótang sa íang caogalíng̃on ng̃a -timáan. * Paghátag sa gahóm sa mg̃a táuo sa paghátag opód caníla sa -hatáas ng̃a opicio con cahímtang. - -Caramba! = Pástilan, pástilan odóy! - -Carámbano. = Tipac sa tubig ng̃a tibúoc tong̃ód sa tognao. - -Caramel. = Isda maíng̃on íng̃on sa tamban. - -Caramelo. = Matám-is ng̃a magahí ug matagó. - -Caramente. = Sa pagcamahál. - -Caramillo. = Tolónggon ng̃a maíng̃on íng̃on sa usá ca plauta ng̃a manípis. -* Tapoc sa bisan onsa ng̃a díli maáyo ang pagcabótang, ng̃a nagobót. * -Bacac, polong ng̃a quinóti cóti. - -Carantoña. = Babáye ng̃a malágsot ug tigúlang, ng̃a padíhog ug padáyan, -arón pagaíngnon ng̃a maáyo sía ug náuong, ug sa pagtolotábon sa íang -calágsot. * Pagálam álam sa bisan cansa sa pagdáng̃at sa búot -dadang̃áton. - -Carantoñero. = Ang tigálam álam, ang nagaálam álam. - -Caraña. = Tagoc sa cahoy. - -Carapacho. = Balay bálay sa mg̃a paoícan ug mg̃a oláng, mg̃a ománg, &c. - -Caravana. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagobán síla sa paglacát, sa -pagbiaje. - -Carbon. = Oling, aguipó ng̃a guipáing̃an sa caláyo. - -Carbonear. = Pagbóhat sa oling. - -Carbonera. = Horno ng̃a pagasonógan sa mg̃a cahoy sa pagbóhat sa oling. * -Lugar ng̃a pagatipígan sa oling. - -Carbonería. = Lugar ng̃a pagabaligyán sa oling. - -Carbonero. = Ang magabóhat con magabalígya sa oling. - -Carbunclo. = Bató ng̃a mahal. * Hobág ng̃a may tomóy tomóy ug masaquét -caáyo sa pagnána na. - -Carbúnculo. = Bató ng̃a mahál. - -Carcaj. = Taláng̃an, panonódlan ng̃a halagpád dapit sa itáas ug haíctin -dapit sa óbus, ng̃a pagatipígan sa mg̃a paná. - -Carcamal. = Dangga ng̃a ang̃ay sa mg̃a tigúlang. - -Carcañar. V. Calcañar. - -Cárcel. = Bilanggóan, presóhan. - -Carcelaje. = Hinángtang. - -Carcelería. V. Cárcel. - -Carcelero. = Ang magbalántay sa bilanggóan, alguasil. - -Carcoma. = Bocboc, anay, agay ay. - -Carcomer. = Pagbógboc, pagagáy ay. - -Cardar. = Pagámdam sa balahíbo sa mg̃a carnero sa paggáling. * Pagbósog -sa gapas. - -Cardenal. = Padre sa dágcong cahímtang, somalámbag sa Santos ng̃a Papa. - -Cardenalato. = Pagcahímtang sa cardenal. - -Cardenillo. = Binócboc ng̃a berde ng̃a guícan sa tayá sa mg̃a tombága. - -Cárdeno. = Ang may color ng̃a molomaítom, malágom. - -Cardinal. = Guinicánan, sinógdan. - -Cardo. = Tanóm, catang cátang. - -Cardúmen. = Cadaghánan sa mg̃a isda. * Panón. - -Carear. = Pagatóbang, pagpaatóbang, pagtándig, pagíndig, pagtándi. - -Carena. = Pagcaáyo sa mg̃a sacayán, pagbólit, pagsólot ug pagbóhat sa -obán ng̃a quinahánglan ng̃a icaáyo sa mg̃a sacayán. - -Carencia. = Pagcaoalá sa bisan onsa. - -Carenero. = Lugar ng̃a guitagána sa pagáyo sa mang̃a sacayán. - -Careo. = Pagatóbang, pagcaatóbang. - -Carestía. V. Carencia. * Pagoalá, pagdáot sa panóig sa humáy, maís, &c. -* Tiempo sa gotom. - -Careta. = Nauong nauong sa papel con sa láin ng̃a hilimóon ng̃a igatábon -sa náuong ng̃a túod. - -Carey. = Sisic, balay bálay sa paoícan. - -Carga. = Lolan, bala. * Catongdánan sa tagsa tagsa ca táuo, somála sa -íang opicio con cahímtang. - -Cargadero. = Lugar ng̃a guitagána sa pagbótang sa mg̃a lólan ng̃a guiháoas -sa mg̃a sacayán ug sa guipanagbála sa mg̃a táuo, ug sa paggámit opód sa -maong lúlan ug bisan onsa ng̃a babaláon. - -Cargador. = Ang naggalólan sa íang manggad sa mang̃a sacayán. * Ang táuo -ng̃a may opicio sa pagbála bála sa bisan onsa ng̃a ipabála canía con -ipapás-n ba. - -Cargamento. V. Carga. - -Cargar. = Paglólan, pagbála, pagyáyong, pagpás-an. * Pagtábo, -pagting̃ób, pagtámbong sa dághan ng̃a táuo sa bisan díin. - -Cargazon. V. Carga. * Pagcabóg-at, pagcalóya sa olo con sa bisan ónsong -báhin sa láoas. * Pagcadáot sa banua, cadaghánan sa mg̃a pang̃ánod ug mg̃a -dag-om ng̃a maítom ug mabagá. - -Cargo. = Catongdánan sa tagsa tagsa ca táuo. * Ng̃atanán ng̃a guidáoat sa -bisan cansa ng̃a táuo ng̃a quinahánlan ng̃a timaánan. * Pagcoaláy pagtóman -sa caogalíng̃on ng̃a catongdánan. * Salá, sayóp. - -Cariacontecido. = Táuo ng̃a masolób-on, sa maming̃áuon ng̃a náuong, ang -nagasobó. - -Cariaguileño. = Táuo sa hatáas ng̃a náuong. - -Cariancho. = Táuo sa halagpád ng̃a náuong. - -Caribe. = Táuo ng̃a mabáng̃is, mamomógos. - -Caricatura. = Ladáoan ng̃a piníntal sa malágsot ng̃a náuong. - -Caricia. = Pagálam álam, polong ng̃a maáyo, malómo, matám-is. - -Cariciosamente. V. Cariñosamente. - -Caricioso. V. Cariñoso. - -Caridad. = Calóoy, paghigógma. * Paglímos sa naquiglímos. - -Carifruncido. = Táuo sa náuong mg̃a maísog. - -Carigordo. = Táuo sa matámboc ng̃a náuong. - -Carilargo. = Táuo sa hatáas ng̃a náuong. - -Carilucio. = Táuo sa náuong ng̃a masínao. - -Carilla. V. Careta. - -Carilleno. = Táuo sa masópang ng̃a náuong. - -Carillo. = Bisan onsa ng̃a molomahál. - -Carinegro. = Táuo so náuong ng̃a maítom. - -Cariño. = Gugma, maáyong boot, timáan sa pagpalángga. - -Cariñosamente. = Sa malómo ug maáyong cabobót-on, sa dagcóng gugma. - -Cariñoso. = Ang mahagúgma, ang magapalángga. - -Cariraido. = Táuo ng̃a oaláy caólao. - -Cariredondo. = Táuo sa náuong ng̃a malíng̃in. - -Carísimo. = Ang mahál uyámot. * Ang hinigógma caáyo. - -Carísima. = Hatag ng̃a guilólot sa Dios sa táuo ng̃a guibóot nía. - -Carita. = Nauong ng̃a diótay. - -Caritativamente. = Sa pagcalóoy, sa calóoy. - -Caritativo. = Táuo ng̃a mang̃iloóyan, tigcalóoy, ang nalóoy. - -Carmen. = Bisti ug Escapulario ng̃a guing̃álan ni María Santísima sa -Cármen. - -Carmenador. = Ang magaándam sa lana sa mg̃a carnero sa paggáling. * Ang -nagabósog sa gapas. - -Carmenar. = Pagbósog. - -Carmesí. = Panápton ng̃a mapóla caáyo ug maníndot. - -Carnada. = Paon sa pagcóha sa mg̃a isda ug sa obán pag mg̃a mananáp. - -Carnal. = Táuo ng̃a calibotánan, sa maláo-ay ng̃a batásan. - -Carnalidad. = Pagcaláo-ay. - -Carnalísimo. = Maláo-ay oyámot. - -Carnalmente. = Sa pagcaláo-ay. - -Carnaval. V. Carnestolendas. - -Carnaza. = Ang panit dápit sa solód, dápit sa onód. * Pagcadághan sa -onód, sa carne. - -Carne. = Onód. - -Carnero. = Carnero. - -Carnestolendas. = Ang toló ca adlao ng̃a guisóndan sa barlis, sa -miércoles sa abó. - -Carnicería. = Lugar ng̃a pagbaligyáan sa carne, ng̃a pagapátyan sa mg̃a -mananáp. - -Carnicero. = Ang nagabalígya sa carne. * Mananáp ng̃a mucáon sa -isigcamananáp ug hasta sa mg̃a táuo. * Táuo ng̃a mabáng̃is. - -Carnívoro. = Mananáp ng̃a mocáon sa mg̃a laoas ng̃a minatáy. - -Carnosidad. = Onód ng̃a motóbo sa libót sa mang̃a samád, ug ang motóbo ug -labí sa ubán ng̃a mang̃a bahin sa laoas. - -Carnoso. = Ang may onód, ang matámbec caáyo. - -Carnudo. = Idem. - -Carnuza. = Pagcadághan sa carne ng̃a magasóm-ol sa guinháoa. - -Caro. = Ang mahal. * Guipalángga, hinigógma. - -Carpeta. = Tabon sa panápton con sa panit ng̃a quinórti sa mg̃a lamesa, -mg̃a caban, &c., arón díli hológan sa hogao. * Solódlan sa mg̃a papel. * -Ang hanig sa pagsólat, ug ang pagabotáng̃an sa papel ng̃a pagasolátan. - -Carpintear. = Pagpánday, pagbóhat sa bisan onsa ng̃a casangcápan sa -cahoy. - -Carpintería. = Lugar ng̃a pagabohátan sa bisan onsa sa cahoy. - -Carraca. = Palacópac. * Sacayán ng̃a dagcó ug mabóg-at, ng̃a colang sa -católin. - -Carraco. = Tigólang, maloyáhon, bacól tong̃ód sa hatáas ng̃a edad. - -Carraspera. = Arat, pagcaárat sa totónlan, pagcaádao. - -Carrear. = Pagdalágan. * Dalan ng̃a halagpád. - -Carreta. = Galíng̃an. - -Carretada. = Ang lolan ng̃a guidála sa usá ca carreta. - -Carretela. = Coche ng̃a pagaátpan ug pagacoháan sa atóp somála sa -pagbóot sa nagasacáy dihá niána. - -Carretera. = Dalan ng̃a halagpád, ng̃a arang pagaaguían sa mg̃a carreta ug -mg̃a coche. - -Carretilla. = Capandáyan sa pagtóon sa paglacát sa mg̃a bátang diótay. * -Pagbóhat sa bisan onsa tong̃ód lamang sa batásan, sa oalá huna hunáon ug -maáyo. * Cohete. = Pinótol ng̃a bagácay ng̃a sinódlan sa pólvora. * -Pagsaólo ug maáyo sa guibása, ug pagsómay sa guisaólog. - -Carricoche. = Galíng̃an ng̃a may atóp maíng̃on sa coche. - -Carril. = Timáan ng̃a nahabílin sa yota ng̃a guiaguían sa mg̃a galíng̃an, -sa mg̃a carro ug mg̃a coche. - -Carrillera. = Ang icabáat sa mg̃a soldados sa ilang calo sa ilálom sa -solang. - -Carrillo. = Aping, apapáng̃ig, ipipíng̃ig. - -Carrilludo. = Táuo ng̃a may dagcóng aping. - -Carrizal. = Yota ng̃a guitódcan sa daghan ng̃a mang̃a tangbo ug mg̃a -sagbot. - -Carro. = Galíng̃an. - -Carronada. = Lothang ng̃a hamóbo. - -Carroza. = Coche ng̃a dagcóan, ng̃a guidáyan dayánan ug maáyo. * Atop -átop ng̃a pagaboháton sa mg̃a sacayán dapit sa olín. - -Carruaje. = Cadaghánan sa mg̃a nanagcaláin lain ng̃a mg̃a carro, mg̃a -coche, &c., ug bisan usá lamang ca coche, &c. - -Carta. = Solat, dahon sa baraja. - -Cartabon. = Escoála. - -Cartazo. = Solat ng̃a may tuyo sa pagcasába ug pagsáoay. - -Cartel. = Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a pagbaláod ug pagmantalá sa mg̃a -ponóan ug sa obán pa ng̃a quinahánglan ng̃a hisáydan ug hibalóan sa -cadaghánan, ng̃a ipamílit, ng̃a itápot sa cadaygánan. - -Cartera. = Sodlánan sa panápton con sa panit ng̃a pino, sa pagsolód ug -pagtípig sa mg̃a solat ug ubán pang mg̃a camatoódan ng̃a may quinahánglan -ng̃a batónan ug tipígan ug maáyo. - -Cartero. = Táuo ng̃a nagapáhat sa mg̃a solat sa higtúngdan ng̃a tagía. - -Cartilla. = Librong diótay ng̃a gagamiton pagóna sa mg̃a báta ng̃a -nanagtóon sa pagbása. * Camatoódan ng̃a ipanghátag sa mg̃a Obispo sa mg̃a -Padre ng̃a guiordináhan nila. - -Carton. = Cadaghánan, pagcaípon sa daghánan ng̃a mg̃a papel, ng̃a napílit -sa atóle con sa cola, arón mahiósa ug mabagá. - -Cartuchera. = Sodlánan, panonódlan sa mg̃a cartucho ng̃a ponó sa pólvora, -ng̃a guidála dála sa mg̃a soldados. - -Cartucho. = Pinótos sa pólvora ng̃a igo sa tagsa ca pagbóhi sa posil. - -Casa. = Baláy. * Cadaghánan sa mg̃a anac, mang̃a binatónan ug mg̃a -sologóon ng̃a solód sa tagsa ca baláy. * Ng̃atanán ng̃a mg̃a táuo lioat sa -usá ca guinicánan ug ng̃a guing̃álan sila sa magsáma ng̃a icadúhang -ng̃alan. - -Casaca. = Bisti sa mg̃a laláqui, ng̃a maíing̃on sa supa, ng̃a guibitáyan sa -duruhá ca tomóy dapit sa licód, ug guiboctónan. - -Casadero. = Táuo ng̃a may edad ng̃a igo adón mamíño. - -Casamata. = Lugar ng̃a obos sa mg̃a cota ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a lothang -ng̃a icasócol sa mang̃a caáoay. - -Casamentero. = Táuo ng̃a magapatigáyon sa pagcasál, sa pagmíño sa mg̃a -olitáo ug sa mg̃a dalága, tigpamaláye, ang nagapamaláye. - -Casamiento. = Pagcasál, pagcamíño. - -Casapuerta. = Ganháan sa baláy, alaguían sa pagsolód sa baláy. - -Casaquilla. = Casaca ng̃a hamóbo, holohatáas lamang sa sopa, apan may -duhá ca tomóy dapit sa licód. - -Casar. = Cadaghánan sa mg̃a baláy sa banua ng̃a dili macagáma ug longsod. -* Pagcasál, pagmíño. * Pagpatigáyon sa bisan cansa ng̃a táuo arón mamíño -ang mg̃a táuo ng̃a anáa sa ilálom sa iang gahóm, pagpamálaye caníla. - -Casca. = Ang opá, ang panit sa mang̃a uvas, sa mg̃a paras, sa obus ng̃a -guipígan ug guicoháan sa doga. - -Cascabel. = Cólong cólong, códong códong. - -Cascada. = Ambácan sa tobig, caoasán. - -Cascado (estar). = Táuo ng̃a tigúlang na caáyo, malóya, ng̃a díli na -macáscog. - -Cascajal. = Lugar, yota sa daghánan ng̃a mg̃a batóng diótay. - -Cascajo. = Cadaghánan sa mg̃a bató ng̃a diótay, magamáy. - -Cascajoso. V. Cascajal. - -Cascamiento. = Pagcalótac, pagcabóong, balána, pagcabásag. - -Cascar. = Basag, booac, balána, lotac, boong. - -Cáscara. = Panit. * De coco, (fruta) estoposa. = Bonot. * De idem, -interior y dura. = Bagól. * De paláy. = Tahóp. - -Cascarilla, ta. = Panit ng̃a diótay. * Panit ng̃a guing̃álan ug quina -panit. * Dahon ng̃a pino ug manípis sa tombága ng̃a icatábon sa bisan -onsa. - -Cascaron. = Panit sa itlog. - -Cascarron. = Baol, maháit. * Ting̃og sa táuo con sa mananáp ng̃a dagcó, -hagáohao, ng̃a dili maáyo patalinghógan. - -Cascarudo. = Bisan onsa ng̃a may panit ng̃a dagcó ug mabagá. - -Casco de la cabeza. = Bagol bagol. * De coco (chireta). = Bagól. * -Pedazo de cualquier vasija quebrada. = Tipic, tipac. * Buque de -cualquier navío sin palos ni járcias. = Sacayán. * Capas de cebolla, -&c. = Panit, sapao sapao. * Uña de los piés y manos de los caballos, -carabaos, &c. = Cocó. - -Cascudo. = Manapáp ng̃a may dagcóng cocó. - -Casera. = Babáye ng̃a nagaalíma ug nagasílvi sa usá ca laláqui con sa -daghan ng̃a mg̃a laláqui. - -Caseramente. = Sa oaláy coti coti, sa pagcasáyon. - -Casería. = Baláy sa banua ng̃a pagapóy-an sa mang̃a magbalántay sa mg̃a -cabalánan. - -Caserío. = Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a baláy ng̃a nagahímo sa mg̃a -longsod. - -Casero. = Ang tagía sa baláy. * Ang magbalántay ug maálam magalíma sa -iang baláy. * Mg̃a cahoy ng̃a guialimáhan ug guibantáyan, dili ihálas ug -todocbánua. - -Caseta. = Baláy ng̃a baol baol, payág. - -Casi. = Hapit, didiót da, colang ug diriót. - -Caso. = Pagsodíl, paghitábo, cahigayónan. - -Casorio. = Pacasál, pagcamíño ng̃a díli maáyo, cay oalá huna hunáon ng̃a -daan sa mahínay ng̃a paghúna húna. - -Caspa. = Dalícdic, daquí. - -Caspita. = Pastilan. - -Casposo. = Ang may daghan ng̃a caspa, dalícdic, daquí, dalicdícon, -daquíhon. - -Casquete. = Calo calo sa panit con sa panápton ng̃a igatábon sa olo. * -Tabon sa olo ng̃a guibólit ug guidíhog sa salong ug lain pa ng̃a mg̃a -tambal, sa pagtámbal sa mg̃a nuca ng̃a guing̃álan ug tiña. - -Casta. = Lioat, pagcacaobánan. - -Castamente. = Sa pagcaólay. - -Castaña. = Bong̃a sa España. - -Castañeta. = Castañetas. - -Castañetear, sonar las choquezuelas de las rodillas, los artejos de los -dedos, &c. = Loto, lito. - -Castañuela. = Castañetas. - -Castellano. = Pinamólong ng̃a quinatsíla sa mg̃a catsíla, casíla. * Ang -magbalántay sa mg̃a cota. * Ang táuo ng̃a molópio sa castilla, ang natáuo -sa castilla. * Ang nanong̃ód sa castiya. - -Castidad. = Pagcaólay, pagcacastos. - -Castigador. = Maghalámpac, homalámpac, tigsáoay, tigbárlong. - -Castigar. = Hampac, gaid, bonal, saoay, barlong, sáquet, yogot. - -Castigo. = Idem. - -Castillo. = Bantayán, ilíhan, lantáoan ng̃a dagcóan ug malíg-on. * Ang -atóp sa mg̃a sacayán dapit sa olin. - -Castísimo. = Ang olay caáyo. - -Castizo. = Ang may guinicánan ng̃a maáyo. * Pagpamólong ng̃a hingpit, ng̃a -díli salicoáoot, ng̃a díli pagasáctan sa mg̃a polong ng̃a díli mao, ng̃a -díli macaígo. - -Casto. = Olay, potli. - -Castor. = Mananáp sa opat ca tiil, maíng̃on íng̃on sa usá ca iríng, -mabóhi sa yota ug sa tobig. - -Castrar. V. Capar. - -Castron. = Canding ng̃a laqui ng̃a guihibótan. - -Casual. = Como el siguiente. - -Casualidad. = Polong con bohat, pagsodíl ng̃a oalá húna honáon, ng̃a -ahat, tagcoláhao, ng̃a oalá ipaábot, ng̃a oalá holáton sa mg̃a táuo. - -Casualmente. = Idem. - -Casucha. = Baláy ng̃a diótay, ng̃a oaláy bale, payág, balong balong. - -Casulla. = Bisti ng̃a guibisti sa mg̃a Padre, sa pagmisa. - -Cata. = Pagdímdim sa mg̃a ilímnon. * Pagtagámtam. - -Cataclismo. = Pagcagobót sa calibótan, maíng̃on ng̃a sa tiempo sa -paglonóp. - -Cataplasma. = Haclop, hampol. - -Catar. = Pagtílao, pagdímdim, pagtagámtam. - -Catarata. = Bolog sa mg̃a matá. - -Catarro. = Sip-ón, obó. - -Cataviento. = Casicási. - -Catecismo. = Libro ng̃a sinolátan sa tocso, sa pang̃adyéon. - -Catecúmeno. = Ang táuo ng̃a boótan na ng̃a guitódlo ug guiándam sa -pagdáoat sa boñag. - -Cátedra. = Lugar ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay sa oalihánan, ng̃a -pagalingcódan sa mg̃a magtotóon, sa pagtóon ug pagásoy sa ilang mg̃a -tinón-an. - -Catedral. = Singbahán ng̃a ponóan sa obán ng̃a mang̃a Singbahán, ng̃a -guibotáng̃an ug guihóptan sa Obispo con sa Arzobispo. - -Catedrático. = Magtotóon sa hatáas ng̃a quinaádman. - -Catequismo. = Ang pagtóon ug pagtódlo sa quinahánglan ng̃a hibalóan sa -táuo ng̃a pabóñag. - -Catequista. = Ang magatóon sa táuo ng̃a pabóñag. - -Catequizar. V. Catequismo. - -Caterva. = Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a táuo. - -Católicamente. = Sa pagcaáng̃ay sa guitóon sa santa Iglesia. - -Catolicismo. = Ang pagcadághan sa mg̃a cristianos, cadaghánan sa mg̃a -táuo ng̃a sacop sa Religion ni Jesucristo. * Ang pagtóo sa Iglesia -católica. - -Católico. = Camatoódan ng̃a oaláy duha duha. * Ang matúod cay -guipamólong man sa Dios, busa tacós gayód ng̃a pagatoóhan sa mang̃a táuo. -* Táuo ng̃a sacop sa Religion cristiana. * Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa -mg̃a hari sa España. - -Catorce. = Napólo ug opát. - -Catorcena. = Cadaghánan sa napólo ug opát ca táuo, mananáp, &c. - -Catre. = Lancápan ng̃a tinóyo pagbóhat, arón homígda dihá ang mg̃a táuo, -catre. - -Cauce. = Alaguían ng̃a halálon sa tobig. - -Caucion. = Camatoódan ng̃a guihátag sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo, sa -pagtúman sa guisógo canía, sa guisáad nia, &c. - -Caudal. = Pohónan, catigayónan, manggad, dona. - -Caudalosamente. = Sa pagcadagcó, sa pagcadághan. - -Caudaloso. = Sobá ng̃a guibaháan sa daghan ng̃a tobig. - -Caudillo. = Pang̃ólo, ang magabóot ug magasógo, sa mg̃a soldados, ponóan. - -Causa. = Hingtóngdan, guinicánan, tong̃ód. * Guilioátan. * Ang mg̃a papel -ng̃a sinolátan ng̃a gihing̃ánlan ug proceso, tong̃ód sa saláng dagcó ng̃a -guibóhat sa bisan cansa ng̃a táuo. - -Causal. = Hingtóngdan, hinóngdan. - -Causar. = Paghímo. * Guinicánan, hingtóngdan sa bisan onsa. - -Cáustico. = Tambal, haclop, hampol, hilog ng̃a maísog, ng̃a magapáso ug -magapalábtog sa panit sa laoas ng̃a guidapátan ug guibotáng̃an. - -Cautamente. = Sa pagcatagána. - -Cautela. = Pagcatagána, pagcaándam. * Pagcalímbong pagcalaláng, -pagándam, pagtagána. - -Cautelosamente. V. Cautamente. - -Cauteloso. = Táuo ng̃a magaándam, magatagána. * Ang matáhap, matahápon. -* Soab, loib. - -Cauterizar. = Pagpáso, pagsónog sa onód sa mang̃a samad ng̃a daútan ug -nadonot. - -Cautivar. = Pagbíhag, pagpamíhag. - -Cautiverio. = Cabihágon, cabihágan. - -Cautividad. = Idem. - -Cautivo. = Bihag. - -Cauto. V. Cauteloso. - -Cavador. = Tigcále, comalále, magcacále, ang nagacále. - -Cavadura. = Pagcále, quinále, quinalían. - -Cavar. = Cale, cotcot. - -Caverna. = Lang̃ob. * Bohó ng̃a guigáma sa nana sa mg̃a sámad. - -Cavernoso. = Lugar, yota ng̃a may daghan ng̃a mang̃a lang̃ob, lang̃óban -caáyo. - -Cavidad. V. Capacidad. - -Cavilar. = Paghúna húna sa bisan onsa sa dagcóng pagcóti coti, sa oaláy -hingtúngdan. - -Cavilosidad. = Idem. - -Caviloso. = Ang nagahóna húna sa bisan onsa, guican lamang sa íang -catáhap. * Ang matahápon. - -Cayado. = Sogcod ng̃a balicó sa tomóy, ng̃a guinagámit sa mg̃a baquero sa -mg̃a carnero ug mang̃a canding. * Sogcod, sa mg̃a Obispo. - -Cazabe. = Mang̃a torta, maroya ng̃a pagaboháton sa mg̃a indio, sa -nagacaláin lain ng̃a mg̃a gamót. - -Cazador. = Tigpang̃áyam, tigposíl, tiglít-ag sa mang̃a langgam ug mg̃a -mananáp, sa pagcóha caníla. - -Cazcarria. = Pisac, yánang ng̃a napílit sa sidsid sa mg̃a saya ug sa mg̃a -bisti ng̃a hatáas. * Ang sip-on, ang cogmo ng̃a nagahí sa talambóan, sa -mang̃a bohó sa ilong. - -Cazar. = Pagpang̃áyam, pagposíl sa mg̃a langgam ug sa mg̃a mananáp, -paglít-ag caníla. - -Cazo. = Tacho. - -Cazuela. = Sodlánan ng̃a malíng̃in, sa yota. - - - -CE - -Cebadera. = Layág ng̃a itáod sa mg̃a sacayán, sa baupres. - -Cebar. = Pagpacáon sa mg̃a mananáp, sa mang̃a baboy, &c., sa mg̃a calán-on -ng̃a piníli, arón tomámboc sila. * Pagláming. - -Cebo. = Ang mang̃a calán-on ng̃a ipacáon sa mang̃a mananáp, arón -managtámboc sila. * Pólvora ng̃a ibútang sa bohó sa mg̃a lothang con sa -mg̃a posil sa pagbóhi caníla. * Para pescar ó cazar. = Paon. - -Cebolla. = Seboyas. - -Cebon. = Lináming. - -Cecear. = Pagyóng̃it, pagtóna tóna. - -Ceceo. = Idem. * Pagcayóng̃it, pagcatóna tóna. - -Ceceoso. = Tao ng̃a yong̃it, tigtóna tóna. - -Cecina. = Tapa, tasajos, carne ng̃a inasínan ug binólad. - -Cedazo. = Agágan sa binócboc, ayágan. - -Ceder. = Paghátag, pagtógot. * Paghínay hinay, pagádang arang, -pagoloóndang. - -Cedro. = Laníbga. - -Cédula. = Papel ng̃a diótay ng̃a pagasolátan sa bisan onsa ng̃a -quinahánglan, ug ng̃a ihátag sa táuo ng̃a hingtúngdan. * Papel ng̃a -pagasolátan sa mang̃a sogo sa mg̃a hari ug sa ilang pagbóot ug ng̃a -guibotáng̃an sa sinógdan ug ing̃on niíni. * Aco ang Hari. - -Céfiro. = Hang̃in ng̃a mahínay hinay. - -Cegar. = Pagbotá. * Pagláin sa húna húna guícan sa mg̃a cailíbgon ng̃a -mang̃íl-ad. - -Cegato. = Ang dili macaquíta ug maáyo, halap halap. - -Cegatoso. = Idem. - -Ceguedad. = Pagcabotá. * Pagcaláin sa boot ug sa húna húna tong̃ód sa -pagdáog sa mg̃a cailíbgon ng̃a daótan. - -Ceguera. = Idem. - -Ceja. = Quilay. - -Cejar. = Pagsíbog, pagisíos. * Pagárang ádang, paghínay hinay, pagísol. - -Cejijunto. = Ang guitódcan sa daghan ng̃a balahíbo sa mg̃a quilay. - -Cejudo. = Idem. - -Celada. = Pagcaátang sa lugar ng̃a tinágo, sa pagtágbo ug pagsógat sa -bisan cansa ng̃a táuo sa calit, sa oaláy catáhap, ug sa oalá magtagána -ug magándam ang guiatáng̃an. * Limbong, laláng. * Pagháb-on. - -Celador. = Ang nagabántay, magbalántay, ang nagaátang, omalátang. - -Celaje. = Pang̃ánod, dag-om. - -Celar. = Atang, bantay. * Pagtimáan sa mg̃a paglíhoc, paglacát ug -pagbóhat sa bisan cansa ng̃a táuo. - -Celda. = Solód ng̃a guimpóy-an sa tagsa ca Padre ug sa mg̃a binócot, sa -mg̃a monja, sa mg̃a convento. - -Celebrante. = Ang Padre ng̃a nagamisa ug magamisa pa. - -Celebrar. = Dayeg, bantog. * Pagtáhod sa cadaigánan, pagsíngba sa mg̃a -toloóhan sa atong santos ng̃a Pagtóo. * Pagpiesta sa dagcóng -pagcabántog. * Pagmisa sa mg̃a Padre. - -Célebre. = Ang bantog caáyo, ang cating̃aláhan, banságon. * Táuo ng̃a -matístis, sa maáyong boot, malipáyon. - -Célebremente. = Sa pagcabántog. - -Celebridad. = Dong̃og, bantog, bansag. * Ng̃atanán ng̃a guitagána ug -guidóng̃an sa pagbóhat sa mg̃a piesta. - -Celebro, coronilla. = Alimpólo. * Sesos. = Otoc. * Salabótan, caboótan. - -Celemin. = Tacsánan maíng̃on íng̃on sa gantang. - -Celeridad. = Pagcadalí, pagcalágmit. - -Celeste. = Ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa Lang̃it. * Ang nanong̃ód sa -cabolahánan, sa pagnimayáan sa Lang̃it. * Ang may color ing̃on sa color -sa Lang̃it. - -Celestial. = Idem. * Ang hingpit, toman, maáyo oyamot. - -Celestialmente. = Sa pagcabóot sa Lang̃it, sa pagbóot sa Dios. * Sa -pagcahíngpit, sa pagcatóman. - -Celibato. = Ang cahímtang sa pagcaolitáuo. * Táuo ng̃a oalá pa mamíño, -apan ng̃a arang sia mamíño ug boot. - -Celo. = Pagbántay sa masingcámot caáyo, pagbántay sa dong̃og ug sa -paghimáya sa Dios. * Pagabobhó, pagaboghó. - -Celoso. = Maaboghóon, ang magaboghó, aboghóan. * Ang nagabántay ug -maáyo. * Sacayán ng̃a maquílas, ng̃a magataquílid, malíngga lingga. - -Celosía. = Linála sa mg̃a papán ng̃a manípis ug haíctin ng̃a pagacúrus -curúson, ng̃a guibínlan sa mang̃a bohó ng̃a diótay, sa pagsólong con -ibútang na sa atubáng̃an sa mg̃a bentana ug con sa lain ba ng̃a lugar. - -Celsitud. = Pagcahalángdon, pagcatáas, pagcadagcó. - -Cementerio. = Lobóng̃an, lobng̃ánan, lolóbng̃an. - -Cena. = Panihápon. - -Cenáculo. = Solód ng̃a guipanihapónan ni Jesucristo ubán sa íang mg̃a -guintón-an sa catapúsan ng̃a pagpanihápon, sa guisóndan ng̃a adlao sa -íang Santos ng̃a Pagpasáquit. - -Cenador. = Tigpanihápon, ang manihápon. * Lugar ng̃a malíng̃in sa mg̃a -tanáman, ng̃a guitabónan ug guilandóng̃an sa mg̃a balágon, sa mg̃a paras -con sa mang̃a cahoy. - -Cenagal. = Pisácan, cayanáng̃an. - -Cenagoso. = Ang naponó sa pisac, sa yánang. - -Cenar. = Pagpanihápon. - -Cencerrada. = Pagpatónog sa mg̃a bodyong, pagtáihop sa mg̃a song̃ay, -pagbásal sa mg̃a caláha ug sa mang̃a tolotombága, pagbágting sa mg̃a -ling̃ánay ng̃a diótay ug sa malágsot ug ting̃og, sa pagtíao sa mg̃a -tigólang ng̃a namíño, sa nahaónang gabíy sa pagcasál caníla. - -Cencerrear. = Idem. - -Cencerro. = Ling̃ánay ng̃a diótay sa puthao ng̃a manípis, con sa tombága -ba, ng̃a guinabítay sa liog sa mg̃a baca, sa mg̃a carnero, &c. - -Cenefa. = Tinábas ng̃a panápton ng̃a ibótang ug ibalábag, dapit sa itáas, -sa mg̃a cortina, sa mg̃a tabil, sa mg̃a pabellon, &c. - -Ceniciento. = Ang may color sa abó. - -Cenit. = Ang lugar sa Lang̃it ng̃a natónton ug atúbang sa atong mg̃a olo. - -Ceniza. = Abó. - -Cenizoso. = Bisan onsa ng̃a sináctan sa abó. - -Censatario. = Omalábang. - -Censo. = Abang. - -Censura. = Ang paghúna húna ug pagásoy sa pagcaáyo con sa pagcadaótan -sa mg̃a libro, sa obos na guibása. * Castigo sa mg̃a saláan ng̃a ibótang -sa mg̃a ponóan sa santa Iglesia, ng̃a ang̃ay ug ing̃on sa nahamótang sa mg̃a -tolománon ng̃a guing̃alan ug cánones. - -Censurar. V. Censura. - -Centella. = Linti. * Biti ng̃a caláyo, aligáto. - -Centellear. V. Brillar. - -Centelleo. V. Brillo. - -Centena. = Usá ca gatús. - -Centenario. = Ang tiempo sa usá ca gatús ng̃a túig. * Táuo ng̃a may edad -sa usá ca gatús ca túig. - -Centeno. = Tanóm ng̃a maíng̃on íng̃on sa trigo. - -Centésimo. = Ang macatúman ug macajusto sa isip sa usá ca gatús. - -Centinela. = Bisan quinsa ng̃a táuo ng̃a nagabántay, bantay, magbalántay, -ang nagaátang sa bisan díin. - -Central. = Ang nahatong̃ód sa talioála sa bisan onsa. - -Centro. = Ang talioála sa bisan onsa. - -Centurion. = Ang ponóan, ang pang̃ólo, sa cánhing tiempo, sa usá ca -tapoc sa mg̃a soldados, sa pila ca soldados. - -Ceñidor. = Bacos. - -Ceñír. = Pagbácos, pagsángbod. - -Ceño. = Pagcabolíng-it, pagcaísog sa nauong sa táuo. - -Ceñudo. = Táuo sa maísog ug bolíng-it ng̃a nauong. - -Cepa, tronco de plátano. = Olo. * Tronco de vides, árboles, &c. = -Ponóan. - -Cepillo para cepillar madera. = Sipiyo. * Para limpiar ropa. * Escoba. -* Para echar ó poner limosna. = Alcansía, sodlánan, bolotáng̃an sa -salipí, sa limos. - -Cepo. = Bilanggóan. * Capandáyan, lit-ag sa pagdácop sa mg̃a mananáp. * -Caban ng̃a diótay ng̃a yinaoíhan, ng̃a bolotáng̃an sa salapí, sa limos, sa -mg̃a Singbahán, sa mg̃a preso, &c. - -Cera. = Talo. * De los oidos. = Atóle. - -Cerato. = Pasta, sinácot sa talo ug salong ng̃a igapílit sa papel. - -Cerbatana. = Sop-ot, lothang ng̃a hatáas. - -Cerca. = Alad, siclat. * Dapit, hadóol, hapit. - -Cercado. = Lugar, tanáman, laoerta, &c., ng̃a guilibótan sa mg̃a cahoy -con mg̃a caoáyan, ng̃a guiálad. - -Cercanía. = Cadoólan, cadóol. - -Cercano. = Hadóol, hapit. - -Cercar. = Paglibót, paglípot, pagalídong. * Pagsíclat, pagálad, licos. - -Cercenar. = Pagpótol, pagtábas sa daplin sa bisan onsa, paghinolíbis. * -Pagdolodagínot, pagpótol potol sa gasto. - -Cerciorar. = Pagmatúod. - -Cerco. V. Cerca y Cercar. * De sol ó luna. = Alídong, payong, alíding. - -Cerda. = Balahíbo sa baboy, sa cabayo, &c., balócag. - -Cerdo. = Baboy. - -Cerdoso. = Ang may daghan ng̃a mg̃a balahíbo. - -Cerdudo. = Idem. * Táuo ng̃a guitódcan sa daghan ng̃a balahíbo sa dughan. - -Cereal. = Humáy, maís, &c. - -Cerebelo. = Tingcoy. - -Ceremonia. = Ang mg̃a bohat ng̃a nagacaláin lain ng̃a pagaboháton sa -Singbahán ug sa bisan díin, sa pagsíngba sa ng̃atanán ng̃a canhic Dios, -ug sa pagtáhod sa canhic calibótan. - -Ceremonial. = Libro ng̃a sinolátan sa ng̃atanán ng̃a arang boháton sa -cadaygánan. - -Cerería. = Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa talo, ug sa mang̃a -candela, ug hasta sa matám-is. - -Cerero. = Táuo ng̃a nagabóhat ug nagabalígya sa talo. * Táuo ng̃a -tigsóroy sódoy lamang sa oaláy bohat. - -Cerilla. = Candela ng̃a diótay ug manípis caáyo. - -Cerner. = Agag, ayag. - -Cernidillo. = Olan ng̃a binabáye, talígbos. - -Cernido. = Inágag, ináyag. - -Cernidura. = Inagágan, inayágan. - -Ceroferario. = Ang nagadála ug nagatábiog sa incensario. - -Cerote. V. Cerato. * Cahádloc, catálao. - -Cerradero. = Bisan onsa ng̃a sinararáhan ug ang igasára. - -Cerradura. = Yaoíhan. - -Cerraja. = Idem. - -Cerrajería. = Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a yaoíhan, -salsalán. - -Cerrajero. = Ang nagabóhat sa mg̃a yaoíhan, mananálsal. - -Cerrar. = Sara, yaoi, locob, tabon. * Cerrarse la boca. = Tac-om, -ong̃ot, picot. * Los ojos. = Pióng. * El puño. = Comó, comcom. - -Cerrarse el orificio. = Quilpot. * El tiempo, oscurecerse. = Ng̃iob, -dag-om, ng̃it ng̃it. * Herida. = Olat, pilot. - -Cerrazon. V. Cerrarse el tiempo, &c. - -Cerril. = Yota ng̃a capangpáng̃an, cabatóan. * Táuo ng̃a borong, -boquídnon, ihaláson, loog, simaron. - -Cerro. = Boquid, bang̃ílid, baquílid. - -Cerrojo. = Pothao ng̃a igatranca sa mg̃a tacop ug mg̃a talambóan. - -Certeza. = Pagsáyod, casayódan. - -Certidumbre. = Idem. - -Certificacion. = Camatoódan sa bisan onsa. - -Certificado. = Idem. - -Certificador. = Ang nagapamatúod. - -Certificar. = Pagmatúod. - -Cervato. = Anac ng̃a diótay sa osa. - -Cerveza. = Ilímnon ng̃a nagáma sa tobig ng̃a hinolóman sa trigo con sa -cebada ug sa dagámi ng̃a guihing̃álan ug lúpulo. - -Cerviguillo. = Tingcoy, tangcógo. - -Cerviz. = Idem. - -Cesar. = Adang, ondang, poyo, honóng. - -Cesta. = Bocág ng̃a diótay, tagácan. - -Cesto. = Bocág. * V. Canasta. - -Cetáceo. = Isda ng̃a dagcóan, sa dagat. - -Cetrino. = Color ng̃a molomaítom ug boloberde. - -Cetro. = Cahoy sa salapí con sa boláoan, ng̃a linabráhan ug maáyo, ng̃a -timáan sa pagcahalángdon sa mg̃a hari. - - - -CI - -Cia. = Bocóg sa payod. - -Ciaboga. = Ang pagtóyoc sa mg̃a sacayán ng̃a may gayóng, sa paggáod sa -mg̃a gomaláod sa luyo ug sa pagsía, sa pagsíbog. - -Ciar. = Sía, sibog, isol, isíos. - -Cicatería. = Pagcahícao, pagcacáguis. - -Cicatero. = Hicaoán, daginótan, caguísan. - -Cicatriz. = Olat. - -Cicatrizar. = Pagólat, pagpílot sa mg̃a samad. - -Cidra. = Bong̃a ng̃a matng̃on ing̃on sa limon, sa soá, sooá. - -Ciegas (a). = Sa pagcaoaláy huna huna, sa pagcaoaláy boot, sa oaláy -sugá. - -Ciego. = Botá, bolag. - -Cielo. = Lang̃it. * Paghimáya sa lang̃it, capaládan, cabolahánan, -caolgánan, paholáyan. * De pabellon. = Lang̃it lang̃it. - -Ciempies. = Olahípan, tipál-o. - -Cien. = Usá ca gatús. - -Ciencia. = Quinaárman, caálam. - -Cieno. = Yánang, pisac, yota ng̃a mahágcot, lapoc. - -Ciento. V. Cien. * Pies. V. Ciempies. - -Cierne. = Bolac sa mg̃a cahoy. - -Ciertamente. = Sa pagcamatúod, matúod. - -Ciertísimo. = Matúod oyámut, caáyo. - -Cierto. = Matúod, sayod, dayág. - -Cierva. = Osa ng̃a baye. - -Ciervo. = Osa ng̃a laqui. - -Cifra. = Pagsólat, solat ng̃a dili pagabotáng̃an sa mg̃a letra ng̃atanán, -dinalíng polong. - -Cigarra. = Gang̃ís. - -Cigarrero. = Ang nagabóhat ug nagabalígya sa mg̃a tinóstos ng̃a tabaco. - -Cigarro. = Tinóstos ng̃a tabaco, dahon ng̃a tabaco ng̃a liníquit, tabaco -ng̃a tinádtad ng̃a pino ug magamáy caáyo ng̃a pinótos, liníquit con -binódbod sa papel. - -Cigüeña. = Langgam sa España ng̃a dagcó sa manóc: nagasálag sa mg̃a -campanario. - -Cilicio. = Bisti ng̃a maháit caáyo ng̃a guibisti sa mg̃a táuo ng̃a -mapenitenciáhon. * Bacos ng̃a guitaólan sa mg̃a talicalá ng̃a toncan con -sa mg̃a balabíbo sa baboy con sa cabayo, ng̃a ibácos ng̃a dapat sa onód sa -buot magpasáquet sa laoas. - -Cilindro. = Bisan onsa ng̃a cahoy, puthao, &c., ng̃a hatáas ug malíng̃in. - -Cima. = Catapúsan, casalpóng̃an sa mg̃a caboquílan, quinabontólan. * -Catapúsan sa bisan onsa. - -Cimarron. = Loog, ihaláson, simarón. - -Cimbalillo. = Ling̃ánay ng̃a diótay. - -Cimborrio. = Atóp sa mg̃a Singbahán ng̃a nahatong̃ód dapit sa altal mayor -con ponóan, ug magasácop sa mg̃a arco sa mg̃a capilla con sa crucero. - -Cimbra. = Tináod ng̃a binóhat sa mg̃a cahoy, sa paggáma sa mang̃a arco sa -bató. - -Cimbrar. = Boyoc, patoc patoc. - -Cimentar. = Pagbóhat sa mg̃a cimientos con mang̃a tilindógan sa bisan -onsang baláya, cota, baluarte, &c. - -Cimiento. = Cotang malíg-on ng̃a pagaboháton sa ilálom sa yota, ng̃a -pagatódcan ug pagatindógan sa baláy, muralla, cota baluarte, &c., ng̃a -buot boháton. - -Cinamomo. = Cahoy: ang íang bolac mahomót man. - -Cincel. = Sinsel, puthao ng̃a capin sa usá ca dang̃áo ang cahitáson, sa -matalinis ug maháit sa tomóy: bale sa paglabra sa mg̃a bató ug mg̃a -tombága, ug sa paglíloc niána. * Patic. - -Cincelar. = Paglabra ug paglíloc sa mg̃a bató sa mg̃a tombága ug sa -pothao. - -Cinco. = Limá. - -Cincuenta. = Calím-an. - -Cincha. = Bacos sa panit con sa lain pa ng̃a hilimóon ng̃a ibácos sa mg̃a -cabayo sa ilálom sa ílang tian, ug igabáat sa siya ng̃a guibótang sa -ílang bocó bocó arón dili mahólog. * Baghot. - -Cinchar. = Paghógot sa bacos, sa sinsa, (cincha) sa mg̃a cabayo, &c., -arón dili mahólog ug madál-os ang siya. - -Cincho. = Bacos ng̃a panit ng̃a igabácoo sa laoas sa mg̃a mamomóo ug sa -magbobóhat sa yota, arón maínit ang ilang cotó cotó. - -Cíngulo. = Pisi, sagioálo, cordon con sinta sa hilo, igagáma, &c., ng̃a -igabácos sa mg̃a Padre sa ilang haoac sa ibábao sa alba, may mg̃a ponpon -sa isigcatomóy. - -Cinta. = Hinábol sa hílo, igagáma, &c., ng̃a hatáas ug haíctin, -nanagcaláin lain ang ilang color. * Encinta. = Babáye ng̃a samcon, -mabdos. - -Circuito. = Ang nahasácop sa bisan onsa ng̃a guilibótan, calíbot, -calibótan. - -Circulacion. = Paplacát sa libót, pagcalibót. - -Circular. = Libót, lipot, licos. * Solat ng̃a guican sa bisan cansa ng̃a -ponoána, ng̃a guipaágui agui sa daghan ng̃a mg̃a sacop, arón managtóman sa -guisógo dihá. * Ang salapí ug ang mg̃a balíta, mang̃a polong ug mg̃a -soguílon ng̃a nanagágui sa daghánan ng̃a mg̃a táuo. - -Círculo. = Malíng̃in, alíndong, alíding. - -Circuncidar. = Pagtóli. - -Circuncision. = Idem, pagcatóli. * Piesta, adlao sa pagquíta ug pagdála -ni María Santísima can Jesucristo ng̃a Guinóo ta sa Sinbahán sa -Jerusalém, sa pagtóli canía. - -Circunferencia. V. Círculo. - -Circunspeccion. = Pagcalígdong, pagcaboótan, pagcaámbong. - -Circunspecto. = Malígdong, maámbong, boótan. - -Circunstancia. = Cahigayónan. * Quinahánglan sa bisan onsa. - -Circunstanciadamente. = Sa pagcatóman, sa oaláy colang ug bisan onsa. - -Circunstanciado. = Ang guiásoy, ug hingsáydan ug maáyo, sa toman. - -Circunstante. = Ang nagalibót sa bisan onsa. * Ang nagaatóbang, ang -nagaátang, ang nagatámbong, tomalámbong, omatóbang, tigátang. - -Circunvalacion. = Pagcalibót, pagcalípot, pagcalícos. - -Circunvalar. = Lipot, libót, licos. - -Circunvecino. = Ang nagapoyó sa hadóol, hapit, tong̃ód, silíng̃an. - -Cirial. = Candelero ng̃a hatáas, bolotáng̃an sa candela ng̃a guidála sa -mg̃a cristan sa mg̃a piesta sa Singbahán. - -Cirineo. = Tomalábang, ang nagatábang sa bisan onsang bohat. - -Cirio. = Candela ng̃a dagcó, hatáas ug mabagá. * Candela labing mabagá -ng̃a guitolpócan sa limá ca tipac, pedazo ng̃a diótay, sa insienso, sa -pagcadágoay sa cruz, ng̃a pagbendicionan sa Singbahán sa Sábado santo, -ug pagadagcótan sa tiempo sa pagmisa, hasta sa adlao sa pagsáca ni -Jesucristo sa mg̃a Lang̃it. - -Cirro. = Hobág ng̃a daútan caáyo, bisan ng̃a díli maól-ol sa canónay. - -Ciruela. = Bong̃a sa España, siriela, siriuela. - -Ciruelo. = Cahoy ng̃a magabóng̃a sa ciruelas, sa mg̃a sirioelas. - -Cirujia. = Quinaádman sa pagcamananámbal. - -Cirujano. = Mananámbal. - - - -CL - -Clavado. = Ang guilánsang. * Ang moátang sa horas ng̃a catongdánan, sa -bisan díin, ang díli magasálang, ang díli mocólang sa iang catong̃ód. - -Clavar. = Paglánsang. - -Clavazon. = Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a lansang. - -Clave. = Bató ng̃a igasángcap, igasára sa mg̃a arco, ang catapásan ng̃a -bató ng̃a itáod sa mg̃a arco. - -Clavel. = Bolac. - -Clavera. = Bohó sa pagsóol sa mg̃a lansang ug sa pagbóhat ug pagbácbac -sa mg̃a olo. - -Clavero. = Táuo ng̃a nagabáton sa yaoe sa bisan diin ng̃a tacús -pagabantáyan. - -Clavetear. = Pagdáyan dáyan sa bisan onsa sa mang̃a lansang sa boláoan, -sa salapí con sa tombága. - -Clavija. = Clavijas. - -Clavijero. = Pothao con cahoy ng̃a hatáas ug haíctin, ng̃a guitaólan sa -mg̃a clavijas sa mang̃a tolónggon ng̃a may coldas. - -Clavo. = Lansang. * Cobal. * Panácot ng̃a guing̃álan ug clavo, ng̃a -maíng̃on ing̃on sa dagoay sa lansang. - -Clemencia. = Pagpoáng̃od. - -Clemente. = Mapoang̃ódon, tigpoáng̃od. - -Clementísimo. = Mapoang̃óron oyámot. - -Clerecía. = Cadaghánan, pagcadághan, catilíngban sa mg̃a Padre ng̃a díli -Religioso, ng̃a díli managpoyó sa mg̃a convento. - -Clerical. = Ang nanong̃ód sa mg̃a clérigo. - -Clericato. = Cahímtang sa mg̃a clérigo. - -Clérigo. = Padre ng̃a díli mapoyó sa convento. * Táuo ng̃a guioldenáhan, -ug nagasílbi sa Singbahán. - -Clerizonte. = Padre ng̃a clérigo sa malágsot ng̃a bisti, ug ng̃a díli -maáyo ang iang pagatúbang. - -Clero. = Cadaghánan sa mg̃a táuo, ng̃a nanagsílbi sa Singbahán, ng̃a -guioldenáhan. - -Cliente. = Tinabáng̃an, linabánan, ang guilabánan, guitabáng̃an, -guitogótan sa dalángpan. - -Clientela. = Pagcalában, pagcatábang, pagtógot ug dalángpan sa mg̃a -salapían, sa mg̃a adonáhan ug mg̃a gamhánan, sa mg̃a hang̃ol ug mg̃a -macalolóoy. - -Clin. V. Crin. - -Cloaca. = Alaguían, lugar, sandayóng ng̃a pagabaháan ug pagaaguían sa -tobig ng̃a mahógao sa mg̃a calongsódan. - -Cloquear. = Pagpótac sa mg̃a manóc ng̃a baye, ug labí pa sa mg̃a lomlom. - -Clueca. = Manóc ng̃a lomlom, ug ang ubán pang mg̃a langgam. - -Clueco. = Táuo ng̃a tigúlang ug malóya na caáyo. - - - -CO - -Coaccion. = Pagpógos, paglógos, pagpílit sa bisan cansa ng̃a táuo, arón -magbóhat con mamólong sa bisan onsa. - -Coacervar. = Ipon, ting̃ób, tapoc, ogdo. - -Coadjutor. = Tomalábang, tabang, loyo loyo, ubán, ang nagatábang. - -Coadyuvar. = Tabang. * Atang. * Tampo. * Obán. - -Coagulacion. = Pagcatibúoc sa tobig, dogó, nana, &c. - -Coagular. = Pagtibúoc sa vino, gatas, tobig, &c., hagcot, bonol. - -Coartar. = Pagbósong, díli pagtógot sa toman sa bisan onsa. - -Cobarde. = Taláoan, maharlócon, matahápon. - -Cobardemente. = Pagcatálao. - -Cobardía. = Catálao, cahárloc. - -Cobertera. = Taclob, simpi, totob. - -Cobertizo. = Balong balong, atop atop. - -Cobertor. = Habol, tabon, taclap. - -Cobertura. = Tabon, taclap. - -Cobija. = Pandong, mantiya. - -Cobijar. = Pagtábon pagtáclap, paghábol. - -Cobrador. = Maniníng̃il. - -Cobranza. = Pagtíng̃il, pagcatíng̃il. - -Cobrar. = Ting̃il, sing̃il. - -Cobre. = Tombága. - -Cobro. V. Cobranza. - -Cocar. = Pagparáyeg. - -Coccion. = Pagcalóto, pagcahílis. - -Cocear. = Tindac. * Pagsócol, paglális. - -Cocer. = Paglóto, paglatá. - -Cocido. = Ang laolla, loto. - -Cocimiento. = Linóto, liná-ga, linatá. - -Cocina. = Pagalotóan sa mg̃a calán-on, abó, dapóg, pang̃alayóhan. - -Cocinar. = Pangpang̃aláyo. - -Cocinero. = Cocinero, ang nang̃aláyo. - -Coco, palma y fruta. = Lobí. * Fruta tierna. = Botong. - -Cochambre. = Bisan onsa ng̃a mahógao ug mabahó. - -Cochambroso. = Táuo ng̃a mabahó, hogáoan. - -Coche. = Coche, galíng̃an. - -Cochero. = Ang magabántay ug magahópot sa mg̃a mananáp ng̃a managgóyod sa -coche. - -Cochina. = Baboy ng̃a baye. * Parendera. = Anáyon. - -Cochinería. = Hugao, cahogáoan. - -Cochinillo. = Bactin. - -Cochino. = Baboy. * Cebon. = Lináming. - -Codaste. = Ang bahin ng̃a catapósan sa onáyan sa mg̃a sacayán, ng̃a dapit -sa bansálan, pamálong. - -Codazo. = Pagpócpoc ng̃a guipócpoc sa sico. - -Codear. = Idem. * Paglihoc sa mg̃a sico. - -Códice. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a solat ng̃a daan, caráan. - -Codicia. = Cahícao, pagcadaginot, cacáguis. - -Codiciable. = Ang tacós ng̃a angcónon, ng̃a higogmáon, ng̃a boóton, ng̃a -ibgan. * Mailíbgon. - -Codiciante. = Hicáoan, maibógon, daginótan, caguísan, sinacóan. - -Codiciar. = Hicao, daguínot, ibog, caguis. - -Codicilo. = Camatoódan ng̃a guisolátan sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot sa -bisan cansa sa tong̃ód sa íang cabílin. - -Codiciosamente. = Sa cahícao, sa pagcadagínot. - -Codiciosísimo. = Ang hicáoan caáyo, ang daginótan oyámot, ang maibógon -ng̃a tood. - -Código. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a batásan, mang̃a leyes, ng̃a -guipabaláod ug guipabántog sa mg̃a hari. - -Codo. = Sico. * Socod ng̃a hatáas maíng̃on sa cahitáson cotob sa sico -hasta sa tomóy sa mg̃a todlo, sa binóclad ang camót. - -Codorniz. = Langgam sa España. - -Coepíscopo. = Isigcaobispo. - -Coercion. = Pagcapogóng, pagcaháoid. - -Coercitivo. = Ang nagapógong, ang nagaháoid. - -Coetáneo. = Dong̃an, talidóng̃an. - -Cofa. = Salog salog ng̃a guibótang sa olo con sa tomóy sa mg̃a taládoc sa -mg̃a sacayán. - -Cofin. = Bocág. * V. Canasta. - -Cofrade. = Táuo ng̃a nahasácop sa bisan onsa ng̃a cofradía. - -Cofradía. = Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a maampóon ng̃a nanaghiósa síla sa -pagtóman sa mg̃a bohat ng̃a maáyo ug sa calóoy. - -Cofre. = Caban, panonódlan sa bisti ug sa bisan onsa, guisápao sa goa -sa panit, ug sa solód sa panápton con sa papel ng̃a binólac bolácan ug -malíg-on. - -Cogedero. = Coloháon, ang masáyon macóha. - -Cogedizo. = Idem. - -Cogedor. = Comolóha, ang magacóha. - -Coger. = Coha. * V. Agarrar, agarrarse. * Pagdaguínot sa mg̃a bong̃a, -pagsápi, pagcótlo, pagáni. * Sangcap. - -Cognacion. = Pagcacaobánan ng̃a guican sa maong mang̃a tigúlang. - -Cognomento. = Bansag. - -Cogollo. = Odlot. - -Cogote. = Tingcoy, tangcógo. - -Cohabitacion. = Pagcaípon, pagcalóon, pagpoyó sa usá ca baláy, duhá ca -táuo, babáye ug laláqui, mang̃a miño con camaáyo ba. - -Cohabitar. = Pagpuyó maíng̃on sa pagpuyó sa mang̃a miño. - -Cohechar. = Paghópo, pagcúha sa maáyong paghócom con sentencia, tong̃ód -sa mg̃a hatag, mg̃a regalo ug mg̃a gasa ng̃a ihátag sa mg̃a testigos, sa -hocom, con sa lain táuo. - -Cohecho. = Ang pagábi abi, pagregalo ug paggása sa hocom con sa lain -táuo, tong̃od sa iang pagaboháton, ug arón magalában, bisan ng̃a díli -mahamótang sa casadáng̃an, sa maong táuo ng̃a nagaregalo. - -Coheredero. = Dong̃an sa pagdáoat sa cabílin. - -Coherencia. = Pagcaáng̃ay, pagcaóyon sa mg̃a botang. - -Coherente. = Bisan onsa ng̃a moóyon, moáng̃ay sa bisan onsa. - -Cohete. = Pinotol sa bagácay con postánan sa papel ng̃a guibódbod ug -maáyo sa quilis ug binólit sa salong, dapit sa gao, ng̃a pagasódlan sa -pólvora ug ipalópad sa obos na guisilsílan sa caláyo. - -Cohibir. = Pagpógong, pagháoid. - -Coime. = Magbalántay sa bolang, ang modáoat sa baláidon tong̃ód sa -pagsábong ug pagláboc sa mang̃a manóc. - -Coincidir. = Pagáng̃ay, pagóyon sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. - -Cóito. = Pagcaípon, pagcadóol sa duhá ca táuo, laláqui ug babáye, -pagcahiósa, pagcahiláoas, pagpacasalá. - -Cojear. = Pagpíang, pagquíang quíaug. * Pagcólang sa catadóng̃an. - -Cojera. = Pagcapíang, pagcaquíang quíang. - -Cojijoso. = Táuo ng̃a madalí sasaquétan, ang madalí mahagáoad, ug -guióbsan sa boot. - -Cojin. = Onlánan ng̃a dagcó ug sa mapóla ng̃a sapao, ng̃a ibótang sa mg̃a -Singbahán arón lodhan sa mg̃a Padre, sa mg̃a Obispo ug sa Capitan -General. - -Cojo. = Táuo ug piáng, ng̃a nagaquíang quíang, ang nagaquíhod. - -Col. = Coles. - -Cola. = Icog. * Cola ng̃a ipil lit. - -Colaborador. = Ang nagatábang, ang loyo loyo, ang miobán sa pagbóhat sa -bisan onsa. - -Colacion. = Pagcatándig, pagcatándi. * Pagdáoat sa mg̃a Padre sa ilang -pagcacura, sa guitagáan na sila sa camatoódan ng̃a guican sa Sr. -Vice-Patrono Real ug sa Sr. Obispo, ug ing̃on ng̃a nahamótang sa mg̃a -tolománon sa Singbahán. * Pagcáon ng̃a igo sa casadáng̃an, sa mg̃a -calán-on ng̃a magáan, sa pagcagabíy sa adlao ng̃a guipoasáhan. - -Colada. = Pagbacá sa mg̃a panápton ug ang panápton ng̃a guibáchan. - -Coladero. = Saláhan. - -Colador. = Idem. - -Coladura. = Pagcasála, pagsála. - -Colar. = Idem. * V. Colacion hasta sa pagcáon. - -Colateral. = Ang bahin sa mg̃a baláy sa mg̃a Singbahán, &c., ng̃a anáa sa -loyo ug sa loyo, ang mg̃a solód, ang mg̃a altal, &c., ng̃a nahamótang -dapit sa toó ug dapit sa oála. * Caobánan ng̃a díli gomícan sa maong -guinicánan, ing̃on sa mang̃a bayáo, &c. - -Colcha. = Tabon sa higdáan, habol ng̃a mabóg-at, silbi sa pagdáyan dáyan -sa catre ug sa tiempo sa tugnao. - -Colchon. = Onlánan ng̃a dagcó ng̃a nagasángcap sa tibúoc ng̃a catre con -higdáan, ang guisódlan sa lana sa mg̃a carnero, sa gapas con sa balahíbo -ng̃a diótay, mahómoc ug magamáy sa manóc. * Cama. - -Colear. = Paglíhoc sa icog. - -Coleccion. = Pagcaípon, pagcatápoc, pagcating̃ób sa bisan onsa. - -Colecta. = Mg̃a pagámpo con mg̃a pang̃adyéon ng̃a guibása ug guipang̃ádye sa -mg̃a Padre ng̃a nanagmisa. - -Colectivamente. V. Coleccion. - -Colector. = Ang nagatápoc, ang magapating̃ób. * Maniníng̃il, ang -nagatíng̃il sa mg̃a paninínglon. - -Colega. = Isigcatinón-an, caobán sa escolahán, sa pagestudio. - -Colegial. = Táuo ng̃a sacop sa colegio. - -Colegio. = Cadaghánan, catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagpoyó sa baláy -ng̃a pagatón-an sa mg̃a quinaádman. * Ang maong baláy ng̃a pagatón-an, -escolahán. * Convento sa mg̃a Padre ng̃a pagatón-an sa mg̃a báta. - -Cólera. = Laoay ng̃a mahágcot, ng̃a nagacaláin lain ug color, ng̃a magáma -sa atáy. * Casocó, caligótgot, caáquig, capong̃ót. * Morbo. = Soca ug -calíbang. * Saquét ng̃a maháit ug macálit caáyo, ng̃a guiobánan sa -pagsóca, sa pagcalíbang, sa pagbánhod ug pagquíoi sa mg̃a tíil ug mg̃a -camót, ug sa mabáscog ng̃a hilánat. - -Colérico. = Táuo ng̃a pongtánon, ng̃a madalí ug masáyon masocó, manoyó ug -maligótgot. - -Coleta. = Bohóc ng̃a paságdan arón tomóbo dapit sa tangcógo. - -Colgadero. = Bisan onsa ng̃a bibitáyon. * Lugar ug bisan onsa ng̃a -pagabitáyan. - -Colgadizo. = Atop atop, balong balong. - -Colgador. = Papán ng̃a manípis ng̃a may togdánan ng̃a hatáas, sa pagbítay -sa mg̃a pisi ng̃a sablayán sa mg̃a papel ng̃a guican sa imprenta, hinólma -na, arón mamalá. - -Colgadura. = Tabil, bitay bitay. - -Colgajo. = Bisan onsa ng̃a tinábas, panápton con nóog ng̃a nabítay, bitay -bitay. - -Colgante. = Ang nabítay. - -Colgar cortinas, pabellones, &c. = Sablay, tabil, bitay. * Ropa, &c., -para que se enjugue ó seque. = Sablay, bulad, hulaybay. * Cuadro ú otra -cosa arrimada á la pared. = Sab-ong, sad-ong. * Globo ó cosa semejante. -= Bitay. - -Colgarse alguno. V. Ahogar, ahogarse alguno, colgarse. - -Cólica. V. Cólico, &c. - -Cólico, dolor cólico. = Sool, saquét ng̃a maháit ug mabáscog sa tian. - -Colicuar. = Pagtónao sa bisan onsa. - -Coliflor. = Otan maíng̃on ing̃on sa coles. - -Coligacion. = Pagcahiósa, pagcaípon, pagcasábot. - -Coligante. = Ang may capolong̃ánan contra sa lain, ang magalális sa -lain. - -Coligarse. = Ipon, ting̃ób, sabot, pagpólong polong, paghiósa. - -Colina. = Bang̃ílid, baquílid, bongtod, handig. - -Colirio. = Tobig ng̃a sináctan sa nagacaláin ng̃a mang̃a tambal ng̃a -italámbal sa mg̃a matá. - -Coliseo. = Lugar ng̃a pagabohátan sa mg̃a dola ng̃a pagaanháan ug -tambóng̃an sa cadaghánan. - -Colision. = Pabcadósdos, pagcabáng̃os. * Pagcalónlon. - -Colmadamente. = Sa pagcaólong, sa pagcaótong ótong. - -Colmar alguna medida de áridos. = Olong, otong otong, ponó caáyo. * -Paghátag sa pagcalólot. - -Colmena. = Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa odlan sa mang̃a potiócan. - -Colmenar. = Idem. - -Colmillazo. = Pagtang̃ág, pagsámad sa tang̃ó. - -Colmillo. = Tang̃ó. - -Colmilludo. = Tang̃óhon, ang may dagcóng tang̃ó. - -Colmo. = Caólong, caótong ótong. * Catapósan, pagcatóman, pagcatibáoas -sa bisan onsa. - -Colocacion. = Pagcabótang, pagcahósay, pagcalíngcod, pagcaáng̃ay. - -Colocar. = Botang, lingcod, ang̃ay. * Pagbótang sa bisan cansa ng̃a táuo -sa estado, sa pagcamíño, sa pagcapadre, con sa bisan onsa ng̃a opicio. - -Colodrillo. = Tigcoy, tangcógo. - -Colonia. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a guisógo arón managpoyó sa usá ca -lugar ng̃a halayó sa ilang guicataóhan, ug ang maong lugar ng̃a -guiadtóan. * Tobig ng̃a mahomót, ng̃a guing̃álan ug colonia. - -Colono. = Ang nagapuyó sa colonia. * Ang táuo ng̃a nagaábang sa yota sa -pagbóhat niána. - -Coloquíntida. = Tanóm sa mapáit ng̃a bong̃a. - -Coloquio. = Soiti, soguílon, pagpólong, cagóla. - -Color. = Color. - -Colorado. = Mapolá. * Mang̃a soguílon ng̃a molomaláo-ay, molomang̃íl-ad. - -Colorante. = Bisan onsa ng̃a itilína icatína. - -Colorar. = Pagpíntal, pagtína. * Pagpolá sa nauong sa táno, guican sa -saquét con sa caólao ba. - -Colorear. = Pagsománg̃il, pagsáng̃il. * Pagpolá polá. - -Colorido. = Pagcasacót sa daghánan ng̃a mg̃a color. - -Colorin. = Langgam. * Color ng̃a maáyo ug ng̃a molabáo sa obán ng̃a mg̃a -color. - -Colosal. = Bisan onsa ng̃a labíng dagcó sa obán ng̃a isigcaíng̃on. - -Coloso. = Idem. - -Columbrar. = Quita, tan-ao, solóng. * Tahap, taghap. - -Columna. = Haligue sa cota con sa cahoy ng̃a malíng̃in, con sa lain ng̃a -dagoay. - -Columpiar. = Doyan, tabog, tabiog. - -Columpio. = Idem. - -Colla. = Hang̃in ng̃a mahorós ng̃a madógay toló, opát, oaló ug capin, -osáhay, ca adlao. - -Collado. V. Colina. - -Collar. = Culentas, cuentas, rosario, talicalá sa boláoan, &c., ng̃a -ibítay sa liog. - -Collera. = Liógan. - -Comadre. = Mare. * Mananábang. - -Comadreja. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃ón sa ilagá, apan dagcó. - -Comadron. = Laláque ng̃a manábang sa mg̃a babáye sa ilang pagánac. - -Comandancia. = Pagcacomandante. - -Comandante. = Pang̃ólo, magbolóot, ang magasógo ug magabóot sa pila ca -táuo ng̃a nahasácop sa iang gahóm. * Ang magasógo ug magabóot sa obán -ng̃a mg̃a ponóan ng̃a obus canía. * Ang magabóot ug magahópot sa mg̃a -sacayán sa hari. - -Comandar. = Pagsógo sa mg̃a soldados. - -Comarca. = Cootlánan, pagcanáyon. - -Comarcano. = Silíng̃an, táuo ng̃a mapoyó sa hadóol. - -Comarcar. = Pagnáyon ang usá ca yota sa lain ng̃a yota. * Pagtánom sa -mg̃a cahoy sa pagcataláy, sa pagcaatúbang. - -Combar. = Liquiob, quióom, ticóco, balíquig. - -Combatir. = Pagáoay, pagpang̃óbat, sangcay, damag, dosmog. - -Combes. = Lugar sa ibábao sa salog con sa cubierta sa mg̃a sacayán, -cutob sa taládoc ng̃a guing̃alan ug mayor hasta sa dolong. - -Combinar. = Pagípon, pagáng̃ay, paghúsay. * Pagtándig, pagtándi, -pagíndig. - -Combustible. = Ang masáyon sosonógon. - -Combustion. = Pagcasónog. - -Comedero. = Calán-an. * Bisan onsa ng̃a macaón. - -Comedia. = Comedya, dola. - -Comediante. = Táuo ng̃a apil sa dola. - -Comedido. = Ang táuo ng̃a maábi abíhon, tigtáhod, ang maálam magatóbang, -ang mohátag sa toman ng̃a pagtáhod sa mg̃a talahódon, mataháon. - -Comedio. = Talioála, catong̃ánan sa bisan onsa. - -Comedor. = Ang hing̃áon caáyo. * V. Comedero. - -Comendador. = Táuo ng̃a nahasácop sa catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a -donggánon tong̃ód sa paghátag ug paglólot canía sa Guinóong hari sa Cruz -ng̃a timáan sa iang cahímtang. - -Comentar. = Asoy, sayod, saysay. - -Comento. = Pagcaásoy, pagcasáyod, pagcasáysay. - -Comenzar. = Sogod, ona. - -Comer. = Caon. * Con otro ó con otros. = Salo. * Carne ó pescado crudo. -= Quilao, hilap. * Algo para beber. = Somsom. * Las aves. = Toca, -toctoc. * Los animales, las sementeras. = Pahit. * Tragando enteros los -bocados. = Lamoy. * Un animal á otro. = Sobad. - -Comerciante. = Magbalilígya, domolóong. - -Comerciar. = Pagbalígya sa bisan onsa arón mahabílin ang tobo con -ganancia. - -Comercio. = Pagbalígya, pagpang̃íta sa quinabóhi, sa cabohían, sa -pagbolobalígya sa mg̃a manggad ng̃a guipálit ng̃a daan, sa mg̃a calán-on -con sa bisan onsa. - -Comestible. = Bisan onsa ng̃a macáon, calán-on, cán-on. - -Cometa. = Bitóon ng̃a dagcó ng̃a paquíta usáhay sa Lang̃it, ug may icog -ng̃a hatáas caáyo. * Doláan sa mg̃a báta ng̃a ipalopád sa hang̃in ug -guing̃álan ug talabánog. * Banog banog. - -Cometer. = Pagtógot ang usá sa táuo sa íang gahóm sa lain ng̃a táuo, -pagtógon. * Pagsógod sa bisan onsa. * Pagsayóp, pagbóhat ug salá. - -Comezon. = Pagcacatól, pagcagíloc. - -Cómico. V. Comediante. - -Comida. = Can-on, calán-on. * De solo morisqueta, camote, ube, &c. = -Can-on, loto. * De carne ó pescado. = Sod-an, solá, soda. - -Comido. = Bosog, ang micáon na. - -Comienzo. = Sinógdan guinicánan. - -Comilon. = Hing̃áon, tigcáon caáyo, ang macaón sa mabáscog, ang mocáon -ug labí sa cusadáng̃an. - -Comilona. = Pagcáon, panihápon, paniódto, paniága con pamáhao ng̃a -guibotáng̃an sa daghánan ug sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a calán-on. - -Comino. = Dagámi ng̃a magabóng̃a sa mg̃a liso ng̃a magamáy pa sa humáy ug -magámit sa panácot sa mg̃a calán-on. - -Comisario. = Comisario, táuo ng̃a magatóman sa mg̃a sugo ng̃a guitógon -canía. * Sologóon sa mg̃a gobernadorcillo ug táuo ng̃a guinatagáan ug -baras, ug may gahóm sa pagbólong ug pagdácop sa mang̃a saláan. - -Comision. = Togon ng̃a guitógon sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo. - -Comisionar. V. Cometer hasta pagsógod. - -Comistrajo. = Pagcasacót ng̃a díli ang̃ay sa mang̃a calán-on. - -Comitiva. = Cadaghánan sa mg̃a sologóon ng̃a nanagobán obán sa mg̃a -dagcóng táuo. - -Cómitre. = Magbalántay sa mg̃a preso ug mg̃a boang. - -Como. = Ing̃on, maníng̃on, dao, somála. - -Cómoda. = Panonódlan ng̃a cahoy ng̃a guitaólan sa mg̃a honos honos, sa -pagtípig ug pasolód sa mg̃a bísti ug sa bisan onsa pa. - -Cómodamente. = Sa pagcamasáyon, sa maáyong pagcabótang. - -Comodatario. = Ang moólos sa isigcatáuo sa bisan onsa, ug may -catungdánan sa pagóli sa guiólos con guibáilo. - -Comodidad. = Maáyong pagcabótang. * Cadaghánan sa quinahánglan sa -pagcabóhi, sa quinabóhi, sa cabohían. - -Cómodo. = Polos, caposlánan. * Ang̃ay, oyon, maáyo. - -Como quiera. = Bisan onsa. * Sa bisan onsa ng̃a pagcabotáng̃a, sa bisan -onsa ng̃a pagbóhat. * Somála. - -Compacto. = Libon, madásoc. - -Compadecerse. = Looy, hinóclog, poáng̃od. - -Compadre. = Pare, ang nagacódcod sa pagbóñag con sa pagpirma sa anac sa -lain. - -Compaginar. = Hosay, sohay, ang̃ay, pagbótang ug maáyo. - -Compañero. = Obán, caobán, dapig. - -Compañía. = Pagobán, pagcaobán, caobánan. * Pagsábot, pagóyon, paghiósa -sa pila ca táuo sa ílang pagcomercio. * Tagsa ca tapóc sa mg̃a soldados -ng̃a guinahóptan sa ílang caogalíng̃on ng̃a capitan. - -Compañon. = Itlog sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. - -Comparable. = Bisan onsang botang ng̃a adang itándig sa lain ng̃a botang. - -Comparacion. = Pagcatándig, pagtándi. - -Comparar. = Tandi, tandig, sanglit. - -Comparecencia. = Pagcaatóbang, pagpaquíta pagtóngha. - -Comparecer. = Tongha, atóbang, pagpaquíta. - -Comparsa. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagobán obán sa -nagapacadágcong táuo sa mg̃a dola, ug pacaíngnon ng̃a íang mang̃a sologóon -con mang̃a sacop. - -Compartir. = Bahin, pahat. - -Compas. = Capandáyan sa mg̃a panday sa cahoy ng̃a magámit nila sa ílang -pagsócod sócod. * Paghósay ug pagáng̃ay sa mg̃a tolónggon sa música sa -pagdóyog na. * Pagsádsad sa mg̃a táuo ng̃a nanagsabáy ng̃a macaígo sa -pagdóyog sa mg̃a músico. - -Compasar. = Pagsócod sa compás. - -Compasion. = Poáng̃od, calóoy, pagcahinóclog. - -Compasivo. = Mahinoclógon, mapoang̃ódon, malolóy-on mang̃iloóyan. - -Compatriota. = Isigcataguilóngsod. - -Compeler. = Pogos, logos. - -Compendiar. = Pagláctod, pagdináclit. - -Compendioso. = Lináctad, dinalí, dináclit. - -Compensar. = Balos, bayad. - -Competencia. = Pagcalális, pagcasócol socol, pagcaílog. * Tong̃ód, -catongdánan. - -Competente. = Igo, tacós. - -Competer. = Tong̃ód. - -Competir. = Lalis, solosócol, ilog. - -Compilar. = Pagtígom, paghiósa. - -Compinche. = Abian, higála, dapig. - -Complacer, complacerse. = Pagsílbi ug maáyo sa lain, pagáng̃ay, pagóyon -sa iang cabobót-on. * Lipay, himóot. * Saya saya, sayág. - -Complemento. = Pagcatóman, catapúsan. - -Completamente. = Sa pagcatóman, sa pagcaígo. - -Completar. = Toman, tapos, tibáoas, ponó. - -Completas. = Catapúsan ng̃a pang̃adyeón sa mg̃a Padre, sa matagádlao. - -Completo. = Toman, ponó. - -Complexion. = Quinaía sa tagsa ca táuo sa pagcatámboc, sa -pagcamasaquíton con sa pagcamaáyong laoas. - -Complicacion. = Pagcaípon, pagcating̃ób sa daghánan ng̃a mg̃a botang ng̃a -nagcacaláin lain. - -Complicar. = Pagípon, pagsacót pagting̃ób sa mang̃a botang ng̃a -nanagcaláin lain. - -Cómplice. = Masigcamacasasála, obán caobán sa salá. - -Componer. = Hosay, sohay, ang̃ay, pagbótang ug maáyo, ayo. - -Comporta. V. Canasta. - -Comportable. = Alantóson. - -Comportamiento. = Batásan. - -Comportar. = Ilob, antos, aco. - -Compostura. = Pagáyo sa nagadáot. * Pagdáyan dáyan sa bisan onsa. * -Paghósay sa láoas. - -Compra. = Pagcapálit. - -Comprador. = Pomalálit, tigpálit. - -Comprar. = Palit, bacal. * Vino ú otra bebida. = Tang̃oay. - -Comprender. = Locob, sacop. * Sabot, toquib. - -Comprensible. = Ang masáyon sabóton, pagatoquíbon. - -Comprension. = Salabótan, ihibaló, húna húna. - -Comprensivo. = Ang macatóquib, ang macasábot. - -Comprensor. = Idem. * Ang macalócop, macasácop. - -Compresivo. = Ang macapogós, macalógos, macapigós. - -Comprimir. = Logos, pogos, pigós. - -Comprobar. = Pagmatúod. * Pagtánding ang usá ca botang sa lain ng̃a -botang. - -Comprofesor. = Ang isigcamagsáma sa opicio. - -Comprometer. = Pagbótang sa bisan cansa ng̃a táuo sa cahigayónan ng̃a -catahápan, ng̃a may catáhap. * Pagbótang sa ilálom sa catongdánan sa -bisan cansa ug bisan onsa. - -Compromiso. = Caculían, samoc, casamócan, catáhap, doha doha, calisód. - -Compuerta. = Pacas sa pultáhan, sa tacop, ang usá ca dahon sa doróha -ng̃a macahímo sa tibúoc ng̃a pultahán con tacop. * Mg̃a papán ng̃a -macasámpong ug macatábon sa alaguían sa tobig sa mg̃a canal. - -Compuestamente. = Sa pagcahósay, sa pagcaáyo, sa pagcaáng̃ay. - -Compulsa. = Hinúad sa bisan onsa ng̃a camatoódan. - -Compulsion. = Pagcalógos, pagcapógos. - -Compuncion. = Paghinólsod, casáquet tong̃ód sa salá ng̃a guibóhat. - -Compungir. = Hinólsol, sáquet, tapat. - -Computar. = Pagcuenta, pagíhap, pagísip. - -Cómputo. = Cuenta, ihap, isip. - -Comulgar. = Caláoat, pagcaláoat sa mahál ng̃a laoas sa atong Guinóong -Jesucristo. - -Comulgatorio. = Calaoátan. - -Comun. = Bisan onsa ng̃a ang̃ay ug oyon sa daghan ng̃a mg̃a táuo, mg̃a -mananáp con mg̃a botang. * Bisan onsa ng̃a dili mahál, ng̃a dili bilírhon. -* Cadaghánan sa mg̃a táuo sa usá ca Guinharían, provincia con longsod. * -Cadaghánan sa mg̃a principales, sa mang̃a dato, sa mg̃a longsod. * -Pamos-onan, calibáng̃an. - -Comunal. = Ang nahatong̃ód sa tibúoc ng̃a longsod. - -Comunicable. = Ang madaláhig, ang matácod sa daghan ng̃a mg̃a táuo. - -Comunicacion. = Pagcadaláhig, pagcatacód. - -Comunicar. = Daláhig, tacód. * Sombong, asoy, sayod. * Sabot, -pagpólong. * Paquigsámbang, paquitámbag. - -Comunidad. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanaglóon ug nanagípon sa -pagpoyó sa usá ca baláy. * V. Comun desde cadaghánan. - -Comunion. = Pagcacaláoat, pagcaambítan, pagcaámbit. - -Comunmente. = Sa masóbsob, sa masócot, sa macadághan, sa masábog. - -Con. = Sa, can, cang. * Obán, apil, dong̃an. - -Conato. = Toyo, pagcasingcámot. - -Concausa. = Tong̃ód ng̃a dong̃an. - -Concavidad. = Loang, loyac, siclob. * Yahong. - -Concebir. = Samcon, mabdos. * Sabot, habaló, alam. - -Conceder. = Togot. * Oyon, ang̃ay. - -Concejo. = Ting̃ób, pagcabildo sa gobernadorcillo ug sa mg̃a dagcóng táuo -sa longsod. - -Concepcion. = Pagcasámcon. - -Concepto. = Paghúna húna, pagsábot. - -Conceptuar. = Idem. - -Concernir. = Tong̃ód. - -Concertadamente. = Sa pagcahósay, sa pagcaáng̃ay. - -Concertar. = Hosay, ang̃ay, pagpahamótang sa maáyo. * Sabot, pagpólong -pólong, amóma. - -Concesion. = Pagcatógot, pagtógot. - -Conciencia. = Paghibaló, pagálam, pagsábot ng̃a guican sa atong -caogalíng̃on ng̃a húna húna ug cásing cásing, sa daútan ng̃a tacós -pagalicáyan, ug sa maáyo ng̃a adang ta unta boháton. - -Concierto. = Pagcahósay, pagcabótang ng̃a maáyo sa bisan onsang botang. -* Pagcasábot, pagcaóyon, pagpólong sa pila ca táuo sa bisan onsa ng̃a -pagaboháton nila. - -Conciliar. = Paghósay, pagáyo sa mg̃a cabobót-on ng̃a nanagbíquil biquil. -* Pagcábig sa bisan cansang táuo sa maáyong boot sa lain. - -Concilio. = Catilíngban sa mg̃a Obispo ug sa mang̃a Padre, sa pagsábot ug -pagpólong sa tong̃ód sa mg̃a tolománon sa santa Iglesia ug sa mg̃a -toloóhan sa mg̃a cristianos. - -Concisamente. = Sa pagcaláctod, sa pagcadáclit. - -Conciso. = Ang guipamólong, ang guiíng̃on, ang guisólat sa pagcaláctod, -sa pagcadináclit. - -Concitar. = Paghópo. - -Conciudadano. = Isigcataguilóngsod. - -Conclave. = Lugar ng̃a pagatíngban sa mg̃a Padre ng̃a Cardenales, sa -paghing̃álan sa bag-ong Santos ng̃a Papa. - -Concluir. = Tapos, obus, tibáoas, homan, camhan, tiboas. - -Conclusion. = Catapósan, pagcatibáoas, pagcahóman. - -Concofrade. = Isigcacofrades. - -Concolega. = Isigcacolegial. - -Concordancia. V. Concierto. - -Concordar. V. Conciliar. * Pagáng̃ay, pagóyon. - -Concordato. = Pagsábot sa mg̃a haring cristianos ug sa Santos ng̃a Papa, -sa tong̃ód sa obán ng̃a mang̃a tolománon sa Singbahán. - -Concordia. V. Concierto. * Paghiósa. * Camatoódan ng̃a guisolátan sa -guisabótan sa pila ca táuo. - -Concretar. V. Conciliar y Concordar. - -Concubina. = Sandil, bigáon, camaáyo, honag. - -Concubinario. = Ang laláqui ng̃a may camaáyo. - -Concubinato. = Pagpoyó, paglóon, pagípon sa laláqui ug babáye ng̃a díli -miño. - -Concúbito. V. Cóito. - -Conculcar. = Pagtonób. - -Concuñado. = Bilas, ang igsóon sa bayáo. - -Concupiscencia. = Cailíbgon ng̃a daútan, mang̃íl-ad. - -Concurrencia. = Ting̃ób, tagbo, pagtámbong sa daghan táuo sa bisan diin. - -Concurrente. = Ang moting̃ób, ang motágbo, ang motámbong. - -Concurrir. = Tagbo, ting̃ób, tambong, doong, tabo. - -Concurso. V. Concurrencia. * Pagcatábang. - -Concusion. = Pagcalíhoc, pagcatándog ng̃a ahat, mabáscog, sa bisan onsa. - -Concha. = Baláyan sa mg̃a quinháson. - -Concha-carey. = Sisic. - -Concha-nácar. = Tipay. - -Conchabar. = Paghiúsa, pagdóol. * Pagípon, pagobán. - -Conchudo. = Mananáp ng̃a may baláyan ng̃a maíng̃on sa quinháson. * -Matahápon, batid. - -Conde. = Táuo ng̃a bilídhon tong̃ód sa cahímtang ng̃a guitógot canía sa -hari. - -Condecorar. = Paghátag sa táuo sa maáyong dong̃og, pagtógot canía sa -hatáas ng̃a opicio con cahímtang. - -Condenado. = Ang toa sa impierno, sa espierno, madáot. - -Condenar. = Paghócom sa mg̃a hocom, sa mg̃a ponóan. * Paghócom sa Dios sa -mg̃a daútan ng̃a táuo sa impierno, sa mg̃a casaquétan ng̃a dayon, ng̃a dili -matápus. - -Condensa. = Lugar, solód ng̃a pagatipígan, tipigánan, pagabotáng̃an ug -pagasódlan sa bisan onsa. - -Condensar. = Pagtibúoc, paghágcot sa bisan onsa, sa dogó, sa tubig, sa -vino, sa nana, &c. - -Condesa. = Ang asáoa sa conde. - -Condescendencia. = Pagpaságad, pagcaóyon, pagcatángdo, pagcabóot. - -Condescender. = Sagád, pasagád, ayon, oyon, boot, tangdo, angdo, togot. - -Condicion. = Pagcaquinaía sa mg̃a botang, hingtóngdan, tong̃ód, -quinahánglan. - -Condicional. = Ang guiobánan sa bisan onsa ng̃a hingtóngdan con -quinahánglan ba. - -Condignamente. = Sa pagcatacús, maíng̃on, ing̃on, somála sa mg̃a -pahanóngdan. - -Condigno. = Casáquet, castigo, balos ng̃a maáyo con daútan, somála sa -mg̃a pahanóngdan. - -Condimentar. = Pagbótang ug panácot sa mg̃a calán-on. - -Condimento. = Mg̃a panácot sa paghátag ug lalím ng̃a maáyo sa mg̃a -calán-on. - -Condiscípulo. = Isigcatinón-an. - -Condolerse. V. Compadecerse. - -Condonar. = Pasáylo. - -Conduccion. = Paghátud, pagdála. * Pagmando, pagóna. - -Conducente. = Bisan onsa ng̃a ang̃ay sa maáyong pagbóhat ug pagpamólong. - -Conducir. = Hatud, dala, mando, oyon, ang̃ay, pagóna. - -Conducta. = Batásan, gaoi, cagaoían. - -Conducto. = Canal ng̃a alaguían ug baháan sa tobig. - -Conductor. = Ang nagamando, magoóna. - -Coneja. = Conejos ng̃a baye. - -Conejera. = Baláyan sa mg̃a conejos. * Lang̃ob ng̃a hatáas ug haíctin, -maíng̃on sa baláyan sa mang̃a conejos. - -Conejo. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay sa iríng, apan hatáas -ugáling ang íang dalónggan. - -Conexion. = Pagpalang̃áquit, pagcabáat, pagcatácgos, pagcaíng̃on. - -Confabulacion. = Solti. * Sogílon, cagóla, pagpólong pólong. - -Confabular. = Idem. - -Confeccion. = Tambal ng̃a mahímo sa mg̃a nanagcaláin lain ng̃a mg̃a dahon, -gamót con lindog ng̃a guibócboc: usáhay mahomót. - -Confeccionar. = Pagbóhat sa mg̃a tambal. - -Confederacion. = Pagcaábian, pagcahigála, paghiósa, pagcadápig, -pagsábot. - -Confederarse. = Hiósa, sabot, dapig. - -Conferencia. V. Confabulacion. - -Conferenciar. = Idem. - -Confesar. = Tug-an, suguílon, sombong. - -Confesion. = Pagtóg-an sa táuo ng̃a mocompisál sa iang mg̃a salá, sa -Padre ng̃a guicompisálan nía. - -Confeso. = Ang táuo ng̃a nagatóg-an sa hingbalóan nia. - -Confesonario. = Compisálan, lugar ng̃a pagatug-ánan ug pagasoguilánan sa -mg̃a salá. - -Confesor. = Ang Padre ng̃a pagacompisálan sa mang̃a táuo, ang -guitog-ánan, guisogínlan sa mg̃a salá. * Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a -santos ng̃a oalá omági sila sa pagcamartir. - -Confiable. = Ang tacús ng̃a paglaóman, ng̃a salígan. - -Confiado. = Táuo ng̃a palábi labíhon, ng̃a nagasálig sa ia lamang ng̃a -caogalíng̃on ng̃a gahóm ug quinaádman. - -Confianza. = Calaóman, casalígan, pagpalábi labi, pagcatúgyan. - -Confiar. = Laom, salig, tugyan. - -Confidente. = Ang guilaóman, ang guitugyánan, ang sinalígan. - -Configuracion. = Ang dagoay sa bisan onsa. - -Configurar. = Paggáma, paghímo, paghátag sa dagoay sa bisan onsa ng̃a -guibóhat. - -Confin. = Caotlánan, canayónan. * Guinharían, provincia con longsod ng̃a -nayon sa lain Guinhadían, &c. - -Confinar. = Nayon. * Hing̃ílin, halin. - -Confirmacion. = Pagmatúod, pagcamatúod, camatoódan sa bisan onsa. * -Pagpirma, paglíg-on sa Pagtóo ng̃a guicaláoat sa mg̃a cristianos sa -pagbóñag caníla: ang icadóha ca sacramento sa atong Inahán santa -Iglesia. - -Confirmar. = Paglíg-on. * Pagpirma sa mg̃a cristianos sa pagdíhog caníla -sa señor Obispo sa santos ng̃a lana, ug sa pagtóman osáb sa obán ng̃a mg̃a -tolománon niíning sacramento. - -Confiscar. = Pagcóha sa hocom sa mg̃a salapí, mang̃a manggad ug mg̃a dona -sa mg̃a saláan. - -Confitar. = Paghílog, pagdíhog sa asúcar con sa calámay sa mg̃a bong̃a ug -bisan onsa ng̃a calán-on ng̃a pagatam-íson. * Paglóto sa sabáo sa asúcar -con sa calámay sa bisan onsa ng̃a bóot ng̃a boháton ug matám-is. - -Confite. = Matám-is ng̃a diótay ug malíng̃in. - -Confitería. = Baláy ng̃a pagabohátan ug pagbaligyáan sa mg̃a matám-is. - -Confitura. = Matám-is. - -Conflicto. = Pagcabáscog sa pagáoay, sa pagpang̃óbat. * Casáquet, -cagóol, cayógot, calisód sa húna húna ug sa cásing cásing, cabalísa. - -Confluencia. = Pagcatágbo sa dohá ca sobá. - -Confluir. = Pagtágbo sa dohá ca sobá. * Ting̃ób, tabo, tambong. - -Conformar. = Pagáng̃ay, pagóyon sa usá ca táuo sa mg̃a polong ug sa -guihúna húna sa lain ng̃a táuo, con ang usá ca botang sa lain ng̃a -botang. * Pagántos, pagílob, pagáco. - -Conforme. = Magsáma, topóng, ang̃ay. * Ang magaílob. - -Conformidad. = Pagcaóyon, pagcasonód. * Pagcasáma, pagcaíng̃on ing̃on. * -Maáyong pagsábot, pagáng̃ay, pagpólong sa pila ca táuo. * Pagílob, -pagántos sa mg̃a casáquit ug mg̃a calisdánan. - -Confortar. = Paglíg-on, paghátag ug gahóm ug cosóg. - -Confricar. = Hilot, comó, comos. - -Confrontar. = Acob, atóbang. * Confinar. - -Confundir. = Sacót, boloc, gobót. * Sayóp, ala, balíng̃ag. * Olao. * -Obus, paóbos. - -Confusamente. = Sa pagcabóloc. - -Confusion. = Cabóloc, cagobót, casacót. * Doha doha sa húna húna, -pagpaóbus sa boot. * Caólao. - -Confuso. = Ang nagobót. * Ang nabóloc. * Ang nasacót. * Ang naólao. * -Ang hióbsan sa boot. * Ang dili madáyag, dili maquíta, dili masáyod, -díli maásoy caáyo. - -Confutar. = Paglális sa bisan cansa arón madáyag ang matóod, pagíndig -indig. - -Congelar. V. Condensar. - -Congeniar. = Pagáng̃ay sa gaoi, sa cagaoían. - -Conglobar. = Ipon, tapoc, ting̃ób, ogdo. - -Conglutinar. = Pagpílit, pagpadápat sa usá ca botang sa lain ng̃a -botang. - -Congoja. = Pogdao. * Aoa, cotas, cogtas, cabódlay. * V. Conflicto desde -casáquet. - -Congojar. = Idem. * V. Acongojar, oprimir. - -Congojoso. = Ang nagapasáquet, ang nagapalisód. * Quinayógtan, -gurcalísdan, guicasaquítan, pologdáoon. - -Congraciar. = Pagpatigáyon sa pagcóha sa maáyong boot sa isigcatáuo, -pagpalángga, paghigógma. - -Congratular. = Pagpaquíta sa bisan cansa ng̃a táuo sa calípay sa iang -cásing cásing, tong̃ód sa maáyong palad sa isigcatáuo. - -Congregacion. = Caltilíngban sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a táuo, sa -pagsábot ug pagpólong polong sa bisan onsa ug ibótang sa ilang -pagcabildo. - -Congregar. = Ting̃ób, tambong, tabo, tagbo. * Tapoc, ipon. - -Congreso. V. Congregacion. * Catilíngban sa mang̃a dagcóng táuo sa mg̃a -Guinhadían, sa paghúsay sa mg̃a holosáyon ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a hari. - -Cóngrio. = Isda ng̃a oaláy tonóc, maíng̃on ing̃on sa dagoay sa catsile. - -Congruente. = Tacús, igo, ang̃ay. - -Cóngruo. = Idem. - -Conjetura. = Catáhap, húna húna ng̃a macaígo tong̃ód sa mg̃a timáan, ng̃a -nadayág, caháng̃op. - -Conjeturar. = Paghúna húna, pagtáhap sa bisan onsa, tong̃ód sa mg̃a -timáan, hang̃op. - -Conjuez. = Isigcahócom. - -Conjuncion. = Pagcaípon, pagcaláquip. - -Conjunto. = Tinápoc, tiníng̃ob, inípon. * Ang higála, ang abian, ang -caobánan, haóp. - -Conjuracion. = Pagcaálsa, pagsócol sa mg̃a ponóan, pagdilí sa pagsogót. - -Conjurador. = Ang nagapaálsa sa obán, ang nagasámbag sa pagsócol sa mg̃a -ponóan ug sa pagdilí caníla sa pagsogót. - -Conjurar. = Alsa, socol, pagdilí sa pagsogót, pagáoay, pagpang̃óbat sa -mg̃a ponóan. * Pagpang̃ádye, sa may gahóm, sa mg̃a pang̃adyéon ng̃a -guitagána sa santa Iglesia, sa pagbógao, sa pagpaháoa sa mg̃a dagútan, -sa mg̃a yaoa, sa mg̃a laoas sa mg̃a táuo. - -Conjuro. = Pang̃adyéon ng̃a icapagóa sa mg̃a yaoa sa laoas sa mg̃a táuo, ug -icapaháoa, igapahalayó, sa mg̃a onós, sa mg̃a mananáp ng̃a nang̃adáot sa -mang̃a cabalánan, ug sa bisan onsa contra sa mang̃a táuo. * Pang̃adyéon -ng̃a bacácon ng̃a igapang̃aníto, icadioáta. - -Conmemoracion. = Pagdúmdum, paghándom, paghísgot sa toa sa halayó. * -Fiesta sa mg̃a minatáy, adlao ng̃a guitagána sa santa Iglesia sa -pagpang̃ádye tong̃ód sa mg̃a calág sa purgatorio. - -Conmemorar. = Soguílon, handom, domdom, hisgot. - -Conmensal. = Sólod bálay, sologóon, táuo ng̃a mocáon ug mapoyó sa baláy. - -Conmensuracion. = Pagcasáma, pagcatopóng sa mang̃a botang, pagcaíng̃on. - -Conmensurar. = Pagsócod sa pagcatopóng. - -Conmigo. = Canáco, canáho. - -Conminar. = Paghólot, paghómot, pagágda sa hocom sa táuo ng̃a may -catáhap, ng̃a guicatahápan ng̃a nacasalá, arón mamólong sa matúod. - -Conmiseracion. = Calóoy, poáng̃od, pagcahinóclog. - -Conmixtion. = Pagcasacót, pagcagóbot, pagabóloc. - -Conmocion. = Cabóloc, cabórong sa húna húna. * Pagálsa. * Cagóbot sa -Guinharían, sa provincia con sa longsod. - -Conmover. = Gobot, samoc, lihoc. - -Conmutacion. = Pagcabáilo, pagcatagáilo, pagcailís, pagcatagílis. - -Conmutar. = Ilis, bailo, tagáilo, tagílis, poli, sobli. - -Connatural. = Ang quinaía sa tagsa ca botang, ang caogalíng̃on sa iang -pagcamáo. - -Connaturalizarse. = Anad, ang̃ay. - -Connivencia. = Pagpaságad, pagpasáilo sa mg̃a ponóan sa mg̃a sayóp ug mg̃a -saláng diótay sa ilang mang̃a guinsacópan. - -Connumerar. = Soguílon, hisgot. * Isip, ihap. - -Conocedor. = Ang macaíla, ang macatóquib, ang macahúna húna. - -Conocer. = Ila, habaló, húna húna, toquib, togcad, togcal. - -Conocidamente. = Sa pagcadayág, sa pagcaháyag, sa pagcaásoy, sa -pagcaoaláy doha doha. - -Conocido. = Caíla, Ila. * Bilídhon, halángdon. - -Conocimiento. = Ihibaló, húna húna. - -Con qué? = Sa onsa? - -Conquista. = Pagpang̃óbat. * Ang guipang̃obátan. * Longsod, Guinharían, -&c., ng̃a guiángcon sa harí con sa táuo ng̃a dili onta tagía, tong̃ód sa -iang dagcóng gahóm, sa iang mg̃a soldados, ug sa iang pagáoay ug -pagpang̃óbat. - -Conquistar. = Pagpang̃óbat, pagángcon. * Pagcóha sa maáyong boot sa -isigcatáuo, paghópo. - -Consagrar. = Pagdaláng̃in. * Pagsángpot ug pagpamólong sa Padre ng̃a -nagamisa sa mg̃a polong ng̃a guipamólong ni Jesucristo sa catapúsan ng̃a -pagpanihápon nía obán sa iang mang̃a guintón-an, arón magáma ug mahímo -ang bilídhon ug mahál ng̃a laoas ug dogó sa maong Dios, sa tinápay ug sa -vino. * Pagtíndog sa ladáoan, columna, &c., arón mahabílin hasta sa -cadogáyan sa panomdóman sa mang̃a táuo ng̃a nanagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a -cating̃aláhan ug bantógon. - -Consanguíneo. = Caobánan. - -Consanguinidad. = Pagcacaobánan ng̃a guican sa usá lamang ca guinicánan, -sa maong tigúlang. - -Consecucion. = Pagcóha, pagdáng̃at sa guitúyo. - -Consecuencia. = Camatóod ng̃a mosonód sa bisan onsa ng̃a camatoódan. * -Bisan onsang bohat ng̃a mosonód sa lain ng̃a bohat. - -Consecutivo. = Ang mosonód sa lain. - -Conseguir. = Coha, dáng̃at. - -Conseja. = Soguílon ng̃a bacácon. - -Consejera. = Asáoa sa consejero. - -Consejero. = Somosámbag, somalámbag, ang nagasámbag, nagatámbag. * Ang -nagaoáli, nagasáoay, nabárlong. - -Consejo. = Tambag, sambag. * Oáli, laygay. * Hocmánan ng̃a labáo, -dagcóan. * Badlong. - -Consentido. = Báta ng̃a padayégon, ng̃a dili pagabarlóng̃on ug saoáyon sa -íang mg̃a tigúlang, matinománan sa íang malágsot ng̃a cabobót-on. * Bana -ng̃a magapaságad sa íang asáoa ng̃a macasalá sa laín, ng̃a moántos ug -magaílob sa caólao ng̃a guibótang canía sa íang asáoa ug sa camaáyo nía. - -Consentidor. = Ang magapaságad. - -Consentimiento. = Pagángdo, pagtángdo, pagbóot, pagpaságad. - -Consentir. = Boot, angdo, tangdo, ságad, oyon, ang̃ay, ando. - -Conserva. = Bisan onsa ng̃a matám-is ng̃a linóto sa sabáo sa asúcar con -sa calámay, ng̃a magáhi gahi ug mahágcot. - -Conservacion. = Pagcadáyon, pagcadógay. - -Conservador. = Ang nagatípig, ang nagabántay ug nagabáton sa bisan -onsa, hasta sa dogay. - -Conservar. = Pagbántay, pagpadáyon, pagbáton, pagcógi, pagtípig sa -bisan onsa hasta sa dogay. - -Considerable. = Ang tacós ng̃a palandóng̃on, hunahunáon, pamatng̃ónon, -timaánan. - -Considerar. = Palándong, matng̃on, húna hóna, timáan. - -Considerado. = Táuo ng̃a mamólong ug magabóhat sa maáyong húna húna. * -Ang nagapalándong, nagamátng̃on ug nagahúna húna ng̃a dáan sa oalá pa sía -mahanáyac sa pagpamólong ug sa pagbóhat. - -Consiervo. = Isigcaolípon, taláp-od. * Isigcabíhag, isigcasologóon. - -Consignar. = Pagtimáan, pagtódlo. - -Consigo. = Canía. - -Consiliario. V. Consejero. - -Consistencia. = Pagcadógay, pagcamáo. * Pagcalíg-on, pagcagáhi, -pagcatíga. - -Consistente. = Ang may calig-ónan. - -Consistir. = Pagguícan ang usá ca botang sa lain ng̃a botang, -paglíngcod, pagtíndog ang usá ca botang sa lain ng̃a botang: ang cahoy -sa iang gamót ang baláy sa iang cimientos ang salog sa soleras, &c. - -Consistorio. = Cabildóhan. * Catilíngban sa mg̃a Cardenales sa atobáng̃an -sa Santos ng̃a Papa, sa pagpahibaló ug pagbaláod sa ng̃alan sa mg̃a Obispo -ng̃a guibóhat nia, ug sa pagsábot sa bisan onsa ng̃a tacós boháton, sa -tong̃ód sa mg̃a tolománon ug holosáyon sa santa Iglesia. - -Consorcio. = Obán, caobán. - -Consolable. = Ang arang lipáyon. - -Consolablemente. = Sa pagcalípay. - -Consolacion. = Paglípay. * Santísima Vírgen sa calípay. - -Consolador. = Ang nagalípay, polong ug bohat ng̃a igacalípay. - -Consolante. = Idem. - -Consolar. = Lipay, pagsámpag sa mang̃a polong ng̃a malómo, matám-is ug -maáyo. - -Consolidar. = Paglíg-on pagsómpay, pagáyo sa nabalí con nabóong. - -Consonancia. = Pagcaáng̃ay, pagcaóyon. - -Consorcio. = Pagcaobán sa mg̃a nanaglóon ug nanagípon sa maong -pinoyánan, pagcaonóng. - -Consorte. = Ang nahaonóng sa palad sa lain. * Ang asáoa, ang bana. - -Conspiracion. V. Conjuracion. - -Conspirador. V. Conjurador. - -Conspirar. V. Conjurar hasta pagpang̃ádye. - -Constancia. = Calig-ónan, pagcadáyon, pagpadáyon. - -Constante. = Ang malíg-on, ang may calig-ónan. - -Constantemente. = Sa pagcalíg-on, sa malíg-on. - -Constar. = Matúod, dayág. - -Constelacion. = Tapoc, cadaghánan sa mg̃a bitóon ng̃a nagdóol. - -Consternacion. = Calísang, pagcalísang sa húna húna, sa boot, sa cásing -cásing. - -Consternar. = Lísang, cogmat. - -Constipacion. = Sip-on. -Constipado. = Idem, sip-ónon, guisíp-on. - -Constipar. = Sip-on. - -Constitucion. = Pagcamáo. * Dagoay, quinaía ng̃a caogalíng̃on sa bisan -onsa. * Batásan. - -Constituir. = Gama, himo, bóhat, tocod. - -Constitutivo. V. Constitucion. * Ang nagapaláin sa usá ca botang sa -lain ng̃a botang. - -Constreñir. = Logos, pogos, pigós, hogot. * Songsong. - -Constructor. = Ang magagáma ug magabóhat sa bisan onsa. - -Construir. = Bohat, gama, himo, tocod. * Paghóad, pagmáymay, paglóas sa -usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong, hobar. - -Construpador. = Ang macasalá sa usá ca dalága, sa linogsánay, sa -paglógos canía. - -Construpar. = Paglógos sa usá ca dalága sa pagpacasalá canía, pagcasalá -sa usá ca dalága sa linogsánay. - -Consuegro. = Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa amahán ug inahán sa bana, ug -sa amahán ug inahán osab sa asáoa, sa mg̃a tigólang sa usá ca magtiáyon. - -Consuelo. = Calípay. - -Consuetudinario. = Táuo ng̃a may batásan sa pagapamólong con sa pagbóhat -sa bisan onsa, ng̃a naánad na. - -Consulta. = Paquigsámbag, pagquitámbag, pagquigásoy, pagquisáyod, -pagpang̃ótana. - -Consultante. = Ang naquigsámbag, naquigásoy, naquigsáyod, naquigtámbag, -nang̃otána. - -Consultar. V. Consulta. * Pagsábot, pagpólong polong sa bisan onsa ng̃a -arang pagaboháton. - -Consultor. = Táuo ng̃a quinaadmánon, mang̃ialáman, ng̃a motóbag sa -guipang̃otána canía sa tong̃ód sa bisan onsa ng̃a halálom. - -Consumacion. = Catapúsan, pagcahúman, pagcatibáoas pagcaopús, -pagcaóbus. - -Consumado. = Bisan onsa ng̃a hingpit, toman, ug maáyo uyámot. - -Consumar. = Toman, hingpit, pagbóhat ug maáyo, caáyo, sa bisan onsa. * -Pagtúman sa pagcamagtiáyon, sa nahaóna pa, sa mang̃a bag-ong miño. - -Consumido. = Táuo ng̃a maníoang uyámot, masaquíton, malúspad, sa mamála -ng̃a panit. - -Consumir. = Hodot, homan, tapos, tibáoas, obos, opús, laglag, oalá. * -Pagcaláoat sa laoas sa atong Guinóong Jesucristo sa mg̃a Padre, sa -pagmisa nila. - -Consumo. = Ang mg̃a calán-on ug bisan onsa pa ng̃a mahorót, mahóman, -matibáoas. - -Consuncion. V. Consumir desde pagcaláoat. * Pagcaníoang. - -Consuno (de). = Sa pagcahiósa, bisan onsa ng̃a pagaboháton sa maáyong -pagsábot sa pila ca táuo. - -Consustancial. = Pagcamáo ng̃a magsáma ug topóng sa totoló ca Personas -sa Santísima Trinidad. - -Consustancialidad. = Paghiósa, pagcamáo ng̃a diósnon sa totoló ca -Personas sa Santísima Trinidad. - -Contacto. = Pagcadápat, pagcasígpit, pagcadóol sa mg̃a botang. - -Contador. = Ang magaísip, ang magaíhap, ang magacuenta. - -Contaduría. = Baláy ng̃a pagabatónan ug pagahóptan sa nagacaláin lain -ng̃a mg̃a cuenta. - -Contagiar. = Tacód, docot. - -Contagio. = Salot, saquét ng̃a matacód, madócot. * Mang̃a salá, mg̃a -batásan ng̃a daótan ng̃a motacód, modaláhig sa lain. * Pagcadaótan, -cadáot, pagcahagálam ng̃a guican sa mg̃a salá ug sa batásan ng̃a mang̃íl-ad -sa obán. - -Contagioso. = Idem. - -Contaminar. V. Contagiar. * Pagtalápas sa mg̃a sogo sa Dios ug sa santa -Iglesia. - -Contar. = Isip, ihap. * Soguílon, íng̃on. - -Contemplacion. = Pagpalándong, paghúna húna, pagmátng̃on. - -Contemplar. = Palándong, húna hona, matng̃on. * Solong, quita, tan-ao, -híling, li-li. - -Contemplativo. = Táuo ng̃a tigpalándong, ang nagahúna húna, ang -namátng̃on. - -Contemporáneo. = Talidóng̃an, dong̃an. - -Contemporizar. = Pagáng̃ay, pagóyon, sa cabobót-on sa lain. - -Contencion. = Pagcalális, pagílog. - -Contender. = Lalis, aoay, damag, dosmog, pagpang̃óbat, ilog. - -Contener. = Sacop, locop. * Haoid. * Pagpogóng sa mg̃a cailíbgon. - -Contenido. = Ang maálam magpogóng sa mg̃a cailíbgon, boótan. - -Contenta. = Gasa, gala, regalo. - -Contentar. = Lipay, pagóyon sa pagbóot sa lain, pagtóman sa íang -cabobót-on. - -Contento. = Calípay. * Ang malípay, malipáyon. * Ang guilípay. - -Contestacion. = Pagtóbag. - -Contesto. = Tobag, balíbad. * Pagmatúod sa guiíng̃on sa obán. - -Contextura. V. Configuracion. - -Contienda. = Aoay, paglális, pagdámag, pagpang̃óbat. - -Contigo. = Canímo. - -Contiguamente. = Sa pagcadóol, sa pagcatopál, sa pagcanáyon. - -Contiguo. = Ang nagatopál, ang midóol. - -Continencia. = Pagcapogóng, pagpogóng sa mg̃a cailíbgon, casadáng̃an. - -Continente. V. Contenido. * Dagoay, báihon sa tagsa ca táuo. * Bisan -onsa ng̃a macasácop sa lain botang. * Yota ng̃a dagcóan caáyo, ug labing -dagcó sa yota sa mg̃a polo. - -Contingente. = Ang arang magtúman, ug ang dili opód cahá matúman. * -Tampo, bahin, &c., ng̃a baláydon sa tagsa ca táuo, tampa. - -Continuacion. = Pagcadáyon, pagdáyon. - -Continuadamente. = Sa pagcadáyon. - -Continuar. = Dayon, paráyon, pagnáyon. - -Continuo. = Ang guibóhat sa oaláy honong, sa oaláy lang̃an, sa canónay. -* Bisan onsa ng̃a bahin sa bisan onsa. * Nayon. - -Contonearse. = Quiling quiling, líqui líqui, líquid líquid, pagpadáyeg -sa paglacát. - -Contornear. = Toyoc, libod, libót, licos. - -Contorno. = Bisan onsa ng̃a macalibót ug macasácop sa lain. - -Contra. = Batoc. - -Contrabando. = Pagcomercio, pagbalígya sa mang̃a manggad ng̃a guidilí sa -hari ug sa batásan. - -Contraccion de nérvios. = Pagcaquíoi, pagcabínhod, pagcabánhod. - -Contracosta. = Sa luyong dagat. - -Contradanza. = Sayáo, sabáy ng̃a guisabáy sa daghánan ng̃a mg̃a táuo ng̃a -nanagpárang pagdáng, ug nanagsigcápot capot sa ilang mg̃a camót, -nanaglibót libót ug nagsigbolobalígtos sila. - -Contradecir. = Pagdilí, pagbátoc sa guimatóod sa lain, paglális. - -Contradiccion. = Idem. - -Contradictor. = Ang nagadilí sa guimatóod sa lain, ang nagalális. - -Contraer. = Dool, sigpit, dapat, topál. * Quíoi, binhod, banhod. * -Pagláctud sa soguílon, pagdáclit. - -Contrahacer. = Pagbóhat sa bisan onsa ng̃a botang maíng̃on ing̃on sa lalin -ng̃a botang, pagmáo mao. - -Contrahecho. = Táuo ng̃a boctot ug sa balíquig ng̃a laoas. - -Contrarestar. = Paglális, pagsócol. - -Contrariedad. = Pagcabátoc. - -Contrario. = Aoay, caáoy. * Batoc. - -Contrastar. V. Contrarestar. - -Contraste. = Táuo ng̃a may opicio sa paghíling sa salapí ug sa pagíla -con maáyo ba con daótan, ug sa pagtímbang ug paghíling sa mg̃a hyas sa -boláoan con sa salapí, ug sa pagmarca ug pagtimáan caníla. * Paglális, -pagáoay. * Pagcábalhin ng̃a ahat sa hang̃in. - -Contratacion. = Pagcomercio, pagbalígya sa mang̃a manggad. - -Contraer. = Idem. - -Contratiempo. = Calisdánan. * Casáquet, cayógot, cabalísa. - -Contratista. = Coyme. - -Contrato. = Pagsábot. * Pagbalígya, pagpálit. - -Contravencion. = Paglápas, paglípas sa mg̃a sogo, pagpasipála. - -Contraveneno. = Tambal ng̃a batoc sa hiló, ng̃a icaáyo sa táuo ng̃a -nahiló, ng̃a guihilóan. - -Contravenir. V. Contravencion. - -Contraventor. = Malipáson, malapáson. - -Contribucion. = Tampa, amot, tampo. - -Contribuidor. = Ang nagaámot, tomalámpo, ang nagatámpa. - -Contribuir. = Pagbáyad sa tampa, sa amot ng̃a hingtúngdan ng̃a ipabáyad -sa tagsa tagsa. * Pagtábang sa pagdáng̃at sa bisan onsa. - -Contribuyente. V. Contribuidor. - -Contricion. = Paghinólsod, casáquet sa mg̃a salá ng̃a guibóhat sa -atobáng̃an sa Dios tong̃ód canía lamang, tong̃ód lamang cay Dios man sia, -ng̃a guiobánan sa malíg-on ng̃a pagsáad ng̃a dili na pagaópdon ug -pagabalícan ang mg̃a salá. - -Contrincante. = Ang magaílog sa pagailógan sa obán, sa lain. - -Contristar. = Pagpasáquet, pagpasobó, pagpasocó. - -Contrito. = Ang nagahinólsod, ang mibásol, ang nasáquet sa mg̃a salá, -ang nagatápat. - -Controversia. = Pagíndig, paglális lalis sa polong, arón maháyag ang -camatoódan sa bisan onsa ng̃a quinaádman. - -Controvertir. = Idem. - -Contumacia. = Pagcasóqui, pagcalális, pagcagáhi sa caogalíng̃on ng̃a húna -húna. - -Contumaz. = Soquíhan, malalíson. - -Contumelia. = Caólao. - -Contumelioso. = Maoólao, macaólao, ang macacóha sa dong̃og. - -Contundir. = Pagsó-so, pagpalo, pagdócdoc. - -Conturbacion. = Pagcabóloc, pagcagobót. - -Conturbado. = Ang nabóloc. - -Conturbador. = Ang macabóloc, ang macagobót. - -Conturbar. = Boloc, gobót. - -Contusion. = Pagcabónol. - -Convalecencia. = Pagcaáyo ayo, pagcaádang adang, pagcaárang arang na sa -saquét ng̃a guibáti sa bisan cansa. - -Convalecer. = Pagádang arang na, pagbálic sa hinay hinay sa cosóg, sa -gahóm ug sa maáyong quinabóhi ng̃a daan, sa obos na ang saquét, paghiúli -uli. - -Convecino. = Silíng̃an, ang nagapoyó sa dool, sa cadoólan sa lain. - -Convencer. = Pagdáog sa lain sa matóod, sa camatoódan. - -Convencion. = Pagsábot, pagpólong polong. - -Convenible. = Ang masáyon moáng̃ay, moóyon sa lain. - -Conveniencia. = Pagcaáng̃ay, pagcaóyon. * Polos, caposlánan. * Mg̃a -bahándi, catigayónan, maáyong pagcabútang. - -Conveniente. = Maáyo, ang may polos. * Ang moóyon. ang moáng̃ay. - -Convenir. = Ang̃ay, oyon, angdo, tangdo. * Tong̃ód. * Ting̃ób, tigom, -tagbo, tabo. - -Convento. = Baláy ng̃a pagapóy-an sa mg̃a Padreng religioso, con sa mg̃a -monja, mg̃a binócot. * Catilíngban sa mg̃a Padre con sa mg̃a monja. - -Conventual. = Ang nanong̃ód sa convento. * Padre ng̃a nagapoyó sa -convento. - -Conversable. = Ang tacós ng̃a cagoláon, cagoláan, pagasoltíhan, -pagpólong polóng̃an, pagsogilánan. - -Conversacion. = Cagóla, solti, soguílon, soguir. - -Conversar. = Idem. - -Conversion. = Pagbálhin, pagbálio. - -Converso. = Ang moros con judíos ng̃a mobálic sa pagcacristianos ug -mobía sa iang daan ug daútan ng̃a mg̃a tinoóhan. - -Convertir. V. Conversion. * Pagpabálic sa matúod ng̃a Pagtóo sa táuo ng̃a -dili cristianos, ug sa naánad sa mg̃a batásan ng̃a daótan ug contra sa -mang̃a cristianos. - -Convexo. = Siquiáong. - -Convicto. = Táuo ng̃a guihingmatód-an sa guibóhat nia ng̃a salá. - -Convidador. = Domalápit, ang nagadápit. - -Convidar. = Dapit, alap, agda. - -Convite. = Combida. - -Convocar. = Taoag, habaló. * Anhi, anha, adto. - -Convocatoria. = Solat ng̃a icatáoag, icatígom sa mang̃a táuo, sa bisan -onsang tuyo. - -Convoy. = Abay, obán, caobán. - -Convoyante. = Ang moábay. - -Convoyar. V. Convoy. - -Convulsion. = Pagcaquíoi, pagcabínhod, pagcabánhod ng̃a calit, ahat. - -Convulsivo. = Ang guiquioían. - -Conyugal. = Ang nahatong̃ód sa pagcamiño, sa pagcamagtiáyon, sa mg̃a -quinasál. - -Conyugalmente. = Sa pagcamíño. - -Cónyuges. = Ang bana ug ang iang asáoa. - -Cooperacion. = Pagcatábang. - -Cooperante. = Tomalábang, ang nagatábang. - -Cooperar. = Tabang. - -Coordinar. = Hosay, sohay, ang̃ay, pagbótang ug maáyo. - -Copa. = Copa, ilimnánan sa vino. * De árbol. = Osbong, otbong, dabong. -* Brasero. = Bagahán. * De sombrero. = Bohó sa calo ng̃a pagasódlan sa -olo. * Palo de los naipes. = Copas. - -Copera. = Logar ng̃a pagabotáng̃an ug pagatipígan sa mg̃a copa. - -Copete. = Lambóng̃ay, tarong. - -Copetudo. = Langgam ng̃a taróng̃an, táuo ng̃a lambong̃áyan, ng̃a may -lambóng̃ay. - -Copia. = Pagcadághan, cadaghánan. * Hinóad sa mang̃a solat. - -Copiador. = Libro ng̃a pagahoálan sa mg̃a solat. - -Copiante. = Homolóad, maghohóad, ang nagahóad. - -Copiar. = Hoad. - -Copilar. = Pagtígom, pagting̃ób sa usá ca libro sa mg̃a solat ng̃a -nanagcaláin lain. - -Copiosamente. = Sa pagcadághan. - -Copioso. = Ang guidaghánan. - -Copla. = Gaday, pagcanta. - -Copo. = Loli. - -Cópula. = Pagcahícot, pagcahócot, pagcaípon, pagcalang̃áquit, -pagcahiósa. * V. Cóito. - -Copular. = Hicot, hocot, hiósa, lang̃áquit, balígtos, balíghot. * -Paghiláoas. - -Coqueta. = Babáye ng̃a boot ng̃a higogmáon sa daghánan ng̃a mg̃a laláqui, -tong̃ód lamang sa iang pagpadáyeg. - -Coquina. = Quinháson ng̃a diótay. - -Coquito. = Hagoa, yaoyao, ying ying, pagláin lain sa nauong, ug bisan -onsa ng̃a pagboháton, arón comatáoa ang mg̃a bátang diótay. - -Coracha. = Poyo poyo ng̃a panit ng̃a pagapóstan sa tabaco. - -Coraje. = Cosóg, caísog. * Pong̃ot. - -Corajudo. = Pongtánon, ang guipong̃ót. - -Coral. = Corales, tanóm, cahoy cahoy sa oaláy dahon ug diótay, ng̃a -mutodóc sa mg̃a bató sa cahiládman sa dagat. * Tohog, tinóhog, bogoay, -cuentas sa corales. - -Corambobis. = Táuo sa maáyong dagoay, sa maáyong baihon, sa dagcóng -hosog, sopang, maámbong. - -Corascora. = Sacayán. - -Coraza. = Batong batong. - -Corazon. = Cásing cásing, tagiposóon. * De madera. = Lobas, as as. - -Corazonada. = Hinónghong sa cásing cásing, pagcatágna, pagcatághap. - -Corbata. = Paño con cintas ng̃a ibórbod ug idáyan dáyan sa mg̃a laláqui -sa liog. - -Corbatin. = Idem. - -Corbeta. = Sacayán sa toló sa taládoc. - -Corcova. = Boctot. - -Corcovado. = Boctóton. - -Corcovear. = Pagtolotíndac, paglógso, hiood, hioid. - -Corcovo. = Idem. - -Corcheta. = Sab-ítan, cao-ítan. - -Corchete. = Sab-it, cao-it. * Ang magadácop. - -Corcho. = Panit sa ibábao sa cahoy ng̃a guing̃álan ug alcornoque. * -Songsong sa corcho sa mg̃a botellas, sa mg̃a damajuana, &c. - -Cordaje. = Jarcia sa sacayán. - -Cordal. = Bag-ang sa bába ng̃a motodóc sa catapósan sa apapáng̃ig, sa -pagcadagcó na sa tauo. - -Cordel. = Pisi. * De atarraya ó chinchorro. = Baháyan. * De pescar. = -Tonda, lambo. - -Cordelazo. = Paglámbos sa pisi. - -Cordelejo. = Pisi ng̃a magamáy. * Pagsóod sood, pagsólog solog, pagtíao -tiao. - -Cordelería. = Logar con baláy ng̃a pagabohátan sa mg̃a pisi. - -Cordero. = Anac ng̃a diótay sa carnero, hayop. - -Cordial. = Ang guican sa casing casing. * Ang macabáscog ug magapacosóg -sa malúya. - -Cordialmente. = Sa gogma ng̃a guican sa casing casing. - -Cordillera. = Mang̃a boquid, caboquídan ng̃a nanagcasómpay sompay, -nagacanáyon nayon. - -Cordon. = Sagioálo, sigioálo, cordones. - -Cordura. = Caboótan, salabótan. - -Corifeo. = Pang̃ólo. - -Corion. = Panit sa ibábao sa dorohá ca postánan sa báta, sa dihá pa sa -tian sa inahán. - -Corista. = Ang Padre ng̃a motámbong, ng̃a moádto, ng̃a moátang sa masóbsob -sa coro. * Ang religioso ng̃a oalá omábot sa pagcapadre, ng̃a oalá pa -ordenáhan. - -Corma. = Colma, singsing ng̃a cahoy ng̃a pagasoólan sa mg̃a tiil sa mg̃a -preso. - -Cornada. = Pagsong̃áy, pagsóng̃ag. - -Cornamenta. = Song̃áy. - -Corneador. = Mananáp ng̃a nagasóng̃ag, ng̃a nagasámad sa song̃áy. - -Cornear. V. Cornada. - -Corneja. = Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa ooác. - -Cornejo. = Cahoy. - -Cornerina. = Batong mahál, masíhag ug mapóla póla. - -Corneta. = Táuo ng̃a nagataíhop sa tolónggon ng̃a guing̃álan ug corneta. * -Tolónggon sa tombága. * Bandera ng̃a may dohá ca tamóy maíng̃on ing̃on sa -icog sa banog. - -Cornisa. = Cornisa, bahin sa mg̃a cota ng̃a nanagcaláin lain ng̃a dagoay, -ng̃a nagalípot ug nagalibót, sa mg̃a Singbahán ug sa obán ng̃a mg̃a cota, -dapit sa goa, sa solód ug sa itáas. - -Cornucopia. = Casangcápan sa cahoy con sa lain ng̃a hilimóon, ng̃a -guitaólan sa mg̃a candelero ng̃a pagatolpócan sa mg̃a candela, sa pagíoag -sa mang̃a solód, sa mg̃a Singbahán, &c. - -Cornudo. = Mananáp ug bisan onsa ng̃a may song̃áy. * Ang bana ng̃a -guilimbóng̃an sa iang asáoa sa pagpacasalá sa lain. - -Coro. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a naning̃ób sa pagcanta, sa pagpang̃ádye -sa mg̃a pang̃adyéon sa mg̃a Padre. * Lugar sa mg̃a Singbahán ng̃a -pagatíngban sa mg̃a cantores. - -Corona. = Corona. * Porong porong. * Fin de alguna obra. = Catapúsan. - -Coronacion. = Pagpórong porong. - -Coronar. = Idem. * Paghíngpit, pagtápus sa bisan onsang bohat. - -Coronel. = Ponóan sa mg̃a soldados. - -Coronela. = Asáoa sa coronel. - -Corpanchon. = Ang laoas sa mg̃a langgam, sa nacúha na ang onód sa doghan -ug sa mg̃a paa. - -Corporacion. = Catilíngban sa mg̃a táuo. - -Corporal. = Ang nahatong̃ód sa lauas, sa canhic laoas. * Paño ng̃a pino -ug mapotí ng̃a pagabocládon sa mg̃a Padre ng̃a magamisa, sa ibábao sa -batong ara, ng̃a pagabotáng̃an sa calis ug sa hostia. - -Corpóreo. = Ang may laoas, laoásan. - -Corpulento. = Ang may dagcóng laoas. - -Córpus. = Pólong ng̃a linatín ng̃a guicahing̃álan sa adlao ug sa procesion -sa santos uyámot ng̃a laoas sa atong Guinóong Jesucristo. - -Corral. = Alad, amátong, siclat, tranca. * De pescados. = Bongsod. - -Correa. = Corea, tinábas ng̃a haíctin ug hatáas sa panit. - -Correccion. = Badlong, pagsáoay, pagáoay. - -Corrector. = Somaláoay, bomaládlong, ang nagabárlong, nagasáoay, -nagaáoay. - -Corredera. = Lugar ng̃a pagadalagánan sa mg̃a cabayo. * Tacop con -bentana, talambóan ng̃a honus honus. * Pisi ng̃a guibotáng̃an sa usá ca -tomóy sa usá ca papán ng̃a guipalótao sa olín sa mg̃a sacayán, arón -hibalóan sa nagasacáy sa guitolínan nila. - -Corredizo. = Balígtos ng̃a masáyon hohobádon, baló. - -Corredor. = Ang modalágan caáyo. * Táuo ng̃a may opicio sa -pagbolobalígya ug sa pagpálit sa bisan onsa. * Sologóon sa mg̃a -comerciante ng̃a nagadála dala sa mg̃a potus, sa mg̃a manggad ng̃a -ibalígya. - -Corregible. = Táuo ng̃a masáyon motóo sa mg̃a pagsáoay ug pagbádlong -canía. - -Corregidor. = Ang nagasáoay, ang nagabádlong. * Hocom, ponóan sa -provincia. - -Corregidora. = Asáoa sa corregidor. - -Corregimiento. = Cahímtang, opicio sa pagcacorregidor, ug ang yota con -mg̃a longsod ng̃a hingsácpan sa iang gahóm. * Baláy ng̃a pinoy-ánan sa -corregidor. - -Corregir. = Saoay, barlong, aoay, toon, matng̃on, todlo, oáli. - -Correlacion. = Pagcasáma, pagcaíng̃on ing̃on. - -Correncia. = Hibólos, calíbang, caólo. - -Correnton. = Tigsódoy soroy, tiglíbod líbod. - -Correo. = Táuo ng̃a may opicio sa pagdála dala sa mg̃a solat. * -Cadaghánan sa mg̃a solat ng̃a guidáoat sa bisan cansa. * Baláy ng̃a -pagadaoátan ug pagapahátan sa mg̃a solat. - -Correoso. = Honit, háloot. - -Correr. = Dalágan, tolin, agui. * Agua. = Bahá. - -Correrse, avergonzarse. = Olao, taphao. - -Correría. = Paghágmil, paghílay, pagláglag, pagdáot, pagpang̃áoat sa -cadaghánan sa mg̃a táuo, con sa pang̃obátan ba, sa mg̃a cabalánan ug mg̃a -longsod ng̃a ilang paghiagían. - -Correspondencia. = Pagcaóyon, pagcaáng̃ay, maáyong buot. * Pagcaábian, -pagcahigála sa mg̃a táuo. * Pagsigdála sa mg̃a solat. - -Corresponder. = Pagbálos. * Tong̃ód. * Pagsighigógma. - -Corretear. = Sodoy soroy, paglacát sa oaláy tuyo, paglíbod líbod. - -Corrida. = Pagdalágan. * Pagbahá, pagágui sa tobig, dogó, &c. * -Pagcalágmit, pagcadalí sa tiempo, sa túig. - -Corrido. = Ang maólao. * Táuo ng̃a batid ng̃a nacaíla na sa calibótan. - -Corriente. = Ang modalágan, ang magatólin. * Pagcabahá sa tobig. * -Sológ. - -Corrientemente. = Sa pagcasáyon. - -Corrillo. = Alídong, alíding. - -Corrimiento. = Pagcadalágan. * Pagcabahá, pagcasológ. * Caólao. - -Corro. = Alídong, libót, alíding. - -Corroboracion. = Pagcacosóg, pagcabáscog. * Pagmatóod sa bisan onsa. - -Corroborante. = Tambal ng̃a magapabáscog, magapacasóg sa táuo ng̃a -malóya. - -Corroborar. = Pagcosóg, pagbáscog, paghátag ug gahóm. - -Corroer. = Cotcot, bocboc, hilis, linis. - -Corrompedor. = Ang magadáot. - -Corromper, alterar algo. = Pagláin, paggobót, pagbóloc. * Seducir á -alguna mujer. = Dahong dahong, limbong, pagdáog sa pagháng̃io, ali ali, -coha. * Viciar las buenas costumbres. = Pagdáot, pagtampálas. * -Sobornar al juez ó á otra persona. = Hopo, pagálam alam. * Oler mal. = -Bahó, anghit, lang̃og. - -Corromperse, podrirse algo. = Donót. - -Corrosion. = Pagcacágod, pagcahílis, pagcacótcot, pagcalínis. - -Corrosivo. = Ang macacágod, ang macahílis, ang macacótcot, ang -macalínis. - -Corroyente. = Idem. - -Corrupcion. = Pagcadonót. * Pagcadáot. - -Corruptela. = Idem: batásan ng̃a daútan, mang̃íl-ad. - -Corruptibilidad. V. Corrupcion. - -Corruptible. = Ang arang madonót, ang adang madáot. - -Corrupto. = Ang nadonót, ang nadáot. * Daútan, madáot, mang̃íl-ad. - -Corruptor. V. Corrompedor. - -Corsario. = Capitan, magbobóot sa sacayán ng̃a andam sa pagbángga ug -pagáoay, ug ang maong sacayán. - -Corso. = Pagpang̃óbat sa dagat sa mang̃a caáoay. - -Cortadera. = Pothao ng̃a maháit ng̃a igapótol sa masigcapóthao. - -Cortadilla. = Vaso ng̃a diótay. - -Cortado. = Bisan onsa ng̃a ang̃ay, ng̃a oyon, ng̃a mahamótang, ipahamótang -ug maáyo. - -Cortador. = Ang magapótol, magatábas, icatábas, icapótol. - -Cortadura. = Pagcasí-si, pagcabólag, pagcahíoa. - -Cortafrio. V. Cortadera. - -Cortante. = Ang hing̃aníban ng̃a maháit. * Tauo ng̃a magapatáy sa mg̃a -baca, mg̃a calabao, &c., ug magabalígya sa onód. - -Cortaplumas. = Labaja ng̃a italája sa mg̃a plumas. - -Cortar. = Tabas, potol. - -Corte. = Soláb sa mg̃a hing̃aníban, sa mg̃a labaja, &c. * Pagtácbas, -pagtígbas. - -Cortedad. = Pagcahamóbo, pagcadiótay. * Pagcacábos, pagcaoaláy -quinaárman. * Pagcapobres, pagcaháng̃ol. - -Cortejante. = Maábi abíhon, ang magaáli ali, ang moábi abi. - -Cortejar. = Abi abi, ali ali, obán. - -Cortejo. = Pagcaábi abi, pagcaáli ali. * Pagobán. * Paggása, pagregalo, -pagmoral sa mg̃a babáye. * Camaáyo. - -Cortés. = Maábi abíhon. * V. Afable. - -Cortesanamente. = Sa pagcaábi abi. V. Afabilidad. - -Cortesanía. V. Afabilidad y Afable. - -Cortesano. = Maábi abíhon. V. Afable. - -Cortesía. V. Afabilidad y Afable. * Pagcacomostá, pagpang̃omostá. - -Cortesmente. V. Cortesanamente. - -Corteza. = Panit. * Exterior del coco, fruta. = Bonot, interior de -idem. = Bagól. - -Cortijo. = Yota ng̃a guinabohátan ug ng̃a guitindógan sa caogalíng̃on ng̃a -baláy. - -Cortina. = Tabil. * Cota sa talioála sa dohá ca baluarte sa mg̃a -lantáoan. - -Cortinaje. = Cadaghánan sa mg̃a cortina, sa mg̃a tabil. - -Corto. = Hamóbo, diótay. * Malágmit, madágmit, dili madógay. * Cabós. - -Coruscante. V. Brillante. - -Corva de la pierna. = Locon locon, loco loco. - -Corvadura. = Pagcalíad, pagcabalicó. - -Corvina. = Isda. - -Corvo. = Ang nalíad, ang nabóctot, balicó. - -Corzo. = Osa. - -Cosa. = Onsa, botang. - -Cosecha. = Panúig, panuígan. - -Cosechero. = Ang pagaabóton sa panúig. - -Coser. = Tahí. - -Cosible. = Ang arang tahíon. - -Cosido. = Talahíon, tinahí. - -Cosmogonía. = Quinaádman sa tong̃ód sa pagbóhat sa Dios sa calibótan. - -Cosmografía. = Quinaádman sa tong̃ód sa pagásoy sa ng̃atanán ng̃a -nahamótang sa calibótan. - -Cosquillas. = Guilóc. - -Cosquilloso. = Guidcan, maguilócon, guilídcan. - -Costa. = Bili sa bisan onsa ng̃a guipálit. * Báibay, baibáyon, yota sa -daplin sa dagat. - -Costado. = Quilid, loyo. - -Costal. = Poyo poyo ng̃a dagcó, balóyot. - -Costalada. = Pagcahágbong con madál-os ug madalín-as ang magalacát. - -Costanero. = Bisan onsa ng̃a nahatong̃ód sa baybáyon sa dagat. - -Costar. = Pagbíli. - -Coste. = Bili. - -Costear. = Pagsacáy ug hadóol sa yota, sa baibáyon. * Pagbáyad sa -quinahánglan sa pagcáon, sa pagbisti, &c. - -Costera. = Ang quilid, ang luyo sa too con sa oála sa bisan onsa. - -Costilla. = Gosóc. * Ang caugalíng̃on ng̃a asáoa, licód. * Mg̃a ligazon sa -mang̃a sacayán. - -Costillar. = Ang cadaghánan sa mg̃a gosóc. - -Costilludo. = Táuo ng̃a may licód ng̃a halagpád, sa dagcóng hosog. - -Costo. = Bili, bayad, paggasto. - -Costosamente. = Sa pagcamahál. - -Costosísimo. = Mahál caáyo. - -Costoso. = Mahál, sa dagcóng bili. - -Costra. = Cogan. - -Costroso. = Ang may cogan. - -Costumbre. = Gaoi, batásan. * Ang batásan sa bulan bulan ng̃atanán sa -mg̃a babáye, saquít sa pagcababáye. - -Costura. = Tinahí, tinahían, talahíon. * Lotac sa mg̃a papán sa mg̃a -salog, ug sa mg̃a sacayán, pagcang̃áng̃a sa mang̃a papán ng̃a dili -managdápat ug maáyo. - -Costurera. = Babáye ng̃a mananáhi. - -Costuron. = Ang guitahí sa daótan ng̃a pagtahí; olat sa mg̃a samad. - -Cota. = Batong batong. - -Cotejar. = Tandi, tandig, sanglet. * Pesos y medidas. = Sibo. - -Cotejo. = Pagcasíbo, pagcatándig, pagcatándi, pagpanánglet. - -Cotilla. = Solosinína, ng̃a guibísti sa mg̃a babáye, arón masígpit ug -mamanípis ang ilang laoas. - -Coto. = Timáan ng̃a ibótang sa caotlánan sa mg̃a yota sa mg̃a longsod, sa -mg̃a tanáman, sa mg̃a cabalánan, &c. - -Coton. = Panápton sa gapas ng̃a linabráhan. - -Cotonía. = Idem. - -Cotorra. = Loro, perico ng̃a diótay, abócay. - -Covacha. = Lang̃ob ng̃a diótay. - -Coy. = Doyan. - -Coyunda. = Corea, panit holohalágpad ng̃a guicahígot ug guicalang̃áquit -sa mg̃a torong baca, sa mg̃a baca, sa mg̃a calabao, &c., sa yogo, liógan. -* Paghiósa sa mg̃a miño. - -Coyuntura, articulacion de un hueso con otro. = Loha loha. * Ocasion de -decir ó hacer algo. = Cahigayónan. - -Coz. = Tindac, sindol. * Pagcasíbog sa mg̃a lothang sa pagbóhi caníla. - - - -CR - -Cráneo. = Bagol bagol sa olo. - -Crápula. = Pagcahobóg. - -Crapuloso. = Hing̃ínom caáyo, hobgánon, palailínom. - -Crasamente. = Sa pagcaoaláy quinaárman, sa pagcaoaláy boot. - -Crascitar. = Pagtíng̃og sa ooác. - -Craso. = Matámboc, mahágcot, espeso, sa daghan ng̃a manteca, tamboc. - -Cráter. = Bába sa mg̃a bolcan ng̃a aguían sa caláyo, sa asó, &c. - -Cratícula. = Talámboan ng̃a diótay, ng̃a pagcalaoátan sa mang̃a monja sa -santos oyámut ng̃a laoas sa atong Guinóong Jesucristo. - -Crea. = Panápton ng̃a potíon. - -Creable. = Ang arang boháton, himóon. - -Creacion. = Ang pagbóhat sa Dios sa ng̃atanán ng̃a guibóhat nia. * -Sinógdan sa bisan onsang bag-ong cahímtang. * Pagbóhat ug paghing̃álan -sa Santos ng̃a Papa sa mg̃a Cardenal. - -Crear. = Pagbóhat, paggáma, paghímo sa bisan onsa: ang̃ay lamang sa -Dios. - -Crecedero. = Tomolóbo, ang arang magtobó. - -Crece. = Tobó, pagdagcó, dogang, sopang. - -Creces. = Tobo, capin. * V. Crecedero. - -Crecida. = Bahá, bon-og. - -Crecidamente. = Sa pagcatobó, sa pagcacápin. - -Crecido. = Dagcó. * Daghan, daghánan. * Hamtong. - -Creciente. = Ang motobó, ang modagcó, ang madághan. * Pagcatibúoc sa -bulan, pagcatáob sa dagat, taob. - -Credencia. = Lamesa ng̃a diótay ng̃a natopál sa altal ng̃a pagamisáhan, -ng̃a pagabotáng̃an ug pagatongtóng̃an sa bisan onsa ng̃a quinahánglan sa -pagmisa. - -Credencial. = Camatoódan. - -Crédito. = Pagtóo. * Otang. * Maáyong dong̃og. - -Credo. = Mitóo acó. - -Credulidad. = Pagcasáyon sa pagtóo. - -Crédulo. = Ang motóo sa madalí. * Ang masáyon motóo, matoóhon. - -Creedero. = Ang arang toóhan, tolohóan, toloóhan, toóhan. - -Creedor. V. Crédulo. - -Creencia. = Pagtóo. * V. Creedero. - -Creer. = Too. * Paghúna huna, pagtáhap. - -Creible. V. Creedero. - -Crema. = Tamboc sa gatas. * Atóle ng̃a pagaboháton sa gatas, sa binócboc -sa trigo, sa itlog ug sa asúcar, ng̃a pagasacóton ug maáyo ug paglotóon. - -Crémor tártaro. = Tambal maíng̃on ing̃on sa binócboc con sa apog, sa -pagcapóti, ng̃a magámit sa purga ng̃a mahómoc. - -Crepúsculo. = Caaláman dáman, calámdag cutub sa caadláuon hasta sa -pagsobáng sa adlao, ug cotob sa pagcasálop sa maong adlao hasta sa -gabíy, hasta sa cagabihíon. - -Cresa. = Binhi sa mg̃a lang̃ao, olod ng̃a guican sa iang itlog. - -Crespo. = Colóng̃on. - -Cresta. = Pasong, parong. * Tapay. * Tadong. - -Creyente. = Ang mutóo. - -Criada. = Babáyeng sologóon. * Binatónan. - -Criado. = Sologóon ng̃a laláqui, binatónan. * Táuo ng̃a guitodlóan ug -guitoónan ug maáyo. - -Criador. = Magbobóhat, magbolóhat: mahatong̃ód lamang sa Dios. - -Crianza. = Pagcabáton, binatónan. - -Criar. V. Crear: nahatong̃ód lamang sa Dios. * Pagbáton, pagbóhi. * -Pagtóon, pagtódlo. * Pagalíma. - -Criatura. = Binóhat. * Bag-ong báta, báta ng̃a bag-ong táuo, ng̃a guiánac -ug bag-o. - -Criba. = Nigo ng̃a binohóan, alig-ígan. - -Cribar. = Alíg-ig. - -Cribo. V. Criba. - -Crímem. = Salá, sayóp ng̃a dagcó. - -Criminal. = Saláan, masaláipon. - -Criminoso. = Idem. - -Crin. = Cadaghánan sa mg̃a balahíbo ng̃a motodóc sa ibábao sa liog sa mg̃a -cabayo, &c. - -Criollo. = Ang táuo ng̃a anac sa mg̃a Europeo, sa mg̃a catsila, ng̃a natáuo -sa América. - -Crisis. = Pagcaáyo con pagcadólog sa saquét ng̃a guibáti sa táuo ng̃a -masaquét. - -Crisma. = Santos ng̃a lana ng̃a sináctan sa bálsamo ug guibendicionan sa -Señor Obispo sa Jueves santo. * Mao ang icadíhog sa mg̃a táuo sa -pagbóñag ug pagpirma caníla, ug sa mg̃a Obisbo ug sa mang̃a Padre, sa -pagconsagra ug pagordenal caníla. - -Crismera. = Vaso, sodlánan sa santos ng̃a lana. - -Crisol. = Sodlánan sa yota ng̃a pagatonáuan sa mg̃a tombága, sa bolánan, -sa salapí ug sa cristal, sa salamín. - -Crisólito. = Bató ng̃a mahál. - -Cristal. = Salamín. - -Cristalino. = Bisan onsa sa salamín. * Ang maíng̃on íng̃on sa salamín. - -Cristianamente. = Sa pagcacristianos. - -Cristiandad. = Catilíngban sa mg̃a binoñágan. * Pagcatóman sa batásan ni -Jesucristo. - -Cristianismo. = Pagcacristianos, Pagtóo, religion ni Jesucristo. * V. -Cristiandad. - -Cristiano. = Cristianos, binoñágan. * Ang miángcon sa pagtóo cang -Jesucristo, sa pagbóñag canía. - -Cristo. = Ang Anac sa Dios ng̃a nagpacatáuo. - -Criterio. = Timáan sa pagíla sa matóod, ihibaló ng̃a maáyo. - -Crítica. = Paghóna hóna sa bisan onsa tong̃ód sa mg̃a timáan. - -Criticar. = Idem. - -Crítico. = Ang maálam maghóna hona, ang macaígo sa iang paghúna huna sa -bisan onsa ng̃a botáng̃a. - -Criticon. = Ang macatimáan, ang matimaánon sa mang̃a sayóp bisan ng̃a -diótay caáyo, ug sa bisan onsa dihá. - -Crónica. = Librong sinolátan sa ng̃atanán sa canhing tiempo ug ng̃a -ipacasonód sonód ng̃atanán ng̃a nahatábo sa túig túig. - -Cronista. = Táuo ng̃a nagasólat sa crónica, sa historia. - -Crucero. = Lugar sa dapit sa oalá ug sa toó sa mang̃a Singbahán, hadóol -sa altal mayor, ng̃a guibotáng̃an opód osáhay sa mg̃a altal ng̃a -pagamimisáhan. * Dagat ng̃a pagabotáng̃an, pagaláoang laoáng̃an sa mg̃a -sacayán sa pagátaug ug pagbántay sa mg̃a caáoay. - -Crucífero. = Ang may cruz, con ang magadála sa cruz. * Tagsa ca Padre -sa caparían sa santa cruz. - -Crucificado. = Si Jesucristo ng̃a guidopá sa cruz. - -Crucificar. = Pagdopá, paglánsang sa cruz. - -Crucifijo. = Si Jesucristo, ang ladáoan ni Jesucristo ng̃a atong Guinóo -ng̃a linánsang sa cruz. - -Crucifixion. = Ang paglánsang, ang pagpadopá sa cruz. - -Crucifixor. = Ang nagapadopá ug nagalánsang sa cruz. - -Crudeza. = Pagcahílao, pagcagáhi. - -Crudo. = Magáhi, ang oalá malóto ug maáyo. * Bong̃a ng̃a oalá pa mahínog, -ng̃a hilao pa. * Quináon ng̃a dili mahílis sa cotó cotó. * Táuo ng̃a -mabáng̃is, mamomógos, ng̃a oaláy calóoy. * Mang̃a hobág ng̃a magáhi, ng̃a -oalá bomóto, ng̃a oalá pa nomána. - -Cruel. = Mabáng̃is, mamomógos, daótan, mang̃íl-ad, malágsot, colang sa -calóoy, sa poáng̃od. - -Crueldad. = Pagcabáng̃is, pagcadaótan, pagcaoaláy calóoy. - -Cruelmente. = So pagcabáng̃is. - -Cruento. = Bohat ng̃a guiyabóhan, guiagásan sa dogó. - -Crujir. = Agotíot, cagáscas, hagónos, hagódos. - -Cruz. = Cruz, timáan sa mg̃a binoñágan. * Casáquet, calisód. * Cabóg-at. -* Cayógot, cabalísa. - -Cruzada. = Pang̃obátan, cadaguánan sa mg̃a táuo ng̃a magaáoay ug -managsócol sa mg̃a moros, ug sa obán pa ng̃a dili cristianos, ng̃a -guitogótan sa Santos ng̃a Papa sa daghánan ng̃a mg̃a indulgencia con -pagpasáilo sa mg̃a casáquet ng̃a icabáyad sa mang̃a salá. - -Cruzar. = Balábag, Pagcúrus. * Brazos. = Coyópos, cológpos. * Piernas. -= Quipi, bilíbid. - - - -CU - -Cuadernal. = Moton. - -Cuadernillo. = Limá ca pliego ng̃a papel. * Ilisípan, tuígan ng̃a -Pagagamíton ug pagatágdon sa mang̃a Padre sa ilang Pagpang̃ádyo. - -Cuaderno. = Pagcadághan sa mg̃a pliego, mg̃a dahon ng̃a papel ng̃a tinahí -sa pagcadágoay sa libro. - -Cuadra. = Lasalas ng̃a dagcó, maháoay. * Bolotáng̃an sa mg̃a cabayo ug -obán pang mg̃a mananáp. - -Cuadrado. = Bisan onsa ng̃a laro, sa opát ca esquina con nauong. - -Cuadragenario. = Ang may con nadógay ug capat-án ca túig. - -Cuadragesimal. = Ang nanong̃ód sa cuaresma. - -Cuadragésimo. V. Cuadragesimal. - -Cuadrante. = Horasán sa adlao, ng̃a nagatódlo sa horas tong̃ód sa landong -sa adlao. - -Cuadrar. = Pagláro. * Pagóyon, pagáng̃ay, gayón, doag. - -Cuadriena. = Bisan onsa ng̃a nadógay ug opát sa túig. - -Cuadrienio. = Idem. - -Cuadrilla. = Cadaghánan sa mg̃a táuo sa pagbóhat sa bisan onsa. - -Cuadrillero. = Pang̃ólo sa tagsa ca cuadrilla con tapoc sa mg̃a táuo. * -Ang magabólong ug magaápas sa mg̃a caoatán. - -Cuadrimestre. = Pagcadógay, cadogáyan sa opát ca bolan. - -Cuadriple. = Ang nahímo sa opát ca botang. - -Cuadro. V. Cuadrado y Cuadra. * Ladáoan ng̃a piníntal. - -Cuadrúpedo. = Mananáp ng̃a may opát ca tiil. - -Cuajada. = Gatas ng̃a natibóoc. - -Cuajar. = Cotó cotó. * Balónan. * Pagtibúoc sa vino, sa tobig, sa dogó, -&c. - -Cuajaron. = Apol. - -Cual. = Onsa? quinsa? - -Cualquiera. = Bisan quinsa, bisan onsa. - -Cuando. = Cun, ug. - -Cuando? pretérito. = Anós-a? * Futuro. = Canosa? - -Cuantioso. = Daghan, daghánan. - -Cuanto? = Pila? - -Cuarenta. = Capat-án. - -Cuarentena. = Cadugáyan, pagcadúgay sa capat-án ca adlao, bolan con -túig. * Cuaresma, cay hisácpan sa capat-án ca adlao sa pagpoása. - -Cuaresma. = Tiempo, túig ng̃a calang cutub sa miércoles sa barlis, sa -abó, hasta sa Domingo sa pagcabánhao, sa pagcabóhi osáb sa atong -Guinóong Jesucristo. * Capat-án ca adlao sa pagpoása. * Cadaghánan sa -mg̃a oáli ng̃a itagána sa pagoáli sa cuaresma. * Alta. = Cuaresma ng̃a -hatáas, cuaresma ng̃a macaígo ug holohalayó sa sinógdan sa túig. * Baja. -= Cuaresma ng̃a obus, cuaresma ng̃a macaígo sa hadóol dool sa sinógdan sa -túig. - -Cuarta. = Dang̃ao. * Ang icaópat ca bahin sa bisan onsa. - -Cuartana. = Hilánat ng̃a mosógod sa taquig, sa icaópat ca adlao, sa -tagsa ca tagópat ca adlao. - -Cuartanario. = Ang hitaquígan sa tagópat tagópat ca adlao. - -Cuartear. = Pagbáhin sa opát ca bahin, sa tagópat, sa tinagópat. * -Paglápa. * Pagbalí, paglíqui, paglótac, pagbásag ug bisan onsa. - -Cuartel. = Ang icaópat ca bahin. * Mang̃a bahín con mg̃a barrio ba sa mg̃a -longsod. * Baláy ng̃a pagapóy-an sa mg̃a soldado. - -Cuarteron. = Ang icaópat ca bahin sa bisan onsa ng̃a arang bahínon ug -boot. * Anac sa mestiso ug sa babáyeng catsíla, con sa laláqui catsíla -ug babáyeng mestiso. - -Cuartilla. = Talágsan sa vino sa España. * Ang icaópat ca bahin sa usa -ca pliego ng̃a papel. - -Cuartillo. = Talácsan sa vino, sa soca, sa lana, &c., sa España. * Ang -icaópat ca bahin sa sicápat, cuartiyo. - -Cuarto. = Icaópat ca bahin. * Moneda. = Cuarta. * Aposento. = Solod -sonogán. - -Cuatrero. = Caoatán ng̃a mang̃áoat sa mg̃a cabayo, mg̃a calabáo, &c. - -Cuatriduano. = Ang nadógay ug opát ca adlao. - -Cuatrinca. = Paghiosá, catilíngban sa opát ca táuo. - -Cuatro. = Opát. - -Cuatrocientos. = Opát ca gatús. - -Cuba. = Solódlan, sodlánan ng̃a dagcó sa cahoy, tináod sa mg̃a papán ng̃a -guilíg-on sa mg̃a baclao con bacolóng ng̃a pothao, sa pagbótang dihá sa -vino, aguardiente, &c. - -Cubeta. = Cuba ng̃a diótay. - -Cubeto. = Idem. - -Cubierta. = Tabon. * Mg̃a salog sa mg̃a sacayán. * Papel ng̃a sapao, ng̃a -postánan sa mg̃a solat. * Hapin, salánig. - -Cubiertamente. = Sa pagcatinágo. - -Cubierto. = Ang guitabónan. * Cuchillo, cuchara ug tenedor ng̃a igasílbi -sa lamesa ng̃a calán-an, laquip opód ang tinápay, ang servilleta ug ang -usá ca pinggan. * Ang atop sa mg̃a baláy ug ang baláy ng̃a guiátpan. * -cadaghánan sa mg̃a calán-on ng̃a ibótang ug dong̃an sa lamesa. - -Cubil. = Dalángpan sa mg̃a mananáp ng̃a ihálas. - -Cubo. = Timba. - -Cubrir. = Tabon, tago, salípod. * Ponó. * Pagpang̃asáoa sa mg̃a mananáp. - -Cuca. = Olod ng̃a diótay. - -Cucaña. = Bisan onsa ng̃a madáng̃at sa táuo sa oaláy cabórlay. - -Cucañero. = Ang macadáng̃at sa guitóyo nía sa oaláy cabódlay, guican -lamang sa iang pagcamalaláng̃on, sa iang pagpatigáyon. - -Cucar. = Pagyobit. - -Cucaracha. = Oc oc, ipus. - -Cuclillas (en). = Pongco, pióngco, poc-ong. - -Cuclillo. = Langgam. * Ang bana sa babáye ng̃a nacasalá sa lain ng̃a -laláqui, sa camaáyo. - -Cuco. = Maníndot, sisirico. - -Cuculla. = Tabon sa panápton sa olo. - -Cucurucho. = Papel ng̃a liníquit ug tomóyan sa luyo, ng̃a pagapóstan ug -pagasódlan sa mg̃a matám-is ng̃a sico, ng̃a magáhi, ug sa bisan onsa. - -Cuchara. = Loag, cosara, looag, sandoc. - -Cucharada. = Bisan onsa ng̃a nagaponó sa cosara, sa loag, ang macóha sa -looag. * Paghilábot sa mg̃a sogilon sa isigcatáo, sa oaláy ug -catungdánan ug quinahánglan. - -Cucharero. = Ang magbolóhat ug magabalígya sa mg̃a looag. - -Cucharita. = Looag looag, looag ng̃a diótay. - -Cucharetear. = Pagcabó, pagcóha sa bisan onsa sa loag. * paghilábot sa -mg̃a bohat sa isigcatáuo sa oaláy ug quinahánglan. - -Cucharon. = Looag ng̃a dagcó. - -Cuchichear. = Paghónghong, paghalaoáhao. - -Cuchicheo. = Pagcahónghong, pagcahalaoáhao, sa pagcahínay ng̃a ting̃og. - -Cuchilla. = Sondang, bolo. - -Cuchillada. = Pagtígbas, pagtácbas, pagsóntoc. - -Cuchillería. = Lugar ng̃a pagabohátan ug pagbaligyáan sa mg̃a sondang. - -Cuchillero. = Ang nagabóhat sa mg̃a sondang. - -Cuchillo. = Sondang, sipol. - -Cuellicorto. = Ang may liog ng̃a hamóbo. - -Cuellilargo. = Ang may liog ng̃a hatáas. - -Cuello, parte del cuerpo. = Liog. * De camisa, &c., abertura. = Liab. * -Lista de paño, lienzo, &c., que se pone en la abertura de las camisas, -chaquetas, &c. = Asintos. * Parte superior y mas angosta de alguna -vasija. = Liog. - -Cuenca. = Sodlánan sa yota ng̃a pagabotáng̃an sa cán-on. * Bohó sa nauong -ng̃a guisódlan ug guibotáng̃an sa mg̃a matá. - -Cuenco. = Sadlánan sa yota ng̃a halálom, sa oaláy ng̃abil. - -Cuenta. = Pagcuenta, pagísip, pagíhap. * Tagsa ca malíng̃in sa salamín, -sa corales, sa boláoan, &c., ng̃a itohog sa mg̃a cuentas, mg̃a rosarios. - -Cuentista. = Táuo ng̃a may daótan ng̃a batásan sa pagdála dala sa mg̃a -soguílon, arón managbolobiquil ang mg̃a cabobót-on sa íang mg̃a -isigcatáuo, tabían. - -Cuento. = Soguilon, pananglitan. - -Cuerda. = Pisi ng̃a tinóyoc, ng̃a guigáma sa daghan ng̃a mg̃a pising -magamáy, sa daghánan ng̃a mg̃a labid. - -Cuerdamente. = Sa pagcaboótan, sa pagcaálam, sa quinaádman. - -Cuerdo. = Ang boótan, ang may boot, ang may salabótan, ang nagahúna -huna sa maáyo. - -Cuerna. = Vaso, ilimnánan ng̃a pagaboháton sa usá ca pinótol sa song̃áy -sa mananáp, sa baca con sa calabáo. * Song̃áy ng̃a libon, ng̃a oaláy ug -bohó, ng̃a dili bohóan. - -Cuerno. = Song̃áy. - -Cuero. = Panit. - -Cuerpo. = Laoas. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanaghiósa sila sa bisan -onsa ng̃a ilang boboháton. - -Cuerva. = Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa ooác. - -Cuervo. = Ooác. - -Cuesco. = Lisó sa mg̃a bong̃a. * Otot. - -Cuesta. = Bang̃ílid, baquílid, hanáyhay. - -Cuestion. = Pagsolosámbag sa pagásoy sa matúod, arón maháyag ang -camatúod. * Pagcaáoay, pagcalális. - -Cuestionable. = Ang mag doha doha, ang guidóha doháan ang tacús ng̃a -pagasolosambágan. - -Cuestionar. = Pagsolosámbag, pagíndig indig. - -Cueva. = Lang̃ob. * Baláy ng̃a pagadángpan sa mg̃a táuo ng̃a daútan. - -Cuévano. V. Banasta, banasto y canasta. - -Cuezo. = Dolang. - -Cuidado. = Cacógui, pagbántay, pagsingcámot. - -Cuidadosamente. = Sa pagcacógui, sa pagcasingcámot. - -Cuidadoso. = Macógi, magasingcámot, magbalántay, bantay, maghohópot. - -Cuidar. = Bantay, singcámot, hopot, alíma, cogui. - -Cuita. V. Afliccion. - -Cuitado. = Ang guicayógtan, guilísdan, guicasaquítan, ang nasobó. - -Culada. = Pagcahágbong sa sampot, sa ililíngcod, ogsang. - -Culantro. = Colantro, panácot. - -Culata. = Ang catapúsan sa baláyan sa mg̃a posil ng̃a isándig ug idápat -sa abága, sa pagbóhi na. - -Culatazo. = Pagcasíbog sa mg̃a posil con pagabohían, sa pagpócpoc sa -abága. - -Culcusido. = Tinahí, tinahían ng̃a daútan. - -Culebra. = Saoa, biting, halas. * De mar ó rio. = Taguioálo, tanquig. - -Culebrear. = Paglíco lico, pagsíco sico. - -Culebrina. = Lothang ng̃a hatáas ug sa diótay ng̃a bohó. - -Culebron. = Táuo ng̃a malaláng̃on. - -Culo. = Sampot, ililíngcor. * Lobót, boli, ilóhan. - -Culpa. = Salá, sayóp. - -Culpabilidad. = Pagpacasalá, pagcasayóp, pagsayóp. - -Culpable. = Ang nacasalá, ang arung macasalá, macasasalá, masaláypon. - -Culpablemente. = Sa salá, sa tinúyo sa buot. - -Culpadamente. = Idem. - -Culpado. = Macasasalá, ang nacasalá, ang nasayóp. - -Culpar. = Pagsáng̃il, pagsománg̃il. - -Cultamente. = Sa pagcaáyo. - -Cultivar. = Pagbóhat sa yota, pagdáro, pagcále, pagbónglay, &c. - -Cultivo. V. Cultivar. - -Culto. = Pagsíngba, pagtáhod. * Táuo ng̃a quinaadmánon, mang̃ialáman, -batid. - -Cultura. V. Cultivar. * Pagpamólong, pagsólte sa maáyo, sa oaláy -pagcasalicoáoot, sa mg̃a polong ng̃a piníli. - -Cumbre. = Casalpóng̃an, quinabongtólan. * Catapúsan sa pagcahigála, sa -caálam, sa pagcabóang, &c. - -Cumpleaños. = Adlao ng̃a hingtóngdan sa pagcatáuo sa bisan cansa. - -Cumplidamente. = Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit, sa pagcaáyo sa -pagcamáo. - -Cumplido. = Bisan onsa ng̃a hatáas, ng̃a capin. * Bisan onsa ng̃a igo, -toman, hingpit. * Pagábi abi sa isigcatáuo. * Matinománon. - -Cumplimentar. = Pagvisita, pagdóao. * Pagtóman sa mg̃a sogo. - -Cumplimentero. = Táuo ng̃a maábi abíhon, coti cotíhan. * Matinománon ng̃a -lacad na. - -Cumplir. = Toman. * Paghátag sa isigcatáuo sa iang quinahánglan. * -Pagtápus, paghóman, pagtibáoas. - -Cumulador. = Ang nagatápoc, nagaípon, nagating̃ób, nagapóndoc. - -Cumular. V. Acumular. - -Cúmulo. = Tapoc, ogdo, pinóndoc. - -Cuna. = Higdáan ng̃a diótay, ng̃a pagacolánan sa mg̃a báta. * Lugar ng̃a -guicatauóhan sa bisan cansa. * Guinicánan, guiliuátan. * Sinógdan, -sinogdánan sa bisan onsa. - -Cundir. = Honób. * Pagdághan sa bisan onsa. * Pagdagcó. * Pagóna. * -Tacód. - -Cuña. = Sisip, badyet. - -Cuñado, cuñada. = Bayáo. - -Cuñete. = Bariles ng̃a diótay. - -Cuño. = Imalárca, marca, patic. - -Cupo. = Tampo, tampa, amot. - -Cúpula. = Catapúsan sa mg̃a dagcóng baláy ug sa mg̃a singbahán, ng̃a -malíng̃in dápit sa ibábao. - -Cura. = Cura. * Pagbótang sa mg̃a tambal sa pagáyo sa mg̃a saquét. * -Catungdánan sa mg̃a Padre cura. - -Curable. = Ang arang ayóhon, ang omaláyo, ang arang tambálon. - -Curacion. = Pagcatámbal, pagtámbal. - -Curado. = Ang magáhi, ang quinórti. - -Curador. = Ang nagabántay sa bisan onsa. * Magbalántay, ang magaalíma -sa mg̃a báta ng̃a ilo ug sa ilang mg̃a dona. - -Curar. = Pagtámbal, pagáyo. * Paghátag, pagbótang sa mg̃a tambal sa mg̃a -masaquét. * Pagasín sa onód, sa carne con sa isda, arón gomáhi. - -Curativo. = Tambal, bisan onsa, ng̃a igatámbal. - -Curato. = Ang longsod, ang mg̃a sacop ng̃a pagabantáyan ug pagaalimáhan -sa mg̃a cura. * Yota ng̃a hingtóngdan sa tagsa ca curato, longsod. - -Cureña. = Capandáyan sa cahoy ng̃a pagatongtóng̃an ug pagataólan sa mg̃a -lothang. - -Cureñaje. = Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a cureña. - -Curia. = Hocmánan sa mg̃a holosáyon sa mg̃a Padre. - -Curioso. = Maquisayódon, ang mahagúgma magquisáyor, ang macógui, -cacoguíhan, curiosos, macóti coti. - -Currutaco. = Padayégon sa pagbísti. - -Cursado. = Ang naánad, hingcaándan. - -Cursar. = Pagádto, paglacát sa masóbsob sa bisan asa, sa bisan diin. * -Pagátang, pagtámbong sa escolahán. - -Curtidos. = Mg̃a panit ng̃a quinórti. - -Curtidor. = Ang nagacórti. - -Curtir. = Corti, apog. - -Custodia. = Bantay. * Casangcápan sa salapí con sa baláoan ng̃a -pagabotáng̃an sa Santísimo Sacramento. - -Custodiar. = Pagbántay. - -Custodio. = Bantay. * Ponúan sa mg̃a Padre sa caparían ni san Francisco. - -Cútis. = Panit sa laoas sa mg̃a táuo. - -Cuyo. = Cansa. - - - - - - - - -CH - - -CHA - -Cha. = Sa, cha. - -Chabacanería. = Pagcadaótan ng̃a pagbótang sa bisan onsa, pagcabáol. - -Chabacano. = Baol, mabága. - -Chacota. = Sabá, banha ng̃a sinácot sa mg̃a pagtíao tiao. - -Chacotear. = Pagbánha, pagsabá, pagtíao tiao, pagtístis. - -Chafarote. = Hing̃aníban ng̃a hamóbo ug halagpád. - -Chal. = Paño ng̃a dagcó ng̃a guibísti sa mg̃a babáye. - -Chaleco. = Sopa sa oaláy manggas. - -Chalupa. = Sacayán. - -Chambergo. = Calo sa pacó ng̃a halagpád ug malíng̃in. - -Chamorra. = Ang olo ng̃a guigontíng̃an sa bohóc. - -Chamorro. = Ang guigontíng̃an sa bohóc sa olo. * Ang natáo sa Marianas. - -Chamuscar. = Salab, halob. - -Chamusquina (oler á). = Angtod. - -Chancear. = Tiao, tistis, solog solog, dola. - -Chancero. = Tigtíao, matístis, tigsólog solog. - -Chancillería. = Hocmánan ng̃a dagcó ug labí. - -Chancletas (andar en). = Pagbísti sa sapín sa dili isóol ang ticód, -sinelas. - -Chanclo. = Sapín con sinelas ng̃a may cahoy sa tolónban, sa itolónob. - -Chanza. = Pagcatíao, pagcatístis. - -Chapa. = Pothao con tombága, salapí con boláoan ng̃a manípis, sa -pagdáyan dáyan sa bisan onsa. - -Chaparron. = Olan ng̃a mabáscog ng̃a masólog, ug ng̃a dili madógay. - -Chapatal. = Pisácan, cayanáng̃an, lapoc. - -Chapear. = Pagdáyan dáyan sa bisan onsa, sa mang̃a chapa. - -Chapin. = Sapín. - -Chapitel. = Sapitel, catapúsan sa mg̃a campanario ug sa mg̃a columna. - -Chapodar. = Pagpótol sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy, sa mg̃a balágon ug mg̃a -paras, saplong. - -Chapuceramente. = Sa pagcabáol, sa pagcadíli hingpit. - -Chapucería. = Pagcabáol, Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcadíli maáyo, -dili hingpit. - -Chapucero. = Bohat ng̃a baol, ng̃a dili hingpit, ng̃a dili toman, ang táuo -ng̃a dili macahingpit sa iang mg̃a bohat. - -Chapurrar. = Simbog, sambog, sacót. - -Chapuz. = pagcasálom. - -Chapuzar. = Salom. - -Chaqueta. = Sopa. - -Charada. = Tigmo. - -Charanguero. V. Chapucero. - -Charca. = Danáo, tobígan, lam-áo, lanao. - -Charco. = Idem. - -Charla. = Sogid, soguílon ng̃a oaláy polos, ng̃a oaláy lamí. - -Charlador. V. Charlatan. - -Charlante. = Idem. - -Charlar. = Pagsólti, pagsógid, pagsoguílon sa oaláy hingtóngdan ug -lamí. - -Charlatan. = Tabían, hinoguílon, tigpólong, lasang, bosac, -hinoguilánon. - -Charlatanear. V. Charlar. - -Charlatanería. = Idem. - -Charol. V. Barniz. - -Charolar. V. Barnizar. - -Charro. = Táuo ng̃a boquídnon, ng̃a dili moánad sa batásan sa mg̃a táuo -ng̃a longsolánon, bodong. - -Chasco. = Pagtíao, pagsóod sood, pagsólog solog. * Paghitábo ng̃a contra -ug dili oyon sa guipaábot, sa guihólat. - -Chasquear. = Idem. - -Chato, persona chata. = Pislat, pisláton. * Bolo, &c., de punta roma, -chata. = Daya, sompo, songpo, sapia, sap-ya. - - - -CHI - -Chibato. = Ang anac ng̃a diótay sa canding. - -Chibetero. = Alad ng̃a pagabilanggóan sa mg̃a anac ng̃a diótay sa mg̃a -canding. - -Chibo. V. Chibato. - -Chicada. = Panón sa mg̃a anac ng̃a diótay sa mang̃a carnero. - -Chico. = Diótay, didiót, hamóbo, báta. - -Chicoleo. = Pagtíao, polong ng̃a matístis ng̃a ipamólong sa pagáli ali sa -mg̃a babáye. - -Chicolear. = Idem. - -Chicote. = Táuo ng̃a báta pa, apan sopang, dagcó ug sa dagcóng hosog. - -Chicozapote. = Bong̃a, ug ang cahoy ng̃a nagabóng̃a niána. - -Chicha. = Ilímnon ng̃a pagaboháton sa maís ng̃a hinolóman sa tobig. - -Chicharra. = Gang̃is. * Dagcóng caínit. - -Chicharrero (ser un). = Lugar ng̃a maínit uyámot. - -Chicharro. = Isda. - -Chicharron. = Baboy ng̃a priníto, sa obus na guicoháan ug guipíga ang -manteca, ang tambog, otos. - -Chicheria. = Baláy con lugar ng̃a pagabohátan ug pagbaligyáan sa chicha. - -Chichon. = Libótog, botóy, labtog. - -Chifla. = Taghoy. - -Chiflar. = Idem. * Pagtíao, pagyóbit, pagtámay. * Pagínom sa vino sa -mabáscog. - -Chifle. V. Chifla. - -Chiflido. = Pagcatághoy, pagtághoy. - -Chiflo. V. Chifla. - -Chillador. = Ang nagaíac, nagapíac, nagaóit oit. * Ang nagasínggit -nagatiábao, ang nagnagaígot, ang nagaoígic. - -Chillar. V. Chillido. - -Chillido. = Iac, iyac, piyac, piac, oit oit. * Singgit, tiábao. * Igot, -oígic, agic ic, siyágit. - -Chimenea. = Alasóhan, alaguían sa asó. - -China. = Coro, batóng diótay. * Guinharían sa mg̃a insic. - -Chinarro. = Batóng dolodagcó. - -Chinazo. = Pagcabonó, pagbonó sa batong diótay. - -Chinchorrero. = Lugar ng̃a may daghánan ng̃a mg̃a coting, dogho. - -Chinche. = Coting, dogho. * Táuo ng̃a samócan. - -Chinela. = Sinelas. - -Chinesco. = Ang nahatong̃ód sa yota sa mg̃a insic. - -Chino. = Insic, táuo sa Guinharían sa mg̃a insic. - -Chiquillería. = Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a báta. - -Chiquillo. = Diótay, diótan, diot. - -Chiquirritico, ca, llo, lla. = Diótay oyámot, magamáy caáyo. - -Chiquirritin. = Idem. - -Chiquito. V. Chiquillo. - -Chiribitil. = Sooc, lugar ng̃a tinágo, hamóbo ug haíctin. - -Chirimía. = Tolónggon ng̃a maíng̃on íng̃on sa clarinete. - -Chirla. = Quinháson. - -Chirlador. = Ang nagasínggit, nagatiábao caáyo. - -Chirlar. = Pagsínggit, pagpamólong sa madalí caáyo. - -Chirriar. = Conos, aroros. * V. Chillar. - -Chirrido. = Ting̃ób sa mg̃a langgam ng̃a lain sa pagpatalínghog, ng̃a -daútan. - -Chisgarabís. = Táuo sa lauas ng̃a hamóbo ug sa dili maáyong dagoay, sa -malágsot ng̃a pagatóbang. - -Chisguete. = Usá ca pagínom sa vino. - -Chismear. = Pagdála dala sa mg̃a soguílon, pagtábi. - -Chismografía. = Mg̃a pagsógid, mg̃a balíta ng̃a guinasóguid sogid sa -longsod. - -Chispa. = Biti, aligáto, pisic, tolásic, tolas. - -Chispear. = Piti piti, pisic, tolásic. - -Chisporrotear. = Idem. - -Chisposo. = Bisan onsa ng̃a nasónog ug nagapíti, piti, ng̃a nagapísic, -nagatolásic. - -Chistar. = Pagtíng̃og, pagsógod sa pagpamólong. - -Chiste. = Pagcatístis, pagcatíao, pagcayóbit, pagcatámay. - -Chistera. = Bocág ng̃a haíctin dapit sa itáas ug halagpád dapit sa obus, -ng̃a guidála sa mang̃a mananágat sa pagsolód sa mg̃a isda. - -Chistoso. = Matístis, tigtíao. - -Chiticalla. = Ang mahilómon, ang dili magsogílon sa guitán-ao nía. - -Chiticallando (andar ó ir). = Ang nagalacát sa maghínay caáyo, sa dili -babatíon ang paglácang ug pagtónob nía. - -Chiton. = Hilom, paghílom. - -Chivo. V. Cabrito. - - - -CHO - -Cho. = Looá, polong ng̃a icapahonóng sa mg̃a mananáp. - -Chocador. = Ang magapasocó sa isigcatáuo, ang magatúyo. - -Chocante. = Idem. - -Chocar. = Pagpasocó, pagáoay, pagdósmog, pagdámag. - -Chocarrería. = Pagtíao, pagcatístis ng̃a mabóg-at ug dili macaígo. - -Chocarrero. = Ang magtíao sa mg̃a pagtíao ng̃a dili macaígo, ng̃a -mabóg-at. - -Choco. V. Calamar. - -Chocolate. = Socolate. - -Chocolatera. = Batirol. * Sorlánan sa yota, sa tombága, &c., ng̃a -pagabocálan ug pagalotóan sa socolate. - -Chocolatero. = Ang magalígis sa cacao ug magabúhat sa socolate. - -Chochear. = Pagáng̃o ang̃o, paghióli, pagóli sa pagcabáta. - -Chochera. = Idem. - -Chochez. = Idem. - -Chocho. = Ang̃o ang̃óhon, hing̃oliánon, hing̃olían, oliánon. - -Chofes. V. Bofes. - -Chofeta. = Bagahán. - -Cholla. = Bagól bagól. - -Chopa. = Isda. - -Chopo. = Cahoy ng̃a hatáas ug dagcó. - -Choque. = Pagcadósmog, pagcadámag. - -Choquezuela. = Bocóg sa tohod. - -Choricero. = Ang magabóhat sa soriso. - -Chorizo. = Soriso, pinótol ng̃a hamóbo sa tináe ng̃a sinódlan sa tamboc -ug sa onód sa baboy ng̃a tinádtad. - -Chorlito. = Langgam. * Táuo sa magáan ng̃a búot, boang boang. - -Chorrear. = Agas, tolo, agay, agáy-ay. - -Chorrera. = Lugar ng̃a guiagásan sa tobig, vino, &c., balaháan sa tobig. - -Chorretada. = Ang pagágas ng̃a tagcoláhao, ng̃a ahat, sa vino, tobig, -nana, &c. * Pagpamólong sa madalí ug malágmit caáyo. - -Chorro. = Ang tobig, vino, &c., ng̃a moágui sa mabáscog, sa bisan diin. -* Tíng̃og ng̃a mabáscog ug dagcó. - -Chotacabras. = Langgam. - -Choto. = Ang nati, ang anac ng̃a diótay sa baca. * Ang anac ng̃a diótay -sa canding. - -Chotuno. = Cadaghánan sa mg̃a anac sa mg̃a cading ng̃a managsóso pa. * -Bahó ng̃a maíng̃on sa bahó sa mg̃a canding. - -Chova. = Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa ooác. - -Choza. = Payág, balong balong. - - - -CHU - -Chubasco. = Onós, olan ng̃a mabáscog, masólog, ng̃a guiobánan sa mahorós -ng̃a hang̃in. - -Chuchería. = Mang̃a tolotag dyot ng̃a molomaníndot, apan sa diótay ng̃a -bili. - -Chucho. = Iró. * Polong ng̃a igabógao sa mg̃a iró. - -Chuchumeco. = Táuo ng̃a hamóbo ug sa molomalágsot ng̃a dagoay. - -Chueca. = Bocóg sa mg̃a loha loha. - -Chufleta. V. Chocarrería. - -Chufletero. V. Chocarrero. - -Chulear. V. Burlar. - -Chuleta. = Gosóg sa baca, sa nati sa baca, ug sa baboy ng̃a prinito con -iníhao. - -Chunga (estar de). = Pagtíao, pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a magáan ug -matístis. - -Chupa. = Sopa. - -Chupadero. = Ang magasópsop, ang magasóyop, ang mopáng̃os, ang -magasalópsop. - -Chupado. = Ang maníoang caáyo. - -Chupador. V. Chupadero. - -Chupadera. = Pagcasópsop, pagcasóyop, pagcapáng̃os, pagsóso, -pagsalópsop. - -Chupar. = Sopsop, soyop, pang̃os, salópsop. - -Chupete. (ser alguna cosa de). = Bisan onsa ng̃a maáyo, matahóm ug -manídot. - -Chusco. = Bisan onsa ng̃a ang̃áyan, baihónan. - -Chusma. = Cadaghánan, pagcadághan sa mg̃a táuo. - -Chuzo. = Cahoy ng̃a guitaólan sa usá ca pothao ng̃a matalínis. - - - - - - - - -D - - -DA - -Dable. = Ang masáyong boháton, ang arang himóon, gamon, boloháton. - -Dádiva. = Hatag. - -Dadivosamente. = Sa pagcalólot. - -Dadivoso. = Malólot, malolotón, ang mahagógma maghátag, homalátag, -maghahátag. - -Dador. = Idem. * Ang mohátag, ang molólot. - -Daga. = Hing̃aníban sa doruhá ca soláb, hamóbo ug sa matalínis ng̃a -tomóy. - -Dale que dale. = Mao da guihápon, mao ng̃a mao. - -Dalmática. = Bisti ng̃a guibisti sa Diácono ug Subdiácono, sa mg̃a misa -sa totoló ca Padre. - -Dama. = Babáye ng̃a dato, bilídhon, lioat sa maáyo ug banságon ng̃a -guinicánan. * Babáye ng̃a guiáli alíhan, guibólong ug guihigógma sa -laláque. * Babáye ng̃a magaalágad sa haring babáye, sa asáoa sa hari, sa -mg̃a anac, mg̃a apo ug mg̃a pagománcon sa mg̃a hari. * Babáye ng̃a -nagapacadagcóng táuo sa mg̃a dola. * Sandil, camaáyo. - -Damasco. = Panápton sa igagáma, con sa balahíbo sa mg̃a carnero, ng̃a -mabága ug nagacaláin lain ug color, ug may mg̃a labra con mg̃a bolac -bolac sa maong color sa panápton: bali sa pagbóhat sa mg̃a tabil sa mg̃a -Singbahán con sa bisan diin pa. - -Damasquillo. = Panápton ng̃a maíng̃on íng̃on sa damasco. - -Damería. = Pagcóti coti ng̃a ang̃ay sa mg̃a dama. - -Damisela. = Babáye ng̃a maáyo, matahóm ug malipáyon. * Babáye sa daótan -ng̃a batásan, bigáon, sandil. - -Damnificar. = Pagdáot. - -Danza. = Sayáo, sabáy, magsalayáo, cadaghánan, tapoc caobán sa mg̃a táuo -ng̃a nanagsayáo. - -Danzante. = Tigsabáy, somalayáo, ang nagasabáy. - -Danzar. = Sabáy, sayáo. - -Dañable. = Ang macadáot. - -Dañado. = Ang guihócman sa Dios sa mg̃a casaquétan sa impierno. - -Dañador. = Ang magadáot, ang magaámong among. - -Dañar. = Daot, among among. - -Daño. = Cadáot, cadaótan. - -Dañosamente. = Sa pagcadáot. - -Dañoso. V. Dañador. - -Dar. = Hatag, lolot. * Pagbónal, paghámpac, pagsómbag, pagsagpá, &c. * -Tonol, tognol. - -Dardo. = Sombilíng, sinampácan, odyong, paná. - -Dares y tomares. = Pagtolotóbag. - -Data. = Ang adlao ng̃a pagapirmáhan sa mg̃a solat con mg̃a camatoódan, ng̃a -ibútang sa sinógdan con sa catapósan. * Ang ihátag cun ióna sa bisan -cansa, ng̃a macóha sa iang guidáoat, sa baláidon nia con sa iang otang. - -Datar. = Pagbótang sa arlao sa pagsólat sa mg̃a solat. - -Dataría. = Hocmánan ng̃a dagcó sa Roma: mao ang alaguían sa obán ng̃a mg̃a -pagtógot sa Santos ng̃a Papa. - -Datario. = Padre ng̃a ponóan sa hocmánan sa dataría. - -Dátil. = Bung̃a sa cahoy ng̃a guing̃álan ug palma, ng̃a maíng̃on ing̃on sa -dagoay sa lobí con sa bong̃a. - -Dato. = Camatoódan, hingtóngdan, arón masáyod ang táuo sa bisan onsa. * -Dagcóng táuo, arunáhan, salapían. - - - -DE - -De. = Sa, ni. * Cotob, guican sa. - -Dean. = Ponóan sa mg̃a Canónigo. - -Deanata. = Cahímtang con opicio sa Padreng Dean ug ang yota ng̃a -hingsácpan sa iang gahóm. - -Debajo. = Sa ilálom, sa obus, sa silong. - -Debate. = Pagtóbag tobag. - -Debatir. = Tobag tobag, pagíndig, pagáoay. - -Debelar. = Pagdáog sa caáoay. - -Deber. = Catongdánan, catong̃ód, tong̃ód. - -Debidamente. = Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit, sa pagcaáyo. - -Débil. = Malóya, mahóyang, lopóg. - -Debilidad. = Calóya, cahóyang, calopóg. - -Debilitar. = Loya, hoyang, lopóg. - -Débilmente. = Sa pagcalóya, sa pagcahóyang, sa pagcalopóg. - -Débito. = Otang. * Catongdánan sa pagtóman sa mg̃a quinasál sa ilang -pagcamíño. - -Decadencia. = Pagcadáot sa mahínay hinay sa bisan onsa. * Pagsógor sa -calóya. * Sinógdan sa pagdáot, sa pagcopós. - -Decaer. = Pagdáot daot, pagcopós. * Pagoalá sa cahímtang ng̃a maáyo ug -hatáas ng̃a daan sa bisan cansa. - -Decaimiento. V. Decadencia. - -Decálogo. = Ang mg̃a napólo ca sogo sa Dios. - -Decano. = Ang labíng daan, ang labíng tigúlang sa usá ca catilíngban sa -mg̃a táuo. * Ang ponóan sa mg̃a hoemánan, sa mg̃a Chancillería, sa mg̃a -Audiencia, &c. - -Decantar. = Pagbaláod, pagpabántog. * Pagdagcó sa bisan onsa ng̃a -guisóguid. * Pagtúang sa mahínay hinay sa usá ca panonódlan, arón ihóad -ang vino, tobig, &c., sa solód sa lain panonódlan, sa dili moobán ang -lalog. - -Decena. = Ang usá ca napólo. * Tohóg sa napólo ca cuentas, tinagpólo. - -Decencia. = Ang maáyong paghósay ug pagdáyan dayan sa bisan onsa. - -Decenio. = Pagcadúgay sa napólo ca túig. - -Deceno. = Icapólo. - -Decentar. = Sogod. * Dosdos, pagsámad sa laoas sa masaquét ng̃a nadógay -sa higdáan. - -Decente. = Mataróng, tacós, maáyo. * Ang guidáyan dayánan sa dili -guilabíhan, con dili sa casadáng̃an lamang. * Táuo ng̃a dili bilídhon -caáyo, apan guican sa maáyong guinicánan. - -Decible. = Ang arang ipamólong. - -Decidero. = Idem. - -Decidir. = Paghanáyac sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa. - -Decidor. = Matístis, tigpamólong sa mg̃a polong ng̃a tiao. - -Décima. = Icapólo ca bahin. - -Decimal. = Idem. - -Décimo. = Icapólo. - -Décimocuarto. = Icapólo ug opát. - -Décimonono. = Icapólo ug siám. - -Décimooctavo. = Icapólo ug oaló. - -Décimoquinto. = Icapólo ug limá. - -Décimoséptimo. = Icapólo ug pito. - -Décimosexto. = Icapólo ug onóm. - -Décimotercio. = Icapólo ug toló. - -Decir. = Polong, pagpamólong, íng̃on. - -Decision. = Pagcahanáyac. * Catapósan ng̃a paghócom. - -Decisivamente. = Sa pagcahanáyac, sa minatúod. - -Declamar. = Pagásoy, pagpamólong sa minatúod, sa mg̃a polong ng̃a maínit, -ng̃a tinóod, ng̃a maháit. - -Declaracion. = Pagcaásoy, pagcaháyag, pagcadayág. * Pagmatúod sa ilálom -sa pagpanómpa, pagsáyod. - -Declaradamente. = Sa pagcadayág, sa pagcaháyag, sa pagcasáyod. - -Declarador. = Ang magaásoy. - -Declarante. = Idem. - -Declarar. = Asoy, sayod, dayág, hayag. * Pagmatúod sa pagpanómpa. - -Declinacion. = Pagcacólang, pagcacábos. * Pagcahanáyhay. - -Declinar. = Copos, cobos, colang, cabos. * Pagtaquílid sa loyo ug sa -loyo. * Pagbálhin sa maáyo sa pagcadaótan, sa cabáscog sa pagcalóya, sa -cahayag sa pagcang̃ítng̃it, &c. - -Declive. = Hanáyhay, handig. - -Declividad. = Pagcahanáyhay, pagcahándig. - -Declivio. V. Declive. - -Decoccion. = Pacalóto. - -Decorar. = Dayan dayan, pagtahóm. * Pagcadáyan dayan. - -Decoro. = Pagtáhod, pagtahá, catahá, catahódan. * Pagcaólay, paglícay -sa mg̃a calao-áyan ug calágsot. - -Decoroso. = Ang may caólao. * Ang tacús boháton. - -Decrecer. = Copós, cobos. - -Decrépito. = Tigólang, ang̃o ang̃óhon, oliánon, hing̃olían. - -Decrepitud. = Pagcatigúlang, pagcaáng̃o ang̃o. - -Decretal. = Solat sa Santos ng̃a Papa sa bisan onsa. * Libro ng̃a -guitíngban ug guitapócan sa mg̃a solat sa mg̃a Santos ng̃a Papa. - -Decretar. = Asoy, sayod, pagsógo. - -Decreto. = Sogo, pagásoy, pasáyod. * Pagbóot, pagsógo sa Santos ng̃a -Papa. - -Decurion. = Ang báta sa escolahán ng̃a nagapaleccion sa obán. - -Dechado. = Panigíngnan, sanglétan, pananglétan, sanglet. - -Dedada. = Bisan onsa ng̃a arang macóha sa usá ca todlo. - -Dedal. = Capandáyan sa pothao, tombága, salapí, &c., ng̃a isóol sa torlo -ng̃a lomalábao con sa casing casing, sa pagdóso sa mananáhi sa dagom. - -Dedicar. = Pagtong̃ód sa bisan onsa sa Dios, cang María Santísima, sa -mg̃a santos, ug bisan sa onsa ng̃a canhic calibótan, pagpahanong̃ód. - -Dedicatoria. = Solat ng̃a ibótang sa sinógdan sa mg̃a libro, arón -hibalóan ang táuo ng̃a guipahanóngdan. - -Dedignar. = Pagáyad pagpasipála. - -Dedo. = Torlo. * Pulgar. = Comalágco. * Índice. = Itolódlo. * Del -medio. = Dalagáng̃an, lomalábao, sa cásing cásing. * Anular. = Torlo ng̃a -pagasingsíng̃an, tamboásog. * Meñique. = Comalingquing, comaíngquing. - -Deduccion. = Pagcópos, pagcóha. - -Deducir. = Coha, copus. * Paghóna húna sa bisan onsa ng̃a mosonód sa mg̃a -guinsóndan. * Pagásoy, pagsáyod. - -Defeccion. = Pagcaoalá, pagcabólag. * Pagalsa, paggobót, pagdilí sa -pagsógot. - -Defecto. = Sayóp, salá. * Pagcacólang. - -Defectuoso. = Ang saláan, ang masaláipon. * Ang dili toman, ang -coláng̃an. - -Defender. = Tabang, laban, laba. - -Defensa. = Pagcalában, pagcatábang, dalángpan. - -Defensivo. = Ang icalában, icatábang. - -Defensor. = Tomalábang, manlalában, ang motábang, ang molában. - -Deferencia. = Pagcapalángga. * Pagóyon, pagáng̃ay sa pagbóot sa lain. - -Deferir. = Oyon, ang̃ay. - -Déficit. = Pagcaoalá, pagcacólang. - -Definicion. = Pagcaásoy, pagsáyod. - -Definidor. = Ang macaásoy, ang magasáyod, ang magasógo. * Padre ng̃a -somalámbag, ng̃a isigcahócom ug tabang sa mg̃a ponóan sa mg̃a caparían. - -Definir. = Asoy, sayod, sogo. - -Definitivamente. V. Decisivamente. - -Definitorio. = Catilíngban sa mg̃a Padre ng̃a somalámbag sa mg̃a ponóan sa -mg̃a caparían, ug ang solód con lugar ng̃a pagatíngban nila. - -Deformacion. = Pagcaláin sa dagóay sa bisan onsa. - -Deformar. = Paglágsot, pagdolodáot, pagobót. - -Deforme. = Malágsot, mang̃íl-ad, ang oaláy caang̃áyan. - -Deformidad. = Pagcalágsot, pagcang̃íl-ad, pagcaoaláy caang̃áyan. * Sayóp -ng̃a dagcó. - -Defraudador. = Malilímbong, malingbóng̃on, caoatán, maninícas. - -Defraudar. = Limbong, caoat, ticas, cahas, lopig. - -Defuera. = Sa gua, sa gaoas. - -Defuncion. = Camatáyon, pagcamatáy. - -Degeneracion. = Pagcadáot. - -Degenerar. = Daot, dili pagáng̃ay. - -Deglucion. = Pagtolón, paglámoy. - -Degollacion. = Pagpógot, pagpónggot. - -Degolladero. = Pagaponggótan sa mananáp. * Lugar ng̃a pagapátyan ug -pagponggótan sa mg̃a mananáp. - -Degollador. = Ang magpoponggót, ang magapótol sa olo. - -Degolladura. = Samad ng̃a mahímo sa totónlan con sa liog. - -Degollar. = Pogót, ponggot, pol-ong. * Pagpótol sa olo. - -Degradar. = Pagcóha sa bisan cansa ng̃a táuo sa cahímtang nía ng̃a hatáas -ug sa iang dong̃og. - -Dehesa. = Lugar, solóp ng̃a pagacán-an sa mg̃a mananáp. - -Deicida. = Ang mg̃a táuo ng̃a nanagpatáy can Jesucristo ng̃a Guinóo ta. - -Deicidio. = Pagpatáy can Jesucristo. - -Deidad. = Pagcamáo ng̃a diósnon. * Polong ng̃a guicahing̃álan sa canhing -tiempo sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon. - -Deificacion. = Pagcaípon sa Dios sa táuo ng̃a matárong, tong̃ód sa gahóm -sa gracia. - -Deífico. = Ang mahatong̃ód sa Dios. - -Dejacion. = Pagcabía, pagcaóndang, pagcaárang, pagpaságad. - -Dejadez. = Catacá. - -Dejado. = Matalác-on. * Pagcamíng̃ao, pagcalóya sa huna hona, sa boot. - -Decaimiento. V. Dejacion. * Calóya sa laoas, camíng̃ao sa hona hona, sa -boot, sa casing casing. - -Dejar. = Bia, ondang, arang, paságad. - -Dejo. = Catapúsan, cahonóng̃an. * Lamí ng̃a mahabílin sa bába ug sa -totónlan sa mg̃a calán-on ng̃a guipang̃áon. * Quinatíng̃og ng̃a caogalíng̃on -sa mg̃a táuo sa tagsa ca longsod. - -Dejugar. = Pagpíga sa bisan onsa, pagcóha sa doga. - -Del. = Ia, nía. - -Delacion. = Pagsómbong. - -Delante. = Ona, sa nahaóna. * Sa atobáng̃an, sa onáhan. - -Delantera. = Atobáng̃an, pagóna, ona. - -Delantero. = Ang nahaóna, ang nanghióna. - -Delatable. = Ang tacós ng̃a isómbong. - -Delatante. = Magsosómbong, ang nagasómbong, ang magatóg-an. - -Delatar. = Sombog, tog-an, soguid, paghibaló. - -Delator. V. Delatante. - -Delectacion. = Calípay, pagcatándog sa laoas, sa mg̃a balatían sa laoas. - -Delegado. = Táuo ng̃a guitógnan ug guitagáan sa bisan onsa ng̃a gahóm. - -Delegante. = Ang motógot sa lain sa iang gahóm. - -Delegar. = Paghátag, pagtógot sa usá ca táuo sa lain mg̃a táuo sa iang -gahóm, pagtógyan sa lain sa iang pagaboháton onta. - -Delectable. = Ang macalípay, ang macatándog sa laoas. - -Deleitar. = Lipay. - -Deleite. = Calípay, calipáyan, paghimóot sa laoas. - -Deletrear. = Pagsángpot ug paghing̃álan sa tagsa tagsa ca letras. - -Deleznable. = Ang masáyon mabóong ug mabalí. * Ang masáyon madál-os, -madánglog. - -Delfin. = Isda ng̃a dagcó. * Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan niádtong tiempo sa -anac ng̃a pang̃ánay sa mg̃a hari sa Francia. - -Delgadez. = Pagcanípis. * Pagcatágpis, pagcayágpis. - -Delgado. = Manípis, diótay, matágpis, mayágpis. * Maníoang. - -Deliberacion. = Pagcahanáyac. * Paghúna húna ng̃a dayon. - -Deliberar. = Paghóna hona, paghanáyac, pagbóot sa minatúod. - -Delicadez. = Calóya, caníoang. - -Delicadeza. = Pagcahómoc. * V. el anterior. * Táuo ng̃a ang̃áyan, -baihónan. - -Delicia. V. Deleite. - -Delicioso. = Bisan onsa ng̃a macalípay. * Mg̃a caboquílan, casólopan, -capatágan, &c., ng̃a guitódcan sa daghan ng̃a mg̃a cahoy ng̃a malángbo, -malónhao ug matahóm ng̃a pagasólng̃on. - -Delincuente. = Saláan, masaláipon, matalapáson sa mg̃a sogo. - -Delinquir. = Salá, sayóp, lapas, lipas. - -Deliquio. = Pugdao, calóya, coyáp. - -Delirante. = Tigyámyam, ang guialamóam, guialimoáng̃an, guisalimoáng̃an. - -Delirar. = Yamyam, alamóang, alimóang, salimóang. - -Delirio. = Idem. - -Delito. = Salá sayóp. - -Delusoriamente. = Sa limbong, sa laláng. - -Delusorio. = Laláng, limbong. - -Della, llo. = Ia, nia, niíto, niádto, niána. - -Demanda. = Pagámpo, pangháng̃yo, pagpang̃aliópo, pagpang̃amóyo. - -Demandadero. = Táuo ng̃a pagasogóon sa mg̃a monja, mg̃a binócot, sa -pagbóhat sa boloháton sa gao sa convento. - -Demandante. = Ang moháng̃io, ang magaámpo, ang mang̃amóyo. * Ang magasáca -sa hócom sa iang isigcatáuo sa pagpang̃áyo ug catadóng̃an. - -Demandar. = Cayo, pagpang̃áyo, ampo. * V. demanda. * Saca. - -Demarcacion. = Timáan, caotlánan. - -Demarcar. = Pagtimáan sa mg̃a yota sa tagsa tagsa ca longsod, pagúlot, -paggáma, pagbóhat sa mg̃a mojon. - -Demás. = Labí pa, labot pa. * Capin. * Sa caoang. - -Demasía. = Pagcacápin, pagcalabí. - -Demasiadamente. = Sa guilabíhan, sa pagcacápin. - -Demasiado. = Capín, labí. * V. el anterior. - -Demencia. = Cabóang, pagcacoliró, pagcacólang sa boot. - -Demente. = Boang, bong̃og. - -Demision. = Pagpaóbos. - -Demoler. V. Arruinarse algo, arruinar. - -Demoniaco. = Ang nahatong̃ód sa yaoa. - -Demonio. = Yaoa, Ángeles ng̃a daótan. - -Demora. = Pagcadógay, pagcaláng̃an lang̃an. - -Demorar. = Dogay, lang̃an lang̃an. - -Demostrable. = Ang arang paquíta, paháyag, ang masáyon masáyod, -madayág. - -Demostrablemente. = Sa pagcadayág, sa pagcaásoy, sa pagcaháyag. - -Demostrar. = Asoy, sayod, dayág, hayag. - -Demudar. = Pagláin, Pagbálhin sa báihon, sa dagoay, sa bisan onsa. - -Denegacion. = Pagdilí sa guipang̃áyo. - -Denegar. = Idem. - -Denegrecer. = Pagítom sa bisan onsa, pagbóling, pagpánas, pagpápas. - -Dengue. V. Damería. - -Denigracion. = Pagcadáot sa dong̃og. - -Denigrar. = Pagdáot sa dong̃og sa isigcatáuo. - -Denigrativo. = Ang macadáot sa dong̃og, ang magapacaólao. - -Denodadamente. = Sa pagcaísog, sa minatóod, sa tinúud. - -Denominacion. = Bansag, ng̃alan. - -Denominar. = Paghing̃álan, pagtimáan sa bisan onsa ng̃a táuo sa ng̃alan -ng̃a banságon. - -Denostar. = Pagdáot sa isigcatáuo, pagtóyo canía sa mg̃a polong ng̃a -mabóg-at. - -Denotar. = Paghibaló, pagásoy, pagpatimáan. - -Densidad. = Pagcatibóoc, pagcaespeso. - -Denso. = Libon, dinásoc. * Matámboc, espeso. - -Dentado. = Ang may ng̃ipon. - -Dentadura. = Cadaghánan sa mg̃a ng̃ipon. - -Dentar. = Paggínting guinting, pagbóhat sa mg̃a ng̃ipon sa mg̃a galab, sa -mg̃a gabas, &c. * Pagtoróc sa ng̃ipon. - -Dentellada. = Pináac, pinaácan. - -Dentellado. V. Dentado. - -Dentera. = Ng̃ílo. - -Denticion. = Pagcatoróc sa ng̃ipon. - -Denticular. = Ang may dagoay sa ng̃ipon. - -Dentista. = Ang may opicio sa paghínis sa ng̃ipon, sa pagibót caníla, ug -sa pagtáod sa mg̃a ng̃ipon sa bocóg, sa boláoan, &c. - -Denton. = Táuo con mananáp ng̃a may dagcóng ng̃ipon. * Isda ng̃a dagcó. - -Dentro. = Sa Solód. - -Dentudo. V. Denton. - -Denuedo. = Cosóg, caísog, pagcalaláqui. - -Denuesto. = Polong ng̃a igatóyo sa isigcatáuo, polong ng̃a icaólao. - -Denunciacion. = Pagsómbong, paghibaló, pagtóg-an. - -Denunciar. = Habaló, tog-an, sombong, sayod, asoy, tagna, taghap, -baláod, mantalá. - -Deogracias. = Polong ng̃a ipamólong sa pagábi abi sa isigcatáuo, sa -pagsolód ug pagsáca sa iang baláy. * Dayegon ang Dios. - -Deparar. = Andam, tagána, pagtigáyon sa quinahánglan sa isigcatáuo, ug -sa pagbóhat sa bisan onsa. - -Departir. = Sogid, soguílon, solti, cagóla. - -Depauperar. = Pagháng̃ol. - -Dependencia. = Pagcasácop. - -Depender. = Pasácop sa gahóm sa lain, guícan, sogod. - -Dependiente. = Guisacópan, ang nasácop, ang nahasácop sa gahóm ug sa -pagbóot sa lain. - -Deplorable. = Anógon, ang oaláy palad, ang oaláy sompa, tambal. - -Deplorablemente. = Sa pagcaanógon. - -Deplorador. = Ang magaámong among, magaósic ug magadáot sa mg̃a -cabalánan. - -Deplorar. = Pagsáquet, paghinóclog, tong̃ód sa calisód, sa cayógot ng̃a -miábot sa isigcatáuo. - -Deponer. = Bia, ayad, pagcóha sa bisan cansa sa iang hatáas ng̃a -cahímtang ug sa iang dong̃og ug maáyong ng̃alan. * Pagmatúod. * Pagcóha -sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibotáng̃an ng̃a daan. - -Deportacion. = Paghing̃ílin. - -Deportar. = Hing̃ílin, pagpaháoa, pagpahálin. - -Deporte. = Caling̃áoan, dola. - -Deposicion. = Pagpamatúod, paquigsáyod, pagsósi sa hócom, arón mamólong -ang táuo sa matúod. - -Depositar. = Pagtógyan sa bisan onsa sa isigcatáuo, papatípig sa bisan -onsa sa lain, positál, pagbótang sa mg̃a dalága sa baláy ng̃a guitugyánan -sa hocom, arón itóg-an nila con boot sila mamíño con dili ba. - -Depositario. = Ang táuo ng̃a guitogyánan ug nagatípig, sa sogo sa lain, -sa bisan onsa. - -Depósito. = Ang guipatipígan sa lain, ang guipositál. - -Depravacion. = Pagcadaótan, pagcang̃íl-ad. - -Depravadamente. = Sa pagcadaótan, sa pagcang̃íl-ad. - -Depravado. = Táuo sa daótan ng̃a batásan, sa malágsot ug mang̃íl-ad ng̃a -gaoi. - -Depravar. = Pagdáot. - -Deprecacion. V. Demanda. - -Deprecante. V. Demandante. - -Deprecar. V. Demandar. - -Depresion. = Pagpaóbos. * Pagpógos, pagpóyos. - -Depresor. = Mamomógos. - -Deprimir. = Pagpógos, pagpaóbos sa isigcatáuo. - -Depuracion. = Pagcaólay. - -Depurar. = Pagólay. - -Derecha (la mano). = Camot ng̃a toó, sa toó. - -Derechamente. = Sa pagcaláctod, sa oaláy licó licó. * Sa pagcadayág. - -Derecho. = Matól-id, matános, matárong. * Ang sa dapit sa toó. * Libro -ng̃a sinolátan sa mg̃a solat sa mang̃a Santos ng̃a Papa ug sa guisabótan sa -mg̃a Concilio. * Batásan. * Divino. = Batásan ng̃a diósnon, ng̃a guihátag -sa Dios. * Natural. = Batásan ng̃a onay sa pagcaquinaía sa táuo. - -Derechura. = Dalan ng̃a lactod, ng̃a oaláy sico sico, licó. * Calactódan, -lactod. - -Derivacion. = Guinicánan, hingtóngdan, sinógdan. - -Derivar. = Sogod, guican, tong̃ód. - -Derogacion. = Pagcadíli, pagcaoaláy bali sa bisan onsa ng̃a may bale ng̃a -daan, pagcaárang, pagcaóndang. - -Derogar. = Arang, ondang, pagoalá sa gahóm sa may bale ng̃a daan. - -Derrabar. = Pagpótol sa icog sa mg̃a mananáp, pagotód. - -Derraigar. = Dipdip, tiptip, toptop. - -Derramar. = Yabó, bo-bo, ola, agas, ayay, aoas, soáy, poay, dalígdig, -taguínis, balóngbong, agay, agáy-ay. * Semilla, plata, &c. = Sab-oag, -sabólac. - -Derramarse, esparcirse gente, animales, &c. = Sala sala sohag, salag, -bolag bolag. - -Derrama. = Tampo, tampa, amot. - -Derrame. = Ang maósic sa vino, lana, humáy, maís, &c., sa pagtácos. - -Derredor. = Libót, lipot, sa libót. - -Derrenegar. = Domót, paglícay sa bisan onsa. - -Derretido. = Ang nagamorál, ang may gogma ng̃a dagcóay sa bisan cansang -babáye. - -Derretimiento. = Pagcatónao. * Gugma ng̃a dagcó ug tinóod. * Bisan onsa -ng̃a tinónao. - -Derretir. = Tonao. * Pagínit sa gogma sa Dios con sa lain. * Hinis, -hilis. - -Derribar. V. Arruinarse algo, arruinar. - -Derrocadero. = Capangpáng̃an. - -Derrocar. V. Arruinarse algo, arruinar. - -Derrochar. = Osic. - -Derrota. = Dolong, guidolóng̃an. * Dalan. * Pagdalágan sa mg̃a soldados -ng̃a guipanagdáog. - -Derrotero. = Casayódan ng̃a sinólat, arón hibalóan sa mg̃a táuo ng̃a -managsacáy sa ilang onta ng̃a pagaaguían sa pagdónggo sa ilang -guipanolóng̃an. * Alaguían sa pagdáng̃at sa toyo ng̃a guitóyo sa bisan -cansang táuo. - -Derrubiar. = Pagcáncan sa sobá ng̃a guibaháan sa yota sa loyo ug sa loyo -sa iang guiaguían, sa balaháan nia. - -Derrubio. = Ang yota ng̃a guicáncan sa mg̃a sobá, ang guicancánan. - -Derrumbadero. = Capangpáng̃an, tolódan, ambácan. - -Derrumbar. = Holog, tolód, ambac. - -Desabarrancar. = Paggoá sa bisan onsa sa pisácan, sa lapoc, sa -cayanáng̃an. - -Desabastecer. = Pagóndang sa paghátag, sa pagpatigáyon sa quinahánglan -sa pagcabóhi sa bisan cansa. - -Desabollar. = Pagcóha, pagáyo sa mg̃a lopoc, yopoc, lopiac, sa mg̃a -panonódlan sa tombága, sa salapí, &c. - -Desabor. = Pagcaoaláy lamí, pagcatáb-an. * Casáquet, calisdánan, -cagolánan. - -Desaborar. = Pagcóha sa lamí, pagtáb-an sa bisan onsa. - -Desabordarse. = Pagbólag sa sacayán ng̃a midóol, mibángga sa lain. - -Desabotonar. = Paggóa sa botones sa bohó ng̃a guisoólan. - -Desabrido. V. Desabor. - -Desabrigadamente. = Sa pagcaoaláy salipód, salípdan, sa pagcaoaláy -tabón. * Tandag, tanyag, atbang sa init, sa tognao, sa olan, &c. * -Pagcaoaláy dalángpan. - -Desabrimiento. V. Desabor. - -Desabrochar. = Pagtángtang pacóha sa cao-it, sa sab-it, sa cao-ítan, sa -sab-ítan. - -Desacalorarse. = Hoas, hooas, halayáhay. - -Desacatadamente. = Sa pagcaoaláy pagtáhod, catahóran, catahá. - -Desacatar. = Paglápas, paglípas sa catahódan, sa catahá, sa pagtáhor, -sa maáyong pagábi abi. - -Desaceitado. = Ang oaláy lana, ang dili lanáhon, lanáhan. - -Desacertado. = Ang díli magatóltol, ang masayóp. - -Desacertar. = Sayóp, díli pagtóltol. - -Desacierto. = Sayóp, casayópan, casaypánan. - -Desacobardar. = Pagcóha sa catálao, pagsámbag arón maoalá ang cahádloc. - -Desacomodadamente. = Sa pagcaoaláy pagcabótang ng̃a maáyo. - -Desacomodado. = Ang guicábsan sa mg̃a quinahánglan sa pagcababóhi. * Ang -sologóon ng̃a oaláy agálon. - -Desacompañar. = Pagbía sa obán, sa caobánan. - -Desaconsejado. = Ang magabóhat ug mamólong sa díli pasámbag, sa oaláy -salabótan, ing̃on lamang sa iang caogalíng̃on ng̃a pagbóot. - -Desaconsejar. = Pagsámbag, sa bisan cansa, arón díli onta magatóman sa -guihóna hona nía. - -Desacordadamente. = Sa oaláy caang̃áyan. - -Desacordado. = Ang díli ang̃ay, díli oyon, ang díli mahiósa. - -Desacordar. = Pagbóloc sa mg̃a tolónggon. * Paglímot, pagoalá sa -panomdóman. - -Desacorde. V. Desacordado. - -Desacorralar. = Pagbóhi, pagpagóa sa mg̃a mananáp sa alad, sa toril. - -Desacostumbradamente. = Sa pagcaoaláy batásan. - -Desacostumbrado. = Bisan onsa ng̃a pagaboháton ug ipamólong sa oaláy -batásan. - -Desacostumbrar. = Pagoalá, pagárang, pagóndang sa batásan. - -Desacotar. = Pagbólag sa usá ca táuo sa guisabótan sa guicaoyónan sa -lain ng̃a táuo. - -Desacreditar. = Pagcóha, pagcópos sa dong̃og, sa maáyong ng̃alan sa -isigcatáuo, ug sa bili sa bisan onsa ng̃a botáng̃a. - -Desacuerdo. V. Desacordado. * Salá, sayóp. * Pagcaoalá sa boot, sa húna -húna, sa guinháoa. - -Desaderezar. = Pagcóha, pagtángtang sa mg̃a dayan dayan, paghóbo sa -bisti, pagcóha sa mg̃a hias. - -Desadeudar. = Paglocát sa otáng̃an. - -Desadormecer. = Pagpócao. - -Desadornar. V. Desaderezar. - -Desadorno. = Pagcaoaláy pagdáyan, pagcaoaláy paghósay, cahosáyan. - -Desadvertidamente. = Sa oalá húna honáon. - -Desadvertido. = Ang díli magamátng̃on, ang díli magahúna húna. - -Desafecto. = Ang oaláy gogma, ang díli mahagógma, ang díli mahináng̃op. - -Desaferrar. = Pagleba, pagbótad sa sinípit, arón lomayág ang sacayán. * -Paglóoat pagbóhi sa guibáat, sa guihógot, sa guihíctan. * Pagsámbag sa -bisan cansa, arón bomía sa iang huna hona. - -Desafiador. = Ang nagaáyat, nagatóyo sa isigcatáuo. - -Desafiar. = Ayat, toyo, pagquigáoay. - -Desaficionar. = Pagoalá sa maáyong boot, sa gogma, sa hináng̃op. - -Desafinadamente. = Sa pagcabóloc, sa pagcaoaláy ang̃ay. - -Desafinar. = Pagbóloc. - -Desafio. = Pagcaáyat, pagtóyo, pagquigáoay sa isigcatáuo. - -Desaforadamente. = Sa pagcaísog, sa linogsánay, sa pagcapógos. - -Desaforado. = Bisan onsa ng̃a dagcó caáyo, labí sa casadáng̃an. * Ang -magabóhat sa oaláy huna hona, sa dili ang̃ay sa batásan. - -Desaforrar. = Pagtástas, pagcóha sa sapao sa bisan onsa. - -Desagarrar. = Pagbóhi, paglóoat sa guicoít-an, sa guicáptan. - -Desagraciado. = Ang oaláy caang̃áyan. - -Desagradar. = Pagpasobó, pagpasocó. - -Desagradecer. = Dili pagtamód. - -Desagradecidamente. = Sa pagcaoaláy pagtamód. - -Desagradecido. = Ang dili magatamód, higalaódan. - -Desagrado. = Pagcacólang sa pagábi abi. * Casobó, casocó. - -Desagraviar. = Paghátag ug casayódan sa daótan ng̃a guibóhat, -pagquigpasáylo. - -Desagravio. = Pagquigpasáylo. - -Desagregar. = Pagbólag sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. - -Desaguadero. = Alaguían, balaháan sa tobig ng̃a dili quinahánglan. - -Desaguador. = Alaguían, balaháan sa tobig ng̃a igabó-bo sa mg̃a tanáman. - -Desahijar. = Pagbólag sa mg̃a mananáp ng̃a diótay sa loyo sa ilang mg̃a -inahán. - -Desahitarse. = Pagcóha sa calóod sa guinháoa. - -Desahogado. = Táuo ng̃a díli maólao caáyo. * Lugar, solód, &c., ng̃a -dagcó, ng̃a maháoay, ang díli pagasamócan sa bisan onsa. - -Desahogar. = Pagoalá sa mg̃a calisdánan ug mg̃a cahágo ng̃a nacayógot sa -húna húna ug sa casing casing sa táuo. * Pagbáyad sa mg̃a otang. * -Pagásoy, pagsáyor sa isigcatáuo sa mg̃a casáquet. * Pagsógid sa -isigcatáuo sa mg̃a calisód ug casaquétan ng̃a guibáti sa bisan cansa. - -Desahuciado. = Ang masaquét ng̃a guicoháan sa pagláom ng̃a macóha ang -saquét nia. * Ang táuo ng̃a guipapaháoa sa guipúy-an nia ng̃a baláy con -yota. - -Desahuciar. = Pagpaoalá sa pagláom sa bisan cansa. * Pagtáhap sa mg̃a -mananámbal ng̃a dili mabóhi ang masaquét ng̃a guitambálan nila. * -Pagpaháoa sa omalábang sa baláy, sa yota, &c., tong̃ód cay dili mobáyad -sa hingtóngdan ng̃a abang. - -Desahumado. = Vino, aguardiente ug bisan onsang ilímnon ng̃a natáb-an, -ng̃a guicoháan sa caísog cay nahong̃áo. - -Desahumar. = Pagcóha sa asó. - -Desairadamente. = Sa pagcaoaláy caang̃áyan. - -Desairado. = Ang oaláy caang̃áyan. - -Desajustar. = Pagbótang ug bisan onsa ng̃a dili topóng, ng̃a dili macaígo -sa lain ng̃a botang. * Pagsíbog, paggobá, pagláin, pagbálhin sa -gicaoyónan, sa guisabótan ng̃a daan. - -Desalar. = Pagcóha sa asín sa bisan onsa. - -Desalentar. = Pagcótas, pagguinháoa ug molomalisód tong̃ód sa -pagcacápoy. * Pagpahádloc, pagpatálao. - -Desaliento. = Calóya, pagcacólang sa gahóm, sa cosóg. - -Desaliño. = Cagobót, pagcaoaláy ang̃ay sa bisan onsa ng̃a dili maáyo ang -pagcabótang. - -Desalivar. = Paglóa, paglóda, pagláoay. - -Desalmado. = Mabáng̃is. * Sa oaláy Pagtóo. - -Desalojar. = Pagbía sa pinoyánan ng̃a daan. - -Desalquilar. = Pagbía sa bisan onsa ng̃a guiabáng̃an. * Pagóndang sa -pagábang. - -Desalumbradamente. = Sa pagcabóloc. - -Desalumbrado. = Ang dili magatóltol sa iang pagaboháton. - -Desamable. = Ang dili tacós ng̃a higogmáon, ng̃a palanggáon. - -Desamar. = Pagóndang sa paghigógma. - -Desamarrar. = Pagbóhi sa guihóctan, sa guibáat. - -Desamistarse. V. Desamar. * Pagóndang sa pagcaábian sa bisan cansa. - -Desamor. = Balos, pagbálos ng̃a daótan sa gogma sa isigcatáuo. - -Desamorado. = Ang oaláy paghigógma. - -Desamorar. V. Desamar. - -Desamoroso. V. Desamorado. - -Desamorrar. = Pagpaháng̃ad sa nagadocó, nagayang̃ó. * Pagpatíng̃og, -pagpabalíbad, pagpatóbag sa nagahílom. - -Desamotinarse. = Pagbólag sa mg̃a nanagpacaálsa. - -Desamparar. = Bia, dili pagtábang, paglában, paglába. - -Desamparo. = Pagcabía, pagcaoaláy tabang, pagcaoaláy magalában, -dalángpan. - -Desancorar. V. Desaferrar hasta paglóoat. - -Desandar. = Pagsíbog, pagisíos, pagísol. - -Desangrar. = Pagsangra, pagpagóa sa daghan dogó. * Pagtíti sa tobig sa -atábay ug sa bisan díin. - -Desanidar. = Pagbía sa mg̃a langgam sa ilang mg̃a salag. - -Desanimadamente. = Sa pagcaoaláy guinháoa, cosóg, cásing cásing. - -Desanimar. = Pagpahárloc, pagpatálao. - -Desanudar. = Hobar, bochad, boscag. - -Desañudadura. = Pagcahóbad sa mg̃a balígtos, balíghot. - -Desapacible. = Ang macasobó, macasocó, ang dili maáyo sa mg̃a balatían. - -Desaparear. = Pagbólag, pagláin sa bisan onsang botang sa iang pares, -sa guiparáng̃an nía. - -Desaparecer. = Pagoalá. - -Desaparecimiento. = Pagcaoalá. - -Desaparejar. = Pagcóha sa mg̃a siya ug mg̃a hapín sa mg̃a cabayo. * -Pagcóha, paghípos sa mg̃a casangcápan sa mg̃a sacayán. - -Desapasionadamente. = Pagbóhat sa bisan onsa ing̃on da sa catadóng̃an. - -Desapasionar. = Pagcaoalá sa caíbog, sa gogma ng̃a guibótang sa bisan -cansa ng̃a táuo ug sa bisan onsa mg̃a botang. - -Desapego. = Pagcaoaláy cahícao, gugma ug caíbog sa mg̃a botang ng̃a -calibotánon. - -Desapercibidamente. = Sa pagcaoaláy pagtagána, pagándam. - -Desapercibido. = Ang oalá magaándam, magtagána, maándam, matagána, ang -guicalítan, ang guiahátan. - -Desapestar. = Pagtámbal sa mg̃a masaquét sa peste, sa salot. - -Desapiadadamente. = Sa pagcabáng̃is, sa oaláy calóoy. - -Desapiadado. V. Desalmado. - -Desaplicacion. = Pagcatapólan, catápol. - -Desaplicadamente. = Sa oaláy cacógui. - -Desapoderadamente. = Sa pagcadalí, sa pagcahanáyac. - -Desapoderado. = Madalí dalíon, ang dili papogóng, ang dili capónggan. - -Desapoderar. = Pagcóha sa bisan onsa ng̃a dihá nahamótang sa ilálom sa -gahóm sa isigcatáuo. - -Desapolillar. = Pagcóha sa bocboc. * Paglacát sa tiempo sa cahodós sa -hang̃in. - -Desaposentar. = Pagpaháoa sa bisan cansa sa solód, sa baláy. - -Desapoyar. = Pagcóha sa sandígan. - -Desapreciar. V. Desamar. - -Desaprender. = Paglímot sa guisaólog ng̃a daan. - -Desapretar. = Paglóag, paghóbad. - -Desaprisionar. = Pagtángtang, paggóa sa bilanggóan, sa presohan. - -Desaprobar. = Dili pagóyon, dili pagáng̃ay. - -Desapropio. = Pagdilí, pagáyad sa gahóm ng̃a ang̃ay sa táuo, tong̃ód sa -mg̃a dona ng̃a caogalíng̃on nía. - -Desaprovechado. = Ang oalá macóha sa polos sa pagestudio nía, sa iang -opicio con sa guitón-an nía. * Ang dili macapólos ing̃on sa arang onta. - -Desaprovechar. = Pagósic sa bisan onsa. - -Desapuntar. = Tastas, bingcas. - -Desarbolar. = Pagpócan, pagbalí sa mg̃a taládoc sa mg̃a sacayán. - -Desarenar. = Pagcóha sa balás sa bisan díin ug sa bisan onsa ng̃a -balasán. - -Desarmar. = Pagcóha, pagágao sa mg̃a hing̃aníban sa mg̃a longsod, sa mg̃a -cota, mg̃a baluarte, &c., con sa mg̃a táuo. * Pagdíli sa pagdála dala sa -mg̃a hing̃aníban, ug pagcóha sa hocom sa mg̃a hing̃aníban ng̃a guidilí. - -Desarraigar. = Ibot. V. Arrancar. * Pagaoalá sa mg̃a salá ug sa mg̃a -saquét. * Pagpaháoa sa bisan cansa sa iang pinoyánan. - -Desarropado. = Táuo ng̃a guibistíhan sa bisti ng̃a daan, noog ug guisi. - -Desarrebozar. = Pagpaháyag, pagpadayág sa bisan onsa. - -Desarrebujar. = Paghósay, pagsóhay sa nagobót, sa nabódbod. - -Desarregladamente. = Sa oaláy cahosáyan, sa pagcaoaláy casadáng̃an. - -Desarreglado. = Ang mocáon ug moínom labí sa casaráng̃an. - -Desarreglar. = Pagbótang ug bisan onsa sa dili maáyo ng̃a pagcabótang, -sa pagcagobót. - -Desarrimar. = Pagírog, pagbólag, pagtolór sa nasán dig, sa nahadóol. - -Desarrimo. = Pagcacólang sa sandígan, sa sal-ígan, sa dalángpan. - -Desarrollar. = Pagbóclar sa liníquit, sa nalóco; pagdagcó sa mg̃a táuo, -sa mg̃a mananáp ug sa mang̃a tanom. - -Desarropar. = Pagcóha sa bisti, panápton. - -Desarrugar. = Hinat, pagcóha sa mg̃a conót. - -Desasado. = Bisan onsa ng̃a oaláy caláptan, coloptánan. - -Desaseadamente. V. Desadorno. - -Desasear. V. Desadornar. - -Desasegurar. = Pagcóha sa calig-ónan. - -Desaseo. V. Desadorno. - -Desasimiento. = Pagcabóhi, pagcalóoat sa guicáptan. - -Desasir. = Pagbóhi, paglóoat sa guicoítan, sa guicáptan. - -Desasosiego. = Pagcadíli mahamótang. - -Desastradamente. = Sa pagcaanógon, sa pagcaaláot. - -Desastrado. = Anógon, aláot. * Ang guicalísdan. * Ang táuo ng̃a -guiguisían sa bisti, ng̃a nagabísti sa mg̃a noog. - -Desatar. V. Desamarrar. * Paglabí sa pagpamólong. * Pagoalá sa caólao. - -Desatascar. = Paggóa sa lapoc, sa cayanáng̃an, sa pisácan. - -Desataviar. V. Desadornar. - -Desatavío. V. Desadorno. - -Desate de vientre. = Calíbang, hibólos caólo. - -Desatencion. = Pagcaoaláy pagmátng̃on. * Pagcacólang sa pagábi abi. * -Pagpalábi labi, pagcapasipála. - -Desatender. = Dili pagpamáti, dili pagpatalínghog, dili pagmátng̃on. - -Desatentadamente. V. Desadvertidamente. * Sa oaláy pagcatóltol. - -Desatentar. = Pagoalá sa boot, díli pagtóltol. - -Desatento. = Ang dili magapamátng̃on, dili magapamáti. * Dili -magapatalínghog. * Ang dili magaábi abi, ang magapasipála. - -Desatesorar. = Paggasto sa salapí ng̃a guitipígan, ng̃a guitagóan. - -Desatiento. = Pagcaoalá sa boot, pagcaoaláy pagcatóltol. - -Desatinadamente. = Sa oaláy paghóna hóna. - -Desatinado. = Ang nagabóhat sa aoláy húna húna ng̃a maáyo. - -Desatinar. = Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a oaláy cahológan, sa mg̃a -polong ng̃a daótan, díli pagtóltol. - -Desatolondrar. = Pagbálic sa maáyong húna húna sa gincaoádan sa boot, -paghióli. - -Desatollar. V. Desatascar. - -Desatontarse. = Pagcóha sa pagcahóng̃ong, sa pagcabóng̃og, pagbálic sa -pagcaboótan. - -Desatracar. = Pagbólag sa usá ca sacayán sa lain sacayán ng̃a -guibangáan, ng̃a guidoólan, con sa lain ng̃a logar ng̃a guidonggóan. - -Desatraer. = Pagbólag sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. - -Desatrancar. = Pagcóha sa tranca sa mg̃a poltahán, mg̃a tacop ug mg̃a -talambóan. - -Desatrahillar. = Pagcóha sa tangcol sa mg̃a iró. - -Desaturdir. V. Desatontarse. - -Desautorizar. = Pagcóha sa opicio ng̃a hatáas ug sa gahóm sa bisan cansa -ng̃a táuo. - -Desavahar. = Pagpatigáyon arón macóha ang caalísng̃ao sa maínit caáyo. - -Desavecindado. = Lugar con baláy ng̃a oaláy táuo, ng̃a guicahalínan sa -mg̃a táuo. - -Desavenencia. = Pagbíquil biquil sa cabobót-on, pagcaoaláy caoyónan, -caang̃áyan. - -Desavenido. = Ang dili moóyon, moáng̃ay sa pagbóot sa lain. - -Desavenir. = Pagsóqui sa lain, dili pagáng̃ay, pagóyon, pagtándo, -pagándo canía. - -Desaviar. = Pagpasayóp sa lain sa dalan ng̃a tacús unta ng̃a pagalácoan -nia. * Pagdíli, pagcóha sa balon sa táuo ng̃a magalacát con sa -quinahánglan sa iang pagaboháton. - -Desavío. = Pagcasayóp sa dalan, pagcaoalá sa balon con sa obán ng̃a mg̃a -quinahánglan. - -Desayudar. = Pagólang sa boot motábang, sa arang magtábang sa bisan -cansa. - -Desayunarse. = Pagcáon sa bisan onsa sa bontag, pagínit. - -Desayuno. = Nahaónang pagcáon sa bisan onsa, sa bontag, pagínit. - -Desazon. = Pagcaoaláy lamí sa guicáon tong̃ód sa pagcaláin sa bába. * V. -Desabor. * Casaquét. - -Desazonado. = Ang masaquét, ang nasáquet. - -Desazonar. V. Desaborar. * Pagbáti sa saquét ng̃a dili dagcó. * -Pagpasáquet, pagpasocó, pagpasobó. - -Desbalijar. = Pagcáoat sa nagacalacát sa iang dala. - -Desbaratado. = Táuo sa daótan ng̃a batásan. * Ang dili maálam maghópot -sa iang panimaláy. - -Desbaratamiento. = Pagcabóloc, pagcagobót, pagcagobá. - -Desbaratar. V. Arruinarse algo, arruinar. * Paggobót, pagbóloc. * -Pagósic. * Pagbóhat, pagpamólong sa dili macaígo, sa oaláy hingtóngdan. - -Desbarate de vientre. V. Desate de vientre. - -Desbarbado. = Ang oaláy bong̃ot. - -Desbarbar. = Alot. * Paggónting sa mg̃a tomóy tomóy sa hilo ng̃a molábao -sa mg̃a panápton. * Pagpótol sa mg̃a gamót ng̃a magamáy sa mg̃a tanom. - -Desbarrigado. = Ang may diótay ng̃a tian. - -Desbarrigar. = Pagsámad sa tian. - -Desbarro. = Sayóp, bohat con hona hona ng̃a dili maáyo. - -Desbastar. = Sapsap, pagbíngcong. - -Desbocadamente. = Sa pagcaoaláy caólao, sa oaláy pagtáhod, catahá. - -Desbocado. = Capandáyan, paló, gobia, tiguíb, &c., ng̃a guiguibáng̃an, -guicabalían sa bába, sa soláb. * Táuo ng̃a naánad sa pagpamólong sa mg̃a -polong ng̃a daótan. - -Desbocar. = Pagcóha sa bába sa bisan onsa, sa saro, boteya, tinghoy, -&c. * Ang cabayo ng̃a mahanáyac sa pagdalágan, sa oaláy tagád sa preno. - -Desbravar. = Pagoalá sa pagcaísog, sa mg̃a ilímnon, pagpatáb-an. - -Desbrazarse. = Pagtóyod sa linogsánay sa mg̃a bocton, paghíoid ug -quinósog caáyo. - -Desbriznar. = Pagbóhat sa bisan onsa ug maga tipac ng̃a diótay ug -magamáy caáyo. - -Desbrozar. = Pagcóha sa sagbot. - -Desbulla. = Ang mahabílin sa baláyan sa quinháson, sa nacóha na ang -onód. - -Descabal. = Ang dili toman, dili topóng, dili igo. - -Descabalgar. = Pagcanáog sa cabayo, sa calabáo, sa baca, &c. - -Descabelladamente. = Sa pagcabóloc, sa oaláy cahosáyan, sa pagcahóng̃og. - -Descabellado. = Ang oaláy cahosáyan. - -Descabezadamente. V. Descabelladamente. - -Descabezado. V. Descabellado. - -Descabezar. V. Degollar. * Pagpótol sa mg̃a tomóy sa bisan onsa. - -Descabritar. = Paglótas sa mg̃a anac sa mg̃a canding. - -Descabullirse. = Pagbalíbad sa mg̃a polong ng̃a icalícay sa camatóod. - -Descaderar. = Pagdáot sa bisan cansa ng̃a táuo sa payod. - -Descaecer. = Pagoalá paghínay hínay sa maáyong quinabóhi, sa salapí, sa -dong̃og, &c. - -Descaecimiento. = Calóya, pagcacólang sa gahóm, sa cosóg. - -Descalabrado. = Táuo ng̃a colang sa salabótan. - -Descalabradura. = Samad ng̃a diótay sa olo. - -Descalabrar. = Pagsámar sa olo. - -Descalabro. = Casaquétan, calisdánan. - -Descalcez. = Pagcahóbo sa tíil, pagcaoaláy sapín ug sinelas. - -Descalzar. = Pagcóha, paghóso sa mg̃a sapín con mg̃a sinelas. - -Descalzo. = Ang dili magamedias ug magasapin. - -Descaminadamente. = Sa oaláy pagcatóltol, pagsayóp sa dalan, pagsaláag. - -Descaminar. V. Desaviar. - -Descamino. V. Desavío. - -Descamisado. = Táuo ng̃a oaláy sinína, táuo ng̃a hang̃ol caáyo, -macalolóoy. - -Descampado. = Lugar ng̃a maháoan, ng̃a oaláy samoc, mg̃a sagbot, mg̃a -cahoy, &c. - -Descansadamente. = Sa oaláy cahágo, cabórlay. - -Descansadero. = Lugar ng̃a pagahoáyan, ng̃a pahamodláyan. - -Descansar. = Hoay, hooay, pagpahamódlay. * Paglíngcod, pagsándig sa usá -ca botang sa lain ng̃a botang. - -Descanso. = Paghóay, pagpahamórlay, pagpoyó. - -Descantar. = Pagcóha sa mg̃a bató sa bisan díin. - -Descantillar. = Pagbóong, pagdócdoc sa bisan onsa, pagtípac, pagtípic. - -Descañonar. = Bolbol, paghimólbol. * Pagálot pagopód sa human na ang -pagálot ng̃a nahaóna, sa paghodót sa bong̃ot ng̃a nahabílin. * Paghorót sa -salapí, sa sugal con sa lain ng̃a caling̃áoan. - -Descaradamente. = Sa oaláy caólao. - -Descarado. = Táuo ng̃a oaláy caólao. - -Descararse. = Pagatóbang, pagpamólong, pagsoguílon sa oaláy caólao. - -Descarga. = Pagcóha sa lolan sa mg̃a sacayán ug sa bisan onsa ng̃a -guibála, guipás-an sa mg̃a táuo ug guibalsa sa mg̃a mananáp. * Pagbóhi sa -mg̃a lothang ug mg̃a posil. - -Descargadero. = Lugar ng̃a guitagána sa pagbótang sa mg̃a lolan ng̃a -guiháo-as sa mg̃a sacayán, ug sa bisan onsa ng̃a guibála, guipanagyáyong -ug guipás-an sa mg̃a táuo, ug sa guipanagbálsa sa mg̃a mananáp. - -Descargar. = Pagháo-as sa lolan sa mg̃a sacayán, pagdáoat ug pagcóha sa -mg̃a guidála, guibála, guipás-an ug guiyáyong sa mg̃a táuo ug sa guibalsa -sa mang̃a mananáp. * Pagbóhi sa mg̃a lothang, sa mg̃a posil, mg̃a paná, mg̃a -bató, &c. * Paggóa sa mg̃a posil ug sa mg̃a lothang sa pólvora, taco ug -bala ng̃a guisolód. * Pagbía sa opicio con catongdánan. * Pagtóman sa -guitógon sa lain. - -Descariñarse. V. Desamar. - -Descariño. V. Desamor. - -Descarnar. = Pagbólag, pagtáctac sa onód sa mang̃a bocóg, pagdiscárne. - -Descaro. = Pagcaoaláy caólao. - -Descarriar. = Pagbúlag, pagoalá sa bisan cansa sa íang caobán. * -Pagbólag, díli pagóyon sa cataróng̃an. - -Descarrillar. = Pagdáot, paggobá sa aping. - -Descartar. = Pagáyad sa bisan onsa. * Pagbalíbag sa mang̃a dahon sa -baraja ng̃a díli macaígo, ing̃on sa húna húna sa nagasogál * Pabalíbad sa -bisan cansang táuo, arón díli ona nía pagaboháton sa guisógo canía. - -Descarte. = Mang̃a dahon sa baraja ng̃a guipanagáyad sa mg̃a táuo ng̃a -nanagsogál. - -Descasamiento. = Pagcabólag sa mg̃a táuo ng̃a guicasál, tong̃ód cay -guiásoy ug guisentencia sa hocom sa pagcaoaláy bale sa ilang pagtiáyon. - -Descascar. = Palot. - -Descaspar. = Pagpanhingáspa, pagcóha sa dalícdic, sa daquí. - -Descastado. = Táuo ng̃a oaláy gogma ug colang sa paghináng̃op sa íang mg̃a -tigúlang ug mg̃a caobánan. - -Descaudalado. = Ang guicahódtan, ang hingcaoád-an sa iang pohónan, sa -iang salapí. - -Descendencia. = Guinicánan, guilioátan, sinogdánan. - -Descendiente. = Ang gomícan sa lain. * Ang manáog. - -Descender. = Canáog, naog, togbong. * Pagguícan sa bisan cansa ug sa -bisan onsa, sa lain. - -Descendimiento. = Pagcanáog, pagós-os, pagtógbong. * Paghógos sa mahal -ng̃a laoas ng̃a pinatáy sa atong Guinóong Jesucristo, sa cruz. - -Descension. = Idem. - -Desceñir. = Paghóbad sa bacos, bagcos. - -Descepar. = Pagíbot sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm obán ang mg̃a gamót. - -Descercar. = Paggobá sa alad ug mg̃a cota ng̃a nagalibót sa bisan díin. - -Descerrajado. = Táuo sa daútan ng̃a batásan, ng̃a andam sa pagbóhat sa -bisan onsa ng̃a daútan ug mang̃íl-ad. - -Descerrajar. = Pagíbot, pagtángtang, pagócal sa yaoíhan. * Pagbóhi sa -mg̃a lothang ug mg̃a posil. - -Descifrar. = Pagásoy, pagsáyor sa cahológan sa mg̃a polong ng̃a dinalí sa -pagsólat, ng̃a oalá sangcápan sa mg̃a letra ng̃atanán. - -Desclavador. = Capandáyan ng̃a pothao sa pagíbot sa mg̃a lansang. - -Desclavar. = Pagíbot sa mg̃a lansang. - -Descoagular. = Pogtúnao sa tobig, vino, &c., ng̃a natibúoc. * Paghínis, -paglínis. - -Descocadamente. = Sa pagcaoaláy caólao. - -Descocado. = Táuo ng̃a díli maólao. - -Descocar. = Pagpádpad, pagcóha sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm sa mg̃a olod -ng̃a nang̃adáot caníla. - -Descoger. = Pagbódbor, paghínat sa nalóco, sa nalíquit ug sa naconót. - -Descogotado. = Táuo ng̃a guialótan sa bohóc sa tingcoy, sa tangcógo. - -Descolar. = Pagpótol sa icog sa mg̃a mananáp, pagótod. - -Descolgar. = Palos, coha, abot, long̃at, dal-os, daliós-os. * Pagcóha, -paghípos sa mg̃a tabil, mg̃a pabellon, &c. - -Descolmar. = Pagcalés, pagcóha, sa olong. - -Descolmillar. = Pagíbot, pagcóha ca tang̃o. - -Descolorar. = Pagpalóbar, pagcóha sa color. - -Descolorido. = Malospád, malopsád. - -Descolorimiento. = Pagcalóbad sa color, pagcalospád. - -Descollar. = Labáo, toybo, labí. - -Descombrar. = Paghípos, pagcóha sa mg̃a botang ng̃a nasámoc sa bisan -díin. - -Descomedido. = Táuo ug bisan onsa ng̃a dagcó, ng̃a díli maíng̃on sa obán, -díli ing̃on sa casadáng̃an. - -Descomedimiento. = Pagcacólang sa pagtáhod ug sa pagábi abi, sa catahá. - -Descomedirse. = Pagbóhat ug pagpamólong sa oaláy pagtáhod. - -Descomer. = Libang, caólo. - -Descompadrar. = Pagoalá sa pagcahigála, sa pagcaábian. * Pagbíquil -biquil sa cabobót-on. - -Descomponer. = Gobá. * V. Arruinarse algo, arruinar. - -Descompostura. = Pagcaoaláy caang̃áyan. * Pagcaoaláy pagtáhor, ug -caólao. - -Descomulgado. = Daútan oyámot, mang̃íl-ad. - -Descomunal. = Ang dagcóan caáyo ug labí sa obán ng̃a isigcaíng̃on. - -Desconcertado. = Maosícon, sa daótan ng̃a batásan. - -Desconcertar. = Pagbóloc, paggobót. * Pagbíquil sa mg̃a cabobót-on ng̃a -nahósay ng̃a daan. * Paglisá sa bocton, sa paa, &c. - -Desconcierto. = Pagcabóloc, pagcadáot. * Pagcaoaláy paghópot. * Hibólos -calíbang. - -Desconcordia. = Pagcabíquil, pagcaoaláy caang̃áyan. - -Desconfiadamente. = Sa oaláy pagláom, sa may catáhap. - -Desconfiado. = Matahápon, ang díli magaláom. - -Desconfianza. = Catáhap, pagcaoaláy pagláom. - -Desconfiar. = Tahap, díli pagláom. - -Desconformar. = Díli pagáng̃ay, díli pagóyon, lalis, socol. - -Desconforme. = Ang díli omóyon, ang díli ománg̃ay. - -Desconformidad. = Pagcaoaláy caang̃áyan. - -Desconocer. = Díli pagíla. - -Desconocido. = Ang díli magatámod, ang díli matalámdon. * Ang oalá -hiílhan, ang oalá hibalóan, ang oalá sabóton ug hisáydan. - -Desconsentir. = Díli pagtángdo, díli pagándo. - -Desconsideradamente. = Sa oaláy húna húna, sa oaláy boot. - -Desconsoladamente. = Sa oalay calípay, sa pagcaming̃ao, sa pagcasobó. - -Desconsuelo. = Cayógot, calisód, camíng̃ao. - -Descontar. = Pagcópos, pagcóha sa obán sa guiísip, sa cuenta. - -Descontentadizo. = Ang malisód pagalipáyon, ang masáyon saquétan. - -Descontentar. = Pagpasocó, pagpasobó. - -Descontento. = Casucó, casobó. - -Descontinuar. = Paglápas sa pagcanáyon, sa canayónan. - -Descontinuo. = Ang díli manáyon. - -Desconvenir. = Díli pagáng̃ay, díli pagóyon sa húna húna, sa mg̃a -cabobót-on, sa mg̃a pagbóot. - -Descorazonadamente. = Sa calóya sa boot, sa húna húna, sa cásing -cásing. - -Descorazonar. = Pagíbot, pagócal, paggóa sa cásing cásing. * -Pagpatálao, pagpahádloc sa bisan cansa. - -Descordar. = Paghípos, pagtángtang, pagcóha sa coldas sa mg̃a tolónggon, -sa mg̃a sesta, mg̃a rabel, &c. - -Descorderar. = Paglótas sa mg̃a anac sa mg̃a carnero, pagbólag sa mg̃a -nati sa ilang mg̃a inahán, arón omóndang sa pagsóso. - -Descornar. = Pagócal, sa mg̃a song̃áy sa mg̃a mananáp ng̃a song̃áyan. - -Descorrer cortinas, &c. = Honos, hipos. - -Descortés. = Táuo ng̃a colang sa pagábi abi, ng̃a, oalá torlóan ug maáyo. - -Descortezar. = Palot, panit, pagócal sa panit sa bisan onsa. - -Descosedura. = Tinástas, biníngcas, guisi. - -Descoser. = Tastas, bingcas, bocdas. - -Descosido. = Táuo ng̃a mahanáyac sa pagpamólong sa díli mao. - -Descostillar. = Pagbónal ug maáyo sa licód. * Pagpócan sa pagcaháyang. - -Descostrar. = Pagócal sa cogan. - -Descoyuntamiento. = Pagcalisá sa mang̃a bocóg, paggóa sa ílang -hingmotáng̃an. - -Descoyuntar. = Lisá. - -Descrecer. = Copos, cobos, pagdíot. * Honás. - -Descrecimiento. = Pagcacópos, pagdíot, paghonás. - -Descrédito. = Pagcaoalá, pagcadáot sa dong̃og, sa maáyong ng̃alan. - -Descreer. = Pagbía sa Pagtóo. * Díli pagtóo sa isigcatáuo. - -Descreido. = Ang díli motóo, ang colang sa Pagtóo. - -Descrestar. = Pagpótol sa pasóng. - -Describir. = Pagbárlis, pagpíntal sa bisan onsa, arón maásoy ang mg̃a -bahin ng̃atanán. * Pagsógil sa bisan onsa sa macóti coti ng̃a pagásoy, -pagsáyod. - -Descrismar. = Pagbónal sa olo sa mabáscog. * Pagpacoyó ng̃a dagcóan. - -Descuadernar. = Paggobá sa mg̃a libro ng̃a tinahían sa mg̃a dahon. * -Paggobá sa bisan onsa. - -Descuajar. = Pagtúnao sa vino, tobig, &c., ng̃a natihúoc. * Pagíbot sa -mg̃a tanóm ug sa ubán ng̃a mg̃a gamót. - -Descuartizar. = Lapa. * Pagbáhin bahin sa mg̃a calán-on, sa carne, sa -isda, sa mg̃a bong̃a, &c. - -Descubiertamente. = Sa pagcaháyag, sa pagcadayág, sa maásoy. - -Descubierto. = Ang nadayág, ang oaláy taclob ug tabon. * Pagcadayág sa -cadaygánan sa Santísimo Sacramento, sa mg̃a Singbahán. - -Descubridor. = Ang macáplag, macabálag sa bisan onsa ng̃a tinágo, ng̃a -oalá hiílhan. * Ang maquigsáyor, maquigásoy, maquisósi sa bisan onsa. * -Maghihíling. * Ang guisógo pagóna, arón masáyor sa pagcabótang sa bisan -onsa. - -Descubrimiento. = Pagcáplag, paghibálag sa bisan onsa. - -Descubrir. = Dayág, hayag, asoy, bocas, oas oas. * V. Descubrimiento. * -Solóng, tan-ao, híling, li-li. - -Descuello. = Pagcadagcó ng̃a labí sa ubán ng̃a isigcaíng̃on. * Paglabáo sa -usá ca táuo sa lain ng̃a táuo, sa usá ca boquid sa lain ng̃a boquid, &c. -* Pagpalábi labi. - -Descuerno. = Caólao. * Pagcaáyad sa isigcatáuo. - -Descuidadamente. = Sa pagcaoaláy pagbántay, sa pagláng̃ay lang̃ay, sa -pagcalíng̃ao. - -Descuidado. = Malapáson, malipáson, lang̃ay lang̃áyon. * Ang díli -magaalíma sa iang bisti. - -Descuidar. = Díli pagbántay, lipas, lapas, líng̃ao ling̃ao, lang̃ay -lang̃ay. - -Descuido. = Pagcalíng̃ao ling̃ao, pagcalimót, pagcalípas, pagcalápas. - -Descular. = Pagcóha sa sampot sa bisan onsa. - -Desde. = Cotub. - -Desdecir. = Pagláin ug bisan onsa sa iang guinicánan, sa sinógdan nía. -* Díli pagáng̃ay, díli pagóyon. - -Desden. = Pagpasipála, pagtámay, díli palagár sa isigcatáuo. - -Desdentado. = Hing̃ó. - -Desdentar. = Pagíbot, pagpagóa sa ng̃ipon. - -Desdeñador. = Tigtámay. * Ang nagapasipála, ang díli mahagógma, ang -díli motagád sa isigcatáuo, ang magpalábi labi. - -Desdeñable. = Talamáyon, tacós ng̃a pasipád-an. - -Desdeñar. = Pasipála, tamay. - -Desdeñoso. V. Desdeñador. - -Desdevanar. = Paghódad sa binódbod. - -Desdicha. = Calisód, cayógot, cagóol. * Pagcapobres, pagcaháng̃ol ng̃a -dagcó. - -Desdichadamente. = Sa pagcalisód, sa pagcaanógon, sa pagcaaláot. - -Desdichado. = Aláot, anógon, ang oálay palad. - -Desdoblar. = Boclad, pagbóchad. - -Desdonado. = Ang oaláy caang̃áyan sa pagbóhat ug sa pagpamólong. - -Desdonar. = Pagcóha, pagbáoi, pagágao sa guihátag ng̃a daan. - -Desdorar. = Pagcóha, pagócal sa boláoan ng̃a guipílit, guidócot sa bisan -diin. * Paglóbad sa dong̃og sa bisan cansa. - -Deseable. = Ang tacús panghinaóton, caíbgan, boóton, higogmáon. - -Deseador. = Maibógon, ang maíbog, ang magapanghináot, ang boot -mahagógma. - -Desear. = Ibog, hináot, boot, gugma. - -Desecante. = Ang macamalá, ang macaogá, ang macagáhi. - -Desecativo. V. Desecante. - -Desechar. = Ayad, bia. * Pasipála, tamay. * Balíbag, salibáy, yabó. - -Desecho. = Ináydan, pinilían. * Bisan onsa ng̃a botang ng̃a pagbiáan cay -oalá nay bale. - -Desembalar. = Pagbóchad, pagbóscag, pagbalóscag sa bisan onsa ng̃a -guipótus. - -Desembanastar. = Paggóa sa bisan onsa sa bocág, sa tagácan, sa bacat. * -Pagpamólong sa oaláy hingtóngdan. * Pagíbot sa mg̃a hing̃aníban sa mg̃a -socób. - -Desembarazadamente. = Sa oaláy casámoc, sa pagcamasáyon. - -Desembarazado. = Ang masáyon magabóhat ug mamólong, ang díli maólao -caáyo. - -Desembarazar. = Pagcóha sa mg̃a casámoc, pagháoan. - -Desembarcadero. = Caoásan, donggoánan, tomódan. - -Desembarcar. = Caoas. * Pagháoas sa lolan sa mang̃a sacayán. * Pagcanáog -sa coche, sa cabayo, sa calabáo, &c. * Pagánac sa mg̃a babáyeng mabdos. - -Desembargar. V. Desembarazar. * Pagóli sa tagía ang guiembargo sa -hocom. - -Desembarque. = Pagháoas, pagcaháoas, pagcacáoas. - -Desembarrar. = Pagcóha, pagtáctac sa yánang, sa pisac, sa bisan díin. - -Desembaular. = Pagóa, pagcóha sa guisolód sa caban, sa caja, sa honos, -sa poyo poyo, &c. - -Desembebecerse. = Pagbálic, pahióli sa napógdao sa iang boot ng̃a maáyo, -sa iang cabobót-on. - -Desembelesarse. = Idem. - -Desembocadero. = Bohó, alaguían, guiboáng̃an. - -Desembocar. = Agui, goa, losot, boáng. - -Desembolsar. = Paggóa sa bisan onsa sa poyo poyo. - -Desembolso. = Pagbáyad, paghátag sa salapí. - -Desemborrachar. = Papahóoas sa bisan cansa sa pagcahobóg. - -Desemboscarse. = Paggóa sa solóp, sa cacahóyan, sa calibónan. - -Desembravecer. = Pagtanód, pagpaánad, pagiháyop, pagpaághop. - -Desembrazar. = Pahóso sa bocton sa bisan onsa. * Pagtolód, pagdosó. - -Desembriagar. V. Desemborrachar. - -Desembrollar. = Hosay, dayág, sohay. - -Desembuchar. = Paggóa sa mg̃a langgam sa guisolód nila sa balónan. * -Pagásoy, pagtóg-an sa ng̃atanán ng̃a hingbalóan. - -Desemejante. = Ang díli magsáma, ang díli ing̃on. - -Desemejanza. = Pagcaláin. - -Desemejar. = Díli pagíng̃on, díli pagsáma. * Pagláin, palbálhin sa -dagoay sa bisan onsa. - -Desempacar. = Paggóa sa mg̃a manggad sa mg̃a postánan. * Paglípay, -paghóoas sa casocó. * Pagbóchad. - -Desempachar. = Pagcóha sa calóod sa atáy sa cotó cotó, pagoalá sa -empacho. * Pagoalá sa caólao. - -Desempalagar. = Pagcóha sa pagcasóm-ol. - -Desempañar. = Pagcóha sa mg̃a hapín ng̃a guipótos sa mg̃a báta ng̃a diótay. -* Paghínis sa salamín ug bisan onsa ng̃a nasínao, ng̃a nasihág. - -Desempapelar. = Pagcóha sa bisan onsa ng̃a guipótos sa papel. - -Desemparentado. = Ang oaláy caobánan. - -Desempatar. = Pagcóha sa pagcatopóng sa bisan onsa. - -Desempedrar. = Pagócal sa mg̃a bató ng̃a guibótang sa mg̃a dalan, sa mg̃a -saoang, sa mg̃a silong, &c. - -Desempeñar. = Locát, baoi. - -Desempeño. = Paglócat sa bisan onsa ng̃a guiprenda. * Pagcatóman sa -catongdánan ng̃a caogalíng̃on. - -Desempeorarse. = Pagáyo ayo, pagárang arang. - -Desemperezar. = Pagyábyab sa catacá. * Hioid. - -Desempolvar. = Pagyábyab sa bisan onsa arón macóha ang agbon. - -Desemponzoñar. = Pagbáoi sa bisan cansa sa calála ng̃a guican sa hiló. - -Desenalbardar. = Pagcóha sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo, sa mg̃a borrico, &c. - -Desenamorar. V. Desamar. - -Desenastar. = Paghóso, pagíbot sa bangcao, salapáng, &c., sa togdánan, -sa cahoy. - -Desencadenar. = Pagcóha sa talicalá sa táuo ng̃a guipreso, ng̃a guihíctan -niána, bohí, tangtang. - -Desencajar. = Hoso, long̃at, otal, otng̃a. - -Desencajonar. V. Desembaular. - -Desencalabrinar. = Paoalá sa cabórong sa olo, sa húna húna ng̃a guihóna -húna sa bisan cansa. - -Desencalear. = Paglóag sa guibáat paghogót. - -Desencallar. = Paglotáo sa sacayán ng̃a misánglad. - -Desencaminar. = Pagsaláag, pagoalá sa dalan. * Paglápas sa catongdánan -ng̃a caogalíng̃on. - -Desencantar. = Pagoalá sa mg̃a pagdioáta, sa mang̃a pagbálio. * Paghióli -sa dagoay ng̃a daan sa táuo ug sa bisan onsa ng̃a guibálhin sa lain ng̃a -botang sa mg̃a balbal, sa mg̃a asoang, sa mg̃a dioatáhan. - -Desencaprichar. = Pagsámbag arón maoalá ang toyo con ang guihóna hona -ng̃a díli maáyo, sa bisan cansa. - -Desencarcelar. = Bohi, tangtang, pagpagóa sa bilanggóan sa guipreso. - -Desencarecer. V. Abaratar. - -Desencastilar. = Pagpaháoa sa cota, sa lantáoan, sa baluarte, sa -bantayán, &c., sa mg̃a táuo ng̃a nanagsócol. - -Desencerrar. = Paggóa sa táuo con sa mananáp ng̃a guibilánggo. * -Pagábli, pagócab sa guisara, sa guiyaoíhan. * Pagdayág, pagháyag sa -tinágo. - -Desencintar. = Paghóbar sa mg̃a cintas ng̃a guibáat sa bisan onsa. - -Desenclavar. V. Desclavar. - -Desenclavijar. = Pagíbot, pagócal, pagcóha sa mang̃a clavijas. - -Desencojer. = Boclad, hinat, toyod. - -Desencolar. = Ocal. - -Desencolerizarse. = Lipay, paghóoas sa casocó, sa caligótgot. - -Desenconar. = Pagárang arang sa nang̃ótng̃ot, sa nahápdos, sa nacalamáyo, -sa nahobág. * Pagpogóng sa casocó. - -Desencordar. = Pagcóha sa coldas sa tolónggon, sa rabel, sa sesta, &c. - -Desencordelar. = Paghóbad, pagcóha sa mg̃a písi sa bisan onsa ng̃a -guihíctan, guibáat. - -Desencorvar. = Pagtól-id sa nabalicó, sa nabalíquig. - -Desencuadernar. V. Descuadernar. - -Desendemoniar. = Pagpaháoa sa mg̃a yaoa sa laoas ng̃a guisódlan nila. - -Desenfadado. = Ang díli maólao caáyo. * Lugar ng̃a dagcó, halagpád, -maháoay. - -Desenfadar. V. Desencolerizarse. - -Desenfado. = Caling̃áoan sa boot. - -Desenfardar. = Pagbóchad, pagbóscag sa mg̃a pardo, sa mg̃a potos. - -Desenfrenar. = Pagcóha sa preno sa mg̃a cabayo. * Pagpaságad sa mg̃a salá -ug mg̃a bohat ng̃a mang̃íl-ad. - -Desenfurecerse. V. Desencolerizarse. - -Desenganchar. = Pagpálos sa bisan onsa ng̃a nasáb-ong. - -Desengañado. = Talamáyon, daótan. - -Desengañar. = Oli, pagíla sa sayóp. - -Desengaño. = Pagcaíla, pagíla sa matóod, sa camatóod. * Polong ng̃a -icabóyboy sa isigcatáuo, sa matúod. - -Desengarzar. = Paghónhon, paghóshos sa bisan onsa ng̃a nalang̃áquit sa -pagcadágoay sa talicalá. - -Desengastar. = Paggóa, pagcóha sa mg̃a motia, mg̃a batong mahál, &c., ng̃a -guipanaglobóng sa boláoan, sa salapí, &c. - -Desengrasar. = Pagcóha sa tamboc. - -Desengrosar. = Pagníoang. - -Desengrudar. = Pagcóha sa atóle. - -Desenhebrar. = Paggóa sa lugás sa bohó, sa matá sa dagom. - -Desenhornar. = Paggóa sa horno sa guisolód dihá. - -Desenjaular. = Pagpagóa sa bisan cansa sa jaula, sa alad, sa tangcal. - -Desenlutar. = Hubcas. - -Desenmarañar. = Hosay, sohay. - -Desenmohecer. = Pagcóha sa agóp-op. - -Desenmudecer. = Pagtíng̃og sa mama. * Pagtíng̃og sa nagahílom. - -Desenojar. = Pagpalípay sa nasocó. - -Desenojo. = Pagbia sa casocó. - -Desenredar. V. Desenmarañar. - -Desensañar. V. Desencolerizarse. - -Desensartar. = Paghónhon, paghóshos sa natohóg. - -Desensillar. = Pagcóha sa siya sa cabayo con sa lain ng̃a mananáp. - -Desensoberbecerse. = Pagóndang sa pagpalábi labi, pagóbos. - -Desentablar. = Pagócal sa mg̃a papán sa mg̃a salog, &c. - -Desentenderse. = Pagcaíng̃on ng̃a oalá sabóton ug bisan onsa ng̃a -guipamólong. - -Desenterrador. = Ang magapagóa, ang magacóha sa guilobóng. * Pagdómdom -sa bisan onsa ng̃a tacós na ng̃a hingcalímtan onta. - -Desentierramuertos. = Ang magalíbac ug magabótang botang sa mg̃a -minatáy. - -Desentoldar. = Paglóng̃at sa mg̃a panápton ng̃a guibótang sa paglándong, -sa mg̃a tolda, mg̃a cayáng, &c. - -Desentonar. = Boloc, dili pagáng̃ay. * Pagpaóbos sa palábi labíhon. * -Pagtíng̃og sa mabáscog ng̃a ting̃og, sa masíngcang polong. - -Desentrañar. = Pagbósbos sa tian, pagpagóa sa mg̃a tináe. * Pagsábot, -pagsósi sa labing halálom sa bisan onsa ng̃a quinaádman. - -Desentumecer. = Pagcóha sa cabínhod, sa cabánhod. - -Desenvainar. = Ibot, gabnot. - -Desenvendar. = Paghóbad sa mg̃a baat sa mg̃a samad. - -Desenvergar. = Pagcóha sa mg̃a layág sa mg̃a verga. - -Desenvoltura. = Pagcaoaláy caólao. * Pagcasáyon sa pagcagóla, sa -pagsólti, sa pagsoguílon. * Pagcaólag. - -Desenvolver. = Boclar. * Pagdayág, paghósay sa nabóloc, sa oalá masáyor -caáyo. - -Desenvueltamente. = Sa pagcasáyon, sa oaláy caólao caáyo. - -Desenvuelto. = Táuo ng̃a oaláy caólao. * Táuo ng̃a magabóhat ug mamólong -sa pagcasáyon. - -Deseo. = Ibog, caíbog, gogma, pagpanghináot. - -Deseoso. = Ang nagaíbog, ang naíbog, ang nagapanghináot. - -Desercion. = Pagcalágueu, pagcaoála, pagcabólag. - -Desertar. = Lagueu, bia, bolag. - -Desertor. = Ang nalágueu, ang mibólag. - -Deservicio. = Salá, sayóp contra sa táuo ng̃a tacús onta ng̃a pagaalágdan -ug sogton. - -Deservidor. = Ang díli magatóman sa iang catongdánan. - -Despaldar. = Pagsámar, pagbalí sa licód sa táuo con sa mananáp. - -Desesperacion. = Pagcaoalá sa pagláom. * Casocó, caligótgot, capong̃ót, -ng̃a dagcóan. - -Desesperanzar. = Pagcóha, pagoalá sa pagláom. - -Desesperar. = Idem. * Pagbóot sa pagcóha sa quinabóhi. * Socó, panoyó. - -Desesterar. = Pagsácoat, pagcóha, paghípos sa mg̃a baníg. - -Desestimacion. = Dili paghigógma, dili pagpalángga. - -Desestimar. = Idem. * Pagáyad. - -Desfajar. = Paghóbar, pagcóha sa bacos. - -Desfalcar. = Pagcóha sa usá ca bahin sa bisan onsa. - -Desfallecer. = Capoy, loya, pogdao. - -Desfallecimiento. = Pagcalóya, pagcacápoy, pagcapóogdao, pagcaoalá sa -boot, sa guinháoa. - -Desfavorecer. = Pagáyad sa isigcatáuo, díli pagtábang, paglában canía. - -Desfigurar. = Pagbálhin, pagláin, paglágsot sa pagcabáihon sa táuo. * -Pagsóguid sa bisan onsa sa dili linao, sa pagcacólang con sa -pagcacápin. - -Desfijar. = Pagócal sa bisan onsa sa iang himotáng̃an. - -Desfiladero. = Alaguían ng̃a haíctin, masígpit, malisód. * Dalan ng̃a -masíot caáyo. - -Desfilar. = Paglacát sa pagcataláy sa tinagórha con sa tinagótlo ba ca -táuo. - -Desflemar. = Paglóa sa laoay ng̃a mahágcot, colíhad. - -Desfloramiento. = Pagpacasalá sa dalága sa linugsánay. - -Desflorar. = Pagcóha sa casínao sa bisan onsa. * V. el anterior. - -Desfollonar. = Pagháoan sa mg̃a cahoy sa mg̃a dahon ug mg̃a sang̃á ng̃a -daútan. - -Desfondar. = Pagbóong, pagcóha sa sampot sa bisan onsa ng̃a sodlánan, sa -bocág, sa saro, &c. * Pagbóong, pagbohó se mg̃a sacayán dapit sa obos, -dapit sa palcot. - -Desgaire. = Pagcaoaláy caang̃áyan sa pagcabótang ug sa paglíhoc sa -laoas. - -Desgajar. = Guing̃i, sipi, tigpo. * Paglápa, pagbóong, pagtípac, -pagtípic. - -Desgalgadero. = Pagcabang̃ílid, pagcabaquílid. - -Desgalgar. = Pagpaámbac cotob sa lugar ng̃a hatáas. - -Desgalichado. = Táuo ng̃a díli ang̃áyan. - -Desgana. = Pagcaoaláy ganas sa pagcáon. * Pagcaoaláy cacógui. * -Pagcaoaláy gogma sa bisan onsa. * Pagdáo, coyap. - -Desgañitarse. = Singgit, siágit, tiábao. - -Desgargantarse. = Pagpagáo sa pagsinggit, sa pagtiábao. - -Desgaritar. = Anod, dagsa. - -Desgarrado. = Táuo sa mang̃íl-ad ng̃a batásan, ng̃a oaláy caólao. - -Desgarrar. = Guisi, si-si, quísi, lablab. - -Desgarro. = Pagcagísi, pagcaláblab. * Pagcaoaláy caólao, pagcang̃íl-ad. - -Desgastar. = Pagcóha, paghílis, paghodót pagánam anam. * Paglóya. - -Desgobernado. = Táuo ng̃a díli maálam maghópot sa iyang caogalíng̃on ng̃a -huna huna ug sa íang mg̃a catigayónan. - -Desgobernar. = Gobá, boloc, gobót. * Pagsayóp sa nagahópot sa bansálan -sa mg̃a sacayán. - -Desgobierno. = Pagcagobá, pagcabóloc, pagcagobót. - -Desgorrarse. = Pagbócas sa olo, pagcóha sa cálo, sa tacócong, &c. - -Desgracia. = Casáquet, cagóol, cayógot, calisód. * Pagcaoaláy caang̃áyan -sa pagbóhat ug sa pagpamólong. - -Desgraciado. = Táuo ng̃a guiábtan sa casáquet, sa mg̃a cagóol ug mg̃a -calisód, quinasaquétan, quinayógtan, guicalísdan, anógon, aláot. - -Desgraciar. = Pagbólag, pagáoay sa mg̃a higála. * Pagoalá sa maáyong -boot sa isigcatáuo. * Pagábot sa pagcaaláot, sa pagcaanógon. * Pagábot -sa saquét. - -Desgranar. = Losoc, guíoc, homo, lobo. - -Desgranzar. = Alíg-ig. - -Desgrañar. = Palpag. - -Desguarnir. = Pagcóha sa mg̃a dayan dayan. * Paghóbad, pagbádbad sa mg̃a -pagbódbod sa pisi, sa cable ng̃a nabódbod sa mg̃a cabrestante sa mg̃a -sacayán. - -Desguazar. = Pagbíngcong, pagsápsap. - -Desguindar. = Pagóbos sa nahamótang sa itáas. * Dal-os, daliós-os. - -Deshabitar. = Pagbía sa pinoyánan. - -Deshabituar. = Pagoalá, pagpabía sa batásan. - -Deshacer. V. Arruinarse algo, arruinar. * Badbad, hobad. * Tonao, -hilis, linis. - -Desharrapado. = Ang nagbisti sa bisti ng̃a noog ug guisi caáyo. - -Deshebrar. = Pagbárbar sa panápton ng̃a hinábol, sa pagpagóa ug paghóso -sa mg̃a logás. - -Deshechizar. = Pagsómpa sa mg̃a bohat sa mg̃a balbal. - -Deshelar. = Pagtúnao sa vino, tubig, &c., ng̃a natibóoc. - -Desheredar. = Paggáoas sa bahin sa cabílin sa bisan cansa. - -Deshermanar. = Pagcóha sa pagcatopóng sa bisan onsa ng̃a mg̃a botang ng̃a -magsáma. * Pagbóngcag, pagtalápas sa pagcamagsúon. - -Desherrar. = Pagtángtang sa mg̃a preso, pagcóha sa mg̃a talicalá ug mg̃a -pothao ng̃a guipreso caníla. - -Desherrumbrar. = Paghílis sa tayá. - -Deshilachar. = Cascas. - -Deshilar. = Idem. - -Deshincar. = Ibot, long̃at, gabnot. - -Deshinchar. = Copós, holpá. - -Deshojar. = Pagcóha sa mg̃a dahon sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. - -Deshollinar. = Pagcóha sa anóos. - -Deshonestamente. = Sa pagcaólag, sa pagcaoaláy caólao, sa pagcang̃íl-ad, -sa pagcaláo-ay. - -Deshonestidad. = Pagcaólag, pagcahóca. - -Deshonesto. = Maólag, mahóca, mang̃íl-ad, maláo-ay. - -Deshonor. = Pagcaoaláy dong̃og. * Caólao. - -Deshonra. = Idem. - -Deshonrabuenos. = Malibácon, tigbótang botang sa mang̃a táuo ng̃a maáyo. - -Deshonradamente. = Sa pagcaoaláy dong̃og ng̃a maáyo. - -Deshonrar. = Pagcóha sa dong̃og. * Paglógos, pagpacasalá sa linogsánay -sa babáye sa maáyong dong̃og. - -Deshonroso. = Maoólao, ang macaólao, ang díli ang̃ay sa táuo ng̃a boótan -ug maáyo. - -Deshora. = Tiempo, túig, horas ng̃a díli ang̃ay sa bisan onsa ng̃a arang -pagaboháton. * Sa ahat, sa calit, tagcoláhao. - -Deshuesar. = Pagcóha sa mg̃a bocóg. - -Deshumedecer. = Malá, ogá. - -Desiderable. = Ang tacós ng̃a caíbgan, higugmáon, panghinaóton, boóton. - -Desidia. = Tacá, pagcaoaláy cacógui, calóya. - -Desidiosamente. = Sa catacá, sa oaláy cacógui, sa pagcalóya. - -Desidioso. = Matalác-on, matác-hon, maloyáhon, táuo ng̃a oaláy cacógui. - -Desierto. = Caming̃áoan, cabaoánan. * Logar ng̃a oaláy baláy ug mg̃a tauo. - -Designar. = Todlo, timáan. - -Designio. = Húna húna, pagcahanáyac sa boot, ang guitúyo sa boot. - -Desigual. = Díli magsáma, díli topóng, díli maíng̃on. * Yota ng̃a -cabatóan, capangpáng̃an, ng̃a díli patag, dili datag. - -Desigualar. = Pagcóha sa pagcatopóng. - -Desigualdad. = Sa pagcadíli topóng, sa pagcadíli magsáma, sa pagcadíli -maíng̃on. * Pagcadíli topóng, díli magsáma, dili ing̃on, hitod hitod, -hoyot. - -Desimaginar. = Pagoalá sa huna huna, sa boot. - -Desimpresionar. = Oali, pagásoy sa isigcatáuo ng̃a ang guihóna hona nía -díli mao. - -Desinflamar. V. Deshinchar. - -Desinteres. = Pagcaoaláy cahícao, sa oaláy húna húna sa mg̃a pagtóbo. - -Desistir. = Ondang, arang, bia. * Bolag. - -Desjarretar. = Pagpótol sa mg̃a paa. * Pagpalóya, pagcóha sa cosóg, -pagquíting. - -Desjugar. = Poga, piga. - -Deslastrar. = Pagcóha sa lastre, sa mg̃a bató con sa onsa ng̃a mabóg-at, -ng̃a ilólan sa mg̃a sacayán, arón macalayág sa oaláy catáhap sa -pagcacólob. - -Deslavar. = Pagbónac sa bisan onsa sa salingcápao lamang, sa dili -maáyong pagcabónac. * Pagcóha sa cosóg, sa gahóm, sa caísog sa bisan -onsa. - -Desleal. = Borhíon, macálit. - -Deslealmente. = Sa pagcabórhi, sa pagcacálit. - -Deslealtad. = Pagcabórhi, pagcacálit. - -Desleir. = Tunao, atóle, logao, hinis, linis. - -Deslendrar. = Sicsic, salícsic, solod. - -Deslenguado. = Ang mamólong sa mg̃a polong ng̃a mang̃íl-ad, tigpamólong ug -daútan. * Tampalásan. - -Deslenguar. = Pagíbot, pagpagóa, paglóng̃at, pagcóha sa dila. * -Pagpamólong sa daótan, sa oaláy caólao. - -Desliar. = Hobad, boscag, balóscag, bochad. - -Desligar. = Hobar, pagcóha sa baat. * Hosay, sohay. * Pagpaháyag. * -Pagtángtang sa mg̃a saláan ng̃a dagcó sa mg̃a castigo ng̃a guing̃álan ug -mang̃a censura, ng̃a guibótang caníla sa mg̃a ponóan sa santa Iglesia. - -Deslindar. = Olot, pagtimáan sa mg̃a caotlánan sa mg̃a Guinharían, sa mg̃a -provincia ug sa mg̃a longsod, paggáma sa mg̃a mojon. * Pagpaháyag sa -bisan onsa arón madayág ug maáyo. - -Desliz. = Pagcadalín-as, pagcabaquínas, dolános, toládos, bolángsod. * -Salá, sayóp. - -Deslizar. = Dalín-as, baquínas. * V. el anterior. * Dal-os, os os, -daliós os. * Pagpamólong sa oalá honahonáon ug maáyo, paghanáyac sa -pagpamólong ug sa pagbóhat. - -Deslucidamente. = Sa oaláy pagdáyan dayan. - -Deslucido. = Ang díli maálam magpatigáyon sa iang salapí, ang magaósic -sa íang salapí sa oaláy polos. * Ang magaoáli, mamólong̃ ug magabóhat sa -lain ng̃a bohat sa cadaigánan, sa oaláy caang̃áyan. - -Deslucimiento. = Sa pagcaoaláy catahóman ug caang̃áyan. - -Deslucir. = Pagcóha sa catahóman, sa caníndot sa bisan onsa. - -Deslumbramiento. = Pagcasoláo. * Pagcacólang sa maáyong paghóna hona. - -Deslumbrar. = Soláo. - -Deslustrar. = Pagcóha sa casínao. * Paglíbac libac sa isigcatáuo. * -Pagpacopós pagpacóbos sa pagcabilídhon sa bisan onsa. - -Deslustroso. = Malágsot, mang̃íl-ad, maláo-ay. - -Desmadejamiento. = Pagcalóya, pagcaoaláy cosóg. - -Desmadejar. = Loya. - -Desman. = Casáquet, calisód. - -Desmandar. = Pagsíbog sa guisógo ng̃a daan, pagsógo sa batoc sa guisógo -ng̃a daan. * Paghanáyac sa pagpamólong sa díli mao, sa díli tiempo. * -Túig ng̃a igapamólong sa díli macaígo. - -Desmantecar. = Pagcóha sa tamboc. - -Desmantelado. = Baláy ng̃a oalá hoptan ug oalá pagdáyan dayánan sa mg̃a -casangcápan. - -Desmantelar. = Paggobá, pagláglag, pagbóngcag sa mg̃a cota ug sa mg̃a -baluarte. - -Desmaña. = Pagcaoaláy caálam. - -Desmañado. = Táuo ng̃a colang sa caálam, borong caáyo. - -Desmarrido. = Ang nalóya. * Ang nasobó, ang namíng̃ao. * Ang oaláy gahóm -ug cosóg. - -Desmatar. = Pagíbot sa mg̃a sagbot mg̃a tanóm ug mang̃a bongláyon obán ang -mg̃a gamót. - -Desmayado. = Color ng̃a obos, malospálon, ng̃a díli maáyo. - -Desmayar. = Pogdao, pagoalá sa boot, sa mg̃a balatían. - -Desmayo. = Capógdao, pagcaoalá sa boot. - -Desmazalado. = Malóya. * Ang guipaóbsan sa boot. - -Desmedidamente. = Sa oaláy pagcatopóng, sa oaláy caang̃áyan. * Ang oaláy -socod. - -Desmedirse. V. Descomedirse. - -Desmedrar. = Pagcópos sa bisan onsa. - -Desmedro. = Pagcacópos. - -Desmelancolizar. = Pagoalá, pagcóha, sa casobó, sa camíng̃ao sa boot. - -Desmelar. = Pagpíga, pagcóha sa dogos sa odlan sa potiócan. - -Desmelenar. = Pagpálpag, paggobót sa bohóc. - -Desmembrar. = Pagbólag sa bahin sa laoas, lapa. - -Desmemoriado. = Ang colang sa panomdóman, malimóton, mang̃ilímtan. - -Desmemoriarse. = Limót, díli pagdómdom. - -Desmentir. = Pagpanghimácac, paghing̃álan ug bacácon sa isigcatáuo. - -Desmenuzable. = Ang masáyon pagatípac tipácon, dogmócon. - -Desmenuzar. = Tipac, tipic, dogmoc, gamáy, dogdog. * Pagsósi, -pagquisáyod, pagquigásoy ug maáyo. - -Desmeollar. = Pagcóha sa otoc, sa onód, sa solód sa bisan onsa. - -Desmerecedor. = Ang díli tacós, ang oaláy pahanóngdan. - -Desmerecer. = Pagoalá sa pahanóngdan. * Pagoaalá, pagcópos sa bili sa -bisan onsa. - -Desmesura. V. Descomedimiento. - -Desmesurado. = Ang dagcóan caáyo ug labíng dagcó sa obán ng̃a -isigcamagsáma, isigcaíng̃on. - -Desmesurar. = Boloc, gobót. * V. Descomedirse. - -Desmigajar. = Pagdógmoc, paggamáy sa bisan onsa, pagmómho. - -Desmigar. = Pagdógmoc sa tinápay. - -Desmirriado. = Maníoang. * Ang nasobó, namíng̃ao. - -Desmochar. = Pagpótol sa bisan onsa dapit sa itáas, dapit sa tomóy. - -Desmogar. = Pagtáctac sa mg̃a song̃áy sa mg̃a osa. - -Desmolado. = Ang oaláy bag-ang, hing̃ó sa mang̃a bag-ang. - -Desmontar. = Tagá, caíng̃in. * Paggobá sa bisan onsang tapóca con ogdo -ba. * Pagcanáog sa mananáp ng̃a guicabayóan. - -Desmonte. = Como el anterior. - -Desmoñar. = Paggónting sa pinángco. - -Desmoralizacion. = Pagcang̃íl-ad, pagcalágsot, pagcadáot sa mg̃a batásan, -sa mg̃a cagaoían sa mg̃a táuo. - -Desmoralizado. = Táuo sa mang̃íl-ad, maláo-ay, malágsot ug daótan ng̃a -batásan. - -Desmoralizar. = Pagdáot sa batásan. - -Desmoronar. = Paggobá sa pagcahínay hinay, sa anam anam, sa mg̃a baláy, -mg̃a Singbahán, &c. - -Desmurador. = Iring ng̃a manóbad, tigdácop sa mang̃a ilagá. - -Desmurar. = Paghorót sa mg̃a ilagá. - -Desnarigado. = Pong̃ag. - -Desnatar. = Pagcóha sa gatas sa vino, &c., ang natolotibúoc dapit sa -ibábao. * Pagpíli sa labíng matolotibúoc dapit sa ibábao. * Pagpíli sa -labing maáyo sa bisan onsa. - -Desnaturalizar. = Hing̃ílin, pagcóha sa mg̃a táuo sa mg̃a caposlánan ng̃a -nahatong̃ód onta caníla, tong̃ód sa ilang pagcatagilóngsod. - -Desnegar. = Pagdilí, paglimód, pasíbog sa guiíng̃on ng̃a daan. - -Desnevar. = Pagtónao sa tobig ng̃a natibóoc guícan sa tugnao. - -Desnivel. = Pagcaoaláy tonton, pagcataquílid. - -Desnivelar. = Pagcaoalá, Pagcóha sa pagcatónton, sa pagcatádong. - -Desnudador. = Ang nagahobó, ang nagapahócas. - -Desnudamente. = Sa pagcadayág, sa pagcaháyag, sa oaláy licó licong -polong. - -Desnudar. = Hobó, hocas, pagcóha, pagágao sa bisti sa bisan cansa, ug -sa tabon sa bisan onsa. - -Desnudez. = Pagcaoaláy bisti. - -Desnudo. = Hob-an, hinób-an, hinobóan. * Táuo ng̃a guitáptan sa laoas, -ng̃a guibísti sa malágsot ug noog ng̃a bisti. * Táuo ng̃a oaláy -pahanóngdan. * Ang oaláy tabang, ang oaláy dalángpan. - -Desobedecer. = Soqui. - -Desobediencia. = Casóqui, pagcasóqui. - -Desobediente. = Soquíhan, masinoquíhon, masóquing táuo con mananáp, -masinocoáhi. - -Desobligar. = Pagóndang sa catongdánan. - -Desocupacion. = Pagcaoaláy bohat. - -Desocupadamente. = Sa oaláy samoc, sa oaláy macaólang, sa oaláy bohat. - -Desocupar. = Pagháoan sa bisan onsa ng̃a logar, pagcóha sa mg̃a samoc ug -sa bisan onsa ng̃a macaólang. - -Desojar. = Bitas, botas. * Toctoc, totoc, pagsolóng sa oaláy lang̃an, sa -oaláy calíng̃ao. - -Desolacion. = Pagcaláglag, pagcahorót ng̃a tuod, pagcagobá, -pagcabóngcag, pagcatápus, pagcatibóas, pagcatibáoas. - -Desolado. = Quinayógtan, quinalísdan, guicasaquétan, ang oaláy calípay, -ang namíng̃ao ug dacó. - -Desolar. V. Arruinarse algo, arruinar. - -Desolladamente. = Sa pagcaoaláy caólao. - -Desollado. = Táuo ng̃a oaláy caólao. - -Desollador. = Ang nagapánit. * Lugar ng̃a pagapanítan, pagacoháan sa -panit sa mg̃a mananáp. - -Desollar. = Panit, pagpánit, pagcóha sa panit. * Pagdáot sa dong̃og sa -bisan cansa, sa iang dona con sa iang laoas. - -Desopinar. = Pagdáot, pagcóha sa dong̃og sa isigcatáuo. - -Desoprimir. = Pagbáoi sa bisan cansa sa pagcapógos canía, sa -pagcabíhag, &c. - -Desórden. = Pagcabóloc, pagcagobót, pagcasinácot sacot. - -Desordenar. = Boloc, gobót, sacot, pagbóhat sa oaláy casadáng̃an. - -Desorejar. = Palong, pagpótol sa dalónggan. - -Desorganizar. V. Desordenar hasta pagbóhat. - -Desorganizacion. V. Desórden. - -Desorillar. = Pagtábas sa mg̃a bocóg sa onód. - -Desovar. = Pagdócloy, pagbílin sa bíhod sa mg̃a isda. - -Desovillar. = Pagbárbad, paggobá sa mg̃a binódbod. - -Despabiladera. = Isológui. - -Despabilado, sin poder dormir. = Hocao, mahócao. - -Despabilador. = Ang magasógui. - -Despabilar. = Sogui. - -Despacio. = Sa hínay hinay, hinay, sa mahínay. - -Despacito. = Sa mahínay caáyo. - -Despachaderas. = Pagtóbag, pagbalíbad sa mg̃a masíngcang polong, sa -ting̃og ng̃a magáhi. - -Despachar. = Tapos, homan, tibáoas, obos, camhan. * Pagsógo sa bisan -cansa, sa bisan díin, sa bisan asa. * Pagpatáy, pagcóha sa quinabóhi. * -Pagcóha sa mg̃a casámoc. - -Despacho. = Pagcahanáyac. * Pagsógo, sinógo. * Pagcahóman, pagcatápos, -pagcatibáoas, * Solód ng̃a pagahócman sa mg̃a hocom, ug ang pagabohátan -sa bisan cansa sa íang boloháton. - -Despachurrar. = Posdac, bosdac, bagsac. - -Despajar. = Pagláin, pagcóha sa dagámi, sa tahóp. - -Despaldillar. = Pagdáot sa bocó bocó sa táuo con sa mananáp. - -Despanzurrar. = Bosbos, boslic, pagsámad sa tian. - -Desparramado. = Halagpád. * Dagcó. * Quinátag. - -Desparramar. = Catag, sabólac, sab-oag. * Pagósic sa bahándi, sa -salapí. * Paglíng̃ao ling̃ao sa caling̃áoan ng̃a díli maáyo. - -Despartir. = Pagbólag, pagbáhin. - -Despatarrarse. = Toláros, pagdalín-as sa nabiláca ang mg̃a paa. - -Despavoridamente. = Sa cahádloc, sa calisáng, sa cacógmat. - -Despearse. = Paol, pagdáot sa tíil guican sa paglacát ug hatáas. - -Despechadamente. = Sa caligótgot, sa capong̃ót. - -Despechar. = Pagpapong̃ót, pagpasocó, pagpaligótgot. - -Despecho. = Casocó ng̃a dagcó, capong̃ót, caligótgot. - -Despechugar. = Pagíbot, pagtáctac, pagcóha sa aba sa mg̃a langgam, * -Pagdayág sa doghan. - -Despedazador. = Ang magalápa, ang magatípac, magatípic, magabáhin bahin -sa bisan onsa. - -Despedazar. = Lapa, tipac, tipic, gosbat, bahin. * V. Destrizar. - -Despedida. = Pagpanamílit, panamílit, pagpaháoa. - -Despedir. = Panamílit, paháoa. * Bohi, bia, balíbag, salibáy. - -Despedregar. = Pagcóha sa mg̃a bató sa yota. - -Despegable. = Ang arang maócal, ang maócal. - -Despegadamente. = Sa pancaháit ng̃a ting̃og. - -Despegado. = Ang dili maábi abíhon. - -Despegar. = Ocal, bolag, ibot, tactac, acac, acnit, pacsi. - -Despego. V. Desamor. - -Despeinar. = Paggobót sa bohóc, pagpágpag, pagpálpag. - -Despejado. = Batir, sa matín-ao ug matalínis ng̃a húna húna. * Táuo ng̃a -maálam mamólong sa pagcaígo, ug ng̃a maálam magatóbang sa isigcaíng̃on. - -Despejar. V. Desembarazar. * Paglínao, pagpáoa, paglámdag. - -Despelotar. V. Despeinar. - -Despeluzar. V. Despeinar. - -Despeluznar. = Idem. - -Despellejar. V. Desollar. * Pacsi, lacsi. - -Despenar. = Pagcóha sa casáquet, sa calisód, sa cayógot. - -Despendedor. = Maosícon. - -Despender. = Paggasto sa salapí. - -Despensa. = Pinsa, lugar ng̃a pagabotáng̃an ug tipigánan sa calán-on ug -sa bisan onsa. - -Despensero. = Ang magahópot ug magabántay sa pinsa. - -Despensadamente. = Sa pagcahanáyac. - -Despeñadero. = Ambácan, capangpáng̃an, lugar ng̃a hatáas ug cabatóhan. - -Despeñar. = Ambac, holog, balíbag. * Pagsámoc sa mg̃a cailíbgon. - -Despeño. = Pagcaámbac. * Calíbang, hibólos, caólo. - -Despepitarse. = Pagsínggit sa macosóg, sa mabáscog caáyo. - -Desperdiciadamente. = Sa pagcaósic. - -Desperdiciador. = Maosícon, ang magaósic. - -Desperdiciar. = Osic, dagmal. - -Desperdicio. = Pagcaoalá sa bahándi, sa salapí, con sa bisan onsa pa, -pagcahodót. * Bisan onsa ng̃a oaláy polos, ng̃a biniáan. - -Desperdigar. = Bolag. - -Desperezarse. = Hioid. - -Despernado. = Paol, ang guicápoy, ang guibódlay sa paglacát. - -Despernar. = Pagpótol, pagdáot sa mg̃a paa. - -Despertador. = Ang magapócao, magpopócao, magpolócao. * Ang macayógot -sa hona hona. - -Despertar. = Pocao, matá, mocag mocag, paghigmatá. * Pagdómdom sa bisan -onsa ng̃a nabía ug hingcalímtan na onta. * Pagábot sa pagcabátir sa táuo -ng̃a hong̃og ug borong ng̃a daan. - -Despestañar. = Pagíbot sa piloc. - -Despezonar. = Pagíbot, pagcóha sa doldógan sa mang̃a bong̃a. - -Despicar. = Balos. - -Despiertamente. = Sa pagcabátid. - -Despierto. = Ang namatá, ang nahigmatá. * Ang táuo ng̃a batid. - -Despilfarrar. = Pagbádbad sa bisan onsa sa oaláy caang̃áyan. * Paggasto -sa salapí sa oaláy hingtóngdan. - -Despintar. = Pagquías, pagpánas sa piníntal. - -Despiojar. = Paghing̃óto. * Pagtábang sa isigcatáuo, arón macóha ug -gomóa sa pagcaháng̃ol. - -Despique. = Pagbalos. - -Desplegar. = Hinat, boclar. * Pagháyag, pagdayág sa tinágo ng̃a daan. - -Desplomar. V. Desnivelar. - -Desplomo. V. Desnivel. - -Desplumar. = Paghimólbol. - -Despoblado. V. Desierto. - -Despoblar. = Pagcaálsa sa mg̃a táuo ng̃a nanagpoyó sa longsod. - -Despojar. = Coha, agao, caoat. * Hobó, hocas, pagcóha sa bisti. - -Despojo. = Ang guibiáan sa mg̃a pang̃obátan, sa mang̃a sóldados ng̃a -guipanagdáog sa ilang mg̃a caáoay. - -Despolvar. = Yabyab. - -Despolvorear. = Idem. - -Desportillar. = Tipac, locab, longcab. - -Desposado. = Ang guigápos sa iang camót sa singsing ng̃a pothao. * Ang -bag-ong quinasál. - -Desposar. = Pagcasál, pagatóbang ug pagtámbong sa Padac cura sa mg̃a -táuo ng̃a buot mamíño ug pagdaláng̃in sa ilang pagcamíño. - -Desposeer. = Pagcóha, pagágao sa bisan cansa sa iang dona, sa iang -pohónan, salapí, mg̃a mananáp, &c. - -Desposorio. = Pagsáad sa babáye ug sa laláqui ng̃a mamíño sila, paghátag -ug polong sa pagcamiño. * Pagángcon ug pagdáoat sa bana sa iang asáoa -ug sa asáoa sa iang bana, sa pagcasál na caníla. - -Déspota. = Hadi ng̃a magahópot sa mg̃a calongsódan ng̃a hingsácpan nia sa -ia lamang ng̃a caogalíng̃on ng̃a pagbóot, sa oaláy batásan, mg̃a leyes ng̃a -iang pagasóndan ug pagatágdon. * Mamomógos. - -Despotismo. = Pagbóot ng̃a hariánon ng̃a díli motágad ug díli mosonód sa -bisan onsa ng̃a batásan. - -Despotricar. = Pagpamólong somála lamang sa caogalíng̃on ug húna húna, -bisan díli macaígo. - -Despreciable. = Talamáyon, tacós ng̃a pasipád-an. - -Despreciador. = Tigtámay, ang nagatámay, nagapasipála. - -Despreciar. = Tamay, pasipála. - -Desprecio. = Pagpasipála, pagtámay. - -Desprender. = Bolag, bohi, badbad, tactac, hobad, * Tonton, pagóbos. - -Desprendimiento. = Pagcaoaláy tagad sa bisan onsa, pagcaoaláy caoíli. - -Despreocupacion. = Paghúna húna ng̃a maáyo, sa díli pagaobánan sa bisan -onsa dihá ng̃a magapasayóp. * Paghóna hona ing̃on da sa catadóng̃an. - -Despreocupar. = Pagpaíla sa bisan cansa sa mg̃a sayóp ng̃a nagaobán sa -iang guihóna hona. - -Desprevenidamente. = Sa oaláy pagcatagána, pagcaándam. - -Desprevenido. = Ang oalá magtagána, magaándam. * Ang coláng̃an sa mg̃a -quinahánglan. - -Desproporcion. = Pagcaoaláy pagcatopóng, pagcasáma, pagcaíng̃on, -pagcaáng̃ay. - -Despropósito. = Bohat con polong ng̃a díli macaígo, pagbóhat ug -pagpamólong ng̃a díli mao. - -Desproveer. = Pagcóha, pagágao sa bisan cansa sa iang mg̃a quinahánglan -sa pagcabóhi, sa cabohían. - -Desproveidamente. V. Desprevenidamente. - -Desprovisto. = Ang coláng̃an sa mg̃a quinahánglan. - -Después. = Oña, onya, sa toon toon, sa taod taod, sa tuod tood. - -Despulsarse. = Pagíbog, pagpanghináot, pagbóot, paghigógma sa bisan -onsa, sa mabáscog. - -Despuntar. = Pagpótol, pagcóha sa mg̃a tomóy sa bisan onsa ng̃a tomóyan. -* Paglípot sa mg̃a catárman sa mg̃a nanagsacáy. * Pagpóyos, pagbólac sa -mg̃a cahoy. * Pagháyag, pagdayág sa pagcabátir sa bisan cansa ng̃a táuo, -sa iang caálam. * Pagsógod sa pagcalámdag, pagaláman daman, pagdóol na -ang cabontágon, ang caadláuon, pagcacaadláuon. - -Desquejar. = Pagbólag sa mg̃a sahá sa ilang ponóan, arón itanóm sa lain -ng̃a lugar. - -Desquiciar. = Pagíbot, pagpagóa, pagcóha sa tacop con talambóan sa -lugar ng̃a pagatoyócan, pagalisóan, sa iang quicióhan. * Paggobá sa -bisan onsa sa pagcóha sa iang calig-ónan. * Pagpatigáyon arón maoalá sa -bisan cansa ng̃a táuo ang maáyong cabobót-on, ang pagcapalángga sa -isigcatáuo canía. - -Desquijarar. = Pagcóha, pagdáot sa apapáng̃ig. - -Desquitar. = Baoi, pagbálos sa daótan ng̃a bohat sa isigcatáuo. * -Pagbáoi sa napildi sa sogál. - -Desquite. = Pagcabáoi, pagcabálos. - -Desrancharse. = Pagbía sa pinoyánan. - -Desreputacion. = Pagcacólang, pagcaoaláy dong̃og ng̃a maáyo. - -Desrizar. = Paggobá sa quinólong, paghínat sa naconót. - -Desronar. = Pagtagá, pagpótol sa mg̃a sang̃á ng̃a malágsot sa mg̃a cahoy, -arón somópang ug domagcó ang obán ng̃a maáyo ayo. - -Destacamento. = Ang tapoc sa pila ca táuo con sa mg̃a soldados ng̃a -nabólag sa cadaghánan, sa pagátang sa lugar ng̃a pagaatáng̃an nila, ing̃on -sa sugo sa ilang ponóan. - -Destajar. = Pagsábot, pagpólong polong sa mg̃a tolománon sa bisan onsa -ng̃a pagaboháton. - -Destajo. = Paquiao, pacyao. - -Destapar. = Bocas. * V. Descubrir y Descubrimiento. - -Destapiar. = Paggobá sa mg̃a cotang hamóbo. - -Destartalado. = Ang nagobót, ang nabóloc, ang nasácot, ang oaláy -cahosáyan. - -Destazar. = Pagtípac, pagtípic sa bisan onsa. - -Destechar. = Tocas, tastas, tangcas. - -Destejar. = Pagcóha sa mg̃a tesa sa mg̃a atóp. - -Destejer. = Paghóbad, pagbádbad sa hinábol. - -Destemplanza. = Paglabí sa bisan onsa, sa tognao, sa init, sa gotom, sa -mg̃a caíbog, &c. * Pagláin sa pagcabótang sa laoas, pagsáquet saquet ug -diríot, pagínit init. * Pagcahílao, pagcaoalá sa sobo sa mg̃a -capandáyan. * Pagbóhat, pagpamólong, pagcáon, pagínon, &c., labí sa -casadáng̃an. - -Destemplar. = Boloc, pagcóha sa caang̃áyan. * Pagsógod sa hilánat, -pogsáquet sáquet. * Paghílao sa soláb sa mg̃a capandáyan. - -Destemple. = Pagcabóloc, pagcaoaláy caang̃áyan sa mang̃a tolónggon. * -Pagcaláin sa laoas. - -Desteñir. = Paglóbad, pagcóha sa tina, sa color sa guitína, pagpánas sa -mg̃a color. - -Desterrar. = Hing̃ílin, pagpaháoa. * Pagpahalayó. - -Desterronar. = Pagdógmoc sa yota ng̃a natibúoc, sa mg̃a ogdo. - -Destetadera. = Capandáyan ng̃a toncan ng̃a itáod sa bába sa mg̃a mananáp, -ug labí pa sa mg̃a baca, sa pagpalótas caníla. - -Destetar. = Lotas, pagóndang sa pagsóso. * Pagbólag sa mg̃a anac sa -ilang tigúlang, con magaángcon sila sa bisan onsang opicio con -cahímtang. - -Destete. = Pagcalótas. - -Destiempo (a). = Bisan onsang bohat con polong ng̃a díli macaígo sa -maáyong tiempo. - -Destierro. = Pagcahing̃ílin, pagpaháoa, pagpahalayó. - -Destilacion. = Pagcatólo, pagcaágas, pagcadalígdig, pagcadahing̃ay. - -Destiladera. = Honóban sa vino, tobig, &c. - -Destilador. = Ang nagapadalísay. - -Destilar. = Dalísay, paglóto sa vino, tobig, &c., sa binóhan. * Tolo, -agas, dalígdig, dahíng̃ay. - -Destinar. = Sogo, pagbóot. - -Destino. = Pagbóot sa Lang̃it, sa Dios con sa mang̃a ponóan sa calibótan, -somála sa boot ng̃a boháton. * Opicio, cahímtang, bohat. - -Destitucion. = Pagcacóha sa opicio con sa cahímtang con sa bisan ansa -pa, sa bisan cansa. - -Destituir. = Pagcóha sa bisan onsa sa isigcatáuo. - -Destorcer. = Badbad, solbad. - -Destornillado. = Táuo sa magáan ng̃a boot, boang boang, coliró. - -Destoserse. = Pagóbo sa oaláy quinahánglan, sa pagbóhat ug señas con sa -lain tuyo ba. - -Destrabar. = Pagbólag sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. - -Destral. = Oásay, ooásay sa dohá ca bába con soláb. - -Destraleja. = Ooásay ng̃a diótay. - -Destramar. = Pagbádbad, paghóso sa holog sa mang̃a hinábol. * Pagoalá, -pagpaháyag, pagpadayág sa mang̃a paglaláng ug mg̃a paglímbong ng̃a -guilaláng sa obán ng̃a mg̃a táuo. - -Destreza. = Caálam, quinaádman, pagcaníndot, pagcaáñag sa pagbóhat sa -bisan onsa. - -Destripar. = Bosbos, pagpagóa sa mg̃a tináe. * V. Despanzurrar. * -Pagcóha, pagpagóa sa onód sa solód sa bisan onsa. - -Destripaterrones. = Táuo ng̃a mang̃íta sa iang pagcabóhi sa pagcále sa -yota. - -Destriunfar. = Paglógos sa obán ng̃a nanagsogál sa baraja sa ilang mg̃a -contra arón ibótang nila ang mg̃a triunfo. - -Destrizar. = Guisí, tabas, potol. * V. Despedazar. - -Destrocar. = Pagbádbad sa pagbáilo ug pagtagílis ng̃a guibóhat sa mg̃a -táuo, sa pagángcon sa tagsa tagsa sa iang caogalíng̃on ng̃a hias ug bisan -onsa ng̃a guibáilo sa lain ng̃a botang. - -Destron. = Ang nagaágac sa botá. - -Destronar. = Pagcóba, pagpaháoa sa Guinharían sa mg̃a hari. - -Destroncar. = Pagtagá sa mg̃a cahoy dapit ug haróol sa mg̃a gamót. * -Pagpótol con paglisá sa bisan onsang bahín sa laoas sa mg̃a táuo. * -Pagpótol, pagóndang, pagárang sa soguílon. * Pagbótang sa mg̃a cacolían, -mg̃a caoláng̃an, sa isigcatáuro, arón díli macadáng̃at sa guitúyo nia. - -Destrozar. V. Despedazar y Destrizar. * Pagdáot, paggobá, pagósic, -pagámong among. * Paggobá, pagdáog sa mg̃a caáoay. - -Destrozo. = Pagcagobá. * Pagcadáot. * Pagcaósic. - -Destrozon. = Ang macaguísi, macadáot, macaósic ug dili magbántay ug -maáyo sa iang guibísti ng̃a mg̃a panápton, mg̃a sapín, &c. - -Destruccion. = Pagcaláglag, pagcatibáoas, pagcatápus, pagcagobá ng̃a -oaláy sompa ug tambal. - -Destrueque. = Ang pagóli sa tagsa ca tagía sa bisan onsa ng̃a natagílis, -natagáilo, sa lain ng̃a botang. - -Destruible. = Ang arang laglágon, ang arang gobon. - -Destruidor. = Ang macagobá, ang macaláglag. - -Destruir. V. Arruinarse algo, arruinar. - -Destruvente. V. Destruidor. - -Desudar. = Pagcóha, pagtó-ang sa sing̃ót. - -Desuellacaras. = Ang magalálot ng̃a dili maálam magálot. * Táuo ng̃a -oaláy caólao, sa daótan ng̃a báta san ug mang̃íl-ad ng̃a quinabóhi. - -Desuello. = Pagpánit, pagcapánit. * V. el anterior desde Táuo. - -Desunidamente. = Sa pagcabólag, sa oaláy paghiósa, pagcalang̃áquit. - -Desunir. = Bolag, irog. * Pagbíquil sa mang̃a cabobót-on ng̃a nagacaóyon -ng̃a daan. * Pagáoay sa mg̃a daan ng̃a higála. - -Desuñar. = Paghing̃ocó, paggónting sa cocó. - -Desusar. = Pagoalá, pagcóha sa batásan. - -Desuso. = Pagcólang sa batásan, pagcaoaláy batásan, pagcaoaláy paggámit -sa bisan onsa. - -Desustanciar. = Pagcóha sa cosóg, sa caísog, la lamí, pagpatáb-an. - -Desvahar. = Pagcóha, pagpótol sa mg̃a sang̃á ug mg̃a dahon ng̃a namalá ug -naláya sa mg̃a tanóm. - -Desvaido. = Táuo ng̃a hatáas ug dili ang̃áyan. - -Desvalido. = Ang oaláy tabang, ang dili pagalabánan, ang oaláy -dalángpan, ang biniáan sa ng̃atanán. - -Desvalimiento. = Pagcaoláy paglában, pagtábang ug dalángpan, pagcaoaláy -hihála, abian. - -Desvan. = Paga. - -Desvanecer. = Pala, hanap, taob, pagoalá sa bisan onsa. * Pagpadáyeg, -pagpalábi labi. - -Desvanecidamente. = Sa pagparáyeg, sa pagpalábi labi. - -Desvanecimiento. = Paráyeg, pagpalábi labi. - -Desvaporizadero. = Hong̃áoan, caalisng̃áoan. - -Desvarar. V. Deslizar hasta pagpamólong. * Paglótao sa sacayán ng̃a -nasánglad. - -Desvaríadamente. = Sa pagcaoaláy hingtúngdan ug cahológan. - -Desvariado. = Ang salimoáng̃on, ang tigyámyam, ang nasalimóang, -nagayámyam. - -Desvariar. = Salimóang, yamyan. * Pagpamólong ug bisan onsa sa oaláy -hingtóngdan ug cahológan. - -Desvarío. = Polong cong bohat ng̃a oaláy hingtóngdan. * Pagcayámyam, -pagcasalimóang. * Botang ng̃a dili ang̃ay sa isigcaíng̃on. * Pagcaoaláy -calig-ónan sa boot. * Huna huna ng̃a paráyon bisan ng̃a dili onta macaígo -sa cataróng̃an ug sa tacós ng̃a hona honáon. - -Desvedado. = Ang guidilí ng̃a daan ng̃a dili na pagadid-an. - -Desvedar. = Pagtógot sa guidíd-an ng̃a daan. - -Desveladamente. = Sa pagcatócao, sa pagcaoaláy católog. - -Desvelar. = Tocao, pocao hocao. - -Desvelo. = Pagcatócao, dagcóng cacógui sa pagbóhat ug sa pagdáng̃at sa -bisan onsa. - -Desvencijar. = Pagbólag ug paglóag sa mg̃a bahin sa bisan onsa ng̃a -nahiósa ug hinógtan onta. * Paglisá, pagdáot, pagbalí sa bisan onsa ng̃a -bahin sa looas. - -Desvendar. = Paghóbag, pagbádbad, paglóag sa mg̃a baat ng̃a guibáat ug -guitábon sa bisan onsa. - -Desventaja. = Ang pagcacúlang con pagcadíli ang̃ay, ng̃a guican sa -pagtándig sa duhá ca táuo, mananáp con sa bisan onsa. - -Desventar. = Pagpagóa sa hang̃in. - -Desventuradamente. = Sa pagcaanógon, sa pagcaaláot, sa pagcalisód. - -Desventurado. = Anógon, aláot, ang oaláy palad, ang guicasaquétan. * -Pobres, hang̃ol. * Hicáoan, daguinótan uyámot. - -Desvergonzadamente. = Sa pagcaoaláy caólao, pagtáhod ug pagtahá. - -Desvergonzado. = Ang mamólong sa oaláy caólao, pagtáhod ug catahá. - -Desvergonzarse. = Pagpamólong sa oaláy tagád sa pagtáhod ug pagtahá, sa -oaláy caólao. - -Desvergüenza. = Pagcacólang sa pagtáhod, sa caólao, sa pagtahá, -tampálas. - -Desviar. = Bolag, irog, pagpahalayó. * Pagsámbag sa bisan cansa arón -dili parayónon ang guihóna hona nia. - -Desvío. = Pagcabólag, paghalayó. - -Desvirgar. = Pagcóha sa pagcaólay sa mg̃a dalága, pagpacasalá pasógod sa -babáye ng̃a oalá pa aguían sa laláqui. - -Desvirtuar. = Pagcóha sa caísog, sa cosóg, sa gahóm, sa lamí, sa bisan -onsa. - -Desvivirse. = Paghigógma, pagíbog, pagpanghináot sa bisan onsa sa -dagcóng cacógui, sa dagcóng pagpatigáyon sa pagdáng̃at niána. - -Deszumar. = Pagpíga, pagpóga, pagbádyet. - -Detal (en). = Sa pagcaánam anam, sa pagcatinágsa, sa tagsa tagsa. - -Detallar. = Pagsógid, pagásoy sa bisan onsa sa pagcasáyod caáyo, -sapagcacóti coti. - -Detencion. = Pagcadógay, pagcaláng̃an, pagcahínay. - -Detenedor. = Ang macaháoid, ang magapaláng̃an, ang magapadógay. - -Detener. = Pagpadógay, pagpaláng̃an, pagháoid. * Pagpreso, pagbilánggo. -* Dogay, lang̃an. * Pagsólong, pagtán-ao sa mahínay sa pagcatinótoc. - -Detenidamente. = Sa pagcahínay, sa pagcadógay, sa pagcaláng̃an. - -Deterior. = Ang dolodaótan sa obán ng̃a isigcaíng̃on. - -Deterioracion. = Pagcadáot sa bisan onsa. - -Deteriorar. = Pagdógang sa cadáot sa bisan onsa. - -Determinacion. = Pagcahanáyac. * Pagcaísog, pagcaoaláy catálao ug -cahádloc. - -Determinado. = Maísog, casing casíng̃an, ang oaláy cahárloc ug catálao. - -Determinar. = Hanáyac, pagbóhat ug pagpamólong sa guihóna huna ng̃a -daan. - -Detersion. = Pagcanósnos, paghínis sa bisan onsa, pagcapáhid. * -Pagcahónal. - -Detestable. = Dolómtan, ang tacós ng̃a pagadómtan. - -Detonacion. = Tonóg ng̃a dagcó, dalógdog, botó. - -Detraccion. = Pagbótang botang, pagsóguid, pagcagóla, ng̃a mang̃íl-ad, -paglíbac ng̃a icacóha sa dong̃og sa isigcatáuo. - -Detractor. = Tigbótang botang, tiglíbac, malibácon, ang macacóha sa -dong̃og sa isigcatáuo sa iang pagpamólong. - -Detraer. = Pagbólag, pagírog sa usá ca botang sa lain ng̃a botang, -paghalayó. * Pagbótang botang, paglíbac. - -Detras. = Sa licód, licód, so loyo, sa oláhi. - -Detrimento. = Cadáot. - -Deuda. = Otang. - -Deudo. = Caobánan, pagcacaobánan. - -Deudor. = Otáng̃an, ang may otang, ang nacaótang. - -Deuteronomio. = Ang usá ca libro sa santos ng̃a Sulat. - -Devanadera. = Galíng̃an, barbádan. - -Devanador. = Tigbádbad, ang magabádbad. - -Devanar. = Badbar. - -Devanear. V. Delirar. - -Devaneo. V. Delirar. = Bohat ng̃a caoang ng̃a oaláy polos. - -Devantal. = Usá ca pedazo ng̃a panápton ng̃a ibótang ug ibisti sa mg̃a -babáye sa ibábao sa mg̃a saya, dapit sa atobáng̃an, ng̃a guitágcos nila sa -ilang haoac. - -Devastar. V. Arruinarse algo, arruinar. - -Devengar. = Pagángcon sa salapí ug sa bisan onsa ba dihá, ng̃a tacós ng̃a -ihátag sa agálon con sa nagpamóo sa sológoon con sa namóo, tung̃ód sa -iang pagalágad con trabajo. - -Devocion. = Pagtáhod, pagsíngba sa Dios cang María Santísima ug sa mg̃a -santos. * Pagatóbang ug maáyo, sa mahípos ng̃a laoas ug sa mahíngpit ng̃a -casing casing sa mg̃a piesta ug mg̃a tolománon sa pagcacristianos, sa mg̃a -Singbahán. * Pagándam sa pagtóman sa santos ng̃a pagbóot sa Dios. - -Devocionario. = Libro ng̃a alampóan, ng̃a sinolátan sa mg̃a pagámpo ng̃a -maáyo ug canhic calág. - -Devolucion. = Pagóli, pagbálic sa bisan onsa sa iang pagcabótang ng̃a -daan. - -Devolver. = Oli, balic. - -Devorador. = Hing̃áon caáyo, ang magalámoy, manonóbad. - -Devorar. = Sobád, lamoy, caon, tolon. - -Devoto. = Táuo ng̃a maampóon, mapoang̃ódon, ng̃a mahagógma magtóman sa mg̃a -bohat sa pagcacristianos. * Laráuan, Singbahán con logar ng̃a tacós ng̃a -pagaampóan. - - - -DI - -Dia. = Adlao. - -Diabla. = Pagbóhat sa bisan onsa sa daótan ng̃a pagbóhat. - -Diablillo. = Táuo ng̃a batid, condátan, ng̃a malíhoc caáyo. * Ang -nagapacayáoa sa mg̃a piesta ug mang̃a procesion. - -Diablo. = Yaoa. * Táuo ng̃a maísog, ng̃a oaláy cahárloc. * Táuo ng̃a -malágsot ug mang̃íl-ad caáyo. - -Diabólicamente. = Sa pagcayináoa yaoa, sa pagcadaótan oyámot. - -Diabólico. = Ang ang̃ay, ang nahatong̃ód sa yaoa. * Ang daótan caáyo, ang -mang̃íl-ad oyámot. - -Diaconal. = Ang nahatong̃ód sa Diácono. - -Diaconato. = Cahímtang sa Padre ng̃a guioldenáhan sa pagcadiácono. - -Diaconisa. = Babáye ng̃a nagaalágad sa Singbahán. - -Diácono. = Padre ng̃a oalá pa magamisa, ng̃a guioldenáhan sa pagcaorden -ng̃a guisóndan sa pagcasacerdote. - -Diadema. = Bacos, bogcos ng̃a mapotí ng̃a ibácos, ng̃a ibogcos sa mg̃a hari -sa ilang olo. * Porong porong. - -Diáfano. = Masíhag, matín-ao. - -Dialéctica. = Quinaádman sa paghóna huna ug maáyo. - -Dialecto. = Pinamólong ng̃a caogalíng̃on sa tagsa ca Guinharían, -provincia con longsod, ng̃a maíng̃on ing̃on sa obán ng̃a pinamólong, apan -ng̃a nagacaláin sa pagsángpot ug sa obán pa ng̃a mang̃a calaínan. - -Diálogo. = Pagsólti con soguílon sa pila ca táuo ng̃a nanagcaólos olos -sila sa pagpang̃ótana ug sa pagsabát, sa pagtúbag. - -Diamante. = Bató ng̃a mahál oyámot, masíhag ug magíla gila caáyo. - -Diamantino. = Ang ang̃ay ug nahatong̃ód sa diamante. - -Diamantista. = Ang nagabóhat, nagahíngpit ug nagalobóng sa mg̃a -diamante. - -Diametralmente. = Cutob sa loyo hasta sa loyo, sa isigcadáplin. - -Diámetro. = Ang talioála sa usa ca malíng̃in. - -Diana. = Pagbágting sa tambol sa caadláuon. - -Diario. = Ang nahatong̃ód sa matagádlao. * Soguílon con solat, ng̃a -mahasácop sa nahatábo sa adlao adlao ng̃atanán. * Bisan onsang solat ng̃a -pagasoláton sa matagádlao. * Ang quinahánglan, con ang gasto sa -matagádlao sa tagsa ca panimaláy, sa pagcáon ug pagínom. - -Diarista. = Ang magasólat sa gaseta ng̃a guing̃álan ug diario. - -Diarrea. = Calíbang, hibólos, otol, caólo. - -Dibujar. = Pagbárlis, pagpintal. - -Diccion. = Polong, ang usá ca bahin sa mg̃a sogílon. - -Diccionario. = Libro ng̃a guisolátan sa mg̃a casayódan ug cahológan sa -mg̃a polong sa tagsa ca pinamólong, sa pagcasónod sonód sa mg̃a letra. - -Diciembre. = Diciembre, ang catapósan ng̃a bolan sa tagsa ca túig. - -Dictado. = Cahímtang sa mg̃a dagcóng táuo, bansag ng̃a igaásoy sa -cahímtang sa mg̃a dagcóng táuo, maíng̃on ng̃a marques, consejero, &c. - -Dictámen. = Paghóna húna sa bisan onsa, ug sa bisan cansa, caogalíng̃on -ng̃a húna hona. - -Dictar. = Pagpamólong, pagpólong sa mahínay hinay, pagsángpot sa maánam -anam, sa mahínay hinay, sa mg̃a polong ng̃a buot sa bisan cansa ng̃a -soláton sa lain. * Pagsámbag, pagtámbag. - -Dicterio. = Polong ng̃a daótan ng̃a magatóyo, ng̃a magapasocó sa -isigcatáuo. - -Dicha. = Palad ng̃a maáyo, capaládan, cabolahánan, caolgánan. - -Dicharacho. = Polong ng̃a díli piníli, ng̃a guipamólong sa mg̃a táuo ng̃a -obos. - -Dicho. = Polong. * Pagtaláy sa mg̃a táuo ng̃a boot mamiño, arón soquíton -sila sa hocom con sa Padre. * Ang pagásoy sa testigos. - -Dichoso. = Táuo ng̃a paládan, boláhan. * Ang macapálad, ang macaboláhan. - -Diente. = Ng̃ipon. - -Diestra. = Camót sa toó. - -Diestramente. = Sa pagcabátid, sa quinaádman. - -Diestro. = Táuo ng̃a to-hon, ng̃a mogámit guihápon sa camót ng̃a toó. * -Táuo ng̃a batid, ng̃a maálam magpatigáyon sa iang pagaboháton, ng̃a -macadáog sa mang̃a cacolían. * Bisan onsa ng̃a maáyo, ng̃a oyon, ng̃a -macalában ug macatábang. * Ang macapálad, ang macatábang, ang -macaboláhan. * Pisi ng̃a icabótad ug icagóyod sa mg̃a mananáp. - -Dieta. = Pagpogóng sa pagcáon sa obán ng̃a mg̃a calán-on ng̃a guisógo, -guidilí ug guitódlo sa mg̃a mananámbal. * Catilíngban sa mg̃a dagcóng -táuo sa obán ng̃a mg̃a Guinharían. - -Diez. = Napólo. - -Dieziseisavo. = Ang icapólo ug onóm ca bahin sa bisan onsa. - -Diezmar. = Pagláin, pagbólag sa mg̃a icapólo ca bahin sa bisan onsa. - -Diezmero. = Ang mobáyad sa mg̃a icapólo, ug ang modáoat. - -Diezmesino. = Ang may napólo ca bolan, con ang nahatong̃ód niíning -tuíga, tiempóha. - -Diezmo. = Ang icapólo ca bahin sa bisan onsa. - -Difamar. = Pagcóha sa dong̃og sa isigcatáuo, sa pagbántog sa bisan onsa -ng̃a polong con sogílon contra canía. - -Diferencia. = Calaínan, bisan onsa ng̃a magacaláin sa usá ca botang sa -lain ng̃a botang. * Pagcacápin sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. - -Diferenciar. = Pagláin. * Díli pagáng̃ay, díli pagóyon. - -Diferente. = Lain, díli magsáma, díli topóng, díli maíng̃on. - -Diferir. = Dogay, arang, ondang. * V. Diferenciar. - -Difícil. = Macóli, malisód. - -Difícilmente. = Sa malisód, sa macóli, macóli, malisód. - -Dificultad. = Caculían, calisdánan. * Doha doha. - -Dificultar. = Pagbótang ug mg̃a cacolían, paglisód sa bisan onsa. - -Dificultosamente. V. Dificilmente. - -Dificultoso. = Difícil. * Nauong, báihon, pagatóbang sa bisan cansa ng̃a -díli maáyo. - -Difidencia. = Pagcabódhi, paglímbong. - -Difidente. = Borhíon, malimbóng̃on, malilímbong, macálit. - -Difundir. V. Derramar, y Derramarse, &c. * Pagbántog, pagbaláod, -pagmantalá. - -Difunto. = Táuo ng̃a patáy, pinatáy, minatáy. - -Difusion. = Pagcatáas sa soguílon, sa oáli, &c. - -Difuso. = Dagcó, halagpád, hatáas. - -Digerible. = Ang masáyon mahílis, malínis, malóto sa tian, sa cotó -cotó, sa mg̃a calán-on, sa quináon. - -Digerir. = Hilis, linis. * Pagpalándong, paghúna hona ug maáyo sa bisan -onsa sa díli pa boháton con ipamólong. - -Digestible. V. Digerible. - -Digestion. = Pagcahílis sa quináon. - -Digestivo. = Ang motábang sa paghílis sa quináon. * Tambal ng̃a ibótang -sa mg̃a samad arón gomóa ang nana. - -Dignacion. = Pagtógot sa mg̃a ponóan sa guipang̃áyo sa mg̃a guinsacópan. * -Pagcapalángga. * Paglában, Pagtábang sa bisan cansa. - -Dignamente. = Sa pagcatacús, sa pagcaígo sa mang̃a pahanóngdan. - -Dignidad. = Hingtóngdan ng̃a magabóhat ug tacós sa bisan onsa. * Opicio, -cahímtang ng̃a dagcó ug bantog. - -Digno. = Tacós. * Ing̃on sa pagcaígo sa mg̃a pahanóngdan. - -Digresion. = Pagsácot sa mg̃a soguílon con sa mang̃a solat sa mg̃a polong -ng̃a díli onta macaígo. - -Dije. = Dayan dayan, bitay ng̃a itáod sa laoas sa mg̃a báta. * Mang̃a -dayan dayan, mg̃a hias ng̃a pagagamíton ug ibisti sa mg̃a babáye. - -Dilacion. = Pagcadógay, pagcaláng̃an. - -Dilapidador. = Maosícon. - -Dilapidar. = Osic. - -Dilatacion. = Pagdagcó, pagónat sa bisan onsa. * Paghínay hinay sa mg̃a -casáquet ug mg̃a calisdánan. - -Dilatar. = Pagdagcó, pagónat, pagtáas sa bisan onsa. - -Dileccion. = Gogma, palángga, maáyong boot. - -Diligencia. = Cacógui, pagcasingcámot, pagbántay. - -Diligenciar. = Pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa boot dang̃áton. - -Diligente. = Macógi, cacoguíhan, magbalántay, matinománon. * Ang madalí -magabóhat sa bisan onsa. - -Dilucidacion. = Pagcaásoy, pagcasáyor sa bisan onsa. - -Dilucidar. = Asoy, sayod, indig indig. - -Diluir. = Tonao, hilis, linis. - -Diluvio. = Lonóp, pagcalonóp sa calibútan. * Lanao. * Cadaghánan sa -bisan onsa, sa mg̃a táuo, mang̃a polong, &c. - -Dimanacion. = Guinicánan, sinógdan. - -Dimanar. = Guican, sogod. - -Dimension. = Socod, pagcadagcó ug pagcalapád sa bisan onsa. - -Dimes y diretes (andar en). = Paglális lalis, pagtolotóbag. - -Dimidiar. = Pagpótol sa talioála, pagtong̃á. - -Diminucion. = Pagcacópos, pagcacábos, pagcadíot diot sa bisan onsa. - -Diminutamente. = Sapagcacólang, hapit dili moábot, dili paígo. * Sa -tolotagídyot. - -Diminutivamente. = Idem. - -Diminutivo. = Ang macadíot, ang macacópos. - -Diminuto. = Ang coláng̃an sa bisan onsa arón mahímo unta toman ug -hingpit. - -Dimision. = Pagbía, pagdíli, pagáyad sa bisan cansa sa iang caogalíng̃on -ng̃a opicio, cahímtang, ug hasta sa iang salapí ug mg̃a dona, mg̃a -manggad, &c. - -Dimitir. = Bia, arang, ondang, dili. - -Dinastia. = Cadaghánan sa mg̃a hari sa usá ca calioátan, sa usá ca -guinicánan, sa usá ca pagcacaobánan, ug ang túig sa ilang pagcahári ug -pagbóot. - -Dinerada. = Cadaghánan, isip ng̃a dagcó sa salapí. - -Dineral. = Idem. - -Dinero. = Salapí, cuartas, salapíng boláoan. - -Dineroso. = Salapían, salapiánon, adonáhan. - -Dintel. = Ang bahin sa mg̃a tocop ug mang̃a talambóan ng̃a mohónong ug -molíngcod dapit sa ibábao sa balábag, ng̃a nahatóngtong sa mg̃a marco con -mg̃a pinatíndog sa luyo ug sa loyo. - -Diocesano. = Ang nahatong̃ód sa diócesis. * Ang Obispo sa tagsa ca -provincia. - -Diócesi. V. el siguiente. - -Diócesis. = Yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa tagsa ca Arzobispo con -Obispo. - -Dios. = Dios. * Díos dios ng̃a bacácon sa mg̃a dioatáhan. - -Diosa. = Dios dios ng̃a babáye sa mg̃a dioatáhan, sa mg̃a táuo ng̃a oalá -macaíla sa matúod ng̃a Dios. - -Diploma. = Camatoódan ng̃a guícan sa pagbóot sa bisan cansa ng̃a hari. - -Diplomacia. = Quinaádman ug ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a holosáyon sa -mg̃a hari ug sa mg̃a Guinharían. - -Diplomático. = Táuo ng̃a nahilábot sa mg̃a holosáyon sa mg̃a hari ug sa -mang̃a Guinharían. - -Diputacion. = Catilíngban sa pila ca táuo ng̃a mang̃a sinógo sa pagsábot -ug paghósay sa bisan onsa. - -Diputado. = Ang táuo ng̃a guing̃álan ug guitódlo sa usá ca ciudad con -longsod, con sa usá ca catilíngban sa mg̃a táuo, ug guisógo sa bisan -asa, orón mahímo ang ilang ilis sa pagsábot ug paghósay sa ilang mg̃a -holosáyon. - -Diputar. = Pagpíli ug pagtódlo sa bisan cansang tauo, sa bisan onsang -toyo, con sa bisan onsa ng̃a opicio. - -Dique. = Casampóng̃an sa mg̃a tobig. * Cota ng̃a macapogóng sa cabahá sa -tobig. * Lugar ng̃a guitagána sa pagsánglad, pagsolót, pagáyo ug -pagcarena sa mang̃a sacayán. - -Direccion. = Pagtóon, Pagtódlo, pagsámbag, pagtámbag. - -Directamente. = Lactor, sa pagcaláctor, sa oalá licó, sico sico. - -Directo. = Ang lactod. * Matól-id, matános. * Ang may tuyo ng̃a lactod -sa bisan onsa. - -Director. = Ang magaalíma ug magahópot sa bisan onsa. * Padre ng̃a -magapacompisál sa bisan cansa ng̃a táuo, ug magahópot ug maáyo sa iang -conciencia ug calág. - -Dirigir. = Pagtól-id, toon, todlo, oáli, asoy. * Pagtódlo, paghátag ug -timáan con señas sa dalan ng̃a pagaláctan onta sa bisan cansa. * Paghóna -hona ug maáyo sa catapósan sa pagaboháton onta. * Paghópot sa -conciencia, sa calág sa bisan cansang táuo. - -Dirimir. = Gobá, badbad. - -Dirruir. V. Arruinarse algo, arruinar. - -Disceptar. V. Argüir. - -Discernimiento. = Paghóna húna ng̃a maáyo, ng̃a icaíla sa boot ilhon. - -Discernir. = Pagíla sa mg̃a calaínan sa mg̃a botang. - -Disciplina. = Caálam sa mahatong̃ód sa calág. * Batásan ng̃a maáyo ug -mahósay sa quinabúhi. * Saplina, ihalámpac. - -Disciplinante. = Ang magahámpac sa iang laoas. * Táuo ng̃a ipagóa sa -hocom sa cadaigánan arón maólao. * Ang guihámpac sa cadaigánan tong̃ód -sa iang mg̃a salá. - -Disciplinar. = Toon, todlo, asoy, sayod, oáli, sambag, tambag. * -Hampac, pagpasáquet sa laoas. - -Discipulado. = Cahímtang sa pagcatinón-an. - -Discípulo. = Tinón-an, guintón-an, tinodlóan. - -Díscolo. = Condatán, soquíhan, maggolobót, magboboruca. - -Disconformidad. = Pagcadíli ang̃ay, dilí omóyon, díli topóng, díli -magsáma, díli maíng̃on. - -Discontinuo. = Ang nabólag, ang díli nayon, ang pinótol, ang bógto. - -Discordancia. V. Disconformidad. - -Discordar. = Díli pagáng̃ay. * V. Disconformidad desde díli omóyon. - -Discorde. = Idem. - -Discordia. = Pagcabíquil sa mg̃a cabobót-on. * V. Disconformidad. - -Discrecion. = Salabótan, caboótan, paghóna húna ng̃a maáyo, matalínis. * -Pagcabátid. * Polong ng̃a macaígo. * Pagtóman sa caogalíng̃on ng̃a -pagbóot. - -Discrepancia. V. Disconformidad. - -Discrepante. V. Discorde. - -Discrepar. V. Discordar. - -Discretamente. = Sa may salabótan, sa caboótan, sa maáyong paghúna -húna. - -Discreto. = Táuo ng̃a boótan, ng̃a may salabótan, batid. - -Discrimen. = Catáhap, catahápan. * V. Disconformidad. - -Disculpa. = Balíbad. - -Disculpable. = Ang tacós balibádon, ng̃a ibalíbad. - -Discurrir. = Lacáo, lacát, sodoy, dalágan sa bisan díin. * Paghúna -huna. * Pagsolosámbag, pagíndig indig sa bisan onsa. - -Discursar. = Paghúna húna. - -Discursivo. = Ang magahúna huna, ang arang maghúna húna. - -Discurso. = Húna húna, ihibaló. * Pagcabóot, pagcaboótan, boot. * -Soguílon ng̃a hatáas sa tong̃ód sa bisan onsa. * Pagcadógay, cadogáyan sa -tiempo, sa túig. - -Discusion. = Paghóna huna, pagsolosámbag, pagíndig sa bisan onsa. - -Discutir. = Idem. * Pagásoy, pagsáyod ug maáyo sa bisan onsa. - -Disecar. = Pagbólag, pagbáhin, paglápa sa mg̃a minatáy, arón hisáydan sa -mg̃a mananámbal sa pagcabótang sa mg̃a bahin sa solód sa laoas, ug sa -saquét ng̃a nacamatáy caníla. - -Diseccion. = Pagcabólag sa mg̃a bahin sa laoas. - -Disector. = Ang magalápa sa mg̃a minatáy, ang magabólag sa mg̃a bahin sa -laoas. - -Diseminar. = Pogas, sab-oag, catag. - -Disension. V. Discordia. - -Disenso. = Pagcadilí, pagdilí. - -Disenteria. = Hibólos, calíbang sa dogó, otol. - -Disentimiento. V. Disenso. - -Disentir. = Pagdilí. * V. Discordar. - -Diseñar. V. Dibujar. - -Disertacion. = Pagíndig indig. - -Disertar. = Idem. - -Diserto. = Táuo ng̃a maálam mamólong ug guidaghánan sa mg̃a polong. - -Disfamar. V. Difamar. - -Disfavor. = Díli pagtagád sa bisan cansa, díli paglában, díli pagtábang -canía. - -Disforme. = Ang oaláy maáyong dagoay, maáyong báihon, maáyong -pagatóbang. * Ang dagcóan caáyo ug labí sa isigcaíng̃on. - -Disformidad. = Pagcadagcó, cadacóon ng̃a guilabíhan. - -Disfraz. = Pagcabálhin sa dagoay sa bisan onsa, arón díli onta hiílhan. -* Pagbísti ng̃a lain caáyo ug pagtábon sa nauong sa mg̃a pagsabáy, ug sa -totólo ca adlao ng̃a guinsóndan sa barlis, sa miércoles sa abó, arón -díli hiílhan ang mg̃a táuo ng̃a apil sa sabáy, ng̃a nanagdóla. - -Disfrazar. = Pagláin, pagbálhin sa dagoay sa bisan onsa. * Pagpamólong -sa mg̃a polong ng̃a díli ang̃ay sa guihúna húna. - -Disfrutar. = Agom, polos. - -Disgregar. = Bolag, ocal, irog. - -Disgustado. = Táuo ng̃a guicasaquítan, ng̃a nasocó, nasobó. - -Disgustar. = Pagsobó, pagpasocó. * Pasáquit, pagpanoyó. * Paglális -lalis, pagáoay. - -Disgusto. = Casocó, casobó, casáquit, pagláis, pagáoay. - -Disidente. = Ang mosócol sa mg̃a ponóan, ang díli boot magsógot. * Ang -nabólag sa guihúna húna sa cadaghánan ng̃a mg̃a caobán nia. - -Disímil. = Díli magsáma, díli topóng, díli maíng̃on. - -Disimilitud. = Pagcadíli magsáma, ing̃on ug topóng, pagcaláin, -pagcahalayó. - -Disimulado. = Ang díli magpaquíta ug díli magpasábot sa guihóna húna -nía. - -Disimular. = Pagtábon sa guihúna húna sa bisan cansa. * Pagpatigáyon -arón díli hisáydan ug hibalóan sa obán sa anáa sa iang húna húna. * -Díli pagtagád, pagpasáilo sa mg̃a ponóan sa mg̃a sayóp sa ilang mg̃a -guinsacópan, cay guipacaíng̃on ng̃a oalá quit-on ug hingbalóan. * V. -Disfrazar. * Pagtábon, pagsácot sa usá ca botang sa lain ng̃a botang, -arón dilí hiílhan ug arón díli madayág. * Hanip. * Paligás, pagpaligás -sa soguílon. - -Disipacion. = Pagcaósic, pagcadágmal. * Pagcabáhin, pagcabólag sa mg̃a -bahin sa bisan onsa. * Pagcaalísng̃ao, pagcahong̃áo. * Batásan ng̃a -maláo-ay, mang̃íl-ad. * Pagcasámoc sa táuo sa mg̃a calipáyan sa -calibótan. - -Disipado. V. Disipador. * Táuo ng̃a mahagógma sa mang̃a calipáyan ng̃a -calibotánon. - -Disipador. = Maosícon sa bahándi, sa salapí, tigdágmal. - -Disipante. = Idem. - -Disipar. = Bolag, bahin. * Hong̃áo, alísng̃ao. * Lao-ay, ng̃íl-ad. * -Paghigógma sa calipáyan sa mg̃a caling̃áoan sa calibótan. - -Dislocacion. = Pagcalisá. - -Dislocadura. = Idem. - -Dislocar. = Lisá. - -Disminuir. = Cópos, cobos, coha, diot, colang. - -Disociacion. = Pagcabólag, pagcabáhin. - -Disociar. = Bolag, bahin. - -Disoluble. = Ang arang mahínis, malínis. - -Disolucion. = Pagcahínis, pagcalínis. * Pagcang̃íl-ad, pagcaláo-ay sa -batásan, sa quinagaoían, sa quinabóhi. - -Disolutamente. = Sa pagcang̃íl-ar, sa pagcamaláo-ay. - -Disoluto. = Táuo sa batásan ng̃a maláo-ay, mang̃íl-ad. - -Disolver. = Hobar, badbad. * Bolag, bahin. * Honóng, poyó, arang, -ondang. * Hilis linis. - -Disonancia. = Pagcadíli ang̃ay, pagcadíli oyon, pagcabóloc. - -Disonante. = Ang díli ang̃ay, ang díli oyon, ang nabóloc. - -Disonar. = Díli pagáng̃ay, díli pagóyon, pagbóloc. - -Disono. V. Disonante. - -Disparador. = Ang mabóhi sa mg̃a lothang, mang̃a posil, mg̃a paná, &c. * -Honóng̃an sa pothao ng̃a macacaláyo sa mg̃a posil. - -Disparar. = Bohi, lothang. * Balíbag, bonó, salibáy sa mabáscog, sa -bisan onsa. * Pagdalágan sa oaláy toyo. - -Disparatadamente. = Sa oaláy cataróng̃an, sa oaláy maáyong paghúna buna. - -Disparatado. = Ang magabóhat ug mamólong sa oaláy húna huna ng̃a maáyo, -sa pagcahanáyac. - -Disparatar. = Pagpamólong ug pagbóhat sa oaláy húna húna ng̃a maáyo, sa -pagcaoaláy boot. - -Disparate. = Polong con bohat ng̃a díli ang̃ay sa maáyong húna húna. - -Disparidad. = Pagcadíli topóng, díli magsáma, díli macaígo, pagcadíli -ang̃ay, díli ing̃on, díli oyon. * Pagcaláin. - -Disparo. = Pagcabóhi, pagcabonó, pagcasalibáy, pagcabalíbag. - -Dispendio. = Paggastang dagcó, pagcaoalá, ng̃a guican sa boot, sa -quinahóhi, sa dong̃og, &c. - -Dispensa. = Pagtógot ng̃a guican sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot sa may gahóm -sa pagtógot, sa bisan onsa ng̃a guidilí sa batásan. - -Dispensable. = Ang arang itógot. - -Dispensador. = Ang magatógot. - -Dispensar. = Tógot, pagbúot. - -Dispersar. = Bolag, Sab-oag, catag. * Paggobá, pagpadalágan, -pagpalágueu sa mg̃a tapoc sa mang̃a soldados, sa mg̃a caoatán, &c. - -Dispersion. = Pagcabólag, pagcalágueu. - -Disperso. = Ang nabólag. * Ang magalacát sa mang̃a calongsódan ug sa -bisan diin sa oaláy tuyo, con sa pagcalágueu. - -Displicencia. = Daútan ng̃a boot, casucó. - -Displicente. = Ang magapabóg-at sa boot. * Ang guicabog-átan sa boot, -ang nagasobó ug nasucó. - -Disponedor. = Ang magatagána, ang magaándam, ang macahósay. - -Disponente. = Idem. - -Disponer. = Hosay, sohay, pagbótang ug maáyo, * Tagána, andam. * -Pagbóot, pagsógo. * Pagbóhat ug testamento, pagpatigáyon sa paghing̃álan -sa táuo ng̃a modáoat sa cabílin. - -Disponible. = Ang arang ug masáyon magámit, galamíton. - -Disposicion. = Pagcahósay, pagcabótang ug maáyo. * Pagsógo, pagbóot, -pagtagána, pagándam. * Pagcasáyon, pagcaálam sa pagbóhat sa bisan onsa, -con sa pagpamólong. * Pagcabótang sa quinabóhi, pagcaáyo con -pagcasaquét sa laoas. - -Dispositivo. V. Disponedor. - -Dispuesto. = Ang̃áyan, baihónan, táuo sa maáyong pagatóbang. - -Disputa. = Pagcalális, pagcaíndig indig, pagsolosámbag. * Pagáoay. - -Disputador. = Ang mahagúgma maglális lalis, magcontra sa polong sa -isigcatáuo. - -Disputante. = Idem. - -Disputar. = Lalis, indig indig, solosámbag, aoay, socol. - -Disquisicion. = Pagcasósi sa pagcacóti coti, paghíling ug maáyo, -pagquigásoy, pagquisáyod. - -Distantemente. = Sa halayó, sa pagcahalayó. - -Distantísimo. = Halayó, oyámot. - -Distar. = Halayó, hilayó. * V. Diferenciar. - -Distincion. = Pagcaláin sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Opicio -con cahímtang ng̃a macahímo ug donggánon, donggan, sa bisan cansa ng̃a -táuo. * Maáyong paghósay, pagháyag sa bisan onsa, maáyong pagcabótang. - -Distinguible. = Ang arang paglaínon. - -Distinguido. = Táuo ng̃a donggánon, mahál, bilídhon, halángdon, dacó. - -Distinguir. = Lain, ila, bolag. * Dayág, hayag. * Tan-ao, solong, -quita. * Paghigógma, pagpalángga sa obán ng̃a mg̃a táuo ug labí ng̃a sa -obán. * Pagdáog, pagóna sa obán sa quinaádman, sa ihibaló, sa -pagcaboótan, sa cacógui, &c. - -Distintamente. = Sa pagcaláin. - -Distintivo. = Timáan ng̃a magapaláin sa usá ca táuo, con botang sa láin -ng̃a botang con táuo. - -Distinto. = Lain, ang díli magsáma, díli topóng, díli maíng̃on. * Ang -madayág, ang maháyag, ang maquíta caáyo. - -Distraccion. = Caling̃áoan, pagláng̃ay lang̃ay sa boot, díli pagmátng̃on -caáyo sa caogalíng̃on ng̃a catongdánan. * Batásan, cagaoían ng̃a díli -mahósay caáyo. - -Distraer. = Bolag. * Ling̃ao, lang̃ay lang̃ay. - -Distraidamente. = Sa pagcalíng̃ao, sa pagcaoaláy cacógui. - -Distraido. = Táuo ng̃a masámoc sa quinabóhi ng̃a díli mahósay, sa batásan -ng̃a malágsot. - -Distribucion. = Pagcabáhin, pagcapáhat. * Pagbótang sa tagsa tagsa ca -botang sa hingtóngdan niang lugar con bolotáng̃an. - -Distribuidor. = Ang magapáhat, ang magabáhin. - -Distribuir. = Pahat, bahin. * Paggobá sa mg̃a marca, mg̃a molde sa mg̃a -imprenta sa pagbótang sa tagsa tagsa ca letra sa iang caogalíng̃on ug -hingtóngdan ng̃a sodlánan con cajon cajon. - -Distributivo. V. Distribuidor. * Catadóng̃an ng̃a mohátag sa tagsa tagsa -sa nahatong̃ód canía. - -Distributor. V. Distribuidor. - -Distribuyente. = Idem. - -Distrito. = Yota ng̃a hisácpan sa logar sa mg̃a provincia con longsod. - -Disturbar. = Pagbóloc, pagsámoc, paggobót. - -Disturbio. = Pagcagobót, pagcabóloc, pagcasámoc. * Pagaoalá, paggobá sa -cadáet. - -Disuadir. = Pagsámbag sa bisan cansa arón díli onta padayónon ang -guihóna húna nia. - -Disuasion. = Idem. - -Disuasivo. = Ang macasámbag, macatámbag. - -Disyuncion. = Pagcabólag, pagcabáhin, pagláin. - -Disyuntivamente. = Sa pagcabólag, sa pagcaláin. - -Diurno. = Ang nahatong̃ód sa matagádlao. * Pang̃adyéan sa mg̃a Padre. - -Diuturnidad. = Pagcadógay, cadogáyan, túig ng̃a hatáas. - -Diuturno. = Ang nadógay caáyo. - -Divagar. = Pagláin sa soguílon sa nahaónang tuyo ng̃a guitóyo sa -nagasoguílon, pagligás sa suguílon. - -Divergencia. = Pagcabólag sa mg̃a casólao sa adlao. - -Diversamente. = Sa pagcaláin. - -Diversidad. = Pagcaláin, pagcadíli maíng̃on, díli magsáma, dili -magtopóng. * Pagcadághan sa bisan onsa. - -Diversificar. V. Diferenciar. - -Diversion. = Caling̃áoan, dola, cadoláan. - -Diverso. = Lain, ang díli magsáma, díli magtopóng, díli maíng̃on. - -Divertido. = Malipáyon, táuo sa maáyong boot, matístis, tigtíao. * Táuo -ng̃a malíng̃ao sa mg̃a paghigógma ug pagmoral sa mg̃a babáye, sa mg̃a -pagsogál, sa mg̃a pagínom inom, &c. - -Divertir. = Bolag, paghalayó. * Ling̃ao, dola. - -Dividir. = Bolag, bahin, pahat, lapa. * Pagpabíquil sa mg̃a cabobót-on. -* Pagoalá, pagbólag sa pagcaábian, sa pagcahigála, sa pagcaáyong boot. - -Divieso. = Hobág ng̃a magáhi ug maól-ol uyámot. - -Divinamente. = Sa pagcadiósnon. * Sa dagcong pagcating̃ála, sa dagcóng -pagcahíngpit. - -Divinidad. = Pagcamáo ug diósnon, pagcamáo sa Dios. * Pagcadios dios sa -mg̃a dios sa mg̃a dioatáhan. - -Divino. = Ang nahatong̃ód sa Dios. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a dios dios ng̃a -bacácon. * Bisan onsa ng̃a bilídhon, mahál ug halángdon, caáyo. * -Manalágna magtatágna, ang magatágna. - -Divisa. = Ang cabílin sa mg̃a amahán ng̃a guidáoat sa mg̃a anac. * Timáan -sa pagíla sa mg̃a cahímtang sa mg̃a táuo. - -Divisar. = Quita, tan-ao, solóng. - -Divisible. = Ang arang bolágon, bahínon ug paháton. - -Division. = Bahin, bolag, pahat. * Pagbíquil sa mg̃a cabobót-on. * -Barlis ng̃a hamóbo ng̃a igacabólag sa mg̃a polong, sa pagsángpot caníla, -ug sa mg̃a polong ng̃a natong̃á sa catapósan sa usá ca dalan sa solat ug -sa sinógdan sa lain ng̃a dalan. - -Divisivo. = Ang macabólag, ang macapáhat ug macabáhin. - -Diviso. = Ang nabólag. * Ang díli moáng̃ay. - -Divisorio. V. Divisivo. - -Divorciar. = Pagbólag sa mg̃a magtiáyon arón díli maglóon pagpoyó sa usá -ca baláy. - -Divorcio. = Pagcabólag sa mg̃a táuo ng̃a miño, arón magláin sila sa -pinoyánan. - -Divulgable. = Ang arang magbántog, magbaláod ug magmantalá, ang -icasoguílon. - -Divulgacion. = Pagcabántog, pagcabaláod, pagcamantalá. - -Divulgar. = Sogid, baláod, mantalá, bantog. - - - -DO - -Dobladamente. = Sa pagcalímbong, sa pagcabódhi. - -Dobladillo. = Bisan onsa ng̃a hamóbo ug halagpád. * Pico, piló. * Hilo -ng̃a mabága ng̃a icabóhat ug medias. - -Doblado. = Idem. * V. Disimulado. - -Dobladura. = Piniló, piníco. * Conót. - -Doblar. = Piló, pico. * Pagdohá sa bisan onsa, pagdógang niána arón -mahímo sa dorohá ca maíng̃on sa pagcadagcó ng̃a daan. * V. Disuadir. * -Pagbágting sa mg̃a ling̃ánay, sa minatáy. - -Doble. = Ang may dohá ca maíng̃on sa pagcadagcó, sa pagcatímbang, &c., -sa bisan onsa ng̃a botang ng̃a pagatandígan, ng̃a icatómbas ug -icapanánglet. * Panápton, hinábol ng̃a mabága. * Pagbágting sa minatáy. -* Táuo ng̃a sopang, sa dagcóng hosog. - -Doblegable. = Ang masáyon malicó, mabalíquig. - -Doblegar. = Licó, balíquig, boyoc. - -Doblemente. V. Dobladamente. - -Doblez. V. Dobladura. * Pagcalímbong, pagcabódhi. * Timáan ng̃a -nahabílin sa bisan onsa ng̃a guipiló guipíco. - -Doblon. = Salapí ng̃a boláoan, ng̃a nagcaláin lain sa bili. - -Doblonada. = Pagcadághan sa salapí. - -Doce. = Napólo ug duhá. - -Docena. = Usá ca napólo ug dohá. - -Dócil. = Ang masáyon pagatón-an ug todlóan, matinománon. * Táuo sa -maáyong gaui, ang masáyon cabigon sa cabobót-on sa lain. * Bató, -pothao, tombága, &c., ng̃a masáyon sapsápon bacbácon ug pagaboháton. - -Doctamente. = Sa pagcaálam, sa quinaádman. - -Docto. = Quinaadmánon, mang̃ialáman, ang maálam. - -Doctor. = Idem. * Magtotóon sa bisan onsa ng̃a quinaádman. * Ng̃alan ng̃a -icahing̃álan sa ubán ng̃a mg̃a santos, ng̃a sa bohi pa sila nagalában sa -mang̃a totoóhan sa atong Pagtóo, ug ng̃a nagatódlo sila sa nahatong̃ód sa -mg̃a tolománon sa santa Iglesia. * Mananámbal. - -Doctora. = Babáye ng̃a guipacaíng̃on nía ng̃a mang̃ialáman sia. * Ang asáoa -sa mananámbal. - -Doctoral. = Ang nahatong̃ód sa doctor. * Cahímtang, sa usá ca Padre ng̃a -canónigo sa mg̃a Singbahán ng̃a Catedral. - -Doctorando. = Táuo ng̃a haróol na mahímo sia ug doctor. - -Doctorar. = Paghátag sa cahímtang sa doctor. - -Doctrina. = Pagtolón-an, pagtóon. * Caálam, quinaádman. * Oáli, -pagoáli. - -Doctrinador. = Ang magatóon, ang magaoáli. - -Doctrinante. = Idem. - -Doctrinero. = Idem. * Padre religioso, ng̃a cura sa mg̃a indio. - -Doctrino. = Báta ng̃a iló ng̃a guibáton, guihóptan, guialimáhan ug -guitodlóan hasta sa iang pagcadagcó. - -Documentar. = Pagásoy, pagsáyod sa bisan onsa, sa mg̃a camatoódan. - -Documento. = Sambag, pagtámbag sa bisan cansa arón díli magabóhat sa -mg̃a bohat ng̃a daótan. * Camatoódan sa bisan onsa. * Papel ng̃a sinolátan -sa pagásoy sa bisan onsa. - -Dogal. = Pisi ng̃a ihócot sa mg̃a mananáp, ug ang igabítay ug icapatáy sa -mg̃a saláan ng̃a guipatáy sa justicia. * Lobid. - -Dogma. = Camatóod, Pagtóo sa mg̃a cristianos sa ng̃atanán ng̃a guipamólong -ug guitódlo sa Dios, ng̃a guipaháyag sa santa Iglesia ug guisógo nía, -arón toóhan nila. - -Dogmático. = Ang nahatong̃ód sa Pagtóo sa mg̃a binoñágan. - -Dogmatista. = Ang magatóon, magtotóon. * Ang magatódlo sa mg̃a -pagtolón-an ng̃a bag-o, contra ug batoc sa matúod ng̃a Pagtóo. - -Dogmatizar. = Pagtóon ug pagtódlo sa mg̃a pagtolón-an ng̃a batoc sa -Pagtóo sa mg̃a cristianos. - -Dogo. = Yró ng̃a díli molóoat sa magatáng̃ag nía. * Yró ng̃a diótay. - -Doladera. = Ooásay ng̃a igasápsap sa mg̃a papán ng̃a icabóhat sa mg̃a cuba, -sa mg̃a panonódlan sa vino. - -Doladura. = Sinápsap. - -Dolar. = Bincong, sapsap. - -Dolencia. = Saquét. - -Doler. = Idem, ol-ol. * Sáquet, hinólsol, basol. * Looy, poáng̃od, -hinóclog. - -Doliente. = Ang masaquét, ang maol-ol. * Ang masáquet, ang mahinólsol, -mobásol. * Magpoang̃ódon, ang magahanóclog. - -Dolo. = Limbong. * Paghúna húna ng̃a daótan, ng̃a contra sa cataróng̃an. - -Dolor. = Casaquét, caólol. * Casáquet, paghinólsol, pagbásol, pagtápat. - -Dolorido. = Ang guiol-ólan, ang guisaquítan, guicasaquétan. * Ang -guicalísdan, guicayógtan, guigól-an. * Ang caobánan ng̃a labíng hadóol -sa namatáy. - -Dolorosa. = María Santísima sa mg̃a casáquet. - -Dolorosamente. = Sa pagcasaquét. * Sa pagcasáquet. * Sa paghinólsol. * -Sa caól-ol. - -Doloroso. = Ang masáquet. * Ang masaquét, ang maól-ol. - -Doloso. = Malilímbong, malimbóng̃on, borhíon, macálit. - -Domable. = Ang arang maánad, ang icatanód, icaághop. - -Domador. = Ang magapaánad, ang magatanód, ang magapaághop. - -Domar. = Yháyop, tanód, aghop, anád. * Pogóng, haoid. - -Domeñar. = Idem. - -Domesticable. V. Domable. - -Domésticamente. = Sa pagcaoaláy coti coti. - -Domesticar. V. Domar. - -Doméstico. = Ang mahatong̃ód sa baláy, sa panimaláy. * Mananáp ng̃a -nagatóbo ug guibatónan sa baláy, hayópan, guimbóhi sa baláy, aghop. - -Domestiquez. = Pagcaánad, pagcatanód pagcaághop. - -Domiciliado. = Molópio, ang magapoyó sa bisan díin. - -Domiciliario. = Idem. - -Domiciliarse. = Pagpoyó sa bisan díin ng̃a longsóla. - -Domicilio. = Lugar con baláy ng̃a guinpóyan sa bisan cansa, pinoyánan. - -Dominacion. = Pagcatagía, pagcabóot sa mg̃a hari sa ilang mg̃a -guinsacópan ug sa yota ng̃a hingsácpan sa ilang gahóm. * Mg̃a Ángeles sa -icaópat ca coro sa Lang̃it, mg̃a espíritus ng̃a boláhan. - -Dominante. = Ang magobóot. * Ang boot magpógos sa obán, ug ang díli -boot ng̃a soclan ug pogson sa lain. * Ang magalabí, magalabáo ug motóybo -sa obán ng̃a isigcaíng̃on. - -Dominar. = Pagbóot. * Paghímo ug tagía ug guinóo sa bisan onsa. * -Paglabáo, pagtóibo sa usá ca baláy, cahoy, boquid, &c., sa obán. - -Dómine. = Ang magtotóon sa gramática ng̃a linatín. - -Domingo. = Domingo, ang nahaónang adlao sa semana ng̃a nahatong̃ód ug -labí sa Guinóo ug sa pagsíngba canía. - -Dominguero. = Ang mahatong̃ód sa Domingo. * Táuo ng̃a mahagúgma magbísti -ug maáyo ug sa mg̃a caling̃áoan, sa mg̃a Domingo ug sa mg̃a adlao ng̃a -iglilíhi lamang. - -Dominguillo. = Táuo táuo, ladáoan sa táuo. - -Dominica. = Domingo. - -Dominical. = Ang nahatong̃ód sa Domingo. - -Dominicano. = Ang nahatong̃ód sa caparían sa mg̃a Padre ni santo Domingo. - -Domínico. = Ang nahatong̃ód sa guinóo con sa agálon. - -Dominio. = Pagbóot sa tagsa tagsa sa ng̃atanán ng̃a ia ug ng̃a anáa sa -ilálom sa iang gahóm. * Pagcaponóan. * Ang mg̃a longsod ug yota ng̃a -hingsácpan sa ilálom sa gahóm sa mg̃a hari ug mg̃a ponóan, ug ang mg̃a -táuo ng̃a nanagpoyó niána. * Pagcatagía. - -Don. = Hatag, gasa, regalo. * Caayóhan ng̃a laoásnon ug calágnon ng̃a -guican sa Dios. * Quinaádman sa pagbóhat sa bisan onsa. * Guinóo. - -Donacion. = Paghátag, paggása. - -Donado. = Laláque con babáye ng̃a nagasílbi sa mg̃a Padre con sa mg̃a -monja ug magabisti sa hábito, apan ng̃a díli magabóhat sa mg̃a pagsáad sa -pagsógot, sa pagcapobre ug sa pagcacastos. - -Donador. = Ang mohátag, homalátag, ang magagása, magaregalo. - -Donaire. = Pagcatístis sa pagpamólong, pagtíao tiao. * Caang̃áyan, -baihon ng̃a maáyo, pagcagayón sa paglacát, sa pagsayáo, &c. - -Donairoso. = Táuo ng̃a ang̃áyan, baihónan, gayón. - -Donante. V. Donador. - -Donar. = Hatag, gasa, regalo. - -Donatario. = Ang táuo ng̃a guihatágan, guitagáan. - -Donativo. = Ang guipanghátag sa hari sa iang mang̃a guinsacópan sa -tong̃ód sa bisan onsa ng̃a quinahánglan ng̃a dinalían. * Tampo, tampa ng̃a -hinátag guican sa caugalíng̃on ng̃a pagbóot. - -Doncella. = Babáye ng̃a potli ug olay ng̃a oalá pa hilábtan sa laláqui. * -Babáyeng sologóon sa mang̃a señora, sa mg̃a babáye ng̃a dato, bilídhon ug -mahál. - -Doncellez. = Pagcabótang, cahímtang sa doncella. - -Doncellueca. = Doncella sa dagcóng edad, tolotigúlang na, hamtong. - -Dónde? = Hain? asa? dis-a? díin? - -Dondillero. = Sogaról ng̃a nagaábi abi, magahópo ug moágda sa obán, sa -pagsogál. - -Donosamente. = Sa pagcaang̃áyan, sa caang̃áyan, sa pagcabáihon. - -Donosidad. = Caang̃áyan. * Pagtíao, pagcatístis. - -Donoso. = Ang̃áyan, baihónan, matístis, tigtíao, matíao. - -Doña. = Polong ng̃a ióna sa ng̃alan sa mg̃a babáye ng̃a dato, bilídhon ug -mahál, sa paghing̃álan caníla. - -Doñear. = Pagdúao sa masóbsob sa mg̃a babáye. * Pagsoguílon, pagcagóla -caníla sa masócot. - -Dorado. = Ang may color sa boláoan. * Isda. - -Dorador. = Ang may opicio sa pagboláoan, sa pagtápot sa boláoan sa -cahoy, sa pothao, &c. - -Doral. = Langgam ng̃a potíon. - -Dorar. = Pagboláoan, pagtábon ug patápot sa bisan onsa sa boláoan, -halop. - -Dormida. = Cadogáyan, pagcadógay sa pagóndang sa pagcáon sa olod ng̃a -macagáma sa igagáma. * Lugar ng̃a pagahonóng̃an sa gabíy sa mg̃a mananáp. - -Dormidera. = Pagcasáyon sa pagtólog. - -Dormidero. = Ang nagapatólog. * Lugar ng̃a guicatólgan sa mg̃a mananáp. - -Dormilon. = Táuo ng̃a matológon, ng̃a matólgon, ng̃a tigtólog, ng̃a matólog -caáyo. - -Dormir. = Tolog, nanoc. * Pagdógay sa bisan onsa ng̃a bohat ug sa bisan -onsa ng̃a holosáyon. - -Dormitar. = Docá, tolog tolog, calímot. - -Dormitivo. = Ilímnon ng̃a may gahóm sa pagpatólog. - -Dormitorio. = Solód ng̃a guicatológan, ng̃a guitagána sa pagtólog, ng̃a -guibotáng̃an sa higdáan. - -Dornajo. = Dolang ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a lalóg, sa can-on sa mg̃a -baboy, pasáoan, pasóng̃an. - -Dorso. = Licód. - -Dos. = Dohá. - -Dosañal. = Ang may dohá ca túig con nahatong̃ód ning tiempóha. - -Doscientos. = Dohá ca gatús. - -Dosel. = Sambong, sab-ong. - -Dosis. = Pagcadághan sa tambal ng̃a ihátag sa mang̃a masaquét sa tagsa ca -paghátag. * Pagdághan sa bisan onsa. - -Dotar. = Paghátag sa usá ca babáye sa mg̃a hias con sa salapí ba sa -pagdáoat nía sa bag-ong cahímtang con sa pagcasál canía. - -Dote. = Ang salapí, mg̃a hias, &c., ng̃a ihátag sa babáye ng̃a mamiño con -mosolód sa pagcamonja. * Hatag ng̃a mahál, bilírhon. * Pagcahalángdon. - -Dozavado. = Ang may napólo ug dohá ca nauong con loyo. - -Dozavo. = Ang icapólo ug dohá ca bahin sa bisan onsa. - - - -DR - -Dracma. = Ang icaoálo ca bahin sa usá ca onsa. - -Drago. = Cahoy ng̃a hatáas ug dagcó. - -Dragon. = Saoa ng̃a dagcó, bitin. - -Dragona. = Golpe ng̃a guitáod ug guitóngtong sa abága sa mg̃a soldados -ng̃a sargento, saretera. - -Drino. = Saoa, halas ng̃a malála caáyo bisan tonban lamang. - -Driza. = Pisi, lobid ng̃a igaitáas ug icapaóbos sa mg̃a layág sa mg̃a -sacayán. - -Droga. = Calaínan sa mg̃a panácot ng̃a isácot sa mg̃a calán-on. - -Droguería. = Baláy ng̃a pagbaligyáan sa mg̃a panácot. - -Droguero. = Ang magapatigáyon ug magbalígya sa mg̃a panácot. * Bacácon, -malimbóng̃on. - - - -DU - -Dubio. = Doha doha. - -Dubitable. = Ang arang pagdóha doháon. - -Dubitacion. V. Dubio. - -Ducado. = Ang yota ng̃a nahatong̃ód sa dagcóng táuo ng̃a guing̃álan ug -duque. - -Dúctil. = Bisan onsa ng̃a sa díli mabóong, mabalí ug mabógto, mahímo ng̃a -paganípson, pagalápdon ug pagdacóon. - -Ductor. = Mando, magoóna, pang̃ólo, capitan. - -Ducho. = Táuo ng̃a batid, ng̃a maálam. - -Duda. = Duha doha. * Bisan onsang polóng̃a ng̃a ibótang arón pagaíndig -indígon ug arón madayág ug maásoy ug maáyo. - -Dudable. V. Dubitable. - -Dudar. = Pagdóha doha. - -Dudosamente. = Sa pagcadóha doha, sa may doha doha. - -Dudoso. = Ang magadóha duha. * Ang guidúha duháan. - -Duela. = Papán ng̃a boloháton, ng̃a icabóhat sa mang̃a pipa ng̃a panonódlan -sa vino. - -Duelista. = Ang mahibaló sa mg̃a tolománon sa mg̃a pagáyat con mg̃a -pagáoay. - -Duelo. = Pagáyat, pagáoay sa duruhá ca táuo ng̃a nagsigtúyo síla. * -Bisan onsa ng̃a guipanagbóhat sa mg̃a táuo arón ipaquíta nila sa -cadaygánan ang casáquet nila tung̃ód sa pagcamatáy sa bisan cansa. * -Casáquet cagóol, calisód. - -Duende. = Balbal, asoang, onglo. - -Duendo. = Aghop, hayópan. - -Dueña. = Babáye ng̃a tagía sa bisan onsang baláy, yota, &c. * Babáye ng̃a -miño, ng̃a mahál dato ug bilídhon. - -Dueño. = Laláque ng̃a tagía sa bisan onsa. * Polong ng̃a icapamólong sa -mg̃a táuo, mg̃a laláqui ug mg̃a babáye, ng̃a nanagsighigógma sila, sa ilang -pagatóbang, sa pagíng̃on nila: dueño mio. * Agálon ng̃a may sologóon con -bihag. - -Duerno. = Duhá ca pliego ng̃a minarcáhan con inimprenta, ng̃a nahasócsoc -ang usá sa usá. - -Dula. = Cadaghánan sa mg̃a guimbóhi, mg̃a hayópan, mg̃a mananáp, sa mg̃a -molópio ng̃atanán sa usá ca longsod. - -Dulce. = Matám-is, catám-is, catam-ísan. * Ang tobig ng̃a matáb-an, sa -sobá, sa atábay, sa toborán, &c., ng̃a díli maásgad. * Bisan onsa ng̃a -may lalím ng̃a maáyo, ng̃a díli mapáit, díli maárat. - -Dulcemente. = Sa pagcatám-is, sa pagcahómoc. - -Dulcificante. = Ang magatám-is. - -Dulcificar. = Pagtám-is. * Pagcóha sa capáit, sa caárat, sa caísog sa -bisan onsa. - -Dulcísimo. = Ang matám-is oyámot. - -Dulcísono. = Ang moáng̃ay sa ting̃ug. - -Dulero. = Baquero, bantay sa mg̃a hayópan, sa mg̃a mananáp. - -Dulía. = Pagtáhor ug pagsíngba sa mg̃a santos. - -Duliman. = Bisti ng̃a hatáas ng̃a guibistí sa mg̃a táuo ng̃a turco. - -Dulzaina. = Tolónggon ng̃a pagataihópon. - -Dulzarron. = Matám-is ng̃a macasóm-ol. - -Dulzazo. = Ang matám-is caáyo. - -Dulzura. V. Dulce. - -Dulzurar. V. Dulcificar. - -Duo. = Pagcánta, paggúya guya sa durohá ca táuo. - -Duodécimo. = Ang icapólo ug duhá. - -Duodenario. = Ang madúgay sa napólo ug duhá ca adlao. - -Duodeno. V. Duodécimo. - -Duomesino. = Ang nahatong̃ód sa dohá ca bolan. - -Dupa. = Táuo ng̃a palímbong, ng̃a paólo olo. - -Duplicacion. = Pagdohá. - -Duplicadamente. = Sa pagcadohá. - -Duplicado. = Bisan onsa ng̃a pagaboháton sa icadóha na maíng̃on ng̃a sa -nahaóna. - -Duplicar. V. Duplicacion. - -Duplicidad. = Pagcalímbong, pagcabódhi, pagcaólo olo. - -Duplo. = Ang guiduhá. - -Duque. = Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa cahímtang se obán ng̃a mg̃a dagcóng -táuo sa Guinharían. - -Duquesa. = Ang asáoa sa duque. * Lingcodánan ng̃a may sandígan. - -Durable. = Ang arang madógay. - -Duracion. = Pagcadógay, cadogáyan. - -Duraderamente. = Sa pagcadógay, sa pagcalíg-on. - -Duradero. = Ang madógay caáyo. * V. Durable. - -Durante. = Sa pagcagáhi, sa pagcatíga. - -Durar. = Dogay, mao, poyó, dayon. - -Dureza. = Pagcagáhi, pagcatíga. * Pagcaláin sa gaoi, caísog. * Pagdáyon -sa caogalíng̃on ng̃a húna húna sa díli pagsámbag. * Hobág, cobal. - -Durmiente. = Ang matólog. * Balábag, sabláyan sa mg̃a baláy. - -Duro. = Matíga, quisol, bantoc, quinol, colínos, caguing, magáhi. * -Mabáng̃is, mamomógos. * Daguinótan caáyo, hicáoan. * Maísog, táuo sa -mabóg-at ng̃a boot ug gaoi. - - - - - - - - -E - - -EA - -Ea. = Nan, na, da, harao, ta, ta la. - - - -EB - -Ebanista. = Panday sa cahoy ng̃a magabóhat sa bantolínao. - -Ébano. = Bantolínao. - -Ébrio. V. Borracho. - -Ebullicion. = Pagcabócal. - - - -EC - -Eccehomo. = Ang laráoan ni Jesucristo ng̃a Guinóo ta, maíng̃on sa -guipaquíta ni Pilatos sa mg̃a Judíos. - -Eclesiásticamente. = Sa pagcaáng̃ay sa usá ca Padre. - -Eclesiástico. = Ang nahatong̃ód sa Singbahán. * Padre. - -Eclipsar. = Baconáoa. - -Eclipse. = Pagcabaconáoa, pagcang̃ít ng̃it. - -Eco. = Aníng̃al, lanog. - -Economía. = Pagbáton, paghópot sa mg̃a bahándi ug sa mg̃a dona sa -pagcaboótan, sa pagcaáyo. * Pagcahícao, pagcadaguínot. - -Económico. = Hicáoan. * Ang malisód magagásta sa iang salapí, -daguinótan. - -Economizar. = Daguínot, caguis. - -Ecónomo. = Ang ilis sa mg̃a Padre con sa mg̃a cura, sa ng̃atanán ng̃a -nahatong̃ód sa Singbahán. - -Ecuanimidad. = Pagcadáyon sa guihúna húna sa oaláy dóha doha. - - - -ECH - -Echacantos. = Táuo ng̃a pasipaláhon. - -Echacuervos. = Cagon cagon. * Táuo ng̃a talamáyon ug bacácon. - -Echada. = Pagcasalibáy, pagbalíbag, pagbonó. * Lugar ng̃a guilócpan sa -usá ca táuo ng̃a nagacalígad sa yota. - -Echadero. = Lugar ng̃a pagaligádan ug pagahigdáan sa búot matólog. - -Echadizo. = Táuo ng̃a guisógo sa pagsósi, sa pagpaquisáyod ug sa -pagpaquigásoy sa bisan onsa. * Ang tacós ng̃a ibalíbag, iyabó, isalibáy, -ng̃a pagaáidan. - -Echador. = Ang nagabalíbag sa bisan onsa. - -Echamiento. = Pagcabalíbag, pagcasalibáy, pagcayabó sa bisan onsa. * -Pagcahing̃ílin, pagcalágueu, pagpaháoa, pagpahálin. - -Echar. = Salibáy, balíbag, yabó, haoa, hing̃ílin. * Halin, igui, tolod. - -Echazon. = Pagbalíbag sa dagat sa lolan sa mang̃a sacayán, tong̃ód sa -pagcadáot sa tiempo ug cahorós sa hang̃in. - - - -ED - -Edad. = Edad, túig, socad, cutob sa pagcatáuo sa bisan cansa. * -Cadaghánan sa mg̃a túig con sa mang̃a catoígan. - -Edicion. = Pagbaláod, ug pagimprenta sa bisan onsa ng̃a libro con bisan -onsang solat. - -Edicto. = Pagbaláod, pagmantalá, sogo, pagbóot sa mg̃a ponóan. * Papel -ng̃a sinolátan sa mg̃a sugo sa mg̃a ponóan, ng̃a ipamílit sa cadaigánan, -arón basáhon ug hibalóan sa cadaghánan. - -Edificacion. = Pagbóhat, pagtócod sa mg̃a baláy, mang̃a cota, mg̃a -baluarte, &c. * Pagtolón-an, pananglétan ng̃a maáyo, batásan ng̃a mahósay -sa bisan cansa, ng̃a tacós pagaoátan sa obán. - -Edificador. = Ang magabóhat con magapabóhat sa bisan onsa. - -Edificar. = Pagbóhat sa mg̃a baláy, &c. * Pagpaáoat sa maáyong batásan. -* Pagsonód sa maáyo ug hingpit ng̃a quinabóhi, arón sondon ug aoáton sa -obán. - -Edificativo. = Ang magapaáoat sa maáyong batásan, ug mohátag sa -panigíngnan ng̃a hingpit ug matárong. - -Edificio. = Baláy, cota, &c. - -Editor. = Ang magabaláod ug magapaimprenta sa mg̃a libro, &c., ng̃a -guisólat sa lain. - -Educacion. = Pagbáton, pagtódlo, pagtóon sa mg̃a báta. - -Educando. = Ang guibatónan, guitodlóan, guinatón-an. - -Educar. = Baton, alíma, toon, todlo. - - - -EF - -Efectivamente. = Sa pagcamatúod, mao man gayód, mao man. - -Efectivo. = Bisan onsa ng̃a guibóhat, guihúna húna con guipamólong ng̃a -túod. * Salapí ng̃a túod. - -Efecto. = Ang sonód sa bisan onsa ng̃a sinógdan, guinsóndan, guinicánan. -* Manggad, catigayónan, dona, guinamíton, mg̃a gamit. - -Efectuar. = Pagbóhat sa bisan onsa. - -Efemérides. = Libro ng̃a pagasolátan sa ng̃atanán ng̃a nasoríl, ng̃a -nahatábo sa matagádlao, sa adlao adlao ng̃atanán. - -Efervescencia. = Pagcaínit ng̃a dagcó sa dogó. * Pagínit sa húna húna. * -Pagbolobíquil sa mg̃a cabobót-on. - -Eficacia. = Gahóm, cahámhan, cagahóman sa pagbóhat. - -Eficaz. = Ang may gahóm sa pagbóhat, ang magabóhat sa minatóod, sa -masingcámot. - -Eficazmente. = Sa pagcamasingcámot, sa tinóod. - -Eficiencia. = Gahóm, sa pagbóhat. - -Eficiente. = Ang magabóhat sa bisan onsa. * Ang guinicánan, ang -sinógdan sa bisan onsa. - -Efigie. = Laráoan. - -Efímera. = Hilánat ng̃a madógay sa usá ca adlao. - -Efimero. = Ang madógay sa usá lang ca adlao. - -Efugio. = Pagcalágueu, pagpaligás sa bisan onsa ng̃a caculían. - -Efundir. V. Derramar. - -Efusion. = Pagcayabó, pagcaágas, pagcaóla, pagcaágay, pagcaagáy-ay. * -Paghigógma ng̃a guican sa casing casing. - - - -EG - -Egida. = Tamíng. * Dalángpan. * Paglában, pagtábang. - -Egoísmo. = Paghigógma ng̃a guilabíhan sa caogalíng̃on, sa díli magtagád -sa obán. - -Egoísta. = Táuo ng̃a magaatóbang lamang sa iang caogalíng̃on ug díli -magatagád sa obán. - - - -EJ - -Eje. = Batang batang, cahoy con pothao ng̃a guitaólan sa isigcatomóy sa -mg̃a rueda, mg̃a malíng̃in. - -Ejecucion. = Ang pagbóhat sa bisan onsa. * Pagcóha sa hocom sa salapí -ug mg̃a dona sa otáng̃an, sa pagbáyad sa mg̃a hiotáng̃an. - -Ejecutable. = Ang arang boháton. - -Ejecutante. = Ang magasáca sa hocom sa may otang canía, arón báydan -sia. - -Ejecutar. = Bohat. Pagbítay, pagpatáy sa mg̃a saláan, guican sa sogo ug -sentencia sa matúod ng̃a hocom. * Paglógos, pagpógos sa bisan cansa, -arón magbáyad sa iang otang, guican sa pagbóot sa hocom. * V. -Ejecucion. - -Ejecutivamente. = Sa madalí caáyo. * Sa pagcalágmit. - -Ejecutivo. = Ang díli magahólat. * Ang díli mahímo boháton sa lain ng̃a -horas, ang quinahánglan ng̃a boháton dihá dihá. * Ang dinalían uyámot. - -Ejecutor. = Ang magabóhat sa bisan onsa. * Táuo ng̃a maniníng̃il guican -sa sugo sa hocom. * Berdugo, ang magapatáy sa mg̃a saláan ng̃a guihócman -sa camatáyon. - -Ejecutoria. = Opicio, cahímtang sa ejecutor. - -Ejemplar. = Panigíngnan, sanglet, pananglétan. * Hinóad. * Catalágman. -* Táuo sa maáyo, mahósay ug mataláid ng̃a batásan ug tacós ng̃a -pagaaoátan. * Maampóon maáyong cristianos. - -Ejemplarmente. = Sa mahósay ng̃a batásan, sa pagcabóhi ng̃a tacós ng̃a -pagaaoátan. * Castigo ng̃a dagcó arón tomagám ang obán. - -Ejemplificacion. = Pagdayág, pagháyag sa bisan onsa, tong̃od sa mg̃a -pananglétan. - -Ejemplificar. = Idem. * Pagbótang sa mg̃a pananglétan, pagpananglétan. - -Ejemplo. V. Ejemplar. * Ang nahatábo sa canhing tiempo. - -Ejercer. = Pagbóhat sa hingtúngdan ng̃a opicio con quinaádman. - -Ejercicio. = Bisan onsa ng̃a opicio ng̃a guiángcon sa bisan cansa ng̃a -táuo. * Pagbóhat sa bisan onsa. * Paglacát con pagcabayo arón mapíscay -ang laoas. * Pagtóon sa mg̃a soldados sa paglacát, sa pagbáton ug -pagbóhi sa posil, ug sa obán ng̃a mg̃a catongdánan nila. * Pagtóman sa -mg̃a maampóon sa ilang mg̃a bohat sa canhic Dios ug sa canhic calág. - -Ejercitacion. = Pagbóhat sa bisan onsa. - -Ejercitado. = Táuo ng̃a batid, ng̃a naánad na sa bisan onsa. - -Ejercitante. = Ang magabóhat sa bisan onsa. * Ang magatóman sa mg̃a -tolománon sa canhic Dios ug sa canhic calág. - -Ejercitar. = Pagbóhat sa bisan onsa. * Pagtóon sa bisan cansa, arón -maálam sa guitóon canía. * Pagsómay somay sa masóbsob sa bisan onsa, -arón hicádman ug saológon. - -Ejército. = Pang̃obátan, cadaghánan sa mg̃a soldados. - - - -EL - -El. = Sia, siya. - -Elaboracion. = Pagbóhat sa maáyo, sa hingpit uyámot, sa bisan onsa. - -Elaborado. = Ang guibóhat sa pagcatóman, sa pagcahíngpit. - -Elaborar. V. Elaboracion. - -Elacion. = Pagpalábi labi, pagtáas sa húna húna. - -Elasticidad. = Pagcaónat onat, pagcasáyon sa pagónat sa bisan onsa, ug -sa paghióli sa pagcabótang ng̃a daan sa maong guiónat. - -Elástico. = Ang mahímo ng̃a onáton. - -Ele. = Naá dihá, quitáa dihá, tan-áoa. - -Eleccion. = Pagcahing̃álan, paghing̃álan, pagtódlo. * Pagbóot ng̃a -caugalíng̃on. - -Electo. = Táuo ng̃a guing̃álan, guitódlo, guipíli sa bisan onsa ng̃a -pagaboháton. - -Elector. = Ang magapíli, magatódlo, magapahing̃álan. - -Elefanta. = Gadya ng̃a baye. - -Elefante. = Gadya ng̃a laqui. - -Elegancia. = Pagpamólong sa mg̃a piníling polong sa dili salicoáoot. * -Pagcaáñag, pagcatahóm, pagcaníndot, caang̃áyan. - -Elegante. = Ang guidáyan dayánan ug maáyo, piníli, ang̃áyan, baihónan. * -Matahóm, maníndot, maáñag. - -Elegible. = Ang arang pilíon, pililíon. - -Elegidos. = Ang mg̃a piníli sa Dios sa Guinharían sa Lang̃it. - -Elegir. = Pili. * Tagána. - -Elemental. = Ang nahaóna. * Guinicánan, sinógdan sa mg̃a quinaádman. - -Elemento. = Idem. - -Elevacion. = Pagcaósoag, pagcacáoan, pagcatáas. * Pagcaoalá sa boot, sa -mg̃a balatían. * Pagpalábi labi. - -Elevado. = Hatáas caáyo, halángdon. - -Elevamiento. V. Elevacion. - -Elevar. = Cauan, osoag, taas. * Pagualá sa boot, sa mg̃a balatián. * -Pagpalábi labi. - -Eliminar. = Díli pagtágad sa bisan onsa. - -Eliseos (campos). = Lugar ng̃a matahóm ug ponó sa mg̃a caayóhan ng̃atanán, -ang Lang̃it sa mg̃a dioatáhan. - -Elixir. = Vino ng̃a pagasáctan sa mg̃a támbal. * Ipolórga. - -Elocuencia. = Quinaádman sa pagcábig sa húna húna sa nagabása sa mg̃a -libro, con sa nagapatalínghog sa soguílon. - -Elocuente. = Táuo ng̃a maálam mamólong ug ng̃a magacábig sa húna húna ug -casing casing sa nagapatalínghog canía. - -Elogiador. = Ang nagadáyeg. - -Elogiar. = Dayeg, olog. - -Elogio. = Pagdáyeg, pagólog. - -Elucidacion. = Pagdayág, pagháyag, pagásoy. - -Eludir. = Pagpaligás, pagláguen sa mg̃a cacolían. - - - -EM - -Emanacion. = Pagguícan ug bisan onsa sa iang guinicánan, sa iang -sinógdan. - -Emanante. = Ang muguícan sa guinicánan nia. - -Emanar. = Guican, sogod. - -Emancipacion. = Paggóa sa mg̃a anac sa ilálom sa gahóm ug pagbóot sa -ilang mg̃a tigúlang. - -Embaidor. = Bacácon, malilímbong. - -Embajada. = Sogo. * Ang táuo ng̃a sinúgo. - -Embajador. = Sinógo, dagcóng táuo sa Guinharían ng̃a guisógo sa hari ng̃a -iang agálon, sa láin ng̃a hari, sa pagsábot, sa iang ng̃alan, sa bisan -onsa. - -Embajadora. = Ang asáoa sa embajador. - -Embalar. = Pagpótos sa mg̃a manggad ng̃a ilólan sa mg̃a sacayán con ihátod -sa bisan díin. - -Embaldosado. = Salog ng̃a guitaólan sa mg̃a bató ng̃a linabráhan ug -sinápsap ug maáyo. - -Embaldosar. = Pagtáod sa mg̃a bató sa salog con sa yota. - -Embalijar. = Pagsolód sa bisan onsa sa balija, sa sulúdlan, sa -sudlánan. - -Embalsadero. = Lugar ng̃a tobígan, danao, lanao. - -Embalsamar. = Pagponó ug pagdíhog sa bálsamo ug sa obán ng̃a mg̃a mahomót -sa mg̃a laoas sa mg̃a minatáy, sa obos na guigóa ug guicóha ang mg̃a tináe -ug obán pa ng̃a mg̃a bahin sa solód sa tian, arón dili madonót ug mabahó -hasta sa dogay. - -Embanastar. = Pagbótang, pagsolód sa bisan onsa, sa bocág. - -Embarazada. = Babáye ng̃a samcon, mabdos. - -Embarazadamente. = Sa pascasámoc. - -Embarazar. = Olang, samoc. - -Embarazo. = Casámoc, cooláng̃an, casamócan. - -Embarazosamente. V. Embarazadamente. - -Embarazoso. = Ang macasámoc, ang macaólang. - -Embarbascar. = Pagtóbli, pagpanóbli, pagtóba, pagsácot sa bisan onsa sa -tobig arón mang̃alánag ang mg̃a isda ug mang̃amatáy. * Boloc, gobót, -sacót. - -Embarbecer. = Pagtoróc sa mg̃a bong̃ot sa mg̃a laláqui. - -Embarcacion. = Sacayán. * Pagcadógay sa tagsa ca pagsacáy. - -Embarcadero. = Lugar ng̃a guitagána sa pagsacáy sa mg̃a tauo ug sa -pagdála sa mg̃a lolan sa mg̃a sacayán, toláy, donggoánan, tomolán. - -Embarcador. = Ang nagapolólan sa mg̃a sacayán sa bisan onsa. - -Embarcar. = Sacáy, lolan. - -Embarco. = Pagcasacáy, pagsacáy. - -Embargador. = Ang magacóha sa bisan onsa sa isigcatáuo guican sa -pagbóot sa hocom. * Ang macaólang, macasámoc. - -Embargante. = Idem. - -Embargar. = Pagpogóng, pagháoid sa bisan onsa sa isigcatáuo, mg̃a -manggad, mg̃a mananáp, mg̃a guinamíton, &c., guioan sa sogo ug pagbóot sa -ponóan, sa hocom. * Samoc, olang. - -Embargo. = Idem. * Pagcalóod sa cotó cotó, sa guinháoa. * Dili paghílis -sa quináon, sa cotó cotó. - -Embarnecer. = Pagtámboc, pagsópang. - -Embarnizadura. = Pagpasínao, pagdíhog sa bolit sa bisan onsa. - -Embarnizar. = Pagbólit, pagsínao, pagcápol. - -Embarque. = Paglólan sa bisan onsa sa mg̃a sacayán. - -Embarrador. = Ang magdíhog, ang magahílog sa lapoc, sa yánang. - -Embarradura. = Pagcadíhog, paglíhog sa yánang. - -Embarrancarse. V. Atascar. - -Embarrar. = Pagdíhog, pagbólit, paghílog sa bisan onsa sa yánang, sa -pisac, sa lapoc. - -Embarrilar. = Paghípos, pagsolód sa bisan onsa sa bariles. - -Embastar. = Pagtahí sa hilo ng̃a malíg-on ug dagcó, sa taólan ng̃a -guiándam ng̃a daan, sa panápton ng̃a pagabordáhan. - -Embastecer. V. Embarnecer. - -Embate. = Paghámpac, pagdósmog sa bisan diin sa mg̃a balod sa dagat. * -Pagdámag sa mg̃a mananáp con sa mg̃a táuo. - -Embaucador. = Bacácon, malilímbong, maólo olóhon. - -Embaucamiento. = Bacac, limbong, pagcaólo olo. - -Embaucar. = Idem. - -Embaular. = Pagsolód, paghípos sa bisan onsa sa baul, sa caja, sa -caban. - -Embausamiento. = Pagcaláin sa húna húna. * Cahárloc. - -Embebecer. = Pagpalíng̃ao ling̃ao, pagpaláng̃ay. * Pagting̃ála ng̃a dagcó. * -Hinóctoc, hiórong. - -Embebecidamente. = Sa pagcalíng̃ao ling̃ao sa huna huna, sa oalá -pamatng̃ónon. * Pagcahinóctoc, sa pagcahiórong. - -Embebedor. = Ang macasóyop, ang macayópyop. - -Embeber. = Soyop, yopyop, honob. * Sacop, locop. * Pagángcon sa tauo sa -bisan onsa ng̃a quinaádman, pagábot sa pagcamang̃ialáman, sa -pagcaquinaadmánon. - -Embelecador. V. Embaucador. - -Embelecar. = Limbong, bacac, pagólo olo. - -Embelesar. = Hinóctoc. * Pagting̃ála ng̃a dagcó, tong̃ód sa bisan onsa ng̃a -guitán-ao ug guinadóng̃og. - -Embeleso. = Pagcating̃ála sa huná huná ug sa bisan onsa ng̃a -cating̃aláhan. - -Embellaquecerse. = Pagtampálas. - -Embellecer. = Tahóm, anyag, dayan dayan. - -Embermejecer. = Pagtína sa color ng̃a bolágao, mapolá. * Pagpaólao, -pagólao. - -Emberrincharse. = Pagsocó, cabaláca, ligótgot. - -Embestida. = Pagcadósmog, pagcadámag, pagcahámlag. - -Embestidor. = Ang modámag, modósmog. - -Embestidura. V. Embestida. - -Embestir. = Dosmog, damag, hamlag, socol, aoay, gobát. * Toloy, sabong, -sacdop, laboc. * Bangga. - -Embetunar. = Pagdíhog, paghílog sa bisan onsa sa bolit. - -Emblandecer. V. Ablandar. - -Emblanquecer. = Pagpotí. - -Emblema. = Laráoan ng̃a cahológan sa bisan onsa, ng̃a asóyon sa solat ng̃a -ibótang sa tiílan nia. - -Embobamiento. V. Embeleso. - -Embobar. V. Embelesar. * Pagpalíng̃ao. - -Embobecer. = Pagpabóang, pagpahóng̃og sa bisan cansa. - -Embobecimiento. = Pagcabóang, pagcahóng̃og, pagcabóng̃og. - -Embocadero. = Bohó, alaguían, boáng̃an, boáng, soláng̃an, latásan. - -Embocado. = Vino sa maáyo ng̃a lalím, ng̃a dili maísog. - -Embocadura. V. Embocadero. * Agui, losot. * Ang bahin sa preno sa -cabayo ng̃a isóol ug isolód sa bába. * Vino sa maáyong lalím. * -Pagtáyhop sa mahómoc sa mg̃a tolónggon. - -Embocar. = Pagsolód sa bába sa bisan onsa. * Pagágui, pasolód, -paglósot, sa bisan diin ng̃a bohóa con alaguiána ng̃a masígpit ug -haíctin. * Solang, latas. - -Embodegar. = Paghípos, pagtípig, pagsolód sa pensa sa bisan onsa. - -Embolar. = Pagtáod, pagbótang, pagpahaáng̃ay sa mang̃a tomóy sa mg̃a -song̃áy sa mg̃a mananáp sa mg̃a malíng̃in ng̃a cahoy, arón díli sila -macagsámad ug macagsóng̃ag. - -Embolismador. = Ang magadála dala sa mg̃a soguílon ng̃a díli mao, arón -magaáoay ang mg̃a táuo ug managbíquil ang ilang mg̃a cabobót-on. * -Tabían. - -Embolismar. = Pagdála dala sa mg̃a soguílon ng̃a igabíquil sa cabobót-on, -ug igabóngcag sa pagcahigála. * Pagtábi. - -Embolismo. = Cagobót, cabóloc, casámoc, cacolían. - -Embolsar. = Pagsolód, pagtípig sa bisan onsa sa poyo poyo. - -Embolso. = Idem. - -Embonar. = Pagáyo pagbóhat ug maáyo sa bisan onsa. - -Embornal. = Bohó ng̃a alaguían sa tobig sa ibábao sa mg̃a salog con mg̃a -cubierta sa mg̃a sacayán. - -Emborrachador. = Ang nagapahobóg. - -Emborrachamiento. = Pagcahobóg, pagcaálan, pagcalánag. - -Emborrachar. = Hobóg, alan, lanag. * Hong̃og, bong̃og. - -Emborricarse. V. Embelesar. - -Emborrullarse. = Pagáoay sa mg̃a pagsínggit, paglális lalis sa mg̃a -masíngcang polong. - -Emboscada. = Pagcatágo, pagcahóbong, pagcaátang, pagcaháb-on, -pagcabánhig. - -Emboscar. = Tago, hobong, atang, hab-on bánhig. - -Embotar. = Sompo, pagcóha sa caísog, sa cosóg, sa gohóm sa bisan onsa. -* Pagsóol sa tiil ug sa mang̃a paa sa mg̃a sapín ng̃a guing̃álan ug botas. - -Embotellar. = Pagsolód sa vino, &c., sa mg̃a boteya. - -Embotijar. = Socó, sobó, ligótgot, cabaláca. - -Embozado. = Ang nacolópo, ang guitabónan, guitaclápan. * Pagtáod sa -bozal sa mg̃a mananáp. * V. Disfrazar. - -Embozo. V. Disfraz. - -Embracilado. = Ang guicógos, guicódcod sa masóbsob. - -Embravecer. = Pagpaísog, pagpasocó, pagpaligótgot, pagtóyo. * -Pagihálas. - -Embravecimiento. = Pagpanóyo, pagcaísog, pagcasocó. * Pagcaihaláson. - -Embrazadura. = Pagsóol sa bocton sa bisan diin, ug ang bohó ng̃a -pagasoólan. - -Embreadura. = Pagcadíhog sa salong, pagcabólit. - -Embrear. = Paghílog sa salong sa bisan onsa, pagbólit. - -Embregarse. = Pagsámoc, paghilábot sa mg̃a paglális, sa mg̃a pagáoay. - -Embriagadamente. = Sa pagcahobóg. - -Embriagar. V. Emborrachar. - -Embriaguez. V. Emborrachamiento. - -Embridar. = Pagtáod sa brida, sa preno, sa mang̃a mananáp. - -Embrion. = Ang dugó ng̃a tibúoc sa solód sa tian sa mg̃a babáye ug mg̃a -baye ng̃a mabdos, sa oalá pa maíla ang mg̃a bahin sa laoas sa táuo con sa -mananáp. * Bisan onsa ng̃a oalá pa mahósay, ng̃a oalá pa madayág caáyo, -ng̃a oalá pa mahíngpit. - -Embroca. = Hampol, haclop. - -Embrocar. = Paghóar sa solód sa usa ca sodlánan sa lain ng̃a sodlánan. - -Embrollador. = Ang macagobót, ang macabóloc, ang macasácot. - -Embrollar. = Boloc, gobót, sacót. - -Embrollo. = Cabóloc, cagóbot, limbong, bacac. - -Embrollon. V. Embrollador. * Bacácon, limbóng̃an, malibóng̃on. -mililímbong, mamamálao, maláoon. - -Embromar. = Pagtíao, pagbánha, pagsabá, pagcóndat. * Paglímbong, pagólo -olo, pagsóod sóod, pagsólog solog. - -Embrosquilar. = Paghípos sa mg̃a hayópan sa alád, sa toril. - -Embrutecer. = Pagcábos sa mg̃a galámhan sa calág. - -Embuchado. = Tináe ng̃a dagcó ng̃a sinódlan sa onód sa baboy ng̃a tinádtad -ug sináctan sa mg̃a panácot. - -Embuchar. = Pagsolód sa bisan onsa sa balónan sa mananáp. * Pagcáon ug -pagtolón sa bisan onsa, sa díli pagaosápon ug maáyo. * Paglámoy. - -Embudar. = Pagbótang sa sandayóng sa bába sa boteya, &c., sa pagsolód -sa sa vino, tobig, &c. - -Embudo. = Sandayóng, alólong, capandáyan ng̃a halagpád dapit sa itáas ug -diótay ug haíctin dapit sa obus, sa paghúad sa vino, tobig, &c., sa mg̃a -damajuana, mg̃a boteya, &c., &c. * Bacac, limbong. - -Emburujar. = Pagtápoc sa bisan onsa sa pagcagobót, sa pagcasácot. - -Embuste. = Bacac, limbong. * V. Disfraz. * Mg̃a hias, mg̃a dayan dayan, -sa diótay ng̃a bale, ng̃a pagagamíton ug ibisti sa mg̃a babáye, mg̃a -singsing, mg̃a ariyos, mg̃a bitay bitay, &c. - -Embustear. = Pagbácac, paglímbong. - -Embustería. V. Embuste. - -Embustero. = Bacácon. * V. Embrollon. - -Embutir. = Pagpahaáng̃ay sa mg̃a tolotaguídyot ng̃a cahoy, tombága, -salapí, bató, &c., sa mg̃a bohó ng̃a pagatígban ng̃a daan, sa lain ng̃a -cahoy tombága, salapí, pothao, bató, &c., arón magacaláin ang mg̃a -dagoay ug ang color. * Pagsolód sa balóyot, sa onlánan, sa caban, &c., -sa bisan onsa, sa dinásoc caáo. * Pagponó sa bisan onsa. * Pagcáon ng̃a -labí sa casadáng̃an. - -Emendable. = Salaoáyon, ang arang saoáyon. * Ang mahímo ng̃a mosáoay. - -Emendacion. = Pagcasáoay. - -Emendadamente. = Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit. - -Emendador. = Ang magasáoay, somaláoay, magsasáoay, bomalárlong, ang -magabárlong. - -Emergencia. = Ang sonód sa sinógdan, sa sinóndan, ang guican sa -guinicánan. - -Emergente. = Idem. - -Emético. = Tambal ng̃a isolóca, ng̃a pagaímnon con malóod ang guinháoa. - -Emigracion. = Pagpaháoa, pagcahálin, pagpahalayó. - -Emigrar. = Haoa, halin. * Pagbía sa mg̃a táuo con sa mg̃a mananáp sa -ilang dáan ng̃a pinoyánan. - -Eminencia. = Pagcatáas, cataáson, guitáson, ogdo, tapoc. * Catapósan sa -quinaádman, sa boot, sa caboótan, sa salabótan, &c. * Pagcahalángdon. * -Polong ng̃a banságon ug bilídhon ng̃a ióna sa ng̃alan sa mg̃a Padreng -Cardenal sa santa Iglesia. - -Eminente. = Hatáas, dagcóan. * Halángdon. - -Eminentemente. = Sa pagcahíngpit uyámot, sa pagcatáas caáyo. - -Eminentísimo. = Polong ng̃a ióna sa ng̃alan sa mg̃a Padreng Cardenal. - -Emisario. = Alaguían, balaháan sa mg̃a tobig. * Sinógo, maghihíling. - -Emocion. = Pagcaláin, pagcabóloc sa huna huna. - -Emoliente. = Tambal ng̃a icahómoc sa mg̃a hobág. - -Emolumento. = Polos ng̃a macóha sa mg̃a táuo sa ilang opicio con -cahímtang, sohol. - -Empacar. = Pagsolód, paghípos sa bisan onsa sa mg̃a caban, mg̃a cajon, -&c. - -Empachado. = Ang maólao, ang dili magatóltol sa pagbóhat sa bisan onsa. - -Empachar. = Samoc, olang. * Pagbáti sa calóod sa atáy, sa guinháoa. * -Dili paglínis sa cotó cotó sa quináon. * V. Disfrazar. * Olao. - -Empacho. = Caólao, cabórong sa huna huna. * Casámoc, caoláng̃an. * -Pagcalóod sa guinháoa, pagcaoalá mahílis sa cotó cotó sa quináon. - -Empadronador. = Ang magabóhat, macagáma sa padron ng̃a pagasolátan sa -mg̃a tauo ng̃a mobóhis. - -Empadronar. = Pagsólat sa padron. - -Empalagamiento. = Pagcasóm-ol. - -Empalagar. = Som-ol. * Pagpasocó, pagaling̃ása, pagsámoc. - -Empalagoso. = Ang macasóm-ol. * Ang macasámoc, ang magaaling̃ása. - -Empalar. = Pagtóhog sa bisan onsa ug sa bisan cansa sa usá ca cahoy, -salay. - -Empalmadura. = Sinompáyan, binaligtósan. - -Empalmar. = Sompay, balígtos. - -Empanada. = Calán-on ng̃a magáma sa onód ng̃a pinótos sa tinápay con sa -binócboc sa trigo ug ng̃a pagalotóon sa horno. - -Empanar. = Paglobóng, paglíbot sa mg̃a calán-on sa tinápay con sa -binócboc, sa paglóto niána sa horno. - -Empandar. = Paglíco paglóco, pagbalíquing sa bisan onsa. - -Empandillar. = Pagípon sa mg̃a dahon sa baraja sa pagbóhat ug limbong. - -Empantanar. = Pagponó sa tobig sa bisan onsang lugar, pagdánao, -paglánao. * Pagólang sa bisan onsa ng̃a pagaboháton onta. - -Empañar. = Pagpótos sa mg̃a hapín sa mg̃a batang diótay. * Pagbóling, -paghógao sa masinao, sa salamín, &c., paglíbac líbac sa isigcatáuo, -paghilábot sa iang dong̃og. - -Empapar. = Pagbasá ug maáyo, paghómod sa bisan onsa, lonao. * Pagponó -sa bisan cansa sa quinaádman, sa gogma, sa pagdomót, &c. - -Empapelador. = Ang magapótos sa bisan onsa sa papel. - -Empapelar. = Pagpótos sa bisan onsa sa papel. - -Empaque. = Pagsolód, paghípos sa bisan onsa sa cajon, sa caban, sa -potos, &c. - -Empaquetar. = Idem. - -Emparamentar. = Pagdáyan sa mg̃a solód, sa mang̃a bongbong, mg̃a -cadalánan, mang̃a talambóan, &c., sa mg̃a tabil, pagtábil. - -Emparar. V. Embargar hasta samoc. - -Emparchar. = Pagbótang sa mg̃a haclop. - -Emparedar. = Pagsolód, pagbilánggo sa mg̃a táuo sa talioála sa cota. - -Emparejador. = Ang magatopóng sa bisan onsa. - -Emparejamiento. = Pagcatopóng, pagcasáma, pagcaíng̃on. - -Emparejar. = Sama, topóng, ing̃on. * Topad, parang. - -Emparrado. = Atop atop sa mg̃a sang̃á sa mg̃a paras con sa obán ng̃a mg̃a -balágon, ng̃a nanagcátay ug nanagcoyátot sa mg̃a dalámba ng̃a guitagána ug -guibóhat pagtóyo. - -Empatar. = Pagtopóng, pagólang sa bisan onsa. - -Empate. = Pagcatopóng. - -Empavesada. = Mang̃a tinábas ng̃a panápton ng̃a asul, molomaítom con -mapolá, ng̃a binódcan sa mapotí, ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a sacayán sa -mg̃a adlao ng̃a mahál, ug igatábon sa mg̃a lingcodánan sa mang̃a palúa, mg̃a -bote, mg̃a baláng̃ay, &c. - -Empavesar. = Pagdáyan dayan sa mg̃a sacayán sa timáan sa dagcóng -calípay. - -Empecatado. = Daótan. - -Empedernir. = Paggáhi, pagtíga. - -Empedrado. = Salog ng̃a guitaólan ug guipahaang̃áyan sa mg̃a bató. - -Empedrador. = Ang magapaáng̃ay sa mg̃a bató sa mang̃a salog ug sa mg̃a -cadalánan. - -Empedrar. = Pagáng̃ay, pagtáod, pagbótang sa mg̃a bató sa bisan díin. - -Empega. = Ang salong ug bisan onsa ng̃a igabólit. - -Empegar. = Pagbólit sa salong con sa lain ng̃a ibólit sa bisan onsa. - -Empeine. = Bolog, poc-lo, pos-on. * Cascaro, bon-i aláp-ap. - -Empeinoso. = Carcaróon, bon-íhon. - -Empelar. = Pagtóroc sa bohóc. - -Empelotarse. = Boloc, samoc, gobót. * Paggóboc sa mg̃a táuo ng̃a -nagacaáoay. - -Empella. = Ang panit sa sapin ng̃a nagatábon sa tee dapit sa ibábao. - -Empellar. = Tólod, doso, tola. - -Empellon. = Pagcatólod, pagcadóso, pagcatóla. - -Empentar. V. Empellar. - -Empenton. V. Empellon. - -Empeñadamente. = Sa minatúod, sa tinóod, sa tinóyo. - -Empeñar. = Paghátag sa bisan onsa sa táuo ng̃a otáng̃an sa hing̃otáng̃an -nia, hasta ng̃a mobáyad sa otang canía. * Paglógos, pagpógos. * -Pagpang̃íta sa manlalában sa pagdáng̃at sa guitóyo. * Pagbóhat sa bisan -onsa sa tinóyo, sa minatúod, sa masingcámot. * Paglában, pagtábang sa -bisan cansa. - -Empeño. = Catongdánan sa pagbáyad sa otang sa tauo ng̃a otáng̃an. * -Paghúna huna ng̃a minatúod caáyo, sa pagdáng̃at ug pagcóha sa bisan cansa -sa guitóyo nía. * Pagtóyo ng̃a tinóod sa pagbóhat sa bisan onsa. * -Dalángpan, manlalában, tomalábang. - -Empeoramiento. = Pagdógang sa cadáot, pagdólog sa saquét, pagsamót. - -Empeorar. = Idem. - -Emperador. = Hari. - -Emperatriz. = Asáoa sa hari. - -Emperejilar. = Pagdáyan dayan, pagáyo sa bisan onsa. - -Emperezar. = Pagdáog sa catacá. * Pagláng̃an lang̃an guican sa catacá. - -Empero. = Apan. - -Emperrarse. = Pagsóqui sa minatúod. - -Empezar. = Sogor, guican. - -Empicar. = Pagbítay, paghógot, paghícot. - -Empicotar. = Pagpasáca sa bisan cansa sa bitáyan, sa gaélan. - -Empinadura. = Pagcatíndog, pagcabáng̃on pagcatóyod. * Pagcatíhin. - -Empinamiento. = Idem. - -Empinar. = Tindog, bang̃on, toyod, tihin. - -Empingorotar. = Pagtóngtong sa bisan onsa ng̃a botang sa lain ng̃a -botang. - -Empíreo. = Lang̃it, guinharían sa lang̃it, cabolahánan, paghimayáan, -paghimáya sa Lang̃it. - -Empizarrar. = Pagtábon sa bisan onsa sa mg̃a batong manípis ng̃a -guing̃álan ug pizarras. - -Emplastar. = Pagbótang sa mg̃a hampol. * Pagólang sa bisan onsa. * -Paghógao sa mg̃a tíil ug mg̃a camót sa bisan onsa ng̃a cahogáoan. - -Emplasto. = Hampol. - -Emplástrico. = Bisan onsa ng̃a mahágcot. - -Emplazador. = Ang magasáca sa bisan cansa sa atubáng̃an sa hocom. - -Emplazamiento. = Pagcasáca sa hocom. - -Emplazar. = Pagsáca sa bisan cansa sa iang isigcatáuo sa hocom. * -Tagal, tacga. - -Empleado. = Táuo ng̃a may opicio ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a hocmánan ng̃a -labí, ug sa mg̃a holosáyon sa dagcóng ponóan. - -Emplear. = Pagtógon, pagtógyan sa bisan cansa ug bisan onsa ng̃a -pagaboháton. * Paggasto sa salapí sa pagpálit sa bisan onsa. - -Empleo. = Bohat, catongdánan. - -Emplomar. = Pagtábon con paglíg-on sa bisan onsa sa tingga. - -Emplumar. = Pagbótang sa mg̃a balahíbo sa bisan cansa. - -Emplumecer. = Pagtoróc sa mg̃a balahíbo sa mg̃a langgam. - -Empobrecer. = Pagpobres, pagháng̃ol. - -Empobrecimiento. = Pagcaháng̃ol, pagcamacalolóoy, pagcapobres. - -Empolvar. = Pagágbon, pagbilíbod. - -Empolvorizar. = Idem. - -Empollar. = Paglómlom. - -Emponzoñador. = Ang magapahiló, ang macagáma sa bisan onsa ng̃a -macahiló. - -Emponzoñamiento. = Pagcahiló, paghiló. - -Emponzoñar. = Paghiló, paglála. - -Emporcar. = Hogao, hamos. - -Emporio. = Lugar ng̃a pagatíngban sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a tauo sa -pagcomercio, sa pagpálit ug pagbalígya. - -Empozar. = Pagsolód sa bisan onsa sa atábay. - -Emprendedor. = Ang magatóyo sa pagbóhat ug pagtóman sa mg̃a bohat ng̃a -cating̃aláhan ug macóli. - -Emprender. = Sogod, pagtóman sa mang̃a bohat ng̃a macóli. - -Empreñar. = Pagpamábdos sa mg̃a babáye ug sa mg̃a mananáp ng̃a baye. - -Empresa. = Bohat ng̃a macóli ug cating̃aláhan. * Pagtóyo sa pagbóhat sa -bisan onsa. - -Empresario. = Ang miápil sa bisan onsang bohat con pagpatigáyon. - -Empréstito. = Pagcaólos, pagcabáilo ug ang guibáilo con ang giólos, ang -inóslan. - -Empujar. V. Empellar. - -Empuje. V. Empellon. - -Empujon. = Idem. - -Empulgar. = Paghógot sa pisi sa bosog sa pagbóhi ug maáyo sa paná. - -Empuñador. = Ang nagacómcom, ang magacópot. - -Empuñadura. = Polóan, caláptan sa cales, sa campílang, &c. - -Empuñar. = Pagcópot, pagcóyot sa polóan, sa caláptan, sa bisan onsa. - -Emulacion. = Pagíng̃on, pagbóhat maíng̃on sa guibóhat sa obán. - -Emulador. = Ang magaílog sa lain, ang magabóhat maíng̃on sa guibóhat -nia. - -Emular. V. Emulacion. - -Émulo. = Aoay, caáoay, ang magaílog. - -Emunctorios. = Losay. - -Emundacion. = Pagcahínis, pagcapáhid, pagcanósnos. - - - -EN - -En. = Sa. - -Enaceitarse. = Paglána. - -Enaguachar. = Pagtóbig, pagponó sa tobig sa bisan onsa. - -Enaguas. = Laguas, bisti con saya ng̃a guibisti sa mg̃a babáye sa ilálom -sa obán ng̃a mg̃a saya, ug ng̃a guipadápat nila sa laoas ug guitácgos nila -sa haoac. - -Enaguazar. V. Enaguachar. - -Enajenable. = Ang arang ihátag sa lain. - -Enajenacion. = Pagcahátag sa bisan onsa sa lain. * Pagcaoaláy -pagmátng̃on ug pagpamáti. * V. Embeleso. - -Enajenar. = Hatag. * V. Embelesar. - -Enalbardar. = Pagtáod, pagbótang sa mg̃a siya (mang̃a albarda) sa mg̃a -borrico, &c. * Pagpótus sa itlog con sa binócboc sa bisan onsang -calán-on ng̃a pagapritóhon. - -Enalmagrar. = Pagtína sa almagre, sa mapolá. - -Enamarillecerse. = Paglálag. - -Enamoradamente. = Sa paghigógma, sa dagcóng gugma. - -Enamoradizo. = Ang masáyon mahagúgma. - -Enamorado. = Ang mahagúgma, ang may gugma sa lain. - -Enamorador. = Ang nagamorál, ang mamólong sa mg̃a polong ng̃a icapasábot -sa iang gugma. - -Enamorante. = Idem. - -Enamorar. = Paghigúgma sa lain, pagpatigáyon sa bisan cansa arón -higugmáon sa lain, pagamoral. - -Enamoricarse. = Paghigúgma sa lain sa diótay ng̃a gugma. - -Enano. = Pandácan, potot. - -Enarbolar. = Pagósoag sa bisan onsa, pagbótang sa itáas. - -Enardecer. = Pagdagcó sa mg̃a cailíbgon. - -Enarenacion. = Apog ug balás ng̃a sinácot, pagcasacót sa apog ug sa -balás. - -Enarenar. = Pagbótang, pagponó sa bisan onsa sa balás. - -Enarmonar. V. Empinar. - -Enastar. = Pagtáod sa togdánan sa bangcao, sala páng, &c. - -Encabalgamiento. = Cureña, ug bisan onsa ng̃a pagataólan sa mg̃a lothang. - -Encabalgante. = Ang magacabayo. - -Encabalgar. = Pagcabayo. * Pagtóngtong sa usá ca botang sa ibábao sa -lain ng̃a botang. - -Encabellecerse. = Pagtoróc sa bohóc. - -Encabestrar. = Pagbótang, pagtáod sa cabestro sa mg̃a mananáp. - -Encabezamiento. = Padron ng̃a sinolátan sa mg̃a táuo ng̃atanán ng̃a -nanagbóhis, ug ang pagsólat sa maong mg̃a táuo. * Cahosáyan sa -cadaghánan sa mg̃a tampa con tampo ng̃a baláydon sa mg̃a molópio sa usá ca -longsod. * Sinógdan sa mg̃a solat. - -Encabezar. = Pagsólat sa padron sa mg̃a bomolóhis. * Pagbótang sa -sinógdan sa mg̃a solat. - -Encabriar. = Pagtáod sa mg̃a cahoy ng̃a quinahánglan sa pagbóhat sa mg̃a -atóp sa mg̃a oaláy. - -Encabritarse. = Pagtíndog sa mg̃a cabayo sa pagtónob lamang sa ilang -dohá ca tiil sa pang̃olahían. - -Encadenamiento. = Pagcahócot, pagcahícot, pagcabáat sa mg̃a talicalá. - -Encadenar. = Paghócot pagbáat, paghícot sa mang̃a talicalá. - -Encajador. = Ang magapaáng̃ay sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. - -Encajar. = Solód, ang̃ay, botang, taod, pasoc, pansal. * Pagbácac, -pagólo olo, pagsólog solog. - -Encaje. = Lugar ng̃a pagaang̃áyan ug pagataólan sa bisan onsa. * Paglabra -sa mg̃a panápton ng̃a magacahínag ug magacaláin lain ug dagoay. - -Encajonado. = Bongbong, cota sa lonlon ng̃a yota, ng̃a pagaboháton sa -talioála sa dohá ca papán sa paglúgpit ug maáyo ug sa pagdásoc sa maong -yota. - -Encajonar. = Pagsolód sa bisan onsa sa mg̃a cajon. - -Encalabozar. = Pagbilánggo, pagpreso. - -Encalabrinar. = Pagláin, pagbórong sa olo. * Pagtóyo sa minatúod sa -bisan onsa, sa díli pasámbag ang táuo ng̃a nagatúyo. - -Encalar. = Pagápog, paghílog, pagdíhog sa apog sa bisan onsa. - -Encalanarse. = Pagcótas sa mg̃a mananáp, paghágo, guican sa pagbóhat ng̃a -canónay con sa dagcóng caínit. * Paglínao caáyo, pagoalá sa hang̃in. - -Encalvecer. = Pagópao. - -Encalladero. = Lugar ng̃a pagasangládan sa mg̃a sacayán. - -Encallar. = Sanglád. * Paghilábot sa bisan onsang holosáyon sa oaláy -quinaádman sa pagtóman ug maáyo. - -Encallecer. = Pagcóbal. - -Encallecido. = Táuo ng̃a naánad sa mg̃a salá, sa mg̃a calisdánan ug sa mg̃a -cahágo. - -Encallejonar. = Pagsolód sa dalan ng̃a haíctin ug masígpit. - -Encamarse. = Paglígad sa higdáan. * Paghígda, paghápay sa homáy, maís, -&c., sa dihá pa sa yota, guican sa pagcahorós sa hang̃in, sa pagcabáscog -sa olan, &c. - -Encambijar. = Pagpadápit sa tobig, pagdála sa bisan asa, sa mg̃a -sandayóng. - -Encambronar. = Paglípot, paglibót sa mg̃a sagbot ug mg̃a sang̃á ng̃a toncan -sa mg̃a cabalánan. * Paglíg-on sa mg̃a pothao sa bisan onsa. - -Encaminar. = Pagtódlo sa dalan. * Pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa guitúyo. - -Encampanado. = Ang may dagoay sa ling̃ánay. - -Encampanarse. = Pagpadáyeg sa bisan cansa, arón pagaíngnon sa ubán ng̃a -maáyong laláqui sía. - -Encanalar. V. Encambijar. * Ilog. - -Encanarse. = Pagcotáng, paggáhi sa mg̃a bátang diótay ng̃a boot maghílac -ug díli sila macahímo, loom. - -Encandecerse. = Pagbága sa bisan onsa. - -Encandilado. = Bisan onsa ng̃a motíndog. - -Encandilar. = Soláo. * Pagcaláyo, paghoyóp sa caláyo arón masíga. * -Pagpolá sa mg̃a matá sa nacaínom sa daghan vino, aguardiente, &c. - -Encanecer. = Oban, pagpoti sa bohóc. * Pagtigúlang. - -Encanijar. = Pagpaníoang sa mg̃a bátang diótay tong̃ód cay guipasóso -caníla ang daótan ng̃a gatas. * Pagníoang sa mang̃a báta tong̃ód sa bisan -onsang saquét. - -Encanillar. = Pagcaniyas. - -Encantado. = Táuo ng̃a boang boang, hong̃og. * Ang dili magapatalínghog -sa guipamólong canía. - -Encantador. = Balbal, asoang, onglo. - -Encantar. = Pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan, tong̃ód sa gahóm sa -yaoa, ing̃on sa pagtóo sa mg̃a táuo ng̃a cabos. - -Encanto. = Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan. - -Encantusar. = Paglímbong sa mg̃a polong ng̃a icaálam alam. - -Encañado. = Sandayóng ng̃a pagaaguían sa tobig. * Mang̃a tinócod ng̃a -linála sa mg̃a lipac ng̃a caoáyan ng̃a ibótang sa bisan asa. - -Encañar. V. Encambijar. * Pagbótang sa mg̃a caoáyan con mg̃a bagácay sa -bisan asa. * Pagbódbod sa hilo, igagáma, &c., sa mg̃a caniyas, ng̃a -isolód sa lanzadera. - -Encañizada. = Alad sa mg̃a caoáyan con mg̃a bagácay sa pagbóhi sa mg̃a -isda sa mg̃a sobá, mang̃a danao, &c., arón díli sila macabóhi. - -Encañonar. = Pagtoróc sa mg̃a balahíbo sa mang̃a langgam. - -Encapachar. = Pagsolód sa bisan onsa sa bocág, sa bacat, &c. - -Encapillarse. = Pagtábon sa laoas sa bisan onsa ng̃a bisti, ug labí pa -sa mg̃a bisti ng̃a isóol sa olo maíng̃on sa sinína. - -Encapotar. = Pagtábon sa capote. * Pagbolíng-it, pagpaísog sa nauong. * -Pagdág-om sa calibótan sa mg̃a dag-om ng̃a maítom ug mabága. - -Encapricharse. = Pagtóyo sa bisan onsa, pagdáyon sa bisan onsang húna -húna sa tinóyo caáyo. - -Encaramar. = Pagósoag, pagtóngtong sa bisan onsa ng̃a botang sa lain ng̃a -botang. * Pagósoag sa cahímtang sa táuo, paghátag sa mg̃a táuo sa opicio -ng̃a hatáas. - -Encarar. = Pagatóbang, pagatbang, pagtong̃ód. - -Encaratularse. = Pagtábong sa nauong sa nauong nauong sa papel, sa -panápton, &c. - -Encarcelacion. = Pagcabilánggo, pagcapreso. - -Encarcelar. = Bilánggo, pagpreso, pagsolód sa preso, sa pagcapreso. - -Encarecedor. = Ang magatóbo sa soguílon, ang magapadagcó un magalabí sa -guisógid nía. - -Encarecer. = Pagósoag, pagdagcó sa bili sa bisan onsa. * Pagdáyeg ng̃a -labí sa casaráng̃an. * Pagpadagcó, pagpalabí sa soguílon. - -Encarecimiento. = Pagcadagcó sa bili sa bisan onsa. * Pagtóyo sa -pagbóhat sa bisan onsa, pagcatinóod, pagcasingcámot. - -Encargar. = Togon, togyan. - -Encargo. = Idem. - -Encariñar. = Gugma. * Palángga. - -Encarnacion. = Ang pagcatáuo sa atong Guinóong Jesucristo sa tian ng̃a -olay oyámot ni María Santísima, sa laláng ug gahóm sa icatoló ca -Personas sa Santísima Trinidad, ng̃a ang Espíritu Santo. * Color sa onód -con sa carne ng̃a icapíntal sa nauong sa mang̃a laráoan. - -Encarnadino. = Color ng̃a mapolá ng̃a obos, molomalospád. - -Encarnadura. = Pagcalisód, con pagcasáyon sa pagtámbal sa mg̃a samad sa -mg̃a laoas. - -Encarnamiento. = Pagtobó sa onód sa mg̃a samad, pagonód. - -Encarnar. V. Encarnacion hasta color. * Pagtámboc sa naníoang. * -Pagdolót, pagsolód sa paná, sa cales, &c., sa mg̃a laoas. * Pagsácot sa -osa ca botang sa lain ng̃a botang. * Pagánad sa mg̃a iró sa pagápas ug -pagpatáy sa obán ng̃a mg̃a mananáp, sa pagpacáon caníla sa onód sa mg̃a -mananáp ng̃a pinatáy ng̃a daan. - -Encarnativo. = Tambal ng̃a igahónal sa mg̃a samad arón motóbo ang bag-ong -onód. - -Encarnecer. = Pagtámboc, pagsópang. - -Encarnizado. = Mapolá caáyo, ing̃on sa color sa onód con sa dogó. * Matá -ng̃a poláhon. - -Encarnizamiento. = Pagcáon sa carne sa dagcóng caíbog; maíng̃on ng̃a -guibóhat sa mg̃a iró. * Pagcabáng̃is, pagcadomót. - -Encarnizar. = Pagpacáon sa mg̃a iró sa onód sa obán ng̃a mg̃a mananáp ng̃a -pinatáy, arón mang̃ísog sila. * Pagpanuyó ng̃a dagcó, pagbáng̃is, -pagdomót. - -Encarrillar. = Paghópot sa mg̃a carro, mg̃a galíng̃an, mg̃a coche, &c. - -Encarroñar. = Pagpadonót sa bisan onsa. - -Encarrujarse. = Paglóco, paglicó, pagcólong sa bisan onsa. - -Encartacion. = Encabezamiento. * Pagbáyad sa mg̃a guinsacópan sa ilang -ponóan con agálon sa catongdánan ng̃a baláydon sa timáan sa ilang -pagcasácop. - -Encartamiento. = Paghócom, pagsentencia, guican sa matúod ng̃a hocom, sa -táuo ng̃a saláan ug ng̃a nalágueu, ug ng̃a oalá boot paquíta sa hocmánan -bisan ng̃a guibólong ug guitáoag. - -Encartar. = Idem. - -Encasar. = Pagbálic sa bocóg ng̃a nalisá sa iang lugar. - -Encasquetar. = Pagbótang sa calo sa olo, pagtábon sa olo sa calo. * -Pagdáyon sa bisan cansa sa iang guihóna hona ng̃a caogalíng̃on, sa díli -pasámbag sa lain. - -Encastar. = Pagáyo sa lioat sa mg̃a mananáp ug sa mg̃a táuo, sa pagsácot -sa obán ng̃a mg̃a táuo con mg̃a mananáp ng̃a maáyo. * Paglíoat, -pagpang̃ánac. - -Encastillado. = Táuo ng̃a palábi labíhon. - -Encastillar. = Paglíg-on sa bisan onsang lugar sa mg̃a cota, mg̃a -lantáoan, mg̃a baluarte. * Pagsócol sa mg̃a caáoay cutub sa solód sa mg̃a -baluarte ug mg̃a cota. * Pagdáyon sa caogalíng̃on ng̃a húna húna sa díli -magtagád sa mg̃a pagsámbag. - -Encavarse. = Paghóbong sa mg̃a mananáp, mang̃a langgam, mg̃a baboy, &c., -sa mg̃a bohó, mang̃a lang̃ob, &c. - -Encebollado. = Guinisál sa onód, sa carne, ng̃a sináctan sa seboyas ug -sa mg̃a panácot. - -Encella. = Hormáhan ng̃a pagabobátan sa mg̃a queso. - -Encellar. = Paggáma, pagbóhat sa mg̃a queso. - -Encenagado. = Ang sináctan sa lapoc, sa yánang sa pisac. - -Encenagarse. = Pagsolód sa pisácan, sa lapoc, sa cayanáng̃an. - -Encender. = Pagpasíga, pagsogá. - -Encendidamente. = Sa pagcaínit. - -Encendimiento. = Pagcasónog. * Pagcadagcó sa casocó, sa caligótgot, sa -hilánat, &c. * Pagcaínit sa mang̃a cailíbgon. - -Encenizar. = Pagbótang sa abó sa bisan asa. - -Encentador. = Ang nagasógod, ang nagaóna sa bisan onsa. - -Encentadura. = Pagcasógor, sinógdan. - -Encentar. V. Decentar. - -Encepar. = Pagbilánggo, pagsolód sa bisan cansa sa bilanggóan. * -Paggamót sa mg̃a tanóm. - -Encerado. = Panápton con papel ng̃a guidíhog ug guibólit sa talo. * -Hampol, haclop ng̃a guibóhat sa talo ug sa obán ng̃a mg̃a tambal. * Ang -may color sa talo. * Ang natibúoc ug nahágcot, ang esposo. - -Enceramiento. = Pagbólit, pagdíhog sa talo sa bisan onsa. - -Encerar. = Idem. - -Encerradero. = Lugar ng̃a pagahipósan sa mg̃a hayópan, sa mg̃a mananáp. - -Encerrador. = Ang magapasolód ug bisan onsa sa bisan díin. * Ang -magapasolód sa alad sa mg̃a mananáp. - -Encerrar. = Solód. * Locop. * Paglícay sa calibótan ug pagsolód sa usá -ca convento. - -Encerrona. = Pagcalícay sa mg̃a táuo, sa pila ca adlao, sa calibótan, sa -pagtóman ug pagbóhat sa bisan onsa. - -Encestar. = Pagbótang, paghípos sa bisan onsa, sa bocág, sa tagácan. - -Encía. = Lagos. - -Enciclopedia. = Pagcaípon, catilíngban sa mg̃a quinaádman. - -Encierro. = Bilanggóan ng̃a malisód. * Lugar ng̃a pagapóyan sa obán ng̃a -mg̃a táuo ng̃a nagabía ug nanaglícay sa calibótan. - -Encima. = Sa ibábao, sa itáas. - -Encina. = Cahoy sa España. - -Encinar. = Boquid, solóp con lugar ng̃a guinatódcan sa mg̃a encina. - -Encinta. = Babáyeng samcon, mabdos. - -Encintar. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mang̃a cintas. - -Enclaustrado. = Ang misolód ug ang guipasolód sa usá ca convento. - -Enclavar. = Lansang, paglíg-on sa mg̃a lansang. - -Enclavijar. = Paglang̃áquit sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * -Pagtáod sa mg̃a clavija sa mg̃a tolónggon. - -Enclenque. = Ang maloyáhon, masaquéton. - -Enclocar. = Paglómlom. - -Encobar. = Idem, pagcopóy sa mg̃a langgam, pagpoyó sa ibábao sa mg̃a -itlog arón mapisó. - -Encobrado. = Salapí, boláoan, &c., ng̃a may sacót sa tombága. * Ang may -color sa tombága. - -Encoger. = Coló, cocó, hiyac, ticóngcong, copos, ocnol, ocnoc. * -Paglóya sa boot sa casing casing. * Pagólao, pagtálao. * Quipi, balólo, -quibícob, balicótot. - -Encogidamente. = Sa diótay ng̃a casing casing, sa catálao. - -Encogido. = Ang matálao, ang maólao, ang mahádloc sa pagatóbang ug sa -pagpamólong. - -Encojar. = Piáng, quiang. - -Encoladura. = Pagcapílit sa cola. - -Encolamiento. = Idem. - -Encolar. = Pagpílit sa bisan onsa sa cola, pilit, docot, tapot. - -Encolerizar. = Pagpasocó, pagpaligótgot, pagpanoyó. - -Encomendable. = Ang arang itógon. - -Encomendar. = Togon, togyan. - -Encomendero. = Ang guitógnan sa bisan onsa, ang guitogyánan. - -Encomiador. = Ang magadáyeg. - -Encomienda. = Togon. * Cahímtang ng̃a banságon ng̃a itógot sa Guinóong -hari sa obán ng̃a mg̃a sacop nia sa timáan sa iang maáyong boot ug sa -pagbálos sa mg̃a pahanóngdan. * Ang cruz ng̃a guidála sa mg̃a caballero -ng̃a sináb-ong sa ilang bisti, ug ng̃a guitógot caníla sa Guinóong hari. -* Pagdáyeg. * Dalángpan. * Pagcomostá, pagpang̃omostá. - -Encomio. = Pagdáyeg. - -Encompadrar. = Pagcógos, pagcódcod sa anac sa lain, sa pagbóñag ug -pagpirma canía. * Paghigála, pagábian. - -Enconamiento. = Pagcacalamáyo, pagcaínsoy, pagcahóbag sa mg̃a bahin sa -laoas ng̃a nahasámad sa tonoc, con guipáac sa iró, sa laoa laoa, &c. - -Enconar. = Calamáyo, insoy. - -Encono. = Domót, daótan ng̃a pagbóot. - -Enconoso. = Daótan, bisan onsa ng̃a macadáot. * Ang masáyon magadomót sa -isigcatáuo. - -Encontradamente. = Sa pagcabátoc. - -Encontradizo. = Ang ihibálag. * Pagbólong sa bisan cansa arón ihibálag, -bisan ng̃a pagaíngnon ng̃a oalá toyóon ang pagbólong, ang paghisógat. - -Encontrado. = Bisan onsa ng̃a botang ng̃a atbang sa lain ng̃a botang. - -Encontrar. = Sogat, tagbo, tabo, caplag, balag, quita. * Pagáoay, -pagbíquil biquil sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo. * Díli pagóyon, dili -pagáng̃ay sa mang̃a huna huna ug mg̃a pagbóot. - -Encontron. = Pagcatumpálac, pagcadósmog, pagcadámag. - -Encopetado. = Palábi labíbon, parayégon, ang magapagcadagcó. - -Encorachar. = Paghípos sa sorlánan sa mg̃a manggad ng̃a ihátod sa bisan -díin. - -Encorajar. = Pagpaísog, pagpapong̃ót, pagpong̃ót. - -Encorar. = Pagtábon, pagtáclob sa bisan onsa sa panit, pasolód ug bisan -onsa sa solód sa usá ca panit. - -Encorazado. = Ang guitabónan sa batong batong. * Ang guitabónan sa -panit. - -Encorchetar. = Pagtáod sa cao-it, sa sab-it. - -Encordar. = Pagtáod sa mg̃a coldas sa mg̃a tolónggon. * Pagbáat, -pagtácgos, sa maáyong pagbódbod, sa bisan onsa, sa mg̃a lobid, sa mg̃a -pisi. - -Encordelar. = Pagbáat, paghógot, paghócot sa bisan onsa sa mg̃a pisi. - -Encordonar. = Pagtáod, pagbótang sa mg̃a saguioálo, sa mg̃a cordon, sa -bisan onsa. - -Encorecer. = Pagtóbo sa panit sa mang̃a samad. - -Encornadura. = Ang pagcabótang sa mg̃a song̃áy sa mg̃a mananáp ng̃a -song̃áyan. - -Encornudar. = Pagpacasalá sa babáye ng̃a miño. * Pagtoróc sa mg̃a song̃áy. - -Encorozar. = Pagtáod, pagbisti sa bisan cansa sa calo calo ng̃a -mang̃íl-ad, arón maólao. - -Encorralar. = Pagábog, pagpasolód sa alad, sa toril, sa mg̃a hayópan. - -Encortinar. = Pagtábil sa mg̃a solód, sa mg̃a cadalánan, &c. - -Encorvada. = Pagcabóctot, pagcabalicó, pagcabalíquig, pagcasócong, -pagcasóctot, pagcacóob, pagcaticóbo, pagcadóa, pagcadocó, pagcaticóco. - -Encorvadura. = Idem. - -Encorvamiento. = Idem. - -Encorvar. = Boctot. * Balíquig, balicó, socong, soctot, coob, ticó, -ticóbo, doa, docó. * Paglában, pagtábang, pagpalángga sa usa ca tauo -labí ng̃a sa lain ng̃a tauo, sa oaláy cataróng̃an. - -Encostradura. = Cogan. - -Encovadura. = Pagsolód sa bisan onsa sa usa ca bohó con lang̃ob. - -Encovar. = Idem. * Locop, sacop. * Tipíg. * Pagpahóbong sa bisan cansa. - -Encrasar. = Pagespeso sa bisan onsa, sa tobig, sa vino, sa sabáo, &c. - -Encrespador. = Capandáyan sa pagcólong sa bohóc. - -Encrespadura. = Pagcacólong sa bohóc guican sa cahádloc, sa catálao, sa -cacógmat. - -Encrespar. = Colong. * Pagbálod ng̃a dagcó sa dagat. * Pagdagcó sa -pagbíquil biquil sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo. - -Encrestado. = Palábi balíhon. - -Encrucijada. = Lugar ng̃a pagasogátan ug pagacóros corósan sa mg̃a dalan. - -Encrudecer. = Pagpahílao sa bisan onsa. * Pagpasocó, pagpaligótgot. - -Encruelecer. = Pagsámbag, pagpógos sa bisan cansa arón mabáng̃is sia ug -mahímo ug mamomógos. - -Encuadernar. = Pagípon, patíp-oc sa daghánan ng̃a mg̃a papel, ng̃a -pagtahíon ug pagabotáng̃an sa sapáo. * Paghósay, pagpahigála sa mg̃a táuo -ng̃a nanagáoay. - -Encubar. = Pagsolód sa vino, sa aguardiente, sa soca, &c., sa mg̃a cuba. -* Pagsolód sa mg̃a táuo ng̃a saláan oyámot sa usá ca coba, ubán sa usá ca -manóc ng̃a laqui, usá ca amó ng̃a baye, usá ca iró ug usá co saoa, ug -pagbalíbag caníla sa tobig. - -Encubertar. = Pagtábon sa bisan onsa sa mg̃a panápton. * Pagtábon sa -laoas sa bisan onsa ng̃a icaságang sa mg̃a pagbónal sa caáoay. - -Encubierta. = Limbong, borhi. - -Encubiertamente. = Sa pagcatinágo, sa limbong, sa pagcabódhi. - -Encubridor. = Ang magatábon, ang díli magtóg-an sa hingbalóan, ang -magacágon cagon sa mg̃a saláan. * Cagon cagon. - -Encubrir. = Pagtábon, paghílom, díli pagtóg-an sa hingbalóan. * -Pagcágon cagon. - -Encuentro. V. Encontron. * Paghisógat, paghitágbo, paghitábo, -pagcahibálag. - -Encuitarse. = Pagyógot, pagmíng̃ao, pagsáquet. - -Encumbrado. = Hatáas, halángdon. - -Encumbramiento. = Pagcatáas, cataáson, guitáson. - -Encumbrar. = Pagósoag, pagbótang sa itáas. * Paghátag sa bisan cansa sa -maáyong dong̃og, tong̃ód sa cahímtang con opicio ng̃a mahál ug bilídhon. * -Pagpalábi labi. - -Encunar. = Pagcólan sa báta sa iang higdáan. - -Encurtir. = Paggámos sa mg̃a sile ug bisan onsa ng̃a otána, paghólom sa -soca. - -Enchancletar. = Pagsinelás, pagbísti sa mg̃a sapín sa díli isóol ang -tiil dapit sa ticód. - -Encharcarse. = Pagtóbig, pagdánao sa bisan onsang lugar, paglónop. - -Endeble. = Malóya, ang oalay cosóg ug gahóm, mahóyang. - -Endecha. = Pagcanta ng̃a ming̃áuon caáyo ng̃a ang̃ay lamang sa mg̃a -hintúngdan sa mg̃a minatáy. - -Endechar. = Pagcanta ug mamíng̃ao caáyo sa pagdómdom sa mg̃a minatáy. * -Pagyógot, paggóol, pagsobó, pagmíng̃ao. - -Endemoniado. = Guiyáoa yaoáan, ang guisódlan sa yaoa. * Táuo ng̃a daótan -oyámot, ng̃a macadáot sa obán. - -Endentado. = Bisan onsa ng̃a may ng̃ipon, guinting guinting. - -Endentar. = Pagpahaáng̃ay sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. - -Endentecer. = Pagsógod sa pagtoróc sa ng̃ipon. - -Enderezadamente. = Sa pagcaláctod, sa pagtól-id. - -Enderezado. = Ang macapólos, ang moáng̃ay. - -Enderezador. = Ang maálam maghópot, magalíma sa baláy, ug ang macasóhay -sa díli maáyo, sa nagobót. - -Enderezamiento. = Pagcatól-id, pagcatános sa nabalíquig. - -Enderezar. = Tol-id, tanos, lactod. * Paghópot, pagalíma ug maáyo sa -bisan onsa. * Paghósay sa nabóloc, sa nagobót. * Pagsáoay, pagbárlong. -* Pagándam, pagtagána. * Pagdáyan dayan. * Pagtóyo sa bisan onsa. * -Toyod, toihácao, toyhad. * Libárot, baliácag. - -Endiablada. = Dola ng̃a pagaboháton sa mg̃a táuo ng̃a nagacayáoa sila sa -ilang pagbistí, nanagbóloc ug nagabánha sila caáyo. - -Endiabladamente. = Sa pagcadaótan, sa pagcang̃íl-ad. - -Endiablado. = Malágsot, daótan, mang̃íl-ad oyámot, ang macadáot. - -Endiosamiento. = Pagpalábi labi, pagparáyeg ng̃a labí sa casaráng̃an. - -Endiosar. = Pagbótang, pagíla sa bisan cansa sa pagcadios. * V. el -anterior. - -Endoblado. = Hayop, nati ng̃a magasóso sa iang mahán ug sa lain carnero -ng̃a baye. - -Endosar. = Paghátag sa lain sa papel ng̃a mahál, arón modáoat sa salapí -ng̃a guisólat sa maong papel. - -Endrina. = Sirioelas ng̃a ihálas, sa España. - -Endrino. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa sirioelas ng̃a ihálas. - -Endulzar. = Pagtám-is sa bisan onsa. * Pagpatigáyon arón mahímo ng̃a -antóson ang mg̃a calisdánan ug mg̃a cahágo. - -Endurar. = Paghínay hinay sa paggasto, pagdolodagínot. * Pagántos, -pagáco, pagílob. * Pagbáyan bayan sa bisan onsa ng̃a quinahánglan ng̃a -pagboháton. - -Endurecer. = Paggáhi, pagpatíga, pagpaquínol sa bisan onsa. * -Pagpabáscog sa laoas arón dili padáog sa pagbóhat, sa mg̃a cahágo ug mg̃a -calisdánan. * Pagpasocó, pagpaligótgot. * Pagbáng̃is, pagáyad sa -pagpoáng̃od, sa calóoy. - -Endurecimiento. = Pagcagáhi. * Pagcabáng̃is, pagcaoaláy calóoy. - -Enebrar aguja. = Tanóg. - -Enemiga. = Domót, daótan ng̃a pagbóot. - -Enemigamente. = Sa pagcadaótan ng̃a bóot, sa domót. - -Enemigo. = Aoay, caáoay, contra, batoc. * Ang may daótan ng̃a pagbóot sa -isigcatáuo con sa isigcaíng̃on. - -Enemistad. = Daótan ng̃a bóot, pagcaáoay, díli pagóyon, díli pagáng̃ay sa -mg̃a cabobót-on sa mang̃a táuo, cabíquil sa boot. - -Enemistarse. = Pagáoay. - -Energía. = Pagcasingcámot, pagbóhat sa bisan onsa sa tinóyo caáyo. - -Enérgicamente. = Sa minatúod, sa tinóyo, sa masingcámot. - -Enérgico. = Ang magabóhat sa minatúod, sa tinóyo caáyo, sa masingcámot. - -Energúmeno. = Táuo ng̃a guisódlan sa yaoa. - -Enero. = Enero, ang nahaónang bolan sa tagsa ca túig. - -Enervar. = Pagmalóya, pagcóha sa cosóg, sa gahóm. - -Enfadadizo. = Táuo ng̃a masáyon masocó, manoyó, mabaláca. - -Enfadar. = Socó, panoyó, baláca, aquig. - -Enfado. = Casocó, caligótgot, caáquig, pagpanoyó cabaláca. - -Enfadoso. = Ang macasocó, macapanoyó, macaligótgot. - -Enfaldar. = Paghípos, paglólho sa mg̃a saya, quimon, oas oas. - -Enfardar. = Pagbóhat sa mg̃a pardo, sa mg̃a potus, pagpótus. - -Enfardelador. = Ang nagabáat sa mg̃a potus sa paglólan sa mg̃a sacayán. - -Enfardeladura. = Paghípos sa mg̃a manggad sa mg̃a fardo, sa mg̃a potús. * -Pagpótus. - -Enfardelar. = Pagpótus, paggáma sa mg̃a pardo. - -Enfático. = Polong ng̃a may hintóngdan ng̃a dagcó, ug ang táuo ng̃a -mamólong sa maong polong, ng̃a may tuyong dagcó. - -Enfermar. = Saquét, pagmalóya. - -Enfermedad. = Casaquét, caól-ol, calúya. - -Enfermería. = Baláy con lugar ng̃a pagabotáng̃an ug pagahipósan sa mang̃a -masaquét. - -Enfermero. = Táuo ng̃a magabántay, magahópot ug magaalíma sa mg̃a -masaquét. * Lugar ng̃a salaquétan. * Malóya. - -Enfervorizar. = Pagpaísog. - -Enfielar. = Pagtárong sa mg̃a timbáng̃an, songcad. - -Enfilar. = Pagtaláy, pagtaláytay. - -Enfitéusis. = Paghátag sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo sa iyang yota, -sa baláy, &c., arón baydan sia sa salapí ng̃a guisabótan nila, ug arón -macóha sa polós sa baláy, sa yota, &c., ang táuo ng̃a nagaábang. - -Enfiteuta. = Ang táuo ng̃a may catongdánan sa pagbáyad sa abang sa yota, -sa baláy, &c., ng̃a guiabáng̃an nia sa tagía ng̃a nagapaábang canía. - -Enfitéutico. = Bisan onsa ng̃a guipaábang sa lain. - -Enflaquecer. = Pagníoang, paglóya. - -Enflaquecidamente. = Sa pagcaníoang, sa pagcalóya. - -Enflaquecimiento. = Caníoang, calóya. - -Enflechado. = Ang bosog ng̃a guitaólan sa paná. - -Enfrascar. = Pagbótang sa vino, sa tobig, &c., sa mg̃a frasco, sa mg̃a -boteya. * Paglacát, pagtála sa mg̃a casolópan. * Pagbóhat sa bisan onsa -sa tinóyo caáyo, sa masingcámot. - -Enfrenador. = Ang magatáod sa preno sa mg̃a mananáp. - -Enfrenar. = Pagtáod, pagpatáng̃ag sa preno sa mg̃a mananáp. - -Enfrente. = Sa atobáng̃an, sa atbang. - -Enfriadera. = Sorlánan ng̃a pagabognáoan sa bisan onsa ng̃a ilímnon. - -Enfriadero. = Lugar ng̃a pagabognáoan sa bisan onsa. - -Enfriador. = Idem. * Ang magapabógnao ug macabógnao. - -Enfriamiento. = Pagcabógnao. - -Enfriar. = Bognao, tognao. * Paginádlao. - -Enfundar. = Pagsolód sa bisan onsa sa iang punda, sa iang postánan. * -Pagponó, pagdásoc. - -Enfurecer. = Socó, ligótgot, baláca, panoyó, pagpalábi labi. * Paghorós -sa hang̃in, paggobót, pagbálod ng̃a dagcó sa dagat. - -Enfurruñarse. = Socó, baláca, bagólbol, bagótbot. - -Engace. = Pagcalang̃áquit sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. - -Engaitador. = Bacácon, malilímbong, malimbóng̃on. - -Engaitar. = Pagálam alam sa bisan cansa, pagpógos canía sa mg̃a polong -ng̃a malómo, arón magabóhat sa díli onta boot magbóhat. - -Engalanar. = Pagtahóm, pagdáyan dayan sa bisan onsa, pagányag, -pagníndot. - -Engallado. = Matól-id, matárong. - -Enganchador. = Ang magacáo-it sa bisan onsa. - -Enganchamiento. = Pagcacáo-it. * Ang salapí ng̃a ihátag sa bisan cansa, -arón mosolód sa pagcasoldados. - -Enganchar. = Pagcóha sa bisan onsa sa cao-it. * Pagálam alam sa bisan -cansa, arón mosolód sa pagcasoldados, ug arón magabóhat sa lain ng̃a -bohat. - -Enganche. V. Enganchamiento. - -Engañabobos. = Ang bacácon, ang magalímbong sa mg̃a táuo ng̃a cabos, ng̃a -oaláy quinaádman. - -Engañadizo. = Ang masáyon masayóp, ang masáyon limbóng̃an. - -Engañador. = Bacácon, ang magalímbong, ang magaólo olo. - -Engañante. = Idem. - -Engañar. = Paglímbong, pagólo olo. * Pagsayóp, pagpasayóp. - -Engañifa. = Limbong ng̃a guipacaíng̃on ng̃a macapólos. - -Engaño. = Bacac, limbong. * Sayóp. - -Engañosamente. = Sa bacac, sa limbong. * Sa pagcasayóp. - -Engañoso. = Ang macalímbong. * Ang magapasayóp. - -Engarabatar. V. Enganchar hasta pagálam. * V. Encorvar. - -Engarabitarse. = Pagsáca sa itáas. - -Engarbarse. = Pagtógdong, pagbátog sa mg̃a langgam sa mg̃a lugar ng̃a -labíng hatáas. - -Engarbullarse. = Sacót, boloc, gobót. - -Engarce. = Pagcatóhog. - -Engargantar. = Pagsolód sa bisan onsa sa totónlan. - -Engaritar. = Paglíg-on sa mg̃a cota sa pagbóhat sa mg̃a lantáoan, mg̃a -baluarte, &c. - -Engarrafar. = Pagcóbot, pagcóyot, pagcópot sa mabáscog sa bisan onsa. - -Engarzador. = Ang magatóhog. - -Engarzar. = Pagtóhog. - -Engastar. = Paglobóng sa mg̃a batóng mahál, sa mg̃a motia, &c., sa -salapí, sa boláoan, &c. - -Engatado. = Táuo ng̃a tampalásan, caoatán, maninicás, mang̃ang̃áhas. - -Engatar. = Pagálam alam sa paglímbong. - -Engatusar. = Pagálam alam sa pagdáng̃at sa guitóyo. - -Engazar. V. Engarzar. - -Engendrador. = Ang magalioat, ang magapasámcom. * Ang magagáma, -macahímo ug magabóhat sa bisan onsa. - -Engendrante. = Idem. - -Engendrar. = Paglíoat sa isigcaíng̃on. * Pagbóhat, paggáma, paghimo. - -Engendro. = Ang báta con mananáp sa dihá pa sa tian sa inahán. * Táuo -con mananáp ng̃a guiánac sa díli hingpit. * Báta ng̃a condátan, sa daótan -ng̃a batásan, sa malágsot ng̃a cagaoían. - -Engibar. = Pagbóctot sa bisan cansa. - -Engolfar. = Pagsolód sa sacayán sa dagcóng lauod. - -Engolondrinarse. = Pagpalábi labi. - -Engolosinarse. = Pagánad sa bisan onsa. * Paghigógma, pagíbog, -pagpanghináot. - -Engolletado. = Palábi labíhon. - -Engolletarse. V. Engolondrinarse. - -Engomar. = Pagdíhog sa tagoc sa bisan onsa. - -Engordar. = Pagtámboc, pagsópang. * Pagláming sa mg̃a mananáp. - -Engorro. = Samoc, casamócan, caoláng̃an. - -Engorroso. = Ang macasámoc, ang macaólang. - -Engrandecer. = Pagpadagcó, pagsómpay sa bisan onsa. * Pagdáyeg. * -Pagósoag sa bisan cansa, tong̃ód sa opicio con cahímtang ng̃a ihátag -canía. - -Engrandecimiento. = Pagcadagcó, pagcatáas. - -Engranerar. = Paghípos sa homáy, sa maís, &c., sa pensa, sa pananódlan, -sa tangcal. - -Engranujarse. = Pagtoróc sa mg̃a hobág, mg̃a talóbig, mg̃a gasdi. - -Engrasar. = Pagbótang sa tamboc sa bisan onsa. * Pagdíhog sa tamboc. - -Engredar. = Pagdíhog sa bisan onsa sa yota ng̃a guing̃álan ug greda. - -Engreimiento. = Pagpalábi labi. * Pagcaáng̃ay sa laoas. * Pagdáyan dayan -sa bisti. - -Engreir. = Paghátag sa bisan cansa sa cahigayónan arón magapalábi labi, -arón tomóbag sa mg̃a masíngcang polong. * Pagparáyeg ng̃a guilabíhan. * -Pagdáyan dayan sa maáyo sa laoas ug sa mg̃a bisti. - -Engrescar. = Pagpaáoay sa obán. - -Engrosar. = Pagdagcó sa bisan onsa, pagdághan, pagdógang. * Pagtámboc, -pagsópang. - -Engrudar. = Pagdíhog, paghílog sa bisan onsa sa atóle. - -Engrudo. = Atóle. - -Enguijarrar. = Pagpahaáng̃ay sa mg̃a batóng malíng̃in sa mg̃a cadalánan. - -Enguizgar. = Paghópo, pagsámbag. - -Engullir. = Paglámoy. - -Engurruñarse. = Pagmíng̃ao, pagsobó. - -Enharinar. = Pagtábon, pagdíhog sa bisan onsa sa binócboc. - -Enhastiar. = Pagsóm-ol. * Pagaling̃ása. * Pagpasocó. - -Enhebrar. = Pagtóhog sa hilo, sa igagáma, &c., sa matá sa dagom. * -Pagsómpay sa mg̃a soguílon ug sa mg̃a casangpotánan. * Tanód, tanóg. - -Enhenar. = Pagtábon sa bisan onsa sa dagámi ng̃a laya. - -Enhervolar. = Pagbótang sa hiló sa bisan díin, pagdíhog, sa mg̃a cales, -mg̃a bangcao, &c., sa mg̃a dogá sa mg̃a cahoy ug tanóm ng̃a macahiló. - -Enhestar. = Pagósoag, pagbáng̃on, pagpatíndog sa bisan onsa. - -Enhilar. V. Enhebrar. * Pagtóhog. * Paghósay ug maáyo sa mg̃a polong ng̃a -ibótang sa mg̃a solat, somála sa tuyo sa nagasólat. * Pagpatigáyon sa -maáyo arón macóha ug madáng̃at ang guitúyo. - -Enhornar. = Pagsolód sa bisan onsa sa horno arón malóto. - -Enhuerar. = Pagpabáog sa mg̃a itlog. - -Enigma. = Tigmo, baláybay. - -Enigmático. = Ang malisód sabóton ug toquíbon. - -Enjabonar. = Pagcasába sa mg̃a polong ng̃a maháit. - -Enjalbegar. = Pagpotí sa mg̃a bongbong sa apog, sa yeso con sa yota ng̃a -patíon. - -Enjambre. = Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a putiócan con sa bisan onsa. - -Enjarciar. = Pagtáod, pagbótang sa mg̃a jarcia, sa mg̃a pisi ng̃a -icalíg-on sa mg̃a talároc sa mang̃a sacayán. - -Enjaular. = Pagbilánggo, pagsolód sa bisan cansa sa jalua, sa solód sa -tangcal. - -Enjergar. = Pagsógor ug pagdáyon sa bisan onsa ng̃a holosáyon. - -Enjoyar. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mang̃a hias. * Paglobóng sa -mg̃a motia ug mg̃a batóng mahál sa salapí, sa boláoan, &c. - -Enjuagadientes. = Ang tubig ng̃a isolód sa bába ng̃a ilimógmog. - -Enjuagadura. = Pagcahógas. * Hinógas. - -Enjuagar. = Limógmog. * Log-ó, hináonao, hilimasáo, sao sao, hogas. * -Honal. - -Enjuagatorio. = Pagcalimógmog. * Pagcahógas, pagcalog-ó, pagcahináonao, -pagcasáo sao. * Pagcahónal. - -Enjuague. = Tubig, vino, &c., ng̃a icalimógmog, igahógas, icalog-ó, -ihónal. * Pagpatigáyon sa hilóm, sa tinágo, arón madáng̃at ang tuyo ng̃a -guihóna húna. * Ang vaso ug ang iang sanggáan ng̃a guitagána sa -paglimógmog. - -Enjugador. = Ang nagamalá, nagaogá, nagadángdang, nagadángca. - -Enjugar. = Malá, ogá. * Dangdang, dangca. * Pagpáhid sa sing̃ót sa mg̃a -lohá, con sa tobig ng̃a guican sa olan, sa pagcalígo, &c. - -Enjuiciar. = Paghósay sa mg̃a hocmánan sa bisan onsa, arón pagahócman -samála sa cataróng̃an, paghócom, pagsentencia. - -Enjulio. = Cahoy ng̃a malíng̃in ng̃a guibalábag, ug ng̃a pagabodbóran sa -holog sa mg̃a haláblan ug sa hinábol na, borbódan. - -Enjundia. = Tamboc sa mg̃a langgam ug sa obán ng̃a mg̃a mananáp. - -Enjundioso. = Ang may daghánan ng̃a tamboc. - -Enjunque. = Ang lulan ng̃a mabóg-at ng̃a ipahamótang sa ilálom sa obán -ng̃a mg̃a lolan sa mang̃a sacayán. - -Enjutez. = Pagcamalá, pagcaogá. - -Enjuto. = Maníoang, manípis. - -Enlace. = Pagcalang̃áquit, pagcahiósa, pagcacaobánan. * Pagcamíño. - -Enlaciar. = Paglayá sa bisan onsa. - -Enladrillado. = Salog con dalan ng̃a guibotáng̃an ug guipaang̃áyan sa mg̃a -ladriyo. - -Enladrillar. = Pagtáod, pagáng̃ay sa mg̃a dalan ug mg̃a salog sa mg̃a -ladriyo. - -Enlazable. = Ang masáyon malang̃áquit. - -Enlazamiento. V. Enlace. - -Enlazar. = Paglang̃áquit, pagbáat sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. - -Enlenzar. = Pagsápao sa panápton ng̃a potíon sa mang̃a bohat sa cahoy, sa -pagtábon sa mg̃a lotac. - -Enligarse. = Pagpílit sa langgam sa guibótang arón mapílit sia. - -Enlodadura. = Pagcahógao sa yánang, sa yota, sa lapoc. - -Enlodar. = Pagdíhog, paghílog sa bisan onsa sa pisac, sa lapoc, sa yota -ng̃a mahágcot. - -Enloquecer. = Pagbóang, pagoalá sa boot. * Pagóndang sa pagbóng̃a sa mg̃a -cahoy. - -Enloquecimiento. = Pagcabóang pagcaoalá sa boot. - -Enlosado. = Salog ng̃a guibotáng̃an sa mang̃a bató ng̃a guisápsap ug -guipadápat ug maáyo. - -Enlosar. = Pagtábon, pagsápao sa bisan onsang lugar sa mg̃a bató ng̃a -guipadápat ug maáyo. - -Enlucir. = Pagpotí sa mg̃a bongbong sa apog con sa yeso. * Paghínis, -pagpasínao sa salapí, sa mang̃a hing̃aníban, &c. - -Enlustrecer. = Idem, desde paghínis. - -Enlutar. = Pagbaláta. - -Enllentecer. = Pagpahómoc sa bisan onsa. - -Enmaderamiento. = Bisan onsa ng̃a bohat sa cahoy, ug ang bohat ng̃a -guitabónan sa mg̃a cahoy con mang̃a papán. - -Enmaderar. = Pagtáod sa mg̃a cahoy ng̃a quinahánglan sa mg̃a atóp sa mg̃a -baláy, mg̃a Singbahán, mang̃a cota, &c. - -Enmagrecer. = Pagpaníoang sa bisan cansa, pagoalá sa catámboc. - -Enmantar. = Paghábol, pagtábon sa habol sa bisan onsa. * Pagyógot, -pagmíng̃ao, pagsobó. - -Enmarañar. = Gobót, boloc, sacót. - -Enmararse. = Pagbólag sa sacayán sa pilio ug pagdólong sa lauod. - -Enmaridar. = Pagbána, pagmíño sa babáye, pagdáoat sa bana. - -Enmarillecerse. = Paglálag, paglospád, paglopsád. - -Enmaromar. = Pagbáat sa bisan onsa sa mg̃a pisi, sa mg̃a lobid ng̃a dagcó. - -Enmascarar. = Pagtábon sa nauong, sa nauong nauong ng̃a binóhat sa -panápton, sa papel, &c. - -Enmelar. = Paghílog, pagdíhog sa bisan onsa da dogos. * Paggáma sa -dogos sa mg̃a patiócan. * Pagtám-is sa bisan onsa. - -Enmendacion. = Pagcasáoay, pagcabárlong. - -Enmendadamente. = Sa pagcahíngpit, sa pagcatóman, sa pagcaígo. - -Enmendador. = Ang nagasáoay, ang nagabárlong. - -Enmendar. = Barlong, saoay. - -Enmienda. V. Enmendacion. - -Enmocecer. = Pagbálic sa cosóg sa pagcabáta. - -Enmohecer. = Pagagóp-op. - -Enmollecer. = Pagpahómoc. - -Enmudecer. = Pagpahílom, paghílom, díli pagtíng̃og, pagmáma, pagoalá sa -ting̃og. - -Ennoblecer. = Pagbóhat sa dagcong táuo sa bisan cansa, paghamíli. * -Paghátag sa maáyong dong̃og ug ng̃alan. - -Enojadamente. = Sa casocó, sa cabaláca, sa pagpanoyó. - -Enojadizo. = Ang madalí masocó, mabaláca, manoyó. - -Enojar. = Pagpasocó, pagpanoyó. - -Enojo. = Casocó, pagpanoyó, cabaláca, capong̃ót. - -Enojosamente. V. Enojadamente. - -Enojoso. = Ang nacasocó. - -Enorme. = Dagcóan oyámot, dagcúay. - -Enormemente. = Sa pagcadagcó. - -Enormidad. = Cadagcó, cadacóon ng̃a guilabíhan. - -Enquiciar. = Pagtáod, pagbótang, pagpahaáng̃ay sa tacop, sa talambóan, -sa iang quicióhan, sa pagalisóan nia. - -Enquillotrarse. = Pagpadáyeg, pagpalábi labi. * Paghigógma, pagmoral sa -babáye. - -Enramada. = Pagdáyan dáyan ng̃a pagaboháton sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy, -atop atop ng̃a pagatocólan sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy, arón landóng̃an ug -bisan onsang lugar. - -Enramar. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa lugar sa mg̃a sang̃á sa mg̃a -cahoy. - -Enranciarse. = Pagpán-os, pagbánghao. - -Enrastrar. = Pagtóhog sa bisan onsa. - -Enredadera. = Balágon. - -Enredador. = Condatán, táuo ng̃a malíhoc caáyo, ng̃a díli maálam magpoyó, -ng̃a díli mahamótang. * Táuo ug bacácon, ng̃a magadála dala sa luyo ug sa -luyo sa mg̃a soguílon, arón managáoay ang obán ng̃a mg̃a táuo, tabían. - -Enredar. = Pagtáctac sa mg̃a sahid, sa mg̃a anod, ug sa obán pa ng̃a mg̃a -panagátan, sa dagat con sa mg̃a sobá. * Paggobót, pagbóloc, pagsácot. * -Pagcóndat, pagósic, pagdóla. * Pagdála dala sa mang̃a soguílon arón -managáoay ang mg̃a táuo. * Paglisód, pagólang, pagbótang sa mg̃a cacolían -sa bisan onsa ng̃a pagaboháton ug pagahosáyon. * V. Amancebarse. - -Enredo. = Cagobót, cabóloc, pagcasácot. * Pagcacóndat, pagcaósic, -pagcadóla. * Bacac sa pagpabíquil biquil sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo. -* Calisód, cacolían, caoláng̃an. - -Enredoso. = Ang may cacolían, ang guibotáng̃an sa mg̃a caoláng̃an, sa mg̃a -casamócan. - -Enrehojar. = Pagbóhat sa mg̃a dahon ng̃a manípis sa talo ng̃a pagapotíon. - -Enrejado. V. Celosía. - -Enrejar. = Paglibót pagálar sa mg̃a cahoy, mang̃a caoáyan con mg̃a pothao -sa bisan onsang lugar. - -Enriquecedor. = Ang magapaaronáhan sa lain. - -Enriquecer. = Pagpaaronáhan sa bisan cansa, pagpatigáyon, paglában, -pagtábang canía arón masalapían sía. * Pagbóhat ug maáyo, pagpang̃íta sa -masingcámot, arón motóbo ang pohónan, ang salapí. * Pagdáyan dayan, -pagdógang sa pagcamahál. - -Enriscado. = Lugar ng̃a cabatóhan, capangpáng̃an. - -Enriscar. = Pagbótang sa bisan onsa sa hatáas caáyo. * Pagsolód sa -bisan cansa sa lugar ng̃a cabatóhan ug capangpáng̃an. - -Enristrar. = Pagándam sa bangcao sa pagsámar, sa pagsóntoc, sa -pagsócol. * Paglacát sa bisan díin sa dalan ng̃a lactod. * Pagtóltol, -pagtóman sa bisan onsa ng̃a macóli onta ng̃a pagatoltólan ug pagatománon. - -Enristre. = Pagholót sa bangcao. - -Enrizamiento. = Pagcacólong. - -Enrobrescido. = Ang matíga ug malíg-on caáyo. - -Enrobustecer. = Pagpadagcó, pagpalíg-on, pagpasópang, pagpacosóg sa -bisan onsa. - -Enrodar. = Pagcastigo sa saláan sa pagbalí canía sa mg̃a bocóg sa mg̃a -bocton ug sa mg̃a paa. - -Enrodelado. = Ang guisangcápan sa calásag, ang nang̃alásag. - -Enrojar. = Pagtína sa color ng̃a mapolá polá, molomalágom. - -Enromar. = Pagpíslat. * Pagdáya, pagsómpo, pagsóngpo. - -Enrona. = Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a bató, apog, mg̃a tesa, &c., ng̃a -biniáan sa mg̃a bóhat ng̃a cota. - -Enronquecer. = Pagpágao. - -Enronquecimiento. = Capágao. - -Enroscadamente. = Sa pagcabalálao, sa pagcalácon. - -Enroscar. = Balálao, lacon, bacólong, licos, bodbod, balólon, -baligcoló, bolórbod, balicótcot, quibícob. - -Enrubiar. = Pagbolágao. - -Ensabanar. = Pagtábon sa habol. - -Ensacar. = Poghípos, pagsolód sa bisan onsa sa mang̃a poyo poyong dagcó. - -Ensalada. = Otan ng̃a pagasáctan sa asín, sa soca ug sa lana. * -Pagcasácot sa mg̃a botang ng̃a nagacaláin lain ug ng̃a oaláy paghiósa. - -Ensaladilla. = Mg̃a matám-is ng̃a nagacaláin lain. * Mg̃a batóng mahál ng̃a -nanagcaláin lain ng̃a guipanaglobóng sa mg̃a hias. - -Ensalmador. = Ang maghihílot, ang may opicio sa pagpaghióli sa logar sa -mg̃a bocóg ng̃a nalisá. * Ang magasácot sa mg̃a polong ng̃a oaláy -cahológan, ang bacácon sa pagtámbal sa mg̃a masaquét. - -Ensalmar. = Pagpahaóli sa lugar sa mg̃a bocóg ng̃a nalisá. * Paggámit sa -mg̃a polong ng̃a oaláy hingtóngdan sa pagtámbal sa mg̃a masaquét. - -Ensalmo. = Pagtámbal ng̃a bacácon ug ng̃a ang̃ay sa mg̃a dioatáhan, ng̃a -pagaobánon sa mg̃a polong ug mg̃a pagámpo ng̃a oaláy hingtóngdan ug -cahológan, ug sa mg̃a tambal ng̃a díli onta macaígo. - -Ensalobrarse. = Pagbálhin sa tobig sa pagcaguioánon, pagtayám sa tobig. - -Ensalzador. = Tigdáyeg, tigológ, ang magadáyeg, ang magaológ. - -Ensalzamiento. = Pagcadáyeg, pagcaológ. - -Ensalzar. = Ológ, dayeg, dayao. - -Ensamblar. = Pagpahiósa, paglang̃áquit sa mg̃a bahin sa cahoy ng̃a -icabóhat sa bisan onsa ng̃a bohat. - -Ensancha. = Pagpaságad sa bisan cansa arón magatóman sa iang -caogalíng̃on ng̃a pagbóot. - -Ensanchador. = Ang magapadagcó, ang magapahalagpád. - -Ensanchar. = Dagcó, halagpád. - -Ensanche. = Pagcalagpád, pagcadagcó. * Pagcaháoay. * Pagcasángcad sa -mg̃a saya ug mg̃a bisti. * Ang bahin sa panápton, sa bisti ng̃a ihípos ug -pipilóon sa mg̃a tinahían, arón bohían con boot ng̃a halápdon ang maong -bisti. - -Ensandecer. = Pagbóang panghóng̃og, pagbóng̃og. - -Ensangrentar. = Pagdogó. * Pagínit caáyo sa húna húna sa mg̃a táuo ng̃a -nanaglális ug nagabolobásol sa ilang soguílon. * Pagbáng̃is caáyo, -paghúna húna sa pagdáot sa isigcatáuo. - -Ensañar. = Pagísog, pagpong̃ót. - -Ensartar. = Tohóg. * Pagpamólong sa oaláy cahosáyan. - -Ensayador. = Ang magasólay, ang nagaána ana, ang nagasána sana. - -Ensayar. = Solay, ana ana, sana sana. * Pagtóyo. - -Ensayo. = Pagcasólay, pagcaána ana, pagcasána sana, pagtóyo. - -Ensebar. = Pagdíhog sa bisan onsa sa sebo, sa tamboc sa mg̃a mananáp. - -Enselvado. = Logar, yota ng̃a nasolóp, ng̃a guitórcan sa mg̃a cahoy. - -Ensenada. = Looc. - -Ensenar. = Pagbótang, pagtípig, pagsócsoc sa doghan sa bisan onsa. * -Pagsolód sa sacayán sa looc. - -Enseñador. = Ang nagatódlo, magtotóon. - -Enseñanza. = Pagtolón-an. - -Enseñar. = Toon, torlo. * Pagpaháyag, pagpadayág, pagpaquíta sa bisan -onsa. * Pagánar sa bisan onsa, pagsolód sa batásan. - -Enseño. V. Enseñanza. - -Enseñorear. = Pagbóhat sa bisan cansa ug agálon sa bisan onsa, sa usá -ca provincia, longsod, &c. * Pagbóot. - -Enserar. = Pagtábon, pagpótos sa mg̃a baníg sa bisan onsa. - -Enseres. = Mg̃a manggad, mg̃a casangcápan, mg̃a capandáyan, &c. - -Ensillado. = Ang cabayo ng̃a linopiácan, ng̃a may lopiac sa bocó bocó. - -Ensilladura. = Ang bahin sa laoas sa cabayo, &c., ng̃a pagabotáng̃an sa -siya. - -Ensillar. = Pagsiya sa cabayo, &c. - -Ensoberbecer. = Pagpalábi labi. * Paggobót, pagbálod ug dagcó sa dagat. - -Ensogar. = Pagbáat sa lobid sa bisan onsa. * Pagsápao, pagpótus sa -lobid sa mg̃a boteya ug mg̃a frasco. - -Ensopar. = Paghólom sa tinápay sa vino, sa aguardiente, &c. - -Ensordecer. = Pagbong̃ól, pagoalá sa idolóng̃og. * Paghílom, díli -pagtíng̃og. - -Ensordecimiento. = Pagcabong̃ól. - -Ensortijamiento. = Pagcacólong sa bohóc con sa bisan onsa pa. - -Ensotarse. = Paghóbong sa solóp. - -Ensuciador. = Ang magapahúgao. - -Ensuciar. = Paghógao, pagbóling, hamos, homig, domis, sagbot, linghot. -* Paghógao, pagbóling sa calág ug sa dong̃og sa mg̃a salá ug sa batásan -ng̃a mang̃íl-ad. * Pagcalíbang, pagcaólo sa calsones con sa mg̃a saya. - -Entablado. = Salog ng̃a tinócod sa mg̃a papán. - -Entabladura. = Pagtócod sa salog sa mg̃a papán. - -Entablamiento. = Atóp sa mg̃a baláy ng̃a tinócod, binóhat sa mg̃a papán. - -Entable. V. Entabladura. - -Entablar. = Pagtábon, paglibót, paglócop sa bisan onsang lugar sa mg̃a -papán. * Pagsógod sa bisan onsa ng̃a bohat. - -Entablillar. = Laqui laqui. - -Entalegar. = Pagsolód, pagtípig sa bisan onsa sa mg̃a poyo poyo, sa mg̃a -pontél. - -Entallar. = Paglíloc sa dagoay ng̃a nagacaláin lain sa mg̃a cahoy, mg̃a -pothao, mg̃a tombága, &c. * Pagáng̃ay con díli pagáng̃ay sa bisti ng̃a -guibísti sa mg̃a táuo. - -Entallecer. = Pagódlot sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. - -Entapizar. = Pagtábon sa bisan onsa sa mg̃a panápton. - -Entarascar. = Pagbótang sa mg̃a dayan dayan ng̃a guilabíhan sa bisti sa -mg̃a táuo. - -Entarimado. V. Entablado. - -Entarimar. = Pagtábon sa salog sa mg̃a papán. - -Ente. = Bisan onsa ng̃a may pagcamáo. * Bisan onsa ng̃a may pagcamáo sa -húna húna lamang sa mang̃a táuo. * Ang tacós ng̃a pagacatáoan. - -Enteco. = Táuo ng̃a masaquéton, salaquétan, maloyáhon. - -Entelerido. = Ang guitaquígan, ang guitógnao caáyo. * Ang nahádloc ug -guiábot sa cacógmat. - -Entena. = Cahoy ng̃a hatáas ng̃a guitaólan ug guibitáyan sa layág ng̃a -guing̃álan ug latina, sa mang̃a sacayán. - -Entenado. = Hináblos. - -Entendederas. = Ihibaló, salabótan. - -Entendedor. = Ang maálam, ang mosabót, ang mahibaló, masabóton. - -Entender. = Habaló, alam, sabot, hona hona, boot. - -Entendidamente. = Sa caálam, sa dagcóng paghibaló, sa dagcóng paghúna -húna, sa salabótan, sa pagcaboótan. - -Entendido. V. Entendedor. * Boótan, quinaadmánon, mang̃ialáman, maálam -ng̃a táuo. - -Entendimiento. = Ihibaló, boot. - -Entenebrecer. = Pagng̃ít ng̃it. - -Enteramente. = Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit. - -Enterar. = Asoy, sayod, toon, todlo. - -Entereza. = Pagcatibúoc, pagcabóg-os, pagcatóman, pagcahíngpit. * -Calig-ónan, pagcaólay. - -Enterizo. = Ang natibúoc. - -Enternecer. = Pagpahómoc. * Pagcalóoy, pagpoáng̃od, paghinóclog. - -Enternecidamente. = Sa pagcapoáng̃od, sa pagcalóoy, sa pagcahinóclog. - -Enternecimiento. = Calóoy, poáng̃od, hinóclog. - -Entero. = Tibúoc, toman, híngpit. * Bog-os, olay. * Ang táuo con -mananáp ng̃a díli hibótan. * Matárong. * Matámboc, sa maáyong laoas. - -Enterrador. = Maglolobóng, ang magalobóng sa mang̃a minatáy. - -Enterrar. = Lobóng. - -Entesar. = Pagpalíg-on, pagpacosóg sa bisan onsa. - -Entibiar. = Paginádlao sa bisan onsa ng̃a ilímnon, sa vino, tubig, &c. * -Pagpogóng, pagpahínay sa mang̃a cailíbgon. - -Entidad. = Ang macahímo sa pagcamáo sa bisan onsa. * Bisan onsa ng̃a -mahál, ng̃a bilídhon ng̃a tacós pagatágdon. - -Entierro. = Lobóng, paglobóng. * Lobóng̃an, lolóbng̃an. * Mg̃a táuo ng̃a -moobán sa laoas sa mg̃a minatáy sa paglobóng caníla. - -Entigrecerse. = Pagsocó, pagpanoyó, pagáquig, pagcabaláca, pagligótgot, -pagpong̃ót. - -Entintar. = Paghógao, pagdómis sa bisan onsa sa tinta. * Pagtína. - -Entiznar. = Pagbóling. * Pagdáot sa dong̃og, sa maáyong ng̃alan. - -Entoldamiento. = Pagtáod sa mg̃a tóldo sa mg̃a panápton ug sa bisan onsa, -sa paglándong. - -Entoldar. = Idem. * Pagtábil. * Pagpalábi labi. - -Entonador. = Ang táuo ng̃a mocanta pagsógod ng̃a ang̃ay sa pagcabótang sa -nahasólat sa solpa, sa punto. * Ang magatóyoc sa mg̃a galíng̃an arón -moábot ang hang̃in sa órgano, sa pagcáblit na. - -Entonar. = Pagcanta ng̃a ang̃ay sa solpa, sa punto. * Pagpaháng̃in arón -matonóg ang órgano. * Pagsógod sa usá ca táuo sa pagcanta, arón -managsonód ang obán. * Pagparáyeg, pagpalábi labi. - -Entonatorio. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a sinógdan sa pagacantáhon, ng̃a -ang̃ay sa solpa, sa punto. - -Entonces. = Niádto, niádtong tiempo, sa canhi. - -Entonelar. = Paghípos, pagsolód sa bisan onsa sa bariles. - -Entono. = Pagpalábi labi, paráyeg. - -Entontecer. = Pagpahóng̃og, pagpabóng̃og. - -Entontecimiento. = Pagcahóng̃og, pagcabóng̃og. - -Entorchado. = Logás sa hilo con igagáma ng̃a guipóstan, guibodbódan ug -guilibótan sa lain, sa boláoan con salapí ug tinóyoc toyoc arón -malíg-on. - -Entorchar. = Pagtóyoc, pagípon sa pila ca búoc ng̃a candela, sa pagbúhat -sa usá lamang. * Pagbódbod, pagpótos sa logás sa hilo, igagáma, &c., sa -lain, sa salapí, boláoan, &c. - -Entornar. = Pagbótad sa tacop con talambóan sa dapit sa logar ng̃a -pagasaráhan. - -Entorpecer. = Pagpáol, pagbácol sa mg̃a bahin sa laoas. * Pagbórong, -pagbóng̃og sa húna húna, sa boot. * Domo domo. * Binhod, banhod, quioi. - -Entortadura. = Pagcabalíquig, pagcalicó. - -Entortar. = Pagbalíquig, paglicó. * Pagbotá sa luyong matá, sa usá ca -matá. - -Entrada. = Sodlánan, solódlan, panonódlan, ganháan. * Pagsolód, ng̃a -pagapiestáhan caáyo sa mg̃a calongsódan, sa mg̃a harí mg̃a Obispo, mg̃a -ponóan ng̃a labí. * Pagcaábian, pagcahigála sa usá ca táuo sa lain ng̃a -táuo. - -Entradas del pelo en la parte superior de la frente. = Sooc sooc. - -Entrambos. = Silang dohá, cameng dohá, quitang dohá, camong duhá. - -Entrampar. = Paglít-ag. * Paglímbong sa mg̃a polong ng̃a inálam alam. * -Pagólang, pagsámoc, pagbótang sa mg̃a cacolían, arón díli onta matóman -sa guitóyo sa isigcatáuo. * Pagótang sa macadághan, sa masóbsob. - -Entrante. = Ang mosolód. - -Entraña. = Ng̃atanán ng̃a anáa sa solód sa tian, sa laoas, ang atáy, ang -baga, ang cásing cásing, &c. * Ang cahiládman sa yota con sa dagat. * -Ang labíng halálom ug tinágo. * Pagbóot, cabobót-on, gaoi, cagaoían, -batásan. - -Entrañable. = Ang hinigógma caáyo, ang napílit sa cásing cásing. - -Entrañablemente. = Sa dagcóng paghigógma, sa dagcóng boot, sa dagcóng -pagpalángga. - -Entrapajar. = Pagtábon, pagpótos sa bisan onsang bahin sa laoas sa -pagtámbal sa mg̃a samad. - -Entrapar. = Pagboghó. - -Entrar. = Solód. * Pagáng̃ay, pagpahaáng̃ay sa usá ca botang sa lain ng̃a -botang. * Pagsógod sa bisan onsa. * Pagdámag, pagdósmog. * Pagápil, -pagípon. - -Entre. = Sa talioála, apil. - -Entreabrir. = Pogolóabli sa mg̃a tacop con mg̃a talambóan. - -Entreancho. = Panápton ng̃a díli halagpád ug díli osab haíctin. - -Entrecano. = Bohóc con bong̃ot, balahíbo, ng̃a bolobolágao ug molomapotí. - -Entrecavar. = Pagcále sa ibábao lamang, díli halálom. - -Entrecejo. = Ang lugar ng̃a calang sa talioála sa mang̃a quilay. - -Entrecerca. = Ang lugar ng̃a calang sa talioála sa mg̃a alad. - -Entreclaro. = Ang masíhag sihag. * Ang molomalámdag. * Ang -molomatín-ao, ang madayág dayág. - -Entrecoger. = Capot, coyot, coha, dacop. - -Entrecoro. = Ang lugar ng̃a calang sa mg̃a Singbahán cutob sa coro hasta -sa altal ng̃a panóan, mayor. - -Entrecortadura. = Pagcapótol, pagcasí-si sa bisan onsa sa oalá mabólag -ang mg̃a bahin. - -Entrecortar. = Pagpótol sa bisan onsa sa talioála, sa díli paglahóson, -sa díli pagtibaoáson sa pagpécas, sa pagbólag. - -Entrecubiertas. = Ang lugar ng̃a calang sa talioála sa mg̃a junta, sa mg̃a -salog sa mg̃a sacayán. - -Entredicho. = Pagdilí, pagsógo arón díli boháton ug bisan onsa. * -Castigo sa santa Iglesia sa pagdilí sa obán ng̃a mg̃a cristianos ng̃a -saláan sa obán ng̃a mg̃a caposlánan ng̃a calágnon, espirituhánon. - -Entredoble. = Panápton ng̃a díli mabága ug díli opód mahínag. - -Entrefino. = Ang díli dagcó, mabága, ug díli osáb magamáy, pino. - -Entrega. = Paghátag, pagcatónol. - -Entregador. = Ang mohátag, ang magatónol, magatócnol. - -Entregar. = Hatag, tonol, tocnol, pagpadáoat. * Pagcógui sa bisan onsa -sa minatúod, sa tinóod. - -Entrego. V. Entrega. * Tampa, tampo. - -Entrejerir. = Pagsácot sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. - -Entrejuntar. = Pagpadóol, paglang̃áquit sa mg̃a papán sa mg̃a tacop ug mg̃a -talambóan sa ilang mang̃a marco. - -Entrelazar. = Paglang̃áquit, paghiósa, sa usá ca botang sa lain ng̃a -botang. - -Entrelistado. = Ang binódcan, ang binarlísan. - -Entrelucir. = Pagdayág sa usá ca botang sa talioála sa obán ng̃a mg̃a -botang. - -Entremedias. = Sa talioála, sa calang. - -Entremes. = Dula ng̃a hicalatáoan. - -Entremesear. = Pagtístis sa mg̃a dola ng̃a hing̃alatáoan ug sa mg̃a -soguílon, sa mg̃a pagcagóla. - -Entremeter. = Pagsócsoc, pagsolód sa usá ca botang sa talioála sa obán -ng̃a mg̃a botang. * Paghilábot sa díli catongdánan. - -Entremetido. = Mahilabtánon. * Ang mahilábot sa díli tacós ng̃a -pahilábtan. - -Entremetimiento. = Pagcahilábot. - -Entremezclar. = Pagsácot, paggobót, pagbóloc. - -Entremorir. = Pagdápit sa pagcatibáoas sa bisan onsa, con sa -pagcapálong sa mg̃a sogá. - -Entrenzar. = Pagsalápid. - -Entreoir. = Pagdóng̃og sa bisan onsa ng̃a guipamólong, sa oalá sabóton ug -hingsáydan caáyo, alíng̃at. - -Entreparecerse. V. Entrelucir. * Pagtóngha sa bisan onsa, pagdayág. - -Entrepernar. = Pagsócsoc sa paa sa usá ca táuo sa talioála sa mg̃a paa -sa lain ng̃a táuo. * Ing̃on man opód sa tong̃ód sa mg̃a mananáp. - -Entrepiernas. = Ang dapit sa solód sa bolog, quinabalat-áng̃an, -quinásap-áng̃an. - -Entrepuentes. V. Entrecubiertas. - -Entrepunzadura. = Pagcang̃ótng̃ot, pagcaól-ol sa mang̃a hobág sa oalá -mang̃ahínog. - -Entrepunzar. = Pagng̃ót ng̃ot, pagól-ol sa mahínay. - -Entrerenglonadura. = Ang guisólat sa talioála sa mang̃a dalan sa -guisólat ng̃a daan. - -Entresacar. = Pagpíli. - -Entresijo. = Bisan onsa ng̃a tinágo. - -Entresuelo. = Pinoyánan sa talioála sa salog sa itáas ug sa silong. - -Entresurco. = Ang yota ng̃a calang sa talioála sa mg̃a todlis. - -Entretallar. = Paglíloc. - -Entretejer. = Pagsácot sa panápton ng̃a pagaháblon sa mg̃a logás ng̃a -nagacaláin ug color, arón magacaláin opód ang mg̃a labra con mg̃a dagoay. - -Entretela. = Ang panápton ng̃a binótang sa talioála sa mg̃a bisti ug sa -mg̃a sapao. - -Entretenedor. = Ang macalíng̃ao, magapalíng̃ao, magapalípat, magapaláng̃an -lang̃an. - -Entretener. = Pagpaling̃ao, pagpaláng̃an lang̃an, pagpalípat, pagpalípay. - -Entretenido. = Matístis, malipáyon. - -Entretenimiento. = Ang macalípat, macalíng̃ao, icalípay. - -Entreuntar. = Pagdíhog sa salingcápao, sa ibábao lamang. - -Entrevenarse. = Pagsolód sa bisan onsa sa caogátan. - -Entreventana. = Ang bongbong ng̃a calang sa talioála sa duruhá ca -ventana, talambóan. - -Entrever. = Pagtán-ao, pagquíta, pagsolóng sa pagcabóloc, sa díli -maáyo, sa bisan onsa. - -Entreverado. = Sinácot, binódcan. - -Entreverar. = Pagsácot sa mg̃a botang ng̃a magsáma, con sa mg̃a botang ng̃a -nagacaláin lain. - -Entrevista. = Pagcaatóbang, pagcatágbo, pagcatámbong. * Pasoguílon, -pagsólti sa mg̃a táuo. - -Entripado. = Ang magapaól-ol ug masámoc sa mang̃a tináe. * Mananáp ng̃a -pinatáy ng̃a oalá paggólan, pagacoháan sa tináe. * Capong̃ót, casocó, -cabaláca sa bisan cansa, ng̃a quinahánglan ng̃a tagóon, ng̃a díli -ipaháyag, ipadayág, ipasábot sa obán. - -Entristecer. = Pagpasobó, pagpamíng̃ao, sobó, ming̃ao, pagóbos sa boot. - -Entristecimiento. = Pagcasocó, pagcasobó, pagcamíng̃ao, pagcaóbos sa -boot, sa húna húna. - -Entrojar. = Paghípos sa homáy, sa maís, &c., sa mg̃a panonódlan. - -Entrometer. V. Entremeter. - -Entroncar. = Pagcaobánan, pagsógod sa pagcacaobánan sa usá ca táuo sa -lain ng̃a táuo. - -Entronizacion. = Pagsógod sa pagcahári. - -Entronizar. = Idem. * Pagtógot, paghátag sa bisan cansa sa hatáas ng̃a -cahímtang, sa opicio ng̃a donggánon. - -Entronque. = Sinógdan, guinicánan sa pagcacaobánan sa usá ca banay. * -Pagcacaobánan sa mg̃a táuo sa lain ng̃a táuo ng̃a sinógdan ug guinicánan -sa maong pagcacaobánan. - -Entruchada. = Bisan onsa ng̃a pagaboháton sa limbong, sa mabódhing hona -hona. - -Entruchar. = Pagálam alam sa bisan cansa sa paglógos canía ng̃a -magabóhat sa bisan onsa. - -Entuerto. = Bohat ng̃a daútan, sayóp contra sa isigcatáuo. * Mg̃a -pagól-ol sa mg̃a babáye sa human na ang pagánac. - -Entumecer. V. Entorpecer. * Paggobót sa dagat con sa hang̃in, paghorós, -pagbahá, pagbálod ng̃a dagcó. - -Entumecimiento. = Pagcabínhod, pagcabánhod, pagcaquíoi. - -Entumirse. V. Entorpecerse. - -Entupir. = Pagtábon sa bisan onsa ng̃a alaguían, pagólang, pagsámoc. * -Pagpógos, pagpigós, paghógot sa bisan onsa. - -Enturbiar. = Paglóbog. * Pagdág-om, pagng̃ít ng̃it. * Paggobót sa nahósay -ng̃a daan. - -Entusiasmar. = Paghátag sa gahóm, sa cosóg, sa maáyong cásing cásing, -sa pagbóhat con sa pagpamólong. - -Entusiasmo. = Húna húna ng̃a dagcó ug hatáas, ng̃a macalógos sa táuo sa -pagpamólong con sa pagbóhat sa bisan onsa ng̃a cating̃aláhan ug macóli. - -Entusiasta. = Ang mamólong con magasólat sa entusiasmo, sa dagcóng -cacógui. - -Enumeracion. = Pagísip, pagcuenta, pagíhap. - -Enumerar. = Isip, ihap, pagcuenta. - -Enunciacion. = Pagcaásoy, pagcasáyor sa bisan onsa. - -Enunciar. = Asoy, sayod, hayag, dayág. - -Enunciativo. = Ang magaásoy, ang magsáyor, ang magapaháyag, ang -magadayág. - -Envainar. = Pagsácob, pagsolód sa sacob sa mang̃a hing̃aníban. - -Envalentonar. = Pagpaísog. - -Envanecer. = Pagparáyeg, pagpalábi labi. - -Envanecimiento. = Idem. - -Envarar. V. Entorpecer. - -Envasador. = Ang magahóad sa tóbig, vino, &c., sa usá ca panonódlan sa -lain ng̃a sodlánan. * Sandayóng. - -Envasar. = Pagbótang, pagbó-bo, paghóad sa vino, soca, &c., sa mg̃a -sodlánan. * Pagínom sa labí sa casaráng̃an. * Paglápos sa laoas sa bisan -cansa sa bangcao, sa cales, &c. * Paghípos, pagsolód sa homáy, maís, -&c., sa mg̃a bolóyot, mg̃a poyo poyo, &c. - -Envedijarse. = Paggobót sa hilo, igagáma, &c. * Pagáoay, pagboloborúca -sa daghan ng̃a mg̃a táuo. - -Envejecer. = Pagtigólang, pagdáan. * Pagdógay caáyo. - -Envejecido. = Ang naánad na sa bisan onsa. - -Envenenador. = Ang macahiló, ang mohátag sa hiló. - -Envenenamiento. = Pagcahiló. - -Envenenar. = Paghiló. * Pagpacadáot sa bisan cansa, sa mg̃a polong con -mg̃a bohat. - -Enverdecer. = Paglónhao sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. - -Envergar. = Pagtácgos, Paglíg-on sa mang̃a layág, sa mg̃a verga. - -Envés. = Licód sa bisan onsa. * Camaó-o. - -Envestidura. = Pagcahátag sa bisan cansa sa dagcóng opicio con -cahímtang. - -Envestir. = Pagtógot, paghátag sa mg̃a hari con sa mg̃a ponóan, sa bisan -cansa sa ilang mg̃a guinsacópan, sa hatáas ng̃a opicio con cahímtang. * -Pagtábon, paghísti sa bisan onsa. * Pagsolód sa solód sa bisan diin ug -sa bisan onsa. - -Enviadizo. = Ang mahímo ng̃a sogóon, ang masógo sa masócot. - -Enviado. = Sinógo, ang guisógo. - -Enviar. = Sogo. * Pagdíli sa mg̃a magahíng polong sa guipang̃áyo sa -isigcatáuo. - -Enviciar. = Pagpadáot, pagtacód. * Pagsang̃á ug pagdáhon caáyo sa mg̃a -cahoy ug mg̃a tanóm, sa pagcacólang, sa paghicao sa bong̃a. * Paghigógma, -pagíbog, pagpanghináot caáyo sa bisan onsa. - -Envidia. = Casína. * Húna húna, catbog, pagpanghináot ng̃a maáyo. - -Envidiable. = Ang tacós ng̃a sináhon, caíbgan, boóton, higogmáon, -panghinaóton. - -Envidiar. = Sina, ibog, pagpanghináot. - -Envidioso. = Masináhon, ang mosína, ang may casína, ang maíbog. * -Hacog. - -Envilecer. = Pagtámay, pagpasipála. * Pagoalá sa bili sa bisan onsa, sa -pagcabilídhon, sa pagcahamíli. * Pagoalá sa dong̃og ug maáyong boot sa -bisan cansa. - -Envinagrar. = Pagbótang sa soca sa bisan asa con sa bisan onsa. - -Envinar. = Pagbótang ug vino sa tobig, pagsimbóg, pagsambóg, pagsácot. - -Envio. = Pagcasógo, pagsógo. - -Envion. V. Empellon. - -Enviscar. = Pagdíhog sa bisan onsa ng̃a mapílit ug mahágcot, sa mg̃a -sang̃á sa mg̃a cahoy, arón mahapílit ang mg̃a langgam. * Pagáoay, -pagbíquil biquil sa mg̃a cabobót-on. - -Enviudar. = Pagbálo. - -Envoltorio. = Potós, postánan, ang guipóstan, pinótos. - -Envoltura. = Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a hapín, sa mg̃a panápton ng̃a -igapótos sa mg̃a báta. - -Envolvedero. = Ang panápton ng̃a igapótos sa bisan onsa, postánan. - -Envolvedor. = Idem. - -Envolver. = Potós. * Pagsácot, pagápil sa bisan onsa. * V. Amancebarse. -* Pagsácot sa cadaghánan sa talioála sa obán. - -Enyugar. = Paghícot, pagtáod sa liógan, sa yogo, sa mg̃a mananáp ng̃a -magadáro, &c. - -Enzamarrado. = Ang guitáptan, ang guibistíhan sa mg̃a bisti ng̃a tinócod -ug binóhat sa mg̃a panit sa mg̃a carnero. - -Enzarzado. = Bohóc ng̃a nagobót con colóng̃on. - -Enzarzar. = Pagbótang, pagólang sa bisan onsa sa mg̃a sang̃á ng̃a toncan, -sa mg̃a caguíngquing. * Pagsámoc, pagángcon, paghilábot sa mg̃a bohat ug -mg̃a holosáyon ng̃a malisód ug macóli. * Pagpatigáyon arón magaáoay ang -mg̃a táuo, pagsógnod caníla, pagbághot arón managlális. - -Enzurronar. = Pagsolód sa usá ca botang sa solód sa lain ng̃a botang. - - - -EP - -Epacta. = Pagcadághan sa mg̃a adlao ng̃a nahatong̃ód sa diciembre ng̃a -nahasácop sa bolan sa enero. * Ylisípan ng̃a pagatágdan ug pagatamódan -sa mang̃a Padre sa ilang pagpang̃ádye sa matagádlao. - -Eperlano. = Isda sa sobá. - -Epiceno. = Ng̃alan ng̃a macaígo sa babáye ug sa laláque, sa laque ug sa -baye. - -Epidemia. = Salot, saquét ng̃a matacód. - -Epidémico. = Ang nahatong̃ód sa salot, sa saquét ng̃a matacód. - -Epifanía. = Pagcaháyag, pagcadayág. * Ang piesta sa pagdúao sa toló ca -hari sa atong Guinóong Jesucristo sa camálig sa betlém, sa icapólo ug -toló ca adlao sa iang pagcatáuo. - -Epígrafe. = Pagásoy ng̃a lactor ng̃a moóna sa mang̃a bahin ng̃a sinólat sa -mg̃a libro, sa mg̃a pagsoguílon ug sa mg̃a pagoáli, ng̃a mao ang casayódan -sa nahamótang sa obos ug iíngnon pa sa hatáas ng̃a pagsáyod. - -Epilepsia. = Saquét ng̃a nahamótang sa pagcaquíoi sa mg̃a bahin sa laoas -ug sa mg̃a caogátan, ug sa pagcadáot sa mg̃a balatían. - -Epiléptico. = Ang mobáti sa saquét ng̃a guiíng̃on carón. - -Epilogal. = Soguílon con solat ng̃a lactod, dinalí, sa mg̃a diótay ng̃a -polong. - -Epilogar. = Pagláctor sa mg̃a soguílon, mg̃a oáli con mg̃a solat. * -Pagásoy sa mg̃a hamóbong polong, sa dinalí, sa dináclit. - -Epílogo. = Catapósan sa usá ca soguílon, oáli con solat, ng̃a icasúmay -sa lactod ng̃a pagsáyod ug pagásoy, sa ng̃atanán ng̃a guiíng̃on na. - -Epiqueya. = Casayóran ng̃a nahamótang sa casaráng̃an ug cataróng̃an, ng̃a -icaásoy sa cahológan sa mang̃a leyes, sa batásan, somála sa túig, sa -lugar, ug sa pagcabótang sa mg̃a táuo ng̃a hingsácpan sa maong batásan. - -Episcopado. = Pagcabótang, cahímtang, opicio sa pagcaobispo. * -Pagcadógay sa gahóm sa tagsa ca Obispo. - -Episcopal. = Ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa Obispo. - -Episcopologio. = Padron, listáhan, solat ng̃a sinolátan sa mg̃a ng̃alan sa -mg̃a Obispo sa usá ca Singbahán con sa usá ca provincia. - -Epístola. = Solat ng̃a ipadála sa bisan díin ug sa bisan cansa. * Ang -bahin sa misa ng̃a pagabasáhon sa Padre ng̃a magamisa, ug pagacantáhon sa -Padre ng̃a subdiácono, sa misa sa tololó ca Padre, sa human na ang mg̃a -oracion ng̃a nahaóna. * Cahímtang sa Padre ng̃a subdiácono, cay ang iang -nahaónang catungdánan mao ang pagcanta sa epístola sa mg̃a misa. - -Epistolar. = Ang nahatong̃ód sa epístola con solat. - -Epistolario. = Libro ng̃a guitigóman sa mg̃a solat ng̃a sinólat sa bisan -cansang táuo. * Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a epístola sa mg̃a misa. - -Epistolero. = Ang Padre ng̃a may catongdánan, sa obán ng̃a mg̃a Singbahán, -sa pagcanta sa epístola sa mg̃a misa. - -Epistólico. V. Epistolar. - -Epitáfio. = Solat ng̃a ibótang, ug ng̃a isólat sa mang̃a bató ng̃a tabon sa -mg̃a lobng̃ánan. - -Epitalamio. = Pagcanta sa pagbántog sa mg̃a pagcasál. - -Epítima. = Ang macacosóg, ang mohátag sa gahóm, ang macacóha sa colóya. - -Epitimar. = Pagbótang sa mg̃a bahin sa laoas sa mang̃a tambal ng̃a icacóha -sa calóya. - -Epítome. V. Epilogo. * Casayódan ng̃a lactod sa ng̃atanán ng̃a labing -maáyo ug mahál ng̃a guisólat sa bisan onsang libroha. - -Época. = Sinógdan ng̃a pagasógodan sa pagísip sa mg̃a túig. * Cadogáyan, -pagcadógay ng̃a hatáas sa tiempo, sa túig. - -Epulon. = Ang mocáon sa mg̃a calán-on ng̃a mahál. * Ang hing̃áon oyámot. - - - -EQ - -Equiángulo. = Ang guitopóng̃an sa mg̃a loyo. * Bisan onsa ng̃a may mg̃a -loyo ng̃a topóng. - -Equidad. = Pagcatopóng, pagcatárong. * Pagóbos sa mg̃a bili sa bisan -onsa ng̃a ibalígya. - -Equidistante. = Ang maíng̃on, ang magsáma sa pagcahalayó. - -Equidistar. = Paghalayó sa pagcasáma sa dohá con capin ba ca botang sa -lain ng̃a botang. - -Equilátero. V. Equiángulo. - -Equilibrar. = Pagtárong, pagbántang, pagtopóng. - -Equilibre. = Ang mahamótang sa pagcatádong, sa pagcabántang sa -pagcatopóng. - -Equilibrio. = Idem. - -Equino. = Ang nahatong̃ód sa cabayo. - -Equinocio. = Ang pagábot sa adlao sa lugar ng̃a macatopóng sa pagcadúgay -ug pagcahatáas sa mang̃a adlao ug sa mg̃a gabíy. - -Equipaje. = Casangcápan ng̃a madála sa mg̃a táuo ng̃a managsacáy con -managlacát. - -Equipar. = Paghátag, pagsángcap sa bisan cansa sa ng̃atanán ng̃a mg̃a -quinahánglan. - -Equiparacion. = Pagcatándig, pagcatándi, pagpanánglet. - -Equiparar. = Tandig, tandi, sanglet. - -Equipo. = Pagcasángcap, pagsángcap. - -Equipolencia. = Pagcaíng̃on sa bili. - -Equipolente. = Ang maíng̃on sa bili. - -Equiponderar. = Pagtímbang ng̃a magsáma, topóng, sa mg̃a botang. - -Equitacion. = Quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa pagcabayo ug maáyo, ug -paghópot sa cabayo ing̃on sa ang̃ay. * Pagcabayo. - -Equitativo. = Ang matárong, ang may cataróng̃an, ang mahamótang sa -pagcatárong. - -Equivalencia. V. Equipolencia. - -Equivalente. V. Equipolente. - -Equivalentemente. = Sa pagcaíng̃on, sa pagcatopóng, sa pagcasáma. - -Equivaler. = Pagíng̃on, pagsáma sa bili sa mg̃a botang. - -Equivocacion. = Pagcasayóp, sayóp. - -Equivocadamente. = Sa pagcasayóp. - -Equivocar. = Sayóp. * Pagíng̃on. * Pagbalíng̃ag. - -Equívoco. = Polong ng̃a may cahológan ng̃a nagacaláin lain ug -hingtóngdan. * Ang arang onta sabóton sa magacaláin lain ng̃a pagsábot. - - - -ER - -Era. V. Época. * Túig, panúig, panuígan. * Yota ng̃a datag ug maháoan -ng̃a pagaguiócan sa trigo, humáy, &c. * Cristiana. = Túig, tiempo ng̃a -pagaisípon cutub sa pagcatáuo sa atong Guinóong Jesucristo. - -Eral. = Nati sa baca sa dohá ca túig. - -Erar. = Pagándam sa yota arón pagatámnan. - -Erario. = Lugar ng̃a pagtipígan sa salapí sa mg̃a hari con sa mg̃a -Guinharían. - -Ereccion. = Pagcatíndog, pagcabáng̃on sa bisan onsa, pagcaósoag. * -Pagsógod, sinógdan sa bisan onsa. * Pagcagóot, pagcahagóot. - -Erector. = Ang magapatíndog, ang magabáng̃on. - -Eremítico. = Ang nahatong̃ód sa táuo ng̃a mopoyó sa caming̃áoan, sa -cahaoánan, boghó. - -Eremitorio. = Lugar ng̃a guitindógan sa mg̃a solosíngbahan ng̃a diótay ng̃a -guing̃álan ug ermita. - -Erguir. = Pagtíndog, pagbáng̃on sa bisan onsa. * Pagpalábi labi. - -Erial. = Yota ng̃a oalá pagabohátan ug pagatámnan. - -Eriazo. = Idem. - -Erigir. = Pagtíndog, pagbóhat sa usá ca baláy, sa usá ca Singbahán, &c. - -Erisipela. = Apoy. - -Erizado. = Ang nalocóp, ug guilibótan sa mg̃a tonóc. - -Erizar. = Pagpaníndog sa bohóc, libácag libádot. - -Erizo. = Mananáp ng̃a guilócpan sa iang panit sa mg̃a tonóc: diótay sia -ug ang dagoay sa iang laoas maíng̃on ing̃on ng̃a ang sa baboy. * -Quinháson, toyom, tayom. - -Ermita. = Singbahán ng̃a diótay ng̃a nahamótang sa mg̃a cahaoánan, sa -holohalayó sa mg̃a calongsódan. - -Ermitaño. = Ang mopoyó sa ermita, ug magaalíma ug magabántay niána. * -Táuo ng̃a boghó, ng̃a mopoyó sa caming̃áoan, sa cahaoánan, sa halayó sa -mg̃a táuo. * Mapenitenciahon. - -Erogar. = Pagpáhat, pagbáhin sa salapí con sa mang̃a catigayónan. - -Erótico. = Ang nahatong̃ód sa gogma, sa paghigógma. - -Erradamente. = Sa pagcasayóp. - -Erradicacion. = Pagcaíbot sa mg̃a cahoy con sa mang̃a tanóm ubán ang -gamót, pagcapóo. - -Erradicar. = Ibot, pagíbot sa bisan onsa ohán ang mg̃a gamót, pagpóo, -pagipó. - -Erradizo. = Ang magasaláag. - -Errado. = Ang masayóp, masaláypon. - -Errante. = Tigsóroy sa oaláy toyo ug pagahonóng̃an. * V. Erradizo. - -Errar. = Pagsayóp. * Pagsálang sa caogalíng̃on ng̃a catongdánan. * -Pagdáot sa isigcatáuo. - -Errata. = Sayóp sa mg̃a solat, pagbácac sa pagsólat. - -Errático. V. Errante. - -Erratil. = Ang magadóha doha, ang oaláy calig-ónan sa iang húna húna. - -Erre que erre. = Mao da guihápon, sa pagcatinóyo. * Mao ng̃a mao. - -Erróneamente. V. Erradamente. - -Erróneo. = Soguílon, pagtolón-an &c., ng̃a guibotáng̃an, ng̃a hingsácpan -sa sayóp. - -Erronía. = Daótan ng̃a boot, domót. - -Error. = Sayóp, salá. * Húna húna ng̃a díli macaígo sa cataróng̃an. * -Casaypánan. - -Erubescencia. = Caólao ng̃a quinaía sa táuo ng̃a mang̃ioláoan. - -Eructacion. = Pagcatóg-ab. - -Eructar. = Pagtóg-ab, pagpanóg-ab. - -Eructo. = Tog-ab, pagtóg-ab. - -Erudicion. = Caálam, quinaádman. - -Eruditamente. = Sa caálam, sa quinaádman, sa pagcaálam. - -Erudito. = Mang̃ialáman, quinaadmánon, maálam, batid. - -Eruginoso. = Ang espeso, ang mahágcot caáyo. - -Erupcion. = Pagcagóa sa daótan dogá sa laoas sa mang̃a táuo con sa mg̃a -mananáp. * Paggóa sa caláyo, sa abó ug sa obán ng̃a natónao sa -cahiládman sa mg̃a volcan. - -Eruptivo. = Saquét sa aláp-ap, sa cascaro con sa mg̃a noca ng̃a guican sa -caínit sa dogó, ug sa daótan ng̃a dogá sa mg̃a laoas. - - - -ES - -Esbelteza. = Pagcatáas ng̃a ang̃ay sa mg̃a laoas sa mg̃a táuo ng̃a bohi ug -sa mg̃a laráoan. - -Esbelto. = Ang táuo con laráoan ng̃a matahóm ug sa ang̃áyan ng̃a ug -pagcatáas ug pagcatíndog. - -Esbirro. = Alguasil, mananácop, ang may opicio sa pagdácop. - -Esbozo. = Nahaónang pagbárlis, pagsógod sa bisan onsa ng̃a boot boháton. - -Escabeche. = Guinámos, isdang guinámos. - -Escabechar. = Paggámos sa bisan onsa ng̃a calán-on sa pagsácot sa mg̃a -panácot, sa vino, dahon sa laurel, soca, lana, &c., arón malalím caáyo. - -Escabel. = Tinócod sa papán ng̃a ibótang sa atobáng̃an sa mg̃a silla, arón -pagatónban ug pagatongtóng̃an sa tíil sa magalíngcod. - -Escabiosa. = Tanóm, dagámi ng̃a tambal. - -Escabrosidad. = Pagcadíli patag, díli hinlo sa bisan onsa. * Táuo sa -maísog ng̃a gaoi. * Polong con solat ng̃a maháit. * Cabatóhan. - -Escabroso. = Yota ug bisan onsa ng̃a díli patag, ng̃a díli hinlo. * Bisan -onsa ng̃a guibotáng̃an sa mang̃a casámoc, sa mg̃a cacolían, sa mg̃a -caoláng̃an. * Táuo sa daútan ug magáhi ng̃a cagaoían. - -Escabullirse. = Pagoalá, paglágueu. - -Escala. = Hagdan, hagdanán ng̃a díli pirme. * Lugar ng̃a pagadonggóan sa -mg̃a sacayán sa pagpatigáyon ug sa pagpálit sa balon ug ubán pang mg̃a -quinahánglan sa dagat. - -Escalada. = Pagcasalácay, pagsáca, pagcóha sa mang̃a cota ug mg̃a -baluarte sa mg̃a hagdan ng̃a ibótang dapit sa goa. - -Escalado. = Isda ng̃a guibosbósan sa tian ug guiasínan. - -Escalador. = Ang nagasalácay sa usá ca cota, sa usá ca baláy, &c. - -Escalafon. = Padron, listáhan ng̃a sinolátan sa mang̃a ponóan sa mg̃a -soldados, somála sa ilang cahímtang ug pagcadáan. - -Escalamiento. V. Escalada. - -Escálamo. = Tolete. * Cahoy ng̃a hamóbo ng̃a guitáod sa ibábao sa ng̃ílit -sa mg̃a sacayán ng̃a pagagaódan, sa pagtácgos ug paglíg-on dihá sa gaod, -con sa gayóng. - -Escalar. = Salácay. * Pagsolód sa bisan díin, sa paglóngcab sa bongbong -con sa atóp. * Pagsácoat, pagósoag sa papán con tacop tacop ng̃a -nagasámpong sa alaguían, sa balaháan sa tobig. - -Escaldada. = Babáye sa mang̃íl-ad ng̃a batásan, masáyon, maólag, ng̃a -oaláy caólao. - -Escaldar. = Lapoa, dilao, pagdígo pagbó-bo sa bisan onsa sa tobig ng̃a -binócal, ng̃a maínit caáyo. * Pagpáso sa bisan onsa. - -Escalera. = Hagdan, hagdanán sa mg̃a baláy, salác-an. - -Escalerilla. = Hagdan hagdan, hagdanán ng̃a diótay. * Pagcaípon sa usá -ca camót, sa totoló, opat con capin ba ca dahon sa baraja, ng̃a -nagacasonód sonód sila sa pagcabáli, sa pagcaísip. - -Escaleta. = Capandáyan ng̃a icatóngtong ug icatáod sa mg̃a lothang ng̃a -dagcó sa ilang mg̃a cureña. - -Escalfador. = Saro, sodlánan sa tombága ng̃a pagabotáng̃an sa tobig ng̃a -igaálot sa mg̃a magalálot. * Bagahán ng̃a may toló ca tiil, ng̃a itóngtong -sa lamesa sa pagínit sa can-on. - -Escalfar. = Paglóto sa tobig con sa sabáo ng̃a binócal sa mg̃a itlog ng̃a -pagacoháan ng̃a daan sa panit. - -Escalio. = Yota ng̃a guibalánan ng̃a daan apan ng̃a guibiáan, calibónan. - -Escalofrio. = Nagnob, pagcatolotógnao, pagcatolotáquig, holohilánat. - -Escalon. = Ang ang, balítang. * Que se hace en las palmas, para subir á -ellas. = Hachac. - -Escama. = Hingbis. * Cogan ng̃a magamáy ng̃a matoróc osáhay sa laoas sa -mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. * Cogan sa mg̃a noca ug sa mg̃a samad. * -Catáhap. * Pagcatagám tong̃ód sa cadáot ng̃a guidáot sa bisan cansa sa -iang isigcatáuo. - -Escamada. = Mg̃a labra ng̃a guibótang sa obán ng̃a mg̃a panápton ng̃a -binoldáhan, maíng̃on íng̃on sa dagóay sa hingbis. - -Escamado. = Bisan onsang ng̃a buhat ng̃a may dagóay sa hingbis. - -Escamar. = Paghíngbis, pagquías sa hingbis sa mang̃a isda. * Pagpatagám -sa bisan cansa. * Pagtagám, paglícay sa isigcatáuo tong̃ód sa cadáot ng̃a -guibóbat nía. - -Escamocho. = Mg̃a tola, ang biniáan sa guicáon ug guiínom. - -Escamonda. = Pagcatagá, pagcapótol sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy, pagcapón. - -Escamondadura. = Ang mg̃a sang̃á ng̃a malágsot ng̃a guipótol sa mg̃a cahoy. - -Escamondar. = Pagcapón sa mg̃a cahoy, pagpótol, pagtagá sa mg̃a sang̃á ng̃a -díli maáyo, pagpádpad, pagcóha, pagpó-po sa mg̃a dahon ng̃a laya. * -Salóso, saplag, calísquis, agos, bagos. - -Escamondo. V. Escamonda. - -Escamonea. = Tambal ng̃a igapurga, ng̃a guican sa tanóm sa maong ng̃alan. - -Escamonearse. = Hanólsol, gaoad. - -Escamoso. = Hingbíson, ang may hingbis. - -Escampar. = To-ang. * Pagóndang, pagárang sa bisan onsang bohat. * -Paghínay sa bisan onsa ng̃a boot ng̃a pagaboháton onta sa maínit ng̃a húna -húna. * Pagháoan sa bisan onsang lugar, pagcóha sa mg̃a casámoc ug mg̃a -caoláng̃an. * Lorang, hompay, tolac. - -Escampavia. = Sacayán ng̃a diótay ug matólin. - -Escanciador. = Táuo ng̃a nagatíing sa mg̃a ilímnon ug nagapaínom sa mg̃a -dinápit sa mg̃a conbida. - -Escanciar. = Pagtíing sa mg̃a ilímnon, ug pagpaínom sa mg̃a táuong -dinápit sa mg̃a conbida. - -Escandalizador. = Ang magaescándalo. - -Escandalizar. = Pagescándalo, pagbóhat con pagpamólong sa daótan, -malágsot ug mang̃íl-ad, ng̃a icahátag sa daótan ng̃a pinigíngnan sa obán -ng̃a mg̃a táuo. * Pagsocó, pagpong̃ót, pagligótgot. - -Escándalo. = Polong con bohat ng̃a macahímo sa cadáot ng̃a espirituhánon -ug calágnon sa isigcatáuo. * Polong con bohat sa bisan cansa ng̃a díli -macaígo sa cataróng̃an, ug sa tong̃ód niána pagasoguilánan ug pagalibácan -sa obán ng̃a mg̃a isigcatáuo. * Sabá, banha, samoc, cagobót, cabóloc, -cagóboc, pagáoay. * Bisan onsang bohat ng̃a cating̃aláhan, pagcating̃ála. -* Pagpaáoat ng̃a malágsot. - -Escandalosamente. = Sa pagcaescándalo, sa pagcang̃íl-ad. - -Escandaloso. = Táuo ng̃a oaláy caólao, maólag, daótan, sa malágsot ug -mang̃íl-ad ng̃a batásan. - -Escandallar. = Pagsócod sa pagcahalálom sa tobig sa dagat con sa sobá. - -Escandallo. = Tingga con bató ng̃a mabóg-at ng̃a icasócod sa pagcahalálom -sa tobig, sa cahiládman sa dagat con sa sobá. - -Escandencia. = Pagcaligótgot, pagcapong̃ót ng̃a dagcó. - -Escandecer. = Pagligótgot, pagpong̃ót. - -Escaño. = Lingcoránan ng̃a hatáas ug ng̃a guibotáng̃an sa sandígan. - -Escañuelo. = Lingcoránan ng̃a diótay ng̃a pagbotáng̃an sa mg̃a tiil. - -Escapada. = Pagcalágueu, pagpaháoa sa hílom, sa tinágo. - -Escapar. = Laguio, calágueu, paháoa, pagmísic. * Pagpamólong sa díli -macaígo. - -Escaparate. = Panonódlan sa mg̃a santos ug mang̃a laráoan, ng̃a guitaólan -sa mg̃a tacop ng̃a salamín. - -Escapatoria. = Pagcalágueu, pagpaháoa, pagmísic. * Pagbalíbad sa -pagcalágueu sa mg̃a pagbóyboy sa bisan cansa, pagpaligás sa soguílon. - -Escape. = Idem. * Pagdalágan. - -Escapular. = Paglipót sa mg̃a catarmán, sa mg̃a tacot, sa mg̃a hunásan, sa -mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy. - -Escapulario. = Tinábas ng̃a panápton ng̃a may liab sa talioála sa -pagsolód sa olo arón tomónton ug magbítay ang mg̃a tomóy dápit sa -atobáng̃an ug dapit sa licód, ng̃a guinabisti sa mg̃a Padre sa obán ng̃a -mg̃a caparían. * Dohá ca pedazo con tinábas ng̃a panápton, ng̃a -nagacalang̃áquit sa duruhá ca saguioálo, cordon con sintas, sa -pagsáb-ong ug pagsáblay sa abága. - -Escarabajear. = Paglacát, pagquíbot, pagquípot, pagguímoc maíng̃on sa -pagquípot ug pagguímoc sa bacócang ng̃a guing̃álang ug escarabajo. * -Pagsólat ng̃a díli maáyo, sa mg̃a daótan ng̃a letra ug sa mang̃a balíquig -ng̃a dalan. * Paglisód sa bisan cansa tong̃ód sa mg̃a holosáyon ng̃a tacós -pagatománon ug pagaatobáng̃on onta nia. - -Escarabajo. = Mananáp ng̃a pac-an ng̃a maíng̃on ing̃on sa bacócang. * -Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa táuo ng̃a diótay, hamóbo ug sa malágsot ng̃a -dagóay, ug sa mg̃a letra ng̃a díli maáyo, ug sa mang̃a dalan sa mg̃a solat -ng̃a balíquig. - -Escaramuza. = Pagcaáoay sa mg̃a soldados ng̃a nanagcabayo, ng̃a -nagacadámag sila usáhay ug usáhay nanagpang̃alágueu. * Poglális, -pagíndig indig, pagbolabáilo sa soguílon, pagtóbag tobag. - -Escaramuzar. = Pagáoay, pagdolodámag sa mg̃a soldados ng̃a nanagcabayo. - -Escarapela. = Pagcaáoay, paglális lalis, pagdolodámag sa paggónit sa -mg̃a bohóc, labí pa con managáoay ang mg̃a babáye. * Timáan ng̃a nagáma sa -mang̃a sintas ng̃a nagacaláin ug color, ng̃a ipanagtáod sa mg̃a soldados sa -ilang mg̃a calo, arón hiílhan ang mg̃a Guinharían ng̃a hingtóngdan nila, -ug ang mang̃a dapig ng̃a guiángcon sa tagsa tagsa ca táuo. - -Escarapelear. = Pagáoay, paglális lalis, pagdolodámag. - -Escarbadero. = Lugar ng̃a pagacacháan, pagacoycóyan, pagacaycáyan, -pagacahígan, pagaoahíng̃an, pagacopóan sa mg̃a mananáp. - -Escarbador. = Ang nagacácha, nagacóycoy, nagacáycay nagacáhig, -nagaoáhing, nagacopó. * De oidos. = Caohe, hing̃atóle. - -Escarbaorejas. = Idem. - -Escarbar. = Cachá, coycoy, caycay, cahig, oáhing, copó. * Hing̃atóle, -pagcáohe. - -Escarcela. = Poyo poyo ng̃a tipigánan sa santic, sa batóng santícan ug -sa baloc. - -Escarceo. = Mg̃a balod ng̃a diótay maíng̃on ing̃on sa mg̃a paglimbócad sa -tobig ng̃a mabócal, ng̃a magáma sa dagat ng̃a masológ. - -Escarcina. = Colocampílang ng̃a hamóbo ug balicó. - -Escarcha. = Yamog, ton-og sa gabíy, ng̃a tibúoc tong̃ód sa dagcóng -tognao. - -Escarchado. = Lábra ng̃a molabáo sa mg̃a panápton ng̃a binoldáhan. - -Escarchar. = Pagtibúoc sa ton-og sa gabíy tong̃ód sa tognao ng̃a dagcó. - -Escarcho. = Isda sa dagcóng olo ug maíng̃on sa dagoay sa olo sa iríng. - -Escarda. = Saról, icalále ng̃a diótay sa pagbónglay, ng̃a igcabónglay. * -Pagbónglay, paggóna. - -Escardador. = Ang magabónglay ang magagóna. - -Escardadura. V. Escarda. - -Escardar. = Bonglay, gona. - -Escardillo. = Capandáyan ng̃a pothao sa paggíbot sa mg̃a bongláyon, sa -mg̃a sagbot, ibolónglay, igagóna. - -Escarlata. = Panápton, ng̃a mapolá. * Saquét ng̃a guican sa pagcaínit sa -dogó. - -Escarlatina. = Panápton ng̃a mapolá, saquét maíng̃on ing̃on sa tipdas. - -Escarmenar. = Pagsóhay sa nagobót, sa nasácot. - -Escarmentar. = Tagám, logda. * Pagsáoay, pagbárlong, pagcastigo sa -nacasalá, sa nasayóp. - -Escarmiento. = Catalágman, catágman, talágman. * Castigo, pagcasáquet. - -Escarnecedor. = Tigtámay, tigyóbit, ang nagayóbit, ang nagatámay, ang -nagapídya. - -Escarnecidamente. = Sa pagcayóbit, sa dagcóng pagpacaólao. - -Escarnio. = Pagtámay, pagyóbit, pagpídya. - -Escaro. = Isda. * Táuo ng̃a loing, lolid. - -Escarola. = Tanóm ng̃a maáyo pagaotánon ug boháton ug ensalada. - -Escarolado. = Ang may color ug dagoay sa escarola. - -Escarpa. = Pagcahanáyhay, pagcahándig. - -Escarpar. = Pagquías sa mg̃a labra sa mg̃a cahoy, mg̃a pothao, mg̃a -tombága, &c., pagsápsap sa nalíloc dihá, sa napátic. - -Escarpia. = Lansang ng̃a may dagcóng olo ng̃a balicó, sa pagbítay ug -pagsáb-ong sa bisan onsa. - -Escarpidor. = Sorlay sa mg̃a ng̃ipon ng̃a mahínag, ng̃a icasóhay sa mg̃a -bohóc. - -Escarpin. = Sapín. - -Escasamente. = Hapit, sa pagcamalisód, sa pagcacóli. - -Escasear. = Paghícao, pagdaguínot, paghátag sa diriót da, tolotagidyot -lamang. * Pagcopós, pagcábos, pagdíot diot. - -Escasez. = Cahícao, pagcadagínot. * Pagcacólang, pagcacopós, -pagcacábos, pagcadíot. - -Escaso. = Diótay, hamóbo, alang alang, colang coláng̃an, díli toman, -díli topóng. * Hicáoan, daguinotán, imot. * Díli igo. - -Escatimado. = Idem. - -Escatimar. = Pagdaguínot, pagdíot diot, pagpacábos, pagpacólang colang, -pagímot, pagníhit, pagmíhit. - -Escatimosamente. = Sa daótang hahúna húna, sa pagcalaláng. - -Escatimoso. = Malaláng̃on, matahápon, táuo sa daótan ng̃a húna húna, -malágsot. - -Escena. = Lugar ng̃a pagabohátan sa mg̃a dola, mang̃a comedya. * Higdáan -ng̃a pagaboháton sa mg̃a sang̃á ug mg̃a sagbot. - -Escible. = Ang tacós sabóton, hibalóan. - -Esciente. = Ang maálam, ang mahibaló, ang nasáyod. - -Escirro. = Hobág ng̃a magáhi caáyo ng̃a díli maól-ol, apan daútan uyámot. - -Escision. = Pagsí-si pagquísi. * Pagcabólag sa mang̃a caobanán ug sa mg̃a -higála. - -Esclarecer. = Hayag, lamdag. * Hoyag hoyag, aláman daman. * Sogá. * -Paghamíli. * Paghátag sa maáyong dong̃og. - -Esclarecido. = Hamíli, halángdon, donggánon, donggan, mahál, bilídhon. - -Esclarecimiento. = Pagcaháyag, pagcalámdag, pagcahóyag huyag. * -Pagcahamíli, pagcahalángdon, pagcamahál. - -Esclavitud. = Pagcabíhag, cabihágon, cabihágan. * Catilíngban sa mg̃a -táuo ng̃a nanagpacatúman sila sa mg̃a bohat ng̃a maalampóon, ug sa -pagcalóoy sa isigcatáuo. * Pagcasácop sa mg̃a cailíbgon ng̃a calibotánon. - -Esclavizar. = Pagbíhag, pagpamíhag, pagádto sa pang̃ayáoan. * Pagpabóhat -sa bisan cansa sa oaláy láng̃an, sa canónay. - -Esclavo. = Bihag. * Ang nahasácop sa obán ng̃a mg̃a cofradía ng̃a -guing̃álan de esclavitud. * Ang pagsácop sa mg̃a cailíbgon ng̃a -calibotánon, laoásnon ug mang̃íl-ad. * Ang masinógton, ang mapaobsánon. -* Ang napadáog sa gogma sa babáye. - -Esclusa. = Sampóng̃an sa mang̃a balaháan sa tobig, sa cota con sa cahoy. - -Escoba. = Silhig. - -Escobada. = Pagcasílhig, pagsílhig. - -Escobadera. = Ang babáye ng̃a magasílhig. - -Escobajo. = Silhig ng̃a daan na ug hamóbo. * Botay. - -Escobar. = Pagsílhig. - -Escobazar. = Pagsáblig sa tobig ng̃a guibó-bo sa usá ca sang̃á. - -Escoben. = Ang bohó sa mg̃a dolong sa sacayán ng̃a pagaaguían sa cable -con sa talicalá ng̃a guihícot sa ancla, sa sinípit. - -Escobilla. = Silhig ng̃a diótay sa mg̃a balahíbo sa mg̃a baboy con sa icog -sa mg̃a cabayo, ng̃a icahínis ug icasílhig sa mg̃a panday sa salapí sa -mang̃a hias. - -Escobillon. = Capandáyan, cahoy ng̃a hatáas ng̃a guibotáng̃an sa usá ca -tomóy sa mg̃a balahíbo sa cabayo, sa pagnósnos ug paghínis sa mg̃a bohó -sa mg̃a lothang. - -Escobina. = Ang quináon sa locob, sa hilíhod, sa pagbohó na sa mg̃a -cahoy, sa pothao, tombága, &c. - -Escobon. = Silhig ng̃a dagcó sa pagnósnos sa anóos sa alasóhan, ang -guitáod sa tomóy sa usá ca cahoy ng̃a hatáas. - -Escocer. = Hapdos, ng̃ot ng̃ot. * Pagpaóbos sa boot. - -Escoda. = Bingcong sa pagsápsap sa mg̃a bató. - -Escodar. = Pagsápsap sa mg̃a bató. - -Escofina. = Limbas sa ng̃ipon ng̃a dagcó, sa paglímbas ug paghínlo sa -bisan onsa ng̃a casangcápan con guinamíton sa cahoy. - -Escofinar. = Paghínlo sa mg̃a cahoy sa limbas. - -Escogedor. = Ang magapíli. - -Escoger. = Pili. - -Escogidamente. = Sa pagcapíli. * Sa pagcatóltol, sa pagcaígo. - -Escogido. = Piníli. - -Escogimiento. = Pagpíli, pagcapíli. - -Escolapio. = Padre ng̃a nagatóon sa mg̃a báta. - -Escolar. = Ang nahatong̃ód sa nagatóon sa escolahán, ang nagatóon sa -escolahán, tinón-an. - -Escolástico. = Idem. - -Escolimado. = Táuo ng̃a maloyáhon, salaquétan. - -Escolimoso. = Ang madalí saquétan, ang díli moántos, díli boot magílob, -ang sa magáhing gaui. - -Escolio. = Pagásoy ng̃a lactod sa bisan onsang solat ng̃a macóli sabóton -ug toquíbon, sa halálom ng̃a cahológan. - -Escolopendra. = Olahípan. * Isda ng̃a binódcan sa magacaláin lain ng̃a -mg̃a color. - -Escolta. = Tapoc sa pila ca soldados ng̃a moobán sa bisan cansa. * Ang -sacayán ng̃a moábay sa lain. - -Escoltar. = Pagobán, pagábay sa bisan cansa, arón díli onta matáhap sa -iang paglacát. - -Escollo. = Honásan, pasil, tacot. - -Escombra. = Pagcaháoan. - -Escombrar. = Pagháoan, pagcóha sa macasámoc, sa macaólang. - -Escombro. = Ang mahabílin ug biniáan sa mg̃a bohat sa cota, sa mg̃a baláy -ug sa bisan onsa ng̃a nagobá con guibóhat pa ng̃a bág-o, mg̃a bató, yota, -apog, balás, mg̃a sinápsap, &c. * Isda ng̃a diótay maíng̃on ing̃on sa -tamban. - -Escomerse. = Cagod, linis, hinis. - -Escondedero. = Lugar ng̃a pagatagóan sa bisan onsa. - -Esconder. = Tago, hobong, hanip, tabac, licao, hiti, hotíboc, socsoc, -salíot, lang̃ag. * Locop, sacop. - -Escondidamente. = Sa pagcatinágo, sa pagcahílom. - -Escondidas (a). = Idem. - -Escondidillo. = Idem. - -Escondidísimo. = Ang nahóbong, ang tinágo caáyo. - -Escondido. = Ang guitágo. * (En). V. Escondidamente. - -Escondimiento. = Pagcahóbong, pagcatágo. - -Escondite. V. Escondedero. * Dola sa mg̃a báta. - -Escondrijo. = Sooc. * V. Escondedero. - -Escopeta. = Lothang. - -Escopetar. = Pagcále ug paggóa sa yota sa lugar ng̃a guitórcan sa -boláoan. - -Escopetazo. = Pagbotó, tonog sa pagbóhi sa escopeta. * Ang pólvora, -bala, &c., ng̃a mogóa sa bohó sa escopeta, ug ang samad ng̃a guican sa -maong bala. - -Escopetear. = Pagbóhi sa escopeta, paglóthang sa masóbsob. * Paglális -lalis sa mg̃a maínit ng̃a polong. - -Escopetería. = Mg̃a soldados ng̃a sangcap sa mang̃a escopeta. * Pagcabóhi -sa escopeta sa macadághan. - -Escopetero. = Soldado ng̃a nagadála sa escopeta. * Ang mananálsal ng̃a -magabóhat ug magabalígya sa mang̃a escopeta. - -Escopleadura. = Bohó ng̃a pagaboháton sa tiguíb. - -Escoplear. = Pagtiguíb. - -Escoplo. = Tiguíb. - -Escorbuto. = Saquét ng̃a guican sa pagcadonót sa lagos. - -Escordio. = Tanóm ng̃a icatámbal. - -Escoria. = Tayá, tambacólong sa tombága, sa pothao, &c. * Bisan onsa -ng̃a malágsot, daótan ug mang̃íl-ad. - -Escorial. = Lugar ng̃a guinacoháan sa mg̃a tombága, boláoan, &c., apan -ng̃a guibalánan ug guitámnan na. * Logar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a tayá, -sa tambacólong sa puthao, sa tombága, &c. - -Escoriar. = Pagpálot sa panit con madósdos ogáling ang bahín sa laoas, -sa bisan onsa ng̃a magáhi con maháit. - -Escorpina. = Isda. - -Escorpion. V. Alacran. * Isda. * Capandáyan ng̃a guinagámit sa canhíng -tiempo sa mg̃a mamomógos ug sa mg̃a dioatáhan sa pagpasáquet sa mg̃a -mártires. - -Escorzonera. = Tanóm ng̃a icatámbal. - -Escota. = Pisi ng̃a ihícot sa usá ca tomóy dapit sa obos sa mg̃a layág sa -mg̃a sacayán, sa pagtógot ug paghógot somála sa pagcahorós con -pagcahínay sa hang̃in. * Bohi bohi, bilo bilo. - -Escotadura. = Liab sa mg̃a sinína ug mg̃a bisti ng̃a guibísti sa mg̃a -babáye. - -Escotar. = Tabas, holíbis, pagáng̃ay sa bisan onsa sa lugar ng̃a -hingtóngdan. * Pagbáyad sa amot, sa tampo con tampa ng̃a nacaígo sa -tagsa tagsa. * Pagpagóa sa tobig, sa sobá, sa lanao, &c. - -Escote. = Liab ng̃a guilabíhan sa pagcadagcó sa mang̃a sinína sa obán ng̃a -mg̃a babáye. * Dayan dayan ng̃a itápot sa mg̃a liab sa mg̃a bisti sa mg̃a -babáye. * Amot, tampa, tampo. - -Escotera. = Bohó sa quílid sa mg̃a sacayán ng̃a pagaaguían sa pisi ng̃a -escota. - -Escotero. = Ang nagalacát sa aoláy dala sa bisan onsa ng̃a macasámoc ug -macaólang canía. - -Escotilla. = Bohóng dagcó sa atobáng̃an sa talároc ng̃a mayor sa mg̃a -sacayán ng̃a pagasódlan sa lolan, ug pagagólan, pagacoháan ug pagaaguían -sa pagháoas sa maong lolan. - -Escotillon. = Bohóng dagcó sa salog con sa yota, ng̃a guibotáng̃an sa -tacop ng̃a honos honos. - -Escotin. = Ang pisi ng̃a escota sa mg̃a layág ng̃a diótay sa mg̃a sacayán, -juanete, sobre, &c. - -Escozor. = Cahápdos, cang̃ót ng̃ot, pagcang̃ótng̃ot. * Casáquet sa húna -húna tong̃ód sa bisan onsa ng̃a nacalisód con nacayógot. - -Escriba. = Mang̃ialáman, ang nagaásoy sa batásan ng̃a daan, quinaadmánon -sa mg̃a judíos, sa mang̃a hebreos. - -Escribanía. = Opicio sa mg̃a escribano, sa mg̃a longsod. * Solód ng̃a -pagatománan sa ng̃atanán ng̃a bohat ng̃a onay ug ang̃ay sa mg̃a escribano. * -Solatánan, lamesa, papelera, sodlánan sa mg̃a papel. * Lugar ng̃a -pagatongtóng̃an sa papel ng̃a pagasolátan. * Casangcápan sa pagsólat, -tintero, sorlánan sa oblea ng̃a ipílit, sa polbos con margaja, &c. - -Escribano. = Táuo ng̃a tong̃ód sa iang opicio may gahóm sa paghátag sa -caligóan sa mg̃a solat ug mg̃a camatoódan. * Ang magasólat. - -Escribiente. = Magsosólat, manonólat, somosólat, ang magasólat, ang -magahóad sa guisólat sa lain. - -Escribir. = Solat, paggáma, pagbóhat sa mg̃a letras sa bisan díin ug sa -bisan onsa. * Paggáma sa mang̃a soguílon ng̃a hatáas, sa mg̃a oáli, &c., -ng̃a isólat sa mg̃a libro. - -Escriño. V. Canasta. - -Escrita. = Isda ng̃a guibotáng̃an sa licód sa mg̃a barlis sa nagcaláin -lain ng̃a color ng̃a maíng̃on sa dagóay sa letras. - -Escritillas. = Mg̃a panón sa mg̃a carnero. - -Escrito. = Solat, bisan onsa ng̃a sinólat ug guisolátan. * Ang solat ng̃a -ihátag sa hocom sa pagsógod sa mg̃a capolong̃ánan. - -Escritor. = Ang magasólat sa mg̃a libro, &c. - -Escritorio. = Panonódlan sa mg̃a papel ug sa mang̃a camatoódan. * Solód -ng̃a pagatománan sa mg̃a catongdánan sa mg̃a escribano ug sa obán ng̃a -mang̃a táuo ng̃a guitógnan sa bisan onsa ng̃a holosáyon. * Panonódlan ng̃a -mahál sa pagsolód ug pagtípig sa mg̃a hias. - -Escritura. = Sólat. * Camatoódan ng̃a pinirmáhan sa mg̃a táuo ng̃a -hingtóngdan, sa mg̃a testigos ug sa escribano. * Bisan onsa ng̃a libro -ng̃a sinolátan sa solat sa camót con sa inimprenta. * Ang santos ng̃a -Solat. - -Escriturario. = Bisan onsa ng̃a guilíg-on sa camatoódan ng̃a sinólat. * -Ang nagaásoy sa mg̃a cahológan sa obán ng̃a mg̃a polong ng̃a labíng halálom -sa santos ng̃a Solat. - -Escrupulillo. = Ang tipac, ang golong golong sa pothao, tombága, &c., -ng̃a isolód sa colóng colóng arón matonóg. - -Escrúpulo. = Duha doha, catáhap. - -Escrupulosamente. = Sa catáhap, sa pagcadóha doha, sa pagcacóti coti. - -Escrupulosidad. V. Escrúpulo. - -Escrupuloso. = Ang magadúha doha, ang aoláy caligónan sa boot, ang -matáhap, matahápon. * Matinománon. - -Escrutador. = Ang maquigsósi, ang maquigásoy, maquigsáyod. * Ang -magahíling, ang magalí-li. - -Escrutinio. = Pagcasósi, pagcaásoy, pagcasáyod, pagcahíling, -pagcalí-li. - -Escrutiñador. V. Escrutador. - -Escuadra. = Escoála, capandáyan sa mg̃a panday. * Ang tapoc sa pila ca -soldados ng̃a guibotáng̃an sa ilang ponóan ng̃a guing̃álan ug cabo, ug ang -opicio sa pagcacabo sa mg̃a soldados. * Bisan onsang tapóca sa mg̃a táuo. -* Mg̃a sacayán sa pagpang̃óbat, sa guerra, ng̃a nagacaábay abay. * -Cadaghánan sa mang̃a sacayán ng̃a nanagsóroy sodóy sa layág ug sa gaod sa -mg̃a cabaybayónan sa pagbántay sa mg̃a caáoay ug sa mg̃a pondóhan. - -Escuadron. = Ang usá ca bahin sa mg̃a soldados ng̃a macagáma sa -pang̃obátan. - -Escucha. = Bantay ng̃a modóol sa gabíy sa guihonóng̃an sa mg̃a caáoay, -arón masáyor con onsa ba ang mg̃a bohat con mg̃a paglíhoc nila. * Ang -babáye con binócot ng̃a may opicio sa pagobán sa monja ng̃a pagadoáuon, -arón magapatalínghog ug masáyod sa soguílon sa maong monja ug sa midúao -canía. * Talambóan ng̃a diótay ng̃a guibótang sa mg̃a solód sa mg̃a -hocmánan sa hari, arón panimation ug pagadónggon sa maong hari ang -mang̃a polong sa mg̃a hocom ug sa mg̃a somalámbag nia, sa díli onta sia -quít-on ug batíon. * Babáye ng̃a mohígda sa hadóol sa iang señora, arón -domóng̃og sia con táogon ogáling. - -Escuchar. = Talínghog, pagpamáti, dong̃og, li-li, ting̃od, linhag. - -Escudar. = Sagang, laban, tabang, pagpadáng̃op. - -Escuderaje. = Pagcaalágad sa sologóon. - -Escuderear. = Pagalágad, pagsílbi. * Pagóna sa sologóon con molacát ang -agálon. - -Escudería. V. Escuderaje. - -Escudero. = Sologóon. * Táuo ng̃a lioat sa maáyo ug mahál ng̃a -guinicánan, ug ang caobánan sa táuo ng̃a hamíli, bilídhon. - -Escudilla. = Yahong, panácsan, caldóhan, tagayán, ipísan. - -Escudillar. = Pagbó-bo, pagbótang sa sabáo sa mang̃a yahong, sa mg̃a -panácsan. - -Escudillito. = Salapíng boláoan ng̃a bali ug pisos, oña miábot sa -pagcabale sa pisos ug toló ca cuartiyo. - -Escudo. = Tamíng. - -Escudriñable. = Ang arang toquíbon. - -Escudriñador. = Ang mahagógma magtóquib ug ang boot masáyod, ug -mahibaló sa bisan onsa ng̃a halálom ug tinágo. - -Escudriñar. = Pagsósi, pagquigsáyod sa macóti coti sa bisan onsa. - -Escuela. = Escolahán, baláy ng̃a pagatón-an sa mang̃a báta. * Pagtóon, -pagtolón-an sa bisan onsa ng̃a quinaádman. - -Escuerzo. = Mananáp sa yota maíng̃on sa baquí. - -Escueto. = Maháoan, madayág, sa oaláy samoc. - -Esculpir. = Liloc. - -Escultor. = Panday ng̃a magalíloc. - -Escultora. = Ang asáoa sa magalíloc. - -Escultura. = Quinaádman sa paglíloc. * Ang liníloc. - -Escupidera. = Lodánan. - -Escupidero. = Lugar sa paglóa. - -Escupidor. = Ang magalóa, magalóda, magatalíthi, magatalótho. - -Escupidura. = Loa, ang guilóa, ang guilóra. * Mang̃a hobág ng̃a diótay -ng̃a magáma dayon ug cogan, ng̃a guican sa pagcabáscog sa hilánat, ug ng̃a -motoróc sa mg̃a ng̃abil. - -Escupir. = Lora, loa, talíthi, talítho. * Pagáyad sa bisan onsa ng̃a -tacós ng̃a pasipád-an. * Pagóntol sa badyet, sa sisip, sa cahoy ng̃a boot -boc-on, pecáson con badyétan. * Paggóa sa mg̃a bala sa mg̃a lothang, ug -sa mg̃a linti sa mg̃a dag-om. - -Escuras (a). = Sa pagcang̃ít ng̃it. * Sa pagcaoláy húna húna. - -Escurribanda. = Pagcahibólos. - -Escurrida. = Babáye ng̃a guihoótan sa mg̃a saya, ng̃a nagabísti sa mg̃a -saya ng̃a haíctin, ng̃a colang sa pagcasángcad. - -Escurridizo. = Ang madál-os, ang madaliósos sa masáyon. * Ang mapaháoa, -ang maoalá sa bisan díin, ang malágueu. * Lugar ng̃a pagadal-ósan, -pagadaliosósan. - -Escurriduras. = Ang mg̃a tolong catapúsan sa vino, tubig, soca, &c., sa -bisan onsa ng̃a sodlánan. - -Escurrir. = Paghorót sa bisan onsang ilímnon. * Paglacát sa bisan díin -sa pagsolóng ug paghíling sa yota. * Tolo, agas, agay, agáy-ay, -dalígdig, dahínggay. * V. Deslizar hasta pagpamólong. * Pagcalágueu, -pagpaháoa. - -Esencia. = Pagcamáo, pagcaquinaía sa bisan onsa. * V. El siguiente. - -Esencial. = Ang onay sa pagcaquinaía sa bisan onsa. * Ang labíng maáyo, -ang labíng mahál. - -Esfera. = Malíng̃in. * Ang Lang̃it, ang calang̃ítan, ang bolotáng̃an sa mg̃a -Lang̃it. * Cahímtang sa pagcamahál con sa pagcaóbos sa mg̃a táuo. * Ang -calibótan ng̃a hingsácpan sa yota ug sa tobig. - -Esforzadamente. = Sa pagcaísog, sa pagcacosóg, sa maáyong húna húna, sa -dagcóng cásing cásing. - -Esforzado. = Maísog, mabáscog, cásing casíng̃an. - -Esforzar. = Pagpaísog, pagpacosóg. - -Esfuerzo. = Caísog, cabáscog, pagcacosóg. * Pagcalába, pagcatábang. - -Esgrima. = Quinaádman sa paggámit sa espada, sa cales, sa campílang, sa -maáyo, ing̃on sa ang̃ay. - -Esgrimidor. = Ang maálam maggámit sa mg̃a hing̃aníban. - -Esgrimir. = Paggámit ug maáyo sa mg̃a hing̃aníban, ug pagságang sa mg̃a -pagtígbas sa caáoay, sa contra. - -Esguazable. = Ang arang labáng̃on. - -Esguazar. = Paglabáng sa mg̃a sobá con sa dagat. - -Esguince. = Pagcalícay sa laoas con may catáhap sa pagcapócan ug con -boot magsagáng sa bisan onsa ng̃a mahólog. * Pagcolíot, pagláin, -pagbálhin sa nauong sa timáan ca casocó con sa caól-ol. * Pagcasaquét -sa mg̃a loha loha guican sa pagpang̃ósog ng̃a guilabíhan. - -Eslabon. = Santic, tagsa ca singsing sa mg̃a talicalá. - -Eslabonar. = Paglang̃áquit sa mg̃a singsing ng̃a macagáma sa usá ca -talicalá. * Pagsómpay sa maáyo sa mg̃a soguílon, sa mg̃a oáli, &c. - -Eslora. = Cahitáson, catáson, guitáson, pagcahatáas sa mg̃a sacayán -cutub sa dolong hasta sa olín sa ibábao sa salog con sa cubierta. - -Esmaltar. = Pagbóhat sa mg̃a labra sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain, sa -salapí, sa boláoan, &c. * Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mg̃a color ng̃a -nagacaláin lain. - -Esmalte. = Pasta ng̃a binóhat sa salamín ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a color -ng̃a nagacaláin lain, sa pagtápot sa mg̃a labra sa salapí, sa boláoan, -&c. * Pagcatahóm, pagcaáñag, pagcaníndot. - -Esmerado. = Ang guibóhat sa pagcahíngpit caáyo, sa dagcóng cacógui. - -Esmeralda. = Batóng mahál, verde ug masíhag caáyo. - -Esmerar. = Paghíngpit sa bisan onsa, pagbóhat sa masingcámot sa dagcóng -cacógui. * Paghínis, paghínlo. - -Esmeril. = Batóng magáhi uyámot ng̃a macacágod ug macabárlis sa bisan -onsa, gaoas sa diamante. * Lothang ng̃a diótay. - -Esmero. = Cacóguing dagcó, pagcasingcámot, pagbóhat sa bisan onsa sa -pagcahíngpit. - -Esmoladera. = Capandáyan sa pagbáid sa mg̃a hing̃aníban. - -Esófago. = Alaguían sa can-on cotob sa totónlan hasta sa tian, sa cotó -cotó. - -Esotro. = Canang usá, cadtong usá. - -Espaviladeras. V. Despaviladeras. - -Espavilar. V. Despavilar. - -Espaciar. = Catag, sab-oag, sabólac. * Pagbaláod, pagsóguid, -pagmantalá. - -Espacio. V. Capacidad. * Pagcadógay sa tiempo, sa túig. * Pagcahínay, -pagcaláng̃an. - -Espaciosamente. = Sa pagcahínay, sa pagcaláng̃an, sa pagcaláng̃ay lang̃ay. - -Espaciosidad. V. Capacidad. - -Espacioso. = Dagcó, galagpád halóag, maháoan, maháoay. * Mahináyon, -maláng̃ay lang̃áyon, maláng̃an lang̃ánon. - -Espada. = Espada, cales, hing̃aníban. * Táuo ng̃a batir, ng̃a maálam, -quinaadmánon sa bisan onsa. * Dagoay sa obán ng̃a mg̃a pintal sa mg̃a -dahon sa baraja. * Isda ng̃a guidagcóan ug guitaásan sa ng̃abil sa itáas -sa pagcadágoay sa espada. - -Espadachin. = Ang maálam magbáton ug magáoay sa espada. * Táuo ng̃a -magapacalaláqui ug ng̃a mahagúgma magáoay. - -Espadaña. = Tanóm. - -Espadañada. = Paggóa sa bahá sa dogó, sa tobig, &c., sa mabáscog. - -Espadañar. = Pagbólag, pagbóoac, pagsí-si sa bisan onsa ng̃a hatáas, sa -daghan ng̃a mg̃a bahin ng̃a haíctin. - -Espadería. = Lugar, baláy ng̃a pagabohátan ug pagbaligyáan sa mg̃a -espada. - -Espadero. = Mananálsal ng̃a magabóhat sa mg̃a espada. - -Espadilla. = Espadang hamóbo. - -Espadin. = Idem. - -Espadrapo. = Panápton ng̃a guibotáng̃an sa haclob con hampol ng̃a -icahámpol sa mg̃a samad. - -Espalda. = Licód. - -Espaldar. = Mg̃a tabil ng̃a hatáas ug haíctin ng̃a ibítay ug ipadápat sa -mg̃a bongbong sa pagsándig dihá sa licód. * Idáng̃an. - -Espaldarazo. = Pagpócpoc sa bisan onsa sa licód, pagdágpi, paglatós, -paglámbos, pagbónal sa licód. - -Espaldear. = Pagposá, pagdágpi, pagdápia sa mang̃a balod sa quilid sa -mg̃a sacayán con sa olín ba. - -Espalder. = Ang gomaláod, ang gomaláyong ng̃a molíngcod ang nahaóna -dapit sa olín sa mg̃a sacayán, ug magabóot ug magabántay sa obán ng̃a mg̃a -gomaláod arón managagáod sila ug maáyo. - -Espaldilla. = Bocó bocó, alíp ip. - -Espalditendido. = Ang magacalígad sa pagcahayáng, ang mohayáng sa -paghígda. - -Espaldudo. = Ang may dagcóng licód. - -Espantable. = Maghahárloc, icahárloc, ang macahádloc, macalilísang, -cating̃aláhan, hibólng̃an. - -Espantablemente. = Sa cahádloc, sa calísang, sa pagcalísang, sa -pagcahárloc. - -Espantadizo. = Ang masáyon mahaognóc mahádloc malísang. - -Espantador. = Ang magapahaognóc, ang magapahádloc, ang magapalísang. - -Espantajo. = Hogay, cagol cagol, colágdong. * Bisan onsa ng̃a icabógao -sa mg̃a mananáp. - -Espantar. = Hadlod, lísang, ognoc. * Bogao, pagpaháoa. * Boá, bos, -sicá, is, hut. * Ting̃ála, bolong. - -Espanto. = Cahárloc, cacógmat, calísang, pagcahaognóc. - -Espantosamente. V. Espantablemente. - -Espantoso. V. Espantable. - -Español. = Ang nahatong̃ód sa España, táuo ng̃a españahánon, ang natáuo -sa España. - -Españolado. = Táuo sa lain ng̃a yota ng̃a maíng̃on sa natáuo sa España sa -iang pinamólong, sa iang pagbísti, sa iang batásan, &c. - -Españoleta. = Sayáo sa canhi, sa España. - -Españolizar. = Pagángcon sa bisan onsa sa lain ng̃a yota maíng̃on ng̃a con -gomícan ogáling sa España. * Pagáncon sa mg̃a batásan sa España. - -Esparavan. = Langgam. - -Esparavel. = Layá. - -Esparcidamente. = Sa pagcalináin lain, sa pagcatinágsa tagsa. - -Esparcido. = Táuo ng̃a malipáyon, matístis, tigtíao, sa maáyong -soguílon, sa mahósay ng̃a gaoi. - -Esparcimiento. = Pagcabólag, pagcacátag, pagcasáb-oag, pagcasabólac. - -Esparcir. = Bolag, bahin, abog, apac, sab-oag, sabólac, sabod, bodbod, -sablig, ocay, tiárag, tagónton, patag. * Pagbántog, pagsógid, -pagbaláod, pagmantalá. * Pagdóla, paglíng̃ao ling̃ao, pagtíao tiao. - -Esparrago. = Tanóm ng̃a maáyong otan. - -Esparrancado. = Bacáang, bacang. * Bisan onsa ng̃a magacabólag bolag ug -magacahalayó, labon ng̃a magacadóol onta. - -Esparrancarse. = Pagbíla, pagbiláca sa mg̃a paa. - -Esparto. = Tanóm ng̃a icabóhat sa mg̃a pisi, mg̃a baníg, &c. - -Especería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a panácot ug sa obán pa ng̃a -mang̃a tolotagídyot. - -Especia. = Panácot ng̃a isácot ug icahátag sa lalím sa mg̃a calán-on. - -Especial. = Mahál, olosáhon, ang labíng maáyo sa obán ng̃a isigcaíng̃on, -al labíng bilídhon. - -Especialidad. = Pagcaláin, pagcamahál. * Pagcating̃ála, pagcalabí. - -Especialmente. = Labí pa. - -Especie. = Hingtóngdan ng̃a nacasácop sa daghánan ng̃a mg̃a sacop, -pagcaláin, calaínan, maíng̃on ng̃a ang calaínan sa mg̃a iró, ang calaínan -sa mg̃a cabayo, ang calaínan sa mg̃a iríng, &c. * Ang laráoan sa bisan -onsa ng̃a mapaquíta sa atong húna húna, sa atong calág. * Bisan onsa ng̃a -guipamólong ug guibóhat. - -Especiero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a -panácot. - -Especificacion. = Pagcaásoy, pagcasáyod, pagcadayág. - -Especificadamente. = Sa pagcaásoy, sa pagcasáyod, sa pagcadayág. - -Especificar. = Asoy, sayod, dayág. - -Específico. = Ang magabólag sa usá ca calaínan sa lain ng̃a calaínan. * -Tambal ng̃a olosáhon, ng̃a may gahóm sa pagtámbal ug pagáyo sa masaquét. - -Especioso. = Matahóm, hamíli, bilídhon, maáyo uyámot, hingpit. - -Espectáculo. = Dula, cadoláan sa cadaigánan. * Bisan onsa ng̃a nahatábo -ng̃a tacós ng̃a cating̃ád-an sa mg̃a táuo. - -Espectador. = Ang magasolóng, ang motán-ao sa bisan onsa. - -Espectro. = Bisan onsa ng̃a laráoan ng̃a macalilísang, macahahárloc, ng̃a -motóngha ug paquíta sa húna húna sa mg̃a táuo. - -Especulacion. = Pagcatán-ao, pagcahíling ug maáyo, paglí-li sa dagcóng -cacógui. * Pagcapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya, sa pagpang̃íta -sa pagcabóhi, sa cabohían. * Ang pagpatigáyon. - -Especular. = Solíng, hiling, tan-ao, li-li. * Paghóna húna, -pagpalándong. * Pagpatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya, sa -pagcomercio. - -Especulativa. = Gahóm sa mg̃a calág sa mg̃a táuo sa paghúna húna, sa -pagpalándong. - -Espejado. = Bisan onsa ng̃a guigáma sa salamín, ang maíng̃on sa salamín. - -Espejear. = Paggíla gila, pagsíhag, pagsínao ing̃on sa pagcasíhag sa -salamín. * Pagsolóng, pagpang̃anínao sa salamín. - -Espejería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a salamín ug sa obán pag mg̃a -casangcápan ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a baláy. - -Espejero. = Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a salamín. - -Espejo. = Salamín. - -Espejuelo. = Salamín ng̃a diótay. * Yeso ng̃a nahamótang sa pagcabató ng̃a -guisolosápao sapúoan sa mg̃a dolodáhon ng̃a masíhag. - -Espeluzar. V. Despeluzar. - -Espeluznarse. = Pagpaníndog sa mg̃a bohóc ug mang̃a balahíbo, guican sa -cahárloc, sa calísang, sa cacógmat, pagbalócag, pagpang̃alimbárot. * -Paggobót sa bohóc. - -Espeque. = Ligoat, icalígoat. - -Espera. = Pagcahólat, paghólat, pagpaábot. * Tagál. - -Esperador. = Ang nagahólat, ang nagapaábot. - -Esperanza. = Pagláom, laom. * Ang usá sa totoló ca virtudes ng̃a -guing̃álan ug teologales, ng̃a sinogdánan sa maáyong gaui. - -Esperanzar. = Pagpaláom, paghátag sa pagláom. - -Esperar. = Pagláom. * Paghólat pagpaábot. - -Esperezarse. V. Desperezarse. - -Esperma. = Tambóc sa ambohótan, sa bong̃asíso, ng̃a mapotí caáyo ug -magáhi sa tambóc sa obán ng̃a mg̃a mananáp, sa sebo. - -Espesar. = Pagtibúoc, paghágcot. * Pagdóol, paggóol, pagsígpit sa bisan -onsa, pagbános. - -Espeso. = Ang natibúoc, ang mahágcot, espeso. * Bisan onsang botang ng̃a -midóol, nasígpit, nagóot, natopál caáyo sa lain, pagcabános. * Sa -masócot, sa masóbsob, sa mabános, sa macadághan. * Bolíng̃on, hogáoan. * -Táuo ng̃a díli magbántay, ng̃a díli macógui sa iang bisti. - -Espesor. = Pagcabága, guibág-on, cabalágon sa bisan onsa. - -Espesura. = Pagcahágcot, pagcabágtoc, sa bisan onsa, pagcaespeso sa -vino, sa dogó, &c. * V. el anterior. * Hugao, cahogáoan. - -Espetar. = Pagtóhog, pagsálay sa pothao, cahoy, &c., ng̃a matalínis sa -bisan onsa, sa carne, sa isda, &c. * Pagsógid, pagásoy. * Paglígdong, -pagámbong. - -Espetera. = Papán ng̃a guitaólan ug guilansáng̃an sa daghánan ng̃a mang̃a -lansang sa balicóng olo, ng̃a pagabitáyan sa carne sa isda, sa mg̃a -caláha ug sa obán pang mg̃a casangcápan sa cosina. * Cadaghánan sa mg̃a -casangcápan sa cosina. - -Espeton. = Pothao ng̃a hatáas ug manípis. * Dagom ng̃a hatáas ng̃a may -olo. * Isda, balámban. - -Espia. = Maghihíling, maglilí-li, ang magacácap, ang magasólong, ang -magatán-ao ug maáyo sa mang̃a buhat sa bisan cansa ng̃a guibantáyan ug -guiatáng̃an, sa pag asoy ug pagsoguílon sa nagasógo. - -Espiar. = Hiling, li-li, cacap, sólong, tan-ao. * Pagpalacát sa mg̃a -sacayán sa pagbótad ug paghípos sa cable ng̃a guihícot sa sinípit ng̃a -guihólog sa onáhan. - -Espicanardi. = Tanóm sa Siria. - -Espicanardo. = Tanóm ng̃a mahomót ug icatámbal, sa India. - -Espiche. = Hing̃aníban ng̃a matalínis. - -Espiga. = Oháy. * Ang tomóy sa usá ca cahoy ng̃a masolod sa bohó sa lain -ng̃a cahoy con sa lain ng̃a botang. - -Espigadera. = Ang babáye ng̃a magadaguínot sa mg̃a oháy ng̃a baniáan sa -magagálab sa trigo, sa humáy &c. - -Espigado. = Ang hatáas. * Báta ng̃a hatáas. - -Espigar. = Pagpólot sa mg̃a oháy ng̃a guibiáan sa yota sa nagagálab sa -trigo, sa homáy, &c. * Pagbóhat sa tomóy sa mg̃a cahoy ng̃a ipasolód sa -bisan onsang ng̃a bohóa. * Pagoháy sa trigo sa homáy, &c. * Pagtóbo sa -mg̃a táuo, pagtáas sa ilang laoas. - -Espigon. = Oháy ng̃a maháit ug toncan. * Soyod sa mg̃a patiócan, &c., ng̃a -igapáac. * Ang tomóy sa bisan onsa ng̃a quinabontólan ng̃a maháoan, ng̃a -oalá torcan sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a sagbot. - -Espin (puerco). = Mananáp ng̃a guilibótan sa panit sa mg̃a tonóc. - -Espina. = Tonóc, soyac, sapínit, caguíngquing, silic, bocóg, tiónay. - -Espinaca. = Tanóm ng̃a maáyo, mahómoc ug malalím ng̃a otan. - -Espinadura. = Pagcatonóc. - -Espinal. = Ang nahatong̃ód sa tonóc con sa talódtod, sa cagóngcong. - -Espinar. = Lugar ng̃a naponó sa mg̃a tonóc, sa mg̃a sapínit. * Cacolían, -calisdánan, caoláng̃an. * Pagtonóc, pagsámad sa tonóc, sa sapínit, sa -caguíngquing, sa soyac, sa bocóg. - -Espinazo. = Talódtod, cagóngcong, bocó bocó. - -Espinel. = Lobid, pisi ng̃a dagcó ng̃a guibitáyan sa obán ng̃a mg̃a pisi -ng̃a tinaólan sa mg̃a tagá sa pagcóha sa mg̃a isda, sa pagpasól, sa -pagpanágat. - -Espineo. = Ang guibóhat sa mg̃a tonóc, ang may tonóc, sapínit, ang -toncan. - -Espindarga. = Lothang ng̃a holohatáas sa guing̃ánlan ug falconete. - -Espinilla. = Bitiis, lolod. - -Espinoso. V. Espíneo. * Ang macóli, ang malisód. - -Espirador. = Ang magaguinháoa. * Ang mahing̃ótas, ang magating̃á, ang -magatíng-ab. - -Espirante. = Idem. - -Espirar. = Paggóa sa maáyo con sa daótan ng̃a bahó. * Paghátag sa -quinabóhi: ang̃ay lamang sa Dios. * Pagágda sa mg̃a paghónhong sa gracia -ng̃a guican sa Dios ng̃a Espíritu Santo. * Ang pagguícan sa Dios ng̃a -Espíritu Santo sa Amahán ug sa Anac, tong̃ód sa ilang pagsigbigógma ng̃a -oaláy sinógdan. * Paghing̃ótas, pagting̃á, pagtíng-ab. * Pagguinháoa. * -Paghoyóp sa hang̃in sa mahínay. * Pagtápus, pagtibáoas. - -Espiritar. = Pagtándog. * Pagpapong̃ót. - -Espiritoso. = Vino ng̃a maísog, ng̃a macalípay, aguardiente, &c., ng̃a -masáyon mahong̃áo. - -Espíritu. = Espíritu, calág, Ángeles. * Ang cosóg ug gahóm sa lauas. * -Caísog, gahóm sa húna húna. * Caísog sa vino, sa aguardiente, &c. - -Espiritual. = Ang nahatong̃ód sa Espíritu, sa calág, calágnon, -espirituhánon. - -Espiritualidad. = Pagcamáo, cahímtang sa Espíritu. * Cahímtang sa mg̃a -Padre sacerdote ug sa nagasílbi sa Singbahán. * Bobat con sa bisan onsa -ng̃a espirituhánon. - -Espiritualizar. = Pagbálhin sa usá ca táuo sa pagcaespiritohánon, -tong̃ód sa gracia ug pagtábang sa Dios. - -Espita. = Bagácay ng̃a manípis sa pagsóyop ug pagínom, con sa paghóad ug -pagpagóa ba sa vino, tobig, &c., sa mg̃a cuba, bariles. * Ng̃alan ng̃a -guicahing̃álan sa mg̃a táuo ng̃a hobgánon, ng̃a palailínom, ng̃a palahobóg. - -Espito. = Cahoy ng̃a hatáas ng̃a guibalábag sa usá ca tomóy sa usá ca -papán, sa pagsáblay ug pagcóha sa papel ng̃a guihaláyhay sa baláy ng̃a -pagabohátan sa maong papel ug sa mg̃a imprenta. - -Esplendente. = Ang masíhag, ang masíga, ang mogíla gila. - -Espléndidamente. = Sa pagcadághan, sa pagcadato. - -Esplendidez. = Pagcadághan, pagcamahál, pagcadato. - -Espléndido. = Molólot, Parayégon sa pagasta ug sa pagcombida. - -Esplendor. = Pagcasoláo, pagcasíhag, pagcasíga, pagcagíla gila. * -Pagcahamíli, pagcadato, pagcabilírhon. - -Espliego. = Tanóm: ang bolac nia mahomót caáyo ug maáyo ng̃a igapalína. - -Esplin. = Casocó, casobó ng̃a dagcó: polong quiní ng̃a iningles. - -Esplique. = Batáyan, salóob, lit-ag sa pagdácop sa mg̃a langgam. - -Espolada. = Pagcacolámpit, pagcatinicód, sa cabayo, &c., ng̃a -guicabayóan sa bisan cansang táuo, arón lomacát, sa tahod tahod, sa -espuela, ng̃a guitáod sa ticód sa mg̃a tiil. - -Espolazo. = Idem. - -Espoleadura. = Ang samad sa tian sa cabayo, guican sa tahod tahod, sa -espuela, sa nagacabayo. - -Espolear. = Pagcolámpit, pagtinicód sa nagacabayo, arón lomacát ang -guicabayóan nia ng̃a mananáp. * Pagágda sa bisan cansa arón magabóhat sa -bisan onsa. - -Espoleta. = Pinótol ng̃a hamóbo sa cáhoy ng̃a binohóan paglápos, hopot -hopot ng̃a sinódlan sa pólvora ng̃a icaseba sa mg̃a bomba. - -Espolin. = Lansádera ng̃a diótay ng̃a pagagamíton sa mg̃a maghabábol sa -mg̃a panápton ng̃a binódcan ug guisáctan sa mg̃a paglabra ug sa mg̃a bolac -bolac. - -Espolio. = Cadaghánan sa mg̃a casangcápan ng̃a nahabílin sa pagcamatáy sa -mg̃a Obispo ug obán pang mg̃a ponóan sa singbahán, ug hasta ng̃ani sa mg̃a -Padre. - -Espolique. = Ang táuo, ang sologóon ng̃a magalacát sa onáhan sa mananáp -ng̃a guicabayóan sa iang agálon. - -Espolista. = Ang nagaábang sa mg̃a casangcápan ng̃a guibílin sa mg̃a -ponóan ng̃a nang̃amatáy. * V. el anterior. - -Espolon. = Tahód. * Halígueng cota ng̃a guidógang ug guipadápat sa mg̃a -cota, arón malíg-on. * Ang cota ng̃a guidógang pagbóhat ug guipadápat sa -mang̃a halígueng cota opód sa mg̃a toláy, arón díli onta cancánon ug -cagdan sa mg̃a bahá sa sobá. * Tomóy ng̃a pothao ng̃a guitáod sa mg̃a -dolong sa mg̃a sacayán. * Pagcahanáyhay sa mg̃a caboquílan ug mg̃a -bang̃ílid. - -Espolvorear. V. Despolvorear. * Bilibód, bodbod. - -Espolvorizar. = Idem. - -Esponja. = Boá, soloságbot sa dagat ng̃a magáan, ng̃a guilibótan sa -daghánan ng̃a mg̃a bohó bohó ng̃a pinoyánan sa mg̃a mananáp ng̃a diótay, ng̃a -macasóyop ug magayópyop sa tobig. - -Esponjar. = Pagpagáan sa bisan onsa. * Pagbósog sa gapas, &c. * -Pagpalábi labi. - -Esponjoso. = Bisan onsa ng̃a magáan, ng̃a may daghan mg̃a bahó bahó. * -Gapas, bohóc sa carnero, &c., ng̃a binósgan ug binóscag ug maáyo. - -Esponsales. = Pagcasigsáar sa dohá ca táuo ng̃a mamíño, ng̃a mamagtiáyon -sila. - -Esponsalicio. = Ang nahatong̃ód sa pagsigsáad sa mg̃a táuo ng̃a boot -mamíño. - -Espontáneamente. = Sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot, sa tinúyo caáyo. - -Espontáneo. = Ang guican sa pagbóot, sa cabobót-on ng̃a caogalíng̃on. - -Esportada. = Ang mahorót sa usá ca bocág, bacat, tagácan, alat, -batólan. - -Esportear. = Paghácot sa bisan onsa sa bocág, sa bacat, &c. - -Esportilla. = Bocág, &c., ng̃a diótay. - -Esportillero. = Táuo ng̃a magahácot ug magadála sa bocág, &c., sa bisan -onsa ng̃a guipahácot canía. - -Esportillo. V. Banasta y Canasta. - -Esporton. = Bocág, &c., ng̃a dagcó. - -Esposas. = Mg̃a singsing ng̃a pothao ng̃a icagápos sa mg̃a táuo ng̃a saláan. - -Esposo. = Ang laláqui ug ang babáye ng̃a nanagsigsáad ng̃a mamíño sila, -laláqui ug babáye ng̃a miño. - -Espuela. = Tahod tahod ng̃a pothao ng̃a malíng̃in ng̃a guiguínting -gintíng̃an ug matalínis, ng̃a itáod sa ticód sa táuo ng̃a magacabayo, sa -pagcolámpit ug pagtinícod sa mananáp ng̃a guicabayóan arón lomacát. - -Espuerta. V. Banasta y Canasta. - -Espulgadero. = Lugar ng̃a pagapanghinomáan ug pagpahing̃ót-an sa mg̃a -pobres, sa mg̃a hang̃ol. - -Espulgar. = Pagpanghinóma, pagpanghing̃óto. * Pagsolóng, paghíling, -paglí-li sa bisang onsa sa dagcóng cacógui. - -Espuma. = Bolá. - -Espumadera. = Looag ng̃a guibohó bohóan ng̃a icacóha sa bolá sa bisan -onsa, sa díli moobán ang sabáo, ang tobig, &c., ng̃a buláan. - -Espumajear. = Paggóa sa bulá. - -Espumajo. V. Espumarajo. - -Espumajoso. = Ang may bulá, ang guibuláan. - -Espumar. = Pagcóha sa bulá sa bisan diin. * Pagbolá. - -Espumarajo. = Ang bolá ng̃a guican sa bába sa mg̃a táuo ug sa mg̃a -mananáp. - -Espumero. = Lugar ng̃a pagatibuócan sa tobig sa dagat sa pagcadágoay sa -bolá. - -Espumilla. = Panápton ng̃a pino caáyo ug masíhag. - -Espumillon. = Panápton ng̃a mabága. - -Espumoso. V. Espumajoso. * Ang mahímo ug mabálhin sa bolá. - -Espundia. = Samad ng̃a mang̃íl-ad sa mg̃a cabayo, &c. - -Espurio. = Táuo ng̃a díli anac sa guintiayónan. * Ang díli maáyo ng̃a -pagcabóhat. * Ang naláin caáyo sa iang guinicánan. - -Espurriar. = Pagsáblig sa bisan onsa, sa tobig ng̃a guican sa bába. - -Espurrir. = Pagtóyod sa bisan onsa. - -Esputo. = Laoay, loa, lora. - -Esquebrajar. = Pagbóoac, pagsí-si sa mg̃a cáhoy. - -Esqueje. = Odlot sa bisan onsang tanóm ng̃a mabóhi con itanóm ogáling, -ug con ilobóng sa yota. - -Esquela. = Solat ng̃a diótay: silbi osáhay sa pagdápit sa mg̃a táuo sa -mg̃a piesta, mg̃a paglobóng, &c. - -Esqueleto. = Cagóngcong. * Ang laoas sa mg̃a mananáp ng̃a nahamótang sa -lonlon ng̃a bocóg, sa mg̃a bocóg lamang, sa oaláy onód, sa nacóha ug -naócal ang onód. - -Esquena. V. Espinazo. - -Esquenanto. = Tanóm sa India ug sa Arabia. - -Esquero. = Puyo poyo sa panit ng̃a sodlánan sa baloc, sa santic, ug sa -bató ng̃a santícan. * Lucá ng̃a diótay. - -Esquiciar. = Pagsógod sa pagbárlis, sa pagpintal. - -Esquifada. = Ang lolan ng̃a mahorót ug madála sa usá ca sacayán ng̃a -diótay. - -Esquife. = Sacayán ng̃a diótay ng̃a pagacaoásan sa mg̃a táuo ng̃a -nanagsacáy. - -Esquila. V. Cencerro. * Ling̃ánay ng̃a diótay. - -Esquilador. = Ang magagónting sa balahíbo sa mang̃a mananáp ug sa bohóc -sa mg̃a táuo, magogónting. - -Esquilar. = Paggónting sa bohóc sa mg̃a táuo ug sa balahíbo sa mg̃a -mananáp. - -Esquileo. = Pagcagónting sa balahíbo sa mg̃a mananáp. * Baláy ug ang -túig ng̃a pagaguntíng̃an. - -Esquileta. V. Esquila. - -Esquilmar. = Pagcóha, paghípos sa mg̃a bong̃a. * Pagsóyop sa mg̃a tanóm sa -dogá sa yota. - -Esquilmeño. = Cáhoy con tanóm ng̃a mobóng̃a caáyo. - -Esquilmo. = Ang mg̃a bong̃a ng̃a guican sa mg̃a tanáman, ug ang caposlánan -sa mg̃a hayópan. - -Esquilon. = Ling̃ánay ng̃a diótay, esquilang dagcó. - -Esquina. = Pandógo, catapúsan sa usá ca dalan, baláy, &c., ng̃a -pagabalícan ug pagatoyócan sa lain ng̃a dalan, baláy, &c. - -Esquinado. = Ang may esquina. - -Esquinzar. = Pagtábas tabas sa mg̃a panápton ng̃a icabóhat sa papel. - -Esquinzo. = Saoa, halas ng̃a dagcó. * Boáya. - -Esquipar. = Pagsángcap sa mg̃a gaod, sa mg̃a gayóng, sa mg̃a bogsay, sa -mg̃a sacayán, ug sa mg̃a táuo ng̃a gomaláod. - -Esquipazon. = Cadaghánan, pagcadághan sa mg̃a gaod ug sa mg̃a gomaláod -ng̃a icasángcap sa mg̃a sacayán. - -Esquivar. = Pagáyad. - -Esquivez. = Pagcaáyad, paglágueu, pagpahalayó sa isigcaíng̃on. - -Esquivo. = Táno ng̃a borong, boquídnon, ng̃a díli mahagógma magsoguílon -ug magobán sa isigcatáuo. - -Esquizado. = Bató ng̃a guing̃álan ug mármol ng̃a binódcan sa mg̃a caogátan -ug mg̃a barlis ng̃a nagacaláin lain ug color. - -Estabilidad. = Pagcalíg-on. * Pagcadógay. - -Estable. = Ang malíg-on, ang madógay, ang mao da sa guihápon, dayon. - -Establecedor. = Ang magabóhat, ang guinicánan ug sinógdan sa bisan -onsa. - -Establecer. = Pagpatíndog, pagbóhat. * Pagbóot, pagsógo. * Pagpoyó sa -bisan onsang longsóla. - -Estableciente. V. Establecedor. - -Establecimiento. = Batásan, ley, tolománon, sogo, pagbóot sa mg̃a -ponóan. * Pagcatíndog, pagsógod sa usá ca conbento, sa usá ca colegio, -&c. * Pagcabótang, cahímtang sa mg̃a táuo. - -Establemente. = Sa pagcalíg-on, sa pagcadógay, hasta sa dogay, hasta sa -guihápon, sa pagcadáyon. - -Establero. = Ang magahópot ug magabántay sa pinoyánan sa mg̃a mananáp, -sa mg̃a hayópan. - -Establo. = Logar ng̃a guiátpan ng̃a pagapóyan ug pagahoáyan sa mg̃a -mananáp, sa mg̃a hayópan. - -Estaca. = Bogsoc, osoc, osog, talibógsoc, tagdoc, taliosóc. * Sang̃á sa -cahoy ng̃a italanóm. - -Estacada. = Alad, lantong, siclat, calambíro, tranca. - -Estacar. = Paglibót, paglícos, paglócop, pagsácop sa bisan onsang lugar -sa mg̃a bogsoc, sa mg̃a osoc, &c., pagbógsoc, pagósoc, &c. - -Estacazo. = Pagcabónal, pagcalámbos, sa bogsoc. - -Estacion. = Pagcabótang sa bisan onsa. * Túig, catuígan. * Pagdúao sa -mg̃a Singbahán ug pagámpo dihá sa atobáng̃an sa Santísimo Sacramento, -labí pa sa jueves ug sa viernes sa semana santa. * Pila ca amahán namo -ug maghimáya ca María ng̃a ipang̃ádye sa atobáng̃an sa Santísimo -Sacramento. * Honóng̃an sa procesion sa jueves santo, sa pagsómay sa mg̃a -pagpasáquet ng̃a guiántos ug guibáti sa atong Guinóong Jesucristo. - -Estacional. = Ang ang̃ay ug nahatong̃ód sa pagcaláin sa tiempo, sa init, -sa tugnao, &c. - -Estacionero. = Ang modúao sa masóbsob sa mg̃a Singbahán. - -Estacha. = Ang pisi ng̃a ihícot sa isi, sa salapáng, ng̃a icasámad sa mg̃a -ambohótan. - -Estada. = Pagcadógay, pagpoyó sa bisan cansa, sa bisan diin. - -Estadio. = Lugar sa cadaigánan ng̃a pagatoónan sa pagdalágan sa mg̃a -cabayo. - -Estadista. = Ang magaásoy ug magasáyor sa pagcabótang sa usá ca -Guinharían, provincia con longsod, sa tong̃ód sa mg̃a molópio ug sa -hingtóngdan ng̃a mg̃a catigayónan. - -Estadística. = Casayódan sa mg̃a táuo ng̃a managpoyó sa usá ca -Guinharían, provincia con longsod, ug sa mg̃a catigayónan ng̃a -hingtóngdan. - -Estadizo. = Bisan onsa ng̃a magadáot tong̃ód sa iang pagcabótang ng̃a -canónay sa usá ca lugar. - -Estado. = Pagcabótang, cahímtang, cahimtáng̃an, pagcahímtang sa bisan -onsa. * Ang yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa mg̃a dagcóng táuo. * -Pagcatáas, socod sa usá ca táuo ng̃a díli hatáas ug díli osáb hamóbo. * -Pagcating̃ób sa mg̃a cuenta, sa mg̃a pagísip, ng̃a guibótang ona sa -pagcatinágsa tagsa. - -Estafa. = Pagbáilo, pagólos sa salapí sa mg̃a polong ng̃a malilímbong ng̃a -guiobánan sa húna húna sa díli pagbáyad. - -Estafar. = Idem. - -Estafeta. = Táuo ng̃a nagacabayo sa pagdála sa mang̃a solat cutub sa usá -ca longsod sa lain ng̃a longsod. * Baláy ng̃a pagadaoátan sa mg̃a solat -ng̃a guican sa lain longsod ug ang pagabotáng̃an sa solat ng̃a ipadála sa -bisan asa. - -Estafetero. = Ang modáoat sa mg̃a solat ng̃a ipadála sa bisan asa, ug ang -magapáhat osáb sa mang̃a solat sa tagsa tagsa ca tagía. - -Estafisagra. = Tanóm. - -Estajo. V. Destajo. - -Estalacion. = Timáan con pagcabótang ng̃a nagapacaláin lain sa mg̃a táuo, -somála sa ilang pagcahímtang ug opicio. - -Estalactita. = Ang mg̃a bitay, ng̃a nagacaláin lain sa pagcadagcó ug -pagcadágoay, ng̃a natápot sa mang̃a atóp, dapit sa solód, sa mg̃a lang̃ob, -guican sa pagcahonób ug pagcahong̃áo sa tobig sa olan. - -Estallar. = Paglótac, pagbóoac, pagbalána sa bisan onsa, sa pagcatonóg, -sa pagcabotó, sa pagcalópoc, sa pagcabalágtos. - -Estallido. = Pagcatonóg, pagcabotó, pagcalópoc, pagcabalágtos sa bisan -onsa con mabóoac, malótac mabalána ug mabotó. * Pagcadalícyat, -pagcabalánsag, pagcalolábtic. * Pagcabántog sa bisan onsa ng̃a tinágo. - -Estambre. = Hilo ng̃a binílic sa mg̃a logás ng̃a hatáas sa mg̃a balahíbo sa -mg̃a carnero. * Mg̃a logás logás ng̃a nanagtoróc sa talioála sa mg̃a bolac. - -Estamento. = Tagsa ca tapoc sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a naning̃ób sila sa -pagsábot sa mg̃a holosáyon sa Guinharían. - -Estameña. = Panápton ng̃a manípis sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero. - -Estameñete. = Panápton ng̃a maíng̃on ing̃on sa estameña. - -Estampa. = Laráoan ng̃a piníntal sa bisan onsa. * Dagóay sa táuo con sa -mananáp. - -Estampado. = Panápton ng̃a pinintálan sa mg̃a bolac bolac ug sa bisan -onsa ng̃a, nagacaláin lain ug color. - -Estampar. = Pagmarca, pagpátic sa papel sa mg̃a letra, mg̃a laráoan, &c., -ng̃a nahamótang ug nalíloc sa mg̃a molde, sa marca. - -Estampería. = Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a laráoan. - -Estampero = Ang magabóhat ug magabalígya sa mang̃a laráoan. - -Estampido. = Tonóg, botó, balánsag, dalícya. - -Estampilla. = Marca sa tombága ng̃a pagalilócan sa ng̃alan ug sa pirma -con rúbrica sa bisan cansang táuo, ng̃a maíng̃on gayód sa binóhat sa -comót, con ihóad na sa papel. - -Estancacion. = Pagcahonóng, pagcaárang, pagcaóndang, pagcató-ang, -pagcapoyó sa bisan onsa. - -Estancar. = To-ang, poyó, ondang, arang, honóng. * Pagólang. * Pagdilí -sa pagbalígya sa cadaghánan, sa bisan onsa, arón ibalígya lamang sa mg̃a -táuo ng̃a guitódlo sa mg̃a ponóan. - -Estancia. = Pagcapoyó, pagcadógay sa bisan diin. * Solód ng̃a pagapóy-an -sa canónay. * Cabalánan ng̃a guipogásan ug guitámnan sa mg̃a nagacaláin -lain ng̃a mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy, ug guibatónan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a -hayópan. - -Estanciero. = Ang magabántay sa estancia, sa baol, sa tanáman. - -Estanco. = Sacayán ng̃a maáyo, ng̃a díli matóbig, díli matóbod. * -Pagcadilí sa mg̃a ponóan sa pagbalígya sa cadaghánan, sa bisan onsa, -arón ibalígya lamang sa táuo ng̃a tinórlo sa maong mang̃a ponóan. * -Pagbotáng̃an sa mg̃a manggad ug sa mang̃a papel. - -Estandarte. = Timáan ng̃a guinagámit sa mg̃a soldados; ng̃a mao ang usá ca -panápton ng̃a laro ng̃a guitáod ug guibítay sa usá ca cahoy, ng̃a -guipintálan sa mg̃a dagoay ng̃a guiángcon sa hari con sa hingtóngdan ng̃a -pang̃obátan. * Timáan sa caparían ug sa mg̃a cofradía, ng̃a mao ang usá ca -panápton ng̃a laro ng̃a guitóhog sa usá ca cahoy ng̃a magsáma sa -pagcalapád, ug ng̃a guibítay sa pagcadágoay sa crus, sa tomóy sa lain -ng̃a cahoy ng̃a hatáas, ug ng̃a guipintálan sa laráoan con bisan onsa ng̃a -dagoay ng̃a nahatong̃ód sa maong caparían con cofradía. - -Estangurria. = Bos-ao, saquét ng̃a macaólang sa táuo sa pagíhi. - -Estanque. = Danao, tubígan, lanao. - -Estanquero. = Ang magabántay sa mg̃a estanque ng̃a guisódlan sa tobig, sa -mg̃a danao, sa mg̃a lanao. * Ang magabalígya sa tabaco, sa mg̃a tinóstos -ug sa mg̃a sigariyos, sa vino, &c., ng̃a inestanco. - -Estanquillero. = Idem. - -Estanquillo. = Lugar con baláy ng̃a pagabaligyáan sa tabaco, &c. - -Estante. = Ang magaatóbang, ang magapoyó sa bisan diin. * Ang díli -malíhog sa usá ca lugar. * Sodlánan sa mg̃a libro ug sa mg̃a papel. - -Estantería. = Cadaghánan sa mg̃a sodlánan sa mang̃a libro ug sa mg̃a -papel. - -Estantigua. = Bisan onsa ng̃a motóngha, ng̃a paquíta sa guabíy sa húna -húna sa mg̃a táuo, ng̃a macahádloc, macalísang ug macacógmat. * Táuo ng̃a -hatáas, maníoang ug sa malágsot ng̃a bísti. - -Estantío. = Ang mopoyó, ang díli molíhog. * Táuo ng̃a malóya, sa diótay -ng̃a casing casing. - -Estañador. = Ang magasólda, ang magapapílit, magapatápot sa bisan onsa -sa tingga, sa estaño. - -Estañadura. = Pagcasólda sa estaño. - -Estañar. = Pagtábon, pagbólit sa bisan onsa sa tingga, sa estaño. * -Pagsolda, pagpapílit, pagpatápot sa estaño. - -Estañero. = Ang magabóhat sa mg̃a bohat sa estaño, ug magabalígya niána. - -Estaño. = Tombága ng̃a magáhi gahi ug masínao sa tingga, ug maíng̃on -ing̃on sa color sa salapí. - -Estaquilla. = Totoc, lansang lansang sa cahoy, sa bagácay con sa -caoáyan. - -Estaquillador. = Hilíhod ng̃a mabága ug hamóbo ng̃a guinagámit sa mg̃a -magbobóhat sa mg̃a sapín, sa pagbohó sa mg̃a bohó ng̃a pagasódlan sa mg̃a -totoc sa tolónban sa maong sapín. - -Estaquillar. = Paglíg-on sa bisan onsa sa mg̃a totoc. - -Estar. = Poyó, Tindog, honóng. - -Estátua. = Laráuan, dagoay sa táuo, táuo táuo, bathála. - -Estatuaria. = Quinaádman sa pagbóhat sa mg̃a laráoan, sa mg̃a táuo táuo. - -Estatuario. = Ang panday ng̃a magabóhat sa mg̃a laráoan, sa mg̃a táuo -táuo. - -Estatuir. V. Establecer, hasta pagpoyó. - -Estatura. = Pagcatáas, socod sa usá ca táuo, cutub sa olo hasta sa mg̃a -tíil. - -Estatuto. = Tolománon, batásan, sogo, pagbóot sa ponóan sa paghópot sa -mg̃a táuo, sa mg̃a guinsacópan. - -Estay. = Pising dagcó ng̃a icalíg-on sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán. - -Este. = Quiní, cadí. * Casiláng̃an. * Hang̃in ng̃a timog ng̃a guican sa -casiláng̃an. - -Esteba. = Tanóm. - -Estela. = Timáan ng̃a nahabílin sa dagat ng̃a guiaguían sa mg̃a sacayán. - -Estelaria. = Tanóm. - -Estelífero. = Ang guibitoónan, ang may mg̃a bitóon. - -Estepa. = Tanóm, cahoy cahoy. - -Estera. = Baníg. - -Esterar. = Pagbaníg, pagtábon sa mg̃a salog ug sa bisan onsa, sa mg̃a -baníg. - -Estercolar. = Pagbótang sa mg̃a tae sa mg̃a mananáp sa yota arón matámboc -ug homátag sa maáyong panúig. * Pagcalíbang sa mg̃a mananáp, pagcaíti. - -Estercolero. = Ang táuo ng̃a magadaguínot ug magatápoc sa tae sa mg̃a -mananáp, ug sa obán ng̃a mg̃a cahugáoan, ug ang lugar ng̃a pagabotáng̃an, -pagatapócan niána. - -Estercoliso. = Ang maíng̃on ug ang mohatong̃ód sa tae sa mg̃a mananáp. - -Estercuelo. = Ang pagbótang sa yota sa tae sa mg̃a mananáp, sa iti. - -Esterero. = Ang magabóhat, ang magalála sa mg̃a baníg, ang magabalígya -ug ang magapahaáng̃ay sa mg̃a baláy, sa mg̃a solód, sa maong mg̃a baníg. - -Estéril. = Ang díli mobóng̃a. * Ang babáye, con mananáp ng̃a baye ng̃a -díli macagánac, langday. * Túig sa diótay ng̃a panúig, panuígan. - -Esterilidad. = Pagcadíli pagbóng̃a. * Pagcadíli pagánac. * Pagcacábos, -pagcaoalá sa panúig, sa panuígan. - -Esterilizarse. = Pagsándao, pagóndang sa pagbóng̃a, sa pagánac. - -Estero. = Ang pagbótang sa mg̃a solód sa mg̃a baníg. * Sobá sobá ng̃a -mohonás ug motáob, sapa, latásan, balíchag. - -Esterquilino. = Tapoc, ogdo sa mg̃a tae sa mg̃a mananáp, sa mg̃a -cahogáoan. - -Estertor. = Saquét ng̃a nahamótang sa pagcalisód sa pagguinháoa: talágsa -day mamalátyon ng̃a díli abóton niíning saquét. - -Esteva. = Liboy, cahoy ng̃a balicó ng̃a pagacáptan sa magadáro. - -Estevado. = Táuo ng̃a bacang, bacáang, sa mabalíquig ng̃a mg̃a paa, ng̃a -nagabiláca sa paglacáo. - -Estiercol. = Tae, iti, sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp, sagbot, linghot. - -Estigio. = Ang nahatong̃ód sa impierno. - -Estilar. = Pagbatásan. * Pagbóhat sa bisan onsang solat con camatoódan -ing̃on sa ang̃ay sa batásan. - -Estilicidio. = Ang pagtólo, ang pagágas, pagágay, pagagáy-ay, -pagdaligdig, sa bisan onsa, vino, tobig, &c. - -Estilo. = Pothao ng̃a guinagámit sa pagsólat sa mang̃a caráan ng̃a mg̃a -táuo. * Ang pothao ng̃a nagatódlo, sa iang landong, sa mg̃a horas, sa -horasán sa adlao. * Batásan, gaoi. - -Estima. = Pagpalángga, pagbóot, paghigógma, gogma. * Paghúna húna sa -pagcabótang sa mg̃a sacayán sa dagcóng lauod, tong̃ód sa paghíling ug -maáyo sa alaguían sa adlao ug sa mg̃a bitóon. - -Estimabilidad. = Ang nahamótang sa bisan onsa, arón palanggáon ug -higogmáon, arón boóton ug panghinaóton. - -Estimado. = Ang guibóot, ang guipalángga, ang guihigógma, ang -guipanghináot. - -Estimador. = Ang mahagógma, ang magapalángga, ang mobóot. - -Estimar. = Pagpabíli sa mg̃a botang. * Gogma, boot, palángga, hináot, -panghináot. - -Estimativa. = Galámhan sa calág sa mg̃a táuo ng̃a icahagógma, icabóot, -icapalángga. - -Estimular. = Pagtólpoc, pagsóntoc, paglobá. * Pagágda sa minatúod sa -bisan cansa, arón magabóhat sa bisan onsa. - -Estímulo. = Soyod. * Pagcasóntoc, pagcatólpoc, pagcalóha. * Pagágda sa -pagbóhat, pagpaáoat. - -Estimo. = Mananáp maíng̃on sa toco, sa Egipto ug sa Araba. - -Estío. = Ang usá ca bahin sa opat sa tagsa ca túig. - -Estipendio. = Sohol ng̃a ihátag sa bisan cansa tong̃ód sa iang pagsílbi -ug pagbóhat. - -Estipticar. = Pagpatóbol. - -Estíptico. = Ang mobáti sa saquét sa pagcatóbol, ang díli macacalíbang. -* Hicáoan, daguinótan caáyo. - -Estipulacion. = Pagcasáad, pagcasábot. - -Estipulante. = Ang magasáad, ang magsábot. - -Estipular. = Saar, sabot. - -Estiradamente. V. Escasamente. * Sa pagcagóot, sa pagcahagóot, sa -pagcahogót, sa linugsánay. - -Estirado. = Ang nagalabí, ang nagalabáo. * Parayégon, ang -magapacaámbong, magapacalígdong. - -Estirar. = Toyod, onat, hogót tobo. - -Estirón. = Pagcatóyod, pagcaónat, pagcahogót. * Pagcatóbo ng̃a ahat. - -Estirpe. = Guinicánan sa usá ca calioátan, sinógdan, guilioátan, -tigólang ng̃a guiguicánan sa obán ng̃a mg̃a táuong caobánan. - -Estiva. = Ang lastre ug lolan, ng̃a ilólan sa mang̃a sacayán, sa maáyong -pagbótang ug paghípos. - -Estivar. = Pagbótang ug paghípos sa maáyo sa lolan sa mg̃a sacayán. - -Esto. = Quiní, cadí. - -Estocada. = Pagcasóntoc. * Samad ng̃a guican sa pagcasóntoc. - -Estofa. = Panápton sa igagáma ng̃a linabráhan. - -Estofado. = Guinisál ng̃a guisáctan sa vino con sa soca ug sa mg̃a -panácot, ng̃a pagalotóon sa mahínay hinay, sa caláyo ng̃a oaláy siga, ug -pagatabónan ang bába sa colon arón díli mahong̃áo. - -Estola. = Usá sa mg̃a bisti sa mg̃a Padre sa pagmisa ug sa pagtóman sa -obán ng̃a mg̃a catongdánan sa ilang pagcapadre: mao sa toló ca vara ang -cahitáson ug dapal ang calápdon, ug guibotáng̃an sa toló ca crus, usá sa -talioála ug tagsa sa tagsa ca tomóy, ang guisáblay sa mg̃a Padre sa liog -ug guipacóros nila ang mg̃a tomóy dapit sa atobáng̃an. - -Estolidez. = Pagcabóang, pagcahóng̃og. - -Estólido. = Boang, hong̃og, coliró, coláng̃an sa boot. - -Estolon. = Estola ng̃a halagpád ng̃a guibisti sa diácono sa mg̃a piesta sa -cuaresma, sa oaláy dalmática. - -Estomacal. = Ang nahatong̃ód sa cató cotó. * Calán-on con ilímnon ng̃a -maáyo sa cotó cotó. - -Estomagar. = Pagsámoc, pagaling̃ása, pagbórlay. - -Estómago. = Cotó cató, soloc soloc, lugar con bahin sa tian ng̃a -pagahilísan sa mg̃a quináon. - -Estómaguero. = Panápton ng̃a ibótang sa ibábao sa cotó cotó sa mg̃a báta, -arón maínit sila, sa pagpótos caníla sa mg̃a hapín. - -Estomaticon. = Hampol ng̃a sináctan sa mg̃a tambal ng̃a mahomót ng̃a -nagacaláin lain, ng̃a ibótag sa ibábao sa cotó cotó con mahápdos ugáling -ang atáy. - -Estopa. = Gomon sa lino con sa cáñamo. * Panápton ng̃a potíon ug mabága -caáyo. * Ang mg̃a pisi ng̃a daan ug gabóc, ng̃a pagabadbáron sa pagsolót -sa mg̃a sacayán. * Gamon sa lanot. - -Estopilla. = Ang mg̃a lugás ng̃a labíng magamáy sa tanóm ng̃a guing̃álan ug -lino, sa oalá pa bilícon. * Panápton ng̃a potíon ng̃a manípis caáyo ug -masíhag. - -Estopín. = Hopot hopot, pinótol ng̃a hamóbo ug magamáy ng̃a binohóan -pagláhos ug sinódlan sa mang̃a nagacaláin lain ng̃a masáyon masiga ug -pagadóctan sa caláyo, ng̃a isóol sa bohó, sa oído, sa lothang ug -pagasilsílan, arón bomotó ang maong lothang. - -Estoque. = Espada ng̃a haíctin. * Tanóm. - -Estoquear. = Pagsóntoc sa estoque. - -Estoraque. = Cahoy sa América ug ang tagoc nia. - -Estorbador. = Ang macasámoc, ang macaólang. - -Estorbar. = Samoc, olang, sambol. * Pagpaling̃áo, pagpaláng̃an, -pagpaláng̃ay. - -Estorbo. = Casámoc, casamócan, caoláng̃an. - -Estornija. = Singsing ng̃a pothao ng̃a ibótang sa mang̃a tomóy sa mg̃a -bantang, sa mg̃a eje, sa mg̃a caro ug mg̃a coche, sa talioála sa rueda, sa -malíng̃in, ug sa lansang ng̃a nabalábag, arón díli mahólog ug mataquílid -ang maong rueda. - -Estornino. = Langgam. - -Estornudar. = Pagbaháon. - -Estornudo. = Baháon. - -Estotro. = Quining usá. - -Estrabismo. = Saquét sa mg̃a matá, tagumatá, pagcalíbat, pagcapisócon. - -Estracilla. = Tinábas sa panápton ng̃a mabága ug bastos. * Papel ng̃a -manípis sa papel ng̃a estraza. - -Estrada. = Dalan. * Lugar ng̃a pagalingcóran sa mang̃a babáye. - -Estradiota. = Bangcao. - -Estrado. = Cadaghánan sa mg̃a casangcápan ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a -solód ng̃a pagadaoátan sa mang̃a visíta sa mg̃a dagcóng táuo. * Salog -salog ng̃a tinabónan sa usá ca baníg ug binotáng̃an sa lingcoránan ng̃a -hariánon. * Solód ng̃a pagahócman sa mang̃a hocom. - -Estrafalariamente. = Sa díli maáyong pagcabótang, sa oaláy caang̃áyan. - -Estrafalario. = Táuo ng̃a díli macógui sa iang pagbísti. * Ang magahúna -húna, mamólong ug magabóhat sa díli macaígo. - -Estragadamente. = Sa oaláy cahosáyan, sa pagcabóloc, sa pagcagobót, sa -pagcaoaláy paghópot, sa pagcadaótan. - -Estragar. = Daot, lagsot, ng̃íl-ad. - -Estrago. = Cadáot sa pagpang̃óbat, sa pagáoay, caláglag, pagcaoalá, -pagcagobá sa mg̃a longsod con sa mg̃a táuo. - -Estrambosidad. = Pagcalíbat, pagcasolimáo, saquét sa mg̃a matá. - -Estrambótico. = Ang oaláy caang̃áyan ug cahosáyan. - -Estratagema. = Pagcalaláng, limbong ng̃a pagagamíton sa mg̃a ponóan sa -mg̃a soldados sa ílang pagpang̃óbat ug pagáoay. - -Estrategia. = Quinaárman ng̃a ang̃ay sa mg̃a General ug mg̃a ponóan sa mg̃a -soldados, sa mg̃a pang̃obátan. - -Estrave. = Ang catapúsan sa quilla, sa onáyan sa mg̃a sacayán dapit sa -dolong. - -Estraza. = Papel ng̃a dagcó ug bastos, mamabága, malomaítom: díli maáyo -ng̃a pagasolátan cay mahonób. * Tinábas sa panápton ng̃a mabága. - -Estrazar. = Pagtábas, pagpótol, pagguísi sa bisan onsa, pagbalí, -pagbóong, pagtípac tipac, pagtípic tipic. - -Estrechamente. = Sa pagcasígpit, sa pagcahagóot. * Sa pagcatóman, sa -pagcahíngpit. * Sa pagcatinóod. * Pagcahósay sa batásan ug sa -quinabóhi. * Sa pagcahícao, sa pagcadaguínot, sa pagcacáguis. - -Estrechar. = Hagóot, hogot, sigpit, hoot, ictin. * Pagábian, paghigála, -pagsógod sa pagcacaobánan. * Pagdaguínot sa gasto. - -Estrechez. = Pagcasígpit, pagcahóot sa bisan onsang lugar. * -Pagcahamóbo sa tiempo, sa túig. * Pagcahiósa sa bisan onsa. * -Pagcahigála, pagcaábian. * Pagcalisód, calisdánan. * Pagcahósay sa -batásan ug sa quinabóhi. * Pagcaoalá sa mg̃a quinahánglan sa pagcabóhi, -sa cabohían. - -Estrecho. = Hagóot, masígpit, haíctin. * Hicáoan, daguinótan. * Dagat -ng̃a nahatalioála sa dohá ca yota ng̃a nanagdóol. * Calisód, calisdánan. -* Quinahánglan. - -Estrechura. V. Estrechez. - -Estregadero. = Lugar ng̃a paganosnósan ug pagabagidan, sa mg̃a mananáp ug -bisan ng̃ani sa mang̃a táuo. * Pagacolocosónan sa panápton ng̃a -guibónacan. - -Estregar. = Nosnos, colocóso, colocóson, quisi quisi, logód, ng̃od ng̃od, -bang̃od, bag-id, nisnis, coso coso, haplos. - -Estrella. = Bitóon. * Quinháson ing̃on sa pagcadágoay sa bitóon. * Palad -sa mg̃a táuo. - -Estrellado. = Bitoónan, ang naponó sa mg̃a bitóon. - -Estrellar. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a bitóon. * Pagbalíbag, pagsalibáy sa -bisan onsa sa macosóg, sa mabáscog, pagposá. * Paglális, pogsócol sa -isigcatáuo sa mg̃a masíngcang polong. - -Estremecer. = Pagpalíhog, pagcaconóg conóg, pagquímo quimo, pagquírog -quirog, paglínog. * Pagpahárloc, pagpalísang, pagpacógmat. - -Estremecerse. = Idem. * Pagcórog coróg. - -Estrena. = Hatag, gasa, regalo, ng̃a ihátag tong̃ód sa bisan onsang -hingtóngdan. * Pagóna, pagána ana sa bisan onsa, pagsógod pagsólay sa -pagbóhat sa bisan onsa. * Ang nahaóna sa pagpálit con sa pagbalígya sa -bisan onsa. - -Estrenar. = Sogor, solay, ona, ana ana. - -Estreno. V. Estrena. - -Estrenque. = Pisi, lobid ng̃a dagcó. - -Estrenuo. = Mabáscog, cosgon. * V. Ágil. - -Estreñido. = Hicáoan, daguinótan. * Táuo ng̃a díli macacalíbang. - -Estreñir. = Pagcagáhi sa tian, pagtóbol. - -Estrépito. = Tonóg, botó, balánsag, banha, sabáng dagcó. - -Estrepitoso. = Ang macatonóg, ang mobotó, mobánha. - -Estribadero. = Sal-ígan, sandígan. - -Estribador. = Ang magasál-ig, magasándig. - -Estribar. = Sal-ig, sandig, pagpatíndog, pagpalíg-on, pagpalíngcod. - -Estribillo. = Casangpotánan. * Polong ng̃a guinagámit sa masóbsob, sa -díli macaígo. * Mg̃a polong ng̃a pagasomáyon sa catapósan sa obán ng̃a mg̃a -pagcanta. - -Estribo. = Cota ng̃a holohaíctin ug malíg-on, ng̃a ibótang ug ipadápat sa -mg̃a bongbong, mg̃a pared, sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c., sa pagdógang -sa calig-ónan. * Casangcápan sa cahoy, pothao con tombága ng̃a nabítay -sa loyo ug sa loyo sa sia sa mg̃a cabayo, &c., sa pagsolód ug paghonóng -sa mg̃a tiil sa táuo ng̃a magacabayo. - -Estribor. = Ang loyo ng̃a dapit sá toó sa mg̃a sacayán con pagaatobáng̃on -ang dolong guican sa olín. - -Estricote (al). = Sa pagcabóloc. - -Estrictamente. = Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit ng̃a tuod, ing̃on gayód -sa nahamótang sa batásan. - -Estricto. = Maíng̃on gayód sa guisólat sa batásan, sa pagcaoaláy lipas, -sa pagcaoaláy colang. - -Estridente. = Ang macatonóg, ang mobánha. - -Estridor. = Banha, caláng̃is, calánggis. - -Estrige. = Langgam ng̃a magalopád sa gabíy. - -Estropajear. = Paghínis sa mg̃a bongbong, sa mang̃a cota, sa mg̃a baláy. - -Estropajo. = Gomon. * Bisan onsa ng̃a tacós ng̃a pasipád-an, ang -talamáyon, ang oaláy bale. - -Estropajosamente. = Sa pagcayóng̃it. - -Estropajoso. = Yong̃it, táuo ng̃a díli macasángpot ug maáyo. * Táuo ng̃a -díli magaalíma sa iang bisti, ng̃a guibistíhan sa mg̃a noog. - -Estropear. = Paglisá sa laoas sa bisan onsang táuo con mananáp. - -Estrovo. = Pisi ng̃a nalocó, ng̃a guitólo tolóan ug maáyo, ng̃a guinagámit -sa mg̃a sacayán sa pagsácoat sa bisan onsa ng̃a mabóg-at ug sa paglíg-on -sa gayóng sa tolete. - -Estructura. = Pagcaláin, pagcahósay sa mg̃a bahin sa usá ca baláy, ug sa -mg̃a bahin sa mg̃a laoas. - -Estruendo. V. Estrépito. * Cabóloc, cagobót, cagobóc. * Cabántog, -bansag, cagahág. - -Estruendoso. V. Estrepitoso. - -Estrujadura. = Pagcapíga, pagcapóga, pagcaposá, pagcahóyod, pagcagómos. - -Estrujar. = Hoyod, hiyod, posá, poga, piga, comos, gomos. - -Estrujon. V. Estrujadura. - -Estrupador. V. Estuprador. - -Estrupar. V. Estuprar. - -Estrupo. V. Estupro. - -Estuante. = Ang maínit oyámot, ang masíga ug nacaláyo caáyo. - -Estuario. = Ang lugar ng̃a pagahonásan ug pagataóban sa dagat. - -Estuco. = Yeso ng̃a minása sa tobig ng̃a sináctan sa cola ug sa mg̃a color -ng̃a nagacaláin lain, ng̃a icapanigíng̃on sa mg̃a bató ng̃a guing̃álan ug -jaspe. - -Estuche. = Cajon cajon ng̃a sodlánan sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a -capandáyan, mang̃a gunting, mg̃a cuchillo, &c. - -Estudiador. = Ang nagaestudio, ang macógui. - -Estudiantazo. = Ang may bansag sa maáyong estudiante. - -Estudiante. = Ang nagaescuela sa colegio con sa Universidad. - -Estudiantil. = Ang nahatong̃ód sa estudiante. - -Estudiar. = Pagestudio, pagbása sa masóbsob, sa canónay, arón masaólog -sa guibása, ug arón pagadang̃áton sa táuo ang pacaquinaadmánon, ang -pagcaálam. - -Estudio. = Cacógui sa pagálam, lugar con baláy ng̃a pagatón-an sa -gramática. * Solód ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a libro ug pagabasáhan sa -táuong mang̃ialáman. * Cacógui sa pagbóhat sa bisan onsa. - -Estudiosamente. = Sa cacógui, sa tinóyo, sa pagcaestudio. * Sa -masingcámot. - -Estudioso. = Ang macógi sa pagestudio, ang nahagúgma magbása sa mg̃a -libro, sa pagdáng̃at sa pagcaquinaadmánon. - -Estufa. = Dolodapóg ng̃a binóhat sa pothao con sa yota, pagínit sa mg̃a -solód sa mg̃a baláy sa tiempo sa tognao. * Sodlánan ng̃a pagasódlan sa -bisti ug sa bisan onsa ng̃a boot iníton, sa pagbótang ug caláyo sa -ilálom. - -Estufador. = Colon ng̃a pagalotóan sa estopado. - -Estufero. = Ang magabóhat sa mg̃a estufa. - -Estufilla. = Poyo poyo sa panit ng̃a pagasódlan sa mg̃a camót, sa tiempo -sa tugnao, arón omínit. * Bagahán sa pagínit sa mg̃a tiil. - -Estulticia. = Pagcahóng̃og, pahcaoaláy caálam. - -Estulto. = Hong̃og, táuo ng̃a oaláy quinaádman. - -Estuosidad. = Pagcaínit ng̃a dagcó. - -Estuoso. = Ang guiinítan caáyo sa adlao. - -Estupefaccion. = Pagcacógmat, pagcalísang, pagcacólba. - -Estupefacto. = Ang hingcolbáan. - -Estupendamente. = Sa pagcating̃ála. - -Estupendo. = Cating̃aláhan, hibólng̃an. - -Estúpidamente. = Sa pagcacábos sa húna húna. - -Estupidez. = Pagcacábos sa húna húna sa pagsábot sa bisan onsa. - -Estúpido. = Ang cabos sa húna húna, ang díli macasábot sa bisan onsa -ng̃a itóon ug itóldo canía. - -Estupor. = Pagcacólba, cacólba. - -Estuprador. = Ang magalógos sa usá ca dalága ng̃a bóg-os sa pagpacasalá -canía, ang macasalá sa dalága ng̃a bog-os sa linogsánay. - -Estuprar. = Pagpacasalá sa linogsánay sa dalágang olay, bog-os. * -Pagpógos ug paglógos sa dalágang bog-os sa pagpacasalá canía. * Pagágao -sa pagcabóg-os, sa pagcaólay sa mg̃a dalága sa linogsánay. - -Estupro. = Pagcaágao, pagcóha sa pagcabóg-os sa usá ca dalága sa -paglógos canía, sa linogsánay. - -Esturar. = Pagmalá, pagogá sa caláyo sa bisan onsa. - -Esturgar. = Paghínlo sa mg̃a sodlánan sa yota, sa mg̃a pinggan, sa mg̃a -panácsan, &c. - -Esturion. = Isda ng̃a dagcóan. - -Ésula. = Tanóm, dagámi. - - - -ET - -Etapa. = Ang racion sa mg̃a sod-an ng̃a ipanghátag sa mg̃a soldados sa -ilang pagpang̃óbat. - -Etcétera. = Polong ng̃a linatín, ng̃a magámit sa pagláctor ug pagpótol sa -soguílon, ug ang cahológan nia mao: ng̃a náa pa ng̃a idológang onta. - -Étele. = Quitáa dihá, tan-áoa didto, naa man, solng̃a dihá. - -Éter. = Tambal ng̃a matín-ao ug magáan pa ng̃ani sa labíng maáyong tobig, -mahong̃áo caáyo, cay con isalibáy sa hang̃in ug con iyabó sa holohatáas, -maoalá dihá dihá ug díli mahólog sa yota. - -Eternal. V. Eterno. - -Eternalmente. V. Eternamente. - -Eternamente. = Sa oaláy catapósan, sa guihápon, sa pagcadáyon sa -pagcadógay oyámot. - -Eternidad. = Pagcadáyon, pagcadógay ng̃a oaláy sinógdan, guisogódan, ug -oaláy usáb ug catapósan: nahatong̃ód ug ang̃ay lamang sa Dios. * -Cadogáyan ng̃a díli matápus, ng̃a oaláy catapúsan. * Pagcadógay sa mg̃a -catuígan. - -Eternizar. = Pagdógay caáyo sa bisan onsa. * Pagpadáyon sa pagcadógay -sa bisan onsa. - -Eterno. = Pagcamáo ng̃a diósnon, ang Dios ng̃a oaláy sinógdan ug oaláy -osáb ug catapósan. * Ang díli matápos sa guihápon. * Ang madógay -oyámot. - -Eteromancia. = Ang pagtágna ng̃a bacácon ug ng̃a ang̃ay sa mg̃a dioatáhan, -tong̃ód sa paglopád ug pagtíng̃og sa mg̃a langgam. - -Etesio. = Hang̃in ng̃a mabálhin sa iang hingtóngdan ng̃a tiempo, sa -pagcaamíhan, sa pagcahabágat, &c. - -Ética. = Quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a catongdánan sa mg̃a táuo ug sa -mg̃a bohat ng̃a maáyo. - -Etimología. = Sinógdan, guinicánan hingtóngdan sa mg̃a polong. - -Etimologista. = Ang táuo ng̃a mang̃íta sa sinógdan ug guinicánan sa mg̃a -polong. - -Etiqueta. = Batásan ng̃a pagatománon sa mg̃a baláy ng̃a hariánon, sa -pagatóbang ug sa ng̃atanán ng̃a pagaboháton. - -Etites. = Bató ng̃a maíng̃on, sa pagcadagcó, sa usá ca itlog sa manóc, -ng̃a caoang sa talioála ug sinódlan sa lain batóng diótay, ng̃a matonóg -maíng̃on sa usá ca colóng colóng ng̃a pagagólong golóng̃on. - -Etrura. = Tanóm. - -Eucaristía. = Ang Santísimo Sacramento sa altal. - -Eucarístico. = Ang nahatong̃ód sa eucaristía, Sacramento ng̃a -Eucarístico. - -Eucrático. = Maáyong pagcabótang sa laoas ug sa quinabóhi sa tagsa ca -táuo, somála sa iang edad ug pagcaquinaía. - -Euforbio. = Tanóm. - -Eufrasia. = Tanóm ng̃a icatámbal. - -Eunuco. = Laláqui ng̃a guihibótan, ng̃a nagabántay sa mg̃a babáye sa mg̃a -moro ug sa mang̃a turco: sa canhing tiempo, ang mg̃a dagcóng táuo ng̃a -labíng hinigógma, pinalángga ug guilaóman sa mg̃a hari. - -Eupatorio. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Europeo. = Ang natáuo sa Europa. - - - -EV - -Evacuacion. = Pagcahóad sa bisan onsa. * Calíbang, hibólos, pagcaótol. - -Evacuar. = Paghóad, pagcóha sa solód sa bisan onsa. * Pagcalíbang, -paghibólos, pagcaólo. * Pagpacopós, pagpadíot, pagpalóya sa bisan onsa. - -Evadir. = Pagcalágueu, paglícay sa mg̃a cadáot, pagligás sa mg̃a -soguílon, arón paglicáyon ang mang̃a cacolían. - -Evagacion. = Pagcalíng̃ao ling̃ao, pagcaláng̃ay lang̃ay sa húna húna. - -Evangélicamente. = Maíng̃on sa pagcaáng̃ay ug oyon sa pagtolón-an sa -Evangelio. - -Evangélico. = Ang nahatong̃ód sa Evangelio. - -Evangelio. = Historia, mg̃a libro ng̃a sinolátan sa opát ca Evangelista, -sa quinabóhi, sa pagtolón-an ug sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan ug -diósnon sa atong Guinóong Jesucristo. * Ang usá ca bahin ng̃a nacóha sa -usá sa opát ca Evangelio ng̃a pagabasáhon sa mg̃a Padre, sa pagmisa nila. -* Libro ng̃a diótay oyámot ng̃a sinolátan sa sinógdan sa Evangelio ni San -Juan, ug sa toló ca bahin sa obán ng̃a toló ca Evangelista, ng̃a -pagabitáyon sa haoac sa mang̃a bátang diótay. - -Evangelista. = Ang tagsa sa opát ca santos ng̃a nagasólat sa santos ng̃a -Evangelio. * Ang Padre ng̃a mocanta sa Evangelio sa mg̃a misa. - -Evangelistero. = Como el anterior desde ang Padre. - -Evangelizar. = Pagoáli sa Pagtóo sa atong Guinóong Jesucristo. - -Evaporable. = Ang masáyon mahong̃áo, maalísbo, malísng̃ao. - -Evaporacion. = Pagcahong̃áo, pagcaalísng̃ao. - -Evaporar. = Hong̃áo, alísng̃ao, alísbo. - -Evaporatorio. = Ang tambal ng̃a macapahong̃áo. - -Evaporizar. V. Evaporar. - -Evasion. = Pagcalágueu. * V. Evadir. - -Evasivo. = Ang icalágueu, ang polong con pagtóbag ng̃a icapaligás sa -soguílon ug sa mg̃a caculían. - -Evento. = Pagsoríl, paghitábo. - -Eventual. = Bisan onsa ng̃a mahímo cahá ug díli opód cahá mahímo. - -Eversion. = Pagcaláglag, pagcagobá, pagcabóncag, pagcaoalá, -pagcatibáoas. - -Eviccion. = Calig-ónan ng̃a ihátag sa nagabalígya sa bisan onsa, sa -pagcamatúod ng̃a oaláy cabilínggan. - -Evidencia. = Pagcasáyod ng̃a dayág caáyo ng̃a díli mahímo ng̃a pagadóha -doháan, pagcamatúod. - -Evidenciar. = Pagsáyor, pagásoy caáyo sa bisan onsa, pagmatúod. - -Evidente. = Matúod sa oaláy doha doha, dayág oyámot. - -Evidentemente. = Sa Pagcamatúod, matúod caáyo, sa pagcadayág, sa -madayág oyámot. - -Evitable. = Ang arang licáyon. - -Evitar. = Licay, pagbalíbad, pagcalágueu sa pagbóhat con sa pagpamólong -sa bisan onsa. - -Evo. = Pagcadógay sa ng̃atanán ng̃a oaláy catapósan, pagcadógay sa -guihápon. - -Evocacion. = Pagtáoag sa mg̃a dioatáhan sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon, sa -mg̃a landong, sa mg̃a calág, &c. - -Evocar. = Pagtáoag sa bisan cansa, pagquiglában, pagquigtábang, -pagpang̃ilába. - -Evolucion. = Pagcalíhoc sa mg̃a soldados ug sa mang̃a sacayán, sa -pagtolotagílis ug pagbolobálhin sa ilang guimpóy-an ng̃a lugar ug sa -ilang guitaláyan, sa pagdámag ug pagpang̃óbat sa ilang mg̃a caáoy. - - - -EX - -Ex abrupto. = Mg̃a polong ng̃a linatín: silbi sa pagásoy sa pagcadalí sa -pagpamólong sa bisan cansang táuo sa mg̃a polong ng̃a maínit caáyo ng̃a -oalá onta paabóton. * Mg̃a paghócom ng̃a oalá ománg̃ay sa mg̃a tolománon sa -batásan. - -Exaccion. = Pagtíng̃il sa bohis, sa mg̃a tampo, sa mg̃a amot, sa mg̃a -silot, &c. - -Exacerbacion. = Pagcasocó, pagcapong̃ót, pagcaligótgot. - -Exacerbar. = Pagpasocó, pagpapong̃ót, pagcabaláca, pagpaáquig, -pagpaligótgot. - -Exactamente. = Sa pagcaoaláy colang, sa pagcaoaláy lapas, sa -pagcatóman, sa pagcahíngpit, sa toman, sa maáyo oyámot. - -Exacto. = Matinománon, toman, topóng, oaláy colang, hingpit, maáyo -oyámot. - -Exactitud. = Pagcadalí sa pagbóhat, pagcatopóng, pagcatóman, -pagcahíngpit. - -Exactor. = Maniníng̃il sa bohis ug sa obán ng̃a mang̃a baláidon sa mg̃a -guinsacópan. - -Exageracion. = Paglabí, paglabáo, pagdagcó sa soguílon. - -Exagerador. = Ang molabí ug magapadagcó sa iang soguílon. * Maandácon. - -Exagerante. = Idem. - -Exagerar. = Paglabí, pagcápin, pagdagcó sa soguílon. - -Exagerativo. V. Exagerador. - -Exaltacion. = Pagcaósoag, pagcatáas, pagcahalángdon. * Dong̃og ug ng̃alan -ng̃a guican sa bisan onsang bohat ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an ug -banságon. - -Exaltar. = Pagósoag, pagtáas, pagbótang sa bisan cansa sa opicio, sa -pagcahímtang ng̃a mahál, bilídhon ug donggánon. - -Exámen. = Paghúna húna, pagsósi ug maáyo, paghíling, paglí-li, -pagquigsáyod, pagquigásoy. * Pagdómdom sa mg̃a húna húna, mg̃a polong ug -mg̃a bohat ng̃a iásoy ug itóg-an onta sa compisálan. - -Examinador. = Ang magatócso, ang mang̃otána sa pang̃adyéon ug sa bisan -onsa, arón madayág con maálam ba con díli ba ang táuo ng̃a guipang̃otána. - -Examinando. = Ang pagatocsóon, ang pagaexamináhon, ang pagasoquíton ug -pang̃otánon. - -Examinante. V. Examinador. - -Examinar. = Pagquigásoy, pagquigsáyor, pagsósi, pagsóquit. * Paghíling, -paglí-li. * Pagtócso, pagsócna. - -Exangüe. = Ang guiagásan sa iang dugó ng̃atanán, ang colang sa dogó. * -Ang oaláy gahóm ug cosóg, ang malóya na caáyo. - -Exanimacion. = Pagcaolá sa boot, sa mg̃a balatían. - -Exánime. = Ang oaláy timáan sa quinabóhi, sa cabóhi. * Ang napógdao, -ang malóya na oyámot. - -Exasperacion. = Pagdógang sa caól-ol, pagtándog sa maól-ol ng̃a daan. * -Pagcasocó, pagcapong̃ót. - -Exasperar. = Idem, pagpasocó, pagpapong̃ót. - -Excavacion. = Pagcacále sa bisan diin, ng̃a magáhi ug libon. - -Excavar. = Pagcále sa lugar ng̃a libon ug magáhi. * Pagháoan sa mg̃a -tanóm, pagcúha sa yota sa libot nila, sa ilang cadoólan. - -Excedente. = Ang capin, ang molabí, ang molabáo, lacád. - -Exceder. = Labí labáo, capin. - -Excelencia. = Pagcaáyo, ang labíng maáyo, ang caáyo ng̃a labí sa bisan -onsa. * Polong ng̃a igaóna sa ng̃alan sa obán ng̃a mg̃a dagcóng táuo. - -Excelente. = Ang molabí ug molabáo sa pagcaáyo sa obán ng̃a isigcaíng̃on. - -Excelentemente. = Sa pagcaáyo oyámut. - -Excelentísimo. = Idem. * V. Excelencia, desde polong. - -Excelsamente. = Sa pagcahalángdong, sa pagcahatáas caáyo. - -Excelso. = Hatáas oyámat, halángdon. * Ang Dios. - -Excéntrico. = Ang oalá mahamótang sa talioála. - -Excepcion. = Pagcagáoas, pagcamísic. * Camatoódan ng̃a ibótang sa -atobáng̃an sa hocom sa usá ca táuo ng̃a may capolong̃ánan sa lain ng̃a -táuo, arón pagtibaoáson ang paghócom con arón padayónon. - -Excepcional. = Ang nahagáoas sa batásan. - -Excepto. = Gaoas, sa díli isípon, sa díli mahaláquip. * Con díli. - -Exceptuar. = Gaoas, misic, díli pagláquip. - -Excerta. = Pagcaípon, pagcatípon. - -Excesivamente. = Sa pagcacápin, sa paglabí, sa pagcalabáo. - -Excesivo. V. Excedente. - -Exceso. = Idem. * Salá, sayóp. - -Excitacion. = Pagágda, pagtóyo. - -Excitar. = Agda, toyo, sambag, tambag. - -Exclamacion. = Pagcatóoao, pagcapóoao, pagcaagólo. - -Exclamar. = Tooao, pooao, agólo. - -Exclaustrado. = Ang religioso ng̃a napaháoa, ng̃a migóa sa convento, cay -mióndang ang iang caparían. - -Excluir. V. Exceptuar. * Pagpaháoa, pagpahálin, pagpagóa. - -Exclusiva. = Pagdíli sa guipang̃áyo ug guipanghináot sa bisan cansa. - -Exclusivamente. = Sa pagcagáoas. - -Exclusive. = Polong ng̃a linatín. * Idem. - -Exclusivo. = Ang magapagáoas, ang may gahóm sa paggáoas. - -Excogitable. = Ang arang húna honáon. - -Excogitar. = Paghóna huna. - -Excomulgado vitando. = Táuo ng̃a cristianos ng̃a díli mahímo ng̃a -pagasoguilánan ug pagaobán obánon sa obán ng̃a mg̃a isigcacristianos nia, -cay guibólag sia sa pagcaambítan sa mg̃a binoñágan, sa mang̃a ponóan sa -santa Iglesia, tong̃ód sa iang pagcasócol ug casóqui sa mg̃a sogo nila. - -Excomulgar. = Pagbólag sa mg̃a ponóan sa Singbahán sa pagcaambítan sa -mg̃a binoñágan, sa táuo ng̃a cristianos ng̃a soquíhan ug ng̃a díli boot -magsógot sa mg̃a sogo sa santa Iglesia, ug ng̃a díli motóo sa obán ng̃a -mg̃a toloóhan. - -Excrecencia. = Pagcatóbo sa onód sa obán ng̃a mang̃a bahin sa laoas sa -mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp ug hasta ng̃ani sa mg̃a tanóm, ng̃a magapacaláin -caáyo sa ilang dagoay. - -Excrecion. = Pagcalíbang, pagcacaólo. - -Excrementar. = Paglíbang, pagcaólo. - -Excremento. = Tae. * Iti. * Bisan onsang hugao ng̃a mogóa sa bába, sa -ilong, &c. - -Excrementicio. = Calán-on ng̃a díli macatámboc caáyo cay mahímo tae -ng̃atanán. - -Excretar. V. Excrementar. - -Excretorio. = Ang mg̃a bahin sa solód sa mg̃a laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a -mananáp, ng̃a managpabólag sa daótan sa mg̃a quináon sa mg̃a maáyo. - -Excursion. = Pagpang̃óbat. - -Excusa. = Balíbad. - -Excusabaraja. = Tagácan, bocág, bacat. - -Excusable. = Ang tacós pagbalibádon, ibalíbar. - -Excusadamente. = Sa oaláy quinahánglan. - -Excusado. = Ang nahagáoas sa pagbáyad sa bohis, tong̃ód sa pagbóot sa -hari, tong̃ód sa iang opicio, ug tong̃ód ba sa lain ng̃a hingtóngdan. * -Ang díli magámit sa masóbsob. * Ang oalay quinahánglan ng̃a boháton con -ipamólong. * Ang díli mapólos sa guitóyo. - -Excusador. = Ang mobalíbad. * Ang magasalíli, magaalíli, magaságang, -magasacál sa lain sa pagbáyad sa bohis, sa pagbóhat sa mg̃a bohat sa -lonsod togód canía. - -Excusar. = Pagbalíbad. * Pagdíli, pagólang, arón díli boháton ug díli -ipamólong, ug arón díli masoríl ang mg̃a daótan. * Pagáyad sa bisan -onsa. * Paggáoas sa pagbáyad sa bohis. - -Execrable. = Ang daótan caáyo. - -Execracion. = Pagtónglo, pagmaldicion sa isicatáuo con sa mananáp, -pagcadomót. - -Execrador. = Ang manónglo, ang magamaldicion, ang magadomót. - -Exencion. = Pagcagáoas sa bisan onsang catongdánan. - -Exentamente. = Sa pagcagáoas. * Sa pagcadayág, sa oaláy licó licóng -polong. - -Exentar. = Paggáoas, pagpamísic. - -Exento. = Lugar ng̃a madayág, ng̃a oaláy atóp ug salípdan. * Ang -magatóman sa caogalíng̃on ng̃a catongdánan sa oaláy táuo ng̃a pagapilíon -ug labánan. - -Exequatur. = Polong ng̃a linatín ng̃a magaásoy sa pagtógot sa mg̃a hari sa -pagbaláod ug pagtóman sa mg̃a sogo sa Santos ng̃a Papa ng̃a guisólat sa -mang̃a camatoódan ng̃a guing̃álan ug Bula. - -Exequias. = Ang mg̃a tolománon sa Singbahán tong̃ód sa mg̃a calág sa mg̃a -minatáy. - -Exequible. = Ang arang tománon, boháton. - -Exhalacion. = Caláyo ng̃a maquíta osáhay sa ga-biy, sa tiempo sa linao, -sa cahang̃ínan, ng̃a maíng̃on sa usá ca bitóon ng̃a modalágan ug mahólog. * -Pagcaalísng̃ao, pagcaalísbo sa bisan onsa. - -Exhalar. = Alísng̃ao, alísbo, hong̃áo. * Pagcotás guican sa pagcaínit ng̃a -dagcó con sa pagcacápoy. * Pagbóhat sa bisan onsa sa minatúod caáyo, sa -masingcámot. - -Exhausto. = Pagcacábos, pagcaóbos, pagcacólang sa bisan onsa. * Ang -guicábsan, guicópsan, guicaoád-an ug guicahódtan sa quinahánglan onta. - -Exheredacion. = Pagcadilí sa pagdáoat sa cabílin. - -Exhibicion. = Pagcaháyag, pagcadayág, pagtóngha sa bisan onsa. - -Exhibir. = Dayág, hayag, quita, tongha. - -Exhortacion. = Sambag, tambag, oáli, pagcabárlong, pagcasáoay. - -Exhortar. = Idem. - -Exhorto. = Sogo sa usá ca hocom sa lain ng̃a isigcahócom arón ipatóman -nia ang ipang̃áyo. - -Exhumacion. = Pagpagóa sa lobóng, sa lobng̃ánan, sa lolóbng̃an. - -Exhumar. = Idem. - -Exigencia. = Pagcóha, pagpang̃áyo sa bisan onsa, sa linogsánay. - -Exigir. = Pagtíng̃il, pagdáoat, pagcóha sa isigcatáuo sa bisan onsa, -tong̃ód sa sogo sa matúod ng̃a hocom. * Pagágda, pagsógo sa lain sa -minatúod, arón magabóhat con mamólong sa bisan onsa. - -Eximio. = Maáyo caáyo, halángdon, mahál, hamíli, bilídhon oyámot. - -Eximir. = Paggáoas, pagbáoi sa bisan cansa sa pagtóman sa bisan onsa, -ug sa pagaboháton sa obán ng̃a isigcaíng̃on. - -Exinanicio. = Pagcacólang sa cosóg, sa gahóm. - -Exinanido. = Maloyáhon caáyo, ang coláng̃an sa cosóg ug gahóm. - -Existencia. = Pagcamáo. * Ang mang̃a manggad, mg̃a bong̃a ng̃a naa pa, ng̃a -oalá pa ibalígya, ng̃a oalá pa mahálin. - -Existente. = Ang may pagcamáo, ang anáa. - -Existimacion. = Pagcahúna huna. - -Existimar. = Paghúna huna, pagmatúod sa bisan onsa, bisan ng̃a dili -matúod. - -Existir. = Pagmáo. * Dona, arona, naa, nia, may. - -Éxito. = Catapósan sa bisan onsa. - -Exoneracion. = Pagbáoi, pagcóha sa bisan cansa sa cabóg-at ng̃a guidála -nía, sa catongdánan. - -Exonerar. = Gaoas, baoi, coha. - -Exorable. = Ang padáog, pabóyoc ug pagcábig sa mg̃a pagámpo, sa mg̃a -pagháng̃io. - -Exorbitancia. = Pagcalabí, pagcacápin, pagcalabáo, pagcadagcó caáyo. - -Exorbitante. = Ang dagcóan, ang nagalabí, ang molabáo. - -Exorcismo. V. Conjuro. - -Exorcista. = Ang may gahóm, tong̃ód sa pagordenar canía sa Sr. Obispo, -sa pagbása sa mg̃a exorcismo. - -Exorcitante. = Ang magabása sa mg̃a exorcismo. - -Exorcizar. V. Conjurar desde pagpang̃ádye. - -Exordio. = Sinógdan sa mg̃a soguílon sa mg̃a oáli ug sa guisólat sa mg̃a -libro. - -Exornacion. = Mg̃a polong ng̃a idógang sa mg̃a soguílon, sa mg̃a oáli, &c., -arón matahóm ug maáyo. - -Exótico. = Mg̃a polong, mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm ng̃a díli caogalíng̃on sa -Guinharían, sa provincia con sa longsod. - -Expansibilidad. = Pagcaonát. - -Expansion. = Idem. - -Expansivo. = Ang mahímo ng̃a onáton, pagdagcóon ug pagalápdon. - -Expatriacion. = Pagcahing̃ílin, pagcahálin, pagpaháoa, pagpahalayó. - -Expatriarse. = Hing̃ílin, halin, haoa, halayó. - -Expectable. = Ang tacós ng̃a higugmáon, palanggáon ug boóton sa -cadaghánan. - -Expectacion. = Paghólat, pagpaábot. * Piesta ng̃a guipapiesta sa santa -Iglesia sa pagtáhod cang María Santísima, tong̃ód sa iang pagpaábot sa -santos niang pagánac. - -Expectativa. = Pagláom sa pagdáng̃at sa bisan onsa. - -Expectoracion. = Pagcacolíh-ad, ug ang laoay ng̃a guilóa. - -Expectorar. = Pagcolíh-ad. - -Expedicion. = Pagcasáyon, pagcatólin sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa -bisan onsa. * Camatoódan, pagtógot con bisan onsang solat ng̃a guican sa -hocmánan sa Santos ng̃a Papa. * Pagpang̃óbat sa halayó con sa dagat. - -Expedicionario. = Ang moobán sa halayó con sa dagat, sa pagpang̃óbat, -con sa lain ng̃a tuyo. * Mg̃a soldados ng̃a moobán sa expedicion. - -Expedicionero. = Ang magabántay sa paghóman ug pagtibáoas sa madalí sa -mg̃a holosáyon ug sa mg̃a pagtógot ng̃a guinapang̃áyo sa hocmánan sa Santos -ng̃a Papa. - -Expediente. = Cadaghánan sa mg̃a papel ng̃a sinolátan ug sa mg̃a -camatoódan ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a capolong̃ánan ug sa bisan onsa ng̃a mg̃a -holosáyon. * Alaguían ng̃a guihóna hona sa pagcóha sa mg̃a cacolían sa -bisan onsa ng̃a quinahánglan ng̃a boháton. * Pagcasáyon sa pagbóhat sa -bisan onsa. * Tong̃ód, hingtóngdan. * Pagcasángcap sa mg̃a quinahánglan. - -Expedir. = Paghóman, pagtibáoas, sa mg̃a bohat, sa mg̃a holosáyon. * -Pagsólat sa mg̃a camatoódan, sa mg̃a solat ug mg̃a sogo sa mg̃a ponóan, -ing̃on sa pagcaáng̃ay sa batásan ug sa mg̃a tolománon. - -Expeditamente. = Sa pagcasáyon, sa pagcaoaláy cacolían. - -Expedito. = Ang masáyon magabóhat sa bisan onsa. * Ang maháoan, -maháoay, ang oaláy cacolían, mg̃a casámoc ug mg̃a caoláng̃an. - -Expeler. = Salibáy, balíbag, tolód. - -Expendedor. = Ang magagasto. * Ang magabalígya sa bisan onsa ng̃a -hingbalóan nia ng̃a quináoat. - -Expender. = Paggasto, pagbalígya sa bisan onsa ng̃a guipabalígya sa -tagía. * Pagbalígya sa bisan onsa ng̃a quináoat. - -Expensas. = Mg̃a paggasto. * Mg̃a pagbáyad. * Mang̃a sohol sa mg̃a hocom, -tong̃ód sa mg̃a capolong̃ánan. - -Experiencia. = Pagcabátir, pagcasináti, pagcaálam sa pagbóhat sa bisan -onsa tong̃ód sa pagcaánad na. - -Experimentado. = Táuo ng̃a batir, masináti, ng̃a maálam sa bisan onsa ng̃a -hingcaándan na nia. - -Experimentador. = Ang magasólay. - -Experimental. = Ang hingcárman tong̃ód sa pagsólay sa masóbsob. - -Experimentar. = Solay, pagbóhat sa macacadághan sa bisan onsa, arón -hicádman. * Pagíla con maáyo con masaquét ba ang caogalíng̃on ng̃a laoas, -con mapíscay ba con malóya ug mabóg-at ba. - -Experimento. = Pagcasólay, pagsólay, pagbóhat sa macadághan sa bisan -onsa. - -Expertamente. = Sa pagcabátir, sa pagcaálam, sa pagcasináti. - -Experto. = Batid, masináti, boótan. - -Expiacion. = Pagcaoalá sa mg̃a salá, sa mg̃a sayóp. - -Expiar. = Pagoalá sa mg̃a salá, sa mg̃a sayóp, sa mg̃a casalánan ug -casaypánan, tong̃ód sa bisan onsa ng̃a bohat ng̃a ang̃ay niána. - -Expiatorio. = Bisan onsa ng̃a pagaboháton arón maoalá ang mg̃a salá, ng̃a -icaoalá sa mg̃a sayóp. - -Explanacion. = Pagcaásoy, pagcasáyod, pagcadayág. - -Explanada. = Pagcahanáyhay, pagcahándig. * Salog sa cota con sa mg̃a -papán ng̃a pagatónban ug pagabotáng̃an sa mg̃a cureña sa mg̃a lothan. - -Explanar. = Asoy, sayod, dayág. - -Explayar. = Pagdagcó, paglapád, pagonát, pagtóyod. * Paglíng̃ao ling̃ao, -pagdóla. - -Explicable. = Ang arang asóyon ug icapanáyod. - -Explicacion. V. Explanacion. * Pagcatóon, pagcatódlo. - -Explicar. V. Explanar. * Toon, todlo. - -Explicaderas. = Pagcasáyon sa bisan cansa sa pagásoy ug maáyo sa boot -asóyon. - -Explícito. = Ang madayág, ang guiásoy ug guisáyod caáyo, ang oaláy doha -doha. - -Exploracion. = Pagcacácap. * Pagcahíling, pagcasósi, pagquigsáyod. * -Pagcasóquit. - -Explorador. = Ang magcácap. * Ang magahíling, motán-ao ug maáyo, -magasósi, maquigsáyod. * Ang magasóquit. - -Explorar. = Cacap. * Hiling, asoy, tan-ao, li-li, sosi, sayod. * -Soquit. - -Exploratorio. = Capandáyan ng̃a pagagamíton sa mg̃a mananámbal sa pagcóha -sa mg̃a bató ng̃a magáma sa alaguían sa ihi. - -Explosion. = Pagcatonóg, pagcabotó. - -Exponente. = Ang magaásoy. * Ang magasáyor. - -Exponer. = Dayág, hayag. * Asoy, sayod. * Pagásoy ug maáyo sa bisan -onsa ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a doha doha. * Pagbótang sa bisan onsa sa -lugar ng̃a may catáhap, ng̃a guicatahápan ng̃a maósic, madáot con maoalá. -* Pagbílin, pagbótang sa mg̃a bátang diótay sa ganháan, sa pultahán, sa -bisan onsang baláy, arón pasóson ug pagabatónan guican lamang sa -calóoy: guibóhat ug pagaboháton osáhay quiní sa mg̃a dalága ng̃a -nanagpang̃ánac, cay mang̃ahárloc sila ug mang̃aólao ng̃a hingbalóan sa mg̃a -tigólang nila ug sa cadaghánan. - -Exportacion. = Paghátor sa mg̃a manggad con sa mg̃a calán-on cotob sa usá -ca longsod sa lain ng̃a longsod. - -Expositivo. = Ang macaásoy ug magasáyod sa bisan onsa ng̃a macóti onta -sabóton, tong̃ód cay guibotáng̃an sa mg̃a pagdóha doha ug sa mg̃a cacolían. - -Expósito. = Ang báta ng̃a guibiáan sa mg̃a tigólang, sa mg̃a tagánac, -ing̃on sa guiíng̃on na. * V. Exponer desde pagbílin. - -Expositor. V. Exponente. - -Expremijo. = Dolang, pasóng̃an ng̃a hatáas ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a -hormáhan sa mg̃a queso. - -Expresamente. = Sa mg̃a bohat con sa mg̃a polong ng̃a dayág caáyo. - -Expresar. = Pagpamólong somála sa anáa sa húna húna, pagásoy, pagsáyod -caáyo sa oaláy doha doha. - -Expresion. V. Explanacion. * Ang polong con bóhat ng̃a icaásoy sa mg̃a -táuo sa anáa sa ilang húna húna. * Gasa, hatag, regalo, sa timáan sa -maáyong boot ug sa pagtamód sa mg̃a calóoy. * Pagpóga, pagpíga sa bisan -onsa arón gomóa ang dogá. * Pagcaáyo sa mg̃a laráoan ng̃a piníntal, con -sa mang̃a táuo táuo ng̃a binóhat sa cahoy, sa tombága, sa pothao. * -Pagcaínit sa soguílon, sa oáli, &c., ng̃a icaásoy sa mamólong sa guibáti -sa iang húna húna ug cásing cásing. - -Expresivo. V. Expresion hasta gasa. - -Expreso. = Ang madayág, ang maásoy caáyo, bisan onsa ng̃a oaláy doha -doha, ng̃a díli cadóha doháan. * Sinógo ng̃a guisógo pagtóyo sa pagdála -sa mang̃a balítang maáyo con daótan ug masolóbon. - -Exprimidera. = Badyétan. * Capandáyan ng̃a pagagamíton sa mg̃a boticario, -sa mg̃a managbóhat sa mg̃a tambal, sa pagpíga sa bisan onsa ng̃a -quinahánglan pigáon. - -Exprimir. = Poga, piga. - -Exprofeso. = Mg̃a polong ng̃a linatín: sa tinóyo. - -Expugnacion. = Pagcacóha sa mg̃a cota, sa mg̃a longsod, &c., tong̃ód sa -gahóm sa mg̃a soldados. - -Expugnar. = Pagpang̃óbat ug pagcóha sa mg̃a longsod, mg̃a cota, &c., sa -mg̃a caáoay. - -Expulsar. V. Expeler. - -Expulsion. = Pagpaháoa, pagcahing̃ílin. - -Expurgar. = Pagháoan, paghínis, pagnósnos. * Pagólay sa bisan onsa. - -Expurgatorio. = Ang magahínis, ang maganósnos. * Ang magapaólay. * -Libro ng̃a sinolátan sa obán ng̃a mang̃a libro ng̃a dinilían, ng̃a díli -mahímo ng̃a pagabasáhon cay guidilí sa mg̃a ponóan sa Singbahán, tong̃ód -sa ilang daótan ng̃a pagtolón-an ug cahológan. - -Exquisitamente. = Sa pagcaníndot, sa pagcaáñag, sa pacatahóm. - -Exquisito. = Maníndot, maáñag, matahóm, olosáhon, sa maáyong -pagcabóhat. - -Éxtasi ó éxtasis. = Pagcaoalá sa boot ug sa mg̃a balatían. - -Extático. = Ang pagacaoád-an sa boot ug sa mang̃a balatían, sa masóbsob. - -Extemporáneamente. = Sa oaláy pagcaándam, pagcatagána. * Sa -pagcatagculáhao. - -Extemporáneo. = Bisan onsang ng̃a libróha ng̃a guisólat, ug bisan onsang -oaliha, &c., ng̃a guiuáli, &c., sa oalá hona honáon ng̃a daan. - -Extender. = Boclar, onát, botad, toyod, higda, calígar. * Pagásoy, -pagsáyod sa pagcacóti coti, sa bisan onsa. * Pagtacód sa saquét, sa -batásan ng̃a daótan, &c. * Pagpalábi labi, pagparáyeg, pagpacadagcó. - -Extension. = Pagcabóclar, pagcaonát, pagcalagpád pagcadagcó. - -Extensivo. = Ang macaígo sa obán ng̃a mg̃a botang ng̃a oalá hing̃álan, ang -moáng̃ay sa obán. - -Extenso. = Ang dagcó, halagpád, &c. - -Extenuacion. = Pagcalóya, pagcacábos sa cosóg, sa gahóm. - -Extenuado. = Ang malóya caáyo, ang oaláy cosóg, ang díli macáscog. - -Extenuar. = Pagmalóya, pagníoang, pagoalá sa cosóg. - -Extenuativo. = Ang magapalóya, ang macaníoang, ang magapaoalá sa cosóg. - -Exterior. = Ang sa dapit sa goa, ang sa dayág. * Dagoay, baihon sa -bisan onsa. - -Exterioridad. = Batásan sa cadaigánan sa mg̃a táuo. * Pagpaquíta sa -bisan onsang bohat, pagpamólong sa bisan onsang polong ng̃a, sa -pagcamatúod, oalá sa cásing cásing, pagpamólong ug pagbóhat sa -salingcápao lamang. * Pagtáhor, pagábi abi sa salingcápao, díli sa -cásing cásing, sa lonlon ng̃a paráyeg. - -Exteriormente. = Dapit sa goa. - -Exterminador. = Ang nagapahing̃ílin. * Ang magaláglag, magatibáoas. - -Exterminar. = Hing̃ílin. * Tapus, tibáoas, laglag. - -Exterminio. = Pagpaháoa, pagcahing̃ílin. * Pagcatápos, pagcatibáoas, -pagcaláglag, pagcaoalá ng̃a tuod. - -Externo. = Bohat con polong ng̃a madayág, bisan onsa ng̃a guipaquíta sa -cadaghánan. - -Extincion. = Pagcapálong. * V. Exterminio. - -Extinguible. = Ang arang palng̃on, tibaoáson ug laglágon. - -Extinguir. = Palong. * Tibáoas, tapos, laglag, oalá. - -Extirpacion. = Pagcaíbot ng̃a tuod. - -Extirpar. = Ibot. * V. Extinguir desde tibáoas. - -Extorsion. = Pagágao, pagcóha sa linogsánay sa bisan onsa. * Bisan -onsang cadáot. - -Extra. = Polong ng̃a linatín: labot pa, sa gaoas, sa goa. - -Extraccion. = Pagcagóa sa bisan onsa, sa bisan diin. - -Extracta. = Hinóad ng̃a toman sa bisan onsang solat con camatoódan. - -Extractador. = Ang magahóad sa mg̃a solat. * Ang magapaláctod sa bisan -onsa ng̃a guisólat ug hatáas. - -Extractar. = Pagláctor sa hingtóngdan sa mg̃a toyo ng̃a guisólat sa -libro, con sa mg̃a solat sa mg̃a hatáas ng̃a polong. * Pagásoy, pagsólat -sa mg̃a hamóbo ug lactod ng̃a polong. - -Extracto. = Cahológan ng̃a labíng maáyo sa mg̃a solat ug mg̃a libro ng̃a -guitígom sa diótay ng̃a polong ug guibótang sa pagcaláctod. - -Extradicion. = Paghátag sa hocom sa lain longsod, sa lain Guinaharían -con provincia, sa táuo ng̃a saláan ng̃a midang̃óp dihá canía sa matúod ug -hingtóngdan ng̃a hocom, cay guipang̃áyo nia. - -Extraer. = Paggóa sa bisan onsa, sa bisan díin. * Paghóad sa bisan -onsang solat. * Paggóa sa Singbahán, tong̃ód sa sogo ng̃a ináng̃ay sa -mang̃a tolománon, sa matúod ng̃a hocom, sa táuong saláan ng̃a midang̃óp -dihá. - -Extrajudicial. = Bisan onsa ng̃a pagaboháton sa díli ipaági sa hocmánan, -ug sa mg̃a tolománon sa mang̃a hocom ug sa mg̃a batásan. - -Extrajudicialmente. = Sa oaláy labot sa mg̃a tolománon sa batásan ug sa -mg̃a hocmánan. - -Extramuros. = Polong ng̃a lanatín: sa gaoas, sa goa sa longsod, sa cota, -sa ciudad. - -Extranjería. = Pagcabótang sa táuo sa lain longsod, sa domolóong, ng̃a -nahatong̃ód canía ing̃on sa batásan, hasta ng̃a díli sia mahasólat sa -padron. - -Extranjero. = Ang domolóong, táuo con bisan onsa sa lain ng̃a longsod. - -Extrañar. = Pagdilí sa isigcatáuo sa maáyong búot ng̃a guibótang ng̃a -daan canía, pagtápos, pagtibáoas sa pagcahigála, sa pagcaábian. * -Pagting̃ála sa bisan onsa, pagsáoay, pagbárlong. * Pagáyad. * Pagdilí sa -pagbóhat sa bisan onsa. - -Extrañamiento. = Pagcaáyad sa bisan onsa. * Pagcahing̃ílin, pagpaháoa sa -lain Guinharían, sa lain provincia con sa lain ng̃a longsod. - -Extrañeza. = Pagcaláin. * Bisan onsa ng̃a díli ang̃ay, díli oyon, ng̃a -díli magamótang sa pagcahósay. * Pagcabólag sa mg̃a abian, pagáoay sa -mg̃a higála. * Pagcating̃ála, bisan onsa ng̃a hibólng̃an. - -Extraño. = Domolóong. * Ang díli caogalíng̃on, ang díli onta sacop sa -Guinharían, sa longsod, sa calioátan, sa banay, ug díli opod apil sa -oficio sa quinaádman, &c., ng̃a guihisgótan ug guisoguilánan. * Bisan -onsa ng̃a cating̃aláhan, olosáhon, hibólng̃an. * Táuo sa gaoi ng̃a malisód. - -Extraordinariamente. = Díli ing̃on sa batásan. - -Extraordinario. = Idem. * Ang mg̃a sinógo con correo ng̃a dinalían. * -Calán-on ng̃a mahál ug malalím, ng̃a idógang sa mg̃a calán-on sa -matagádlao. - -Extratémpora. = Ang pagtógot sa mg̃a Sres. Obispo, arón pagaordenáhan -ang mg̃a Padre sa gaoas sa mg̃a adlao ng̃a guitagána ug guitórlo sa santa -Iglesia. - -Extravagancia. = Pagcaoaláy cahosáyan sa paghúna húna, sa pagpamólong -ug sa pagbóhat. - -Extravagante. = Húna, húna, polong cong bohat ng̃a oaláy cahosáyan ug -cahológan, ng̃a díli ing̃on sa batásan, ng̃a díli motaláy sa pagcaáng̃ay. * -Ang obán ng̃a mg̃a camatoódan ng̃a guican sa Santos ng̃a Papa ng̃a oalá -mahaláquip sa cadaghánan ng̃a guing̃álan ug cuerpo canónico. - -Extravasarse. = Paggóa sa vino, dogó, tobig, &c., sa iang vaso, sa iang -sorlánan. * Pagsóba sa dogó. - -Extraviar. = Pagoalá sa dalan, pagsaláag. * Pagbótang sa bisan onsa sa -lugar ng̃a dili onta hingtóngdan ng̃a bolotáng̃an nia. * Pagbía sa daan -ng̃a pagpang̃íta con batásan, ug pagsógod sa bag-o. - -Extravío. = Pagcaoalá sa dalan, pagcasaláag. * Pagcadáot, pagcalágsot -sa batásan. - -Extremadamente. = Sa pagcacólang, sa pagcacápin. * Sa pagcahingpit. * -Sa minatóod. - -Extremado. = Ang maáyo caáyo, ug ang daótan oyámot sa isicaíng̃on. - -Extremar. = Pagábot sa catapósan. * Pagbóhat sa bisan onsa sa tibúoc -ng̃a quinaádman ug caálam. - -Extremauncion. = Pagdíhog, paghílog, paghídhid sa santos ng̃a lana sa -mg̃a masaquét ng̃a mamalátyon na, pagódyo. * Ang usá sa pipíto ca -sacramentos ng̃a guibóhat sa atong Guinóong Jesucristo. - -Extremidad. = Ang bahin ng̃a catapúsan sa bisan onsa, daplin, -cadaplínan. * Catapósan ng̃a arang pagaabóton sa bisan onsa. * Ang olo, -mg̃a camót, mg̃a tiil ug ang icog sa mg̃a mananáp. * Ng̃ilit. - -Extremo. = Catapósan sa bisan onsa. * Ang labing dagcó sa tugnao, sa -init, sa olan, sa hang̃in, &c. * Sinógdan ug catapósan sa bisan onsa. * -Catapúsan sa pagcaáyo con sa pagcadaótan sa bisan onsa. * Pagcahíngpit -ug pagcacógui sa pagbóhat sa bisan onsa. - -Extremoso. = Ang oaláy casaráng̃an sa iang mg̃a pagbóhat ug pagpamólong. - -Extrínsecamente. = Dapit sa goa. - -Extrínseco. V. Exterior. - -Exuberancia. = Pagcadághan, cadaghánan. * Pagcaponó, pagcalócop caáyo, -pagcacápin oyámot. - -Exuberante. = Ang guidaghánan, ang naponó caáyo, ang guicapínan oyámot. - -Exulcerar. = Pagcágod sa panit ug pagsógod sa samad. - -Exultacion. = Pagcalípay, paghimáya. - - - - - - - - -F - - -FA - -Fábrica. = Balay, cota, Singbahán, &c., ng̃a binóhat sa bató, sa papán, -&c. * Lugar ng̃a guitagána sa pagbóhat sa bisan onsang baláy, baluarte, -&c. * Lugar ng̃a pagabohátan sa bisan onsa, sa mg̃a panápton, sa pothao, -sa tesa, &c. - -Fabricante. = Ang magabóhat, ang panday sa bisan onsa. * Ang tagía, ang -maestro con ang mobántay ug magahópot sa baláy ng̃a pagabohátan sa bisan -onsa. - -Fabricar. = Pagbóhat sa bisan onsang bohat. - -Fabriquero. = Táuo ng̃a mobántay sa mg̃a Singbahán sa ng̃atanán ng̃a -nahatong̃ód sa pagcatíndog ug sa mg̃a bohat sa maong Singbahán. - -Fábula. = Soguílon ng̃a guihóna hona sa mg̃a táuo, sa pagpalíng̃ao sa -obán, con sa pagtóon ug pagtódlo caníla. * Mg̃a soguílon sa longsod. * -Bisan onsa ng̃a guihóna hóna ug guipacamáo mao sa oaláy hingtóndan ug -cahológan. * Bisan onsang polong ng̃a icatábon sa matúod. - -Fabulista. = Ang magahúna húna ug magasólat sa mg̃a fábula. - -Fabulosamente. = Sa pagcadíli mao, sa pagcabácac. * Sa pagcadíli -matúod. - -Faccion. = Dapig, tapoc sa mg̃a táuo ng̃a nanagálsa sila, ng̃a nanagsócol -sa mg̃a ponóan. * Bisan onsang bahin sa nauong sa mg̃a táuo. - -Faccionario. = Ang magalában sa bisan onsang dapig con tapoc sa mg̃a -soquíhan. - -Faccioso. = Maggolobót, soquíhan, masinocólon. - -Faceta. = Tagsa ca loyo con nauong ng̃a sinápsap sa mg̃a bató ng̃a magáhi. - -Facie ecclesiæ (in). = Polong ng̃a linatín, ng̃a magámit sa pagásoy ng̃a -guicasál ang mg̃a táuo sa cadaigánan, ing̃on sa batásan sa santa Iglesia, -ug ing̃on osáb sa nahamótang sa mg̃a tolománon sa santos ng̃a sacramento -sa Pagcasál. - -Fácil. = Ang masáyon, ang oaláy cabilínggan ug cacolían. * Ang masáyon -macábig ug mabóyoc sa cabobót-on sa lain. - -Facilidad. = Pagcasáyon. - -Facilitar. = Pagcóha sa mg̃a casámoc, sa mg̃a caoláng̃an. - -Fácilmente. = Sa pagcasáyon. - -Facineroso. = Saláan, ponó sa mg̃a sayóp, daótan caáyo, mang̃íl-ad. - -Facistol. = Bolotáng̃an sa mg̃a libro sa pagcanta sa mg̃a Singbahán: ang -cadaghánan sa mg̃a facistol sa mg̃a coro may opat ca nauong. - -Facsímile. = Polong ng̃a linatín ng̃a magaásoy sa pagcahíngpit sa paghóad -sa mg̃a solat con mg̃a pirma sa mg̃a táuo. - -Factible. = Ang arang boháton. - -Facticio. = Ang mabóhat tong̃ód lamang sa quinaádman sa táuo. - -Factor. = Táuo ng̃a guitógnan ug guitogyánan sa mang̃a comerciante, sa -mg̃a magbalilígya, sa pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a manggad, ug sa obán -ng̃a mang̃a quinahánglan. - -Factoría. = Oficio ug cahímtang sa factor, lugar ng̃a pagapóy-an sa -factor. * Baláy ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a manggad ng̃a icolomercio. - -Factura. = Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a bili sa mang̃a manggad ug sa obán -pa ng̃a icolomercio. - -Fácula. = Ang tagsa sa mg̃a casólao ng̃a labíng masíga sa calíng̃in sa -adlao. - -Facultad. = Gahóm sa pagbóhat. * Caálam, quinaádman. * Cadaghánan sa -mg̃a doctor ug mg̃a magtotóon sa tagsa ca quinaádman sa mg̃a Universidad. -* Cadaghánan sa mg̃a mananámbal ug sa mg̃a boticario ng̃a nanagsílbi ug -nanámbal sa hari. * Pohónan, dona, catigayónan. - -Facultar. = Paghátag sa gahóm arón boháton ug bisan onsa. - -Facultativamente. = Ing̃on, somála sa mg̃a pagtolón-an sa bisan onsa ng̃a -quinaádman. - -Facultativo. = Ang nahatong̃ód sa bisan onsa ng̃a quinaádman. * Ang -nahatong̃ód sa gahóm sa bisan cansa, sa pagbóhat sa bisan onsa. * Ang -mahibaló sa bisan onsa ng̃a quinaádman. * Mananámbal. - -Facundia. = Pagcasáyon sa pagpamólong ug cadaghánan sa mg̃a polong. - -Facundo. = Ang mamólong sa pagcaáyo, ug masáyon macagámit sa mg̃a polong -ng̃a piníli. - -Facha. = Dagoay, baihon, nauong. * Paghónong sa pagcatólin sa mg̃a -sacayán sa pagtáod sa mg̃a layág sa pagcasinóhi sohi. - -Fachada. = Atobáng̃an sa mg̃a baláy, mg̃a cota, mg̃a palacio, mg̃a -Singbahán, &c., ug sa bisan onsa ng̃a naa sa atobáng̃an. * Nahaónang -dahon ng̃a sinolátan sa mg̃a libro, ng̃a casayódan sa guisólat sa maong -mg̃a libro. - -Fachenda. = Parayégon, maandácon. - -Fachendear. = Pagparáyeg, pagándac. - -Fada. = Bong̃a, camuesa. * Babáyeng balbal, asoang, onglo. - -Faena. = Bisan onsang bohat ng̃a dagcó ug dinalían. - -Fagina. = Bináat, bogcos, bináng̃an, baat, sa mg̃a sang̃á ng̃a manípis ug -sa mg̃a sagbot. * Cadaghánan sa mg̃a bináng̃an sa trigo, homáy, &c., ng̃a -guipanápoc sa yota. * Sológuod, mg̃a cahoy ng̃a maáyo sa caláyo. * -Pagcagobóc. * Mg̃a polong ng̃a caoang, sa oaláy hingtóngdan ug cahológan. -* Banha, sabá. - -Fagot. = Tolónggon ng̃a apil sa música. - -Faisan. = Langgam ng̃a maníndot: ang onód nia malalím caáyo. - -Faisana. = Faisan ng̃a baye. - -Faja. = Bacos. * Bisan onsang tinábas sa panápton ng̃a hatáas ug -haíctin. - -Fajadura. = Tinábas ng̃a guidíhog sa salong ng̃a guibódbod sa mg̃a pisi sa -mg̃a sacayán. - -Fajamiento. = Pagcabácos. - -Fajar. = Pagbácos. - -Fajero. = Bacos ng̃a ibácos sa mg̃a báta. - -Fajo. = Baat, bináat, bináng̃an. - -Falacia. = Limbong, laláng ng̃a daótan, bacac. - -Falange. = Tapoc, cadaghánan sa mg̃a soldados sa canhing tiempo. - -Falangia. = Mananáp ng̃a malála ng̃a maíng̃on ing̃on sa laoa laoa. - -Falárica. = Hing̃aníban ng̃a may togdánan, maíng̃on sa bangcao. - -Falaz. = Bacácon, malilímbong, malimbóng̃on. - -Falca. = Badyet, sisip. - -Falce. = Galab. * Sondang ng̃a balicó. - -Falcinelo. = Langgam ng̃a dolodagcó sa salapáti. - -Falcion. = Lothang ng̃a caráan. - -Falconete. = Lothang. - -Falda. = Ang bahin sa bisti ng̃a hatáas cutúb sa haoac ng̃adto sa obus. * -Bisti sa mg̃a babáyeng señora ng̃a guitácgos nila sa haoac, ug nabítay ug -nagóyod sa yota, dapit sa licód. * Ang pagcahándig, ang pagcahanáyhay -sa mg̃a boquid. - -Faldellin. = Bisti sa mg̃a babáye ng̃a guibisti cotob so haoac ng̃adto sa -obus, díli ing̃on sa saya, con díli binóoac, inablíhan, ug ng̃a -pagasapáuon nila sa mg̃a daplin sa atobáng̃an arón díli bomócas. - -Falderico, ca, llo, lla, to, ta. = Iró ng̃a diótay ng̃a pagaling̃áoan sa -mg̃a señora ug pagalipátan sa mg̃a báta. - -Faldero. = Idem. * Ang laláqui ng̃a mahagógma moobán obán guihápon sa -mg̃a babáye. - -Faldilla. = Ang bahin sa supa ng̃a molabáo sa haoac ug mabitay. - -Faldistorio. = Lingcodánan ng̃a oaláy sandígan, ng̃a pagalingcódan sa mg̃a -Obispo sa obán ng̃a mang̃a piesta sa mg̃a tolománon sa ilang pagcaobispo. - -Faldon. = Ang bahin ng̃a dapit sa obus sa bisan onsang bisti, sa mg̃a -tabil, &c. - -Falencia. = Pagcasayóp. - -Falibilidad. = Ang arang magpasayóp, ug magpaoalá sa bisan onsa. - -Falible. = Ang arang magpasayóp ug ang arang pagasáypon. * Ang díli -cahá matúman. - -Falimiento. = Bacac, pagcalímbong. - -Falordía. = Soguílom ng̃a bacácon. - -Falsamente. = Sa bacac, sa pagcalímbong. - -Falsario. = Ang magapacamáo mao sa bisan onsa. * Ang mobácac, ang -magalímbong sa masóbsob, ang naánad sa pagbácac. - -Falsear. = Pagmáo mao sa bisan onsa, sa salapí, sa mg̃a solat, &c. * -Pagoalá sa pagcalíg-on, sa cosóg, sa gahóm. - -Falsedad. = Limbong, bacac. - -Falsificacion. = Pagcamáo mao sa bisan onsa. - -Falsificador. = Ang magatómo tomo sa pagmáo mao sa bisan onsa. - -Falsificar. V. Falsear hasta pagoalá. - -Falsilla. = Papel ng̃a guibarlísan pagbalábag, ang guipailálom sa lain -ng̃a papel ng̃a pagasolátan arón madayág ang mg̃a barlis ug mahímo onta -ng̃a mamatól-id ang mg̃a dalan sa solat. - -Falso. = Táuo ng̃a bacácon, malilímbong, malimbóng̃on, borhíon. * -Mananáp, cabayo, &c., ng̃a may daótan ng̃a batásan, ng̃a maníndac, mamáac, -&c. * Salapí ng̃a díli maáyo, ng̃a guipacamáo mao. - -Falta. = Pagcaoalá sa bisan onsa, pagcacólang. * Pagcasayóp, -pagcasálang sa pagtóman sa catongdánan. * Pagcaoalá, pagsayóp sa bolan, -sa batásan, sa mg̃a babáye. - -Faltar. = Pagaoalá, pagcólang sa bisan onsa. * Paghóman, pagtápos, -pagtibáoas. * Pagsálang sa pagtóman sa catongdánan. - -Falto. = Ang coláng̃an sa bisan onsa. * Hicáoan, daguinótan. * Coláng̃an -sa boot, boang boang, colang colang, coliró. - -Faltriquera. = Poyo poyo sa mg̃a sopa, sa mg̃a saya, &c., ug bisan onsang -poyo poyo ng̃a guinabítbit. - -Falúa. = Sacayán ng̃a diótay ng̃a pagagaódan. - -Falucho. = Sacayán ng̃a guitaólan sa usá lang ca layág. - -Falla. = Pagcadíli pagsilbi sa mg̃a triunfo sa sogál sa baraja. - -Fallar. = Díli pagbótang, díli pagsilbi sa mg̃a triunfo sa mg̃a pagsogál -sa baraja. * Pagbóot, pagsógo sa bisan onsa, pagoalá, pagdáot sa bisan -onsa. - -Fallecer. = Patáy. - -Fallecimiento. = Pagcamatáy, camatáyon. - -Fallo. = Pagcaoalá sa obán ng̃a mg̃a dagoay sa mang̃a dahon sa baraja, sa -mg̃a pagsogál. * Catapósan ng̃a paghócom con sentencia. * Pagbía sa -mananámbal sa mg̃a masaquét, ug pagtágna sa ilang camatáyon. - -Fama. = Balíta sa cadaghánan ug sa cadaigánan sa bisan onsa. * Dong̃og, -maáyong ng̃alan. - -Familia. = Mg̃a sacop sa tagsa ca panimaláy ng̃a hingsácpan sa pagbóot ug -sa pagcahópot sa usá, sa tagía. * Lioat, calioátan, banay, -pagcacaobánan. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanaglóon sa pinoyánan. * -Pagcadághan sa mg̃a mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on ug magsáma. * Mg̃a táuo ng̃a -hariánon, ng̃a caobánan sa hari. - -Familiar. = Ang nahatong̃ód sa pamilia. * Ang magámit sa masóbsob. * Ang -higála, ang abian. * Bisan quinsang sacop sa tagsa ca panimaláy. * -Sologóon. * Ang yaoa ng̃a moobán obán guihápon ug magaalágad sa obán ng̃a -mg̃a táuo, ing̃on sa guitoóhan sa mg̃a táuo ng̃a cabos. * Polong ng̃a -guinagámit sa mg̃a solat sa mg̃a higála. - -Familiaridad. = Pagcahigála, pagcaoaláy coti coti sa mg̃a pagatóbang ug -mg̃a pagcagóla. - -Familiarizar. = Paggámit sa masóbsob sa bisan onsa. * Paggánar sa -batásan ug sa cagaoían sa bisan cansa. - -Familiarmente. = Sa pagcahigála, sa pagcaoaláy coti coti. - -Familiatura. = Opicio con cahímtang sa mg̃a táuo sa hocmánan ng̃a -guing̃álan ug Inquisision. - -Famosamente. = Sa pagcaáyo oyámot. - -Famoso. = Ang donggánon, ang banságon, ang bantógon. * Ang maáyo, ug -hingpit oyámot. - -Fámula. = Sologóon ng̃a babáye. - -Famulato. = Pagcabótang sa pagcasologóon. - -Fámulo. = Sologóon ng̃a laláqui, sa mg̃a colegio. - -Fanal. = Parol ng̃a dagcó ng̃a guitáor sa mg̃a logar ug mg̃a ilíhan con -lantáuan ng̃a batáas, sa mang̃a pondóhan, sa mg̃a donggoánan. * Parol ng̃a -guibótang sa mg̃a olín sa mg̃a sacayán, arón hingbalóan sa mg̃a nanagsacáy -sa ilang pagadolóng̃an. - -Fanático. = Ang magalában ug magaángcon sa mang̃a pagtolón-an ng̃a díli -mao ug ng̃a nahatong̃ód sa Religion con sa Pagtóo. - -Fanatismo. = Pagcadáyon sa fanático sa iang húna húna. - -Fandango. = Sayáo, pagsabáy ng̃a dáan caáyo sa España ug sa Filipinas, -ug ang sones ng̃a pagasabáyan. - -Fandanguero. = Ang mahagógma magsayáo sa pandando. * Ang mahagúgma -motámbong sa mg̃a pagsabáy ug mg̃a combida. - -Faneca. = Isda. - -Fanega. = Talácsan, tacsánan sa trigo, humáy, maís, &c., maíng̃on sa -tung̃á sa baquid. - -Fanfarria. = Pagcaándac. - -Fanfarron. = Maandácon. - -Fanfarronada. = Polong con bóhat ng̃a ang̃ay sa táuo ng̃a maandácon. - -Fanfarronear. = Pagándac, pagparáyeg. - -Fanfarronería. V. Fanfarria. - -Fanfarronesca. = Ang batásan sa mg̃a maandácon. - -Fanfurriña. = Casucó ng̃a agui lamang, ng̃a díli madógay. - -Fangal. = Cayanáng̃an, pisácan, lapócan. - -Fango. = Yánang, lapoc, pisac, yota ng̃a tobígan ug mahágcot. - -Fangoso. = Ang lugar con bisan onsa ng̃a may lapoc, pisac, yánang. - -Fantasear. = Paghóna húna sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a pagahúna hunáon. * -Pagparáyeg. - -Fantasía. = Gahóm sa calág sa mg̃a táuo sa paghóna húna ug sa paggáma sa -mg̃a laráoan sa ilang guihúna húna. * Paráyeg. * Soguílon ng̃a bacácon, -ng̃a guimáo mao lamang. * Húna húna ng̃a hatáas. - -Fantasma. = Bisan onsa ng̃a motóngha ug mapaquíta sa húna húna sa mg̃a -táuo con managdámgo ug pagasalimoáng̃an sila. * Laráoan sa bisan onsa -ng̃a mahabílin sa húna húna, maíng̃on sa pagatánauon gayód. * Bisan onsa -ng̃a magáma sa pagpalísang sa mg̃a táuo. - -Fantasmon. = Táuo ng̃a parayégon ug maandácon caáyo. - -Fantásticamente. = Sa pagcamáo mao lamang, sa díli matúod. * Sa -pagcalímbong. * Sa paráyeg lamang. - -Fara. = Saoa, halas, bitin ng̃a magadáro ug magabárlis sa yota con -magadáhic ug maglacát sia. - -Farallon. = Polo ng̃a hataás ug capangpáng̃an, ng̃a molabáo caáyo sa -dagat, ng̃a motóybo oyámot. - -Faramalla. = Limbong. * Táuo ng̃a bacácon, limbóng̃an, malilímbong. - -Faramallero. = Idem desde táuo. - -Faramallon. = Idem. - -Farándula. = Polong ng̃a icaólo olo ug icalímbong sa obán. - -Farandulero. = Tabían, hinoguílon, hinoguilánon, ng̃a magatóyo sa -paglímbong sa iang mg̃a polong, sa iang solte, sa iang cagóla. - -Faraute. = Cagon cagon. * Táuo ng̃a nagadála dala sa mg̃a polong sa mg̃a -táuo ng̃a nanagsighalayó sila. - -Fardaje. = Cadaghánan sa mg̃a pardo. * Casangcápan. - -Fardar. = Pagsángcap sa bisan cansa sa mg̃a bisti. - -Fardel. = Poyo poyo, pontél ng̃a pagasórlan sa balon sa magalacát, con -sa bisan onsa. - -Fardelejo. V. Fardel. - -Fardelillo. = Idem. - -Fardería. V. Fardaje. - -Fardillo. = Pardong diótay. - -Fardo. = Báat, bináat, bantal, potús, bináng̃an ng̃a dagcó sa mg̃a -manggad, ng̃a guibáat ug guihógot ug maáyo, sa pagdála ug paghátor sa -bisan diin. - -Farellon. V. Farallon. - -Fáres. = Cang̃itng̃ítan, mg̃a landong. - -Farfalá. = Dayan dayan sa usá ca tinábas ng̃a panápton ng̃a ibalábag -pagtápot sa mg̃a tabil, sa mg̃a tabon sa mg̃a lamesa, &c., ng̃a tinahí sa -daplin ng̃a dapit sa itáas lamang. - -Farfalloso. = Yong̃it, matóna tonáhon. - -Farfanton. = Tabían, maandácon. - -Farfantona. = Polong con bohat ng̃a ang̃ay sa táuo ng̃a tabían, maandácon. - -Farfantonería. = Idem. - -Fárfara. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Farfulla. = Táuo ng̃a yong̃it, matóna tonáhon, ug ng̃a mamólong sa madalí -caáyo. - -Farfulladamente. = Sa madalí caáyo. - -Farfullador. V. Farfulla. - -Farfullar. = Pagpamólong sa madalí caáyo. * Pagbóhat sa bisan onsa sa -pagcagobót, sa oaláy cahosáyan. - -Fargallon. = Idem. * Ang díli moalíma sa iang mang̃a bisti ug díli -magbántay sa iang mg̃a quinahánglan. - -Farináceo. = Ang maíng̃on sa binócboc, ug ang may binócboc. - -Farisáico. = Ang nahatong̃ód sa catilíngban sa mang̃a pariseo. - -Farisaismo. = Catilíngban ug batásan sa mg̃a pariseo. - -Fariseo. = Táuo ng̃a judío ng̃a nagapacalígdong ug ng̃a -nagapacapenitenciahon, apán ng̃a oalá magatóman sa mg̃a sogo sa batásan. -* Táuo ng̃a hatáas, malágsot ug sa magáhi ng̃a cagaoían. - -Farmacia. = Quinaádman sa pagíla sa mg̃a gahóm ug sa cosóg sa mg̃a tanóm, -mg̃a cahoy, &c., ug sa pagáng̃ay, paghiósa ug pagsácot niána, arón mahímo -ug tambal sa mg̃a saquét. - -Farmaco. = Tambal. - -Farmacopea. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a italámbal ug sa pagsácot niána -sa pagbóhat sa mg̃a tambal. - -Faro. = Lantáoan, ilíhan ng̃a hatáas ng̃a bolotáng̃an sa parol con sa mg̃a -sogá ng̃a pagatágdan sa mang̃a nanagsacáy. - -Farol. = Cajon cajon sa salamín con sa bisan onsang hilimóon ng̃a -masíhag, ng̃a pagabotáng̃an ug pagasórlan sa sogá, arón díli mapálong sa -hang̃in. - -Farolear. = Pagparáyeg, paghilábot sa díli catongdánan. - -Farolero. = Ang magabántay ug magadágcot sa mang̃a parol. - -Farolon. = Parol ng̃a dagcó. * Parayégon ng̃a guilabíhan. - -Farota. = Babáyeng oaláy caólao. - -Faroton. = Laláquing oaláy caólao, sa magáan ng̃a boot. - -Farra ó ferra. = Isda. - -Fárrago. = Pagcadáhan sa mg̃a botang ng̃a nang̃obót, ng̃a oalá ibótang sa -pagcahósay, sa pagcaáyo. - -Farraguista. = Ang nagatóon sa bisan onsa ng̃a oaláy polós, ug ang -guipón-an sa olo sa mg̃a húna húna ng̃a oaláy cahosáyan. - -Farsa. = Dula ug ang mg̃a táuo ng̃a apil sa dola. - -Farsante. = Táuo ng̃a miápil sa pagbóhat sa mang̃a dola. - -Fas ó por nefas (por). = Sa pagcatárong ug sa oaláy cataróng̃an, sa -linogsánay gayód. - -Fascal. = Cadaghánan, tapoc sa mg̃a baat, sa mang̃a bogcos, sa mg̃a -bináng̃an sa trigo, sa humáy, &c., sa yota pa. - -Fascinacion. = Limbong. - -Fascinador. = Ang magadáot sa lain sa pagsolóng, sa pagtán-ao lamang -canía. - -Fascinante. = Idem. - -Fascinar. = Pagdáot sa isigcatáuo sa pagtán-ao lang canía. * -Paglímbong, pagólo olo. - -Fase. = Tagsa ca pagcabótang sa bolan, sa pagcacopós, sa pagcatibúoc, -&c. - -Fásoles. = Balátong, prijoles. - -Fastidiar. = Pagsóm-ol, paglóor. * Pagpasocó, pagpapong̃ót, pagsámoc, -pagbórlay, pagaling̃ása. - -Fastidio. = Pagcasóm-ol, pagcalóor, bahóng daótan ug maísog. * Casocó, -capong̃ót. - -Fastidioso. = Ang magasámoc, ang macaaling̃ása, ang macasocó. * Bisan -onsa ng̃a macalóod, ng̃a macasóm-ol. - -Fasto. = Libro ng̃a sinolótan sa ng̃atanán ng̃a nahatábo, ng̃a magacasonód -sonód sa mg̃a túig ug sa mg̃a arlao. * Ilisípan sa mg̃a romanos ng̃a -guinasolátan sa mg̃a adlao ng̃a mahál ug iglilíhi caníla, sa ílang mg̃a -dula ug sa ng̃atanán ng̃a tacús ng̃a pagatimaánan ug pagadomdómon nila sa -ilang Guinharían. - -Fastosamente. = Sa dagcóng pagparáyeg ug pagbántog. - -Fastuoso. = Parayégon, ang mahagógma sa mg̃a piesta ug mg̃a combida ng̃a -dagcó ug bantógon. - -Fatal. = Aláot, anógon. * Daótan, mang̃íl-ad. * Quinayógtan, -quinalísdan, cayógot, calisód, cagóol. - -Fatalidad. = Calisód, cagóol, cayógot, palad ng̃a daótan. - -Fatalista. = Táuo ng̃a mutóo ng̃a ang guinicánan sa mg̃a cadaótan ug sa -mg̃a caayóhan mao ang palad sa táuo, sa díli guican sa cabobót-on sa -Dios. - -Fatalmente. = Sa pagcadaótan palad, sa pagcalisód, sa pagcayógot. - -Fatídico. = Bisan onsa ng̃a magapasábot sa mg̃a táuo sa ilang camatáyon. -* Mg̃a táuo ng̃a managtágna sa omalábot. - -Fatiga. = Cabórlay, pagcacápoy, pagcacotás. * Hobac. * Bohat ng̃a dagcó -ug mabóg-at. - -Fatigadamente. = Sa pagcacápoy, sa pagcabódlay, sa pagcacotás, sa -pagcahóbac. - -Fatigado. = Ang guicápoy, ang guicotás, ang guicogtásan, ang hobácon, -ang guihóbac. - -Fatigar. = Pagbórlay, pagcápoy, pagcotás, paghóbac, pagcógtas. - -Fatigosamente. V. Fatigadamente. - -Fatigoso. V. Fatigado. - -Fatuidad. = Pagcabóang, pagcacólang sa boot, sa ilisípan. * Polong con -bohat ng̃a binóang, ng̃a oaláy himotáng̃an ug hingtóngdan. - -Fatuo. = Boang, ang coláng̃an sa boot, sa ilisípan. - -Fauces. = Totónlan dapit na sa obos. - -Fauno. = Dios dios sa mg̃a dioatáhan, sa mg̃a cabanuáan ug sa mg̃a solóp. - -Fausto. = Paládan, boláhan, baláan. * Pagparáyeg ng̃a dagcó. * Piesta, -combida, &c., sa dagcóng pagcabántog. - -Fautor. = Ang magalában, magatábang, magapadáng̃op sa lain. - -Fautoría. = Pagcatábang, pagcalában, dalángpan. - -Favila. = Agueu. - -Favonio. = Hang̃in ng̃a guican sa dapit sa casobáng̃an. - -Favor. = Tabang, pagcalában. * Dong̃og ng̃a maáyo ng̃a ihátag sa lain. - -Favorable. = Bisan onsa ng̃a pagaboháton sa paglában ug pagtábang sa -lain, manlalában, tomalábang. - -Favorecedor. = Ang molában, ang motábang, ang magapadáng̃op. - -Favorecer. = Taban, laban, looy, pagpadáng̃op. - -Favorito. = Ang guilabánan, ang guipalángga, ang tinabáng̃an. - -Fayanza. = Pagcabótang sa laoas ng̃a alang alang, ng̃a díli maáyo, ng̃a -díli malíg-on. - -Faz. = Nauong. - - - -FE - -Fe. = Too, Pagtóo, ang nahaóna sa tololó ca virtudes ng̃a guing̃álan ug -teologales. * Ang maáyong húna húna sa mg̃a táuo, sa tong̃ód sa bisan -onsa. - -Fealdad. = Pagcalágsot, pagcang̃íl-ad, pagcadaótan. * Pagcaólag, -pagcaláo-ay, pagcahílas. - -Feble. = Maníoang, malóya, mahóyang. * Salapí, boláoan, &c., ng̃a -coláng̃an sa timbang, miné, colidó. - -Feblemente. = Sa pagcalóya, sa pagcahóyang, sa pagcaoaláy calig-ónan. * -Sa pagcaníoang. - -Febo. = Adlao. - -Febrero. = Febrero, ang icadóha ca bolan sa túig. - -Febricante. = Guihilántan, hilántan. - -Febrífugo. = Ang magapahóas ug macacóha sa hilánat. - -Febril. = Ang nahatong̃ód sa hilánat. - -Fecal. = Bisan onsa ng̃a icalíbang, ng̃a moágui sa alaguían sa tae. - -Fécula. = Tagoc ng̃a piníga sa daghánan ng̃a mang̃a cahoy ug mg̃a tanóm, -ng̃a mapotí caáyo sa oaláy lamí, ug manípis oyámot, apan maáyong -calán-on. - -Feculento. = Ang may lalog. - -Fecundar. = Pagpabóng̃a sa bisan onsa. - -Fecundidad. = Gahóm sa pagbóng̃a, sa pagánac. - -Fecundizar. V. Fecundar. - -Fecundo. = Ang magabóng̃a, ang magaánac. - -Fecha. = Ang arlao ng̃a ibótang sa sinógdan con sa catapósan sa mg̃a -solat, mg̃a camatoódan, &c. - -Fechar. = Pagbótang sa pecha sa mg̃a solat. - -Fechoría. = Bohat ng̃a daótan, ng̃a díli maáyo. - -Federacion. V. Confederacion. - -Fehaciente. = Ang mohátag sa calig-ónan sa mang̃a camatoódan sa mg̃a -hocmánan. - -Felicidad. = Palad, cabolahánan. - -Felicitar. = Paglípay, paghimáya sa usá ca táuo tong̃ód sa palad ng̃a -maáyo sa isigcatáuo. - -Feligrés. = Sacop, guinsacópan, ang molópio sa tagsa ca Parroquia. - -Feligresía. = Ang yota ng̃a hingsácpan sa tagsa ca curato con parroquia. -* Ang mg̃a sacop sa tagsa ca longsod. - -Feliz. = Paláran, boláhan. - -Felizmente. = Sa pagcapaládan, sa pagcaboláhan. - -Felonía. = Bohat ng̃a daótan oyámot, pagcabórhi. - -Felpa. = Panápton ng̃a balahibóon dapit sa nauong. * Pagbónal sa bisan -cansa, con pagcasabá ng̃a maháit. - -Felposo. = Hinábol ng̃a balahibóon ng̃a díli pagaílhan sa mg̃a logás. - -Femenil. = Ang moáng̃ay ug mahatong̃ód sa mang̃a babáye. - -Femenilmente. = Sa pagcabinabáye, sa pagcaáng̃ay sa babáye. - -Femenino. V. Femenil. * Ang ng̃alan sa mg̃a babáye ug sa mg̃a mananáp ng̃a -baye. - -Fementidamente. = Sa limbong, sa pagbórhi. - -Fementido. = Bacácon, linbóng̃an, borhíon. * Ang díli magatóman sa iang -mg̃a polong, sa mg̃a pagsáad nía. - -Fendiente. = Pagtígbas, pagtácbas ng̃a halálom caáyo. - -Fenecer. = Homan, tapos, tibáoas. * Patáy. - -Fenecimiento. = Pagcatápus, pagcatibáoas, pagcahóman. - -Fénis. = Langgam ng̃a guipacamáo mao lamang sa húna húna sa mg̃a táuo. * -Bisan onsa ng̃a mahál caáyo, hamíli, bilídhon ug ulusáhon. - -Fenómeno. = Bisan onsa ng̃a napaquíta, ng̃a motóngha ng̃a bag-o sa -cahang̃ínan ug sa calang̃ítan. * Bisan onsa ng̃a bag-o, cating̃aláhan ug -hibólng̃an. - -Feo. = Malágsot, daótan, mang̃íl-ad. * Maólag, maláo-ay. * Ang -macacógmat ug magapalísang. - -Feracidad. = Pagcaáng̃ay, pagcalángbo, pagcasópang sa mg̃a tanóm ug sa -mg̃a cahoy. - -Feral. = Mabáng̃is. - -Feraz. = Tigbóng̃a, malábong, malángbo. - -Féretro. = Long̃on, sorlánan sa mg̃a minatáy. - -Feria. = Bisan onsang adlao sa semana, gaoas ang sábado ug domingo. * -Ang lunes guing̃álan feria ng̃a icadóha, ang martes feria ng̃a icatoló, -ang miércoles feria ng̃a icaópat, &c. * Catilíngban sa mg̃a comerciante -sa lugar ng̃a guitórlo ug guisabótan, sa pagpálit, sa pagbalígya, ug sa -pagbáilo ug pagílis sa mg̃a manggad, mg̃a mananáp, mg̃a bong̃a, &c. * -Pagpahóay, pagóndang sa mg̃a bohat. - -Ferial. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a adlao sa semana. - -Feriar. = Pagbalígya, pagpálit, pagbáilo sa usá ca botang sa lain ng̃a -botang. * Paghátag sa bisan onsa, paggása, pagregalo. - -Ferino. = Ang nahatong̃ód ug ang ang̃ay sa mananáp ng̃a ihálas. - -Fermentacion. = Pagcabócal, pagcadonót. - -Fermentar. = Pagbócal, pagdonót, pagbálbin sa usá ca botang sa lain ng̃a -botang, maíng̃on ng̃a mabálhin sa vino ang dugá ng̃a matám-is sa mg̃a ubas, -ang tobá sa lobí, sa nipa, &c. - -Fermentativo. = Ang masáyon mobócal ug mabálhin sa lain ng̃a -pagcabótang. - -Fermento. = Ang magapabócal ug magapabálhin sa pagcabótang sa bisan -onsa, maíng̃on sa levadura ng̃a nagapabócal, nagapaálsa ug nagaáslom sa -binócboc ng̃a minása. - -Fernandina. = Panápton ng̃a potíon. - -Ferocidad. = Pagcabáng̃is. - -Feroz. = Mabáng̃is, mapíntas. - -Ferozmente. = Sa pagcabáng̃is. - -Ferrar. = Pagtábon. * Pagsápao sa pothao sa bisan onsa. - -Férreo. = Bisan onsa ng̃a nahímo sa pothao ug ang̃ay ug nahatong̃ód sa -maong pothao. * Magáhi, matíga. - -Ferrería. = Salsálan, baláy ng̃a pagatonáoan sa pothao sa sináctan pa sa -yota. - -Ferrete. = Tombága con caoat ng̃a sinónog, ng̃a isácot sa mg̃a itinína. * -Capandáyan ng̃a pothao sa pagmarca ug pagtimáan sa bisan onsa. - -Ferretear. = Pagmarca, pagtimáan sa imalárca ng̃a pothao. - -Ferrugiento. V. Férreo hasta magáhi. - -Ferruginoso. = Idem. - -Fértil. V. Feráz. - -Fertilidad. V. Feracidad. - -Fertilizar. = Pagbúng̃a sa yota, sa mang̃a cáhoy ug mg̃a tanóm. * -Pagándam, pagbúhat sa yota arón magabóng̃a ug maáyo. - -Férula. = Capandáyan ng̃a mahímo sa usá ca papán papán ng̃a malíng̃in ng̃a -idápi sa mg̃a magtotóon sa palad sa mg̃a camót sa mg̃a báta, sa pagsáoay -ug pagbárlong caníla. * Pagpasácop sa bisan cansa sa ilálom sa gahúm sa -lain. - -Férvido. V. Ardiente. - -Fervor. V. Ardor. * Caínit sa cásing cásing, pagcasingcámot sa pagbúhat -sa bisan onsa. - -Fervorosamente. = Sa pagcaínit sa cásing cásing, sa buot, sa húna húna. - -Fervoroso. = Ang macúgui uyámot. - -Festear. V. Festejar. - -Festejador. = Ang maábi abíhon. - -Festejante. = Idem. * Ang mahagúgma, ang magaáli ali sa mg̃a babáye. - -Festejar. = Pagábi abi, pagáli ali sa lain, ug labí pa sa mg̃a babáye. - -Festejo. = Pagcaábi abi, pagcaáli ali. - -Festero. = Ang táuo ng̃a mang̃íta sa mg̃a músico sa mg̃a piesta ug mg̃a -combida, ug mobáyad caníla sa salapí ng̃a pagasabótan. - -Festin. = Piesta, combida ng̃a pagatambóng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a táuo, -sa pagsayáo, sa pagdóla ug sa pagcáon. - -Festinacion. = Pagcadalí, pagcalágmit. - -Festivamente. = Sa pagcalipay. - -Festividad. = Piesta, pintacási. * Adlao ng̃a mahál, ng̃a iglilíhi. * -Pagcatístis sa pagpamólong. - -Festivo. = Malipáyon, matístis, tigtíao. * Bisan onsa ng̃a tacús ng̃a -pagapiestáhan, ng̃a pagabantógon. - -Feston. = Dayan dayan ng̃a mahímo sa mg̃a bolac, sa mg̃a bong̃a ug mg̃a -dahon. * Mg̃a bolac, mang̃a bong̃a ug mg̃a dahon ng̃a guilíloc sa mg̃a panday -sa cahoy sa obán ng̃a mg̃a bohat nila. * Mg̃a pagborda ng̃a maíng̃on sa -dagoay sa talicalá, ng̃a pagaboháton sa dagom, sa mg̃a babáye, sa mg̃a -sidsid sa obán ng̃a mg̃a panápton. - -Fetidez. = Bahó ng̃a daótan. - -Fétido. = Ang mabahó caáyo. - -Feto. = Ang guisámcon sa mg̃a babáye ug sa mang̃a baye sa ilang tian. - -Fetor. = Bahó ng̃a daótan, maísog. - -Feudal. = Ang nahatong̃ód sa feudo. - -Feudalidad. = Pagcabótang, cahímtang sa feudo. - -Feudalismo. = Gahóm sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a may mg̃a feudo. - -Feudatario. = Bisan onsa ng̃a hisácpan sa pagcafeudo, ug sa tong̃ód niíni -sa quinahánglan ng̃a baydan ang señor sa bisan onsa ng̃a guisabótan. - -Feudo. = Pagsábot ng̃a icatógot sa mg̃a dagcóng táuo sa mg̃a guinsacópan -nila sa bisan onsa, yota, &c., ng̃a pagabohátan nila, sa pagángcon sa -polós ng̃a ilang pagacoháon, sa catongdánan sa pagsílbi ug pagtáhod sa -ilang agálon sa ilálom sa pagpanómpa. * Bisan onsa ng̃a guibáyad ug -guicabálos sa mang̃a guinsacópan sa ilang agálon, tong̃ód sa guihátag -caníla sa pagcafeudo. - - - -FI - -Fiador. = Mang̃aáco, pang̃acóhon, ang nagasalíli, nagaalíli ug -nagaatóbang sa tong̃ód sa otang con catongdánan ng̃a quinahánglan ng̃a -baydan ug pagatománon sa lain. * Salioálo, cordon ng̃a igagáma ng̃a -icapogóng sa mg̃a capa con capote, sa liog, arón díli mang̃ahólog. * -Tranca ng̃a pothao ng̃a itralanca sa mg̃a poltáhan, mg̃a tacop ug mg̃a -talambóan sa dapit sa solód. * Ang sampot sa mg̃a báta, cay maoy -magabáyad sa ilang mg̃a salá ug sa pagcacondátan nila, sa paghámpac ug -paggáer, caníla. * Palíhan, saclit, cauo, cauot, pacot, gang̃ot, gauot. - -Fiambrar. = Pagbáhao. - -Fiambre. = Bahao. - -Fiambrera. = Balaháoan, sorlánan sa bahao. - -Fianza. = Pagcamang̃aáco, pagcasalíli, pagcaalíli, catongdánan ng̃a -guiángcon sa bisan cansa sa pagbáyad ug pagtóman sa mg̃a tolománon ug -mg̃a otang, con díli ogáling mobáyad ug magatóman ang táuo ng̃a otáng̃an -ug hingtóngdan. - -Fiar. = Pagáco, pagsalíli, pagalíli, pagángcon sa pagbáyad ug pagtóman -sa baláydon ug sa mg̃a tolománon sa lain, con díli ogáling magabáyad ug -magatóman ang maong otáng̃an ug hingtóngdan. * Pagbalígya sa bisan onsa -sa pagcainótang, sa díli pagadaoáton ang salapí dihá dihá, con díli sa -oláhing adlao. * Pagláom, pagtógyan sa lain. - -Fiat. = Polong ng̃a linatín ng̃a magaásoy sa pagbóot sa bisan cansa, arón -matóman ug bisan onsa. - -Fibra. = Logás logás ng̃a magamáy ng̃a nahamótang sa solód sa laoas sa -mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp sa pagcalíg-on nila. * Ang mg̃a logás logás -ng̃a macahímo sa mg̃a lindog, mg̃a gamót, mg̃a dahon, &c., sa mg̃a cahoy ug -sa mg̃a tanóm. - -Ficcion. = Pagcalícao, pagcalímbong. - -Fice. = Isda. - -Ficticio. = Ang díli matúod. * Bisan onsa ng̃a polong con bohat sa -salingcápao lamang. - -Ficha. = Malíng̃in ng̃a diótay sa bocóg, sa gadya, &c., ng̃a pagamíton sa -pagtimáan sa mg̃a tantos ng̃a guidáog sa mg̃a pagsogál. - -Fidedigno. = Tacós ng̃a pagatoóhan. - -Fideicomiso. = Pagbóot ng̃a catapósan sa táuo ng̃a magabóhat sa -testamento, arón pagatománon sa bisan cansang táuo ng̃a pagatogyánan nia -ang iang cabobót-on, sa tong̃ód sa cabílin. - -Fidelidad. = Pagcatárong, pagcatóman sa pagcahigála. * Pagtóman sa -bisan onsa sa pagcahíngpit. - -Fideos. = Minása sa binócboc sa trigo con sa homáy, sa pagcadágoay sa -mg̃a lobid ng̃a magamáy. - -Fiebre. = Hilánat. - -Fiel. = Matárong, matinománon, maáyong higála. * Ang cristianos con -binoñágan ng̃a magatóman sa mang̃a tolománon sa santa Iglesia, ug ng̃a -nahasácop sa gahóm sa Santos ng̃a Papa. * Táuo ng̃a magasíbo sa mg̃a -talácsan ug mg̃a timbáng̃an. * Dila dila, taláyo sa mg̃a timbáng̃an. * -Batang batang. - -Fielato. = Opicio con pagcahímtang sa táuo ng̃a magasíbo sa mg̃a talácsan -ug sa mg̃a timbáng̃an. - -Fieldad. = Idem. - -Fielmente. = Sa pagcatárong, sa pagcataláir. - -Fieltro. = Balahíbo sa mg̃a carnero ng̃a icabóhat sa mg̃a calo. * Capote -con calo sa balahíbo sa mang̃a carnero ng̃a pagagamíton sa tiempo sa olan -ug sa tognao. - -Fiera. = Mananáp ng̃a ihálas. * Táuo ng̃a mapintas, mabáng̃is. - -Fieramente. = Sa pagcaihálas. * Sa pagcabáng̃is, sa pagcapíntas. - -Fiereza. = Pagcaihálas. * Pagcabáng̃is, pagcapíntas. - -Fiero. = Ihaláson, boquídnon. * Mabáng̃is, mapíntas, maísog caáyo. * -Dagcóan oyámat labí sa casadáng̃an. - -Fierro. = Pothao. - -Fiesta. = Himáya, paghimáya, dola, caling̃áoan. * V. Festividad hasta -pagcatístis. - -Figon. = Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a guinisál ug sa -obán ng̃a mg̃a sod-an ug mang̃a calán-on. - -Figonero. = Ang tagía sa pigon. - -Figura. = Dagoay, baihon, pagcabótang, pagcatíndog. * Táuo táuo con -piníntal sa bisan cansang táuo con mananáp. * Laráoan sa bisan onsa. - -Figurable. = Ang arang pagdagoáyon. - -Figurar. = Pagdágoay. * Paghóna hona sa mg̃a táuo sa bisan onsa ng̃a díli -matúod. - -Figurativo. = Ang magalaráoan sa bisan onsa. - -Figurilla. = Táuo ng̃a diótay, hamóbo ug sa dagoay ng̃a malágsot ug -talamáyon. - -Figurín. = Piníntal ng̃a diótay, ng̃a guipintálan sa mg̃a panigíngnan sa -mg̃a bisti ng̃a guibatasánan ug ng̃a pagahoálan sa mg̃a táuo, sa mg̃a señor -ug sa mang̃a señora. - -Figuron. = Táuo ng̃a parayégon ug palábi labíhon sa oaláy hingmotáng̃an. - -Fijacion. = Pagcalíg-on, pagcalánsang. * Paglálog. - -Fijamente. = Sa pagcalíg-on. * Sa pagcacógui, sa dagcóng pagmátng̃on ug -pagtimáan. - -Fijar. = Lig-on, lansang, ogboc, ogmad, oláid. * Poyó, botang, lingcod. -* Pagbóot, pagsógo, pahanáyac. - -Fijo. = Malíg-on. - -Fila. = Pagcataláy, pagcataláytay, pagcasonód sonód. - -Filacteria. = Tinábas sa panit ng̃a quinórti, ng̃a sinolátan sa pila ca -polong sa santos ng̃a Solat, ng̃a guidadála dala sa mg̃a judíos ng̃a bináat -sa bocton sa oála con sa agtang. - -Filamento. = Gamót ng̃a magamáy caáyo sa mg̃a gamót ng̃a dagcó. - -Filandria. = Olor ng̃a mabóhi sa solód sa mg̃a tináe sa obán ng̃a mg̃a -langgam. - -Filantropía. = Paghigógma sa mg̃a isigcatáuo, sa cadaghában sa mg̃a táuo, -sa mg̃a lioat ni Adán. - -Filantrópico. = Ang nahatong̃ód sa filantropía. * Táuo ng̃a mahagógma ug -malóoy sa iang mg̃a isigcatáuo. - -Filarmónico. = Ang mahagógma sa música. - -Filástica. = Mg̃a hilo, mg̃a lobid lobid, mg̃a logás ng̃a pagacoháon sa mg̃a -pisi, mg̃a lobid ng̃a daan, sa mg̃a sacayán, ug may silbi sa pagbáat sa -bisan onsa. - -Filatería. = Cadaghánan sa mg̃a polong sa pagásoy sa bisan onsa. - -Filderretor. = Panápton ng̃a hinábol sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero. - -Fileno. = Diótay caáyo. * Manípis oyámot. * Táuo ng̃a sineñor caáyo. - -Filete. = Barlis ng̃a hatáas ug haíctin ng̃a ibótang sa mg̃a bohat ng̃a -liníloc. * Pagcagópot sa hilo, sa igagáma, &c., sa mg̃a daplin ug mg̃a -sidsid sa mg̃a bisti, arón díli magísi ug macáscas. - -Filiacion. = Calioátan guican sa mg̃a tigúlang hasta sa pagábot sa mg̃a -anac. * Pagcasácop sa bisan onsa sa iang guinicánan. * Ang papel con -libro ng̃a guisolátan sa ng̃alan, sa pagcatáas ug sa obán ng̃a mang̃a -timáan sa laoas sa mg̃a soldados. - -Filial. = Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa anac. - -Filibote. = Sacayán ng̃a pagalolánan sa usá ca gatús ca toneladas. - -Filigrana. = Bisan onsang bohat ng̃a pagaboháton sa mg̃a hilo ng̃a magamáy -caáyo sa salapí con sa boláoan, ng̃a linang̃áquit ug sinólda, tinápot, sa -dagcong cacógui, sa pagcaáyo ug pagcacurioso. - -Fililí. = Pagcaníndot, pagcaáñag, pagcatahóm sa bisan onsa. - -Filipéndula. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Filipense. = Padre sa caparían ni san Felipe Neri. - -Filipino. = Ang natáuo sa mg̃a polo ng̃a Pilipinas. * Ang nahatong̃ód sa -Pilipinas. - -Filis. = Quinaádman sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa, sa -mahíngpit caáyo. * Doláan sa yota ng̃a diótay caáyo ng̃a guinadála dala -niádtong tiempo sa mg̃a señora ng̃a binítay sa bocton. - -Filisteo. = Táuo ng̃a hatáas ug sopang caáyo. - -Filo. = Soláb, talom. * Ang barlis ng̃a magabáhin sa bisan onsa sa dohá -ca bahin ng̃a magtopóng. - -Filosofador. V. Filósofo. - -Filosofar. = Pagpaquigsáyod, pagsósi sa bisan onsa, ing̃on sa ang̃ay sa -pilósopo. - -Filosofía. = Quinaádman sa pagásoy ug pagsósi sa pagcamáo ug sa mg̃a -hingtóngdan sa mg̃a botang sa calibótan. * Quinaádman sa pagásoy ug -pagíla sa caáyo ug sa pagcadaótan sa mg̃a bohat sa mg̃a táuo, ug sa -hingtóngdan sa mg̃a salá ug sa mg̃a bohat ng̃a maáyo. - -Filósofo. = Ang nahatong̃ód sa pilosopía. * Ang nagaestudio ug nagatóon -sa pilosopía. * Ang táuo ng̃a mahagógma sa batásan ng̃a maáyo, ug ng̃a -magalícay sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo ug sa mg̃a calipáyan sa -calibótan. - -Filtrar. = Honób, sala. - -Filtro. = Salában. * Ilímnon sa pagcábig ug sa pagángcon sa cabobót-on, -sa gogma sa bisan cansang babáye. - -Fillos. = Calán-on ng̃a magáma sa binócboc, sa poghac sa itlog, sa gatas -ug sa manteca, ng̃a pripritóhon sa caláha. - -Fimbra. = Sidsid sa mg̃a bisti. - -Fimo. = Tae, iti, hogao, sagbot. - -Fin. = Catapósan, pagcatibáoas, pagcahóman. * Tong̃ód, hingtóngdan. - -Finado. = Ang táuo ng̃a namatáy, minatáy, pinatáy. - -Final. = Ang macatápos, macatibáoas sa bisan onsa. * Catapósan. - -Finalizar. = Tapos, homan, tibáoas, tiboas. - -Finalmente. = Sa pagcatápos, sa catapósan, sa pagcatagóla. - -Finar. = Patáy, pagtápos, pagtibáoas. * Pagíbog, pagpanghináot sa -minatúod. - -Finca. = Yota ng̃a guibalánan, guitámnan. - -Fineza. = Pagcaólay, pagcaáyo sa bisan onsa. * Polong con bohat sa -bisan cansa ng̃a icapasábot sa maáyong boot, sa gugma ng̃a guibótang sa -lain sa isigcaíng̃on. * Gasa, hatag ng̃a guican sa maáyong boot. - -Fingidamente. = Sa limbong, sa bacac, sa salingcápao lamang. - -Fingido. = Ang mamólong ug magabóhat sa salingcápao lamang, sa limbong, -sa bacac. - -Fingidor. = Idem. - -Fingimiento. = Pagcasalingcápao, pagsóguid sa díli matúod, contra sa -anáa sa húna huna, limbong, bacac. - -Fingir. V. Disfrazar. * Paghóna húna sa bisan onsa ng̃a oalá gayód. - -Finibusterre. = Ang bitáyan, palátyan sa mg̃a táuo. - -Finiquito. = Catapúsan sa mg̃a cuenta, ug ang camatoódan sa pagcahósay -niána. - -Finítimo. = Nayon. - -Finito. = Ang matápos, ang may catapósan, ang may cocotóban. - -Fino. = Pino, manípis, magamáy, magágmay. * Táuo sa maáyong pagcabótang -sa iang laoas, ang̃áyan, sa maáyong báihon, sa mahósay ng̃a batásan ug -cagaoían, ng̃a maálam magatóbang sa isigcatáuo, ug mamólong sa mg̃a -piníling polong, abi abíhon. * V. Amoroso y Constante. * Malaláng̃on. * -Ang magabóhat sa bisan onsa sa pagcaáyo sa pagcaníndot. - -Finura. = Pagcaáyo, pagcaníndot sa bisan onsa, pagcanípis, pagcagamáy. - -Firma. = Pirma, ang ng̃alan ug ang icadúhang ng̃alan, ug apil opód ang -rúbrica, ng̃a ibótang ug isólat sa bisan cansang táuo sa catapósan sa -mang̃a solat. - -Firmamento. = Lang̃it ng̃a binotáng̃an sa mg̃a bitóon. - -Firmante. = Ang mopirma. - -Firmar. = Pagsólat sa pirma. - -Firme. = Malíg-on, ang díli malíhoc. * Dayon, canónay. - -Firmemente. = Sa pagcalíg-on. * Sa pagcacanónay, sa pagcadáyon. - -Firmeza. = Calig-ónan, pagcadáyon, pagcacanónay. - -Fisberta. = Espada, cales, campílang. - -Fiscal. = Ang maquisáyod sa mg̃a bohat ug quinabóhi sa bisan cansa. * -Ang táuo ng̃a may catongdánan sa pagsámbag ug sa pagpang̃áyo sa mg̃a -hocom, arón matóman ang batásan sa tong̃ód sa mg̃a castigo sa mg̃a saláan. -* Ang magabántay ug magapatigáyon arón domághan ang salapí sa hari con -sa Guinharían. - -Fiscalía. = Opicio con cahímtang sa piscal. - -Fiscalizar. = Pagtóman sa catongdánan sa piscal. * Pagbántay, -pagpaquigsáyod, pagsósi, pagpaquigásoy, sa batásan sa mg̃a bohat ug sa -quinabóhi sa lain, pagsómbong. - -Fisco. = Sodlánan sa salapí sa hari con sa Guinharían. - -Fisga. = Ysi, salapáng, sombilíng. * Pagcayóbit sa isigcatáuo sa mg̃a -polong ng̃a iólo olo. - -Fisgar. = Pagyóbit sa bisan cansa sa mg̃a polong ug sa mg̃a bohat ng̃a -pagaíngnon ng̃a díli onta icayóbit. - -Fisgon. = Ang may batásan sa pagyóbit. * Ang maquigsáyod caáyo. - -Física. = Quinaádman ng̃a magaásoy sa pagcamáo ug sa mg̃a hingtóngdan sa -mg̃a laoas. - -Físicamente. = Sa pagcaminatúod, sa pogcamáo gayód. - -Físico. = Ang nahatong̃ód sa písica. * Ang nagatóon, ug nagaestudio sa -písica. * Mananámbal. - -Fisología. = Quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa laoas sa mg̃a táuo. - -Fisonomía. = Dagoay, baihon ng̃a caogalíng̃on sa tagsa ca táuo. - -Fisonomista. = Ang nagaestudio sa pagcabótang sa mg̃a dagoay sa mg̃a -táuo. - -Fisonómico. = Idem. - -Fistol. = Táuo ng̃a malaláng̃on sa iang batásan. * Batid oyámot. * Ang -maálam caáyo magpatigáyon sa mg̃a pagsogál. - -Fístola. = Potic, samad ng̃a diótay, halálom ug cobálan, tilítol. - -Fístula. = Sandayóng, alaguían sa tobig, sa vino, sa sabáo, &c. - -Fistular. = Ang nahatong̃ód sa pístola, sa potic, sa tilítol. - -Fistuloso. = Ang may dagoay sa potic. * Samad ng̃a mabálhin sa -pagcapótic, ng̃a mahímo ug potic. - - - -FL - -Flacamente. = Sa pagcalóya, sa pagcahóyang, sa pagcaníoang. - -Flaco. = Maníoang. * Malóya, mahóyang, sa oaláy cosóg ug gahóm. * Caga, -quigang. - -Flacura. = Pagcaníoang. - -Flagelacion. = Pagcahámpac. - -Flagrante. = Ang masíhag, ang magíla gila. - -Flagrar. = Pagsíga, pagsíhag, paggíla gila. - -Flamante. = Masíhag, magíla gila. * Bisan onsa ng̃a bag-o. - -Flamenquilla. = Pinggan ng̃a dolodagcó, malíng̃in con haláoig. - -Flámeo. = Panápton ng̃a guibótang ug guisáblay niádtong tiempo sa olo sa -mg̃a quinasál ng̃a babáye. - -Flamero. = Candelerong dagcó ng̃a pagabotáng̃an sa bisan onsa ng̃a masíga -caáyo. - -Flamígero. = Ang masíga caáyo. - -Flanco. = Loyó, quilid sa mg̃a pang̃obátan, sa mang̃a pagtaláy sa mg̃a -soldados, sa mg̃a sacayán, &c. - -Flaquear. = Paglóya, paghóyang. * Pagníoang, pagoalá sa cosóg, sa -gahóm. - -Flaqueza. = Pagcaníoang. * Pagcalóya, pagcahóyang. * Pagcasalá guican -sa pagcalóya sa laoas ug sa cabáscog sa mg̃a cailíbgon. - -Flato. = Hang̃ín sa solód sa laoas ng̃a macasámoc sa guinhaoáan, cabótod -sa tian, pagcabótod. - -Flatulento. = Ang macabótod sa tian, ang guibótdan sa tian. - -Flauta. = Plauta, tolónggon ng̃a pagataihópon. - -Flautado. = Ang may dagoay sa plauta. * Mg̃a cañon sa órgano ng̃a -managtonóg maíng̃on sa mg̃a plauta. - -Flautero. = Magbobóhat sa mg̃a plauta. - -Flautista. = Ang magatáihop sa plauta. - -Flautos (cuando pitos, cuando pitos flautos). = Sangpotánan ng̃a -magaásoy sa pagcabóhat sa bisan onsa ng̃a sinóhi, ng̃a díli mao. - -Flebil. = Mahilácon, ang magaagólo. - -Flebotomía. = Quinaádman sa pagsangra ug ang maong pagsangra. - -Flecha. = Paná, odyong. - -Flechador. = Ang magabóhi sa paná. - -Flechar. = Pagpaná, pagsámad sa paná, sa odyong. - -Flechazo. = Pagcabóhi sa paná ug ang samad ng̃a guican sa maong paná. - -Flechería. = Cadaghánan sa mg̃a paná. - -Flechero. V. Flechador. * Magbobóhat sa mg̃a paná. - -Fleco. = Hinábol sa hilo, igagáma, &c., ng̃a pinótol ug binárbar sa usá -ca daplin ug díli opód halagpád caáyo, ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a bisti. - -Fleje. = Bacólong sa cáhoy con sa pothao ng̃a icalógpit ug icalíg-on sa -mg̃a papán sa mg̃a cuba ug sa mg̃a bariles. - -Flema. = Laoay ng̃a mahágcot ng̃a nagacaláin ug color, plema. - -Flemático. = Ang nahatong̃ód sa laoay ng̃a mahágcot. * Táuo ng̃a mahináyon -sa iang mg̃a bohat. - -Fleme. = Pothao ng̃a matalínis ug maháit ng̃a icasangra sa mg̃a mananáp. - -Flemon. = Hobág, apoy. - -Flemoso. = Ang macaláoay ug mahágcot. - -Flemudo. V. Flemático desde táuo. - -Fletador. = Ang nagaábang. - -Fletamento. = Pagcaábang. - -Fletar. = Pagábang sa mg̃a sacayán ug sa bisan onsa. - -Flete. = Abang, ialábang. - -Flexibilidad. = Pagcasáyon sa pagpiló, pagpíco ug paglácon sa bisan -onsa. - -Flexible. = Ang masáyon mapiló, mapíco ug malácon. * Húna húna, gaoi sa -táuo ng̃a masáyon macábig ug madála sa pagbóot sa lain. * Táuo ng̃a -moáng̃ay ug moóyon sa cabobót-on sa isigcatáuo. - -Flexion. = Pagcabalicó, pagcayobó, pagcayocbó sa laoas sa mg̃a táuo. - -Flojamente. = Sa pagcalóya, sa pagcaoaláy cacógui. * Sa catacá. - -Flojear. V. Flaquear. - -Flojedad. V. Flaqueza, hasta pagcasalá. * Catacá. * Pagcaoaláy cacógui -sa mg̃a bohat. - -Flojera. = Idem. - -Flojo. = Halóag. * Hagóca, bocágcag. * Ang díli mahógot. * Vino, soca, -&c., ng̃a matáb-an. * Táuo ng̃a matalác-on, matác-hon, ng̃a maláng̃ay -lang̃áyon, ng̃a díli macógui. - -Flor. = Bolac. * Ang vino ng̃a natibóoc ug nalotáo sa ibábao. * -Pagcabóg-os, pagcaólay sa mg̃a táuo. * Polong ng̃a matístis ug malipáyon -ng̃a ipamólong sa mg̃a babáye, sa pagdáyeg, &c., caníla. * Ang labíng -maáyo ug mahál sa bisan onsa. - -Florales. = Mg̃a piesta ug mg̃a dola sa niádtong tiempo sa mg̃a dioatáhan, -sa pagtáhod sa ilang diosa ng̃a guing̃álan ug Flora. - -Florear. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mg̃a bolac. * Pagcáblit sa -doróha con sa totólo ca coldas sa sesta sa toló ca todlo, sa pagcasonód -sonód ug sa oaláy honong. * Paglímbong sa sogál sa baraja. - -Florecer. = Pagbóng̃a sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. * Pagdagcó, pagdógang -sa pohónan, sa salapí ug sa dong̃og. * Pagbóhi sa calibótan sa mg̃a táuo -ng̃a bantógon; quinaadmánon, santos, &c. * Pagagóp-op sa tinápay, sa -queso, &c. - -Floreciente. = Ang mobólac. * Ang may dong̃og ng̃a maáyo. - -Florentísimo. = Ang motóbo caáyo. * Ang donggánon, ang bilídhon, ang -hamíli oyámot. - -Floreo. = Pagcahínog hinog. * Pagcalíbioc libioc sa tomóy sa espada sa -bangcao, &c., con pagacáptan sa polóan, sa tomóy sa togdánan. * -Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a icadáyeg sa isigcatáuo, ug labí pa sa mg̃a -babáye. * Pagcáblit sa doróha con totólo ca coldas sa sesta sa toló ca -todlo, sa pagcasonód sonód ug sa oaláy honong. - -Florero. = Masetasán sodlánan sa yota, &c., ng̃a guibotáng̃an sa yota ug -sa tanóm ng̃a bolácan. * Sodlánan ng̃a bolotáng̃an sa mg̃a bolac ng̃a tuod -con sa mg̃a bolac sa papel, sa panápton, &c. * Táuo ng̃a mobalígya sa mg̃a -bolac. * Ang mogámit sa mg̃a polong ng̃a matístis ug ng̃a icadáyeg sa -isigcatáuo. * Ang magalímbong sa sogal sa baraja. - -Floresta. = Logar ng̃a guinatórcan sa mg̃a cahoy, mg̃a tanóm ug mg̃a bolac, -ug bisan onsang lugar ng̃a guiang̃áyan sa mg̃a tanóm, ug maáyo sa -pagtán-ao. * Pagcatíp-oc, pagcating̃ób sa mg̃a botang ng̃a maníndot, -maáñag ug matahóm. - -Florete. = Papel ng̃a maáyo caáyo, mapotí ug masínao. * Espada ng̃a -hatáas, haíctin ug laro. * Panápton ng̃a potíon ug molomanípis. - -Floretear. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mang̃a bolac. - -Floridamente. = Sa caang̃áyan. - -Florido. = Ang guibolácan, ang nagabólac, ang may bolac. * Ang piníli, -ang labíng maáyo ug mahál sa bisan onsa. * Táuo ng̃a matístis, ang̃áyan, -baihónan. - -Florífero. = Ang mubólac. - -Florin. = Salapí ng̃a caráan sa España. - -Floripondio. = Tanóm sa Perú. - -Florista. = Ang magabalígya sa mg̃a bolac. - -Floron. = Dayan dayan sa pagcadágoay sa bolac ng̃a ibótang sa mg̃a -piníntal ug sa mg̃a liníloc sa mang̃a bohat sa cahoy. * Dayan dayan ng̃a -maíng̃on sa bolac ng̃a ibótang sa mg̃a porong porong. - -Flota. = Pagcadághan sa mg̃a sacayán ng̃a guilolánan sa mg̃a manggad, sa -mg̃a bong̃a, &c. * Cadaghánan sa mg̃a sacayán sa hari con sa Guinharían -ng̃a sangcap ug andam sa pagáoay ug sa pagpang̃óbat sa mg̃a caáoay sa -dagat. - -Flotante. = Bisan onsa ng̃a nagalotáo. - -Flotar. = Lotáo. - -Flote. = Pagcalutáo. - -Flotilla. = Cadaghánan sa mg̃a sacayán ng̃a diótay, ng̃a magabántay sa mg̃a -pondóhan, sa mg̃a laoígan, sa mg̃a donggoánan. - -Fluctuacion. = Pagcalisód sa bisan onsa sa ibábao sa tobig tong̃ód sa -mg̃a balod. * Pagdóha doha sa húna húna, sa boot sa bisan cansa, sa -tong̃ód sa pagaboháton onta nia. - -Fluctuar. = Paglisód sa bisan onsa sa ibábao sa tubig tong̃ód sa balod. -* Pagdóha doha sa bisan cansa sa díli sia mahibaló con onsay boboháton, -cay guiálang aláng̃an sia. * Paghápit sa pagcaoalá sa bisan onsa ng̃a -nahamótang sa pagcalisód, sa guicatahápan. - -Fluidez. = Pagcabótang, cahímtang sa bisan onsa ng̃a díli tibúoc maíng̃on -sa vino, sa tobig, sa dogó, &c. * Pagpamólong sa mg̃a piníling polong, -pagcasáyon sa pagpamólong. - -Flúido. = Pagpamólong ng̃a maáyo, sa mg̃a piníling polóng, sa pagcasáyon, -sa pagcaáng̃ay. * Bisan onsa ng̃a masáyon pagabolágon sa iang mg̃a bahin. -maíng̃on sa hang̃in, sa tobig, sa vino, &c. - -Fluir. = Pagbahá, pagdalígdig, pagágas, pagóla sa vino, sa tobig, &c. - -Flujo. = Pagcalíhoc sa hang̃in, sa tobig, sa dogó, &c. * Pagcalíbang, -paghibólos. * Pagcatáob ug pagcahonás sa dagat. * Pagágui sa dogó, sa -laoas, sa bába, sa ilong, &c. * Pagcabólos. - -Fluvial. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a sobá. - -Flux. = Pagcaígo sa mg̃a dahon sa baraja ng̃a guihátag sa bisan cansa ng̃a -mosogál, sa usá ca dagoay, sa lonlon ng̃a copas, oros, &c. - -Fluxion. = Pagcaágas sa dogá sa laoas, sa ilong, sa bába, &c, maíng̃on -sa guisíp-on, &c. - - - -FO - -Foca. = Mananáp sa dagat, isda ng̃a mabóhi osáb sa yota. - -Fofo. = Mahómoc, boga, haboc, bocág. - -Fogata. = Daob, siga ng̃a dagcó. - -Fogon. = Dapóg, abó, dapólan, pang̃alayóan. - -Fogonadura. = Bohó ng̃a guiaguían ug guilóstan sa mg̃a talároc sa mg̃a -sacayán, sa ibábao sa cubierta, arón tomóngtong ug tomonób sa -sobrequilla. - -Fogonazo. = Pagcasíga sa pólvora sa pagsílsil sa caláyo con pagabohían -ang mg̃a lothang. - -Fogosidad. = Pagcaínit ng̃a guilabíhan. * Táuo ng̃a madalíon caáyo. - -Fogoso. = Ang maínit ug macasónog. * Táuo ng̃a madalíon caáyo. - -Fogote. = Baat sa mg̃a sológnod ng̃a magamáy ug hamóbo. - -Foguear. = Pagánad sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp sa mg̃a siga sa -pólvora. * Paghínis sa mg̃a hing̃aníban, sa mg̃a posíl, mg̃a escopeta, &c., -sa caláyo, sa pagbóhi caníla sa obos na guicargáhan sa diótay ng̃a -pólvora. - -Foja. = Dahon sa papel. * Langgam. - -Fole. = Poyo poyo, pontél ng̃a magáma sa panit. * Tolónggon ng̃a -guing̃álan ug gaita gallega. - -Folgo. = Poyo poyo, pontél sa panit ng̃a pagasódlan sa mg̃a tiil ug mg̃a -paa sa táuo ng̃a nagalíngcod, sa tiempo sa tognao. - -Folía. = Pagsabáy sa mg̃a táuo ng̃a portugues. - -Foliacion. V. Foliar. - -Foliar. = Pagbótang sa mg̃a números sa pagcasonód sonód, sa mg̃a dahon sa -mg̃a libro ug sa obán pang mg̃a solat. - -Foliatura. = Idem. - -Folijones. = Sayáo ng̃a daan sa mg̃a catsila. - -Fólio. = Ang dahon ng̃a sinolátan sa letra sa camót con inimprenta sa -tong̃áng pliego sa papel. * Tanóm. - -Follaje. = Pagcadághan sa mg̃a dahon sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. * -Pagcaoaláy caang̃áyan sa mang̃a pagdáyan dayan ug sa mg̃a pagsoguílon, sa -mang̃a pagoáli, &c. - -Follar. = Pagtáihop. * Pagbóhat con pagbótang sa bisan onsa sa mg̃a -dáhon. * Pagótot. - -Folleto. = Gaseta, papel ng̃a sinolátan sa mg̃a balíta sa matagádlao. * -Solat mg̃a macasámad ug macadáot sa dong̃og sa bisan cansang táuo. - -Follon. = Táuo ng̃a matalác-on, ng̃a díli macógui ng̃a maláng̃ay lang̃áyon. -* Tampalásan, sa daótan ng̃a batásan. * Mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy ng̃a -guican sa mg̃a gamót. * Otot ng̃a díli matonóg, ng̃a díli mabánha. - -Follonería. = Pagcatampalásan. - -Fomentar. = Pagpaínit. * Pagpatigáyon sa pagbóhat ug pagtóman sa bisan -onsa. - -Fomento. = Caínit. * Pagtábang, paglában, dalángpan. - -Fómes. = Ang hingtóngdan ng̃a macaágda sa mg̃a táuo sa pagbóhat sa bisan -onsa, ug labí pa sa mang̃a salá, sa mg̃a casaypánan. * Cabilínggan sa -saláng panolóndon. - -Fonda. = Baláy ng̃a nahamótang sa cadaygánan, ug ng̃a pagabohátan ug -pagabaligyáan sa mg̃a calán-on. - -Fondable. = Ang arang toquíbon, togcálon, sondáhon. - -Fondeadero. = Pondóhan, laoígan, donggoánan. - -Fondear. = Pagtárol, pagsónda sa cahilármon sa tobig. * Paggóa, pagcóha -sa cahilárman sa tobig sa bisan onsa. * Pagsósi, pagpaquigsáyod ug -maáyo sa bisan onsa. * Pagpóndo, pagláoig. - -Fondeo. = Pagcapóndo, pagcaláoig, pagcahólog sa sinípit. * Pagnánao. - -Fondillon. = Lalog sa mg̃a cuba ng̃a sodlánan sa vino. * Vino ng̃a caráan -caáyo sa Alicante. - -Fondista. = Ang tagía con ang magabántay sa mang̃a baláy ng̃a pagabohátan -ug pagabaligyáan sa mang̃a sod-an ug mg̃a calán-on. - -Fondo. = Ang labíng halálom sa bisan onsa. * Sampot sa mg̃a sodlánan ug -sa bisan onsa. * Ang color ng̃a mapolá, malálag, mapotí, &c., sa mg̃a -panápton ng̃a pagaboldáhan ug pagapintálan sa mg̃a bolac ug sa bisan -onsa. * Pagcadagcó sa quinaádman, sa mg̃a salá, sa salabótan, &c. * -Cabága, guibágon sa mg̃a diamante. * Lugar ng̃a pagataláyan sa mang̃a -soldados. * Sa pagcasinápao sapao. * Ang labíng maáyo ug mahál sa bisan -onsa. * Pohónan, cadaghánan sa salapí sa mg̃a manggad, sa mg̃a -catigayónan, &c., sa bisan cansa. - -Fonje. V. Fofo. - -Fontanal. = Ang nahatong̃ód sa tobóran. * Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a -tabóran. - -Fontanela. = Capandáyan ng̃a paggamíton sa mg̃a mananámbal sa pagábli sa -fuente sa laoas sa mg̃a táuo. - -Fontanería. = Quinaádman sa pagdála ug pagdápit sa tobig, sa pagágui sa -mg̃a sandayóng. * Cadaghánan sa mg̃a sandayóng ng̃a pagabaháan ug -pagaaguían sa tobig. - -Fontanero. = Ang magadápit ug magadála sa tobig sa mg̃a sandayóng. - -Foque. = Layág sa totólo ca tomóy ng̃a guitáod sa ibábao sa baupres sa -mg̃a sacayán. - -Forájido. = Caoatán, mamomonó ng̃a nagasaláag sa mg̃a caming̃áoan, arón -calaguéuan ang justicia. - -Foral. = Ang nahatong̃ód sa batásan, sa mg̃a leyes. - -Foralmente. = Ing̃on sa pagcaáng̃ay sa batásan, sa mg̃a leyes. - -Foráneo. = Domolóong, táuo ug bisan onsa sa lain ng̃a longsod. - -Forastero. = Idem. * Ang mopoyó sa lugar ng̃a díli iang longsod ug oála -nia catauóhan. - -Forcejar. = Pagpang̃ósog. * Pagsócol, paglális, bisog, yonyon, yocyoc. - -Forcejo. = Pagcapang̃ósog. - -Forcejon. = Idem. - -Forcejudo. = Cosgon, ang may dagcóng cosóg. - -Forense. = Ang nahatong̃ód sa batásan con sa mang̃a leyes ug sa lugar ng̃a -pagahócman sa mg̃a hocom. - -Forero. = Idem hasta ug sa lugar. - -Forja. = Salsálan sa mg̃a panday sa salapí. * Pagcabóhat, paggáma, -pagcasógod sa pagbóhat sa bisan onsa. * Pagcasácot sa apog ug sa balás -sa pagbóhat sa mg̃a cota. - -Forjar. = Pagsógod sa paggáma sa bisan onsa, sa pagbácbac sa salapí, sa -boláoan, sa tombága, &c. * V. Disfraz y Fingir. * Pagbóhat sa bisan -onsa. - -Forlon. = Coche sa opát ca lingcoránan. - -Forma. = Dagoay, pagcabótang sa bisan onsa. * Hormahan ng̃a pagabo-bóan -sa salapí, sa boláoan, sa tombága, &c., ng̃a tinónao, sa pagbóhat sa -bisan onsa. * Mg̃a polong ng̃a guipamólong sa pagbóhat sa mg̃a sacramentos -ng̃a guisógo ug guitagána sa atong Guinóong Jesucristo. * Ang marca ng̃a -guibótang sa pigsánan, sa prensa, sa pagimprenta sa usá ca nauong sa -tibúoc ng̃a pliego. - -Formable. = Ang arang boháton, himóon, gamon. - -Formacion. = Pagcabóhat, pagcagáma, pagcahímo. * Pagcataláy sa mg̃a -soldados. - -Formador. = Ang magabóhat, magahósay ug magasóhay. - -Formaje. = Queso ug ang hormáhan ng̃a pagabobátan sa mg̃a queso. - -Formal. = Ang nahatong̃ód sa dagoay sa bisan onsa. * Táuo ng̃a malígdong, -ng̃a díli mahagógma sa mang̃a pagtíao, ng̃a mamólong guihápon sa matúod, -boótan, maámbong. - -Formalidad. = Pagcatóman sa bisan onsa sa hingpit, sa minaáyo, sa -minatúod. * Paglígdong, pagcaboótan, pagcaámbong. - -Formalizar. = Pagtápus, paghóman, paghíngpit sa bisan onsa. * -Paglígdong. * Pagtóo sa bisan onsang polong sa isigcatáuo, bisan ng̃a -guipamólong sa tiao lamang. - -Formalmente. = Ing̃on sa batásan. * Sa pagcamatúod, sa pagcatinóod. - -Formante. V. Formador. - -Formar. = Pagbóhat, paggáma, paghímo. * Paghátag sa dagoay sa bisan -onsa. * Pagipon, pagtíp-oc, pagting̃ób sa bisan onsang mg̃a botang, con -sa mang̃a táuo, arón mahiósa sila. * Paghósay, pagpataláy. - -Formativo. = Ang macahátag sa dagoay. * Ang macagáma, ang macahímo. - -Formicante. = Paglábtic sa pulso sa pagcalóya ug sa pagcalágmit, sa -pagcasóbsob caáyo. - -Formidable. = Macahahárloc, macalilísang. * Ang dagcóan oyámot ug labí -sa isigcaíng̃on. - -Formidoloso. = Táuo ng̃a mahárloc caáyo. * Macahahárloc, macalilísang. * -Matahápon. - -Formon. = Tiguíb ng̃a dagcó. * Capandáyan sa pothao, tombága, &c., sa -pagtábas sa mg̃a hostias, &c., sa pagcalíng̃in. * Tiguíb ng̃a locob. - -Fórmula. = Mang̃a polong ng̃a quinahánglan sa pagásoy sa bisan onsa. * -Pagásoy sa bisan onsa, sa mang̃a polong lamang ng̃a quinahánglan, sa -oaláy capin ug colang. - -Formulario. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a pagágui ug sa mg̃a polong ng̃a -pagagamíton sa pagbóhat sa bisan onsa. - -Fornelo. = Bagahán ng̃a pothao ng̃a pagalotóan sa socolate. - -Fornicacion. = Pagcasalá sa laláqui ug sa babáye ng̃a díli miño, -paghiláoas. - -Fornicador. = Ang macasalá sa babáye ng̃a díli iang osáoa, ug sa laláqui -ng̃a díli bana nia. - -Fornicar. V. Fornicacion. - -Fornicario. V. Fornicador. * Ang nahatong̃ód sa paghiláoas. - -Fornido. = Táuo ng̃a sopang, sa dagcóng hosog. - -Fornitura. = Mang̃a corea sa panit ug mg̃a panoaórlan sa mg̃a cartuchos -ng̃a ponó sa pólvora, ng̃a guidála sa mg̃a soldados. - -Foro. = Lugar sa mg̃a hocmánan ng̃a pagasáydan sa mg̃a hocom sa mg̃a solat -sa mg̃a capolong̃ánan. * Ang salapí sa nagaábang sa yota, sa baláy, &c., -ng̃a guibáyad sa tagía. - -Forraje. = Compay, dagámi ng̃a malónhao ng̃a ipacáon sa mg̃a mananáp ng̃a -mg̃a cabayo, mg̃a baca, &c. * Pagcadághan, pagcatápoc sa bisan onsa ng̃a -oaláy polós ug balo. - -Forrajear. = Paggálab, pagcóha sa compay. - -Forro. = Sapao, panápton ng̃a ibótang sa dapit sa licód sa mg̃a bisti. * -Mang̃a papán ng̃a manípis ng̃a iibábao sa mg̃a papán ng̃a mabága sa mg̃a -sacayán, arón díli madáot. * Mang̃a papán ng̃a mabága ng̃a ilánsang dapit -sa solód sa mg̃a sacayán. - -Fortachon. = Táuo ng̃a cosgon caáyo, sopang ug sa dagcóng hosog. - -Fortalecedor. = Ang magapacosóg, ang magapalíg-on. - -Fortalecer. = Cosóg, lig-on. * Pagpaísog. - -Fortalecimiento. = Pagcalíg-on, pagcacosóg. * V. Fortalecedor. - -Fortaleza. = Calig-ónan: ang usá sa opát ca virtudes ng̃a sinogdánan sa -maáyong gaoi, ng̃a guing̃álan ug cardinales. * Cosóg, gahóm. - -Fortepiano. = Tolónggon ng̃a guibotáng̃an sa mang̃a coldas ug ng̃a -pagacablíton maíng̃on sa pagcáblit sa órgano. - -Fortificacion. = Pagcalíg-on. * Cota ng̃a pagatindógon ug boháton sa -pagpalíg-on sa bisan onsang lugar. * Quinaádman sa pagbóhat sa mg̃a cota -ug sa pagpalíg-on sa bisan onsang lugar. - -Fortificante. = Ang macalíg-on, ang macapacosóg. - -Fortificar. = Paglíg-on, pagpacosóg. * Pagbóhat sa mg̃a cota ug sa bisan -onsa ng̃a macalíg-on sa bisan onsang lugar. - -Fortin. = Cota, lantáoan ng̃a pagaboháton arón mahímo ug dalángpan sa -mg̃a soldados. - -Fortísimo. = Macosóg, cosgon oyámot. * Malíg-on caáyo. - -Fortuitamente. = Sa oalá paabóton ug holáton, sa oalá hona honáon ug -catahápan. - -Fortuito. = Ang nahímo, ang nabóhat, ang nasoríl, ang nahatábo sa oalá -holáton ug paabóton, sa oalá pagatahápan ug húna hunáon. - -Fortuna. = Palad ng̃a maáyo. * Onós, pagcahorós sa hang̃in sa yota con sa -dagat. * Baguio. - -Forzadamente. = Sa linogsánay, sa pagcalinogsánay. - -Forzado. = Ang magabóhat, ang papagbóhaton sa linogsánay. * Táuo ng̃a -saláan ng̃a guihócman sa paggáod sa mg̃a sacayán sa hari. - -Forzador. = Ang magalógos, magapógos sa lain ug sa bisan onsa. - -Forzal. = Ang cahoy ng̃a calang sa talioála sa dorohá ca pagtaláy sa mg̃a -ng̃ipon sa mg̃a solod, sa mang̃a sodlay. - -Forzamiento. = Pagcalógos, pagcapógos. - -Forzar. = Paglógos, pagpógos, pagpigós, pagcóha sa linogsánay, tong̃ód -sa gahóm sa mg̃a soldados, sa mg̃a hing̃aníban ug sa mg̃a lothang, sa mg̃a -cota, mg̃a baluarte, mg̃a longsod, &c. * Pagpacasalá sa babáye sa díli -onta sia boot, sa linogsánay. - -Forzosamente. V. Forzadamente. - -Forzoso. = Ang díli mahímo ng̃a ibalíbad, ng̃a balibáron. * Ang -quinahánglan ng̃a boháton gayód. - -Forzudo. V. Fortachon. - -Fosfórico. = Bisan onsa ng̃a magcasíga sa cang̃itng̃ítan. - -Fósforo. = Dogá dogá ng̃a macóha sa mg̃a bocóg, ng̃a magáan caáyo ng̃a -matúnao sa tobig ng̃a maínit, ng̃a may bahó ng̃a caogalíng̃on ug ng̃a -masáyon masónog ug masíga. - -Fósil. = Bisan onsa ng̃a macóha sa ilálom sa yota, sa obos na nadógay -caáyo dihá, ug ng̃a guicaoád-an na sa iang dagoay ng̃a nahaóna, ug -nabálhin sa pagcapóthao, tombága, yota, &c. - -Foso. = Aoang ng̃a hatáas ug halálom ng̃a nagalibót sa mg̃a cota. - -Fótula. = Ipos, oc oc. - - - -FR - -Frac. = Sopa ng̃a hataás ng̃a nagabítay ug maáyo dapit sa licód, ug ng̃a -nabalábag ug nacóros coros ang mg̃a paco paco dapit sa atobáng̃an. - -Fracasar. = Pagbóong, pagtípac, pagtípic sa bisan onsa. - -Fracaso. = Pagcabóong, pagcatibáoas sa bisan onsa. * Pagsoríl, -paghitábo ng̃a masolóbon, ng̃a ming̃áuon, ng̃a quinayógtan. - -Fraccion. = Pagcabólag, pagcabáhin sa bisan onsa sa daghánan ng̃a mg̃a -bahin. - -Fractura. = Pagcabóong, pagcabalí sa mg̃a bocóg ug sa bisan onsa. - -Fracturar. = Pagbóong, pagbalí sa mg̃a bocóg, sa díli mabólag ang panit -sa onód. - -Fragancia. V. Fragrancia. * Pagcabóhat sa bisan onsa ng̃a salá. - -Fragante. V. Fragrante. - -Fragaria. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Fragata. = Sacayán ng̃a dagcóan sa totólo ca talároc. - -Frágil. = Ang masáyon mabóong, mabalí. * Táuo ng̃a masáyon mahólog sa -mg̃a salá, ug labí pa sa mang̃a sayóp ng̃a laoásnon ug calibotánon. * Ang -matápos, ang masáyon ug madalí matibáoas. - -Fragilidad. = Pagcasáyon sa bisan onsa sa pagcabóong ug pagcabalí. * -Pagcasáyon sa paghólog sa mang̃a salá ug sa pagbóhat sa daótan. - -Frágilmente. = Sa pagcasáyon, guican sa pagcalóya. - -Fragmento. = Tipac, tipic, bahin sa bisan onsa ng̃a nabóong, nabalí ug -nadógmoc. * Bahin ng̃a nahabílin sa usá ca libro con sa usá ca solat. - -Fragor. = Tonóg, banha, dalógdog, balánsag. - -Fragosidad. = Pagcabános, pagcasónson, pagcasíngpon sa mg̃a cahoy, mg̃a -balágon ug mg̃a casagbótan sa mg̃a caboquíran ug casolópan. * Dalan, ng̃a -cabatóan, capangpáng̃an. - -Fragoso. = Lugar ng̃a guibanósan, guisónsonan sa daghánan ng̃a mg̃a cahoy -ug mg̃a casagbótan. * Dalan ng̃a guiólang̃an sa mg̃a bató ug mg̃a pangpang. -* Bisan onsa ng̃a macatonóc caáyo. - -Fragrancia. = Bahó ng̃a maáyo, cahomót. * Dong̃og ug ng̃alan ng̃a maáyo. - -Fragrante. = Ang mahomót. * (En). = Dihá dihá, sa pagbóhat gayód, sa -maong pagbóhat. - -Fragua. = Salsálan. - -Fraguador. = Ang magahúna húna sa bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a daótan -ng̃a bohat. - -Fraguar. V. Forjar. * Paghúna húna sa bisan onsa. * Pagtibóoc, paggáhi -sa yota, sa apog, sa yeso, &c., ng̃a guibóhat sa mg̃a cota, &c. - -Fragura. V. Fragosidad. - -Frailada. = Bohat ng̃a daótan, ng̃a díli maáyo, ng̃a binóhat sa usá ca -Padre ng̃a fraile. - -Fraile. = Padre ng̃a religioso. * Isda ng̃a may nauong maíng̃on ing̃on sa -nauong sa táuo. Piniló, piníco ng̃a dapit sa itáas ng̃a pagaboháton sa -mg̃a sidsid sa mg̃a bisti sa babáye. * Ang pedazo sa papel ng̃a oalá -pagabarlísan ug maáyo sa pagimprenta, ng̃a guican sa pagcacólang sa -tinta, con guican ba cay namalá malá na. * Opa sa tobó sa obos na -nacoháan sa dogá sa mg̃a trapiche. - -Frailecito. = Doláan sa mg̃a báta ng̃a magáma sa panit sa liso ng̃a -guing̃álan ug haba, ug ng̃a maíng̃on ing̃on sa capilla ng̃a icatábon sa olo -sa mg̃a fraile, sa mg̃a religioso. - -Frailería. = Cadaghánan sa mg̃a fraile, sa mg̃a religioso. - -Frailero. = Ang higála, ang abian, ang mahagógma, sa mg̃a frailes. - -Frailesco. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a fraile. - -Frailía. = Pagcahímtang sa mg̃a fraile, sa mg̃a religioso. - -Frailuco. = Ang fraile, ang religioso ng̃a talamáyon, ng̃a díli tacós ng̃a -pagatahóron. - -Francalete. = Corea ng̃a guibotáng̃an sa usá ca tomóy sa galon galon, con -sinsing, sa pagdála ng̃a hinógot ug bináat sa bisan onsa. - -Francamente. = Sa pagcaoaláy coti coti, sa pagcahigála, sa pagcaamigos, -sa pagcalólot. - -Francés. = Prancés, ang nahatong̃ód sa Guinharían sa Prancia ug ang -natáuo sa maong Guinharían. - -Franciscano. = Padre ng̃a sacop sa caparían ni san Francisco. * Ang -nahatong̃ód sa maong caparían. * Ang may color ng̃a maíng̃on sa color sa -bisti sa mg̃a Padre ni S. Francisco. - -Francisco. = Ng̃alan sa obán ng̃a mg̃a táuo. * V. el anterior. - -Francmasonería. = Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagsigsábot sila sa -lonlon ng̃a mg̃a timáan, ng̃a guicóha nila sa mang̃a capandáyan sa mg̃a -panday sa cota, maíng̃on sa mg̃a tonton, sa mg̃a escoála, &c. - -Franco. = Malólot, homalátag, maghahátag. * Maháoan, maháoay, sa oaláy -casámoc, sa oaláy caoláng̃an. * Ang guigáoas sa bisan onsa. * Salapí sa -Prancia ng̃a vale maíng̃on sa caháte ng̃a guing̃álan coliró, cay oaláy -cahoy. - -Francolin. = Langgam. - -Franela. = Hinábol ng̃a manípis, pino, sa balahíbo sa mg̃a carnero. - -Frangente. = Pagsoríl, paghitábo ng̃a masolóbon ug quinayógtan, ng̃a oalá -paabóton ug húna hunáon. - -Frangote. = Pardo, baat sa mg̃a manggad, potús ng̃a dagcóan. - -Franja. = Hinábol ng̃a haíctin sa hilo sa boláoan, sa salapí, sa lino, -&c., ng̃a pagagamíton sa pagdáyan dayan sa mg̃a bisti. - -Franjar. = Pagdáyan dayan sa mg̃a pranja. - -Franquear. = Paggáoas sa bisan cansa sa pagbáyad sa tampa, sa mg̃a -tampo, sa mg̃a amot. * Paghátag, pagtógot sa lain ng̃a bisan onsa, sa -pagcalólot. * Pagcóha sa mg̃a casámoc sa mg̃a caoláng̃an, sa bisan diin. * -Pagbáyad ng̃a daan sa bale sa mg̃a solat ng̃a ipadála sa lain ng̃a longsod, -sa baláy ng̃a pagadaoátan. * Pagpaságad sa pagbóot, sa lain. - -Franqueo. = Pagbáyad sa bale sa mg̃a solat ng̃a ipadála sa lain ng̃a -longsod. - -Franqueza. = Pagcagáoas. * Pagcalólot. * Pagcaháoan sa boot, pagcaoaláy -tinágo ng̃a húna húna. - -Franquía (ponerse en). = Pagcaándam sa mg̃a sacayán ng̃a nanagpóndo, sa -pagguícan, sa paglayág. - -Franquicia. = Pagcagáoas sa bisan cansa sa pagbáyad sa mg̃a derechos sa -mg̃a manggad ng̃a guisolód ug guigóa nia sa sa mg̃a longsod. - -Frasco. = Sodlánan sa salamín, sa salapí, &c., ng̃a hatáas ug sa diótay -ng̃a bába con haíctin ng̃a liog. * Sorlánan sa pólvora ng̃a iseleba sa mg̃a -lothang. - -Frase. = Cadaghánan sa mg̃a polong ng̃a icagáma sa soguílon ng̃a hamóbo. * -Pagpamólong sa pagcasambíng̃ay. * Casangpotánan. - -Frasquera. = Caja, caban, cajon cajon ng̃a guibotáng̃an sa daghan ng̃a mg̃a -bohó con sorlánan, ng̃a pagaang̃áyan ug pagatipígan sa mg̃a frasco, sa -pagdála sa bisan diin, sa oaláy catáhap sa pagcabóong. - -Fraterna. = Pagcabárlong, pagcasáoay, pagcasába ng̃a maháit ug mabóg-at. - -Fraternalmente. = Sa pagcamagsúon. - -Fraternidad. = Pagcamagsúon, pagcaáng̃ay, pagcahiósa sa mg̃a magsúon. - -Fraterno. = Ang nahatong̃ód, ang ang̃ay sa mg̃a magsúon. - -Fratricida. = Ang nacapatáy sa iang igsúon, mamomonó sa igsúon. - -Fratricidio. = Pagcabonó, pagpatáy sa bisan cansa sa iang igsóon. - -Fraude. = Limbong. - -Fraudulencia. = Idem. - -Fraudulentamente. = Sa pagcalímbong, sa limbong, sa pagcabódhi. - -Fraudulento. = Malimbóng̃on, malilímbong, maborhíon, macálit. - -Fray. = Polong ng̃a ióna sa ng̃alan sa mg̃a Padre ng̃a religioso. - -Frazada. = Habol ng̃a balahibóon ng̃a ibótang sa higdáan. - -Frecuencia. = Pagcasóbsob, pagcasócot, sa macadághan. - -Frecuentador. = Ang magabóhat con mamólong sa masóbsob, sa masócot, sa -macadághan. - -Frecuentar. = Pagsócot, pagsóbsob, pagbóhat, pagpamólong sa macadághan. - -Frecuente. = Sa masóbob, sa masócot. - -Frecuentemente. = Idem. * Sa macadághan. - -Fregadero. = Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a sorlánan sa tobig sa -paghógas sa mg̃a pinggan. - -Fregar. = Hugas. * Nisnis, nosnos. - -Fregona. = Babáyeng sologóon ng̃a magasílbi sa cosina ug magahúgas sa -mg̃a pinggan. - -Fregonil. = Ang nahatong̃ód sa babáye ng̃a tighógas sa mg̃a pinggan. - -Freidura. = Pagcaprito, pagcalóto sa bisan onsa, sa lana con sa -manteca, sa tamboc. - -Freir. = Pagprito, paglóto sa bisan onsa, sa lana con sa manteca. - -Frenería. = Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a preno, sa mg̃a -pothao ng̃a isóol sa bába sa mg̃a cabayo. - -Frenero. = Ang magabóhat sa mg̃a preno. - -Frenesí. = Pagcabóang ng̃a guiobánan sa dagcóng hilánat. - -Frenético. = Boang ng̃a loto. - -Frenillar. = Pagbáat, pagláoig sa mg̃a gayóng, sa mg̃a gaod, sa tomóy ng̃a -pagacáptan, con pagaondáng̃an ang paggáod. - -Frenillo. = Panit ng̃a nahamótang sa ilálom sa dila ug ng̃a motoróc sa -tong̃á tong̃á, ng̃a con moábot sa tomóy sa maong dila macaólang sa pagsóso -ug sa pagpamólong ug maáyo. - -Freno. = Preno, capandáyan sa pothao ng̃a isolód sa bába sa mg̃a cabayo -sa paghópot ug pagpogóng caníla. * Pagcapogóng sa bisan cansa, arón -díli magpaságad sa pagbóhat ug sa pagpamólong. - -Frental. = Mg̃a caogátan sa agtang, sa bona. - -Frente. = Agtang. * Atobáng̃an sa bisan onsa. * Nahaónang pagtaláy sa -mg̃a soldados. * Bona. - -Frentero. = Panápton ng̃a mabága ng̃a ibótang sa agtang sa mg̃a báta, arón -díli sila mang̃asámad con mang̃ahólog sila ugáling. - -Fresa. = Bong̃a sa España. - -Fresca. V. Fresco hasta bisan onsa. - -Frescachon. = Ang táuo sa maáyong laoas. * Ang̃áyan ug baihónan, sa -maáyong pagcaatóbang ug pagcatíndog, mahósog. - -Frescal. = Isda ng̃a díli lab-as caáyo, apan ng̃a oalá opód pagalabíhan -sa asín. - -Frescamente. = Sa bag-o pa, sa pagcabág-o, cadón bag-o. * Sa pagcaoaláy -tagád caáyo. - -Fresco. = Ang molomabógnao. * Bisan onsa ng̃a bag-ong binóhat. - -Frescor. = Molomabógnao, tolotógnao. - -Frescura. = Idem. * Lugar ng̃a guinatórcan sa mang̃a cahoy ug mg̃a tanóm -ng̃a malángbo, malónhao ug matahóm. * Pagtíao. * Polong ng̃a díli -macaígo. * Pagcaoaláy cacógui. * Pagpaságad. * Pagcalínao sa boot, -pagcaháoan sa cásing cásing. - -Fresno. = Cahoy sa España. - -Fresquito. = Tolotógnao, molomabógnao. - -Freza. = Tae sa mg̃a mananáp. * Timáan con bohó ng̃a pagaboháton sa -mananáp ng̃a nagacachá, nagacóycoy, nagacáycay, nagacáhig, nagaoáhing, -nagacopó. * Pagcadógay, túig ng̃a pagadogáyan sa pagcáon sa olod sa -igagáma ng̃a calang cutub sa usá ca pagmáta hasta sa pagcatólog pagopód. - -Frezar. = Pagcalíbang sa mg̃a mananáp. * Pagcáon, pagcótcot sa mg̃a dahon -ng̃a guinatóla sa olor ng̃a nacagáma sa igagáma. * V. Desovar. * -Pagcóycoy, pagcáycay, pagoáhing, pagcáhig sa mg̃a mananáp ug pagbóhat sa -bohó sa yota. * Paggóa sa mg̃a hogao sa mg̃a orlan sa mg̃a putiócan. - -Friable. = Ang masáyon, tipícon, tipácon ug pagadocdócon. * Ang masáyon -mabóong ug mabalí. - -Frialdad. = Pagcatógnao, pagcabógnao. * Pagcalóya, pagcaoaláy cacúgui -sa pagbógat. * Pagcahóng̃og. * Polong ng̃a oaláy cahológan, ng̃a díli -macaígo. * Balos ng̃a díli maáyo sa mg̃a higála. * Pagcabógnao sa maáyong -boot sa isigcatáuo. - -Friamente. = Sa pagcabógnao, sa pagatógnao. * Sa oaláy caang̃áyan. - -Friático. = Idem. * Hong̃og, bong̃og. - -Fricacion. = Pagcanósnos, pagcadósdos. * Pagcadóon, pagcahílot, -pagcapíso. - -Fricandó. = Guinisal sa mg̃a prancés. - -Fricasé. = Idem. - -Friega. V. Fricacion. - -Friera. = Saquét sa mg̃a ticód sa mg̃a tiil ng̃a guing̃álan ug sabañon, ng̃a -guican sa tognao ng̃a dagcó: ang sinógdan niíning saquéta mao ang -pagcacatól ng̃a maól-ol ng̃a guiobánan sa pagcahobág ug pagsínao sa -panit: sa madógay dogay mobotó ug mogóa ang tobig tobig con dogá ng̃a -molomapolá, ug díli mamaáyo cutub sa pagsógod sa tiempo sa caínit. - -Frígido. = Mabógnao, matógnao. - -Fringilago. = Langgam. - -Frio. = Tognao. * Táuo ng̃a díli macalíoat sa pagcaquinaía nia. * Ang -díli motábang, molában, mahagógma sa obán ng̃a mg̃a isigcatáuo nia. * Ang -moáyad ug díli magtagád sa bisan onsa. * Bisan onsa ng̃a oaláy -caang̃áyan, ng̃a díli macaígo. * Ang oaláy polós, ang díli tacós ng̃a -pagatágdon. - -Friolento. = Ang masáyon pagatognáuon. - -Friolera. = Bisan onsa ng̃a oaláy polós, sa diótay ng̃a bale, ng̃a díli -tacós ng̃a pagatágdon. - -Friolero. V. Friolento. - -Frisa. = Panápton ng̃a maáyo sa sapao sa mg̃a bisti. - -Frisado. = Hinábol sa igagáma ng̃a balahibóon. - -Frisar. = Pagbóhat, paghábol sa mg̃a panápton ng̃a balahibóon. * Pagóyon, -pagáng̃ay. * Pagtándig, pagtándi. * Pagdóol, pagtopál. - -Friso. = Ang bahin sa mg̃a cota ng̃a nahaibábao sa cornisa, ng̃a pagadáyan -dayánan sa mg̃a dahon, sa mg̃a sang̃á, &c., ng̃a piníntal con liníloc. - -Frisuelo. = Otan, balátong. - -Fritada. = Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a priníto, linóto sa lana con sa -manteca. - -Frito. = Bisan onsa ng̃a priníto. - -Frívolamente. = Sa pagcaoaláy polós. * Sa oaláy hingtóngdan, sa oaláy -cahológan. - -Frivolidad. = Bisan onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a oaláy polós, ng̃a oaláy -hingtóngdan, cahológan ug guinicánan. - -Frívolo. = Idem. - -Frondosidad. = Pagcalángbo, pagcaáng̃ay sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. - -Frondoso. = Cahoy con tanóm ng̃a malángbo, ng̃a ang̃ay, ng̃a guidaghánan sa -mg̃a sang̃á ug mg̃a dahon. - -Frontal. = Dayan dayan, bitay bitay, tabil sa panápton sa igagáma, &c., -con tinócod sa mg̃a papán ng̃a sinápao sa salapí, &c., ng̃a ibótang sa -atobáng̃an sa mg̃a altal sa mg̃a Singbahán. - -Frontalera. = Dayan dayan, ng̃a nagalibót sa mang̃a prontal. * Lugar ng̃a -tipigánan ug pagahipósan sa mg̃a prontal. - -Frontera. = Catapósan sa yota sa usá ca Guinharían, con sa usá ca -provincia, caotlánan. - -Fronterizo. = Ang anáa sa caotlánan, sa catapósan sa usá ca Guinharían -con provincia. * Ang atbang, bisan onsang botang ng̃a nagaatóbang sa -lain. - -Frontero. = Idem desde ang atbang. * Ponóan ng̃a magabóot sa hingsácpan -sa prontera. - -Frontino. = Mananáp ng̃a may bisan onsang timáan sa agtang, sa bona. - -Frontis. = Atobáng̃an sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c. - -Frontispicio. = Idem. - -Frontudo. = Táuo con mananáp ng̃a may dagcóng agtang, dagcóng bona. - -Frotacion. V. Fricacion. - -Frotadura. = Idem. - -Frotar. = Nosnos, dosdos, hilot, doon, piso. - -Frutal. = Cahoy ng̃a mobóng̃a. - -Fructífero. = Ang mobóng̃a. - -Fructificacion. = Pagcabóng̃a, pagbóng̃a. - -Fructificar. = Pagbóng̃a sa mg̃a cahoy ug sa mang̃a tanóm. * Pagpolós sa -bisan onsa. - -Fructuosamente. = Sa may polós, sa may caayóhan. - -Fructuoso. = Ang mobóng̃a. * Ang macapolós, ang macaáyo. - -Frugal. = Ang mocáon ing̃on da sa casadáng̃an. - -Frugalidad. = Casaráng̃an. - -Frugívoro. = Táuo con mananáp ng̃a mocáon lamang sa mg̃a otan ug mg̃a -bong̃a, ng̃a díli mocáon sa carne. - -Fruicion. = Pagcahaágom, pagcahiágom. * Calípay, paghimáya. - -Frumenticio. = Ang nahatong̃ód sa trigo. - -Fruncidor. = Ang magaconót. - -Fruncimiento. = Pagcaconót. - -Fruncir. = Pagconót sa mg̃a daplin sa mg̃a sidsid sa mg̃a panápton. * -Paghípos, pagpiló, pagpíco, pagpadíot sa bisan onsa. * Pagbóloc sa -camatoódan, arón díli onta madayág. * Pagpaquíta sa bisan cansa sa -pagcaboótan, bisan ng̃a díli boótan ng̃a túod. - -Fruslería. = Bisan onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a oaláy polós, ng̃a díli tacós -ng̃a pagatágdon. * Polong con bohat ng̃a oaláy hingtóngdan, cahológan ug -cahonóng̃an. - -Frustráneo. = Ang oaláy polós sa guitóyo onta. * Bisan onsa ng̃a caoang. - -Frustrar. = Pagdilí sa bisan cansa sa guihólat, sa guipaábot, sa tacós -onta ng̃a ihátag ug itógot canía. * Pagoalá sa pagláom, sa guilaóman. - -Fruta. = Bong̃a. - -Frutaje. = Piníntal ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a bong̃a ug mg̃a bolac. - -Frutal. = Cahoy con tanóm ng̃a mobóng̃a. - -Frutero. = Ang mobalígya sa mg̃a bong̃a. * Sanggáan sorlánan sa mg̃a -bong̃a. * Pamahíran ng̃a icatábon sa mg̃a bong̃a, arón díli ithan ug -batúgan sa mg̃a lang̃ao. - -Frútice. = Cahoy cahoy ng̃a hamóbo ng̃a mosang̃á caáyo, ing̃on sa rosal, -&c. - -Fruticoso. = Tanóm ng̃a guitórcan sa daghan ng̃a mang̃a sang̃á guican sa -mg̃a gamót. - -Fruto. = Bong̃a. * Bisan onsa ng̃a mg̃a caposlánan sa yota. * Polós, -caayóhan. - - - -FU - -Fu. = Ada, da. - -Fucar. = Táuo ng̃a arunáhan, salapían, salapiánon, dato. - -Fuego. = Caláyo. * Init, caínit. * Pagcaínit sa mang̃a cailíbgon. - -Fuelle. = Italáihop sa caláyo. * De fragua, de órgano, &c. = Hasóhas, -hasohásan. - -Fuente. = Tobód, tobóran. * Pinggan ng̃a dagcó, socadán. * Samad ng̃a -diótay ng̃a pagaboháton pagtóyo sa pagpáso sa bisan diin ng̃a bahin sa -laoas, ng̃a pagatabónan ug pagahonálan sa adlao adlao ng̃atanán, ug ng̃a -pagadogáyon caáyo, arón gomóa ang daótan ng̃a dogá sa táuo ng̃a -salaquétan. * Sinógdan, guinicánan, hingtóngdan sa bisan onsa. - -Fuer (á). = Ing̃on sa batásan. - -Fuera. = Sa goa, sa gaoas. - -Fuero. = Batásan sa Guinharían. * Gahóm sa mang̃a ponóan, sa mg̃a hocom, -sa ilang mg̃a guinsacópan. * Lugar ng̃a pagahócman sa mg̃a hocom. - -Fuerte. = Malíg-on. * Cosgon, cosógon, sopang, sa dagcóng hosog. * -Mahónit, magáhi, sa magáhing gaui. * Mapintas, maísog. - -Fuertemente. = Sa pagcalíg-on. * Sa pagcacosóg. * Sa pagcaísog. - -Fuerza. = Cosóg, gahóm. * Pagcalógos, pagcapógos. * Ang labíng dagcó ug -maáyo sa bisan onsa. - -Fuga. = Pagcalágueu, pagpaháoa, pagcaoalá. - -Fugacidad. = Pagcalágmit, pagcadágmit. * Pagcadilí, pagcaoalá. - -Fugitivo. = Ang malágueu. * Ang malágmit, madágmit. * Ang natágo, -nahóbong, nabalí. - -Fulano. = Coan. - -Fulgente. V. Brillador. - -Fulgor. = Pagcasínao. * Pagcasíhag, pagcagíla gila, casólao. * Casílao. - -Fulgurante. = Ang masíhag, ang magagíla gila, ang may casólao. - -Fulgurar. V. Brillar. * Paggóa sa casólao, sa bisan diin. - -Fúlica. = Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa manóc. - -Fulidor. = Caoatán ng̃a may mg̃a báta ng̃a sologóon sa pagábli, sa gabíy, -sa mg̃a tacop sa mg̃a baláy, sa mg̃a talambóan, &c. - -Fuliginoso. = Maítom, bolíng̃on. - -Fulminacion. = Paglínti. - -Fulminado. = Ang guilintían. - -Fulminar. = Paglínti. - -Fulmíneo. = Ang maíng̃on ing̃on sa linti. - -Fulminoso. = Idem. - -Fulleresco. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a malimbóng̃on, malilímbong sa sogal. - -Fullería. = Pagcalímbong sa mg̃a pagsogál, pagcalaláng sa paglímbong sa -bisan cansa. - -Fullero. = Ang magalímbong sa isigcatáuo sa mg̃a sogál. - -Fullona. = Pagcaáoay, pagcalális lalis sa pila ca táuo. - -Fumada. = Ang asó ng̃a guican sa tagsa ca pagyópyop sa usá ca tabaco. - -Fumador. = Tigtabaco, ang magatabaco, ang magayópyop sa tabaco. - -Fumante. = Ang magaasó. - -Fumar. = Pagtabaco, pagyópyop sa tabaco con sa sigariyo. - -Fumarada. V. Fumada. * Ang tabaco ng̃a mahorót sa honsoy, ca cuaco. - -Fumarta. = Tanóm. - -Fumífero. V. Fumante. - -Fumigacion. = Pagpalína, palína. - -Fumigar. = Idem. - -Fumigatorio. = Capandáyan ng̃a icasolód sa asó sa palína, sa mg̃a laoas -sa mg̃a táuo con sa mg̃a mananáp. - -Fumorola. = Bohó, lang̃ob sa yota ng̃a pagaaguían sa asó ng̃a may bahó sa -asufre. - -Fumoso. = Ang magaasó caáyo. - -Funcion. = Pagcalíhoc sa mg̃a bahin sa laoas, sa mg̃a bocton, mg̃a paa, -&c. * Pagcatóman sa catongdánan sa caogalíng̃on ng̃a opicio con -cahímtang. * Bisan onsang piesta, dola con combida ng̃a boháton sa -cadaigánan, sa pagcabántog, ng̃a pagatambóng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a táuo. - -Funda. = Sodlánan, tabon sa bisan onsa, panápton, sa panit, &c. - -Fundacion. = Pagcasógod sa bisan onsa, pagcatíndog sa usá ca Sinbahán, -sa usá ca baláy, sa usá ca cofradía, &c. * Sinógdan. - -Fundadamente. = Sa pagcaígo, sa matúod. - -Fundamental. = Ang guinicánan sa bisan onsa, ang hingtóngdan, ang -guicahonóng̃an. - -Fundamentalmente. = Sa pagcalíg-on, sa matúod. - -Fundamentar. = Pagbóhat sa mg̃a simientos ng̃a pagatindógan ug -pagahonóng̃an sa mg̃a baláy, sa mg̃a cota, &c. * Paglíg-on sa bisan onsa. - -Fundamento. = Ang simiento ng̃a pagatindógan sa mg̃a baláy, &c. * -Sinógdan, guinicánan. * Hingtóndan sa bisan onsa. * Lindog sa mg̃a -hablon. - -Fundería. = Baláy ng̃a pagatonáoan sa tombága. - -Fundible. = Ang masáyon pagatonáuon. - -Fundíbulo. = Tinócod sa cahoy ng̃a nasílbi niádtong tiempo sa pagbóhi sa -mg̃a lothang ng̃a dagcó. - -Fundicion. = Pagcatónao sa tombága, boláoan, pothao, &c. * V. Fundería. -* Pagcadághan, cadaghánan sa mang̃a molde, sa mg̃a marca, sa mg̃a letra -ng̃atanán sa mg̃a imprenta. - -Fundidor. = Ang may oficio sa pagtónao sa tombága, pothao, &c. - -Fúnebre. = Masolóbon, maming̃áuon. - -Fúnebremente. = Sa pagcasobó, sa pagcamíng̃ao. - -Funeral. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a tolománon tong̃ód sa mg̃a minatáy. * -Pagcabántog sa mg̃a paglobóng. - -Funerala (á la). = Pagdála ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a soldados sa ilang mg̃a -posil, sa semana santa, ng̃a mao ang pagtooáli sa maong posil ug -pagatóbang ang bába nila dapit sa obus, dapit sa yota. - -Funerario. = Ang nahatong̃ód sa puneral. - -Funéro. V. Fúnebre. - -Funestamente. V. Fúnebremente. * Sa pagcaoaláy palad, sa pagcaaláot, sa -pagcaanógon. - -Funesto. = Masolóbon. * Aláot, anógon. - - - - - - - - -G - - -GA - -Gabacho. = Ang mg̃a táuo sa obán ng̃a mg̃a longsod sa Prancia ug ang -nahatong̃ód caníla. - -Gaban. = Capote ng̃a may manggas, boctónan, sa panápton ng̃a mabága, sa -tiempo sa tognao. - -Gabardina. = Supa ng̃a hatáas ug sa haíctin ng̃a manggas con boctónan. - -Gabarra. = Sacayán ng̃a ang̃ay sa layág ug sa gaod. - -Gabarro. = Saquét sa mg̃a cabayo, &c. * Saquét sa mg̃a manóc. * -Catongdánan ng̃a guican sa bisan onsa, ug ang casámoc sa maong -catongdánan. * Sayóp sa mang̃a cuenta ng̃a tinóyo ug bisan ng̃a díli -toyóon. - -Gabata. = Panácsan ng̃a pagabotáng̃an sa canhíng tiempo sa can-on sa mg̃a -preso. - -Gabazo. = Opa sa tobó sa obos na guicahódtan sa dogá. - -Gabela. = Tampo, tampa, amot. * Lugar sa cadaigánan ng̃a pagatan-áoan sa -cadaghánan sa mg̃a dola. - -Gabinete. = Catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo sa pagsábot sa mg̃a -holosáyon ng̃a labing ona sa Guinharían. * Solód sa mang̃a baláy sa mg̃a -hari ug sa mg̃a dagcóng táuo, ng̃a pagatológan ug pagahoáyan nila, ug sa -pagsábot, sa tinágo, sa bisan onsa. * Solód ng̃a diótay sa lasalas, ng̃a -guidáyan dayánan ug maáyo sa mang̃a casangcápan ng̃a mahál. - -Gacela. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa osa. - -Gaceta. = Papel ng̃a sinolátan ng̃a ipabaláod sa masóbsob, ng̃a -pagabotáng̃an sa bisan onsa ng̃a tacós ng̃a sabóton ug hibalóan, sa -nasoríl ug nahatábo sa mg̃a Guinharían ug mg̃a calongsódan. - -Gacetero. = Ang magasólat ug nagabalígya sa mg̃a gaseta. - -Gacetista. = Ang mahagógma magbása sa mg̃a gaseta. * Ang mahagógma -magsóguid sa bisan onsa ng̃a nasoríl ug nahatábo. - -Gachas. = Can-on ng̃a magáma sa binócboc ug sa dogós. * Bisan onsa ng̃a -minása ng̃a matóbig tobig, atóle. - -Gacho. V. Encorvada. * Ang baca con calabáo ng̃a may song̃áy ng̃a nabalicó -sa dapit sa obus. - -Gachon. = Báta ng̃a parayégon caáyo. * Ang may caang̃áyan ug catahóman. - -Gachonería. = Pagcaáng̃ay, pagcaáñag, pagcatahóm. - -Gachumbo. = Panit ng̃a magáhi sa obán ng̃a mg̃a bong̃a sa América. - -Gafa. = Taólan ng̃a icalíg-on sa mg̃a salamín ng̃a guing̃álan ug anteojos -sa mg̃a dong̃an dong̃an con sa mg̃a dalónggan. - -Gafedad. = Pagcapiáng, pagcabacól. * Baláhac, saquét, samad ng̃a -macadonót sa laoas, macapóngcol ug macabalíquig sa mg̃a todlo sa mg̃a -camót. - -Gafo. = Ang pongcol sa mg̃a camót. * Ang balahácon. - -Gaita. = Tolónggon ng̃a pagataihópon. - -Gaitería. = Mg̃a bisti, mg̃a dayan dayan sa mg̃a panápton ng̃a guisáctan sa -mg̃a color ng̃a poláhon ug bohi caáyo. - -Gaitero. = Ang may opicio sa pagtáihop sa tolónggon ng̃a guing̃álan ug -gaita. * Táuo ng̃a malipáyon ug matístis, sa díli macaígo sa iang -pagcatáuo ug cahímtang. * V. Gaitería. - -Gaje. = Sohol ng̃a nahatong̃ód sa bisan cansang táuo cay ang iang opicio. - -Gajes del oficio. = Calisdánan, mg̃a cabalísa, mang̃a cabórlay, mg̃a -cahágo ng̃a guican sa opicio con sa cahímtang sa mg̃a táuo. - -Gajo. = Sang̃á sa mg̃a cahoy. * Sipi sa mg̃a bolig sa mg̃a saguing, sa mg̃a -paras, &c., guing̃i. * Pagcatagaítay sa mg̃a caboquílan. - -Gala. = Bisti ng̃a mahál, maáyo caáyo. * Pagcaáng̃ay sa pagbóhat con sa -pagpamólong sa bisan onsa. * Ang labíng piníli ug mahál sa bisan onsa. -* Gasa, hatag sa salapí. - -Galafate. = Caoatán ng̃a malaláng̃on. - -Galamero. = Olítan. - -Galan. = Laláque sa maáyong pagcatíndog, ng̃a hatáas ug ang̃áyan. * Ang -nahagógma ug nagaáli ali sa usá ca babáye. * Ang magabisti sa mg̃a -bisting maáyo. - -Galanamente. = Sa pagcalaláqui, sa pagcaáng̃ay, sa pagcaníndot, sa -pagcaáyo. - -Galancia. = Gamót ng̃a italámbal, sa tanóm sa maong ng̃alan. - -Galano. = Ang guidáyan dayan ug maáyo. * Ang guiang̃áyan. - -Galante. = Maábi abíhon, matístis, tigtíao, malipáyon. - -Galanteador. = Ang mahagógma, ang magaáli ali sa mg̃a babáye. - -Galantear. = Pagpatigáyon sa pagcábig ug pagcóha sa maáyong boot sa -bisan cansa. - -Galanteo. = Pagcaáli sa mg̃a babáye ug pagcóha sa ilang maáyong boot. - -Galantería. = Polong con bohat ng̃a abi abíhon. * Pagcaáng̃ay, -pagcaníndot, pagcatahóm, pagcatíndog, dagoay ng̃a maáyo. * Pagcalólot, -pagcahomalátag. - -Galápago. = Iuon. * Cahoy ng̃a pagalingcóran sa punta sa daro. * -Hormahan sa tesa. * Tingga, pothao, tombága, &c., ng̃a tinorta, ng̃a -trinoso, ng̃a baol. * Táuo ng̃a malaláng̃on, tolotampalásan. - -Galardon. = Gala, gasa, regalo, balos. - -Galardonador. = Ang magabálos, magbabálos. - -Galardonar. = Pagbálos tong̃ód sa mg̃a buhat con mg̃a pahanóngdan sa bisan -cansa. - -Galbana. = Catacá, pagcaoaláy cacógui, pagcalóya sa laoas. - -Galbanado. = Ang may color sa gálbano. - -Gálbano. = Tagoc ng̃a mapolá polá ng̃a italámbal, ug ng̃a guican sa tanóm -sa maong ng̃alan. - -Galbanoso. = Matalác-on, matác-hon. - -Galega. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Galena. = Yota ng̃a guitórcan sa tingga. - -Galénico. = Ang nahatong̃ód sa Galeno ug sa iang guitóon. - -Galenista. = Ang mahagógma ug moángcon sa pagtolón-an ni Galeno. - -Galeo. = Isda sa dagat ng̃a dolodagcó, ug ng̃a mabóhi hasta sa dogay sa -goa sa tobig. - -Galeón. = Sacayán ng̃a dagcó. - -Galeota. = Sacayán ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a gaod. - -Galeote. = Ang guihócman ug guicastigo sa paggáod sa mg̃a sacayán. - -Galera. = Sacayán ng̃a may layág ug pagagaódan opod. * Galíng̃an ng̃a -dagcó, carro ng̃a may opát ca malíng̃in con rueda. * Baláy ng̃a pagasódlan -sa mg̃a babáye ng̃a daótan, maólag ug sa maláo-ay ng̃a batásan. - -Galerada. = Ang lolan ng̃a mahorót sa usá ca galera. * Ang mg̃a polong -ng̃a guihósay sa tagsa ca galera sa mg̃a imprenta, ug ang panigíngnan ng̃a -magáma sa pagsáoay sa mg̃a sayóp, sa oalá pa mahósay sa pagcapliego, sa -oalá pa soháyon ang mg̃a nauong sa tagsa ca pliego. - -Galerero. = Ang magahópot ug magabóot, ang capitan sa galera. - -Galería. = Solód ng̃a hatáas ug maháoay ng̃a guibotáng̃an sa daghánan ng̃a -mg̃a talambóan, ug ng̃a guidáyan dayánan sa mg̃a cuadro, mg̃a laráoan ug -mg̃a casangcápan ng̃a mahál. * Dalan sa ilálom sa yota sa mg̃a lugar ng̃a -pagacoháan sa boláoan, sa salapí, sa tombága, &c. * Talambóan sa mg̃a -olín sa mg̃a sacayán. - -Galerno. = Hang̃in ng̃a mahínay. - -Galfarro. = Laláqui ng̃a tapólan, sa daótan ng̃a batásan. - -Galga. = Baye sa iró ng̃a guing̃álan ug galgo. - -Galgo. = Iró ng̃a modalágan caáyo, maáyo sa pagpang̃áyam. - -Galgueño. = Ang maíng̃on ing̃on sa galgo. - -Gálico. = Saquét ng̃a matacód, ng̃a macóha sa pagpacasalá sa mg̃a táuo, sa -paghiláoas. - -Galicoso. = Ang may saquét sa gálico. - -Galimatías. = Pagpamólong ng̃a mabóloc, ng̃a díli pagasabóton ug maáyo. - -Galináceo. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a manóc. - -Galio. = Tanóm ng̃a italámbal, ug ng̃a may gahóm sa pagtibúoc sa gatas. - -Galizabra. = Sacayán. - -Galocha. = Sapín sa cahoy con sa pothao sa paglácat sa tobig ng̃a -natibúoc guican sa dagcóng tognao, sa mg̃a tobígan, sa cayanáng̃an, &c. - -Galon. = Hinábol ng̃a malíg-on ug haíctin sa hilo, sa igagáma, sa -boláoan, sa salapí, &c., ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a bisti, &c. * Tinábas -ng̃a cahoy ng̃a itápot sa mg̃a quilid sa mg̃a sacayán, dapit sa goa ug -hadóol sa pagaabótan sa tobig sa guilolánan na. - -Galoneadura. = Pagdáyan dayan ng̃a binóhat sa mang̃a galon. - -Galonear. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mang̃a galon. - -Galopar. = Pagcaógog sa paglácat sa mg̃a cabayo, mg̃a baca, &c. - -Galopeado. = Bisan onsang bohat ng̃a binóhat sa madalí ug pagcadíli -maáyo. * Ang castigo ng̃a guidáoat sa bisan cansa, sa pagpócpoc ug -pagsómbag canía. - -Galopear. V. Galopar. - -Galopillo. = Tanor, táuo ng̃a nagasílbi sa cosina, sa dapóg. - -Galopin. = Báta ng̃a guitáptan sa mang̃íl-ad, malágsot ug magísing bisti. -* Tampalásan, ang oaláy dong̃og ng̃a maáyo ug caólao. * Táuo ng̃a batid -ng̃a macaíla sa calibótan. * Malaláng̃on. - -Galopinada. = Pagcatampalásan, bohat con polong sa táuo ng̃a oaláy -caólao. - -Galopo. V. Galopin desde tampalásan. - -Galopito. = Ang pisó ng̃a malóya, salaquétan, ng̃a díli motóbo. - -Galladura. = Ang tolo ng̃a mapolá caáyo, maíng̃on sa tolo sa dogó, ng̃a -natalioála sa poghac sa mang̃a itlog sa mg̃a manóc, ng̃a mao ang sinógdan -ug guinicánan sa pisó. - -Gallarda. = Sayáo, pagsabáy sa España. - -Gallardamente. = Sa pagcaáng̃ay. - -Gallardear. = Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcaáng̃ay. - -Gallardete. = Tinábas ng̃a haíctin ug diótay caáyo sa daplin con sa -tomóy, sa dapit sa obos, ng̃a ibótang sa tomóy sa mg̃a talároc sa mg̃a -sacayán ug sa bisan asa, ug silbi sa dayan dayan ug sa timáan sa bisan -onsa. - -Gallardía. = Pagcaáng̃ay sa laoas sa mg̃a táuo, maáyong pagcatíndog. * -Pagcahanáyac sa pagbóhat sa bisan onsa ng̃a macóli. - -Gallardo. = Baihónan, ang̃áyan. * Maísog, cásing casíng̃an. * Dagcó. * -Mahál, hamíli, bilídhon. - -Gallareta. = Langgam. - -Gallaron. = Langgam. - -Gallear. = Pagpang̃asáoa sa mg̃a manóc. * Pagsínggit, pagpamólong sa -hataás ng̃a ting̃og, sa mang̃a masíngcang polong. - -Galleta. = Sodlánan sa vino, sa tobig, sa soca, &c. * Tinápay ng̃a oaláy -binhi ug tinosta, ng̃a maáyo sa balon sa mg̃a sacayán. - -Gallillo. = Tiláoc. - -Gallina. = Manóc ng̃a baye. * Taláoan. - -Gallinaza. = Ang iti sa mg̃a manóc. * Langgam sa Indias. - -Gallinería. = Lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a manóc. * Cadaghánan sa mg̃a -manóc. * Pagcatálao. - -Gallinero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a manóc. -* Lugar ng̃a pagahipósan ug pagabatógan sa gabíy sa mg̃a manóc. * Bocág, -tancal ng̃a pagasódlan sa mg̃a manóc sa pagdála sa bisan asa. * Lugar ng̃a -pagatíngban ug pagatigóman sa daghánan ng̃a mg̃a babáye. - -Gallinoso. = Taláoan, maharlócon. - -Gallipavo. = Langgam ng̃a maághop, sa América. - -Gallipuente. = Tolay sa mg̃a cahoy con mg̃a caoáyan, ng̃a pagatabónan sa -mg̃a sagbot ug dagámi. - -Gallito. = Ang molabí ug molábao sa bisan díin, sa obán ng̃a mg̃a -isigcaíng̃on nia. - -Gallo. = Manóc ng̃a laqui. * Isda sa dagat. - -Gallocresta. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Gallofa. = Can-on ng̃a ipanghátag sa mg̃a pobres, sa mg̃a hang̃ol. * Bisan -onsa ng̃a silbi sa otan con sa ensalada. * Soguílon ng̃a oláy lamí, sa -oaláy casayóran ug cahológan. - -Gallofear. = Pagquiglímos. * Pagsóroy soroy sa oaláy cacógui sa -pagbóhat. - -Gallofero. = Pobres, hang̃ol. * Tapólan, ang díli boot magbóhat cay -naánad sa pagquiglímos ug sa pagsóroy soroy. - -Gama. = Ang baye sa gamo. * Papán con papel ng̃a pagasolátan sa mg̃a -timáan sa música ug sa pagáng̃ay sa ting̃óg somála sa punto. - -Gamarra. = Corea ng̃a guican sa mg̃a cincha, sa bacos, sa mg̃a siya sa mg̃a -cabayo, ug ng̃a mosómay sa doghan ug guihícot sa mg̃a corea sa preno, -arón díli moyáng̃od ang maong mg̃a cabayo. - -Gamarza. = Tanóm, dagámi. - -Gambalua. = Ang laláqui ng̃a hatáas, maníoang ug ng̃a oaláy caang̃áyan. - -Gamela. V. Banasta y Canasta. - -Gamella. = Pasóng̃an, pasáoan, dolang ng̃a dagcó, lam-áoan ng̃a -pagabotáng̃an sa lalog, sa can-on sa mg̃a mananáp, ug ng̃a pagahogásan sa -bisan onsa. - -Gamellon. = Sodlánan ng̃a dagcó ng̃a pagatipígan sa mg̃a ubas, sa mg̃a -paras. - -Gamezno. = Ang nati sa gamo. - -Gamo. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa osa. - -Gamon. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Gamonito. = Salíngsing ng̃a motoróc sa libót sa ponóan sa tanóm con sa -cahoy. - -Gamuza. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa canding ng̃a ihálas. - -Gana. = Caíbog, gogma. - -Ganadería. = Cadaghánan sa mg̃a mananáp, sa mang̃a hayópan. * -Pagpatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a hayópan. - -Ganadero. = Tagía sa mg̃a hayópan, sa mg̃a mananáp. - -Ganado. = Mg̃a mananáp ng̃a aghop, hayópon, mang̃a baca, mg̃a carnero, mg̃a -baboy, mg̃a canding, &c. * Cadaghánan sa mg̃a potiócan sa tagsa ca odlan. - -Ganador. = Ang modáog sa sogál, ang may caposlánan sa pagcomercio. - -Ganancia. = Daog, tobo, polós, caposlánan. - -Ganancial. = Mg̃a catigayónan ng̃a natígom cotob sa pagcamíño sa usá ca -magtiáyon. - -Ganancioso. = Ang may daog, ang may polós sa iang pagpatigáyon, sa iang -pagcomercio, &c. * Ang macagpolós, ang mohátag sa ganansia, sa tobo. - -Ganapan. = Táuo ng̃a magapatigáyon ug mang̃íta sa cabohían sa pagdála, -pagbála ug paghácot, sa luyo ug sa luyo, sa guipadála ug guipahácot -canía. - -Ganar. = Daog, pagdáoat sa polós, sa caposlánan sa bisan onsa. * -Pagcóha sa usá ca longsod, cota, baluarte, &c., sa pagpang̃óbat canía. * -Paglabí, paglabáo. * Pagóna. - -Ganchero. = Ang magadólong sa mg̃a gaquit ng̃a guinaságuib sa mg̃a sobá -con sa dagat, ug magadála sa usá ca tocón ng̃a guitaólan sa tomóy sa usá -ca cao-it. - -Gancho. = Cao-it, sab-it. * Sogcod ng̃a balicó sa tomóy ng̃a caláptan. * -Ang maga laláng sa pagcábig ug pagcóha sa isigcatáo, sa pagbóhat sa -bisan onsa. - -Ganchoso. = Ang guibotáng̃an sa mg̃a sab-it, sa mang̃a cao-it. - -Gandujar. = Pagconót. * V. Encorvar. - -Gandul. = Tampalásan, táuo ng̃a tigsóroy soroy lamang sa oaláy cacógui -sa pagbóhat, sa daótan ug mang̃íl-ad ng̃a batásan, tapólan. - -Ganforro. = Idem. - -Ganga. = Langgam. * Bisan onsa ng̃a macóha ug madáng̃at sa oaláy -cabódlay, sa masáyon. - -Gangoso. = Pong̃ag, ng̃ohóon, sagongsóng̃on. - -Gangrena. = Sinógdan sa pagcadonót sa onód sa laoas. - -Gangrenarse. = Pagdonót sa laoas, sa mg̃a samad. - -Gangrenoso. = Mg̃a samad ng̃a nadonót. - -Ganguear. = Pagsagóngsong, pagng̃óho. - -Gangueo. = Pagcasagóngsong, pagcang̃óho. - -Ganguil. = Sacayán ng̃a panagátan sa dagcóng lauod. - -Ganoso. = Ang maíbog, ang nahagógma. - -Gansa. = Gaquét ng̃a baye. - -Gansaron. = Laláqui ng̃a hatáas, maníoang ug díli ang̃áyan. - -Ganso. = Gaquét ng̃a laqui. - -Gante. = Panápton ng̃a potíon ng̃a guing̃álan ug crudo. - -Gañan. = Táuo ng̃a boquídnon, borong, ng̃a nagabóhat sa yota, nagacále, -nagabónglay, nagadáro, &c. - -Gañido. = Pagósig sa mg̃a iró con pagabonálan. - -Gañir. = Idem. * Pagtíng̃og sa mg̃a langgam. * Pagtíng̃og sa mg̃a táuo sa -pagcapágao. - -Gañote. = Alaguían sa totónlan sa mg̃a mananáp, ng̃a pagaguinhaoáan ug -pagaaguían sa ting̃og. - -Garabatada. = Pagcacáo-it sa bisan onsa. * Pagbolobárlis sa pluma sa -oaláy casayóran, pagbóhat sa daótan ng̃a letra, paglicó licó sa mg̃a -soguílon. - -Garabato. V. Gancho. * Pagcaáng̃ay sa laoas, pagcaháyon hayon sa mg̃a -babáye ng̃a macaáyo caníla bisan ng̃a molomalágsot sila ug dagóay, bisan -díli maáyo ang ilang nauong. * Mg̃a letra ug mg̃a solat ng̃a malágsot. * -Mg̃a paglíhoc sa mg̃a camót ug mang̃a todlo ng̃a díli ang̃ay. - -Garabito. = Lingcoránan ng̃a hatáas ug balong balong sa mg̃a táuo ng̃a -nagabalígya sa mg̃a saoang, sa mg̃a bong̃a, &c. - -Garambaina. = Dayan dayan ng̃a malágsot ug ng̃a díli ang̃ay, sa mg̃a bisti, -sa mg̃a tabil, &c. - -Garante. V. Fiador hasta salioálo. - -Garantía. V. Fianza. - -Garantir. V. Fiar. - -Garañon. = Borricong dagcó ng̃a pagabatónan ug maáyo arón lomíoat. - -Garapiña. = Pagcatibúoc sa tobig, &c., ng̃a magaoloógdo ng̃a -tolotaguídyot. - -Garapiñar. = Pagtibúoc sa tobig, &c., sa paggáma sa mg̃a oloógdo ng̃a -dolodiótay. - -Garapiñera. = Sorlánan sa pagtibúoc sa mg̃a ilímnon. - -Garapita. = Layá, sahid sa mabános ug diótay ng̃a mg̃a bohó, sa pagcóha -sa mg̃a isdang magamáy. - -Garbanzal. = Yota ng̃a guitámnan sa mg̃a garbansos. - -Garbanzo. = Tanóm ng̃a mobong̃a sa mg̃a garbansos, ug ang maong bong̃a. - -Garbear. = Pagparáyeg sa bisan cansa, arón pagaíngnon ng̃a ang̃áyan ug -baihónan. - -Garbillador. = Ang magaalíg-ig, ang magapálid sa trigo, sa homáy, &c. - -Garbillar. = Palid, pagalíg-ig sa homáy, sa daoa, &c. - -Garbillo. = Nigo sa pagalíg-ig. - -Garbo. V. Gallardía. - -Garboso. V. Gallardo. - -Garbullo. = Pagcabóloc, pagcagobót, pagcagobóc sa daghánan ng̃a mg̃a táuo -ng̃a nahasácot. - -Garceta. = Langgam, talábon. * Ang mg̃a tomóy ng̃a nahaóna sa mg̃a song̃áy -sa mg̃a osa. - -Garda. = Pagcabáilo, pagcatagílis sa bisan onsa. - -Garduña. = Mananáp ng̃a magasóbad sa mg̃a pisó, &c., sa gabíy. - -Garduño. = Caoatán, maninicás. - -Garfa. = Cocó ng̃a balicó sa mg̃a mananáp ng̃a cocan. - -Garfada. = Pagcóha sa bisan onsa mg̃a mananáp ng̃a may cocó ng̃a balicó. - -Garfear. = Paghólog sa mg̃a cao-it, mg̃a sab-it, sa sobá con sa dagat, sa -pagcóha sa bisan onsa sa ilálom sa tobig. - -Gargajeada. = Pagcacolíh-ad. - -Gargajear. = Pagcolíh-ad, coghad, colhíad. - -Gargajiento. = Táuo ng̃a nagacolíh-ad sa masóbsob, ug nagalóa sa daghan -ng̃a laoay ng̃a mahágcot. - -Gargajo. = Ang laoay ng̃a mahágcot ng̃a guilóa sa mg̃a táuo sa -pagcolíh-ad, quinolíh-ad. * Ang báta sa malágsot ng̃a dágoay, ng̃a oalá -tomóbo. - -Garganchon. V. Gargüero. - -Garganta. = Liog, totónlan. * Ang labíng manípis ug haíctin sa mg̃a -caboquídan. * Ang bahin ng̃a labíng manípis sa mg̃a columna, sa mg̃a -balaustre. * Sa bisan onsa ng̃a liníloc, &c. - -Gargantada. = Ang tobig, vino, &c., ng̃a guisóca con ng̃a guican sa -totónlan sa macaúsa ug sa mabáscog. - -Gargantear. = Pagcanta sa pagláin lain sa ting̃og, ogoy ogoy. * -Pagtóg-an sa táuo sa hingbalóan nia con guipanagsáquet na. - -Gargantilla. = Dayan dayan ng̃a guisáb-ong sa mg̃a babáye sa ilang liog, -cuentas, tolóng, toloy toloy, dahog. - -Gárgara. = Pagcabóloc boloc, pagcabolócboc, pagcacága. - -Gargarismo. = Idem. * Ang tobig, vino, &c., ng̃a igabóloc boloc. - -Gargarizar. = Boloc boloc, bolócboc, caga. - -Gargüero ó Garguero. = Totónlan. - -Gariofilea. = Tanóm. - -Garita. = Balong balong, balay balay ng̃a diyótay ng̃a dalángpan sa mg̃a -bantay. * Calibáng̃an sa usá con sa daghánan ng̃a mg̃a lingcodánan. - -Garitero. = Ang tagía sa baláy ng̃a pagasogálan sa baraja. * Ang sogaról -ng̃a moádto sa masóbsob sa baláy ng̃a pagasogálan. * Tabon tabon, cagon -cagon sa mg̃a caoatán. - -Garito. = Lugar ng̃a pagatambóng̃an sa pagsogál sa mg̃a sogaról. - -Garla. = Pagpamólong, solti, soguílon. - -Garlador. = Tigpólong, hinoguilánon caáyo sa oaláy lamí ug hingtóngdan. - -Garlante. = Idem. - -Garlito. = Bobo. * Bonóan sa mg̃a bongsod. * Galao, lit-ag. * Mg̃a -paglaláng sa pagdáot sa isigcatáuo. - -Garlopa. = Sepiyo ng̃a hatáas, sa pagsepiyo ug sa paghínlo sa mg̃a cahoy. - -Garnacha. = Bisti ng̃a halagpád, hatáas ug manggásan, boctónan. * -Catilíngban con pagcaobán sa mg̃a táuo ng̃a nanagsóroy soroy sa mg̃a -calongsóran sa pagbóhat sa mg̃a dola. - -Garo. = Isda. * Ang dugá ng̃a guican sa mg̃a isda ng̃a inasínan. - -Garra. = Camót con tiil sa mg̃a mananáp ug sa mg̃a langgam. - -Garrafa. = Sorlánan sa vino, sa tobig, &c., sa salamín, sa tombága, -&c., ng̃a malíng̃in ug halagpád, sa hatáas ug haíctin ng̃a liog. - -Garrafal. = Calaínan sa bong̃a sa España ng̃a guing̃álan ug guindas. * -Bisan onsa ng̃a dagcó caáyo. - -Garrama. = Tampo, tampa, amot ng̃a guipamáyad sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a -turco sa ilang mg̃a hari. * Quináoat. - -Garramar. = Pagpang̃áoat, pagticás, pagcáhas. - -Garrancha. = Espada, cales, campílang. - -Garrancho. = Sang̃á sa cahoy ng̃a nabalí, nasánggi, nasáng̃i. - -Garrapata. = Otol, cató. - -Garrapato. = Barlis ng̃a pagaboháton sa pluma, sa oaláy tuyo ug sa oaláy -hingtóngdan. - -Garrar. = Pagsíbog, pagánod sa sacayán sa obos na nahólog ang sinípit, -cay oalá somacát. - -Garrido. = Matahóm, maníndot, maáñag, maáyo caáyo. - -Garroba ó Algarroba. = Ang bong̃a sa tanóm sa maong ng̃alan. * Calaínan -sa balátong ng̃a molomaítom, ng̃a ipacáon sa mg̃a salapáti. - -Garrobal. = Yota ng̃a guitámnan sa mg̃a algarrobas. - -Garron. = Ang tahód sa mg̃a langgam. - -Garrotazo. = Pagcalámbos, pagcabónal. - -Garrocha. = Cahoy ng̃a hatáas ng̃a guitaólan sa tomóy sa usá ca pothao -maíng̃on sa pothao sa isi con sa salapáng. - -Garrote. = Cahoy ng̃a díli dagcó caáyo ug díli opód hatáas. * Castigo -ng̃a guipanghátag sa mg̃a hocom sa mg̃a saláan ng̃a dagcó, sa pagpatáy -caníla sa usá ca capandáyan ng̃a pothao ng̃a magalóoc caníla. * -Pagcatóltol sa mg̃a pisi ng̃a guibáat sa bisan onsa. * Pagcabáat ng̃a -mahógot caáyo sa mg̃a bocton ug mang̃a paa. * Pagcalábag. - -Garrotillo. = Pagcahobág sa totónlan. - -Garrucha. = Motón. - -Garrudo. = Ang may mg̃a paa ng̃a dagcó. - -Gárrulo. = Táuo ng̃a tigpólong, hinoguilánon caáyo. * Langgam ng̃a -motíng̃og sa masóbsob. - -Garrulla. = Ang mg̃a ubas, mg̃a paras ng̃a nanaglobó, ng̃a nang̃ahólog sa -mg̃a bolig. * Pagcasácot, pagcagobót sa bisan onsa, con sa mg̃a táuo. - -Garza. = Talábon. - -Garzo. = Ang color ng̃a asul. - -Garzon. = Olitáo ng̃a sopang, sa dagcóng hosog, ng̃a ang̃áyan, sa maáyong -pagcatíndog. - -Garzota. V. Garza. * Dayan dayan ng̃a binóhat sa mg̃a balahíbo ng̃a -maníndot ng̃a ibótang sa mg̃a calo. - -Gasa. = Panápton ng̃a manípis, fino ug masíhag caáyo. - -Gastable. = Ang arang horton, ang arang gamíton. - -Gastado. = Ang malóya. * Ang guicoháan, ang napánas, ang ponas, ang -nahorót. - -Gastador. = Maosícon. * Soldado ng̃a guing̃álan ug gastador, ng̃a may -opicio sa panglóngcab sa mang̃a cota, mg̃a baluarte, &c. - -Gastamento. = Pagcahorót sa bisan onsa. - -Gastar. = Pagpálit sa bisan onsa sa salapí, pagoalá, paghorót sa -salapí, sa pagpálit sa bisan onsa. * Paghorót sa bisan onsa. * -Pagtibáoas, pagoalá, pagláglag. * Pagpánas, pagpónas. * Pagdáot. - -Gasto. = Pagcahorót. * Salapí ng̃a guigasto sa pagpálit sa bisan onsa. - -Gata. = Iríng ng̃a baye. - -Gatada. = Polong con bohat ng̃a malaláng̃on. - -Gatallon. = Tampalásan. - -Gatazo. = Iríng ng̃a dagcó. * Limbong sa pagcóha sa salapí con sa bisan -onsa sa isigcatáuo. - -Gateado. = Ang may color sa balahíbo sa mg̃a iríng. * Cahoy sa América -ng̃a magáhi ug mabóg-at caáyo ug masáyon pagasináoan. - -Gatear. = Pagcámang. * Pagcómos. - -Gatera. = Bohó ng̃a guitagána sa bisan diin arón omágui ang mg̃a iríng. - -Gatería. = Cadaghánan sa mg̃a iríng. - -Gatesco. = Ang nahatong̃ód sa iríng. - -Gatillazo. = Pagpócpoc, pagcahólog sa pothao ng̃a macacaláyo sa mg̃a -posil, sa pagtóctoc sa batong santícan. * Pagcaoalá sa pagláom sa bisan -cansa, pagcadíli matóman ang guilaóman. - -Gatillo. = Capandáyan ng̃a pothao sa pagíbot sa mg̃a ng̃ipon ug sa mg̃a -bag-ang. * Pothao ng̃a magapahólog sa santic sa mg̃a posil, sa pagbóhi -caníla, con magacaláyo sa pagtóctoc sa batong santícan. * Báta ng̃a -caoátan, maninicás. - -Gato. = Iríng ng̃a laqui. * Poyo poyo, pontél ng̃a pagasódlan ug -tipigánan sa salapí. * Caoatán, maninicás. * Capandáyan ng̃a pothao sa -pagcúmpit, sa cahoy, sa pothao, sa tombága, &c., con may quinahánglan. -* Mang̃ang̃áhas. - -Gatuna. = Tanóm. - -Gatuno. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a iríng, ang ang̃ay caníla. - -Gatuña. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Gatuperio. = Pagcasácot sa daghánan ng̃a mg̃a botang. - -Gaudeamus. = Polong ng̃a linatín. * Calípay, himáya, combidang dagcó, -pagcadághan sa mg̃a calán-on ug mg̃a ilímnon. - -Gaveta. = Cajon cajon ng̃a honos honos, sa mang̃a papelera, &c. - -Gavia. = Jalua ng̃a cahoy, tancal ng̃a pagabilanggóan sa mg̃a boang ng̃a -dagcó, bohó ng̃a pagatámnan sa mg̃a cahoy. * Mg̃a layág, mg̃a mastelero ug -mg̃a verga ng̃a mosonód sa mg̃a taládoc ng̃a mayor sa mg̃a sacayán. - -Gaviero. = Ang táuo, ang grumete ng̃a magahópot ug magabántay sa gavia. - -Gavilan. = Banóg. * Ang barlis ng̃a diótay ug manípis sa catapúsan sa -mg̃a letra. * Mg̃a pothao ng̃a nahamótang, sa pagcadágoay sa crus, sa mg̃a -polóan con caláptan sa mg̃a espada. - -Gavilla. = Baat, bináng̃an sa mg̃a dagámi sa trigo, sa humáy, &c. * -Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a obos, ng̃a nang̃obót ug nanagsácot sila. - -Gavillada. = Cadaghánan sa mg̃a manggad ug sa bisan onsa ng̃a mg̃a -quináoat. - -Gavillador. = Táuo ng̃a pang̃ólo ng̃a magatígom sa mg̃a caoatán. - -Gaviota. = Langgam. - -Gaya. = Barlis, boloc ng̃a nagacaláin lain ug color. - -Gayadura. = Dayan dayan sa mg̃a bisti, &c., sa mg̃a barlis ng̃a nagacaláin -lain ug color. - -Gayar. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mg̃a barlis, sa mg̃a boloc ng̃a -nagcaláin lain ug color. - -Gayomba. = Tanóm. - -Gayuba. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Gaza. = Pinótol sa pisi ng̃a dagcó ng̃a guilíbot ug guilícos sa mg̃a moton -sa pagbítay caníla sa bisan diin. - -Gazapera. = Bálay bálay sa mg̃a conejos, ng̃a ilang dalángpan ug -pagabatónan sa ilang mg̃a anac. * Lugar ng̃a tinágo ng̃a pagatíngban sa -mg̃a táuo, sa pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a díli maáyo caáyo. - -Gazapina. = Catilíngban sa mg̃a táuo sa malágsot ug mang̃íl-ad ng̃a -batásan. - -Gazapo. = Conejo ng̃a diótay pa. * Táuo ng̃a malaláng̃on. * Bacac ng̃a -dagcó. - -Gazmiar. = Pagólit. - -Gazmiarse. = Gaoad, hanólsol. - -Gazmoñería. = Pagparáyeg sa bisan cansa, arón pagaíngnon ng̃a maáyo sia, -ng̃a quinaadmánon, mang̃iloóyan, &c. - -Gazmoño. = Táuo ng̃a parayégon, arón pagaíngnon sa obán ng̃a maáyong táuo -sia. - -Gaznápiro. = Coliró, hong̃og. - -Gaznatada. = Pagpócpoc sa camót, sa liog, sa totónlan. - -Gaznate. = Totónlan. - -Gazofilacio. = Lugar ng̃a guitigóman sa mg̃a limos, sa pohónan ug sa mg̃a -dona sa Singbahán sa Jerusalém. - -Gazpacho. = Sopa ng̃a pagaboháton sa mg̃a tipic ng̃a pan, ng̃a hinolóman sa -tobig ng̃a sináctan sa suca, lana ug seboyas. - -Gazuza. = Gotóm ng̃a dagcó. - - - -GE - -Gelatina. = Matám-is, sabáo, &c., ng̃a espeso, mahágcot caáyo. * Ang -dogá sa obán ng̃a mg̃a bong̃a ng̃a pagaboháton ug matám-is ng̃a espeso, -mahágcot ug masíhag. - -Gelido. = Ang mabógnao caáyo, ang natibúoc guican sa dagcóng tognao. - -Gemela. = Bulac. - -Gemelo. = Calóha. - -Gemido. = Pagcabachó, pagcaagólo. - -Gemidor. = Tigbachó, tigagólo, ang nagabachó, nagaagólo. - -Géminis. = Timáan sa zodiaco ng̃a nahatong̃ód sa bolan sa mayo. * Haclop, -hampol ng̃a pagaboháton sa pintura ng̃a maputí ng̃a guing̃álan ug -albayalde, sa talo ng̃a tinúnao, sa lana ng̃a rosado ug sa tobig. - -Gemir. = Pagagólo, pagbachó. * Pagtíng̃og sa mang̃a mananáp ug pagtonóg -sa bisan onsa, maíng̃on sa mg̃a pagbachó sa mg̃a táuo. - -Genciana. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Genealogía. = Cadaghánan sa mg̃a guinicánan, sa mg̃a guinlioátan sa usá -ca táuo. - -Genealogista. = Ang táuo ng̃a nahilábot sa pagsáyod sa mg̃a guinicánan sa -mg̃a táuo. - -Generable. = Ang arang ilíoat. - -Generacion. = Ang paglíoat. * Ang mg̃a lioat sa usá ca guinicánan. * -Cadaghánan sa mg̃a táuo. * Ng̃atanán ng̃a bohi. - -General. = Ang solód ng̃a pagatón-an sa mg̃a quinaádman, escolahán. * Ang -ponóan sa tagsa ca pang̃obátan sa mg̃a soldados. * Ang ponóan ng̃a labí ug -dagcóan sa mg̃a caparían. - -Generala. = Pagcagobóc, pagtóctoc sa mg̃a tambol, arón managátang ang -mg̃a soldados sa lugar ng̃a pagaatáng̃an. - -Generalato. = Opicio con cahímtang sa pagcaponóan sa mg̃a caparían, ug -ang túig, ang tiempo ng̃a pagadogáyan sa ilang opicio. - -Generalidad. = Pagcadághan, cadaghánan sa bisan onsa. - -Generalísimo. = Ang ponóan ng̃a labí sa obán ng̃a mang̃a ponóan sa mg̃a -soldados. - -Generalizar. = Pagbántog, pagbaláod, pagsóguid sa cadaigánan sa bisan -onsa. - -Generante. = Ang magalíoat. - -Generativo. = Ang may gahóm sa paglíoat. - -Genérico. = Ang ang̃ay sa daghan ng̃a mg̃a calaínan. - -Género. = Ang ang̃ay ug macasácop sa daghan ng̃a mg̃a táuo con botang. * -Manggad. - -Generosidad. = Pagcadato, pagcahamíli ng̃a guican sa mg̃a tigúlang, sa -mg̃a guinlioátan. * Pagcalólot. * Pagcabáscog sa cásing cásing, sa mg̃a -bohat ng̃a macóli ug malisód. - -Generoso. = Táuo ng̃a hamíli, bilídhon, sa maáyong guinicánan. * -Malólot, homalátag. * Bisan onsa ng̃a mahál, maáyo labí sa isigcaíng̃on. - -Genetliaca. = Quinaádman, tolohóan ng̃a bacácon sa pagtágna sa palad sa -mg̃a táuo, tong̃ód sa adlao ug sa horas ng̃a guicatauóhan níla. - -Genial. = Ang ang̃ay ug ang nahatong̃ód sa gaui, sa cagaoían, sa batásan -sa bisan cansa. - -Genialidad. = Ang batásan ng̃a ang̃ay sa gaoi ng̃a quinaía sa tagsa ca -táuo. - -Genialmente. = Ing̃on sa ang̃ay sa gaoi sa tagsa ca táuo. - -Geniazo. = Gaoi ng̃a maísog. - -Genio. = Gaui, cagaoían, batásan. * Ng̃alan ng̃a guihátag sa canhíng -tiempo sa mg̃a dioatáhan sa usá ca dios dios ng̃a magbobóhat sa ng̃atanán. - -Genista. = Tanóm. - -Genital. = Quinatáuo, boto, utin, laís. - -Genitivo. = Ang arang maglíoat. - -Gente. = Mg̃a táuo. * Cadaghánan sa mg̃a soldados. * Banay, -pagcacaobánan. - -Gentecilla. = Mg̃a táuo ng̃a obos, sa molomalágsot ng̃a batásan. - -Gentil. = Dioatáhan, táuo ng̃a díli cristianos. * Táuo ng̃a cosgon, -ang̃áyan, baihónan, sa maáyong pagcatíndog. * Sologóon sa mg̃a hari. - -Gentileza. V. Gallardía. * Pagábi abi. - -Gentilicio. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a táuo ug sa mang̃a Guinharían. * Ang -nahatong̃ód sa mg̃a banay, sa mg̃a lioat con calioátan. - -Gentílico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a dioatáhan, sa mg̃a táuo ng̃a díli -cristianos. - -Gentilidad. = Religion ng̃a daótan ug bacácon sa mang̃a dioatáhan. * -Cadaghánan sa mg̃a dioatáhan. - -Gestilismo. = Idem. - -Gentilizar. = Pagdioáta, pagnonót sa mg̃a toloóhan ng̃a bacácon, sa mg̃a -dioatáhan. - -Gentilmente. = Sa pagcaáng̃ay, sa caang̃áyan. * Ing̃on sa batásan sa mg̃a -dioatáhan. - -Gentío. = Pagcadághan, cadaghánan, catilíngban sa mg̃a táuo. - -Gentualla. = Mg̃a táuo ng̃a tacós pasipád-an, mang̃a táuo ng̃a labíng -talamáyon. - -Gentuza. = Idem. - -Genuflexion. = Pagcalohód sa usá ca tohod. - -Genuino. = Ogalíng̃on, caogalíng̃on. * Táuo ng̃a díli coti cotíhan, sa -maháoan ng̃a boot. - -Geografía. = Quinaádman ng̃a magaásoy sa pagcabótang sa ng̃atanán ng̃a -yota sa calibótan. - -Geográficamente. = Ing̃on sa nahamótang sa geografía. - -Geográfico. = Ang nahatong̃ód sa geografía, sa quinaádman ng̃a nagaásoy -sa pagcabótang sa mg̃a longsod, &c., sa tibuoc ng̃a calibútan. - -Geógrafo. = Ang maálam sa geografía. - -Geología. = Quinaádman sa magaásoy sa pagcabótang sa ng̃atanán ng̃a -motoróc ug magáma sa luyo ug sa luyo, sa bisan diin sa calibótan. - -Geomancía. = Quinaádman ng̃a bacácon, toloóhan ng̃a daótan, ng̃a guican sa -pagcabótang sa mg̃a binóhat ng̃a hingcaplágan sa yota, sa mg̃a barlis, -&c., ng̃a pagaboháton sa maong yota. - -Geometría. = Quinaádman ng̃a magaásoy sa cadagcóon ug sa mg̃a socod sa -ng̃atanán. - -Geométricamente. = Ing̃on sa ang̃ay sa geometría. - -Geométrico. = Ang nahatong̃ód sa geometría, sa quinaádman ng̃a igacaíla -sa cadadagcóon ug sa socod sa ng̃atanán. - -Geranio. = Tanóm, dagámi ng̃a ing̃on sa dalópang. - -Gerifalte ó Garifalco. = Langgam. * Lothang ng̃a holohatáas sa diótay -ng̃a bohó. * Caoatán. - -Gérmen. = Sinógdan, guinicánan sa bisan onsa. * Binhi. - -Germinacion. = Pagcatoróc. - -Germinar. = Toróc. - -Gerundiada. = Polong ng̃a talamáyon ng̃a tacós pasipád-an. - -Gestero. = Ang magaláin lain sa nauong, ang magcolíot. - -Gesticulacion. = Pagcaláin sa nauong, pagcaculíot, pagcahímot. - -Gesticular. = Pagláin sa nauong, pagculíot, paghímot, paguíng uing, -pagosáng̃ab. - -Gesto. = Nauong, baihon. * Culíot, uing uing, himot, osáng̃ab. - - - -GI - -Giganta. = Tanóm. - -Gigante. = Táuo ng̃a hatáas oyámot, labíng hatáas sa obán ng̃a mg̃a -isigcatáuo nía. * Ang magalabáo sa obán sa cosóg, sa quinaádman, sa -boot, &c. - -Gigánteo. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a gigante. - -Gigantesco. = Idem. - -Gigantez. = Pagcadagcó, pagcatáas ng̃a guilabíhan oyámot. - -Gigantilla. = Táuo táuo ng̃a diótay sa gigante, ng̃a may dagcóng olo. - -Giganton. = Laráoan, táuo táuo ng̃a dagcó, hatáas caáyo, ng̃a ipagóa sa -mg̃a dola ug mg̃a piesta sa mg̃a longsod. - -Gimnasio. = Lugar ng̃a pagatón-an, sa cadaigánan, sa mg̃a nagacaláin lain -ng̃a mg̃a quinaádman. - -Gimotear. V. Gemir. - -Gimoteo. V. Gemido. - -Ginebra. = Ilímnon, aguardiente ng̃a guináma sa mang̃a nagacaláin lain -ng̃a mg̃a panácot. * Pagcagobót, pagcasámoc, pagcagobóc. * Banha, sabá, -mg̃a pagsínggit ng̃a nagacabóloc boloc. * Capandáyan ng̃a guigáma sa -daghánan ng̃a mg̃a cahoy, ng̃a mabánha ug matonóg caáyo. - -Gineta. = Mananáp ng̃a maíng̃on sa iríng. - -Gingidio. = Tanóm, dagámi. - -Girada. = Pagtóyoc sa mg̃a táuo ng̃a nanagsabáy sa tomóy lamang sa usá ca -tiil. - -Girándula. = Malíng̃in, bacolóng ng̃a guilibótan sa mg̃a bomba ng̃a -sinódlan sa pólvora, arón mobotó sa pagcaólos olos. - -Girante. = Ang magatóyoc, ang magalibót. - -Girar. = Toyoc, libót, licos. * Pagpadála sa mang̃a papel, sa mg̃a solat, -sa bisan diin ng̃a longsola ug sa bisan cansa, arón domáoat sa salapí -ng̃a nahamótang sa maong mg̃a solat, ug arón magabáyad sa tobo ng̃a -hingtóngdan ing̃on sa batásan. - -Girasol. = Tanóm ng̃a magatóyoc somála sa pagcatóyoc ug paglibót sa -adlao. - -Giratorio. V. Girante. - -Giro. = Pagcatóyoc, pagcalibót. * V. Girar, desde pagpadála. - -Gitanada. = Bohat con polong ng̃a ang̃ay sa mang̃a gitano. * Paglímbong, -polong ng̃a iálam alam ug malaláng̃on, sa pagcóha ug pagdáng̃at sa -guitóyo. - -Gitanamente. = Sa mg̃a polong ng̃a ang̃ay sa mang̃a gitano, sa mg̃a polong -ng̃a limbóng̃on, malaláng̃on. - -Gitanear. = Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a lingbóng̃on ug malaláng̃on, sa -pagdáng̃at sa guitóyo sa guipanghináot. - -Gitanería. = Pagcaábi abi, pagálam alam ng̃a ondan, malaláng̃on ug -malimbóng̃on ng̃a ang̃ay sa mang̃a gitano. - -Gitano. = Lioat, calioátan, catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a oaláy pinoyánan -ng̃a malíg-on, ug ng̃a nanagsóroy soroy sila sa oaláy honóng sa mg̃a -calongsóran: matud ng̃a guican sila sa mang̃a táuo ng̃a egipcios. * Ang -maálam magcábig ug magcóha sa cabobót-on sa lain. * Ang maálam -maglímbong, magólo olo. - - - -GL - -Gladiator. = Táuo ng̃a nagaáoay sa iang isigcatáuo, sa tiempo sa mg̃a -romanos, hasta sa pagcamatáy sa iang contra. - -Gladiol. = Espada ng̃a haíctin. * Tanóm. - -Glándula. = Losay. - -Glasé. = Panápton, hinábol sa igagáma ng̃a sináctan sa boláoan con sa -salapí, ng̃a masínao ug matahóm caáyo. - -Glasto. = Tanóm. - -Glaucio. = Tanóm. - -Glauco. = Quinháson, tooay. - -Gleba. = Ang yota ng̃a tibúoc ng̃a guicále ug guisácoat sa daro. - -Globo. = Malíng̃in. * Poyo poyo ng̃a dagcó sa papel con sa panápton, ng̃a -pagapón-an sa asó con sa hang̃in ug ipalopád. * Malíng̃in sa cahoy, &c., -ng̃a pagapintálan sa mg̃a bitóon, &c., ug guing̃álan ug globo celeste con -lang̃ítnon. * Malíng̃in maíng̃on sa guiíng̃on carón, ng̃a pagapintálan sa -yota ug mg̃a dagat, sa mg̃a sobá, &c., ug guing̃álan ug globo terráqueo -con sa calibótan. - -Globoso. = Bisan onsa ng̃a malíng̃in. - -Glóbulo. = Malíng̃in ng̃a diótay. - -Globuloso. = Ang nahímo sa mg̃a malíng̃in ng̃a diótay. - -Gloria. = Dong̃og ng̃a maáyo, sangyao. * Paghimáya sa Lang̃it, -cabolahánan, paghimayáan, caboháyan, caolgánan. * Calípay. * Cacóguing -dagcó. * Pagcaámbong, pagcahamíli, pagcahalángdon. * Pagcaníndot, -pagcatahóm, pagcaáñag. * Panápton ng̃a manípis caáyo ug masíhag. - -Gloriarse. = Pagándac, pagparáyeg. * Paglípay, paghimáya. - -Glorieta. = Lugar ng̃a guitagána sa mg̃a tanáman, sa mg̃a jardin, sa -pagcáon ug sa paglíng̃ao ling̃ao: osáhay guiátpan sa mg̃a linálang cahoy -ng̃a guicoyatótan sa mg̃a paras, sa mg̃a balágon, &c. - -Glorificacion. = Pagcadáyeg, pagcaológ, pagcadáyao. - -Glorificador. = Ang magadáyeg, ang magaológ, ang magadáyao, tigdáyeg, -tigológ, tigdáyao. * Ang Dios ng̃a mohátag sa paghimáya sa Lang̃it. - -Glorificante. = Idem. - -Glorificar. = Dayeg, dayao, ológ. * Paghátag sa cabolahánan, sa -paghimáya, sa caolgánan, sa caboháyan sa Lang̃it sa bisan cansa: ang̃ay -lamang sa Dios. - -Gloriosamente. = Sa paghimáya. * Sa maáyong dong̃og. - -Glorioso. = Tacós sa maáyong dong̃og, tacós sa mg̃a pagdáyeg, sa mg̃a -pagológ. * Ang mopoyó sa Lang̃it, ang boláhan. * Ang maandácon, ang -guilabíhan sa paráyeg. * Mahimayáon. - -Glosa. = Pagásoy sa bisan onsang polong ng̃a macóli ug malisód ng̃a -pagasabóton. * Pagmátng̃on ng̃a ibótang sa mg̃a solat ug mg̃a cuenta, -tong̃ód sa bisan onsang caculían nila. - -Glosar. = Idem. - -Glosario. = Diccionario, libro ng̃a sinolátan sa mg̃a pagásoy sa mg̃a -polong ng̃a malisód pagatoquíbon. - -Gloton. = Hing̃áon caáyo, olítan, hacógan, dalóan. - -Glotonear. = Pagcáon sa masóbsob ug sa dagcóng caíbog. - -Glotonería. = Idem. - -Gluten. = Bisan onsa ng̃a mahágcot caáyo, ng̃a icatápot, igapílit sa -bisan onsa, cola, ipilílit. - -Glutinosidad. = Pagcahágcot, pagcapílit. - -Glutinoso. V. Gluten. - - - -GN - -Gnómon. = Ang pothao ng̃a nagatórlo sa mg̃a horas sa horásan sa adlao. - -Gnomónica. = Quinaárman ng̃a magaásoy sa pagbóhat sa mg̃a horásan sa -adlao. - - - -GO - -Gobernacion. V. Gobierno. - -Gobernador. = Magholópot, ponóan, magbobóot, magbolóot, maghohópot. - -Gobernante. = Idem. - -Gobernar. = Hopot, pagbóot. - -Gobierno. = Pagcahópot, pagcabóot, pagcaalíma. * Opicio con cahímtang -sa pagcamagbobóot, sa pagcaponóan. * Ang yota ng̃a hingsácpan sa gahóm -ug sa pagbóot sa mg̃a ponóan. * Pagcadógay sa gahóm sa mg̃a ponóan. - -Gobio. = Isda. - -Goce. = Pagcaágom, pagcalípay. - -Gocha. = Baboy ng̃a baye, anáyon. - -Gocho. = Baboy ng̃a laqui. - -Godeño. = Dato, salapían, arunáhan. - -Gofo. = Boang boang, coliró, hong̃og. * Táuo ng̃a hamóbo. - -Gola. = Totónlan, alaguían sa can-on ug sa ilímnon. - -Goleta. = Sacayán sa doróha ca talároc ug may layág ng̃a guing̃álan ug -cangreja. - -Golfo. = Dagat sa talioála sa dohá ca yota. * Dagcóng dagat, lauod. - -Golilla. = Dayan dayan ng̃a maítom ng̃a pagasapáoan sa panápton ng̃a -mapotí ug masíhag, ng̃a guilibót sa liog sa mg̃a hocom sa mg̃a audiencia, -sa mg̃a hocmánan ng̃a labí. * Ang hocom con ang táuo ng̃a nagabísti niána. - -Golondrera. = Tapoc sa mg̃a soldados. - -Golondrina. = Sayao. * Isda ng̃a mopoyó sa cahiládman sa dagat. - -Golondrinera. = Tanóm, dagámi ng̃a guing̃álan ug golondrina. - -Golondrino. = Sayao ng̃a laqui, táuo ng̃a tigsóroy soroy, ng̃a -nagabolobáhin sa pinoyánan, ng̃a tiglálin caáyo. * Hobág ng̃a motoróc sa -ilog. - -Golondro. = Caíbog sa bisan onsa. - -Golosamente. = Sa pagcaólit, sa caólit. - -Golosina. = Calán-on ng̃a pagaolítan, matám-is, mg̃a bong̃a, &c. - -Golosinar. = Pagólit. - -Golosinear. = Idem. - -Goloso. = Olítan. - -Golpe. = Pocpoc, toctoc, bacbac, pocsag, bonal, lambos, dacdac, pacáng, -tampoc, hantoc, docol, hacdol, ogdang, balágsa, hagsa, lapdos. * -Cadaghánan sa bisan onsa. * Casáquet, calisdánan, cayógot ng̃a ahat. - -Golpeadero. = Lugar ng̃a pagabacbácan, pagabonálan, pagalambósan, &c. - -Golpeador. = Ang nagabónal, nagabácbac, nagapócpoc, nagalámbos. - -Golpear. V. Golpe. - -Gollería. = Calán-on ng̃a mahál caáyo, pagcóti sa pagcáon. * Mg̃a -calán-on ng̃a guilabíhan. - -Gollero. = Caoatán ng̃a mang̃áoat sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo sa -pagcahagóot nila. - -Gollete. = Ang totónlan, dapit sa olo. * Liog ng̃a hatáas ug haíctin sa -obán ng̃a mg̃a sorlánan, mg̃a boteya, mg̃a damajuana, &c. * Asintos sa mg̃a -hábito sa mg̃a sologóon sa mg̃a caparían ng̃a guing̃álan ug donado. - -Golloría. V. Gollería. - -Goma. = Tagoc sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. * Hobág sa olo, sa totónlan, -sa mg̃a bocton ug sa mg̃a paa. - -Gomarra. = Manóc ng̃a baye. - -Gomarrero. = Caoatán sa mg̃a manóc. - -Gomarron. = Pisó sa mg̃a manóc. - -Gomia. = Táuo ng̃a hing̃áon caáyo, ng̃a magalámoy sa mg̃a calán-on ng̃a -guihátag canía sa madalí caáyo ug sa dagcóng caíbog. * Ang macahorót, -ang macatibáoas sa bisan onsa. * Polong ng̃a igacahárloc sa mg̃a báta. - -Gomosidad. = Ang ang̃ay sa tagoc ug sa bisan onsa ng̃a mahágcot, ng̃a -mapílit. - -Góndola. = Sacayán ng̃a pagagaóran. - -Gonorrea. = Saquét ng̃a nahamótang sa pagágui sa masóbsob sa tobig tobig -ng̃a maísog ug mahápdos caáyo sa alaguían sa ihi. - -Gordiflon. = Ang matámboc caáyo apan sa mahómoc ng̃a onód. - -Gordo. = Matámboc, sopang, sa dagcóng hosog, dagcó. * Bisan onsa ng̃a -may daghan ng̃a manteca con tamboc. * Ang dagcóan oyámot ug ng̃a nagalabí -ug milabáo sa obán ng̃a isigcaíng̃on. * Táuo ng̃a arunáhan, salapían. * -Ang manteca, tamboc con sebo sa mg̃a mananáp. - -Gordolobo. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Gordura. = Tamboc, pagcatámboc. - -Gorjeador. = Ang nagalírog lirog sa ting̃og sa pagcanta. - -Gorjear. = Paglírog lirog, pagláin lain sa ting̃og sa nagacanta. * -Pagsógod sa pagtíng̃og sa mg̃a báta. - -Gorjeo. = Pagcalírog lirog, pagcaláin lain sa ting̃og. - -Gorgojo. = Bocboc. - -Gorgojoso. = Bisan onsa ng̃a guibócboc. - -Gorgoritear. V. Gorjear. - -Gorgoritos. V. Gorjeo. - -Gorgorotada. = Ang tobig, vino, &c., ng̃a guirnom sa usá ca pagtolón. - -Gorgotero. = Táuo ng̃a magabalígya sa mg̃a tolotagídyot. - -Gorguera. = Dayan dayan ng̃a ibótang sa liog ug ng̃a pagaboháton sa -panápton ng̃a potíon ng̃a guicónot conót. - -Gorguz. = Bangcao, salapáng, paná, odyong ng̃a isalibáy. - -Gorigori. = Polong ng̃a pagagamíton sa mg̃a táuo arón panigíngnan nila -ang pagcanta ng̃a ming̃áuon tong̃ód sa mg̃a minatáy. - -Gorja. = Liog, totónlan. - -Gorjal. = Bisti sa mg̃a saserdote ng̃a guilibót sa liog. - -Gorra. = Bisti sa mg̃a táuo ng̃a itábon sa olo. * Calo calo sa mg̃a -soldados. - -Gorrero. = Ang magbobóhat sa mg̃a gorra. * Ang mahagógma mosóroy soroy -sa mg̃a cabaláyan arón pacánon sia. - -Gorrin ó gorrino. = Baboy ng̃a diótay ug bisan ng̃a dagcó na. - -Gorrinera. = Alad, tangcal ng̃a pagabilanggóan, ng̃a pagahipósan sa mg̃a -baboy. - -Gorrion. = Langgam. - -Gorrionera. = Lugar ng̃a dalángpan sa mg̃a táuo ng̃a daótan, sa mang̃íl-ad -ng̃a batásan. - -Gorrista. = Ang mocáon sa masóbsob sa mg̃a baláy sa iang isigcatáuo, sa -díli sia magbáyad. - -Gorro. = Birrete, calo calo sa panápton ng̃a igatábon sa olo. - -Gorron. V. Gorrista. * Bató ng̃a magáhi malíng̃in ug mahínlo. * Táuo ng̃a -daótan, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan, ng̃a mahagógma magpoyó ug magobán obán -sa mg̃a babáyeng bigáon, maólag, honay. - -Gorrona. = Babáyeng bigáon, daótan, maólag, honay. - -Gorronal. = Lugar ng̃a ponó sa mg̃a batóng magáhi ug mahínlo. - -Gorrullo. = Tapoc ng̃a malíng̃in sa gapas, sa balahíbo sa carnero, &c. - -Gota. = Tolo. * Saquét ng̃a nahamótang sa pagcahobág sa mg̃a loha loha sa -mg̃a camót ug sa mg̃a tiil ng̃a maól-ol oyámot, gugtas, lugtas. - -Goteado. = Ang guitolóan. - -Gotear. = Pagtólo. * Paghátag sa bisan onsa, sa maghínay hinay sa -inánam anam. - -Gotera. = Tolo, pagtólo sa masóbsob sa bisan diin, pagágui sa atóp sa -tobig sa olan. - -Goteron. = Tolo ng̃a dagcóan caáyo. - -Gotoso. = Táuo ng̃a mobáti sa saquét sa gota, sa gugtas, sa lugtas. - -Gozar. = Agom. * Paglípay, paghimáya. - -Gozne. = Looat, loat. - -Gozo. = Calípay, himáya. * Siga ng̃a nahímo con masónog ang mg̃a cahoy -ng̃a manípis ug mamalá caáyo. * Pang̃adyéon, garay ng̃a maampóon ng̃a -ibótang sa catapósan sa mg̃a novena. - -Gozosamente. = Sa calípay, sa himáya, sa pagcalípay. - -Gozoso. = Malipáyon, ang nalípay, ang nahimáya, ang guiábot sa maáyong -boot. - -Gozque. = Iróng diótay ng̃a maósig caáyo. - - - -GR - -Grabado. = Quinaádman ng̃a nagaásoy sa paglíloc ug sa pagbóhat sa mg̃a -dagoay dagoay sa mg̃a cahoy, sa tombága, sa pothao, &c. - -Grabador. = Ang táuo ng̃a magalíloc. - -Grabadura. = Pagcalíloc. - -Grabar. = Liloc. - -Gracejo. = Pagcatístis sa pagpamólong. - -Gracia. = Hatag ng̃a guihátag sa Dios sa mg̃a táuo, arón panománon nila -ang ilang mg̃a catongdánan, ug arón pagadang̃áton nila ang paghimáya sa -Lang̃it. * Hatag ng̃a diósnon. * Pagcaáng̃ay sa baihon, sa dagoay, sa obán -ng̃a mg̃a táuo. * Calóoy ng̃a guibóhat sa isigcatáuo sa oaláy pahanóngdan. -* Pagcatístis sa pagpamólong. * Caang̃áyan sa pagbóhat con sa -pagpamólong. * Ang ng̃álan sa tagsa tagsa ca táuo. * Pagcahigála, -pagcaábian sa isigcatáuo. - -Graciable. = Táuo ng̃a malóoy sa isigcatáuo ug maáyo ng̃a pagadángpan. - -Graciola. = Tanóm, dagámi ng̃a mapáit ug italámbal. - -Graciosamente. = Sa pagcaáng̃ay, sa pagcatístis. * Sa oaláy balus ug -bayad. - -Graciosidad. = Catahóm, catahóman, pagcahíngpit, pagcaníndot, pagcaáñag -sa bisan onsa. * Pagcamahál. * Ang macalípay ug magapahimáya sa -nagatán-ao. - -Gracioso. = Táuo ng̃a matístis sa mg̃a dula sa mg̃a comedia. * Bisan onsa -ng̃a maáyo, maníndot ug maáñag ng̃a macalípay ug macalípat sa magasolóng. -* Ang masáyon malóoy sa isigcatáuo. * Calóoy, bisan onsa ng̃a -pagaboháton sa puro calóoy. * Táuo ng̃a malipáyon sa iang solte, sa iang -mg̃a soguílon. - -Grada. = Ang ang. * Lugar ng̃a pagaduáoan ug pagasoguilánan sa mg̃a -binócot sa mg̃a convento, sa mg̃a monja. * Tinócod ng̃a papán, tolónban -ng̃a ibótang sa tiílan sa mg̃a altal. * Cadaghánan sa mg̃a ang ang ng̃a -binóhat sa atobáng̃an sa mg̃a pultáhan, sa ganháan sa mg̃a baláy sa mg̃a -dagcóng táuo. * Tinócod sa mg̃a cahoy ng̃a pagasangláran sa mg̃a sacayán -sa pagbólit ug pagáyo caníla. - -Gradado. = Ang may ang ang, ang guiáng áng̃an. - -Gradar. = Pagdátag, pagpanódlay sa yota sa human na ang pagdáro, sa -capandáyan ng̃a guing̃álan ug sorlay. - -Gradería. = Cadaghánan sa mg̃a ang ang, ug labí pa sa mg̃a ang ang sa -pagsáca sa mg̃a altal. - -Gradilla. = Hagdan hagdan ng̃a diótay ng̃a madála sa luyo ug sa luyo. * -Hormáhan sa pagbóhat sa mg̃a ladriyos. - -Gradiolo ó Gladiolo. = Tanóm, dagámi. - -Grado. = Ang ang. * Pagcatáas con pagcaóbos sa opicio con cahímtang sa -tagsa ca táuo. * Ang isip sa pagcacaobánan sa mg̃a táuo ng̃a ipahanong̃ód -sa mg̃a lioat ng̃a guican sa maong apóhan. * Camatoódan ug dong̃og ng̃a -ihátag sa mg̃a Universidad, sa mg̃a escolahán, sa mg̃a táuo ng̃a -quinaadmánon sila sa bisan onsa ng̃a quinaádman. * Ang usá sa toló ca -gatús ug canóman ca bahin sa tagsa ca círculo con malíng̃in. * Ang mg̃a -pagórden sa mg̃a táuo ng̃a nanalsílbi sa Singbahán ng̃a guing̃álan ug -menores. - -Graduacion. = Ang pagbáhin sa bisan onsa sa mang̃a grados. - -Gradual. = Ang modagcó, ang motóbo sa mahínay hinay, sa anam anam. - -Gradualmente. = Sa pagcahínay hinay. - -Graduando. = Ang haróol pagaexamináhon sa bisan onsang quinaádman, sa -Universidad. - -Graduar. = Paghátag sa tagsa ca botang sa caogalíng̃on ng̃a hingtóngdan. - -Gráfila. = Ang barlis ng̃a nagalibót sa daplin sa salapí, sa pisos, sa -sicápat, &c. - -Graja. = Ooác ng̃a baye. - -Grajea. = Mg̃a matám-is ng̃a diótay ug ng̃a nagacaláin lain ug dagoay ug -sa mg̃a color. - -Grajo. = Ooác. - -Grama. = Tanóm, dagámi ng̃a italámbal, balíli. - -Gramática. = Quinaádman sa pagpamólong ug pagsólat ug maáyo, ing̃on sa -ang̃ay. * Pagestudio sa pinamólong ng̃a linatín. - -Gramatical. = Ang nahatong̃ód sa gramática. - -Gramaticalmente. = Maíng̃on sa ang̃ay sa mg̃a tolomán-on sa gramática. - -Gramático. = Ang nagaestudio ug nagatóon sa gramática. - -Gramaticon. = Ang magapacaálam sa gramática, ang nagaestudio sa -gramática lamang. - -Gran. = Dagcó, dagcóan. * Ang nagaóna, ang molabí, ang molabáo sa bisan -onsa. - -Grana. = Tiempo, túig ng̃a igaonód sa mg̃a oháy sa trigo, sa humáy, &c. * -Panápton ng̃a mapolá caáyo. - -Granada. = Ang bong̃a sa cahoy ng̃a guing̃álan ug granado. * V. Bomba, -desde malíng̃in. - -Granadera. = Ang poyo poyo, ang pontél ng̃a panit ng̃a guidála sa mg̃a -soldados, ng̃a pagasódlan nila sa mg̃a granada ng̃a isalibáy sa camót. - -Granadero. = Soldado ng̃a guipíli tong̃ód sa iang pagcaáng̃ay sa laoas ug -sa iang pagcatáas. - -Granadilla. = Bolac sa tanóm ng̃a guing̃álan ug pasionaria. - -Granadillo. = Cahoy sa América. - -Granado. = Cahoy ng̃a magabóng̃a sa granadas. * Mahál, hamíli, bilídhon. -* Piníli. * Cating̃aláhan, hibólng̃an. * Ondan, ang may onód. - -Granar. = Pagonód sa mg̃a liso sa mg̃a oháy sa trigo, sa homáy, &c. - -Granate. = Bató ng̃a mapolá ng̃a díli mahál caáyo. - -Granazon. = Pagcaonód sa mg̃a liso sa mg̃a oháy. - -Grande. = Dagcó, dagcóay, dagcóan. - -Grandemente. = Sa pagcaáyo, sa pagcahíngpit, maáyo caáyo, sa toman -oyámot. - -Grandeza. = Pagcadagcó, cadagcóon. * Gahóm. * Pagcahalángdon, -pagcahamíli, pagcabilídhon. * Catilíngban, cadaghánan sa mg̃a dagcóng -táuo sa mang̃a Guinharían. - -Grandilocuencia. = Pagpamólong sa mg̃a piníling polong. - -Grandilocuo. = Ang mamólong sa mg̃a piníling polong. - -Grandillon. = Ang guilabíhan sa pagcadagcó. - -Grandiosamente. = Sa pagcadináto, sa pagcabántog caáyo. - -Grandiosidad. = Pagcabántog, pagcamahál. - -Grandioso. = Dagcó, bantog, mahál. - -Grandor. = Cadagcóon, pagcadagcó sa bisan onsa. - -Graneado. = Ang nalobó, ang nagáma sa lonlon ng̃a liso. - -Granear. = Pagsáb-oag sa mg̃a liso. - -Granel (á). = Homáy, trigo, maís, &c., ng̃a tinápoc ug linobó. - -Granero. = Tangcal, pensa, lugar ng̃a pagatipígan ug pagahipósan sa -trigo, homáy, &c. * Provincia, longsod, con yota ng̃a guidaghánan sa -trigo, humáy, &c. - -Granillo. = Polós, caposlánan sa bisan onsa ng̃a pagagamíton. - -Granito. = Bató ng̃a maáyo sa pagbóhat sa mang̃a baláy, mg̃a cota, mg̃a -Singbahán, &c. * Ang itlog sa olód ng̃a magagáma sa igagáma. - -Granizada. = Pagcadághan sa olan ng̃a tibúoc sa mg̃a tolo ng̃a dagcó ug -malíng̃in. - -Granizar. = Pagólan sa mg̃a tolo ng̃a dagcó, tibúoc ug malíng̃in. * -Pagbalíbag, pagsalibáy sa bisan onsa sa mabáscog ug sa macósog. - -Granizo. = Olan ng̃a tibúoc sa mg̃a tolong dagcó ug malíng̃in. - -Granja. = Baol, cabalánan ng̃a guilibótan sa cota con sa pared, ng̃a -guibotáng̃an sa solód sa mg̃a baláy ng̃a pagapóyan sa mg̃a mamomóo. - -Granjear. = Pagpatóbo, pagdagcó sa puhónan, pagbóhat ug maáyong cacógui -sa mg̃a hayópan. * Pagcóha sa cabobót-on, sa pagcapalángga, sa -pagcahigála sa isigcatáuo. - -Granjeo. = Pagcatóbo, pagcadógang sa pohónan. - -Granjería. = Polós, caposlánan sa mg̃a bong̃a sa mg̃a cabalánan, sa mg̃a -hayópan ug sa bisan onsa. - -Granjero. = Ang magbalántay sa granja. - -Grano. = Liso, losoc, lugás. * Binhi sa humáy, &c. * Bisan onsa ng̃a -diótay, magamáy, malíng̃in con molomalíng̃in. * Hobág ng̃a motoróc sa -laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. - -Granoso. = Ang guilibótan sa mg̃a liso liso, sa mg̃a hobág hobág. - -Granuja. = Ang mg̃a ubas, ang mg̃a paras ng̃a linobó, ng̃a nabólag sa -bolig, sa botay. * Ang liso sa solód sa mg̃a ubas ug sa obán ng̃a mg̃a -bong̃a, ng̃a mao ang binhi. - -Granujado. V. Granoso. - -Granujiento. = Idem. - -Granujo. = Hobág. - -Granza. = Binlod, tictic. - -Granzones. = Tahóp. - -Granzoso. = Ang may daghan binlod, daghan tictic. - -Grao. = Baybáyon ng̃a pondóhan, laoígan ug maáyo ng̃a pagacaoásan. - -Grapa. = Pothao, tombága, salapí, &c., ng̃a holohalagpád ug manípis, ng̃a -mahalánsang sa isicadáplin sa pagpalíg-on sa bisan onsa ng̃a nalíqui, -nabóoac, nalótac. - -Grasa. = Manteca, tamboc, sebo. * Boling sa mg̃a bisti. - -Grasiento. = Ang ponó, ang guidíhog, ang guihílog sa manteca, sa -tamboc. * Ang bolíng̃on caáyo. - -Grasera. = Sorlánan sa manteca, sa tamboc. - -Grasilla. = Binócboc sa tagoc ng̃a ibó-bo sa papel ng̃a pagasolátan. * -Tagoc ng̃a mahomót ug masíhag ng̃a matólo sa cahoy ng̃a guing̃álan ug -enebro, ng̃a maáyo sa pagpasínao sa mg̃a casangcápan sa cahoy, mg̃a siya, -mg̃a lamesa, &c. - -Graso. V. Grasiento. - -Grata. = Capandáyan ng̃a pagagamíton sa mg̃a panday sa paghínis sa bisan -onsa ng̃a guitapótan nila sa boláoan, ng̃a guibulaoánan nila. - -Gratamente. = Sa calípay, sa maáyong boot, sa paghimóot. - -Gratar. = Pagpólog, paglórag, paghátag sa color sa mg̃a hias ng̃a -boláoan, pagpasínao sa mg̃a hias ng̃a boláoan, con sa salapí ng̃a -guibolaoánan. - -Gratificacion. = Balos, gala, gasa. - -Gratificar. = Pagbálos. * Paggása, paggála. * Pagóyon, pagáng̃ay sa -cabobót-on, sa pagbóot sa lain. - -Gratil. = Daplin sa layág ng̃a modápat sa verga. * Catáson, cahitáson sa -verga ng̃a pagatapótan ug ug pagatacgósan sa layág. - -Gratis. = Polong ng̃a linatín sa lonlon ng̃a calóoy. - -Gratisdato. = Ang guihátag sa lonlon ng̃a calóoy, sa oaláy pahanóngdan. - -Gratitud. = Pagcatamód sa mg̃a calóoy. - -Grato. = Malalím, ang may lamí ng̃a maáyo. * Ang guihigógma, ang -guipalángga. - -Gratuitamente. V. Gratis. - -Gratuito. V. Gratisdato. - -Gratulacion. = Pagcalípay. - -Gratular. = Paglípay, pagpaquíta sa calípay tong̃ód sa maáyong palad sa -isigcatáuo. - -Gratulario. = Polong ug solat ng̃a icapadayág sa calípay sa bisan cansa -tong̃ód sa maáyong palad sa isigcatáuo. - -Gravámen. = Catongdánan sa pagbáyad con sa pagbóhat sa bisan onsa. - -Gravar. = Pagbótang sa bisan onsa ng̃a catongdánan. * Pagsámoc. - -Grave. = Ang mabóg-at. * Dagcóan caáyo, sa dagcóng hingtóngdan. * -Malígdong, maámbong. * Macóli, malisód. * Samoc, casamócan. * Ting̃og, -tonóg ng̃a dagcó. - -Gravedad. = Pagcabóg-at sa bisan onsa. * Pagcalígdong, pagcaámbong. * -Pagcadagcó, pagcalabí, pagcalabáo, pagcacápin. - -Gravitacion. = Pagcabóg-at. - -Gravitar. = Pagbóg-at. - -Gravoso. = Ang macasámoc, ang macaólang, ang macaaling̃ása. * Ang díli -maántos. - -Graznar. = Iac, iyac, iyágac, iágac, oloc, doloy, pagtíng̃og sa mg̃a -langgam. - -Graznido. = Pagíac, pagíyac, pagiyágac, pagdóloy, pagtíng̃og sa obán ng̃a -mg̃a langgam. * Pagcanta ng̃a díli ang̃ay. - -Greda. = Yota ng̃a molomapotí ug mahágcot, ng̃a maáyo sa pagbónal sa mg̃a -panápton ng̃a mabága. * Anápog. - -Gredal. = Yota ng̃a may greda, yota ng̃a guidaghánan sa greda. - -Gredoso. = Ang nahatong̃ód ug maíng̃on sa greda, sa anápog. - -Gregal. = Ang moobán guihápon sa mg̃a isigcaíng̃on. * Mg̃a hayópan ng̃a -nanagpanón. - -Greguería. = Pagcabóloc sa mg̃a pag singgit ng̃a dong̃an, ng̃a díli maásoy -caáyo. - -Gregüescos. = Salooál. - -Gremio. = Catilíngban sa mg̃a táuo sa usá ca opicio con cahímtang, ng̃a -pagahóptan sa mg̃a hingtóngdan ng̃a ponóan. - -Greña. = Ang bohóc ng̃a napágpag, napálpag, nagobót, ng̃a díli maáyo ang -pagcasórlay. * Bisan onsa ng̃a nagobót caáyo. - -Gresca. = Banha, sabá, pagáoay. - -Grey. = Panón sa mg̃a hayópan, sa mg̃a canding, mg̃a carnero, &c. * -Catilíngban sa mg̃a binónyagan sa ilálom sa gahóm sa mg̃a ponóan sa santa -Iglesia. - -Grieta. = Liqui, lotac. - -Grietado. = Ang nalótac, ang nalíqui. - -Grietoso. = Ang ponó sa mg̃a lotac, mg̃a liqui. - -Grifo. V. Greña. - -Grifon. = Pinótol ng̃a tombága ng̃a malíng̃in ug may iang caogalíng̃on ng̃a -yaoe, ng̃a alaguían sa vino, sa tobig, &c., sa mg̃a sorlánan. - -Grigallo. = Langgam. - -Grilla. = Grillo ng̃a baye, bohagá ng̃a baye. - -Grillar. = Pagsalíngsing sa trigo, sa homáy, sa seboyas, &c. - -Grillera. = Ang bohó ug ang haloa ng̃a pinoyánan sa mg̃a bohagá. - -Grillero. = Ang magabótang ug magatángtang sa mg̃a sepiyo, sa mg̃a -singsing ng̃a pothao ng̃a guitáod sa mg̃a tiil sa mg̃a saláan ng̃a dagcó. - -Grillete. = Singsing ng̃a pothao ng̃a pagasoólan sa tiil sa mg̃a saláan. - -Grillo. = Bohagá ng̃a laqui. * Guitib sa bisan onsa ng̃a guipógas sa -pagsógod na sa pagtoróc, sepiyo ng̃a puthao sa mg̃a saláan. - -Grima. = Casocó, capong̃ót. * Calísang, cacógmat, cahárloc. - -Grímpola. = Casi casi. * Bandela ng̃a hatáas ug haíctin ng̃a itáod, sa -mg̃a tomóy sa mg̃a sacayán. - -Griñon. = Panápton ng̃a guitábon sa olo ug sa nauong sa mg̃a binócot, sa -mg̃a monja. - -Gris. = Color ng̃a sacót sa mapotí ug sa maítom. * Tognao, catógnao. - -Grita. = Mg̃a pagsínggit ng̃a nagacabóloc boloc, mg̃a masíncang polong. * -Pagcatóoao pagcapóoao, pagcatiábao pagcasiyágit. - -Gritar. = Singgit, tooao, pooao, tiábao, hogyao, solíao, ioic, gasod, -insay, iac, iyac, colágo, baóhag, antíao. - -Grito. = Idem. - -Griton. = Ang magasínggit, ang magatiábao, magatóoao, &c. - -Grofa. = Babáye ng̃a bigáon. - -Gromo. = Orlot sa mg̃a cahoy, salingsíng̃an. - -Gropos. = Panápton, hilo, igagáma ng̃a ibótang sa mg̃a tinteróhan. - -Grosca. = Saoa, bitin ng̃a malála caáyo. - -Grosellero. = Cahoy ng̃a diótay. - -Groseramente. = Sa pagcaoaláy pagtáhod, ug catahá, sa pagcacólang sa -maáyong pagtódlo. - -Grosería. = Pagcaoaláy catahá ug pagtáhod. - -Grosero. = Mabága, bastos. * Táuo ng̃a oalá torlóan ug maáyo, ng̃a colang -sa pagtáhod ug catahá. * Borong, boquírnon, ihaláson loog. - -Grosor. = Cabalágon, guibágon sa bisan onsa. - -Grosura. = Pagcatámboc sa manteca, sa baboy, sa sebo, &c. - -Gruero. = Langgam ng̃a manágit. - -Gruesa. = Ang isip sa napólo ug dohá ca tinagpólo ug dohá, sa bisan -onsa, napólo ug dohá ca docenas. - -Grueso. = Dagcó, matámboc, sopang, sa dagcóng hosog. * Húna húna ng̃a -cabós, hamóbo. * Ang labíng dagcó ug malíg-on sa bisan onsa. - -Gruir. = Pagtíng̃og sa mg̃a talábon, sa mg̃a doong. - -Grulla. = Doong, talábon. - -Grullada. = Cadaghánan sa mg̃a opiciales sa justicia ng̃a magaobán obán -sa mg̃a alcalde, sa mg̃a gobernadorcillo, sa pagsóroy soroy nila sa -longsod. - -Grullo. = Alguasil, mananácop. - -Grumete. = Crumete, gomaláod, gomalayóng, táuo ng̃a magasílbi sa mg̃a -sacayán. - -Grumo. = Ang tobig, dogó, vino, &c., ng̃a natibúoc. * Bisan onsa ng̃a -natápoc, midóol ug nahagóot maíng̃on ng̃a ang mg̃a ubas sa bolíg, &c. * -Ang mg̃a odlot ug mg̃a salingsíng̃an sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. - -Gruñente. = Baboy. - -Gruñido. = Pagíoic, pagtíng̃og sa baboy. - -Gruñidor. = Ang nagaíoic. * Pagbagólbol, pagbagótbot. * Ang mang̃áoat sa -mg̃a baboy. - -Gruñir. = Ioic. * Bogóbol, bagótbot. - -Grupa. = Bangcúang, quinabangcuáng̃an, ang laoas sa cabayo nayon sa mg̃a -payod. - -Grupada. = Onos ng̃a dagcó sa olan ug hang̃in ng̃a mabáscog. - -Grupo. = Tapoc sa bisan onsa, sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp, sa mg̃a bató, -&c. - -Gruta. = Lang̃ob, bohó sa ilálom sa yota. - - - -GU - -Guacamayo. = Langgam sa América, maíng̃on ing̃on sa loro, papagayo. - -Guacia. = Cahoy ng̃a guing̃álan opód ug acacia, ug ang tagoc nia. - -Guachapear. = Pagbónal sa mg̃a tiil sa tobig ng̃a nadánao. * Pagtonóg sa -bisan onsa sa pothao, sa tombága, &c., ng̃a guicaloágan sa mg̃a langsang -ng̃a guilángsang. - -Guachapeli. = Cohoy sa Guayaquil ng̃a magáhi caáyo. - -Guadaña. = Songdan ng̃a hatáas, dagcó, halagpád ug balicó. * Galab, -sanggot. - -Guadañero. = Ang nagagálab sa dagámi sa guadaña. - -Guadapero. = Táuo, tanód ng̃a nagahátod sa can-on sa mg̃a táuo ng̃a -nang̃álab sa trigo, sa homáy, &c. - -Guadarnés. = Lugar ng̃a pagatipígan ug pagabotáng̃an sa mg̃a siya ug obán -pang mg̃a casangcápan sa mg̃a cabayo, ug ang táuo ng̃a magabántay niána. - -Guadramaña. = Bacac, limbong. - -Guardúa. = Cauáyan sa Perú ng̃a ponó sa tobig dapit sa solód. - -Gualda. = Tanóm, dagámi. - -Gualdrapa. = Panápton ng̃a guitábon sa mg̃a payod sa mg̃a cabayo. * -Tinábas ng̃a nabítay sa bisti sa mg̃a táuo. - -Gualdrapazo. = Paghámpac sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán sa mg̃a talároc sa -tiempo sa linao. - -Gualdrapear. = Pagbótang sa bisan onsa ng̃a mg̃a botang sa pagcasinohí, -ang olo sa usá dapit sa tiílan sa usá. - -Gualdrapero. = Ang guibistíhan sa mg̃a noog. - -Guanaco. = Mananáp dagcó pa sa cabayo, sa América. - -Guano. = Tanóm, dagámi sa América. * Iti sa usá ca calaínan sa mg̃a -langgam, ng̃a macúha sa mg̃a polo ng̃a guing̃ánlan ug Chinchas. - -Guantada. = Sagpá, tagpá, sombag. - -Guante. = Bisti sa mg̃a camót sa tiempo sa tognao, sa panápton con sa -panit, ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a solódlan ng̃a hingtóngdan sa mg̃a todlo. * -Camót. - -Guantería. = Lugar, baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a -guante. - -Guantero. = Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a guante. - -Guañin. = Boláoan ng̃a obos, sa diótay ng̃a bili. - -Guapear. = Pagpaquíta sa caísog, sa dagcóng cásing cásing, sa mg̃a -cahigayónan, sa mg̃a calisdánan. * Pagándac. * Pagparáyeg sa mg̃a bisti. - -Guapeza. = Caísog, gahóm sa cásing cásing sa mg̃a calisdánan. * Paráyeg -sa pagbisti. - -Guapo. = Cásing casíng̃an, maísog, ang oaláy cahárloc ug catáhap sa mg̃a -cadáot, sa mg̃a calisdánan. * Parayégon, ang̃áyan sa mg̃a bisti. * Ang -mahagúgma ug magaáli ali, ang magamorál sa mg̃a babáye. - -Guapote. = Táuo ng̃a maáyo, sa mahósay ng̃a boot, sa maáyong gaoi, -cagaoían. - -Guarda. = Bantay. * Pagcalában, pagcatábang, pagpadáng̃op. * Pagcatóman -sa batásan, sa catongdánan. * Ang binócot ng̃a nagaobán obán sa -pagbántay ug pagátang sa mg̃a laláqui ng̃a manolód sila sa mg̃a convento -sa mg̃a monja. - -Guardabosque. = Magbalántay, bantay sa mg̃a solóp. - -Guardacabras. = Baquero, bantay sa mg̃a canding. - -Guardacanton. = Holohalígueng hamóbo sa cota ng̃a ipadápat sa mg̃a -esquina, arón díli madáot sa mg̃a rueda sa mg̃a coche, sa mg̃a caro, mg̃a -galíng̃an, sa pagdalágan, pagtóyoc ug paglíso nila. - -Guardacartuchos. = Cajon cajon ng̃a pagasódlan sa mg̃a cartucho ng̃a ponó -sa pólvora. - -Guardacostas. = Ang sacayán ng̃a nagaláoang laoang, nagasoróy soróy sa -mg̃a dagat ng̃a hingtóngdan sa mg̃a pondóhan, arón díli magtomód ang mg̃a -sacayán ng̃a caáoay ug ng̃a nagalólan sa mg̃a manggad, &c., ng̃a guinadilí -sa hari. - -Guardadamas. = Táuo ng̃a may opicio sa mg̃a baláy sa mg̃a hari sa pagobán -obán ng̃a haróol sa coche ng̃a sináquian sa mg̃a dama, sa mg̃a babáye ng̃a -hamíli, ng̃a mg̃a sologóon sa asáoa sa hari, arón díli pagasoltíhan ug -pagacagoláan sa bisan cansa. * Táuo ng̃a magahípos ug magahósay sa mg̃a -casangcápan sa solód sa asáoa sa hari con sa haring babáye, sa human na -ang mg̃a piesta. - -Guardadamente. = Sa pagcatinágo, sa pagcacógui, sa dagcóng pagcabántay. - -Guardador. = Ang magabántay, ang magatípig, bomalántay, magbalántay, -mabantáyon, ang magahípos. * Ang macógi. * Mitinománon, ang magatóman -sa bisan onsa. * Ang hicáoan, ang daginótan. - -Guardajoyas. = Ang magabántay ug magahípos sa mg̃a hias sa mg̃a baláy sa -mg̃a hari, ug ang lugar ng̃a pagatipígan niána. - -Guardalado. = Sandígan ng̃a ibótang sa luyo ug sa luyo sa mg̃a tuláy arón -díli mahólog ang muágui. - -Guardamangier. = Pensa, lugar ng̃a pagabotáng̃an ug pagatipígan sa mg̃a -calán-on sa mg̃a baláy sa mg̃a hari, ug ang táuo ng̃a magabántay niána. - -Guardamanó. = Dayan dayan ng̃a guibótang sa polóan sa mg̃a espada ng̃a -macasalípod sa camót, ug macaságang sa mg̃a pagtágbas. - -Guardapolvo. = Panápton, papán, &c., ng̃a icatábon sa bisan onsa, arón -díli hológan sa agbon, sa hogao. - -Guardar. = Bantay, tipig, ayo. * Himáto, toman. * Hicao, daguínot. * -Sagang, licay. * Tagána, tagám, tahap. - -Guardario. = Langgam. - -Guardaropa. = Lugar ng̃a pagatipígan ug pagahipósan sa mg̃a bisti, sa mg̃a -panápton sa mg̃a baláy sa mg̃a hari, ug ang táuo ng̃a magabántay ug -magatípig sa mg̃a bisti. - -Guardatimones. = Ang mg̃a lothang ng̃a itáod sa mg̃a talambóan sa mg̃a olín -sa mg̃a sacayán, sa luyo ug sa luyo sa bansálan, sa timon. - -Guardería. = Pagcabántay. - -Guardia. = Bantay. * Cadaghánan sa mg̃a soldados con sa mg̃a táuo ng̃a -nonagbántay sa bisan cansa ug sa bisan onsa. - -Guardian. = Ang nagabántay, magatípig ug magahópot sa bisan onsa. * Ang -ponóan sa mg̃a convento sa caparían ni S. Francisco. - -Guardilla. = Pinoyánan, solód ng̃a catapósan sa mg̃a baláy ng̃a nayon sa -atóp. - -Guardin. = Pisi ng̃a igabítay ug igapogóng sa mg̃a tacop sa mg̃a pultahán -sa mg̃a lothang sa mg̃a sacayán. * Ang pisi ng̃a icapogóng sa timon. - -Guardoso. = Ang magabántay sa iang caogalíng̃on ng̃a pohónan, sa iang mg̃a -casangcápan, &c. * Táuo ng̃a hicáoan, daguinótan. - -Guarecer. = Paglában, pagtábang, pagságang, pagpadáng̃op. * Pagpalíg-on, -pagbántay, pagalíma, paghópot ug maáyo sa bisan onsa, arón madógay. - -Guarida. = Lugar ng̃a pagadángpan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a caoatán, &c. * -Lugar ng̃a pagaadtóan sa bisan cansa, sa masóbsob. * Dalángpan. - -Guarin. = Bactin ng̃a oláhi, catapúsan sa usá ca pagánac sa anáyon. - -Guarismo. = Tagsa ca número. - -Guarnecer. = Pagdáyan dáyan sa mg̃a bisti ug sa bisan onsa. * Paglobóng -sa mang̃a batóng mahál sa boláoan, sa salapí, &c. * Pagtáod sa mg̃a -pothao con tombága ng̃a ibótang sa polóan sa mg̃a espada, ng̃a salípdan ug -pagatagóan sa camót. * Pagbótang sa tapoc sa mg̃a soldados ng̃a tinórlo -sa ilang ponóan, sa pagbántay sa bisan onsang lugar. * Pagtáod sa mg̃a -casangcápan sa mg̃a cabayo, &c., sa pagbótar sa mg̃a coche. - -Guarnicion. = Dayan dayan ng̃a itápot sa mg̃a bisti, mg̃a tabil, &c. * -Bohó sa boláoan, sa salapí, &c., ng̃a pagaang̃áyan ug pagalóbng̃an sa mg̃a -motia, mg̃a batóng mahál, &c. * Mg̃a pothao con tombága ng̃a ibótang sa -polóan sa mg̃a espada ng̃a tagóan ug salípdan sa camót. * Mg̃a soldados -ng̃a tinórlo sa pagbántay sa bisan onsang lugala. * Mg̃a corea, &c., ng̃a -itáod sa cabayo, &c., sa paggóyod ug pagbótar sa mg̃a coche. - -Guarnicionero. = Ang magabóhat, magbóhat sa mg̃a guarnicion. - -Guarniel. = Poyo poyo sa panit ng̃a solórlan sa papel, sa salapí, &c. - -Guarra. = Baboy ng̃a baye. - -Guarro. = Baboy ng̃a laqui. - -Guaya. = Pagcabachó, pagcaagólo. - -Guayaba. = Bayábas. - -Guayabo. = Cahoy ng̃a mobong̃a sa bayábas. - -Guayacan. = Cahoy. - -Guayaco. = Cahoy ng̃a matágoc caáyo ug italámbal. - -Gubernativamente. = Sa pagbóot, sa paghócom, sa pagsentencia sa mg̃a -ponóan, sa díli pagatágdan ang mg̃a tolománon sa batásan, sa mg̃a leyes. - -Gubernativo. = Ang nahatong̃ód sa paghópot ug pagbóot sa mg̃a ponóan, sa -mg̃a hocom. - -Gubia. = Locob. - -Guedeja. = Mg̃a tapoc tapoc sa bohóc. * Ang mg̃a balahíbo sa leon, sa -iang liog. - -Guerra. = Aoay, pagpang̃óbat, paglális, pagsócol. * Pagcabátoc. - -Gerreador. = Ang magaáoay, ang mogóbat. - -Gerreante. = Idem. - -Gerrear. = Pagáoay, pagpang̃óbat, paglális, pagsócol. * Pagbátoc. - -Guerrero. V. Guerreador. - -Guerrilla. = Tapoc sa mg̃a soldados ng̃a magaóna sila sa paglacát, sa -pagpang̃íta sa caáoay ug sa pagpang̃óbat. - -Guia. = Magoóna, mando, magtotórlo, panogót. * Ogbos sa mg̃a cahoy ug -mang̃a tanóm. - -Guiador. = Idem hasta ogbos. - -Guiar. = Ona, mando, torlo. - -Guija. = Batóng diótay ug mahínlo. - -Guijarral. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a batóng magáhi ug mahínlo. - -Guijarrazo. = Pagbonó sa bató. - -Guijarreño. V. Guijarral. - -Guijarro. = Batóng magáhi ug mahínlo, bantíling, lagit, lag-it. - -Guijarroso. V. Guijarral. - -Guijeño. = Idem. * Magahí, matíga. - -Guijo. = Cadaghánan sa mg̃a batóng magámay ug magáhi, ng̃a icatámbac ug -icaáyo sa mg̃a cadalánan. - -Guijoso. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a bató ng̃a magamáy ug diótay. - -Guileña. = Tanóm. - -Guilla. = Panúig ng̃a guidaghánan sa homáy, sa maís, &c. - -Guillame. = Sepiyo ng̃a haíctin ng̃a pagagamíton sa mg̃a panday sa cahoy -con may quinahánglan. - -Guillote. = Ang tagía sa mg̃a baol. * Tapólan, táuo ng̃a díli macógui. * -Táuo ng̃a masáyon pagalimbóng̃an ug pagaólo olóhon. - -Guillotina. = Capandáyan ng̃a pagagamíton sa Francia sa pagpónggot, sa -pagpótol sa olo sa mg̃a saláan. - -Guillotinar. = Pagpatáy sa mg̃a táuo, sa pagpótol caníla so olo. - -Guinchar. = Pagtólpoc, pagsóntoc. - -Guincho. = Capandáyan sa pagsóntoc, sa pagtólpoc. - -Guinda. = Bong̃a sa España maíng̃on sa dagoay sa longboy, malalím caáyo. -* Pagcatáas sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán. - -Guindaleta. = Pisi sa pagcabága sa usá ca todlo. * Holohalígue ng̃a -pagabitáyan sa tinbáng̃an sa mg̃a panday sa salapí. - -Guindaleza. = Pisi ng̃a dagcó ug hatáas ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán. - -Guindamarina. = Timáan sa pagcahigála ng̃a nanagsighátag sa mg̃a sacayán -ng̃a nagacasógat sa dagat, sa pagpaóbus nila ug diriót sa ilang mg̃a -bandela. - -Guindar. = Pagbótang, pagtáod sa itáas sa bisan onsa. - -Guindilla. = Sile ng̃a mahálang caáyo, quilícot. - -Guindillo. = Tanóm sa mg̃a jardines. - -Guindo. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a guinda. - -Guiñada. = Pagcaquiló quiló, pagcalíray, pagcaquírhat. - -Guiñador. = Ang nagaquiló quiló, ang nagaquídhat. - -Guiñapo. = Panápton ng̃a noog. * Táuo sa malágsot ng̃a bisti, ng̃a -guibistíhan sa mg̃a noog. - -Guiñar. = Quiló, quidhat. * Paglíoag lioag, pagatóbang sa dolong sa mg̃a -sacayán sa loyo ug sa loyo. - -Guiñarol. = Ang guiquiló quilóan, ang guiquirhátan. - -Guiño. V. Guiñada. - -Guiñon. = Idem. - -Guion. = Ang crus ng̃a moóna sa mg̃a caparían, con magaprocesion sila, -cay ilang hingtóngdan ng̃a timáan. * Ang bandera ng̃a liníquit ng̃a ipaóna -sa mg̃a procesion. * Ang barlis ng̃a diótay ng̃a ibótang sa catapósan sa -dalan sa mg̃a solat, con díli ogáling mahorót ang tibúoc ng̃a polong. - -Guirigay. = Pinamólong ng̃a nabóloc, ng̃a malisód caáyo sabóton. - -Guirnalda. = Porong porong. - -Guisado. = Guinisál, linása, tinóla. - -Guisandero. = Ang magaguisál, ang magalóto sa mg̃a sod-an. - -Guisante. = Balátong ng̃a diot diot sa garbanso. - -Guisar. = Pagguisál, paglása, pagtóla, paglóto sa mg̃a sod-an. * Pagáyo, -pagsóhay, paghósay sa bisan onsa. - -Guiso. V. Guisado. - -Guisote. = Guinisál ng̃a díli maáyo, ng̃a colang sa lalím ug lamí. - -Guita. = Pisi, lobid ng̃a magamáy. - -Guitarra. = Guitarra, sesta. - -Guitarrero. = Ang magabóhat, magaáyo ug magabalígya sa mg̃a sesta. - -Guitarrilla. = Sestang diótay. - -Guitarrillo. = Idem. - -Guitarron. = Sestang dagcó. * Táuo ng̃a malaláng̃on, tampalásan. - -Guiton. = Táuo ng̃a tapólan, ng̃a naánad sa pagsóroy soroy sa mg̃a -calongsódan sa pagquiglímos, sa díli boot magcógui sa pagbóhat. - -Guitonear. = Pagsóroy soroy, pagtápol, paglícay sa pagbóhat. - -Guitonería. = Pagcasóroy soroy, pagcatápol. - -Gula. = Pagcaólit, pagcáon ug pagínom labí sa casaráng̃an. - -Guloso. = Ang mucáon ug moínom labí sa casaráng̃an. - -Gullería. V. Gollería. - -Gulloría. = Langgam ng̃a diótay. * V. Gollería. - -Gúmena. = Pisi ng̃a dagcó sa pagsácoat sa mg̃a sinípit ug sa bisan onsa -ng̃a mabóg-at, sa mg̃a sacayán. - -Gumía. = Hing̃aníban, puñal, baladao. - -Gurrufero. = Cabayo ng̃a malágsot ug sa daótan ng̃a batásan. - -Gurrumina. = Pagpaságad ng̃a guilabíhan. * Paghátag sa gusto sa -pagcalácad na sa hingtóngdan ng̃a asáoa. - -Gurrumino. = Ang bana ng̃a magapapaságad sa iang asáoa, ng̃a magapaquíta -canía sa guilabíhan ug sa díli tacós ng̃a pagpalángga. - -Gurullada. = Tapoc sa mg̃a táuo ng̃a nanagobán obán sa paglacát. - -Gurullo. = Ogdo sa bisan onsa. - -Gurupa. V. Grupa. - -Gurvio. V. Corvo. - -Gusanear. = Quibot quibot, quipot quipot. - -Gusanera. = Samad ug bisan onsa ng̃a guiódlan. * Cailíbgon ng̃a labí -macasámoc sa húna húna. - -Gusaniento. = Ang may olod, ang guiórlan. - -Gusano. = Olod. * Táuo ng̃a obos. - -Gusarapiento. V. Gusaniento. - -Gusarapo. = Mg̃a olod, mg̃a mananáp ng̃a magamáy, ng̃a nagacaláin lain ug -dagoay, ng̃a motóbo sa tobig ug sa mg̃a lugar ng̃a mabasá basá. * Oaya -oaya, oya oya. - -Gustable. = Ang nahatong̃ód sa ititiláo, itililáo. - -Gustadura. = Pagcatiláo, pagcatagámtam. - -Gustar. = Tiláo, tagámtam. * Pagbóot, paghigógma, pagpanghináot. - -Gustillo. = Pagcalalím. * Lamí ng̃a molomaísog, ng̃a mahabílin sa bába ug -sa totónlan sa bisan onsa ng̃a guicáon. - -Gusto. = Ititiláo. * Itililáo: ang usá sa lilíma ca balatían sa laoas. -* Ang lamí sa mg̃a calán-on. * Caíbog, panghimóot, calípay. * Pagbóot -ng̃a caogalíng̃on. - -Gustosamente. = Sa pagcalalím, sa pagcalamí. * Sa caogalíng̃on ng̃a -pagbóot. - -Gustoso. = Malalím. * Malipáyon, ang nalipáy, ang guiábot sa maáyong -boot. * Ang macalípay, macalíng̃ao, macalípat. - -Gutagamba. = Tagoc ng̃a malálag, sa oaláy bahó ug molomaáslom: silbi sa -pagtámbal ug sa pagpasínao sa mg̃a cahoy. - -Gutámbar. = Tagoc ng̃a malálag. - -Gutural. = Ang nahatong̃ód sa totónlan. - -Guturalmente. = Sa pagcasagóngsong. - - - - - - - - -H - - -HA - -Ha. = Abá, Abáa. - -Haba. = Tanóm ug ang iang bong̃a. * Mg̃a hobág hobág ng̃a magáhi ug -macatól usáhay. * Habas, hobág ng̃a motoróc sa bába sa mg̃a cabayo, &c., -ng̃a macaólang caníla sa pagcáon. - -Habano. = Tabaco ug bisan onsa sa Habana. - -Haber. = Dona, aróna, may, naa, anía. - -Haberado. = Arunáhan, salapían, salapiánon. - -Habichuela. = Judía, balátong. - -Hábil. = Quinaadmánon, mang̃ialáman, táuo ng̃a masáyon magabóhat sa bisan -onsa. - -Habilidad. = Caálam, quinaárman. * Pagcasáyon sa pagbóhat sa bisan -onsa. - -Habilitacion. = Pagcaásoy, pagcahímo sa bisan cansang táuo sa pagbóhat -sa bisan onsa. - -Habilitado. = Ang soldado ng̃a guitódlo ug guitógnan sa pagdáoat sa -salapí ug sa obán ng̃a quinahánglan sa mg̃a isigcasoldados nia. - -Habilitar. = Pagíla sa bisan cansa sa pagcatacós sa pagdáoat sa bisan -onsang opicio con sa lain ng̃a bohat. * Pagsángcap sa bisan cansa sa mg̃a -quinahánglan. - -Hábilmente. = Sa quinaádman, sa caálam, sa pagcaboótan, sa salabótan. - -Habitable. = Ang maáyo pagapóy-an. - -Habitacion. = Pinoyánan, pagapóy-an, guinpóy-an. - -Habitador. = Ang magapoyó, ang molópio sa bisan diin. - -Habitante. = Idem. - -Habitar. = Poyó, pagpoyó. - -Hábito. = Bisti ng̃a caogalíng̃on. * Ang bisti sa mg̃a Padreng religioso. -* Gaui, cagauían, batásan. - -Habitual. = Bisan onsa ng̃a guibáti, guihúna húna, guipamólong ug -guibóhat sa masóbsob, sa masócot, sa canónay, ug ang guican lamang sa -batásan, sa pagcaánad. - -Habitualmente. = Sa canónay, sa masóbsob, sa masócot, tong̃ód sa -batásan, sa pagcaánad. - -Habituar. = Anád, pagbatásan. - -Habitud. = Pagcaáng̃ay, pagcaóyon sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. - -Habla. = Pinamólong, ting̃og, tining̃ógan. - -Hablador. = Tigsoguílon, hinoguilánon, tabían. - -Habladorcillo. = Tolotabían. - -Habladorzuelo. = Idem. - -Habladuría. = Polong, soguílon, ng̃a caoang, ng̃a oaláy hingtóngdan, ng̃a -díli macaígo. - -Hablanchin. V. Hablador. - -Hablantin. V. Habladorcillo. - -Hablar. = Pagpólong, pagsoguílon, pagcagóla, pagsólti, pagtíng̃og. - -Hablilla. = Solosoguílon, bacac ng̃a nabolobántog sa longsod. - -Habon. = Hobág ing̃on sa dagoay sa habas. - -Haca. = Cabáyong diótay, hamóbo. - -Hacanea. = Cabayo dolodagcó sa haca ug dolodíot sa cabayong túod. - -Hacedero. = Ang maáyong pagaboháton, himóon, gamon. - -Hacedor. = Ang magabóhat, ang macagáma, ang macahímo, magbobóhat. * Ang -magabántay sa mang̃a cabalánan, sa mg̃a hayópan, &c. * Ang Dios. - -Hacendado. = Táuo ng̃a guidaghánan sa mg̃a yota ug sa mg̃a cabalánan. - -Hacendar. = Paghátag sa bisan cansa sa mg̃a yota con mg̃a cabalánan. * -Pagpálit sa mg̃a baol, mg̃a oma. - -Hacendera. = Bohat ng̃a pagatambóng̃an sa mg̃a táuong tanán sa longsod. - -Hacendero. = Ang macógi sa pagtóbo, sa pagdógang sa catigayónan sa iang -panimaláy. - -Hacendoso. = Macógi, cacoguíhan sa mg̃a catongdánan, ug sa pagpatigáyon -sa pohónan. * Mang̃ibohátan. - -Hacer. = Bohat, himo, gama. * Pagándam, pagtagána, pagpatigáyon. - -Hácia. = Dapit. - -Hacienda. = Ang yota ng̃a guibohátan. * Pohónan, cadaghánan sa mg̃a -manggad, sa mg̃a dona, sa mg̃a casangcápan. - -Hacina. = Tapoc sa mg̃a baat, sa mang̃a bogcos, sa mg̃a bináng̃an. - -Hacinador. = Ang magatápoc. - -Hacinamiento. = Pagcatápoc. - -Hacinar. = Pagtápoc, pagógdo, pagting̃ób, pagtígom. - -Hacha. = Candelang dagcó, calócod. * Ooásay, oásay, palácol. - -Hachazo. = Pagpócpoc, pagbónal sa oásay, sa palácol. - -Hachear. = Pagsápsap sa mg̃a cahoy sa oásay, sa palácol. - -Hachero. = Candelero ng̃a hatáas ng̃a pagatolpócan ug pagabotáng̃an sa mg̃a -candelang dagcó. * Ang magasápsap sa oásay. - -Hacho. = Soló. - -Hachon. = Idem. - -Hado. = Pagcatóman sa guibóot sa Dios cutob sa oaláy sinógdan. * -Guinicánan sa caayóhan ug sa cadaótan, ng̃a díli ang Dios, ing̃on sa -pagtóo sa mg̃a dioatáhan. - -Halagador. = Ang magaálam alam, ang mosámbag sa maáyong suguílon. - -Halagar. = Alam alam. * Pagpaquíta sa bisan cansa sa mg̃a timáan sa -maáyong boot, sa mg̃a polong con sa mg̃a bohat. * Pagólo olo. * Pagdáyeg. - -Halago. = Pagcaálam alam, bisan onsa ng̃a guibóhat ug guipamólong sa -pagpaquíta sa lain sa maáyong buot. * Pagcadáyeg. * Pagólo olo. - -Halagüeñamente. = Sa pagcaálam alam sa mg̃a polong ng̃a mahómoc, mahínay. - -Halagüeño. = Ang macaálam alam. * Ang macacábig sa pagcahómoc, sa -pagcahínay hinay, ang macabíhag sa cabobót-on, sa cásing cásing. - -Halar. = Pagbótar sa mg̃a pisi. - -Halcon. = Langgam ng̃a manágit. - -Halda. = Ang bisti ng̃a hatáas, saya, &c., cutub sa haoac hasta sa tiil. -* Poyo poyo, pontél ng̃a hatáas ug halagpád. - -Haldear. = Paglacát sa madalí sa mg̃a táuo ng̃a nanagbísti sa mg̃a bisting -hatáas. - -Halieto. = Langgam ng̃a manágit. - -Hálito. = Pagguinháoa ng̃a guincan sa bába sa mg̃a táuo ug sa mg̃a -mananáp. * Alísng̃ao, alísbo sa bisan onsa. * Paghoyóp ng̃a mahínay sa -hang̃in. - -Hallador. = Ang macáplag, ang macabálag, ang macaquíta. - -Hallar. = Quita, caplag, balag. * Tagbo, tabo, sogát. * Pagsolóng, -pagtán-ao. * Pagpaquigsáyod, pagsósi, pagíla guican sa maáyong paghúna -húna. - -Hallazgo. = Pagcáplag, pagquíta, paghibálag. * Ang hingquít-an, -hingcaplágan, hingbálgan. * Gala ng̃a ihátag sa tagía sa bisan onsa ng̃a -naoalá, sa nacáplag niána. - -Hamaca. = Doyan. - -Hamaquero. = Ang nagayáyong sa bisan cansa ng̃a payáyong sa doyan. - -Hambre. = Gotom. * Caíbog, ganas sa pagcáon. - -Hambrear. = Pagpagótom sa bisan cansa sa pagdilí canía sa mg̃a calán-on, -paggótom. - -Hambriento. = Ang guigótom, ang gotmon, ang gotómon. - -Hambron. = Idem. - -Hampo ó Hampon. = Maísog, mapíntas, cásing casíng̃an. - -Hanega. V. Fanega. - -Haragan. = Tapólan, ang nagalícay sa mg̃a cahágo, sa pagbóhat. - -Haranganamente. = Sa Pagcatápol. - -Haraganear. = Pagtápol, pagsóroy soroy, paglícay sa pagbóhat. - -Haraganería. = Pagcatápol, pagcalícay sa pagbóhat. - -Harapo. = Tinábas ng̃a bitay sa mg̃a bisti sa mg̃a táuo. - -Harina. = Binócboc. - -Harinado. = Binócboc ng̃a sináctan sa tobig. - -Harinero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa binócboc. - -Hartar. = Bosog, ponó. * Bodlay, aling̃ása, pool. - -Hartazgo. = Pagcabósog tong̃ód sa pagcáon ng̃a guilabíhan. - -Harto. = Ang nabósog. * Igo, sa pagcaígo sa pagcatóman. - -Hartura. = Pagcabósog. * Pagcadághan, cadaghánan, daghan, daghánan. * -Pagcatóman ng̃a hingpit sa bisan onsang caíbog, sa bisan onsa ng̃a -guipanghináot. - -Hasta. = Cutub. - -Hastío. = Pagcasóm-ol. * Pagcapóol. * Casocó, panoyó. - -Hatajar. = Pagbáhin sa mg̃a hayópan sa mg̃a panón. - -Hatajo. = Panón ng̃a diótay sa mg̃a hayópan. * Pagcadághan, cadaghánan. - -Hatear. = Paghípos sa bisan cansa sa iang bisti, pagándam sa balon ug -sa obán ng̃a mg̃a quinahánglan, sa magalacát. - -Hatería. = Ang balon ng̃a ihátag, igo sa pila ca adlao, sa mg̃a baquero, -sa mg̃a magbalántay sa mg̃a hayópan. * Ang mg̃a noog, mg̃a balon ug obán -pang mg̃a quinahánglan ng̃a guidála sa mg̃a baquero, sa pagbántay nila sa -mg̃a hayópan. - -Hatero. = Ang nagahátod sa balon sa mg̃a baquero, ug ang mg̃a mananáp ng̃a -pagabalsáhan niána. - -Hato. = Panón sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan. * Lugar ng̃a pagahoáyan ug -pagahigdáan sa mg̃a baquero, sa pagbántay nila sa mg̃a hayópan. * V. -Hatería hasta ang mg̃a noog. * Catilíngban, tapoc sa mg̃a táuo ng̃a -daótan, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan. * Pagcadághan, cadaghánan. - -Haya. = Cahoy ng̃a hatáas. - -Hayo. = Cahoy ug diótay, hamóbo, sa Indias. - -Haz. = Bogcos, baat, bináng̃an. - -Haza. = Yota ng̃a maáyo ng̃a pagabohátan ug pagapogásan. - -Hazaña. = Bohat ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an, banságon, bantógon. * -Buhat ng̃a mang̃íl-ad, daótan. - -Hazañero. = Ang magabóhat sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan. - -Hazañosamente. = Sa dagcóng cásing cásing, sa pagcating̃ála. - -Hazañoso. V. Hazañero. - -Hazmereir. = Táuo ng̃a tong̃ód sa iang dagoay ug batásan mahímo sia ug -hing̃alatáoan ug doláan sa obán. - -Hazteallá. = Pagcaísog sa gaui. - - - -HE - -He. = Agó, agá, agoróy. * Onsa? - -Hebdómada. = Semana, cadaghánan sa pitó ca túig. - -Hebdomadario. = Ang Padre ng̃a tinórlo sa pagsógod sa mg̃a pagpang̃ádye ug -sa pagtóman sa obán ng̃a mg̃a tolománon sa tagsa ca semana, sa coro sa -mg̃a catedral ug sa mg̃a conbento. - -Heben. = Táuo ug bisan onsa ng̃a oaláy polós. - -Hebilla. = Galong galong, sab-it sa pothao con sa tombága ng̃a -nagacaláin lain ug dagoay. * Saplot. - -Hebra. = Lugás, gobhay, nahot. * Guhay. - -Hecatomba, hecatombe. = Paghálad sa usá ca gatús ca baca, ng̃a -guipanaghálad sa mg̃a dioatáhan sa ilang mg̃a dios dios. - -Hechicería. = Bohat ng̃a bacácon, daótan, contra sa isigcatáuo, guican -sa gahóm sa yaoa, ing̃on sa pagtúo sa mg̃a táuo ng̃a obos ug ng̃a colang sa -salabótan. * Pagcalómay. - -Hechicero. = Lomáyan, ang nagabóhat sa mg̃a bohat ng̃a bacácon cay boot -magdáot sa isigcatáuo. * Táuo ng̃a tong̃ód sa iang catahóm ug pagcaáng̃ay -guihigógma sa obán, ug nagacábig ug nagabíhag sa cabobót-on ug cásing -cásing sa isigcatáuo. - -Hechizar. = Paglómay, pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a daótan, guican sa gahóm -sa yaoa, sa pagdáot sa isigcatáuo, sa iang laoas ug sa iang quinabóhi. -* Bisan onsa ng̃a magacábig ug magabíhag sa cabobót-on ug sa cásing -cásing sa táuo, tong̃ód sa pagcatahóm, pagcaníndot ug pagcaáng̃ay. - -Hechizo. = Bisan onsang bohat, ng̃a ang̃ay sa mang̃a dioatáhan. * Mg̃a -lana, mg̃a dahon, mg̃a gamót, &c., ng̃a guinagámit sa obán ng̃a mg̃a táuo, -sa pagdáng̃at sa ilang tuyo, somála sa ilang mg̃a toloúhan ng̃a bacácon. * -Dahóla, lomay, hoclog tanggal, tagádlom. * Táuo ug bisan onsa ng̃a tacós -ng̃a higogmáon, ng̃a moágao ug magabíhag sa cásing cásing sa mg̃a táuo, -tong̃ód sa pagcatahóm, pagcaníndot ug pagcaáñag nia. - -Hecho. = Bohat. * Salá, sayóp. * Bisan onsa ng̃a guiásoy, guisáyod ug -guisoguílon. - -Hechura. = Pagcabóhat. * Binóhat sa bisan cansa ug labí pa sa Dios. * -Pagcabótang sa bisan onsa, sa mg̃a laoas, sa mg̃a baláy, sa mg̃a bató, sa -mang̃a cahoy, &c. * Dagoay, baihon sa bisan onsa. * Ang sohol ng̃a ibáyad -sa mananáhi tong̃ód sa pagtahí sa bisan onsang bisti. - -Hedentina. = Bahó ng̃a daótan ug maísog, ug ang lugar ng̃a guibahóan. - -Heder. = Pagbahó sa mang̃íl-ad ug maísog ng̃a bahó, pagángso, pagpán-os, -paglángto, paglángsa, pagláng-og, pagánghit. * Pagbáng̃-og. - -Hediondamente. = Sa pagcabahó. - -Hediondez. = Pagcabahó. - -Hediondo. = Mobahó, &c. * Táuo ng̃a macasámoc, macabórlay, macaaling̃ása. - -Hedor. = Bahó ng̃a daótan ug maísog. - -Hegira. = Sinógdan sa pagísip sa mg̃a moros sa mg̃a túig, ng̃a mao cutub -sa pagcalágueu ni Mahoma sa longsod sa Meca ng̃adto sa Medina. - -Helada. = Pagcatibúoc sa vino, sa tobig, &c., guican sa dagcóng tognao. - -Heladizo. = Tobig, vino, &c., ng̃a matibúoc. - -Helado. = Ang mabógnao caáyo. * Táuo ng̃a hingcolbáan, ng̃a nating̃ála -caáyo. * Ang borong, ang boquídnon, ang díli maálam magatóbang sa -isigcatáuo. * Bisan onsa ng̃a natibúoc guican sa dagcóng tugnao. - -Helamiento. V. Helada. - -Helar. = Pagtibúoc sa tubig, sa vino, &c., tong̃ód sa tugnao ng̃a dagcó. -* Pagpahárloc, pagcólba sa bisan cansa. - -Helgado. = Táuo ng̃a guihinágan sa mg̃a ng̃ipon. - -Heliocopio. = Anteojo, salamín sa pagsolóng sa adlao. - -Heliotropio. = Tanóm sa Perú. - -Hembra. = Babáye, baye sa mg̃a mananáp. - -Hembrear. = Pagbóot sa mg̃a laqui sa mg̃a baye, paghigógma sa mg̃a laláqui -sa mg̃a babáye. * Paglíoat sa lonlon ng̃a mg̃a babáye, con mg̃a baye, con -sa daghánan ng̃a mg̃a babáye ug baye. - -Hemigránea. = Tampíhag. - -Hemisferio. = Ang tong̃á sa usá ca milíng̃in. - -Hemorragia. = Paghibólos, pagágui sa dogó sa bába, sa ilong, &c. - -Hemorroida. = Botbot. - -Hemorroide. = Idem. - -Hemorroo. = Saoa, halas, bitin. - -Henar. = Lugar ng̃a ponó sa dagámi ng̃a laya. - -Henchidor. = Ang magaponó, ang magadásoc, ang magagósa. - -Henchidura. = Pagcagósa, pagcaponó, pagcadásoc. - -Henchimiento. = Idem. - -Henchir. = Ponó, dasoc, gosa. - -Hendedor. = Ang magabóoac, magabádyet, magapalíqui, magapabalána, -magabís-ac, magapís-ac, magabásag, magalótac. - -Hendedura. = Balána, liqui, bis-ac, lotac, basag, gona. * Guang. - -Hender. = Idem, pagbóoac, pagguíhay, paggólay. - -Hendidura. V. Hendedura. - -Hendimiento. = Pagcabóoac, pagcalótac, pagcabalána, pagcalíqui, -pagcabís-ac, pagcapís-ac, pagcabásag, pagcagóna, pagcagóang, -pagcaguíhay, pagcagólay. - -Henil. = Lugar ng̃a pagatipígan sa dagámi ng̃a laya. - -Heno. = Dagámi ng̃a laya. - -Hepática. = Ng̃alan sa mg̃a tanóm ng̃a italámbal sa atáy. - -Herbáceo. = Ang nahatong̃ód sa dagámi. - -Herbajar. = Pagsolód sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan, sa lugar ng̃a may -daghan ng̃a dagámi, arón maning̃áoan. * Pagpaning̃áon sa mg̃a mananáp. - -Herbaje. = Cadaghánan sa mg̃a dagámi ug sa mg̃a tanóm ng̃a manoróc sa mg̃a -solóp. - -Herbajero. = Ang magaábang sa mg̃a dagámi, sa mg̃a calán-on sa mg̃a -mananáp. - -Herbario. = Ang macaíla sa gahóm sa mg̃a dagámi ug sa mg̃a tanóm. * -Cadaghánan sa mg̃a tanóm ug mg̃a dagámi ng̃a laya. - -Herbazal. = Lugar ng̃a guinatórcan sa mg̃a tanóm ug mg̃a dagámi. - -Herbecer. = Pagguítib, pagsógor sa pagtoróc sa mg̃a dagámi. - -Herbolado. = Ang guihílog sa dogá ng̃a malála sa mg̃a tanóm con sa -dagámi. - -Herbolario. = Ang mang̃íta ug magadaguínot sa mang̃a tanóm ng̃a italámbal, -sa oaláy quinaádman niána. - -Herborizar. = Pagbólong sa banua ug sa mg̃a solóp sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a -dagámi. - -Herboso. V. Herbazal. - -Heredad. = Yota ng̃a guibohátan, guibalánan, baol, cabalánan. - -Heredado. V. Hacendado. - -Heredar. = Pagdáoat sa cabílin, pagsonód. * Pagáoat, paghóad, paglíoat -sa mg̃a anac sa ilang mg̃a tigúlang, sa mg̃a bohat ng̃a maáyo con daótan, -sa ilang gaui, sa ilang batásan. - -Heredero. = Manononód, ang modáoat sa cabílin. * Ang nagahúad, minonót -ug milíoat sa mg̃a batásan sa iang mg̃a tigúlang. - -Hereditario. = Ang nahatong̃ód sa cabílin. * Ang mg̃a batásan ng̃a maáyo -con daótan, ang mg̃a saquét, &c., ng̃a guihóad sa mg̃a tigúlang, sa mg̃a -guinicánan. - -Hereje. = Ang cristianos ng̃a díli mutóo sa obán ng̃a mg̃a toloóhan sa -santa Iglesia, ng̃a guisógo ug guitórlo sa Dios. - -Herejía. = Sayóp, sa tinóyo sa boot, contra sa toloóhan sa santa -Iglesia ug sa mg̃a matúod ng̃a cristianos. - -Herencia. = Gahóm sa pagdáoat sa cabílin ng̃a guibílin sa bisan cansa, -sa horas sa iang icamatáy, sa pagcamatáy nia, sa iang camatáyon. * -Cabílin ng̃a pagadaoáton. - -Heresiarca. = Táuo ng̃a guinicánan sa bisan onsa ng̃a herejía. - -Herético. = Ang nahatong̃ód sa herejía. - -Herida. = Samad. * Casámdan, nina. - -Herido. = Ang guisamad, samálan, sinamálan. - -Heridor. = Ang nagasámad. - -Herimiento. = Pagcasámad. - -Herir. = Pagsámad, pagbonó, pagsóntoc, pagtóctoc, pagtígbac, pagtácbas, -pagtígbas. * Pagdáot, sa dong̃og, ug pagyógot, pagsáquet sa isigcatáuo. -* Pagbónal, paglámbos, paglátos, pagpócpoc. * Pagíoag sa adlao sa iang -mg̃a casólao. * Pagcáblit sa órgano, sa arpa, sa sesta, &c. - -Hermafrodita. = Táuo ng̃a may quinatáuo sa pagcalaláqui ug sa -pagcababáye. - -Hermana. = Sinína. * Gunting. * Dalónggan. - -Hermanable. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a igsóon, ang masáyon mahiósa. - -Hermanablemente. = Sa pagcamagsúon. - -Hermanar. = Paghiósa, pagting̃ób, pagáng̃ay sa bisan onsa. - -Hermandad. = Pagcamagsúon. * Pagcahigála, pagcaábian, pagcahiósa sa mg̃a -cabobót-on. * Pagcaíng̃on, pagcaáng̃ay sa mg̃a botang. * Catilíngban sa -mg̃a táuo ng̃a nanaghiósa sila sa pagtúman sa mg̃a botang ng̃a maalampóon -ug sa calóoy, sa isigcatáuo. - -Hermanear. = Pagtáoag sa bisan cansa sa ng̃alan sa igsúon. - -Hermano. = Igsúon. * Ang religioso ng̃a oldog ug donado sa mg̃a caparían. -* Ang sacop sa mg̃a cofradía con hermandad. - -Hermosamente. = Sa pagcatahóm, sa pagcaníndot, sa pagcaáñag, sa -pagcaáyo sa pagcaáng̃ay, sa pagcahíngpit. - -Hermosear. = Pagtahóm, pagdáyan dayan. - -Hermoso. = Matahóm, maníndot, maáñag, maáyo oyámot, mahíngpit, toman -caáyo. * Bilírhon, hamíli, mahál. - -Hermosura. = Catahóm, catahóman, pagcaníndot, pagcaáñag, pagcaáng̃ay. - -Hernia. = Dagcóng lagáy, daloac. - -Hernioso. = Ang may dagcóng lagáy, daloácan. - -Herodes á Pilato (andar de). = Pagábot sa labíng daótan, pagpíli sa -pinilían. - -Héroe. = Táuo ng̃a banságon, bantógon, cating̃aláhan, hibólng̃an tong̃ód sa -iang mg̃a bóhat. - -Heroicidad. = Bohat ng̃a cating̃aláhan ug hibólng̃an. - -Heróico. V. Héroe. - -Heroina. = Babáye ng̃a hamíli, bilídhon, mahál, cating̃aláhan tong̃ód sa -iang mg̃a bohat. - -Heroismo. = Pagcadághan sa mg̃a bohat ng̃a macahímo sa bisan cansang táuo -ug cating̃aláhan, banságon ug bantógon. - -Herpes. = Cascaro, bon-i, aláp-ap. - -Herrada. = Timba, cabo. - -Herradero. = Ang magamarca sa mg̃a hayópan sa mg̃a mananáp, ug ang lugar -ng̃a pagamarcáhan. - -Herradura. = Pothao ng̃a holohalágpad ug balicó, ng̃a itáod ug ilángsang -sa cocó sa mg̃a cabayo, dapit sa obus ug sa itolónob nila. - -Herraje. = Cadaghánan sa mg̃a pothao ug sa mang̃a guinamíton ng̃a pothao, -ng̃a quinahánglan sa pagbóhat sa bisan onsa, mang̃a langsang, mg̃a -yaoíhan, &c. - -Herramental. = Sorlánan sa mg̃a capandáyan. - -Herramienta. = Capandáyan, cadaghánan sa mg̃a capandáyan. * Mg̃a ng̃ipon. - -Herrar. = Paglánsang sa mg̃a pothao sa cocó, sa itolónob sa mg̃a cabayo, -&c. * Pagmárca sa pothao ng̃a guibága sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan. - -Herrería. = Salsalán. * Ang opicio sa pagcamananálsal sa pothao. * -Banha, sabá ng̃a dagcó, pagsínggit ng̃a mabóloc. - -Herrerico. = Langgam ng̃a diótay. - -Herrero. = Mananálsal sa pothao. - -Herreron. = Mananálsal ng̃a baol, ng̃a díli maálam caáyo. - -Herreruelo. = Langgam. - -Herrete. = Caoat, dagom ng̃a icatóhog sa mg̃a bohó sa mg̃a sinta, sa mg̃a -saguioálo, &c. - -Herrezuelo. = Pothao ng̃a diótay. - -Herrumbrar. = Paghátag sa lalím sa tayá sa vino con sa tobig. - -Herrumbre. = Tayá, boay. - -Herrumbroso. = Ang guitayá. - -Herventar. = Pagpabócal sa bisan onsa. - -Hervidero. = Pagcaalimbócad, ug ang tonóg sa vino, tubig, &c., con -magabócal na. * Tobóran ng̃a pagaolbóhan ug pagaalimbocáran sa tobig. * -Pagcahágong, pagcadághong sa doghan sa obán ng̃a mg̃a táuo ng̃a malisód -sila magguinháoa. - -Hervir. = Bocal, alimbócad. * Pagbolá, pagbálod sa dagat. - -Hervor. = Pagcabócal sa tobig, sa vino, &c. * V. Hervidero. * -Pagalimbócad sa tobig sa dagat, sa mang̃a danao, &c. * Pagcaínit sa mg̃a -cailíbgon sa mg̃a báta pa. - -Heterogéneo. = Ang nahímo sa mg̃a bahin ng̃a nagacaláin lain. - -Hética. = Hilánat ng̃a macalóya caáyo ug macahorót sa maghínay hinay sa -gahóm, sa cosóg sa laoas. - -Hético. = Ang mobáti sa saquét sa hética. * Ang maníoang caáyo. - -Hetiquez. = Saquét sa hética. - -Hez. = Lalog, lonoc, nalog, bas-og. - - - -HI - -Híadas. = Tapoc sa mg̃a bitóon sa timáan sa Lang̃it ng̃a guing̃álan ug -Tauro. - -Hibernal. = Ang nahatong̃ód sa tiempo sa tugnao. - -Hibierno. V. Invierno. - -Híbrido. = Mananáp ng̃a lioat sa nagacaláin lain ng̃a guinicánan, maíng̃on -sa guing̃álan ug mulo ng̃a lioat sa cabayo ug borricong baye. - -Hidalgamente. = Sa pagcaháoan, sa pagcapotóng sa cásing cásing, sa -pagcalólot. - -Hidalgo. = Táuo sa guinicánan ng̃a mahál, hamíli ug bilírhon. * Táuo sa -maháoan ug potóng ng̃a cásing cásing. - -Hidalgon. = Idem. - -Hidalgote. = Idem. - -Hidalguejo. = Táuo ng̃a lioat sa limpio ug maáyong guinicánan apan -pobres, hang̃ol ug sa díli mabántog ng̃a ng̃alan. - -Hidalguete. = Idem. - -Hidalguía. = Pagcahímtang sa táuo ng̃a dato, hamíli ug mahál. * -Pagcalólot. * Pagcaháoan, pagcapotóng sa boot. - -Hidra. = Saoa, halas, bitin. - -Hidráulica. = Quinaádman ng̃a magaásoy sa pagpadápit ug sa pagtáas sa -mg̃a tobig. - -Hidráulico. = Ang maálam sa hidráulica, ang nahatong̃ód sa hidráulica. - -Hidria. = Tolotibór, sorlánan sa vino, sa tubig, &c., sa yota. - -Hidrofobia. = Pagcalícay, pagcadomót sa tobig, sa mg̃a mananáp con sa -mg̃a táuo ng̃a guipamáac sa mg̃a mananáp ng̃a nabóang. * Saquét ng̃a -guing̃álan sa rabia, sa cabóang. - -Hidrófobo. = Ang mubáti sa saquét ng̃a guiíng̃on carón, ang guipáac sa -mg̃a mananáp ng̃a nabóang. - -Hidrogogia. = Quinaárman sa pagpátag sa mg̃a tubig. - -Hidrografía. = Quinaárman ng̃a magaásoy sa pagcabótang sa mg̃a tobig ug -sa dagat, sa pagbóhat sa mg̃a mapa ng̃a casayóran sa mg̃a sológ, sa mang̃a -pagtáob ug paghonás, sa mg̃a tacót ug mg̃a pasil, sa mg̃a loog, sa mg̃a -laoígan, &c., sa dagat, arón hingbalóan sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy. - -Hidrógrafo. = Ang maálam sa hidrografía. - -Hidromancía. = Toloóhan ng̃a bacácon, tong̃ód sa mg̃a timáan sa tobig. - -Hidromántico. = Ang mutóo sa mg̃a toloóhan ng̃a bacácon tong̃ód sa mg̃a -timáan sa tubig. - -Hidropesía. = Saquét ng̃a guican sa oháo ng̃a mabáscog. - -Hidrópico. = Ang mobáti sa hidropesía. * Ang díli mabósog guihápon. - -Hiedra. = Tanóm, balágon ng̃a nagatápot, nagacoyátot sa mg̃a pared, sa -mg̃a cahoy, &c. - -Hiel. = Apdo. * Pagcapáit. - -Hielo. = Tubig ng̃a natibúoc tong̃ód sa dagcóng tugnao. * Pagcacólba sa -boot. - -Hiemal. = Ang nahatong̃ód sa tiempo sa tugnao. - -Hiena. = Mananáp ng̃a ihálas ug maísog uyámot, sa Asia ug sa África. - -Hieros. = Tanóm. - -Hierrecico. = Pothao ng̃a diótay. - -Hierro. = Pothao. - -Higa. = Dayan dayan sa azabache sa pagcadágoay sa camót ng̃a guibítay sa -laoas sa mg̃a báta. - -Higadillo. = Atáy sa mg̃a langgam, sa mg̃a isda ug sa obán pang mg̃a -mananáp ng̃a diótay. - -Hígado. = Atáy. * Gahóm, cosóg, caísog. - -Higiene. = Quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa pagpatigáyon sa bisan onsa ng̃a -macaáyo ug ang̃ay sa quinabóhi, ng̃a icabátoc sa mg̃a saquét. - -Higo. = Higos. - -Higuera. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a higos. * Del infierno. = Tang̃an -tang̃an. - -Higueron. = Cahoy ng̃a dagcó, sa América. - -Hijastro. = Hináblos. - -Hijo. = Anac. - -Hijodalgo. V. Hidalgo. - -Hijuela. = Tinábas ng̃a idógang sa bisti ug sa bisan onsang panápton ng̃a -haíctin, arón mahalagpád. * Panápton ng̃a laro ug magáhi gahi, ng̃a -icatábon sa bába sa calis sa pagmisa sa mg̃a Padre. * Alaguían, balaháan -ng̃a diótay sa tubig. * Dalan ng̃a diótay ng̃a nagacóros ug nabalábag sa -mg̃a dalan ng̃a dagcó. * Camatoódan ng̃a ihátag sa mg̃a manononód sa táuo -ng̃a namatáy, arón hingbalóan sa tagsa tagsa sa cabílin ng̃a nahatong̃ód -caníla, ug ang maong cabílin. - -Hila. V. Hilera. * Tináe ng̃a magamáy. * Pagcabílic. * Mg̃a logás ng̃a -guicóha sa panápton ng̃a guibádbad, sa pagbótang ug pagtámbal sa mg̃a -samad. - -Hilacha. = Pinótol ng̃a hilo ng̃a nacáscas sa panápton. - -Hilada. V. Hilera. * Tagsa ca pagtaláy sa mg̃a bató, sa mg̃a ladriyo, -&c., sa mg̃a cota. - -Hiladillo. = Sintas sa hilo con sa igagáma ng̃a haíctin. - -Hilado. = Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a binílic. - -Hilador. = Ang magabílic. - -Hilandero. = Idem. * Lugar ng̃a pagabilícan. - -Hilar. = Bilic. * Pagbóhat sa mg̃a olod ug sa mang̃a laoa laoa sa ilang -mg̃a balay balay, sa pagípon nila sa mg̃a logás ng̃a guigáma nila. * -Paghúna húna sa maáyong pagcatóltol. - -Hilaza. V. Hilada, desde tagsa ca. * Hilo ng̃a díli topóng, ng̃a may -pagcanípis ug pagcabága. * Hilo ng̃a igahábol sa bisan onsang hablon. - -Hilera. = Taláy, taláytay. - -Hilero. = Timáan ng̃a maquíta sa dagat ug sa mg̃a sobá sa guiaguían sa -mg̃a sológ. - -Hilo. = Hilo. * V. Hebra. * Caoat ng̃a manípis ng̃a binótong. * -Pagcadalígdig ng̃a diótay, manípis, sa tubig, sa dogó, &c. * -Pagcasómpay, pagcadáyon sa soguílon, sa oáli, &c. * Lugás ng̃a icagáma -sa mang̃a olod ug sa mg̃a laoa laoa sa ilang mg̃a baláyan. - -Hilvan. = Pagcahalóghog, pagcadoláhot. - -Hilvanar. = Pagdoláhot, paghalóghog. * Pagbóhat sa bisan onsa sa madalí -caáyo. * Paghóna húna sa pagbóhat sa bisan onsa. - -Himeneo. = Pagcasál. - -Himno. = Pagcanta, paggóya goya ng̃a ipahanong̃ód sa Dios ug sa mg̃a -santos. - -Hincadura. = Pagcatólpoc, pagcalánsang, pagcaógdoc, pagcabógsoc, -pagcatonóc, pagcasóntoc. - -Hincapié. = Sicad, pagcasícad, pagpanícad. - -Hincar. = Tolpoc, lansang, ogdoc, bogsoc, tonóc, sontoc. - -Hincha. = Domót, daótan ng̃a boot. - -Hinchadamente. = Sa pagcahobág. - -Hinchado. = Palábi labíhon. * Soguílon, oáli, &c., ng̃a sináctan sa -mang̃a polong ng̃a díli macaígo, ng̃a oaláy hingtóngdan. - -Hinchar. = Pagponó sa hang̃in sa bisan onsa ng̃a oaláy solód. * Paghobág, -pagbotód, paglámhong, paglámhoy. * Pagpalábi labi. * Hopong. - -Hinchazon. = Hobág, cabotód, calámhong, calámhoy. * Pagpalábi labi, -pagcadagcó sa boot, sa cásing cásing. * Pagcahópong. - -Hinojo. = Tanóm ng̃a mahomót, ug hasta ang iang bong̃a ng̃a maíng̃on ing̃on -sa anís. - -Hipar. = Sod-oc, siclo. * Pagháng̃os, pagónto, pagbórlay, pagcotás -tong̃ód sa dagcóng bohat. * Pagíbog pagpanghináot sa minatúod, sa bisan -onsa. - -Hiperdulía. = Pagtáhod cang María Santísima, pagsíngba ng̃a nahatong̃ód -cang María Santísima. - -Hipo. = Sod-oc, siclo. * Caíbog ng̃a dagcó sa bisan onsa. * Domót, -daótan ng̃a boot sa lain. - -Hipocondría. = Saquét ng̃a nahamótang sa pagcabotód sa tian, sa -pagcadíli mahílis sa quináon, guican sa casobó ug camíng̃ao ng̃a dagcóan. - -Hipocondríaco. = Ang mobáti sa saquét sa hipocondría. - -Hipocóndrico. = Ang nahatong̃ód sa hipocondría. - -Hipocrás. = Ilímnon ng̃a magáma sa vino, asúcar con calámay, canela ug -sa obán pang mg̃a panácot ng̃a mahomót. - -Hipocresía. = Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcasalingcápao, sa -pagcatalonháyag. * Pagcadayág sa bisan onsa sa pagcabátoc sa matúod. - -Hipócrita. = Ang magabóhat ug mamólong sa salingcápao, sa -pagcatalonháyag lamang, labon ng̃a halayó caáyo ang anáa sa iang húna -húna. * Pagbóhat ug pagpamólong sa díli oyon, sa díli ang̃ay sa guihúna -húna. - -Hipócritamente. = Sa pagcasalingcápao, sa pagcatalonháyag. - -Hipócrito. V. Hipócrita. - -Hipoteca. = Baláy con yota ng̃a ihátag sa otáng̃an sa guiotáng̃an nia, -hasta ng̃a magbáyad sa iang otang. - -Hipotecar. = Paghátag sa otáng̃an sa guiotáng̃an nia sa iang baláy con -baol, hasta ng̃a magbáyad sa otang nia. - -Hirco. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa canding ng̃a ihálas. - -Hirviente. = Ang mubócal. - -Hisca. = Dogá ng̃a mahágcot sa pagcóha sa mang̃a langgam. - -Hiscal. = Pisi sa totólo ca labid. - -Hisopada. = Pagcasáblig sa tobig. - -Hisopar. = Pagsáblig sa tobig. - -Hisopillo. = Panápton ng̃a liníquit ug ng̃a pagaholóman sa tobig, sa -sabáo, sa vino, &c., sa pagpaínom sa mg̃a masaquét ug sa pagpabógnao sa -ilang totónlan. * Tanóm. - -Hisopo. = Tanóm, dagámi. * Cahoy ng̃a hamóbo ng̃a guibotáng̃an sa usá ca -tomóy sa mg̃a balahíbo sa baboy con sa cabayo, con sa usá ca malíng̃in -ng̃a tombága ng̃a binóho bohóan, sa pagsáblig sa mg̃a Singbahán ug sa -bisan diin sa tubig ng̃a bendita. - -Hispánico. = Ang nahatong̃ód sa España. - -Hispano. = Ang natáuo sa España. * Ang nahatong̃ód niíning Guinharían. - -Híspido. = Bisan onsa ng̃a maháit. - -Histérico. = Coyáp. - -Historia. = Soguílon sa ng̃atanán ng̃a nahitábo sa canhing tiempo ug sa -mg̃a bohat ng̃a tacús ng̃a timaánan. * Soguílon, pananglétan ng̃a guimáo -mao. * Casayóran sa pagcabótang sa mg̃a mananáp, sa mg̃a cahoy ug mg̃a -tanóm. * Pagcabíquil sa mang̃a cabobót-on. - -Historiado. = Piníntal ng̃a guibotáng̃an sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a -laráoan con dagoay. - -Historiador. = Ang nagasólat sa historia. - -Historiar. = Pagsólat sa historia, paggáma sa mang̃a soguílon. * -Pagpíntal sa papel, sa papán, sa panápton, &c., sa nahitábo sa canhing -tiempo. - -Historieta. = Soguílon ng̃a oaláy hingtóngdan ug cahológan. - -Historiógrafo. V. Historiador. - -Histrion. = Táuo ng̃a magapacaláin sa bisti sa mg̃a dola sa cadaigánan. - -Hita. = Lansang ng̃a diótay, laro ug sa oaláy olóhan. - -Hito. = Mojon, halígueng cota ng̃a hamóbo, ng̃a guibótang arón hingbolóan -sa mg̃a táuo ng̃a nanaglacát sa pagadolóng̃an sa mg̃a dalan, ug sa -pagtimáan sa mg̃a caotlánan sa yota. - - - -HO - -Hobachon. = Táuo ng̃a matámboc ug sopang, apan malóya sa pagbóhat. - -Hocicada. = Pagcahilugcapá, pagcasocámod, pagcahidagpá. - -Hocicar. = Paghilugcapá, pagcasocámod, paghidagpá, paghidagmá. - -Hocico. = Song̃ad, iolóng̃ad, icaóng̃ad, song̃ó. * Bába sa mg̃a táuo ng̃a -guidagcóan sa mg̃a ng̃abil. * Nauong. * Pagcacolíot, pagcasocó. - -Hocicudo. = Mananáp sa dagcóng song̃ad, song̃ó. - -Hocino. = Capandáyan sa pothao ng̃a quinalaháan ug maháit, maíng̃on sa -dagoay sa sanggot, galab ng̃a diótay. - -Hogaño. = Carón tuíga, niíning túig ng̃a atóbang, ng̃a nagalacát. - -Hogar. = Dapóg, abó. * Baláy, pinoyánan. - -Hogaza. = Tinápay ng̃a dagcó. - -Hoguera. = Daob, pagcasiláb, dagcóng siga. - -Hoja. = Dahon. * Ang espada lamang, ang cales, campílang, sondang, -bangcao, &c., sa oaláy polóan ug togdánan. * Tagsa ca pecas sa mg̃a -tacop ug mg̃a talambóan. * Pothao, tombága, &c., ng̃a halagpád ug -manípis. * Tagsa ca papel sa mg̃a libro, sa mg̃a cuaderno, &c. - -Hojalatero. = Ang magabóhat sa bisan onsa, sa hoja de lata. - -Hojaldrado. = Inojáldre, ang may dagoay sa ojaldre. - -Hojaldrar. = Pagbóhat sa ojaldre. - -Hojaldre. = Tinápay ng̃a sináctan sa manteca ug sa asúcal con calámay -ng̃a nagáma sa mg̃a dolodáhon ng̃a haíctin, manípis ug liníquit. - -Hojaldrista. = Ang magabóhat sa mg̃a ojaldre. - -Hojarasca. = Cadaghánan sa mg̃a dahon ng̃a natágas sa mg̃a cahoy. * Bisan -onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a oaláy polós. * Mg̃a polong ug mg̃a pagsáad ng̃a -oaláy hingtóngdan ug cahológan, ng̃a bacácon. - -Hojear. = Pagágui agui sa madalí sa mg̃a dahon sa mg̃a libro con mg̃a -cuaderno. * Pagbása sa madalí sa mg̃a bahin sa mg̃a libro. * Pagbácbac sa -mang̃a tombága arón nipíson ug boháton ug mg̃a dahon. - -Hojoso. = Ang guidaghánan sa mg̃a dahon. - -Hojudo. = Idem. - -Hojuela. = Dahon ng̃a manípis caáyo, hatáas ug haíctin, sa boláoan, sa -salapí, &c. - -Hola. = Nan, hoy, ¿onsa quiní? ¿onsa caná? ¿onsay? ¿onsa ba cadto? - -Holanda. = Panápton ng̃a putíon ng̃a pino, manípis caáyo. - -Holandilla. = Panápton ng̃a igasápao sa mg̃a bisti. - -Holgachon. = Táuo ng̃a maánad sa pagcáon ug pagsoróy soroy lamang, sa -oaláy buhat, tiglíbod libod. - -Holgadamente. = Sa pagcalóag. - -Holgado. = Ang oaláy buhat. * Ang dagcó, ang halóag. - -Holganza. = Pagpahóoay, pagcaoaláy cabórlay. * Calípay, dola, -paghimáya, maáyong buot. - -Holgar. = Pagpahamórlay, paghóoay. * Pagtápol, paglícay sa pagbóhat. - -Holgazan. = Tapólan, ang díli mahagógma magbóhat, ang magalícay sa -cahágo, tigsóroy soroy, tiglíbod libod. - -Holgazanear. V. Holgar, desde pagtápol. - -Holgazanería. = Pagcatápol, pagcalícay sa pagbóhat, sa mg̃a cahágo. * -Pagcasóroy soroy. - -Holgorio. = Piesta, caling̃áoan, calípay, dula. - -Holgura. = Idem. - -Holocáusto. = Paghálad sa mg̃a judíos. - -Hollar. = Tonób. * Pagpasipála, pagtámay, pagyóbit sa isigcatáuo. - -Hollejo. = Panit sa obán ng̃a mg̃a bong̃a. - -Hollin. = Anóos. - -Holliniento. = Ang guianoósan. - -Hombracho. = Táuong laláqui ng̃a matámboc, hatáas, sopang ug sa dagcóng -hosog. - -Hombre. = Táuo ng̃a laláqui. - -Hombrear. = Pagpacalaláqui sa mg̃a báta pa. - -Hombrecico, llo, to. = Laláquing diótay. * Tanóm ng̃a nagacoyátot sa mg̃a -pared ug sa mg̃a cahoy. - -Hombrillo. = Tinábas sa panápton ng̃a icalíg-on sa mg̃a abága sa mg̃a -sinína. - -Hombro. = Abága. - -Hombron. V. Hombracho. * Laláqui sa maáyong batásan. * Batid ug -cosógon. - -Hombronazo. = Idem. - -Hombruno. = Ang nahatong̃ód ug ang maíng̃on sa laláqui. - -Homenaje. = Pagpanómpa ng̃a pagaboháton sa pagtáhor ug pagsílbi sa hari -con sa agálon. * Pagsingba, pagtáhor, pagsógot. - -Homicida. = Ang magapatáy sa isigcatáuo. * Ang macamatáy sa táuo. - -Homicidio. = Pagcapatáy, pagcabonó sa isigcatáuo. - -Homilía. = Pagoáli, oáli sa pagásoy sa mg̃a táuo sa nahatong̃ód sa -religion. - -Homiliario. = Librong sinolátan sa mang̃a homilía. - -Hominicaco. = Laláqui sa daótan ng̃a dagoay. - -Homólogo. = Mg̃a polong ng̃a magacaláin lain sa pagsángpot, apan sa usá -lamang ca cahológan ug hingtóngdan. - -Honda. = Salápid, pisi ng̃a igabonó, igasalibáy sa mg̃a bató. - -Hondamente. = Sa pagcahalálom. * Sa hatáas oyámot ng̃a pagásoy, -pagpamólong, paghúna húna. - -Hondazo. = Pagcabonó, pagcasalibáy sa bató, sa honda. - -Hondero. = Soldado ng̃a nacagámit sa honda, sa canhing tiempo, sa -pagpang̃óbat. - -Hondillo. = Mg̃a pinótol ng̃a panápton ng̃a icagáma sa balát-ang sa mg̃a -calsones. - -Hondo. = Halálom. - -Hondon. = Sampot, sampótan sa bisan onsa; sa bocág, sa saro, sa boteya, -sa balóyot, &c. * Ang matá sa mg̃a dagom. - -Hondonada. = Yota ng̃a halálom, sapá. - -Hondura. = Pagcahalálom. - -Honestamente. = Sa pagcaólay, sa pagcacastos. * Sa pagcatahá, sa -pagcatáhod. - -Honestar. = Pagtáhod, pagtahá. - -Honestidad. = Pagcacastos, pagcaólay pagcabóg-os. * Pagcahósay sa laoas -sa táuo, sa iang pagbóhat ug mg̃a paglihoc. * Pagpamólong sa mg̃a polong -ng̃a ang̃ay sa pagcaboótan. - -Honesto. = Ang maáyo. * Táuo ng̃a mahagógma sa pagcacastos, ng̃a olay, -bog-os, sa mahósay ng̃a batásan. * Bisan onsa ng̃a matárong, ng̃a ¡go sa -cataróng̃an. - -Hongo. = Ohong, libgos, poclilay. - -Honor. = Catahóran, catahá. * Dong̃og, maáyong ng̃alan. * Pagcacastos, -pagcaólay sa mg̃a babáye. * Opicio con pagcahímtang ng̃a dagcó, mahál. - -Honorable. = Talahóron. - -Honorablemente. = Sa catahóran, sa maáyong ng̃alan ug dong̃og. - -Honorario. = Ang mohátag sa maáyong dong̃og sa bisan cansa. * Sohol ng̃a -ihátag sa bisan cansa tong̃ód sa mg̃a bohat nia. - -Honoríficamente. V. Honorablemente. - -Honorífico. V. Honorario, hasta sohol. - -Honra. = Dong̃og ng̃a maáyo, maáyong ng̃alan. * Pagcacasto, pagcaólay sa -mg̃a babáye. * Pagámpo sa cadaigánan tong̃ód sa calág sa mg̃a minatáy. - -Honradamente. = Sa maáyong dong̃og. - -Honradez. = Pagbóhat ug pagpamólong ing̃on sa ang̃ay sa táuo ng̃a may -dong̃og ng̃a maáyo. - -Honrado. = Táuo ng̃a may dong̃og ng̃a maáyo, donggánon, boótan. - -Honrador. = Ang magatáhod, ang magtahá, ang mohátag sa catahóran. - -Honramiento. = Pagcatáhod, pagtáhor, pagtahá. - -Honrar. = Tahor, tahá. - -Honrilla. = Caólao. - -Honrosamente. V. Honradamente. - -Honroso. V. Honorario, hasta sohol. - -Hontanar. = Lugar sa mg̃a tobóran. - -Hopa. = Bisti ng̃a maíng̃on sa sotana sa mang̃a Padreng clérigo. - -Hopalanda. = Bisti ng̃a dagcó ug halagpád. * Bisti sa mg̃a táuo ng̃a -nanagestudio sa mg̃a Universidad. - -Hopear. = Paglíhoc, pagquíuo quiuo sa mg̃a mananáp sa ilang icog. - -Hopo. = Icog sa mg̃a mananáp ng̃a balahibóan caáyo. * Asintos sa mg̃a capa -ug mg̃a capote. - -Hora. = Horas. * Cadugáyan sa usá ca horas ng̃a pagapalandóng̃an sa mg̃a -cristianos sa adlao sa pagsáca, sa mg̃a Lang̃it sa atong Guinóong -Jesucristo * Librong diótay ng̃a sinolátan sa mg̃a pagámpo ng̃a nahatong̃ód -cang María Santísima. - -Horadable. = Ang arang bohóan. - -Horadacion. = Pagcabohó. - -Horadador. = Ang magabohó, ang magahilíhod. - -Horadar. = Pagbohó sa pagcalápos. - -Horado. = Bohó ng̃a magalápos. - -Horario. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a horas. * Ang pothao, tombága, &c., sa -horásan ng̃a magatórlo sa mg̃a horas. - -Horca. = Bitáyan: pagahógtan, pagapátian sa mg̃a táuo ng̃a saláan. * -Sang̃á sang̃á. - -Horcadura. = Ang bahin sa mg̃a cahoy ng̃a pagabolágan sa mg̃a sang̃á. * -Sinógdan sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. - -Horcajadas (a). = Pagcabayo sa pagbítay sa tagsa ca paa sa dapit sa toó -ug sa oála sa tian sa mananáp ng̃a pagacabayóan. - -Horcajadura. = Balát-ang. - -Horco. = Tohog sa mg̃a ajos ug mg̃a seboyas. - -Horcon. = Sang̃á sang̃á. - -Horchata. = Ilímnon ng̃a magáma sa tubig ug sa mang̃a liso sa atímon, sa -calabasa, sa melon, sa almendras, &c., ng̃a dinócdoc. - -Hordiate. = Ilímnon ng̃a magáma sa sebada. - -Horizontal. = Bisan onsa ng̃a nacaligád, ng̃a díli motíndug. - -Horizonte. = Ang lang̃it ng̃a atóbang sa mg̃a matá sa mg̃a táuo. * Ng̃atanán -ng̃a maquíta paglíbot cotob sa tagsa ca bahin sa yota. - -Horma. = Hormahan sa pagbóhat sa bisan onsa, sa mg̃a sapín, sa mg̃a calo, -&c. - -Hormero. = Ang magabóhat sa mg̃a hormáhan. - -Hormica, lla, ta. = Cahoy, bocóg, &c., ng̃a pagaboháton ug botones. - -Hormiga. = Holomigas, solom, alioálang, palá, hantic, ananácyod, -antóng̃al, bahao bahao. - -Hormigon. = Sacót sa mg̃a batóng magamáy, sa apog ug sa bolit. - -Hormigoso. = Ang nahatong̃ód sa holomigas. - -Hormiguear. = Pagbánhod, pagbínhor sa mg̃a bocton, mg̃a paa, mg̃a camót ug -mg̃a tiil. * Pagcatól sa maháit caáyo sa ilálom sa panit. * Pagquíbot -quibot, pagquípot quípot. - -Hormigueo. = Pagcabánhod, pagcabíhod. * Pagcacatól. * Pagcaquíbot -quibot, pagquípot quipot. - -Hormiguero. = Baláyan sa mg̃a holomigas, sa mg̃a solóm, &c. - -Hornacina. = Bohó ng̃a guibílin sa mg̃a cota, ug labí pa sa mg̃a -Singbahán, sa pagáng̃ay dihá sa mg̃a altar. - -Hornacho. = Bohó, lang̃ob lang̃ob ng̃a pagaboháton sa mg̃a caboquílan, sa -mg̃a bang̃ílid ng̃a pagacalían ug pagacoháan sa yota, sa balás, &c. - -Hornachuela. = Payág, balong balong. - -Hornada. = Cadaghánan sa mg̃a tinápay, &c., ng̃a pagalotóon pangdóng̃an sa -horno. - -Hornaguear. = Pagcále sa yota, sa pagcóha sa olíng ng̃a guing̃álan de -piedra, sa bató. - -Hornaguera. = Olíng ng̃a guing̃álan de piedra, sa bató. - -Hornaguero. = Ang nahalóag. * Ang naháoan, ang naháoay. * Lugar ng̃a -pagacoháan sa oling ng̃a guing̃álan de piedra, sa bató. - -Hornaza. = Horno ng̃a diótay, ng̃a pagtunáoan sa mg̃a tombága, sa salapí, -&c. * Color ng̃a igasínao ug icabólit sa mg̃a sorlánan sa yota dapit sa -solód. - -Hornazo. = Tinápay ng̃a linóto sa horno ug sináctan sa mg̃a itlog. * -Gasa, regalo, ng̃a guipanghátag sa mg̃a tagilóngsod sa Padre ng̃a nagaoáli -sa cuaresma, sa human na ang oláhing oáli. - -Hornear. = Pagtúman sa opicio sa paglóto sa tinápay. - -Hornería. = Opicio sa paglóto sa tinápay. - -Hornero. = Ang may opicio sa paglóto sa tinápay. - -Hornija. = Sológnod, mg̃a cahoy ng̃a magámay ng̃a icaínit sa horno sa -paglóto sa tinápay. - -Hornijero. = Ang magahácot sa mg̃a sológnod sa horno. - -Hornilla. = Bohó ng̃a pagaboháton sa mg̃a dapóg ng̃a pagabotáng̃an sa -caláyo ug pagalotóan sa bisan onsa. * Bohó sa mg̃a salapatíhan ng̃a -salágan sa mang̃a salapáti. - -Hornillo. = Hornong diótay. - -Horno. = Horno ng̃a paglotóan sa tinápay ug sa bisan onsa. * Pagabohátan -sa apog ug pagalotóan sa tesa, sa ladriyo, &c. - -Horquilla. = Sang̃á sang̃á. * Dagom sa caoat, sa salapí, &c., ng̃a -icalíg-on sa mg̃a babáye sa ilang pinángco, ng̃a icalógpit sa bohóc. - -Horra. = Mananáp ng̃a baye, ug langday. - -Horrendamente. = Sa pagcacógmat, sa pagcalísang. - -Horrendo. = Ang macalísang, ang macacógmat. - -Hórreo. = Tangcal, lugar ng̃a pagatipígan sa trigo, sa humáy, &c. - -Horribilidad. V. Horrendo. - -Horrible. = Idem. * Macalilísang. - -Horriblemente. V. Horrendamente. - -Hórrido. V. Horrendo. - -Horrífico. = Idem. - -Horripilacion. = Taquig. - -Horripilativo. = Ang macatáquig. - -Horrísono. = Ang macalísang, ang macacógmat sa iang ting̃og, sa iang -tonóg. * Ting̃og, tonóg ng̃a macahahárloc, macalilísang. - -Horro. = Ang bihag ng̃a nalocát na, ng̃a nahamísic sa cabihágan. - -Horror. = Cacógmat, calísang, cahárloc ng̃a dagcóan. - -Horrorizar. = Paglísang, pagcógmat. - -Horrorosamente. = Sa pagcacógmat, sa pagcalísang. - -Horroroso. V. Horrendo. * Ang malágsot oyámot, ang daótan caáyo, ang -mang̃íl-ad. - -Hortaliza. = Mg̃a tanóm ng̃a macáon, mg̃a dahon, mg̃a gamót, &c. - -Hortelana. = Asáoa sa hortelano. - -Hortelano. = Ang magabántay sa mg̃a lauerta, sa mg̃a tanáman. * Langgam -sa España. - -Hortera. = Yahóng, panácsan sa cahoy. - -Hosco. = Color ng̃a maíng̃on ing̃on sa maítom. * Táuo sa maísog ng̃a gaui, -mapíntas, palábi labíhon. - -Hoscoso. = Bisan onsa ng̃a maháit. - -Hospedable. = Ang tacós pasác-on sa baláy. - -Hospedador. = Ang magapasáca sa lain sa iang baláy. - -Hospedar. = Pagpasáca sa baláy, paghátag sa pinoyánan sa bisan cansa. - -Hospedería. = Solód ng̃a guitagána sa mg̃a caparían sa pagpoyó sa boot -magpoyó dihá ug sa mohápit, sa mg̃a homalápit, halapítan. - -Hospedero. = Ang magabántay, magahópot ug magaalíma sa mg̃a homalápit. - -Hospiciano. = Pobres. * Hang̃ol ng̃a magapoyó sa baláy ng̃a guing̃álan de -misericordia, sa calóoy. - -Hospicio. = Baláy ng̃a guitagána sa mg̃a calongsóran sa paghípos, sa -paghátag sa pinoyánan, sa pagpacáon ug sa pagbísti sa mg̃a pobres, sa -mg̃a hang̃ol. - -Hospital. = Baláy ng̃a pagabotáng̃an, pagaalimáhan ug pagatambálan sa mg̃a -masaquét. * V. Hospicio. - -Hospitalario. = Caparían ng̃a, ing̃on sa iang mang̃a tolománon, modáoat, -magahípos ug magahópot sa mg̃a pobres ug sa mg̃a homalápit. - -Hospitalero. = Ang magabántay sa hospital. - -Hospitalidad. = Paghípos, paghópot, pagbísti ug pagpacáon sa mg̃a -hang̃ol, sa mg̃a homalápit. * Pagábi abi sa mg̃a domolóong. * Pagpoyó sa -mg̃a masaquét sa hospital. - -Hostería. = Baláy ng̃a pagasác-an sa mg̃a homalápit ug domolóong sa -pagcáon ug sa pagpoyó tong̃ód sa sohol con sa bayad ng̃a guipang̃áyo -caníla. - -Hostiario. = Cajon cajon ng̃a diótay ng̃a sorlánan sa mg̃a hostia. - -Hostiero. = Ang magabóhat sa hostias. - -Hostigador. = Ang magasámoc sa isigcatáuo. - -Hostigar. = Samoc, borlay. - -Hostigo. = Bahin sa pared con sa cota ng̃a dayág sa olan ug sa hang̃in. * -Onós sa mabáscog ng̃a olan ug sa hang̃in, ng̃a magadáot sa pared ug sa mg̃a -cota. - -Hostil. = Caáoay, batoc. - -Hostilidad. = Pagcadáot, cadaótan ng̃a guibóhat sa usá ca Guinharían sa -lain ng̃a Guinharían, sa usá ca hadi sa lain ng̃a hadi. - -Hostilizar. = Pagdáot sa mg̃a caáoay. - -Hotentote. = Táuo ng̃a salvajes, ihaláson caáyo, ng̃a magapoyó sa yota -ng̃a haróol sa cabo de buena Esperanza. - -Hoy. = Carón arláoa. - -Hoya. = Bohó ng̃a dagcó sa yota. - -Hoyada. = Yota ng̃a halálom, sapá. - -Hoyo. = Bohó. - -Hoyoso. = Bohóan, binohóan, ang guibohóan, ang may daghan ng̃a mg̃a bohó. - -Hoz. = Galab, capandáyan sa pothao ng̃a balicó, ng̃a igagálab sa humáy, -sa trigo, &c. - -Hozadero. = Lugar ng̃a pagaong̃álan, pagaóad oáran sa mg̃a baboy. - -Hozar. = Ong̃ar, oad oad. - - - -HU - -Hucha. = Caban, caja ng̃a dagcó. * Lolónggan, longgánan, sorlánan sa -yota, ng̃a guibotáng̃an sa usá ca bohó, sa pagtípig ug pagdaguínot -pagánam anam sa salapí. * Ang salapí ng̃a guidaguínot pagánam anam. - -Huebra. = Yota ng̃a pagadaróhan sa dohá ca buoc ng̃a baca, cabayo, -calabáo, &c., sa usá ca adlao. * Dohá ca mananáp, mg̃a cabayo, mg̃a baca, -&c., ug ang usá ca táuo ng̃a pagaabáng̃an sa pagbóhat sa usá ca adlao ng̃a -tibúoc. - -Hueca de huso, tornillo, &c. = Piliryan. - -Hueco. = Caoang, ang oaláy solód, ohang, gong̃ab, loang. * Táuo ng̃a -palábi labíhon, parayégon ng̃a guilabíhan. * Tonóg, ting̃og ng̃a cagábcab. -* Bisan onsa ng̃a mahómoc, binósgan, binóscag. - -Huelga. = Cadugáyan sa tiempo, sa túig ng̃a pagahoáyan, ng̃a díli -pagabohátan. * Caling̃áoan. - -Huelgo. = Pagguiháoa. * Guininháoa. * V. Holgorio. - -Huella. = Tonób, timáan ng̃a mahabílin sa moágui sa bisan diin. * -Pagcatonób, timáan ng̃a mahabílin sa bisan onsang marca sa pagamarcáhan. - -Huello. = Lugar ng̃a pagatónban. * Ang cocó sa mg̃a mananáp dapit sa -obos. - -Huérfano. = Ylo. * De Padre y madre. = Ylo ng̃a tolápos. - -Huero huevo. = Ba-óg, baóg. - -Huerta. = Laoerta, tanáman. - -Huerto. = Idem, lugar ng̃a pagatámnan sa mg̃a otan ug sa mg̃a tanóm ng̃a -bolácan. - -Huesa. = Lobóng̃an, lobóng, lolóbng̃an. - -Hueso. = Bocóg. * Liso. * Bató ng̃a apógon ng̃a oalá malóto, ng̃a oalá -maápog. * Ang macalisód, ang macayógot, ang macasámoc. * Ang daótan ug -ng̃a oaláy bale. - -Huesoso. = Ang nahatong̃ód sa bocóg. - -Huesped. = Homalápit, ang magpoyó sa baláy ng̃a díli ia. * Ang tagía sa -halapítan. * Ang magapasáca sa iang baláy sa mg̃a homalápit. - -Hueste. = Pang̃obátan. - -Huesudo. = Ang bocógan caáyo. * Táuo sa dagcóng hosog. - -Huevar. = Pagítlog sa mg̃a langgam. - -Hueva. = Bihod. - -Huevera. = Pagoáncan sa mg̃a langgam. * Copa con sodlánan ng̃a -pagabotáng̃an sa mg̃a itlog ng̃a linóto sa pagcahómoc. - -Huevero. = Ang mopálit ug magabalígya sa mg̃a itlog. - -Huevo. = Itlog. - -Huida. = Pagcalágueu, pagcalósot. - -Huir. = Lagueu, oalá, paháoa. - -Hule. = Panápton ng̃a guidíhog sa bolit ng̃a magáhi ug malíg-on caáyo. * -Tagoc sa Indias ng̃a icabólit sa mg̃a panápton. - -Humanamente. = Sa calóoy. * Ing̃on sa ang̃ay sa pagcatáuo. - -Humanar. = Pagbóhat sa isigcatáuo ug malolóyon, mapoang̃ódon, sa mahínay -ug sa maáyong boot. * Pagtáuo sa calibótan, pagsógod sa pagcatáuo, -pagtoróc sa táuo sa tian sa iang inahán. - -Humanidad. = Pagcatáuo. * Catámboc, pagcadagcóng hosog. * Pagcasáyon sa -pagángdo sa mg̃a pagtándog sa laoas ug sa mg̃a cailíbgon ng̃a calibotánon, -laoásnon. * Pagcalóya ng̃a onay sa táuo ng̃a guican sa salá ng̃a -panolóndon. * Poáng̃od, calóoy. * Maáyong boot, maáyong gaui. - -Humano. = Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa táuo. - -Humareda. = Pagcaasó. - -Humazo. = Asó ng̃a dagcó. * Ang asó sa papel con sa lana ng̃a ipatong̃ód -sa ilong con sa bába, sa pagtámbal sa guiasóhan con sa pagtíao canía. - -Humeante. = Ang magaasó. - -Humear. = Pagasó, pagalísbo, pagalísng̃ao. * Pagbílin sa mg̃a timáan sa -mg̃a pagáoay ug mg̃a cagobót sa canhing tiempo. - -Humedad. = Pagcaómog. - -Humedal. = Yota ng̃a mabasá basá. - -Humedecer. = Pagómog, pagbasá basá sa bisan onsa. - -Húmedo. = Ang naómog, ang nabasá basá. - -Humero. = Alaguían sa asó. - -Humildad. = Pagpaóbos. * Pagcatáuo ng̃a obos, lioat sa guinicánan ng̃a -díli hamíli, ng̃a díli mahál. * Pagcasácop. - -Humilde. = Mapaobsánon. * Tauo ng̃a hamóbo. * Tauo ng̃a lioat sa -guinicánan, guilioátan ng̃a obos ng̃a díli mahál. - -Humildemente. = Sa pagpaóbus. - -Humillacion. = Pagpaóbos, pagcaóbos. - -Humilladero. = Lugar sa mg̃a ganháan sa mg̃a Singbahán, ng̃a guibotáng̃an -sa usá ca crus, con sa bisan onsang laráoan. - -Humillar. = Pagdong̃ó, pagdocó sa olo, pagyócbo sa timáan sa catahóran. -* Pagpaóbos sa pagpalábi labi sa bisan cansa. * Pagpaóbos sa boot. - -Humillo. = Pagpalábi labi, pagparáyeg ng̃a guilabíhan. - -Humo. = Asó. * Alísbo, alísng̃ao. * Pagpalábi labi. - -Humor. = Dogá sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mang̃a mananáp. * Gaoi, -cagaoían. * Caogalíng̃on ng̃a pagbóot sa pagbóhat sa bisan onsa, con sa -pagpamólong ba. - -Humorada. = Polong con bohat ng̃a matístis, malipáyon, ug ng̃a oalá -paabóton. - -Humoral. = Ang nahatong̃ód sa dogá sa mg̃a lauas. - -Humorosidad. = Pagcadághan sa dogá. - -Humoroso. = Ang may dogá. - -Humoso. = Ang magaasó, alasóhan. * Ang maalísbo, ang magaalísng̃ao. - -Hundir. = Lomos, lanas. * V. Arruinarse algo, arruinar. * Pagdáog sa -bisan cansa sa mg̃a camatúod. * Pagdáog, pagpaóbos. * Pagáoay, paglális -lalis, pagsócol. * Pagcaoalá sa bisan onsa, sa díli gayód hiquít-an ug -hicaplágan. - -Hura. = Hobág ng̃a motoróc sa olo ug daútan caáyo. - -Huracan. = Onós ng̃a mabáscog oyámot, hang̃in ng̃a dagcóan ng̃a -magaalimpólos, baguio. - -Hurañía. = Pagcalícay sa pagatóbang sa isigcatáuo. - -Huraño. = Borong, buquírnon, ang molágueu ug molícay sa pagatóbang sa -isigcaíng̃on. - -Hurgamandera. = Babáye ng̃a bigáon, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan. - -Hurgar. = Holhog, colcog, lihoc, cotao. * Pagsámbag, pagágda. - -Hurgon. = Capandáyan sa pothao sa pagcótao ug pagcólcog sa caláyo. - -Hurgonada. = Pagsóntoc. - -Hurgonazo. = Idem. - -Hurgonear. = Pagcótao, pagcólcog, paghólhog sa caláyo. - -Huron. = Mananáp ng̃a diótay ug molomaítom, ng̃a tigpang̃íta sa mg̃a conejo -sa ilang mg̃a baláyan. * Ang maquigsáyod, magapaháyag ug magapadayág sa -bisan onsa ng̃a tinágo. * V. Huraño. - -Huronear. = Pagcóha sa mg̃a conejo sa uron, pagpaquigsáyod, pagpaháyag, -pagpadayág sa bisan onsa ng̃a tinágo. - -Huronera. = Lugar ng̃a pagasórlan sa uron. * Lugar ng̃a pagatagóan, -pagahobóng̃an sa bisan cansa, con pagalaguíuan ba. - -Huronero. = Ang magabántay, bomolántay sa mg̃a uron. - -Hurtable. = Ang arang ug ang masáyon caoáton. - -Hurtador. = Caoatán, mang̃ang̃áhas, maninicás. - -Hurtar. = Caoat, cahas, ticás. * Pagcáncan sa mg̃a sobá sa yota sa ilang -baibáyon. * Paglícay, pagságang. - -Hurto. = Quináoat, pagpang̃áoat. - -Husada. = Hilo, seda, &c., ng̃a binílic na sa bilícan. - -Husillo. = Cáhoy, tombága, pothao, &c., ng̃a guicanálan paglibót ug -nayon ng̃ádto sa tomóy, ng̃a icapógos sa mg̃a pigsánan. - -Husma (andar á la). = Pagpatigáyon, pagpaquigásoy pagpaquigsáyod, sa -pagcacógui caáyo sa bisan onsa ng̃a tinágo. * Pagmatúod sa bisan onsa -ng̃a tinágo, tong̃ód sa mg̃a catáhap ug mg̃a timáan. - -Husmeador. = Ang macáplag sa bisan onsa tong̃ód lamang sa bahó. - -Husmear. = Pagcáplag, paghibálag, pagquíta sa bisan onsa cay guipang̃íta -sa iang bahó. * Pagpaquigsáyod pagpaquigásoy, pagsósi sa bisan onsa ng̃a -tinágo, sa hilom lamang, díli sa dayág. * Pagsógod sa bahó, sa pagbahó -sa bisan onsa. - -Husmo. = Ang bahó sa bisan onsa, sa carne, sa baboy, sa manteca, &c. * -Paghólat, pagpaábot sa maáyong cahigayónan, ocasion, sa pagcóha sa -bisan onsa ng̃a guitúyo. - -Huso. = Bilícan. - -Huta. = Balong balong, payág. - -Hutia. = Mananáp sa América ng̃a maíng̃on ing̃on sa ilagá. - - - - - - - - -I - - -ID - -I. = Ug. - -Ida. = Pagádto sa bisan diin. * Pagbóhat, pagpamólong sa oalá húna -hunáon ug maáyo, guícan lamang sa capong̃ót. - -Idea. = Húna húna. * Laráoan ng̃a mahabílin sa húna húna, sa calág, sa -mg̃a galámhan sa calág, sa bisan onsa ng̃a guinatán-ao ug guinadóng̃og. * -Laráoan ng̃a nahamótang sa huna huna sa pagbóhat sa bisan onsa, sa -pagbóhat sa usá ca baláy, sa pagsólat sa usá ca oáli, &c. * Húna húna -ng̃a batir ug matalínis sa pagándam, sa pagtagána ug sa pagbóhat sa -bisan onsa. * Panigíngnan, pananglétan. - -Ideal. = Ang nahatong̃ód sa húna húna, ang mahamótang sa húna húna -lamang sa oaláy pagcamáo ng̃a tuod. - -Idealmente. = Sa húna húna. - -Idear. = Paghúna hona. - -Idem. = Polong ng̃a linatín: mao da, ing̃on, maíng̃on. - -Idénticamente. = Sa pagcasáma, sa pagcaíng̃on, sa pagcatopóng, maíng̃on -gayód. - -Idéntico. = Ang magsáma ug maíng̃on sa lain ng̃a botang. - -Identidad. = Pagcasáma, pagcaíng̃on. - -Identificar. = Pagpanigíng̃on sa mg̃a botang ng̃a nagacaláin lain sa -pagcamatúod. - -Ideología. = Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a húna húna. - -Idioma. = Polong, pinamólong ng̃a caogalíng̃on sa bisan onsang -Guinharían, provincia con longsod. - -Idiota. = Táuo ng̃a borong caáyo, ng̃a cabos, ng̃a oaláy quinaárman. - -Idiotez. = Pagcacábos, pagcaoaláy quinaárman. - -Idiotismo. = Idem. - -Idolatra. = Dioatáhan, pang̃anitóhon. * Táuo ng̃a díli mutóo sa matúod -ng̃a Dios, ng̃a mosíngba sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon. - -Idolatrar. = Pagdioáta, pagpang̃aníto, pagsíngba sa mg̃a dios dios ng̃a -bacácon. * Paghigógma sa guilabíhan ng̃a gogma sa bisan cansang táuo con -botang, paglíhi. - -Idolatría. = Pagpang̃aníto, pagdioáta, pagsíngba sa díli Dios ng̃a tuod. - -Idolátrico. = Ang nahatong̃ód sa idolatría. - -Ídolo. = Dios dios ng̃a bacácon, táuo táuo ng̃a pagasingbáhan sa mg̃a -dioatáhan, dioáta, aníto. * Bisan onsa ng̃a guihigógma, hinigógma sa -pagcalacád na. - -Idoneidad. = Pagcaámdam sa pagbóhat sa, pagpamólong sa bisan onsa. - -Idóneo. = Ang macahímo sa pagbóhat con sa pagpamólong sa bisan onsa. - -Idus. = Ang usá sa toló ca bahin sa bolan sa tiempo sa mg̃a Romanos. - - - -IG - -Iglesia. = Singbahán. * Catilíngban sa mg̃a binoñágan, ng̃a guihópot sa -iang pang̃ólo ng̃a si Jesucristo, ug sa ilis nia ng̃a ang Santos ng̃a Papa. -* Catilíngban sa mg̃a Padreng tanán ug sa mg̃a hocmánan ng̃atanán sa -Singbahán sa tagsa ca Guinharían, con sacop sa usá ca ponóan, maíng̃on -ng̃a ang Iglesia sa Roma ug ang guing̃álan ug griega. * Catilíngban sa -ng̃atanán ng̃a guioldenáhan. * Yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa mg̃a -Obispo, ug ang cadaghánan sa ilang mg̃a guinsacópan. * Cadaghánan sa mg̃a -canónigos sa mg̃a Singbahán ng̃a Catedral. - -Ígneo. = Bisan onsang caláyo ug ang maíng̃on sa caláyo. * Ang may color -sa caláyo. - -Ignicion. = Pagcabága tong̃ód sa caísog sa caláyo. - -Ignífero. = Ang may caláyo, ang guinicánan sa caláyo. - -Ignipotente. = Ang may gahóm sa caláyo, ang magabóot sa caláyo. - -Ignívomo. = Ang magasóca sa caláyo. - -Ignominia. = Coólao ng̃a guiántos sa bisan cansa sa cadaigánan. - -Ignominiosamente. = Sa caólao, sa pagcaólao. - -Ignominioso. = Maoólao, ang magapaólao, ang macaólao. - -Ignorancia. = Pagcaoaláy caálam, pagcacólang sa quinaádman. - -Ignorante. = Ang díli maálam. * Ang díli masáyor, ang díli mahibaló. - -Ignorantemente. = Sa pagcaoláy caálam. * Sa oolá pagatoyóon. * Sa oaláy -paghibaló. - -Ignorar. = Díli pagálam, díli pagsáyod ug paghibaló. * Pagambót, -pagináy. - -Igual. = Magsáma, topóng, maíng̃on. * Ang may calig-ónan sa pagbóhat. * -Ang mao da guihápon sa iang pagpamólong, sa iang gaoi, &c. - -Iguala. = Pagcatopóng, pagcasáma, pagcaáng̃ay, pagcaóyon. * Sohol ng̃a -sinabótan. - -Igualacion. = Idem hasta sohol. * Pagsábot, pang̃áng̃ay. - -Igualador. = Ang magatopóng, ang magapaáng̃ay. - -Igualamiento. V. Iguala, hasta sohol. - -Igualar. = Sama, topóng, ing̃on, ang̃ay, oyon. * Pagtámbac sa yota, sa -mg̃a cadalánan. - -Igualdad. V. Iguala, hasta sohol. - -Igualmente. = Sa pagcatopóng, sa pagcasáma. * Ing̃on man opód, maíng̃on -man osáb. - -Iguana. = Ibid. - - - -IJ - -Ijada. = Quilid, loib loib. - -Ijadear. = Paglíhoc sa quilid sa pagguinháoa, horac horac. - -Ijar. V. Ijada. - - - -IL - -Ilacion. = Paghúna húna sa bisan onsa tung̃ód sa mg̃a guinsóndan. - -Ilativo. = Ang arang huna hunáon sa mg̃a polong con mg̃a bohat ng̃a -guisóndan. - -Ilegal. = Ang contra, ang batoc sa batásan, ang díli ang̃ay sa mg̃a -leyes. - -Ilegalidad. = Pagcabátoc, pagcadíli ang̃ay sa batásan. - -Ilegalmente. = Sa pagcabátoc, sa pagcadíli ang̃ay sa batásan, sa ley. - -Ilegible. = Ang díli mahímo ng̃a basáhon, ang díli mabása. - -Ilegítimamente. = Sa díli maáyong tuod. - -Ilegitimar. = Pagbótang sa cacolían, arón díli maáyo ng̃a tuod ug bisan -onsa. - -Ilegitimidad. = Pagcaoalá sa bisan onsa ng̃a quinahánglan onta, arón -maáyo ng̃a tuod ug bisan onsa con bisan quinsa. - -Ilegítimo. = Ang díli maáyo ng̃a tuod, ang may bisan onsa ng̃a cacolían, -arón díli maáyo ng̃a hingpit. - -Ileso. = Ang oalá madáot sa bisan onsang cadaótan. * Ang oalá -pahilábtan. - -Ilícitamente. = Sa pagcaoaláy cataróng̃an. - -Ilícito. = Ang díli matárong, ang oaláy catarúng̃an. * Daótan, dinilían. - -Ilimitado. = Ang oaláy catapúsan, cacotóban. - -Ilíquido. = Otáng con cuenta ng̃a oalá pa baydan, ng̃a oalá pa mahúsay. - -Iliterato. = Ang oalá magestudio, ang oaláy quinaárman, caálam. - -Iluminacion. = Pagcaíuag, cadaghánan sa mang̃a sugá ng̃a icadáyan dayan -ug icaíuag sa mg̃a baláy, sa mg̃a cadalánan, &c. - -Iluminador. = Ang magabótang sa mg̃a sogá ng̃a icagáma sa iluminacion. * -Ang magapíntal sa mg̃a laráoan sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a color. - -Iluminar. = Pagíoag, pagdáyan dayan sa mang̃a baláy &c., sa daghánan ng̃a -mg̃a sogá. * Pagpíntal sa mg̃a libro, sa mg̃a laráoan, &c., sa mg̃a -nagacaláin lain ng̃a color. * Pagíoag sa Dios sa mang̃a cásing cásing ug -mg̃a calág sa mg̃a táuo ng̃a mg̃a binóhat nia, sa iang santos ng̃a gracia ug -pagtábang. * V. Ilustrar. - -Iluminativo. = Ang macaíoag. - -Ilusion. = Húna húna ng̃a díli matúod, sa oaláy hingtúngdan ng̃a -pagcamáo. - -Ilusivo. = Ang díli matúod. * Bisan onsa ng̃a guipacamatúod ug -guipacamáo lamang sa díli matúod. * Limbong, bacac. - -Iluso. = Ang guilimbóng̃an, ang guiólo olóhan. - -Ilusorio. = Ang macalímbong. * Ang oaláy hingtúngdan ng̃a pagcamáo. - -Ilustrar. = Pagíoag sa húna húna. * Pagdayág sa mg̃a dóha dúha. * V. -Iluminar desde Pagíuag sa Dios. * Paghamíli, pagmahál, pagbóhat ug -halángdon sa bisan onsa, con sa bisan cansa. - -Ilustre. = Táuo sa maáyong guinicánan, mahál, hamíli, dato, dagcóng -táuo, bantógon, banságon, cating̃aláhan, hibólng̃an. - -Ilustrísimo. = Polong ng̃a ióna sa mang̃a ng̃alan sa mg̃a Sres. Obispo ug -sa obán pang mg̃a táuo ng̃a mahál, tung̃ód sa ilang opicio con -pagcahímtang. - - - -IM - -Imágen. = Laráoan sa bisan onsa. * Panigíngnan. * Pagcamáo sa bisan -onsa. * Aníno. * Táuo táuo. - -Imaginable. = Ang arang húna hunáon. - -Imaginacion. = Húna húna. - -Imaginar. = Paghúna húna, pagpalándong. - -Imaginaria. = Bantay ng̃a guing̃álan ug guitagána sa pagílis sa mg̃a -bantay, con maoalá ugáling. - -Imaginariamente. = Sa húna húna lamang, sa díli matúod. - -Imaginario. = Ang mahamótang sa húna húna lamang, sa díli matúod. * Ang -magabóhat ug magapíntal sa mg̃a táuo táuo ug sa mg̃a laráoan. - -Imaginativa. = Galámhan, gahóm sa calág sa paghúna húna. - -Imaginativo. = Ang magahúna húna sa canónay. - -Imán. = Batóng baláni. - -Imbécil. = Boang boang, coliró, coláng̃an sa boot. - -Imbecilidad. = Pagcalóya, pagcahóyang. - -Imbibicion. = Pagcasóyod, pagcayópyop. - -Imbuir. = Pagsámbag, pagtámbag. - -Imitable. = Ang tacós ng̃a pinigíngnan, ng̃a pagaaoáton. - -Imitacion. = Pagcaáoat, pagcapanigíng̃on. - -Imitador. = Ang moáoat, ang magapanigíng̃on. - -Imitante. = Idem. - -Imitar. = Aoat, ing̃on, pagpanigíng̃on, ayap, tondog. - -Impaciencia. = Pagcaoaláy pagcaílob, pagcaántos. - -Impacientar. = Pagtúyo sa lain, arón masocó, orón manoyó. - -Impaciente. = Ang díli moílob, ang díli moántos, ang madalí manoyó. - -Impalpable. = Ang hapit díli mahímo ng̃a hicápon, capcápon, tong̃ód sa -pagcadiótay, pagcanípis, pagcagamáy. - -Impar. = Ang oaláy pares, ang oaláy parang, ang oaláy obán. - -Imparcialmente. = Ing̃on da sa cataróng̃an. * Sa oaláy pagcabóyoc sa loyo -ug sa loyo, sa usá ca dapig ug sa usá. - -Impartible. = Ang díli mahímo bahínon, boc-on ug bolágon. - -Impartir. = Pagpáhat. * Pagámbit. - -Impasibilidad. = Pagcaoaláy casaquét ug casáquet. - -Impasible. = Ang díli mobáti, ang díli masáquet ug díli mamasaquét. - -Impávidamente. = Sa oaláy cahárloc, catáhap ug catálao. - -Impavidez. = Caísog sa casing casing. - -Impávido. = Ang díli mahádloc, díli matáhap ug díli matálao. - -Impecabilidad. = Pagcadíli mahímo sa pagcasalá. - -Impecable. = Ang díli mahímo ng̃a macasalá. - -Impedido. = Bacól, lolid, sampil. - -Impedidor. = Ang macaólang, ang macapogóng. * Ang moságang. - -Impediente. = Idem. - -Impedimento. = Caoláng̃an, casámoc, casamócan, cabilínggan. * Bisan -onsang cacolían ng̃a magabúhat sa pagcadíli mao, sa pagcadíli bale sa -mg̃a pagtiáyon. - -Impedir. = Olang, samoc. * Sagang, pogóng. - -Impelente. = Ang macadóso, ang magapaírog, ang magatólac, magatolód. * -Ang magasámbag, magaágda. - -Impeler. = Doso, irug, tolac, tolód. * Sambag, tambag, agda. - -Impenetrabilidad. = Pagcadíli macalahós ug díli mahímo ng̃a lahóson. - -Impenetrable. = Ang díli mahímo ng̃a lahóson, tahóson. * Ang díli mahímo -ng̃a toquíbon, togcálon, sabóton, saydan. - -Impenitencia. = Pagpacadáyon sa salá. * Pagcagáhi sa casing casing, -pagcaoaláy pagbásol ug paghinólsol sa mg̃a salá. - -Impenitente. = Ang díli boot maghinólsol sa mg̃a salá, ang boot -magparáyon sa mg̃a casalánan. - -Impensadamente. = Sa oalá húna hunáon, sa oalá catahápan, sa oalá -paabóton. * Sa ahat, sa calit, sa tagcoláhao. - -Impensado. = Idem. - -Imperante. = Ang magasógo, ang magabóot. - -Imperar. = Pagsógo, dagbóot, paghári. - -Imperativo. V. Imperante. - -Imperatoria. = Tanóm sa España. - -Imperatorio. = Ang nahatong̃ód sa cahímtang sa pagcahári. - -Imperceptible. = Ang díli mahímo ng̃a batíon, quit-on ug donggon. - -Imperdible. = Ang díli mahímo ng̃a maoalá. - -Imperdonable. = Ang díli mahímo ng̃a pasailóon. - -Imperfeccion. = Pagcadíli hingpit, pagcacólang sa bisan onsa, pagcadíli -toman. - -Imperfecto. = Ang coláng̃an sa bisan onsa, ang díli tuman, ang díli -hingpit, ang oalá mahóman, ang guiálang aláng̃an. - -Imperial. V. Imperatorio. * Ang mahatong̃ód sa Guinharían. - -Impericia. = Pagcacólang sa pagcaánad, sa caálam, sa quinaádman. - -Imperio. = Ang yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa emperador, sa harí, ug -ang tiempo, ang túig ng̃a pagadogáyan sa pagcahári. * Ang pagcahári, ang -pagbóot sa emperador, sa hari. - -Imperiosamente. = Sa pagbóot ng̃a caogalíng̃on. - -Imperioso. = Ang magabóot, ang magasúgo sa pilit caáyo, arón matúman -ang sogo sa oaláy balíbad ug calaguéuan. - -Imperitamente. = Sa pagcaoaláy caálam ug pagcaánad. - -Imperito. = Ang díli maálam, ang oalá maánad. - -Impermeable. = Ang díli mahímo ng̃a taslópon sa tubig bisan ng̃a mahomód. - -Impermutable. = Ang díli mahímo ng̃a bailóon ug pagtagilísan. - -Impersuasible. = Ang díli mahímo ng̃a sambágon, tambágon, ang díli -mutóo. - -Impertérrito. V. Impábido. - -Impertinencia. = Polong con bohat ng̃a díli macaígo, ng̃a oaláy -hingtóngdan. * Pagcacóti cuti. * Pagcasámoc, pagcabórlay. - -Impertinente. = Ang díli macaígo, ang oaláy hingtóngdan ug cahológan. * -Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a samócan. - -Impertinentemente. = Sa pagcacóti cuti, sa pagcasámoc. - -Impertir. V. Impartir. - -Imperturbable. = Ang díli mabálhin, ang mao da guihápon. - -Impetra. = Pagtógot. * Gahóm ng̃a ihátag sa lain. - -Impetracion. = Pagcadáng̃at sa bisan onsa. - -Impetrador. = Ang magacóha sa guitóyo nia, sa guipang̃áyo. - -Impetrante. = Idem. - -Impetrar. = Pagcóha, pagdáng̃at sa bisan cansa, sa bisan onsa ng̃a -guitóyo ug guipang̃áyo. - -Ímpetu. = Pagcahanáyac ng̃a dinalí ug ahat. * Cosóg ng̃a mabáscog. - -Impetuosamente. = Sa pagcahanáyac. * Sa pagcacosóg ng̃a mabáscog ug -ahat. - -Impetuosidad. V. Ímpetu. - -Impetuoso. = Bascógon, cosgon. * Ang magabóhat ug mamólong sa oalá húna -húnaon ug maáyo. - -Impia. = Tanóm maíng̃on sa romero. - -Impiamente. = Sa pagcaoaláy Pagtóo ug pagpoáng̃od. - -Impiedad. = Pagcacólang sa Pagtóo ug sa pagpoáng̃od. - -Impío. = Ang colang sa Pagtóo, ang oaláy pagpoáng̃od. - -Implacable. = Ang díli mahímo ng̃a paghínay hináyon, ng̃a lipáyon. - -Implacablemente. = Sa casocó ng̃a díli maoalá, ng̃a díli macóha. - -Implaticable. = Ang díli mahímo ng̃a soguilánan, soltíhan ug -pagpolóng̃an. - -Implicacion. = Pagcabátoc. - -Implicar. = Pagpótus, paglíquit. * Pagólang. * Pagbátoc. - -Implicatorio. = Ang guibotáng̃an sa pagcabátoc. - -Implícito. = Bisan onsa ng̃a pagasabóton, bisan ng̃a díli maásoy. - -Imploracion. = Pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo, pagpang̃áyo. - -Implorar. = Idem. - -Implume. = Langgam ng̃a oaláy balahíbo. - -Impolítica. = Pagcaoaláy pagábi abi, pagcacólang sa maáyong pagtóon. - -Impoluto. = Olay, sa oaláy boling. - -Imponderable. = Ang díli catópng̃an, ang labí sa ng̃atanán. * Ang díli -mahímo ng̃a timbáng̃on. - -Imponer. = Pagbótang sa mg̃a mabóg-at, sa mg̃a catongdánan. * Pagbótang. -* Pagtórlo sa bisan cansa, pagtóon, pagásoy, pagsáyod. * Pagcahárloc, -pagpatálao. * Paghósay ug maáyo sa mg̃a marca, sa mang̃a molde sa -pigsánan sa imprenta, arón mahímo ng̃a basáhon ang solat ng̃a guiimprenta -sa papel ng̃a pinicó na. - -Impopular. = Ang díli pagahigogmáon sa cadaghánan. - -Importacion. = Pagcasolód sa usá ca Guinharían con provincia sa mg̃a -manggad sa lain ng̃a Guinharían con provincia. - -Importancia. = Caayóhan, polós ng̃a guican sa bisan onsa. * Gahóm sa -bisan cansang táuo tong̃ód sa iang oficio con cahímtang. - -Importante. = Ang may polós, ang macapolós. - -Importar. = Pagpolós sa bisan onsa. * Pagbíli sa bisan onsa ng̃a -guipálit ug guibalígya. * Pagsolód sa usá ca longsod sa mg̃a manggad sa -lain ng̃a Guinharían. - -Importe. = Ang bili sa mg̃a manggad ug sa bisan onsa ng̃a guipálit ug -guibalígya. - -Importunacion. = Pagháng̃io sa linugsánay, pagpang̃amúyo sa pagcasámoc, -sa pagcabórlay, sa dili pabalíbad. - -Importunadamente. = Sa pagcadíli mao, sa pagcacanúnay. - -Importunamente. = Sa pagcasámoc, sa pagcadíli macaígo, sa pagcalúgus. - -Importunar. = Pagsámoc pagbórlay sa bisan onsang tuyo con pagpang̃áyo. * -Pagháng̃io ug pagpang̃aliópo sa masóbsob. * Sa díli macaígo. - -Importunidad. = Pagcasámoc, pagcaborláy tong̃ód sa bisan onsang tuyo sa -isigcatáuo. - -Importuno. = Ang díli macaígo. * Ang macasámoc, macabórlay. - -Imposibilidad. = Pagcadíli mahímo sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa -bisan onsa. - -Imposibilitar. = Pagcóha, pagdíli, pagólang sa gahóm sa pagbóhat con sa -pagpamólong. - -Imposible. = Ang díli mahímo. * Ang macóli oyámot. - -Imposicion. = Cabóg-at, bala. * Bahin, tampo, silot, &c., ng̃a -guipang̃áyo sa bisan cansa. * Pagcabótang sa mg̃a marca sa pigsánan sa -imprenta, arón basáhon ang solat sa mg̃a dahon ng̃a magacasonód sonód sa -tibúoc ng̃a pliego, sa obos na gui imprenta ug pinicó na. - -Impostor. = Tigbótang botang, mabótang botáng̃on, mabótang botáng̃an. * -Malilímbong, malimbóng̃on. - -Impostura. = Botang botang. * Limbong ng̃a pagaíngnon ng̃a matúod. - -Impotencia. = Pagcaoaláy gahóm sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan -onsa, pagcaoaláy gahóm sa paglíoat. - -Impotente. = Ang díli macahímo sa bisan onsa. * Ang díli macalíoat. - -Impracticable. = Ang díli mahímo ng̃a boháton. * Ang malisód oyámot. * -Dalan ng̃a díli calácoan ug macóli ng̃a pagaaguían. - -Imprecacion. = Tonglo, pagpanghináot sa cadáot sa isigcatáuo, sa mg̃a -polong ng̃a guipamólong, pagpahimadáot. - -Imprecar. = Idem. - -Impregnarse. = Pagdáoat, pagsóyop sa mg̃a bohó bohó ng̃a diótay caáyo sa -usá ca laoas, sa mg̃a bolobáhin ng̃a maggamáy sa lain ng̃a laoas. - -Imprenta. = Quinaádman sa pagimprenta sa mang̃a libros. * Lugar, baláy -ng̃a pagamarcáhan sa mg̃a solat ng̃a inimprenta. - -Imprescindible. = Ang díli mahímo ng̃a sagdan, biáan, bolágon ug díli -pagatágdon, ang tutománon gayód. - -Impresion. = Pagcamarca. * Timáan sa usá ca botang ng̃a mahabílin sa -lain ng̃a botang. * Dagoay sa mg̃a letra ng̃a guibótang sa mg̃a libro. * -Bisan onsa ng̃a solat ng̃a inimprenta. * Pagcatándog sa húna húna, sa -calág sa mg̃a táuo, sa mg̃a paghónghong ng̃a espirituhánon. - -Impresionar. = Pagsámbag sa lain sa bisan onsa, arón pagatoóhan sa -minatúod. - -Impreso. = Bisan onsang solat ng̃a diótay ng̃a inimprenta. - -Impresor. = Ang tagía sa imprenta ug ang magaimprenta sa mg̃a solat, sa -mg̃a libro. - -Impresora. = Ang asáoa sa impresor, con ang babáye ng̃a tagía sa -imprenta. - -Imprestable. = Ang díli mahímo ng̃a ipaólus. - -Imprevision. = Pagcacólang sa húna húna, sa pagmátng̃on. - -Imprevisto. = Ang oalá paabóton, ang oalá húna hunáon. * Bisan onsa ng̃a -moábot sa pagcaáhat, sa pagcacálit, sa tagcoláhao. - -Imprimacion. = Pagcaándam sa mg̃a panápton ng̃a pagapintálan. * -Cadaghánan sa mg̃a quinahánglan sa pagándam sa mg̃a panápton ng̃a -pagapintálan. - -Imprimadera. = Capandáyan sa pothao con sa cahoy ng̃a icaándam sa mg̃a -panápton ng̃a pagapintálan. - -Imprimador. = Ang magaándam sa mg̃a panápton ng̃a pagapintálan. - -Imprimar. = Pagdíhog, paghílog, pagbólit, sa mg̃a color ng̃a nahaóna, sa -mg̃a panápton ng̃a pagapintálan. - -Imprimir. = Pagmarca sa mg̃a letras ug sa bisan onsa sa papel ug sa -bisan asa. * Paglíngcod ug bisan onsa sa húna húna, pagpátic. - -Improbable. = Ang díli masáyon ng̃a omábot, boháton con ipamólong. - -Improbar. = Pagsáoay, pagbárlong. * Pagdíli. - -Ímprobo. = Daótan. * Bohat. * Bohat ng̃a mabóg-at ug canúnay. - -Improperar. = Pagbóyboy. * Pagdáot sa polong sa isigcatáuo. - -Improperio. = Polong ng̃a icadáot sa isigcatáuo. * Pagbóyboy. - -Impropiamente. = Sa díli mao, sa díli macaígo, sa díli maíng̃on. - -Impropiedad. = Pagcadíli mao, pagcadíli macaígo. - -Impropio. = Ang díli mao, ang díli macaígo, ang colang ca bisan onsang -quinahánglan arón mahíngpit. - -Improporcion. = Pagcaoaláy caang̃áyan. - -Improporcionado. = Ang oaláy caang̃áyan. - -Improrogable. = Ang díli mahímo ng̃a pagatagálan, ng̃a pagaabóton ug -holáton. - -Impróvidamente. = Sa oalá húna honáon, sa oalá pagbót-on. - -Impróvido. = Ang oalá maándam, magtagána. - -Improvisamente. = Sa ahat, sa calit. * V. Impróvidamente. - -Improvisar. = Pagbóhat ug pagpamólong sa bisan onsa sa oalá húna honáon -ng̃a daan, sa oaláy pagándam ug pagtágana. - -Improviso. V. Impróvido. - -Improvisto. V. Impróvido. - -Imprudencia. = Pagcacólang sa salabótan. - -Imprudente. = Ang coláng̃an sa salabótan, sa maáyong húna húna. - -Impúbero. = Ang oalá pa omábot sa pagcaolitáo con sa pagcadalága. - -Impudencia. = Pagcaoaláy caólao, pagcaólag. - -Impudente. = Maólag, maláo-ay, táuo ng̃a oaláy caólao. - -Impúdicamente. = Sa pagcaólag, sa pagcamaláo-ay, sa pagcahílas. - -Impudicicia. V. Deshonestidad. - -Impúdico. V. Deshonesto. - -Impuesto. = Bohis, tampo, tampa, silot, baláydon. - -Impugnable. = Ang mahímo ng̃a soclan ug batócon. - -Impugnacion. = Pagcasócol, pagcaíndig indig, pagcabátoc. - -Impugnador. = Ang mosócol, ang magabátoc sa mang̃a polong con mg̃a bohat -sa lain. - -Impugnar. = Socol, batoc. - -Impulsar. V. Impeler. - -Impulsion. = Pagcadóso, pagcaírog, pagcatólac, pagcatolód. - -Impulsor. V. Impelente. - -Impune. = Ang magamísic, ang mahagáoas sa castigo. - -Impunemente. = Sa oaláy castigo. - -Impunidad. = Pagcaoaláy pagcastigo sa saláan. - -Impureza. = Pagcahógao, pagcabóling. * Pagcaólag, pagcaláo-ay. - -Impuro. = Ang díli olay, ang díli bog-os. * Ang mahógao, ang bolíng̃on. - -Imputacion. = Pagcabótang botang. - -Imputar. = Pagbótang botang. - - - -IN - -Inacabable. = Ang díli mahóman, ang díli matápos, ang díli matibáoas, -ang madúgay sa guihápon. - -Inaccesible. = Ang díli mahímo ng̃a abóton, dang̃áton ug pagadoólan. - -Inaccion. = Pagcaoaláy bohat. - -Inadaptable. = Ang díli mahímo ng̃a nonton. - -Inadecuado. = Ang díli ang̃ay. - -Inadmisible. = Ang díli mahímo ng̃a daoáton. - -Inadvertencia. = Pagcacólang sa húna húna, sa salabótan. - -Inadvertidamente. = Sa pagcaoaláy salabótan, sa pagcacólang sa húna -húna. - -Inadvertido. = Ang díli mamátng̃on. - -Inagotable. = Ang díli mahímo ng̃a ithon, titíon, horton. - -Inaguantable. = Ang díli mahímo ng̃a ilóbon, ang díli maántos. - -Inalienable. = Ang díli mahímo ng̃a ihátag sa lain. - -Inalterable. = Ang dilí mabálhin, ang mao da guihápon, ang malíg-on. - -Inalterado. = Idem. - -Inamisible. = Ang díli mahímo ng̃a maoalá. - -Inamobible. = Ang díli mahímo ng̃a lihócon, ang díli malíhoc. * Ang díli -mahímo ng̃a coháon, ang díli masácoat. - -Inanicion. = Pagcalóya ng̃a dagcó, pagcaoaláy gahóm ug cosóg. - -Inanimado. = Ang oaláy calág, ang oaláy quinabóhi, ang patáy. - -Inapagable. = Ang díli mapálong, ang díli mahímo ng̃a palng̃on. - -Inapeable. = Ang dilí matóquib, ang díli mahímo ng̃a toquíbon, togcálon -ug sabóton. * Táuo ng̃a dili pasámbag, ng̃a díli mutóo sa mg̃a tambag, sa -magáhing olo. - -Inapelable. = Paghócom, sentencia ng̃a díli mahímo ng̃a iháng̃io arón -osbon. - -Inapetencia. = Pagcaoaláy gugma, ganas sa pagcáon. - -Inapetente. = Ang díli mahagógma mocáon. - -Inaplicacion. V. Desaplicacion. - -Inaplicado. = Ang oaláy cacógui sa pagtóon, ang tapólan. - -Inapreciable. = Ang díli mahímo ng̃a botáng̃an sa bili cay mahál ug -bilídhon oyámot. - -Inasequible. = Ang díli mahímo ng̃a dang̃áton. - -Inaudito. = Ang oalá donggon sa guihápon. - -Inauguracion. = Toloóhan ng̃a bacácon, pagtágna tong̃ód sa mg̃a paglópad -ug pagtíng̃og sa mg̃a langgam. * Pagcasógod sa paghári sa mg̃a hari. - -Inaugurar. V. Inauguracion desde pagtágna. - -Inaveriguable. = Ang díli mahímo ng̃a hisáydan, hibalóan ug sosíhon. - -Incalculable. = Ang díli mahímo ng̃a húna hunáon sa toman. - -Incansable. = Ang díli macápoy, ang díli mabórlay. - -Incansablemente. = Sa pagcaoaláy cabórlay ug pagcacápoy. - -Incantable. = Ang díli mahímo ng̃a cantáhon cay díli moábot ang ting̃og. - -Incapacidad. = Pagcaoaláy gahóm sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan -onsa. - -Incapaz. = Ang díli mahímo sa pagbóhat con sa pagpamólong sa bisan -onsa. * Ang coláng̃an sa quinaádman, sa salabótan. - -Incasable. = Ang díli mahímo ng̃a mamiño, ang díli mahagógma sa -pagcamíño. - -Incautamente. = Sa oaláy salabótan. - -Incauto. = Ang magabóhat ug mamólong sa oaláy salabótan. - -Incendiar. = Pagsónog, pagdáob, pagsílab. - -Incendiario. = Ang magapasónog sa bisan onsang baláy. * Ang nagatagána -sa mg̃a icasónog, sa macasónog. - -Incendio. = Pagcasónog, pagcadáob, pagcasílab. * Pagcaínit ng̃a dagcó sa -húna húna guican sa caísog ug cosóg sa mg̃a cailíbgon. - -Incensacion. = Pagcatábiog sa insensario, pagpaasó canía. - -Incensar. = Pogtábiog sa incensario, pagpaasó canía. - -Incensario. = Bagáhan ng̃a pagagamíton sa Singbahán sa pagasó. - -Incensurable. = Ang díli mahímo ng̃a saoáyon. - -Incentivo. = Ang magaágda, ang magapógos. - -Incertidumbre. = Duha duha. - -Incesable. = Ang díli moóndang, moárang, ang canónay. - -Incesablemente. = Sa pagcacanónay, sa pagcaoaláy ondang. - -Incesante. V. Incesable. - -Incesantemente. V. Incesablemente. - -Incesto. = Salá ng̃a mahílas, pagpacasalá sa caobánan ng̃a hadúol. - -Incestuoso. = Ang macasalá, ang maquihiláoas sa caobánan ng̃a harúul. - -Incidencia. = Ang moábot sa bisan onsang soguílon, con holosáyon, sa -oalá paabóton. - -Incidente. = Idem. - -Incidir. = Pagpacasalá, pagsayóp. - -Incienso. = Insienso, tagoc ng̃a masíhag, malálag ug mahomót con masónog -na, guican sa cahoy ng̃a guing̃álan ug enebro. - -Inciertamente. = Sa pagcadóha doha. - -Incierto. = Ang díli matúod. * Ang díli malíg-on, ang oaláy calig-ónan. -* Ang oalá hibalóan ug saydan. - -Incineracion. = Pagabó sa bisan onsa. - -Incinerar. = Pagsónog sa bisan onsa hasta ng̃a maágueu, maabó. - -Incipiente. = Ang magasógor. - -Incircunciso. = Ang oalá tolían. - -Incircunscripto. = Ang díli mahalócop, mahasácop. - -Incision. = Pagcasí-si, pagcaquísi. - -Incisivo. = Ang macasí-si, macaquísi, macaábli, cay maháit. - -Incisorio. = Idem. - -Incitacion. = Pagcahópo. * Pagcaágda, pagsámbag. - -Incitador. = Ang magahópo. * Ang magaáda, ang mosámbag. - -Incitar. = Hopo. * Agda, sambag. - -Incitativa. = Pagsógo sa mg̃a hocmánan ng̃a labí sa mg̃a hocmánan ng̃a -sacop, arón magahócom sila ing̃on sa cataróng̃an. - -Incitativo. V. Incitador. - -Incivil. = Borong, ang díli maálam magatóbang sa isigcatáuo, boquídnon. - -Inclemencia. = Pagcaoaláy pagpoáng̃od, pagcabáng̃is, pagcapíntas. * -Cosóg, caísog sa tognao, sa olan, sa hang̃in. - -Inclemente. = Ang oaláy pagpoáng̃od. * Mabáng̃is, mapíntas. - -Inclinacion. = Pagcayobó, pagcayócbo. * Pagcadong̃ó, pagcadocó. * -Paghigógma, pagpalángga sa bisan onsa. - -Inclinar. = Pagtóang sa bisan onsa, pagtaquílid. * Pagárog sa loyo. * -Pagsámbag sa bisan cansa, arón magabóhat con mamólong sa oalá húna -hunáon. * Pagíng̃on ing̃on sa usá ca botang sa lain ng̃a butang. * -Pagbóot, paghigógma, pagpalángga sa bisan cansa ug sa bisan onsa. - -Ínclito. = Mahál, hamíli, halángdon, bilídhon. - -Incluir. = Pagsolód, pagsácop sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. - -Inclusa. = Baláy ng̃a pagabatónan sa mg̃a báta ng̃a guibiáan ug guiáydan -sa ilang mg̃a tigúlang sa diótay pa sila. - -Inclusero. = Táuo ng̃a guibatónan sa inclusa. - -Inclusion. = Pagcasácop sa usá ca botang sa lain. - -Inclusivamente. = Sa pagcasácop. - -Inclusive. = Polong ng̃a linatín: Idem. - -Inclusivo. = Ang macasácop. - -Incluyente. = Idem. - -Incoativo. = Ang magaásoy sa sinógdan sa bisan onsa ug ang maong -pagsógod. - -Incobrable. = Ang dilí mahímo ng̃a panínglon, ang macóli baydan bisan -ng̃a tinglon. - -Incógnito. = Ang díli maíla, ang díli mahímo ng̃a pagaílhon. - -Incognoscible. = Idem. * Ang malisód caáyo ng̃a hiílhan. - -Incoherencia. = Pagcaoaláy caang̃áyan. - -Íncola. = Molópio sa bisan onsang longsod. - -Incolumidad. = Maáyong quinabóhi, pagcaoaláy saquít. - -Incombustible. = Ang díli masónog, ang díli mahímo ng̃a sonógon. - -Incombusto. = Ang oalá masónog. - -Incomerciable. = Bisan onsa ng̃a díli mahímo ng̃a pagapatigayónan, ng̃a -igapatigáyon, ang díli mahímo ng̃a igacomercio. - -Incómodamente. = Sa pagcalisód. - -Incomodar. = Pagsámoc, pagpalisór. * Pagsáquet saquet. * Pagpasucó, -pagpapong̃ót. - -Incomodidad. = Pagcalisód. * Pagcadáot. * Pagsáquet saquet. - -Incómodo. = Ang macalisód, ang macasámoc. - -Incomparable. = Ang díli mahímo ng̃a pagadang̃áton. * Ang malisód ug -macóli madáng̃at. * Ang díli catópng̃an, ang díli mahímo ng̃a ipanánglet, -ang oaláy pananglétan, ang Dios. - -Incomparablemente. = Sa oaláy pananglétan, sa oaláy sanglet. - -Incompartible. = Ang díli mahímo ng̃a bahínon. - -Incompasivo. = Ang coláng̃an sa colóoy. - -Incompatibilidad. = Ang pagcalisód sa usá ca botang arón magdóol ug -mahiósa sa lain ng̃a botang. - -Incompatible. = Ang díli mahímo ng̃a mahiósa sa lain. - -Incompetencia. = Pagcacólang sa gahóm. - -Incompetente. = Ang díli macaígo. * Ang guibóhat con guipamólong sa -díli maáyong horas. - -Incompletamente. = Sa oaláy pagcatápus, pagcahóman, pagcahíngpit, -pagcatibáoas. - -Incompleto. = Ang oalá mahóman, mahíngpit. * Matibáoas. - -Incomponible. = Ang díli mahímo ng̃a ayóhon. - -Incomportable. = Ang díli mahímo ng̃a ilóbon, antósom. - -Incomposibilidad. = Pagcadíli mahímo ng̃a ayóhon ang usá ca botang sa -lain ng̃a botang. - -Incomposicion. = Pagcadáot sa mg̃a bahin sa bisan onsa, pagcaoaláy -pagcaáng̃ay. - -Incomprensibilidad. = Pagcaoaláy pagcatóquib, pagcatógcal, pagcasábot, -sa bisan onsa. - -Incomprensible. = Ang díli mahímo ng̃a toquíbon, togcálon ug sabóton. - -Incompuestamente. = Sa pagcagobót, sa oaláy pagcahósay. - -Incomunicable. = Ang díli magaámbit ug ang díli pagaambítan sa lain. - -Incomunicado. = Ang guidilían sa pagsólte, pagsoguílon ug sa pagsólat -sa lain. - -Inconcebible. = Ang díli mahímo ng̃a húna hunáon. - -Inconciliable. = Ang díli mahímo ng̃a mahiósa. - -Inconcino. = Ang nagóbot, ang oaláy cahosáyan. - -Inconcusamente. = Sa pagcamatúod, sa pagcaoaláy duha duha. - -Inconcuso. = Ang matúod, ang oaláy doha doha. * Ang malíg-on. - -Inconducente. = Ang díli mahímo sa bisan onsa, ang oaláy polós. - -Inconexion. = Pagcaoaláy paghiósa. - -Inconfeso. = Ang saláan ng̃a díli boot magtóg-an sa iang salá. - -Incongruamente. = Sa díli macaígo, sa díli motaláy. - -Incongruencia. = Pagcadíli macaígo. - -Incongruente. = Ang díli macaígo sa tuyo ng̃a hingtóngdan. - -Incongruo. = Idem. - -Inconmensurabilidad. = Pagcaoaláy socod, pagcaoaláy pagcasácop ug -pagcalócop. - -Inconmensurable. = Ang díli mahímo sacpon ug lucpon, ang oaláy -catapósan. - -Inconquistable. = Ang díli macóha, ang díli mahímo ng̃a coháon ug daugon -sa gahóm sa mang̃a soldados ug sa mg̃a hing̃aníban. * Ang díli madáog, -macábig ug mabóyoc sa mg̃a pagháng̃io ug pagpang̃amóyo. - -Inconsecuencia. = Pagcaoaláy calig-ónan sa mg̃a polong ug sa mg̃a bohat. - -Inconsideracion. = Pagcacólang sa maáyong paghúna húna. - -Inconsideradamente. = Sa pagcaoaláy paghúna húna ng̃a maáyo. - -Inconsiderado. = Bisan onsa ng̃a guibóhat ug guipamólong sa oalá huna -hunáon ug palandóng̃on sa maáyo. * Táuo ng̃a díli magahúna húna ug -magapalándong ug maáyo. - -Inconsiguiente. = Ang oaláy calig-ónan sa iang mg̃a bohat cong mg̃a -polong. * Ang díli masonód sa pagcaígo sa mg̃a guisóndan. - -Inconsolable. = Ang díli mahímo ng̃a lipáyon, ang malisód ug macóli -pagalipáyon, ang díli gayód malípay. - -Inconsolablemente. = Sa oaláy calípay, sa pagcamíng̃ao. - -Inconstancia. = Pagcaoaláy calig-ónan sa bisan onsa. * Pagcasáyon sa -pagbálhin sa mg̃a húna húna sa mg̃a higála, &c. - -Inconstante. = Ang oaláy calig-ónan, ang díli madógay sa maong -pagcabótang. * Ang masáyon magabía sa mg̃a húna húna, sa mg̃a abian, &c., -ng̃a daan. - -Inconstantemente. = Sa pagcaoaláy calig-ónan. - -Inconstruible. = Ang díli mahímo ng̃a boháton. - -Inconsútil. = Ang oaláy tinahían, maíng̃on sa sinína sa atong Guinóong -Jesucristo. - -Incontable. = Ang díli mahímo ng̃a isípon, ang macóli ug malisód ihápon. - -Incontaminado. = Ang oalá tacdan. - -Incontestable. = Ang díli mahímo ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a doha duha. - -Incontinencia. = Pagcaoaláy pagpogóng sa mg̃a cailíbgon, pagcaólag, -pagcaláo-ay. * Saquét ng̃a nahamótang sa pagíhi sa masóbsob. - -Incontinente. = Ang díli magapogóng sa mg̃a cailíbgon. * Táuo ng̃a -maólag, maláo-ay. - -Incontinentemente. = Sa pagcaoaláy pagpogóng. * V. Incontinenti. - -Incontinenti. = Guiláyon, dihá dihá, carón gayód, carón carón, sa -madalí caáyo. - -Incontrastable. V. Inconquistable é Incontestable. - -Incontrovertible. V. Incontestable. * Ang matúod oyámot. - -Inconvencible. = Ang díli padáog, ang díli mahímo ng̃a daugon sa mg̃a -pagsámbag. - -Inconveniencia. = Pagcasámoc, pagcalisód. * Pagcaoaláy caang̃áyan. - -Inconveniente. = Ang díli ang̃ay, ang díli oyon. * Casámoc, caoláng̃an, -cacolían. - -Inconversable. = Ang díli mahímo ng̃a pagasoguilánan ug doólan tong̃ód sa -iang gaoi ng̃a maísog, tong̃ód sa iang pagcabórong. - -Inconvertible. = Ang díli mahímo ng̃a mabálhin sa lain ng̃a pagcabótang. - -Incordio. = Hobág sa bolog ng̃a guican sa saquét ng̃a guing̃álan ug -gálico. - -Incorporacion. = Pagcahiósa. - -Incorporar. = Paghiósa, pagtíp-oc. * Paglíngcod sa nagahígda. - -Incorpóreo. = Ang díli laoas, ang oaláy laoas. - -Incorreccion. = Pagcaoaláy pagsáoay. - -Incorrecto. = Ang oalá saoáyon, ang díli pasáoay. - -Incorregibilidad. V. Incorreccion. * Pagcagáhi sa húna húna, sa cásing -cásing, pagcadáyon, pagparáyon sa húna húna ng̃a daótan, sa mg̃a bohat ug -sa batásan ng̃a mang̃íl-ad. - -Incorrupcion. = Pagcabótang sa bisan onsa ng̃a oalá madonót. * Pagcaólay -sa quinabóhi ug sa batásan. - -Incorruptamente. = Sa oaláy pagcadonót. - -Incorruptibilidad. = Pagcaoaláy pagcadonót. - -Incorruptible. = Ang díli madonót, ang díli mahímo ng̃a sorlan sa -pagcadonót. * Ang malisód ug macóli ng̃a pagadaótan. - -Incorrupto. = Ang oalá madonót ug madáot, ang oalá madobóc. * Babáye -ng̃a olay, bog-os, ng̃a oalá pahilábtan sa laláqui. - -Increado. = Ang oalá boháton. - -Incredibilidad. = Pagcadíli mahímo ng̃a pagatoóhan ug bisan onsa. - -Incredulidad. = Pagcalisód sa pagtóo sa bisan onsa. * Pagcacólang, -pagcaoaláy. Pagtóo sa mg̃a toloóhan sa mg̃a cristianos. - -Incrédulo. = Ang díli mutóo sa guinadóng̃og nía, ug labí pa sa mg̃a -toloóhan sa mg̃a binoñágan. * Ang malisód ug macóli mutóo. - -Increible. = Ang díli mahímo ng̃a pagatoóhan. - -Increpacion. = Pagcabárlong, pagcasáoay, casabá ng̃a mabáscog ug maháit. - -Increpador. = Ang magasáoay, ang magabárlong, ang mocasabá, ang -magaáoay. - -Increpar. = Saoay, barlong, sabá, aoay. - -Incruento. = Ang mabóhat sa oaláy dogó ng̃a maágas: quining polong -macaígo sa santos ng̃a Paghálad sa misa. - -Incrustar. = Pagcatábon sa mg̃a salog sa mg̃a dahon ng̃a manípis sa -boláoan, &c. - -Incubacion. = Pagcalómlom sa mg̃a manóc ug sa obán pang mg̃a langgam sa -mg̃a itlog. - -Íncubo. = Ang yaoa ng̃a magapacalaláqui ug macasalá sa babáye. - -Inculcar. = Pagdóol caáyo, pagsígpit, paggóot, paghagóot sa mg̃a botang. -* Pagósob osob, pagópod opod sa bisan onsa ng̃a guipamólong. * Pagdáyon -sa guihúna húna. - -Inculpable. = Ang oaláy salá, ang díli mahímo ng̃a pagasang̃ílan. - -Inculpablemente. = Sa pagcaoaláy salá. - -Inculpacion. = Pagcasáng̃il. - -Inculpadamente. V. Inculpablemente. - -Inculpado. V. Inculpable. - -Inculpar. = Pagsáng̃il. * Pagtúg-an. - -Inculto. = Táuo ng̃a borong, boquírnon, cabos, ng̃a oaláy quinaárman. * -Yota ng̃a oalá pagabohátan. * Pagpamólong, oáli, &c., ng̃a díli maáyo ng̃a -patalinghógon. - -Incumbencia. = Catongdánan. - -Incumbir. = Pagígo sa bisan onsa sa ilálom sa gahóm con sa catongdánan -sa bisan cansa. - -Incurable. = Ang díli mahímo ng̃a tambálon, ang malisód ug macóli -matámbal, ang oaláy tambal ug sompa. - -Incuria. = Pagcaoaláy cacógui. - -Incurioso. = Ang díli macógui, ang díli magabántay ug magaalíma sa -bisan onsa ng̃a caogalíng̃on. - -Incurrir. = Pagbóhat sa mg̃a salá. * Pagsácop sa castigo ng̃a tacós sa -mg̃a pahanóngdan. - -Incursion. V. Correría. - -Indagacion. = Pagpaquigásoy, pagpaquigsáyor, pagcasósi, pagsóquit, -pagcasócna. - -Indagar. = Sayor, asoy, sosi, socna, soquit, cotána. - -Indebidamente. = Sa pagcadíli mao, sa pagcaoaláy cataróng̃an. - -Indebido. = Ang díli maáyo ng̃a boháton. - -Indecencia. = Pagcahúgao, pagcahílas, pagcang̃íl-ad, pagcaláo-ay. - -Indecente. = Mang̃íl-ad, mahúgao, maláo-ay, mahílas. - -Indecentemente. V. Indecorosamente. - -Indecible. = Ang díli mahímo ng̃a ingnon ug iásoy. - -Indecision. = Pagcainálang alang sa pagbóhat con sa pagpamólong sa -bisan onsa. - -Indeciso. = Ang guiálang aláng̃an sa pagbóhat con sa pagpamólong sa -bisan onsa, ang díli mahanáyac, ang nagadúha doha. - -Indecoro. V. Indecencia. - -Indecorosamente. = Sa pagcang̃íl-ad, sa pagcaláo-ay, sa díli maáyo, sa -pagcahógao, sa pagcaoaláy caólao. - -Indecoroso. V. Indecente. - -Indefectible. = Ang may pagcamáo gayód. * Ang díli mahímo ng̃a maoalá. - -Indefectiblemente. = Sa matúod gayód, matúod tuod. - -Indefensable. = Ang díli mahímo ng̃a labánan, ng̃a papagatabáng̃an. - -Indefenso. = Ang oaláy paglában, ang oaláy manlalában, magtatábang. - -Indeficiente. V. Indefectible. - -Indefinible. = Ang díli mahímo ng̃a asóyon ug saydan ug maáyo. - -Indefinidamente. = Sa oaláy pagcaásoy ug pagcasáyod. - -Indefinido. = Ang oalá asóyon ug maáyo. * Ang oaláy cocotoban ng̃a -guiíla. - -Indefinito. = Ang oaláy catapósan. - -Indeleble. = Ang díli mahímo ng̃a panáson, quiáson. * Ang díli maoalá. - -Indeleblemente. = Sa pagcadíli mapánas. - -Indeliberacion. = Pagcacólang, pagcaoaláy húna húna, salabótan. - -Indeliberado. = Ang guibóhat con guipamólong sa oalá húna hunáon ug -maáyo. - -Indemne. = Ang nahagáoas sa bisan onsang cadáot. - -Indemnidad. = Pagcasáad sa bisan cansa ng̃a díli sia pagadaóton. - -Indemnizacion. = Pagcabáyad sa mg̃a cadáot ng̃a guibóhat sa bisan cansa. - -Indemnizar. = Pagbáyad sa mg̃a cadáot ng̃a guibóhat. - -Independencia. = Pagcaoaláy ponóan ng̃a hiílhan. * Pagbóot ng̃a -caogalíng̃on. - -Independiente. = Ang oaláy ponóan, ang díli sacop sa lain, ang magabóot -sa iang caogalíng̃on. * Sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot. * Sa pagcaoaláy -ponóan. - -Indescribible. = Ang díli mahímo ng̃a isayód ug iásoy. - -Indesignable. = Ang díli mahímo ng̃a timaánan. - -Indestructible. = Ang díli mahímo ng̃a gobon ug laglágon. - -Indeterminable. V. Indeliberado. - -Indeterminacion. = Pagcadúha duha. * V. Indeliberacion. - -Indeterminadamente. = Sa pagcadúha doha, sa oaláy pagcahanáyac. - -Indeterminado. = Ang oalá pa iásoy, ang oalá pa isógo. * Ang oalá pa -mahanáyac, ang nagadóha doha. - -Indevocion. = Pagcacólang sa pagámpo. - -Indevoto. = Ang díli maampóon. * Ang díli mahagógma sa bisan cansa. - -Indiana. = Panápton ng̃a piníntal sa luyo lamang, sa nauong lang. - -Indiano. = Ang natáuo, ug ang natong̃ód sa Indias. * Ang táuo ng̃a guican -sa Indias. - -Indicacion. = Pagpasábot sa mg̃a timáan. - -Indicante. = Ang magapasábot sa mg̃a timáan. - -Indicar. = Pagpasábot sa mg̃a timáan. - -Indicativo. V. Indicante. - -Indiccion. = Pagtáoag sa bisan cansa sa mg̃a junta, sa mg̃a catilíngban, -sa mg̃a cabildóhan. * Pagcadógay, cadogáyan sa tagsa ca napólo ug limá -ca túig. - -Índice. = Timáan sa bisan onsa. * Listáhan sa mang̃a libro sa mg̃a bahin -nila ug sa bisan onsa. * Ang pothao, boláoan, &c., ng̃a magatórlo sa -horas sa mg̃a horásan. * Torlo ng̃a itolórlo. * Listáhan sa mg̃a libro ng̃a -dinilí, ng̃a guidilí sa pagbása. - -Indiciar. = Pagíla sa saláan tong̃ód sa mg̃a timáan. - -Indicio. = Bisan onsang timáan. - -Índico. = Ang nahatong̃ód, sa India. - -Indiferencia. = Pagcaálang alang sa boot, sa oaláy osáb pagáyad sa -bisan onsa ug sa bisan cansa. - -Indiferente. = Ang díli mabóyoc sa luyo ug sa luyo. * Ang oaláy sapayán -ng̃a boháton ug ng̃a díli boháton. - -Indiferentemente. = Sa pagcaoaláy pagpíli. - -Indígena. = Ang natáuo con molópio sa Guinharían, sa provincia con sa -longsod ng̃a guihisgótan. - -Indigencia. = Pagcaháng̃ol, pagcacólang sa quinahánglan sa pagcáon sa -pagbísti, &c. - -Indigente. = Hang̃ol, ang coláng̃an ang guicábsan sa quinahánglan sa -pagcabóhi, sa cabohían. - -Indigestible. = Ang díli mahílis sa cotó cotó. - -Indigestion. = Pagcaoaláy pagcahílis sa mg̃a quináon sa cotó cotó. - -Indigesto. V. Indigestible. * Ang mabóloc, ang nagobót, ang díli -mahósay. * Táuo sa malisód ug maháit ng̃a cagaoían. - -Indignacion. = Casocó, capong̃ót, caáquig, panoyó. - -Indignamente. = Sa pagcadaótan, sa díli maáyo, sa pagcadíli tacós. - -Indignante. = Ang masocó, ug ang magapasocó. - -Indignar. = Socó, panoyó, pong̃ót, aquig. - -Indignidad. = Pagcadíli tacós, pacaoaláy pahanóngdan. * Bohat ng̃a -daótan, ng̃a díli ang̃ay. - -Indigno. = Ang díli tacós, ang oaláy pahanóngdan. * V. Indignidad desde -bohat. - -Índigo. = Tagom. - -Indiligencia. = Pagcacólang, pacaoaláy cacógui. - -Indio. = Ang natáuo ug molópio sa Indias. * Ang may color ng̃a asúl. - -Indirecta. = Sambíng̃ay. - -Indirectamente. = Sa pagcasambíng̃ay, sa pagcasalingcápao. - -Indirecto. = Ang magalicó, ang díli lactod. - -Indisciplina. = Pagcacólang sa pagtoón sa batásan. - -Indisciplinante. = Ang díli mahímo ng̃a saoáyon, ang malisód ug macóli -pagatoónan, pagatodlóan, pagbatasánan. - -Indisciplinado. = Ang coláng̃an sa pagtóon, sa pagtódlo, sa batásan, ang -soquíhan, masinocólon. - -Indiscrecion. = Pagcaoaláy salabótan. - -Indiscreto. = Ang magabóhat ug mamólong sa oaláy salabótan, sa oalá -húna hunáon. - -Indisoluble. = Ang díli mahímo ng̃a pogabolágon ug pagabarbáron. - -Indisolublemente. = Sa pagcadíli mabólag, mahóbad ug mabárbar. - -Indispensable. = Ang díli mahímo ng̃a pasailóon. * Ang quinahánglan ng̃a -boháton gayúd. - -Indispensablemente. = Sa linogsánay gayúd. * Sa dagcóng quinahánglan -gayód. - -Indisponer. = Pagcóha sa mg̃a quinahánglan ug sa mg̃a pagándam sa -pagbóhat sa bisan onsa, pagpabíquil sa mg̃a cabobót-on. * Pagbáti sa -bisan onsang saquét, pagsáquet saquét. - -Indisposicion. = Pagcaoalá sa mg̃a quinahánglan sa bisan onsa. * -Pagcasáquet saquét. - -Indispuesto. = Ang masáquet saquét. - -Indisputable. V. Incontestable. - -Indisputablemente. = Sa oaláy duha doha. - -Indistinguible. = Ang malisód ug macóli ng̃a pagaílhan. * Ang dilí -mahímo ng̃a quít-on, ang dilí masáyor, maásoy. - -Indistintamente. = Sa pagcaabánil, sa oaláy pagpíli. - -Indistinto. = Ang maíng̃on ug magsáma sa lain ng̃a botang, ang díli -macaláin lain. * Ang dilí madayág, masáyor, maásoy caáyo. - -Individual. = Ang caogalíng̃on sa tagsa tagsa. * Ang labing mahál ug -bantógon sa bisan onsa. - -Individualidad. = Timáan ng̃a caogalíng̃on ug onay sa mg̃a botang, ng̃a -magacaláin lain caníla sa obán ng̃a isigcaíng̃on. - -Individualmente. = Sa timáan ng̃a caogalíng̃on. * Sa paghiósa ng̃a -hingpit. - -Individuar. = Pagásoy sa bisan onsa sa pagcalináin lain. - -Individuo. = Individual. * Ang díli mabáhin, ang díli mabólag ug -magaláin. * Usá ca buoc. - -Indivisamente. = Sa oaláy pagcabólag, pagcabáhin. - -Indivisibilidad. = Pagcadíli mahímo ng̃a pagabolágon ug bahínon ang usá -ca botang sa lain ng̃a botang. - -Indivisible. = Ang díli mahímo ng̃a bolágon ug bahínon. - -Indivisiblemente. V. Indivisamente. - -Indiviso. = Ang oalá mabólag. - -Indócil. = Ang soquíhan, ang masinocólon. - -Indocilidad. = Pagcasóqui, pagcasócol. - -Indocto. = Ang díli maálam, ang coláng̃an sa quinaádman. - -Índole. = Gaoi, cagaoían ng̃a onay ug caogalíng̃on. - -Indolencia. = Pacaoaláy pagcatándog sa húna húna. * Catacá, Pagcaoaláy -cacógui. - -Indolente. = Táuo ng̃a díli pagatandógan sa húna húna. * Matalác-on, -tapólan. - -Indomable. = Ang díli mahímo ng̃a aghópon, pagaándon ug pagtanólon. * -Ihaláson. - -Indomado. = Ang oalá aghópon ug pagaándon. * Ang oalá ponggon. - -Indomesticable. V. Indomable. - -Indoméstico. V. Indomado. - -Indómito. = Idem. - -Indubitable. = Ang díli arang pagadóha doháon. - -Indubitablemente. = Sa oaláy doha doha, sa matúod gayúd. - -Indubitadamente. = Idem. - -Induccion. = Pagcahópo, pagcasámbag. - -Inducidor. = Ang magahópo, magasámbag. - -Inducir. = Hopo. * Sambag, tambag. - -Inductivo. V. Inducidor. - -Indudable. V. Indubitable. - -Indudablemente. V. Indubitablemente. - -Indulgencia. = Pagcasáyon sa pagpasáilo sa mg̃a salá, sa mg̃a sayóp, ug -sa pagtógot sa mang̃a calóoy. * Pagtógot sa Santos ng̃a Papa sa -pagpasaílo sa mg̃a baláidon sa purgatorio, tong̃ód sa mg̃a salá. - -Indulgente. = Ang masáyon magapasáilo sa mg̃a salá, ug magatógot sa mg̃a -calóoy. - -Indultar. = Pagpasáilo sa bisan cansa sa baláydon tong̃ód sa iang salá. -* Pagpagáoas sa bisan onsang tolománon con catongdánan. - -Indulto. = Pagtógot sa bisan onsa. * Pagpasáilo sa mang̃a baláydon sa -mg̃a salá. * Pagpagáoas sa pagtúman sa catongdánan onta. - -Industria. = Quinaárman, caálam, laláng, pagcabátir. - -Industriar. = Pagtóon, pagtórlo. - -Industriosamente. = Sa caálam, sa laláng, sa pagcabátir. - -Industrioso. = Ang maálam, batid. - -Inebreativo. = Ang macahobóg. - -Inedia. = Pagcalóya sa bisan cansa cay oalá comáon ug moínom cutub sa -dugay dugay. - -Inédito. = Bisan onsa ng̃a guisólat ug oalá pa mabántog. - -Inefabilidad. = Pagcadíli mahímo ng̃a iásoy ug bisan onsa sa mg̃a polong. - -Inefable. = Ang díli mahímo ng̃a iásoy sa mg̃a polong. - -Ineficacia. = Pagcacólang sa gahóm, sa cosóg, sa cacógui. - -Ineficaz. = Ang díli macahímo, ang oaláy gahóm ug cosóg. - -Ineficazmente. = Sa pagcadíli macahímo, sa pacaoaláy cosóg ug gahóm. - -Inélegante. = Ang díli ang̃áyan, ang oaláy caang̃áyan. - -Inenarrable. V. Inefable. - -Ineptamente. = Sa pagcaoaláy polós. - -Ineptitud. = Pagcaoaláy polós. - -Inepto. = Ang oaláy polós. - -Inequívoco. = Ang oaláy duha doha. - -Inercia. = Pagcalúya, calóya. * Catacá, catápol. - -Inerrable. = Ang díli mahímo ng̃a saypon. - -Inerrante. = Ang mapoyó, ang díli malíhoc. - -Inerte. = Malóya, tapólan, matalác-on. - -Inescrutable. = Ang díli mahímo ng̃a toquíbon, togcálon ug sabóton. - -Inescudriñable. = Idem. - -Inesperadamente. = Sa oalá huláton, paabóton, sa calit, sa coláhao. - -Inesperado. = Idem. - -Inestimabilidad. = Pagcadíli mahímo ng̃a pagabílhon ug higogmáon ug -bisan onsa, ing̃on sa ang̃ay ug tacús onta. - -Inestimable. = Ang díli mahímo ng̃a pagabílhon ug higogmáon ing̃on sa -tacús ug ang̃ay. * Ang díli cabílhan. - -Inestimado. = Ang oalá pa pagabotáng̃an sa bili. - -Inevitable. = Ang díli mahímo ng̃a pagapónggan, ang moábot gayód. - -Inexactitud. = Pagcaoaláy pagtúman ug pagcahíngpit. * Ang díli maíng̃on. - -Inexacto. = Ang coláng̃an sa pagcatóman ug pagcahíngpit. - -Inexcusable. V. Inevitable. * Ang díli mahímo ng̃a ibalíbad. - -Inexcusablemente. = Sa oaláy balíbar. - -Inexausto. = Ang díli mahorót, ang díli maíti, matíti. - -Inexistente. = Ang oaláy pagcamáo, ang díli mao. - -Inexorable. = Ang díli mabóyoc ug mamahómoc sa mang̃a pagámpo ug mg̃a -pagháng̃io. * Ang díli macóha sa hang̃io. - -Inexorablemente. = Sa minatúod gayód, sa oaláy pagcasíbog sibog sa húna -húna, sa polong ng̃a guisógo. - -Inexperiencia. = Pagcaoaláy pagcaánad. - -Inexperto. = Ang oalá maánad. - -Inexpiable. = Ang díli mahímo ng̃a baydan. - -Inexplicable. = Ang díli mahímo ng̃a isáyod ug iásoy. - -Inexpugnable. V. Inconquistable. - -Inextinguible. = Ang díli mapálong. * Ang díli mahóman, matápus, ang -madúgay uyámot. - -Infacetismo. = Ang oaláy caang̃áyan sa pagpamólong ug sa pagsólat. - -Infacundo. = Ang guicábsan sa mg̃a polong sa iang pagsoguílon. * Táuo sa -diótay ng̃a mg̃a polong, mahilómon. - -Infalibilidad. = Pagcadíli mahímo sa paglímbong ug ng̃a pagalimbóng̃an. - -Infalible. = Ang díli mahímo ng̃a magalímbong ug ng̃a pagalimbóng̃an. * -Matúod, sa oaláy doha doha. - -Infaliblemente. = Sa pagcamatúod gayód, sa oaláy duha duha. - -Infamacion. = Pagcacóha sa dong̃og, pagpacaólao. - -Infamador. = Ang magapacaólao, ang magadáot ug magacóha sa dong̃og. - -Infamante. = Idem. - -Infamar. = Pagcóha, pagdáot sa dong̃og, sa maáyong ng̃alan, pagpacaólao. - -Infamativo. V. Infamador. - -Infamatorio. = Idem. - -Infame. = Ang oaláy dong̃og ng̃a maáyo, daótan, mang̃íl-ad, talamáyon, -tacós ng̃a pasipád-an. - -Infamemente. = Sa pagcadaótan, sa pagcang̃íl-ad. - -Infamia. = Pagcacólang sa maáyong dong̃og. * Bohat ng̃a daótan, malágsot, -mang̃íl-ad, pagcatampálas. - -Infancia. = Pagcabótang, edad sa mg̃a báta hasta sa icapíto ca túig -cutub sa ilang pagcaboótan, hasta sa pagsógod sa ilang boot. * -Pagcasógod sa bisan onsa. - -Infando. = Ang mang̃íl-ad uyámot. * Ang díli tacós ng̃a pagahisgótan. - -Infanta. = Ang báta ng̃a babáye ng̃a oalá pa omábot sa icapíto ca túig. * -Bisan quinsa sa mg̃a anac ng̃a babáye, sa guintiayónan, sa mg̃a hari, ug -bisan quinsa sa mg̃a asáoa sa mg̃a anac ng̃a laláqui sa hari. - -Infantado. = Ang yota ng̃a hingsácpan sa pagcatagía sa mg̃a anac sa mg̃a -hari. - -Infante. = Ang báta ng̃a laláqui ng̃a oalá pa omábot sa icapíto ca túig. -* Bisan quinsa sa mg̃a anac ng̃a laláqui, sa guintiayónan, sa mg̃a hari, -ng̃a sonód sa pang̃ánay. * Ang soldado ng̃a oaláy cabayo. - -Infantería. = Ang mg̃a soldados ng̃a oaláy mg̃a cabayo. - -Infanticida. = Mamomonó sa mg̃a bátang diótay. - -Infanticidio. = Pagcabonó, pagpatáy sa bisan cansang bátang diótay. - -Infantil. = Ang nahatong̃ód sa edad sa pagcaoalá pay boot sa mg̃a báta. - -Infanzon. = Táuo ng̃a mahál ng̃a guipagáoas sa hari sa mg̃a bohis, sa mg̃a -tampo, ug sa obán pang mg̃a tolománon sa mg̃a guinsacópan. - -Infanzonado. = Ang nahatong̃ód ug onay sa dagcóng táuo ng̃a infanzon. - -Infanzonazgo. = Ang yota ng̃a caogalíng̃on ug ng̃a hingsácpan sa gahóm sa -infanzon. - -Infanzonía. = Pagcabótang, cahímtang sa infanzon. - -Infatigable. V. Incansable. - -Infatigablemente. V. Incansablemente. - -Infatuar. = Pagpabóang sa bisan cansa. - -Infaustamente. = Sa pagcalisód, sa pagcaanógon, sa pagcaaláot, sa -pagcagóol. - -Infausto. = Anógon, aláot. * Ang guicalísdan, guicayógtan. - -Infaccion. = Pagcatacód. - -Infectar. V. Inficionar. - -Infectivo. = Ang matácod, ang magapatacód. - -Infecto. = Ang guitácdan. - -Infecundidad. = Pagcalángday. * Pagcaoaláy pagbóng̃a, cacolían ng̃a -magaólang sa pagbóng̃a sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm, ug sa pagpang̃ánac sa -mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. - -Infecundo. = Ang díli mobóng̃a. * Ang díli macagánac, macaglíoat. - -Infelice. V. Infeliz. - -Infelicidad. = Pagcaanógon, pagcaaláot, calisód, cagóol, caháng̃ol. - -Infeliz. = Anógon. * V. Infausto. * Hang̃ol. * Táuo ng̃a mahináyon sa -maháoan ng̃a boot. - -Infelizmente. V. Infaustamente. - -Inferior. = Ang anáa sa obus, sa ilálom. * Bisan onsang botang ng̃a -diótay sa lain ng̃a botang, sacop, guinsacópan. - -Inferioridad. = Pagcasácop. * Pagcaóbos. * Pagcabótang sa bisan onsang -botang sa ilálom, sa obos sa lain ng̃a botang. - -Inferir. = Paghúna húna sa bisan onsa tong̃ód sa mg̃a guinsóndan. - -Infernal. = Ang nahatong̃ód ug ang caugalíng̃on sa impierno, sa espierno. -* Daótan, mang̃íl-ad. - -Infernar. = Paghócom sa bisan cansa sa impierno. * Pagsámoc, pagpasocó, -pagpapong̃ót. - -Ínfero. V. Infernal. - -Infestacion. = Pagpang̃óbat. * Pagcadáot, pagcatacód. - -Infestar. = Pagtacód sa saquét, sa salot. * Pagdáot, pagpang̃óbat. - -Inficionar. = Idem. * Pagdáot sa bisan cansa sa mg̃a daótan ng̃a -pagtolón-an ug pagsámbag. - -Infidelidad. = Pagcabórhi. * Pagcaoaláy Pagtóo sa mg̃a toloóhan sa mg̃a -binoñágan. * Catilíngban sa mg̃a dioatáhan. - -Infidencia. = Pagcaoaláy pagláom sa isigcatáuo. * Paglápas sa -catongdánan ng̃a tacós pagatománon sa tong̃ód sa isigcatáuo. * -Pagcabórhi. - -Infidente. = Borhíon, ang díli mobálos sa pagláom ng̃a guibótang canía. - -Infiel. = Idem. * Dioatáhan. - -Infielmente. = Sa pagcabórhi. - -Infierno. = Impierno, espierno. * Lugar ng̃a pagasaquétan, sa oaláy -catapúsan, sa mang̃a táuong daótan, pinilían. * Mg̃a casáquet sa mg̃a -pinilían. * Lugar ng̃a guimpóyan sa mg̃a calág sa mg̃a táuo ng̃a matárong, -ng̃a nang̃amatáy sila sa oalá mamatáy si Jesucristo ng̃a atong Guinóo, ug -ng̃a guiholátan nila sa iang santos ng̃a pagábot. * Lugar ng̃a -guicagóbtan, guibanháan, ng̃a guipang̃aoáyan, ug ang mao ng̃a paggobót ug -pagáoay. - -Infigurable. = Ang díli mahímo ng̃a pagabotáng̃an sa dagoay ng̃a laoásnon. - -Infíltracion. = Pagcahonób sa tobig, &c. - -Infiltrarse. = Paghonób. - -Ínfimo. = Ang nahamótang sa logar ng̃a obos caáyo. * Ang oláhi, ang -catapúsan sa ng̃atanán, ang poit, poyát. * Ang labíng obos ug daótan sa -bisan onsa. - -Infinidad. = Pagcaoaláy catapúsan. * Pagcadághan, cadaghánan. - -Infinitamente. = Sa pagcadáyon sa guihápon, sa pagcaoaláy catapúsan. - -Infinito. = Ang díli matápus, macóbos, maóbos. * Ang dagcóan oyámot. * -Cadaghánan, pagcadághan, daghánan. - -Infirmar. = Pagcóha, pagóbos, pagcóbos sa gahóm, sa cosóg sa bisan -onsa. - -Inflacion. = Pagcabótod. * Pagpalábi labi. - -Inflamable. = Ang masáyon masíga. - -Inflamacion. = Pagcasíga. * Pagcahobág, pagcabótod, pagcalámhoy. * -Pagcaínit sa húna húna, guican sa caísog sa mg̃a cailíbgon. - -Inflamar. = Pagsíga. * Paghobág, pagbótod, paglámhoy. * Pagínit sa húna -húna guican sa cosóg sa mang̃a cailíbgon. - -Inflamatorio. = Ang macasíga, ang magapahobág. - -Inflar. = Pagbótor. * Pagpalábi labi. - -Inflativo. = Ang magapahótod. - -Inflexibilidad. = Pagcagáhi sa bisan onsa, ng̃a díli mabalicó, -mabalíquig, malíad, mabóyoc. * Pagcalíg-on sa húna húna, sa cásing -cásing. - -Inflexible. = Ang díli mabóyoc, mabalicó, malíad. * Ang malíg-on sa -cásing cásing. - -Inflexion. = Pagcabalíquig, pagcabalicó, pagcabóyoc, pagcalíad. - -Influencia. = Paghilábot sa bisan onsa, pagsámbag, pagtámbag, paghópo, -pagágda. * Ang grasia, ang pagtábang ng̃a guilólot sa Dios sa mg̃a calág. - -Influir. = Idem hasta ang gracia. * Paglólot sa Dios sa iang santos ng̃a -pagtábang, sa iang mg̃a hatag, sa mg̃a táuo. - -Influjo. V. Influencia. - -Informacion. = Pagpaquigsáyod, pagpaquigásoy, pagcasósi, pagcasóquit. * -Pagcasócna. * Pagásoy, pagsáyod, pagdayág. - -Informador. = Ang magaásoy, magasáyod, magadayág. - -Informal. = Ang díli mahamótang ing̃on sa guiásoy sa mg̃a tolománon, -ing̃on sa batásan. * Táuo ng̃a díli malígdong, ng̃a díli maámbong, ng̃a -díli magatóman sa iang ng̃a pagsáad, sa iang mg̃a polong. - -Informante. V. Informador. - -Informar. = Asoy, sayod, hayag, dayág. - -Informativo. V. Informador. - -Informe. = Casayódan ng̃a ihátag sa bisan cansa, sa tong̃ód sa bisan onsa -ng̃a guipang̃otána. * Ang coláng̃an sa dagoay ng̃a quinahánglan onta. - -Infortificable. = Ang díli mahímo ng̃a pagalig-ónon. - -Infortuna. = Palad ng̃a díli maáyo, guican sa gahóm sa mg̃a bitóon. - -Infortunio. = Calisód, calisdánan, cagóol, pagcaanógon, pagcaaláot. - -Infraccion. = Pagcalápas, pagcalípas, pagcasálang, pagcadíli pagtóman. - -Infracto. = Ang malíg-on sa húna húna, sa cásing cásing, ang díli -mabálhin, ang díli mabóyoc ug mamahómoc sa mg̃a pagháng̃io. - -Infractor. = Ang magalápas, magalípas, magasálang, malipáson, -masaláypon. - -Infrascrito. = Ang mopirma sa obos, sa catapósan sa bisan onsa ng̃a -solat. - -Infraganti. V. Fragante (en). - -Infrangible. = Ang díli mahímo ng̃a pagaboóng̃on, tipícon, tipácon, -docdócon. - -Infraoctava. = Ang unóm ca adlao ng̃a sacop sa octava sa mg̃a piesta sa -Singbahán, gauas ang nahaúna ug ang catapúsan. - -Infraoctavo. = Bisan onsang arláoa sa mg̃a octava. - -Infrascripto. V. Infrascrito. - -Infringir. = Paglípas, paglápas. - -Infructífero. = Ang díli mobóng̃a ug ang díli macagbóng̃a. * Ang oaláy -polós, ang oaláy hingbancaágan. - -Infructuosamente. = Sa oaláy polós, caposlánan. - -Infructuoso. = Ang díli macapólos, ang oaláy polós. - -Infrugífero. V. Infructífero. - -Ínfulas. = Dayan dayan ng̃a guibótang sa canhing tiempo sa olo sa mg̃a -Padre sa mg̃a dioatáhan, ug sa mang̃a paghálad ng̃a guipanghálad nila sa -ilang mang̃a dios dios. * Pagpalábi labi sa bisan cansa. - -Infundado. = Ang oaláy himotáng̃an ug cahológan. - -Infundir. = Paghólom. * Paglólot sa Dios sa mg̃a calág sa mg̃a táuo sa -iang mg̃a grasia, mg̃a pagtábang ug mg̃a hatag. - -Infusible. = Ang díli mahímo ng̃a pagatonáuon. - -Infusion. = Pagcahólom. * Pagcabó-bo sa tobig ng̃a igabóñag sa -pagaboñágan. - -Ingenerable. = Ang díli mahímo ng̃a pagalioáton. - -Ingeniar. = Paghúna húna, paggáma, paglaláng sa bisan onsa ng̃a bag-o, -sa pagdáng̃at sa guitúyo, sa guipanghináot. - -Ingeniatura. = Pagcalaláng ng̃a pagagamíton sa bisan cansa, arón macóha -ang mg̃a caayóhan ng̃a guipanghináot. - -Ingeniero. = Ang maálam maghúna húna sa pagdáng̃at sa tuyo nia. * Ang -panday ng̃a magabóhat sa mg̃a máquina ug mg̃a casangcápan sa pagpang̃óbat -sa mg̃a cota, mg̃a baluarte, mg̃a lantáuan, &c. - -Ingenio. = Húna húna. * Táuo sa matalínis ng̃a húna húna. * Pagcalaláng -sa bisan cansa sa pagcóha ug pagdáng̃at sa guipanghináot nia. * Bisan -onsang máquina con capandáyan sa pagpang̃óbat ug sa pagsócol sa mg̃a -caáoay. * Capandáyan ng̃a icatábas sa mg̃a librero sa papel ug sa mg̃a -libro. * Trapiche, máquina sa pagpíga sa tobó. - -Ingeniosamente. = Sa pagcalaláng, sa matalínis ng̃a húna húna. - -Ingenioso. = Batid, ang may húna húna ng̃a matalínis. - -Ingénito. = Ang oalá paglioáton. * Ang onay sa táuo. - -Ingenuamente. = Sa pagcaháoan sa boot. - -Ingenuidad. = Pagcaháoan sa boot, húna húna ng̃a maáyo. - -Ingenuo. = Ang maháoan sa boot, ang mamólong̃ ing̃on sa anáa sa iang -cásing cásing. - -Ingerir. = Pagsolód sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Pagsácop, -paglócop. * Paghilábot sa bisan onsa ng̃a holosáyon, sa mg̃a paglális, -&c. - -Ingretar. = Pagsolód sa pinótol sa sang̃á sa usá ca cahoy sa lindog con -sa sang̃á sa lain ng̃a cahoy. - -Ingina. = Apapáng̃ig. - -Ingle. = Bolog. - -Ingobernable. = Ang díli mahímo ng̃a pagaayóhon ug pagahóptan. - -Ingratamente. = Sa pagcaoaláy pagtamód, sa pagcaoaláy balos ng̃a maáyo. - -Ingratitud. = Pagcaoaláy pagtamód, pagcahigalaódan. - -Ingrato. = Ang díli magatamód, ang díli mobálos sa mg̃a calóoy, -higalaódan. * Ang díli maáyo sa mang̃a balatían. - -Ingrediente. = Bisan onsa ng̃a isácot sa mg̃a tambal, sa mg̃a ilímnon, sa -mg̃a calán-on, &c. - -Ingreso. = Solórlan, sorlánan sa bisan asa. * Sinógdan. * Ang salapí ug -bisan onsa ng̃a guidáoat sa bisan cansa, ug ng̃a may quinahánglan ng̃a -ibótang sa mg̃a cuenta ng̃a ipaháyag nia. - -Inhabil. = Ang coláng̃an sa caálam, ang oaláy quinaárman. * Ang díli -tacós, ang oaláy pahanóngdan. - -Inhabilidad. = Pagcaoaláy quinaárman. * Cacolían ng̃a onay sa bisan -cansa sa pagtóman sa bisan onsang togon con opicio. - -Inhabilitar. = Pagcóha sa opicio sa bisan cansa, tong̃ód cay díli sia -macagtóman sa iang catongdánan. * Pagdilí sa gahóm ng̃a guitógot ng̃a -daan sa bisan cansa, arón díli magaparáyon sa iang opicio con -cahímtang. - -Inhabitable. = Ang díli capóy-an, ang díli mahímo ng̃a pagapóy-an. - -Inhabitado. = Ang oalá pagapóy-an. - -Inherencia. = Pagcahiósa sa mg̃a botang ng̃a díli mahímo ng̃a pagabolágon. - -Inherente. = Bisan onsa ng̃a botang ng̃a nahiósa sa lain ng̃a botang, sa -díli mahímo ng̃a pagabolágon ug bahínon. - -Inhibir. = Pagdilí sa usá ca hocom ng̃a magaparáyon sa paghósay ug -pagsentensia sa bisan onsa ng̃a capolong̃ánan. - -Inhonestamente. V. Deshonestamente. - -Inhonestidad. V. Deshonestidad. - -Inhonesto. V. Deshonesto. - -Inhumanamente. = Sa pagcabáng̃is, sa pagcapíntas. - -Inhumano. = Mabáng̃is, mapíntas. - -Inicial. = Ang nahaónang letra sa mg̃a polong, sa mg̃a bahin, &c. - -Iniciar. = Pagdáoat sa bisan cansa sa pagcaambítan sa bisan onsa ng̃a -tolománon ng̃a tinágo, pagásoy, pagsáyod canía niána, arón hibalóan nia. - -Iniciativo. = Ang nacasógod, sinógdan sa bisan onsa. - -Inicuamente. = Sa pagcadaótan uyámot. - -Inicuo. = Daótan, mamomógos. - -Inimaginable. = Ang díli mahímo ng̃a pagahúna hunáon. - -Inimitable. = Ang díli mahímo ng̃a pagaaoáton, ng̃a ihóad, ng̃a -panigíngnan. - -Ininteligible. = Ang díli mahímo ng̃a sabóton, pagasáydan ug hibalóan. - -Iniquidad. = Cadaótan ng̃a dagcó. - -Injuria. = Polong con bohat ng̃a macadáot sa isigcatáuo con sa iang -dong̃og. * Polong ug bohat ng̃a contra sa cataróng̃an. - -Injuriador. = Ang magadáot sa isigcatáuo, mabalicáson, tigbalícas. - -Injuriante. = Idem. - -Injuriar. = Pagdáot sa isigcatáuo sa mg̃a bohat con sa mg̃a polong, -pagbalícas. - -Injurioso. V. Injuriador. - -Injusticia. = Bóhat ng̃a díli ang̃ay sa catarúng̃an. - -Injusto. = Ang díli matárong, bisan onsa ng̃a díli ang̃ay sa catarúng̃an. - -Inllevable. = Ang díli mahímo ng̃a antóson, pagailóbon. - -Inmaculadamente. = Sa pagcaólay, sa pagcapótli, sa pagcabóg-os, sa -pagcaoaláy boling. - -Inmaculado. = Ang oaláy boling, olay, potli, bog-os. - -Inmanejable. = Ang díli mahímo ng̃a pagdoólan, pagahóptan, pagabatónan. - -Inmarcesible. = Ang díli mahimo ng̃a pagalomíton. - -Inmaterial. = Ang oaláy laoas, ang calágnon, ang espirituhánon. - -Inmaterialidad. = Pagcaoaláy laoas. - -Inmaturo. = Ang oalá mahínog. - -Inmediacion. = Pagcadóol, pagcatopál. - -Inmediatamente. = Sa pagcadóol. * Dihá dihá, sa madalí caáyo, guiláyon, -carón carón, carón gayúd. - -Inmediate. = Polóng ng̃a linatín: V. el anterior. - -Inmediato. = Ang nadóol, ang díli halayó, harúul. - -Inmedicable. = Ang oaláy tambal, sompa, ang díli mahímo ng̃a -pagatambálon. - -Inmemorial. = Ang daan, ang caráan caáyo, ang oaláy pagdómdom sa -pagcasógod. - -Inmensamente. = Sa Pagcaoaláy socod, sa pagcaoaláy catapúsan. - -Inmensidad. = Pagcadíli mahímo ng̃a socdon, pagcaoaláy catapúsan: ang̃ay -lamang sa Dios. * Cadaghánan, pagcadághan, daghánan. * Dagcóan, hatáas, -halagpád oyámot. - -Inmenso. = Ang díli mahímo ng̃a socdon, ang oaláy catapúsan, ang díli -mahimo ng̃a sacpan ug locpon sa bisan diin: ang̃ay lamang sa Dios. * Ang -dagcóan caáyo, cadaghánan, pagcadághan ng̃a tuod. - -Inmensurable. = Ang díli mahímo ng̃a pagasócdon. - -Inméritamente. = Sa oaláy pahanóngdan, sa oaláy cataróng̃an, sa díli -tacos. - -Inmérito. = Ang oaláy pahanóngdan. - -Inmeritorio. = Idem. - -Inmersion. = Pagcalomós, pagcasálom. - -Inminente. = Ang magahólot, ang magahómot. * Ang madalí moábot, ang -omalábot. - -Inmobilidad. = Pagcaoaláy pagcalíhoc. * Pagcalíg-on sa mg̃a polong ug sa -mg̃a húna húna. - -Inmoble. = Ang díli malíhoc, ang díli mahimo ng̃a pagalihócon. * -Malíg-on sa mg̃a húna húna, sa mang̃a polong, sa mg̃a pagbóot. - -Inmoderacion. = Pagcaoláy casaráng̃an sa mg̃a bohat con sa mg̃a polong, -pagcacápin con pagcacólang ba. - -Inmoderadamente. = Sa pagcacólang con sa pagcacápin. - -Inmoderado. = Táuo ng̃a capínan con coláng̃an sa iang mg̃a bohat ug mg̃a -polong, ang oaláy casaráng̃an sa iang pagbóhat ug pagpamólong. - -Inmodestamente. = Sa pagcaoaláy pagpogóng sa mang̃a cailíbgon. * -Pagcaólag, pagcaláo-ay. - -Inmodestia. = Idem excepto el sa. - -Inmodesto. = Ang díli magapogóng sa mg̃a cailíbgon, ang díli magabántay -sa iang pagsolóng ug mang̃a pagbóhat, arón mahamótang onta sa -pagcaboótan. * Ang maólag, maláo-ay. - -Inmolacion. = Pagcahálad sa pagpatáy ug sa pagpónggot sa mg̃a mananáp. - -Inmolador. = Ang magahálad ug magapónggot sa mg̃a mananáp. - -Inmolar. = Pagpónggot sa mg̃a mananáp ng̃a guipanghálad, ug bisan ng̃a -táuo ang ihálad. - -Inmoral. = Polong con bohat ng̃a díli ang̃ay, ng̃a batoc sa maáyong -batásan ug pagtolón-an. - -Inmoralidad. = Pagcadáot sa batásan. * Pagápas sa batásan ng̃a díli -ang̃ay sa pagtolón-an sa mg̃a boótan, sa pagtolón-an sa Evangelio. - -Inmortal. = Ang díli mamatáy. * Ang madógay uyámot. - -Inmortalidad. = Pagcadíli mamatáy, pagcadógay uyámot, cadogáyan ng̃a -hatáas caáyo. - -Inmortalizar. = Pagpatigáyon arón madúgay ug bisan onsa sa guihápon sa -panomdóman sa mg̃a táuo. - -Inmortificacion. = Pagcaoaláy pagsáquet, ug casaquét. - -Inmoto. = Ang díli malíhoc, ang díli mabálhin sa lugar. - -Inmovible. V. Inmutable. - -Inmudable. V. Inmutable. - -Inmueble. = Bisan onsang caayóhan ng̃a díli malíhoc, mg̃a baláy, mg̃a -baol, &c. - -Inmundicia. = Hugao, cahogáoan, sagbot, tae, iti. * Pagcaólag, -pagcaláo-ay. - -Inmundo. = Hugáoan, sagbótan. * Ang guidilí sa mg̃a judíos sa ilang -batásan. - -Inmune. = Ang nagáoas, ang nahamísic sa bisan onsang tolománon. - -Inmunidad. = Pagcagáoas sa bisan onsang catongdánan. * Pagtógot sa mg̃a -ponóan arón díli onta ipagóa sa mg̃a Singbahán ang mg̃a saláan ng̃a -managdang̃óp dihá. - -Inmutabilidad. = Pagcabótang sa bisan onsa ng̃a díli mabálhin. - -Inmutable. = Ang díli mabálhin. - -Inmutacion. = Pagcabálhin, pagcaláin. - -Inmutar. = Pagbálhin, pagláin sa bisan onsa. - -Inmutativo. = Ang magabálhin, ang magapaláin. - -Innato. = Bisan onsa ng̃a onay sa táuo, sa mananáp, &c. - -Innavegable. = Dagat con sacayán ng̃a díli casáquian, ng̃a díli mahímo -ng̃a pagasáquian. - -Innecesario. = Ang díli quinahánlan, ang oaláy quinahánglan. - -Innegable. = Ang matúod ng̃a dayág caáyo, ang díli mahímo ng̃a ilimód. - -Innoble. = Ang díli mahál, ang díli hamíli. - -Innocuo. = Ang magadáot. - -Innominado. = Ang oaláy ng̃alan ng̃a caogalíng̃on. - -Innovacion. = Pagcabág-o sa bisan onsa. - -Innovador. = Ang magabóhat sa bisan onsa ng̃a bag-o, ang magasógod sa -bag-ong batásan. - -Innovar. = Pagbág-o sa bisan onsa. * Pagbálhin, pagpaláin sa bisan -onsang batásan, tolománon, &c. - -Innumerabilidad. = Pagcadághan, cadaghánan ng̃a guilabíhan. - -Innumerable. = Ang oaláy isip, ang díli mahímo ng̃a isípon, ihápon. - -Innumerablemente. = Sa pagcaoaláy isip, ihap. - -Inobediencia. = Pagcasóqui, pagcasócol, pagcaoaláy pagsógot, -pagcasocuáhi. - -Inobediente. = Ang díli musógot, soquíhan, masinocólon. - -Inobservancia. = Pagcaoaláy pagtóman, pagcalípas, pagcalápas, -pagcasálang. - -Inobservante. = Ang díli magatóman, ang magalípas, magalápas, -magasálang. - -Inocencia. = Pagcaoláy salá. * Pagcaháoan sa boot, sa cásing cásing. - -Inocente. = Inosente, ang oaláy salá. * Táuo sa maháoan ng̃a boot. * Ang -masáyon pagalimbóng̃an ug pagaólo olóhan. * Ang báta ng̃a oalá pay boot, -ng̃a diótay pa. - -Inocenton. = Ang masáyon pagalimbóng̃an ug olo olóhon. - -Inoculacion. = Pagcabacuna, pagcatacód sa boti. - -Inoculador. = Ang magapatacód sa buti, ang magabacuna. - -Inocular. = Pagbacuna, pagtacód sa boti. - -Inodoro. = Ang oaláy bahó. - -Inofensivo. = Ang díli macadáot. - -Inoficioso. = Ang magabóhat sa díli ang̃ay sa batásan, sa mg̃a leyes. - -Inopinadamente. = Sa ahat, sa calit, sa oalá húna hunáon ug paabóton, -sa coláhao. - -Inopinado. = Idem. - -Inoportuno. = Polong con bohat ng̃a díli macaígo, ng̃a guiíng̃on ug -guibóhat sa tiempo ng̃a díli ang̃ay. - -Inordenadamente. = Sa pagcabóloc, sa pagcasácot. - -Inordenado. = Ang oalá mahósay, ang nagobót, ang nabóloc, ang nasácot. - -Inordinado. = Idem. - -Inquietador. = Ang magasámoc. - -Inquietamente. = Sa pagcasámoc, sa pagcalíhoc. - -Inquietar. = Pagsámoc. - -Inquieto. = Samócan, ang magalíhoc caáyo, ang díli mopoyó ug -mahamótang. - -Inquietud. = Pagcasámoc, pagcalíhoc, pagcaaling̃ása, pagcaoaláy -pagcabótang ng̃a maáyo. * Pagcagobóc, pagáoay. - -Inquilinato. = Pagcaábang, gahóm sa nagaábang sa tong̃ód niádto ng̃a -guiabáng̃an. - -Inquilino. = Ang nagaábang sa bisan onsa yota, baláy, sacayán, &c. - -Inquina. = Domót, daótan ng̃a pagbóot. - -Inquinar. = Pagtacód. - -Inquiridor. = Ang nagapaquisáyod, nagapaquigásoy, nagasósi, nagasóquit, -nagasócna. - -Inquirir. = Sayor, asoy, sosi, socna, soquit. - -Inquisicion. = Pagpaquigásoy, pagpaquigsáyor, pagsósi, pagsóquit. * -Hocmánan sa Singbahán sa pagbárlong ug pagcastigo sa mg̃a saláan contra -sa Pagtóo sa mg̃a cristianos. - -Inquisidor. = Hocom sa Singbahán ng̃a nahilábot sa mg̃a salá ug sa mg̃a -saláan contra sa Pagtóo ug sa mg̃a tinohan sa mg̃a binoñágan. - -Insaciabilidad. = Pagcaoaláy pagcabósogug pagcaponó. - -Insaciablemente. = Sa pagcaoaláy pagcabósogug ug pagcaponó. - -Insacular. = Pagsolód sa poyo poyo sa papel sa ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a -guinatórlo sa mg̃a opicio sa longsod. - -Insalubre. = Ang contra sa quinabóhi, ang macadáot sa maáyong -quinabóhi. - -Insanable. = Ang díli matámbal, ang díli mahímo ng̃a pagatambálon. - -Insania. = Cabóang, pagcabóang. - -Insano. = Boang. - -Inscribir. = Paglíloc sa mg̃a letra sa mg̃a tombága, sa mg̃a bató, &c., -arón mahabílin hasta sa dogay sa panomdóman sa mg̃a táuo bisan onsa ng̃a -bantógon. - -Inscripcion. = Bisan onsang solat ng̃a guilíloc sa bató, sa tombága, &c. - -Insculpir. V. Esculpir. - -Insecto. = Mananáp ng̃a diótay ng̃a oaláy dugó, mg̃a bocóg ug cásing -cásing. - -Insenesencia. = Pagcadíli matigúlang. - -Insensatez. = Pagcacoliró pagcabóang boang, pagcahóng̃og, pagcabóng̃og. - -Insensato. = Boang boang, coláng̃an sa boot, coliró, hong̃og, bong̃og. - -Insensibilidad. = Pagcaoaláy pagbáti. * Pagcagáhi sa cásing cásing. - -Insensible. = Ang díli mobáti ang guipógdao, ang guicaoád-an sa boot, -sa mg̃a balatían. * Ang guicagahían sa cásing cásing ng̃a díli sia -malóoy, magapoáng̃od. - -Insensiblemente. = Sa pagcaánam anam. * Sa pagcaoaláy pagbáti. - -Inseparabilidad. = Pagcaoaláy pagcabólag. * Pagcabáhin. - -Inseparable. = Ang díli mahímo ng̃a pagabolágon, pagabahínon. - -Inseparablemente. = Sa pagcadíli mabólag ug mabáhin sa pagcaobán -guihápon. - -Insepulto. = Minatáy ng̃a oalá ilobóng. - -Insercion. = Pagcasácop. - -Insertar. = Pagsácop, paglócop pagsolód sa usá ca botang sa lain ng̃a -botang. - -Inservible. = Ang oaláy bale, ang díli magapolós. - -Insidia. V. Asechanza. - -Insidiador. = Ang magalímbong, ang magalaláng. - -Insidiar. = Paglímbong, paglaláng sa pagdáot sa isigcaíng̃on. - -Insidiosamente. = Sa pagcalaláng. - -Insidioso. = Ang magalímbong, ang magalaláng sa pagdáot sa isigcaíng̃on. - -Insigne. = Bantógon, banságon, cating̃aláhan, hibólng̃an. - -Insignia. = Timáan, tanda. * Bandela, laráoan ng̃a nahatong̃ód sa bisan -onsang cofradía. - -Insignificante. = Ang oaláy hingtóndan, ang oaláy cahológan. - -Insinuacion. = Pagcasambíng̃ay. * Pagcahísgot sa bisan onsa sa ibábao -lamang. * Pagcaháyag, pagcadayág sa bisan onsang camatoódan sa -hingtóngdan ng̃a hocom, arón masáyod sia ug magasentensia. - -Insinuar. = Pagsambíng̃ay. * Paghísgot sa bisan onsa sa ibábao lamang, -sa mg̃a hamóbong polong. * Pagháyag, pagdayág sa mg̃a camatoódan sa -matúod ug hingtóngdan ng̃a hocom, arón masáyod ug magabóot sia. * -Pagángcon pagcábig sa cabobót-on sa lain, sa iang maáyong boot. - -Insipidez. = Pagcaoaláy lalím ug lamí. - -Insípido. = Ang oaláy lamí ug lalím. * Ang oaláy caang̃áyan. - -Insipiencia. = Pagcaoaláy caálam, pagcacólang sa quinaárman. * -Pagcacólang sa boot, pagcabóang boang. - -Insipiente. = Coláng̃an sa caálam, sa quinaárman. * Coláng̃an sa boot, -boang boang. - -Insistencia. = Pagcalíg-on. * Pagcadáyon, pagcaópod opod. - -Insistir. = Pagópod opod, pagósob osob. * Pagdáyon sa guihúna húna, sa -maong buhat, sa maong polong, &c. - -Insito. = Ang onay sa bisan onsa, ang caogalíng̃on. - -Insociable. = Borong, boquírnon, ang díli boot moobán obán sa -isigcatáuo, ang magalícay sa pagobán sa isigcaíng̃on. - -Insocial. = Idem. - -Insolacion. = Saquét ng̃a guican sa dagcóng caínit sa adlao. - -Insolar. = Pagbólad sa bisan onsa, arón mamalá ug maláya. * Pagbáti sa -saquét guican sa dagcóng caínit sa adlao. - -Insoldable. = Ang díli mahímo ng̃a soldahon, ng̃a itápot. * Sayóp con -salá ng̃a oalá nay sompa, ng̃a díli na matámbal ng̃a guihanáycan na. - -Insolencia. = Buhat ng̃a agui sa pagcatampálas. * Pagcaoaláy caólao, -pagcacólang sa pagtáhod ug pagtahá. - -Insolente. = Tampalásan. * Palábi labíhon. * Táuo ng̃a oaláy caólao, ng̃a -colang sa pagtáhod ug pagtahá. - -Insólidum. = Sa pagcatibúoc. * Sa pagcahiósa. - -Insólito. = Ang mahatábo sa talágsa da, díli sa masóbsob. - -Insolvencia. = Pagcadíli mahímo sa pagbáyad, pagcaoaláy icabáyad. - -Insolvente. = Ang oaláy icabáyad, ang díli macabáyad. - -Insomne. = Ang natúcao, ang nahócao, ang díli macatólog. - -Insomnio. = Pagcatócao, pagcahócao, pagcaoaláy católog. - -Insondable. = Ang díli mahímo ng̃a sondáhon, ng̃a pagatoquíbon. * Ang -díli mahímo ng̃a sabóton ug hibalóan. - -Insonoro. = Ang oaláy ting̃og. - -Insoportable. = Ang díli mahímo ng̃a antóson ug pagailóbon. * Ang -macasámoc, macasocó ug macapong̃ót. - -Inspeccion. = Pagcatán-ao, pagcasolóng, pagcalí-li. - -Inspeccionar. = Tan-ao, solóng, li-li, sayod, asoy, susi. - -Inspector. = Ang magatán-ao, ang magasolóng, magalí-li. * Ponóan sa mg̃a -soldados. - -Inspiracion. = Pagcahórac, pagcaguinháoa dapit sa solód. * Pagcatógot -ug pagcalólot sa Dios sa iang gracia, sa iang mg̃a paghónghong ug -pagtábang, sa mg̃a calág sa mg̃a táuo. * Bisan onsa ng̃a moábot sa húna -húna, sa ahat, sa calit lamang. - -Inspirar. = Paghódac, pagguinháoa dapit sa solód. * Pagtógot ug -paglólot sa Dios sa iang mg̃a gracia, mg̃a pagtábang ug mg̃a paghónghong, -sa mg̃a calág sa mg̃a táuo. - -Instabilidad. = Pagcacólang sa pagcalíg-on, pagcabolobálhin. - -Instable. = Ang magabolobálhin, ang oaláy calig-ónan, ang oaláy -malíg-on ng̃a pinoyánan. - -Instalacion. = Pagcahátag sa opicio, con sa cahímtang. - -Instalar. = Paghátag sa bisan cansa sa opicio con cahímtang. - -Instancia. = Pagcaósob, pagcaópod sa pagháng̃io, sa pagpang̃amóyo. - -Instantáneamente. = Sa pagcalágmit, sa pagcadalí caáyo, dihá dihá, sa -usá ca pagpíloc sa matá. - -Instantáneo. = Ang madúgay sa macariót lamang, ang malágmit uyámot. - -Instante. = Ang moháng̃io, ang mang̃amóyo pagópod. * Macariót lamang, ang -usá ca pagpíloc sa matá. - -Instantemente. V. Instantáneamente. - -Instar. = Pagósob osob sa pagháng̃io, pagpang̃amóyo sa pagópod opod. * -Pagdalí sa pagbóhat sa bisan onsa. - -Instauracion. = Pagcabág-o, pagcaláin, pagcaósob, pagcaópod. - -Instaurar. = Pagbág-o, pagláin, paósob, pagópod. - -Instigacion. = Pagtóyo, pagcalógos. - -Instigador. = Toyo, logos, pagágda, pagsámbag sa pagbóhat sa bisan -onsa. - -Instigar. = Ang magatóyo, ang magalógos. - -Instilacion. = Pagcatólo, pagcadalígdig. - -Instilar. = Pagtólo, pagdalígdig sa mahínay hinay caáyo. - -Instinto. = Cabtáng̃an ng̃a onay ug quinaía sa mang̃a mananáp, sa -pagbólong sa ilang mg̃a quinahánglan, sa pagáyad sa magadáot caníla, ug -sa pagíla, ug sa paglícay sa díli nila hiílhan. * Paghónghong sa Dios -ng̃a Espíritu Santo sa mg̃a calág sa mg̃a táuo. * Pagcalíhoc ng̃a ahat ug -calit sa mg̃a húna húna sa mg̃a táuo, sa pagbúhat sa bisan onsa. - -Institor. V. Factor. - -Institucion. = Sa pagcatíndog pagcasógod sa bisan onsa. * Pagcatórlo, -pagcatóon, pagcabáton, pagcahópot. * Pagcahátag sa mg̃a cura sa ilang -curato. - -Instituir. = Pagtíndog sa bisan onsa, sa colegio Universidad, &c. -Pagpasógod sa bisan onsa. * Pagtórlo, pagtúon, pagbáton, paghópot. * -Pagsógo, pagbóot. - -Instituta. = Catilíngban ng̃a lactod sa mg̃a leyes, sa batásan ng̃a -guibóhat sa sogo sa hari ng̃a si Justiniano. - -Instituto. = Tolománon. * Tuyo, hingtóngdan sa bisan onsa. - -Instruccion. = Pagcatóon. - -Instructivo. = Ang silbi sa pagtúon. - -Instructor. = Ang magatórlo, ang magatóon. - -Instruir. = Pagtúon, pagtórlo. * Pagásoy, pagsáyor, pagpaíla. * -Pagsógod ug pagbóhat sa camatoódan ing̃on sa batásan, ing̃on sa -nahamótang sa mg̃a tolománon sa mg̃a leyes. - -Instrumental. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a tolónggon sa música. * Ang -nahatong̃ód sa mg̃a sólat ug camatuóran. * Cadaghánan sa mg̃a tolónggon sa -música. - -Instrumentista. = Ang mg̃a músico ng̃a magatáihop sa tolónggon, ang may -tolónggon. * Ang magabóhat sa mg̃a tolónggon ug sa mg̃a capandáyan. - -Instrumento. = Capandáyan, ibóhat, icabóhat, igabóhat sa bisan onsa. * -Solat, camatoódan sa pagcamatúod sa bisan onsa. - -Insuave. = Ang díli maáyo sa mg̃a balatían. - -Insubordinacion. = Pagcaoaláy pagsógot, pagcasóqui, pagcasócol. - -Insubordinado. = Soquíhan. * Masinocólon, ng̃a díli boot magsógot, loog. - -Insubsistencia. = Pagcaoaláy pagcabótang ng̃a malíg-on. - -Insubsistente. = Ang oaláy calig-ónan, ang oaláy pagcabótang ng̃a pirme. - -Insudar. = Pagbóhat sa bisan onsa sa minatúod caáyo, sa masingcámot, sa -dagcóng cacógui. - -Insuficiencia. = Pagcadíli mahímo. - -Insuficiente. = Ang díli paígo, ang díli paárang. - -Insufrible. = Ang díli arang antóson, ilóbon. - -Insufriblemente. = Sa pagcadíli maántos, maílob. - -Insular. V. Isleño. - -Insulsamente. = Sa pagcaoaláy lamí, pagcatáb-an. - -Insulsez. = Pagcatáb-an pagcaoláy lamí. * Pagcaoláy caang̃áyan. - -Insulso. = Matáb-an, coláng̃an sa lamí. * Ang oaláy caang̃áyan. - -Insultador. = Ang magatúyo, magasólong. - -Insultar. = Pagtúyo, pagsólong. - -Insulto. = Pagtúyo, pagcatúyo. * Pagcadámag, pagcadósmog ng̃a ahat, -calit. * Casaquét ng̃a ahat, capógdao. - -Insuperable. = Ang díli arang daúgon. - -Insupurable. = Ang díli mahímo ng̃a hurton. * Nana, dugó, &c., sa hobág, -&c., ng̃a díli macaágui. - -Insurgente. = Ang mialsa, ang misócol sa mg̃a ponóan. - -Insurreccion. = Pagcaálsa, pagcagobóc, pagcasócol sa mg̃a ponóan. - -Insureccionar. = Paghópo, pagágda, pagsámbag sa mg̃a táuo arón manóqui -ug managsócol sa mg̃a ponóan. - -Insustancial. = Ang oaláy polós, ang sa diótay ng̃a bale. - -Intacto. = Ang oalá cobílon ug hicápon. * Ang olay. * Ang oalá -pahilábtan. - -Intachable. = Ang díli arang saoáyon. - -Intangible. = Ang díli arang hicápon ug cobílon. - -Integral. = Bisan onsang bahin sa bisan onsa, sa usá ca tibúoc. - -Integralmente. = Sa pagcahíngpit, sa pagcatúman. - -Íntegramente. = Idem. - -Integrante. V. Integral. * Ang macahíngpit, macatúman, macaponó. - -Integrar. = Pagponó, paghíngpit, pagtúman. - -Integridad. = Pagcahíngpit, pagcatóman. * Pagcaólay, pagcabóg-os. * -Pagcaháoan sa boot. * Cataróng̃an. - -Íntegro. = Tibúoc, ang oalá coháan sa iang mang̃a bahin. * Matárong. - -Inteleccion. = Pagcasábot. - -Intelectivo. = Ang may gahóm sa pagsábot. - -Intelectual. = Ang nahatong̃ód sa ihibaló. - -Inteligencia. = Gahóm sa pagsábot, sa paghibaló. * Pagcaíla, -pagcasábot. * Pagcabátir, pagcaálam. * Pagcasábot sa mg̃a húna húna ng̃a -tinágo sa mang̃a táuo. * Bisan onsa ng̃a espirituhánon, calág, Ángeles, -&c. - -Inteligenciado. = Ang guisáydan, ang nasáyod, ang nahibaló. - -Inteligente. = Quinaarmánon, mang̃ialáman, ang maálam. - -Inteligible. = Ang masáyon sabóton. - -Inteligiblemente. = Sa pagcaásoy, sa pagcasáyor, sa pagcadayág. - -Intemperadamente. = Sa pagcaoaláy casaráng̃an. - -Intemperancia. = Pagcaoaláy casaráng̃an. - -Intemperie. = Pagcaláin sa tiempo, pagcaínit, pagcatúgnao, pagcaháng̃in, -&c., ng̃a dagcó. - -Intempestivamente. = Sa pagcadíli maígo, sa pagcadíli tiempo, túig. - -Intempestivo. = Polong con bohat ng̃a díli macaígo sa maáyong tiempo, sa -ang̃ay ng̃a túig. - -Intencion. = Tuyo, pagbóot. - -Intencionadamente. = Sa tinóyo, sa pagcatinúyo. - -Intencionado. = Ang may tuyo. - -Intencional. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a pagbóot sa calág. - -Intendencia. = Pagcabántay, pagcahópot, pagcaalíma sa bisan onsa. * -Yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa ponóan ng̃a guing̃álan ug intendente. * -Opicio con pagcahímtang sa intendente. - -Intendenta. = Ang asáoa sa intendente. - -Intendente. = Ang nahaónang ponóan sa usá ca provincia ng̃a magabántay, -magahópot, modáoat ug magagasto, somála sa mg̃a quinahánglan, sa salapí -sa hari con sa Guinharían. - -Intensamente. = Sa pagcabáscog. - -Intension. = Pagcabáscog, pagcacosóg. * Pagcadacó sa cosóg sa mg̃a -cailíbgon. - -Intenso. = Ang mabáscog caáyo. - -Intentar. = Pagtóyo, pagíbog, pagpanghináot. - -Intento. V. Intencion. * Ang guitúyo. - -Intentona. = Tuyo ng̃a catahápan. - -Intercadencia. = Pagcadíli magsáma sa mg̃a pagólpot sa pulso, sa mg̃a -batásan sa mg̃a táuo ug sa ilang mg̃a húna húna ug mg̃a pagbóot. - -Intercalacion. = Pagcasácot, pagcatáod sa usá ca botang sa talioála sa -obán ng̃a mg̃a botang. - -Intercalar. = Pagsácot sa usá ca botang sa talioála sa obán ng̃a mg̃a -botang, pagtalioála, pagólang. - -Interceder. = Pagháng̃io, pagámpo, pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo sa usá ca -táuo, arón macacóha sa pagpasáilo sa lain ng̃a táuo, ug arón macadáng̃at -ang guilabánan sa iang guitúyo ug guipanghináot. - -Interceptar. = Pagcóha sa bisan onsa sa oalá pa omábot sa hingtóngdan -ng̃a lugar. - -Intercesion. = Pagháng̃io, pagámpo, pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo, -paglában. - -Intercesor. = Ang magalában, manlalában, tomalábang. - -Intercolumnio. = Ang lugar ng̃a calang sa durúha ca columnas. - -Intercostal. = Ang anáa sa talioála sa mg̃a gosóg. - -Intercutáneo. = Ang anáa sa talioála sa onód ug sa panit. - -Interdecir. = Pagdíli. - -Interdiccion. = Pagcadíli. - -Interes. = Polós, caposlánan. * Ang bili sa bisan onsa. * Caayóhan, -pohónan, bahándi. - -Interesado. = Ang may caíbog sa bisan onsa. * Ang mahagógma caáyo sa -salapí. - -Interesante. = Ang may polós, ang macapolós. - -Interesar. = Pagcóha sa polós sa bisan onsa. * Paghilábot sa mg̃a -holosáyon sa lain, maíng̃on ng̃a sa mg̃a holosáyon ng̃a caogalíng̃on. - -Interesencia. = Pagcaatóbong sa bisan diin, pagcatámbong. - -Interesente. = Ang nagaatóbang, ang nagatámbong. - -Interinamente. = Sa pagcasalíli, sa pagcaalíli. - -Interinidad. = Pagcasalíli, pagcaalíli. - -Interino. = Ang nagasalíli, ang nagaalíli, ang nagabóhat sa bisan onsa -sa tong̃ód sa lain, sa pagcaoalá sa lain. - -Interior. = Ang anáa sa dapit sa solód, sa halálom caáyo. * Ang anáa sa -calág. - -Interioridades. = Mg̃a soguílon, mg̃a paglális lalís, mg̃a pagsábot ng̃a -caogalíng̃on ug tinágo, sa mg̃a caobánan ug sa mg̃a sacop sa tagsa ca -panimaláy. - -Interiormente. = Sa solód, sa halálom. * Sa húna húna ng̃a caogalíng̃on. - -Interlineal. = Ang guisólat sa talioála, sa calang sa mg̃a dalan sa mg̃a -solat. - -Interlocucion. = Soguílon ng̃a pagabános banósan sa doróha, con capin ba -ca táuo, pagsolosámbag sa soguílon. - -Interlocutor. = Ang nagasoguílon sa bisan cansa. * Ang mamólong sa -ng̃álan sa lain. * Bisan quinsa sa mg̃a táuo ng̃a nanagsoguílon, -nagacagóla, nagasólte. - -Interlocutorio. = Paghócom ng̃a muóna sa oláhing sentencia, sa oalá pa -matibáoas ang paghócom, ang capolong̃ánan. - -Interlunio. = Cadogáyan sa tiempo ng̃a díli maquíta ang bulan sa -pagcabág-o nia. - -Intermediar. = Pagtalioála sa usá ca botang sa lain ng̃a mg̃a botang. - -Intermedio. = Ang anáa sa talioála. * Pagcadógay, cadogáyan cutub sa -usá ca bóhat hasta sa lain ng̃a bohat. * Ang sayáo, ang música, &c., ng̃a -calang sa mg̃a pagbóhat sa mg̃a dula. - -Interminable. = Ang díli matápos. - -Intermision. = Pagcaóndang, pagcaárang sa pagbóhat sa bisan onsa. - -Intermitencia. = Pagcaóndang, pagcahóas sa hilánat con sa lain ng̃a -saquét ng̃a modósmog pagópod. - -Intermitente. = Ang moarang ug moósob pagópod. - -Intermitir. = Pagóndang, pagárang sa bisan onsa. - -Internacion. = Pagcasolód. - -Internar. = Pagdála sa bisan onsa sa solód sa yota, pagsolód. * Pagsósi -ug maáyo sa bisan onsa. * Pagsáyor sa mg̃a húna húna ng̃a tinágo sa lain. - -Interno. V. Interior. - -Internodio. = Ang calang sa talioála sa dohá ca balígtos. - -Internuncio. = Ang mamólong sa ng̃alan sa lain. * Padre ng̃a dagcóng -táuo, ug bisan ng̃a díli Padre, ng̃a magasalíli sa sinógo sa Santos ng̃a -Papa. - -Interpelar. = Pagpang̃ilába, pagpaquigtábang, pagdang̃óp sa lain. * -Pagháng̃io, paglógos, arón matóman ang mg̃a sogo. - -Interpolacion. = Pagcasácot sa usá ca botang sa talioála sa obán ng̃a -mg̃a botang. * Pagóndang, pagárang pacaóndang sa bisan onsa. - -Interpolar. = Pagsácot, pagtalioála sa usá ca botang sa obán ng̃a mg̃a -botang. * Pagóndang, pagárang sa bisan onsang bohat. - -Interponer. = Idem hasta pagóndang. * Pagpaquíta, pagpaatóbang sa -manlalában. - -Interposicion. V. Interpolacion hasta pagcaárang. * Pagcalában sa bisan -cansa. - -Interpósita persona. = Táuo ng̃a magasalíli, magaalíli sa lain, ang -magabóhat sa bisan onsa sa ng̃alan sa lain. - -Interpretacion. = Pagcalóas, pagcahóad. * Pagcaásoy, pagcasáyor, -pagcahóbad. - -Interpretador. = Maghohóad, manlolóas. * Dalobása, ang magaásoy, -magasáyod. - -Interpretante. = Idem. - -Interpretar. = Pagásoy, pagsáyor sa bisan onsang solat con polong sa -halálom ng̃a cahológan, ug ng̃a malisór pagasabóton. * Paghóad, paglóas -sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong. - -Intérprete. V. Interpretador. * Bisan onsa ng̃a magapaháyag ug -magapadayág sa anáa sa caogalíng̃on ng̃a calág ug cásing cásing. - -Interregno. = Pagcadógay, cadogáyan sa tiempo sa pagcaoaláy hari sa usá -ca Guinharían. - -Interrogacion. = Pagpang̃otána, socna, tocso. * Timáan ng̃a guibótang sa -mg̃a solat, con mang̃otána ugáling ang nagasólat. - -Interrogante. = Ang nang̃otána, ang nagasócna, nagatócso: V. el anterior -desde timáan. - -Interrogar. V. Preguntar. - -Interrogatorio. = Mg̃a pagpang̃otána, mg̃a tocso, mg̃a pagsócna. - -Interrupcion. = Pagcaólang sa bisan onsa. - -Interrumpir. = Pagólang sa pagparáyon sa bisan onsa. - -Intersecarse. = Pagbalábag, pagcóros sa duhá ca barlis. - -Intersticio. = Pagcabólag sa diótay ng̃a calang sa talioála sa dohá ca -laoas, ug sa mg̃a bahin sa bisan onsa. * Pagcadógay, cadogáyan sa tiempo -ng̃a guisógo sa mg̃a tolománon sa Singbahán, cutub sa usá ca pagorden -hasta sa sumunód ng̃a orden sa mg̃a Padre. - -Intervalo. = Caoláng̃an, quinaláng̃an, caláng̃an, calang, olang, -quinaoláng̃an. - -Intervencion. = Pagcahilábot. - -Intervenir. = Paghilábot. * Paglában, pagtábang. - -Interventor. = Ang mahilábot sa bisan onsa ng̃a bohat. - -Interyacente. = Ang anáa sa talioála. - -Intestado. = Ang namatáy sa oála magbóhat sa testamento sa paghósay ug -pagtógon sa iang cabílin. - -Intestino. = Ang anáa sa solód sa laoas. * Tináe ng̃a nalicó licó caáyo, -ng̃a pagasórlan sa quináon sa guícan na sa cotó cotó, ug ng̃a mao opód -ng̃a alaguían sa hugao, sa táe. - -Intimacion. = Pagcasáyor, pagcaásoy, pagpahibaló. - -Íntimamente. = Sa pagcahigála caáyo. - -Intimar. = Asoy, sayor, pagpahibaló. * Pagsolód sa usá ca botang sa -solód sa lain ng̃a botang, sa mg̃a bohóng diótay. * Pagábian, paghigála -sa minatúod. - -Intimatorio. = Bisan onsang sulat ng̃a guibotáng̃an sa pagbóot ug pagsúgo -sa mg̃a hocom, sa mg̃a ponóan. - -Intimidad. = Pagcaábian, pagcahigála sa minatúod caáyo. - -Intimidar. = Pagpahárloc, pagpatálao. - -Íntimo. = Ang sa solód. * Abian, higála ng̃a tuod. - -Intitular. = Pagbótang, pagsólat sa ng̃alan sa mg̃a libro ug sa lain ng̃a -sulat. * Paghing̃álan. - -Intolerabilidad. = Pagcadíli maántos, maílob. - -Intolerable. = Ang díli arang antóson, ang díli mahímo ng̃a pagailóban. - -Intolerancia. = Pagcaoaláy pagántos. - -Intolerante. = Ang díli magaílob ug magaántos. - -Intonso. = Bohócan, bochan, ang oalá pagaguntíng̃an sa bohóc. * Borong, -cabós, ang guicábsan sa quinaárman. - -Intramuros. = Sa solód sa cota, sa longsod, sa ciudad. - -Intransitable. = Ang dalan, ang lugar ng̃a díli mahímo ng̃a pagaaguían. - -Intrasmutabilidad. = Pagcaoaláy pagcabálhin. - -Intrasmutable. = Ang díli mabálhin, ang díli arang balhínon. - -Intratable. = Ang díli mahímo ng̃a pagahilábtan, pagahúptan. * V. -Intransitable. * Táuo sa magáhing húna húna, sa daótan ng̃a gaoi, ng̃a -díli maáyo ng̃a pagasoltíhan ug pagadoólan. - -Intrépidamente. = Sa pagcaoaláy cahárloc ug catálao. - -Intrepidez. = Pagcaoaláy cahárloc ug catálao, gahóm, caísog sa cásing -cásing, sa mg̃a cadaótan ug mg̃a catahápan. * Pagcaoaláy pagmátng̃on ug -paghúna húna. - -Intrépido. = Cásing casíng̃an. * Ang díli matálao ug mahárloc. * Ang -mahanáyac sa pagpamólong ug sa pagbóhat sa oalá pamatng̃ónon ug húna -hunáon ug maáyo. - -Intriga. = Pagcalaláng, pagpatigáyon sa hilom, sa tinágo, sa pagdáng̃at -sa guitúyo ug sa guipanghináot. - -Intrigante. = Malaláng̃on. - -Intrigar. = Paglaláng. * V. Intriga desde pagpatigáyon. - -Intrincable. = Ang arang pagagóbton, ang masáyon mabóloc ug masácot. - -Intrincacion. = Pagcagobót, pagcasácot, pagcabóloc. - -Intrincadamente. = Sa pagcabóloc, sa pagcagobót, sa pagcasácot. - -Intrincar. = Sacót, gobót, boloc. - -Intrínsecamente. = Sa solód, sa caogalíng̃on ng̃a húna húna. - -Intrínseco. V. Interior. - -Introduccion. = Pagcasolód, pagcasóol, pagcasócsoc. * Pagcaábian, -pagcahigála. * Pagcaándam, pagcatagána sa pagbóhat sa bisan onsa. - -Introducir. = Solód, sool, socsoc. * Pagpasógod, pagbatásan sa bisan -onsa. * Paghilábot sa díli onta catongdánan. - -Introductor. = Ang magasolór ug magapasolód. - -Intróito. = Sinógdan sa bisan onsa. * Nahaónang pang̃adyéon sa Padre ng̃a -nagamisa, sa dihá na sia sa tiílan sa altal. - -Intrusion. = Pagcadáoat sa oficio, sa pagcahímtang, &c., sa oaláy -gahóm. - -Intruso. = Ang modáoat sa bisan onsang oficio sa oaláy gahóm. - -Intuicion. = Pagsolóng sa Dios sa mg̃a boláhan. - -Intuitivo. = Ang nahatong̃ód sa pagsolóng sa Dios sa mg̃a boláhan. - -Intumescencia. = Pagcahobág. - -Inulto. = Ang oalá paghibáslan. - -Inundacion. = Pagcalonóp. * Pagcadághan, cadaghánan sa bisan onsa. - -Inundar. = Paglonóp. * Pagátang sa bisan onsang lugar, sa mg̃a tauo, sa -mg̃a mananáp, &c. - -Inurbanamente. = Sa pagcabórong, sa pagcaoaláy pagtáhod ug catahá. - -Inurbanidad. = Pagcaoaláy pagtahá ug pagtáhor, pagcabórong. - -Inurbano. = Borong, ang oaláy pagtáhor ug pagtahá. - -Inusitadamente. = Sa pagcaoaláy batásan ug pagcaánad. - -Inusitado. = Ang oalá pagbatasánan. - -Inútil. = Ang oaláy polós. - -Inutilidad. = Pagcaoaláy polós. - -Inutilizar. = Pagdáot sa bisan onsa arón oaláy polós onta. - -Inútilmente. = Sa pagcaoaláy polós. - -Invadeable. = Ang sobá ng̃a díli mahímo ng̃a pagalabáng̃an sa paglacáo -lamang, cay halálom. - -Invadir. = Pagsolód sa linogsánay sa bisan diin, pagdósmog, pagdámag. - -Invalidacion. = Pagcaoaláy bale. - -Inválidamente. = Sa pagcaoaláy bale, sa pagcaoaláy gahóm. - -Invalidar. = Pagcóha sa pagcabale, sa gahóm sa bisan onsa. * Pagsíbog -sa mg̃a polong ng̃a daan. - -Inválido. = Ang oaláy bale, ug gahóm. * Soldado ng̃a tigúlang na, ng̃a -díli na macáscog. * Ang cabós, ang coláng̃an sa buot, ang coliró, ang -boang boang. - -Invariabilidad. = Pagcaoaláy pagcabálhin, pagcaósob, pagcaópod. - -Invariable. = Ang díli mabálhin, ang díli maósob, ang díli maópod. - -Invariablemente. = Sa oaláy pagcabálhin, pagcaópod, pagcaósob. - -Invariado. = Ang oalá mabálhin, maópod, maósob, ang mao da sa guihápon. - -Invasion. = Pagcasolód sa linogsánay sa bisan díin, pagcadósmog, -pagcadámag. - -Invasor. = Ang mosolód sa linogsánay sa bisan díin, ang modámag, ang -modósmog, mamomógos. - -Invectiva. = Polong, soguílon ng̃a maháit ng̃a contra sa bisan cansang -táuo. - -Invencible. V. Inconquistable. - -Invenciblemente. = Sa pagcadíli madáog. - -Invencion. = Pagcahúna húna ng̃a cating̃aláhan ug bag-o. * Limbong -laláng. - -Invencionero. = Ang magahúna húna sa mg̃a bag-ong buhat, sa mg̃a bohat -ng̃a cating̃aláhan, malilímbong, malaláng̃on. - -Invendible. = Ang díli arang ibalígya. - -Inventador. V. Invencionero. - -Inventar. = Paghúna húna sa mg̃a bohat ug sa bisan onsa ng̃a bag-o, ng̃a -oalá pa hiílhan, ng̃a hibólng̃an. * Paglímbong, pagbótang botang, -paglaláng. - -Inventariar. = Pagbóhat sa inventario. - -Inventario. = Sulat ng̃a pagabotáng̃an, con papel ng̃a sinolátan sa mg̃a -manggad, mg̃a casangcápan, &c., sa bisan cansang táuo, sa pagcasonód -sonód ug sa pagcalináin lain. - -Inventiva. = Galámhan sa paghúna húna sa bisan onsa ng̃a bag-o, -canting̃aláhan, sa paglímbong ug sa paglaláng. - -Invento. V. Invencion. - -Inventor. V. Invencionero. * Ang magahúna húna sa oaláy himotáng̃an ng̃a -túod, cong díli sa iang lamang ng̃a cabobót-on ng̃a caogalíng̃on. - -Inverecundo. = Ang oaláy caólao. - -Inverisímil. = Ang oaláy timáan sa pagcamatúod, sa matúod. - -Inverisimilitud. = Pagcaoaláy timáan sa pagcamatúod, sa motúod. - -Invernada. = Tiempo, túig sa tugnao. - -Invernadero. = Lugar ng̃a maáyo sa pagpoyó dihá sa tiempo sa tugnao. - -Invernar. = Pagpoyó sa bisan díin, sa tiempo sa tugnao. * Tiempo, túig -sa tugnao. - -Invernizo. = Ang nahatong̃ód sa invierno, tu tiempo sa tugnao. - -Inverosímil. V. Inverísímil. - -Inverosimilitud. V. Inverisimilitud. - -Inversamente. = Sa sinóhi, sa pagcasóhi sa binalítad. - -Inversion. = Pagcasácot, pagcagobót. V. Inversamente. - -Inverso. = Sinácot guinobót, binóloc sinóhi. - -Invertir. = Paggobót, pagsácot, pagbóloc, pagsóhi. * Paggásto sa -salapí. - -Investidura. = Pagcahátag, pagcatógot sa bisan cansa sa opicio, sa -gahóm, &c. - -Investigable. = Ang díli mahímo ng̃a ipaquigásoy, ipaquigsáyor, -paquigasóyon, paquigsayóron. - -Investigacion. = Pagpaquigásoy, pagpaquisáyod, pagsósi, pagsóquit. * -Pagbólong, pagpang̃íta. - -Investigador. = Ang nagapaquigsáyod, ang nagapaquigásoy, ang nagasósi, -nagasóquit. * Ang nang̃íta, ang nagabólong. - -Investigar. = Sayor, asoy, sosi, soquit, quita, bolong. - -Investir. V. Envestir hasta pagtábon. - -Inveteradamente. = Sa pagcadáan. - -Inveterado. = Daan. - -Inveterarse. = Pagtigúlang. - -Invictamente. = Sa pagcadíli madáog ug padáug. - -Invicto. = Ang díli padáog, ang oalá pagadaúgon. - -Invierno. = Tiempo túig sa tugnao. - -Invigilar. = Pagbántay, pagalíma, pagbáton sa bisan onsa sa -masingcámot, sa dagcóng cacógui. - -Inviolabilidad. = Cahímtang sa bisan onsa arón díli pasipád-an. - -Inviolable. = Ang díli mahímo ng̃a pasipád-an. - -Inviolablemente. V. Infaliblemente. - -Inviolado. = Ang oalá pahilábtan, ang oalá coháan sa iang pagcatibúoc. - -Invisibilidad. = Cahímtang sa bisan onsa arón díli quit-on ug -pagatan-áuon. - -Invitacion. = Pagcaágda. * Pagdápit, pagcacombida. - -Invitatorio. = Pagpang̃ádye ng̃a pagasóbli soblíon sa sinógdan sa mg̃a -maitines ng̃a pang̃adyéon sa mang̃a Padre. - -Invocacion. = Pagtáoag. * Pagpaquigtábang, pagpaquiglában, -pagpang̃ilába. - -Invocador. = Ang nagapaquitábang. * Nagapaquiglában, nagapang̃ilába, ang -nagapaquigmalóoy. - -Invocar. = Pagpaquigtábang, pagpaquiglában, pagpang̃ilába, -pagpaquigmalóoy. - -Involuntariamente. = Sa oalá toyóon. - -Involuntariedad. = Pagcaoaláy pagtúyo. - -Involuntario. = Ang oalá toyóon, ang díli pagtuyóon, ang díli guican sa -cabobót-on, ang díli tinóyo. - -Invulnerable. = Ang díli mahímo ng̃a pagasamálan. - -Inyeccion. = Pagsolód sa tobig, &c., sa bisan onsang laoas, sa alaguían -sa bisan onsang capandáyan. - -Inyectar. = Idem. - - - -IP - -Ipecacuana. = Tanóm ng̃a italámbal, sa América. - -Ipso facto. = Polong ng̃a linatín: dihá dihá, sa pagbóhat gayód, sa -maong pagbóhat, sa pagcabóhat ng̃a túod. * Jure. = Polong ng̃a linatín -ng̃a nagaásoy ng̃a díli quinahánglan ng̃a isógo sa hocom ug bisan onsa, -cay madayág na man sa batásan, sa mg̃a leyes. - - - -IR - -Ir. = Pagádto, paglacát, paglacáo. - -Ira. = Caligótgot, capong̃ót. * Caíbog, pagpanghináot sa pagbálos. - -Iracundia. = Pagcasáyon sa pagaligótgot, sa pagpong̃ót. - -Iracundo. = Ang masáyon maligótgot, mapong̃ót, maligotgóton, pongtánon. -* Hang̃in, olan, tugnao, &c., ng̃a dagcó, mabáscog, macosóg. - -Irascible. = Ang nahatong̃ód sa caligótgot, sa capong̃ót. * Galámhan sa -calág sa táuo, ng̃a icadáog sa mg̃a cacolían ng̃a macaólang sa pagdáng̃at -sa bisan onsa ng̃a tuyo ng̃a guipanghináot. - -Iris. = Balang̃áo. * Batóng mahál. * Ang malíng̃in sa nagacaláin lain ng̃a -mg̃a color ng̃a midóol ug nagalibót sa táuo táuo sa mg̃a matá. * Ang -magapadáit ug magahúsay sa nagaáoay ug nagalális lalis. - -Ironía. = Pagpamólong sa salingcápao ug sa díli ang̃ay sa anáa sa cásing -cásing. - -Irónicamente. = Sa pagcasalingcápao, sa pagcadíli oyon ug ang̃ay sa anáa -sa cásing cásing ug sa húna húna. - -Irónico. = Ang may pagcasaling̃cápao. - -Irracional. = Ang oaláy boot, ang guicaoád-an sa boot. * Mananáp. - -Irracionalidad. = Pagcaoaláy boot. - -Irracionalmente. = Sa pagcaoaláy boot, sa pagcamananáp. - -Irradiacion. = Pagcagóa sa mg̃a casólao sa adlao, ug pagcaíoag sa lain -ng̃a botang. - -Irradiar. = Paggóa sa mg̃a casílao, casólao, sa adlao, &c., ug pagíoag -sa bisan onsang botang. - -Irrazonable. V. Irracional. * Ang díli tacús. - -Irreconciliable. = Ang díli maquigamigos pagópod sa iang abian ng̃a -daan. - -Irrecuperable. = Ang díli mahímo ng̃a angcónon pagópod, ng̃a bauíon -pagósob. - -Irrecusable. = Ang díli tacús ug díli mahímo ng̃a pagaáydan. - -Irredimible. = Ang díli arang baoíon. - -Irreducible. = Ang díli mahímo ng̃a pagahóptan ug pagasambágan arón -paglaínon ang batásan. - -Irreflexion. = Pagcacólang sa húna húna. - -Irreformable. = Ang díli mahímo ng̃a pagaósbon, pagaópdon, ng̃a saoáyon. - -Irrefragable. = Ang matúod caáyo. - -Irregular. = Ang díli ang̃ay sa pagcataláid. * Ang mahatábo sa talágsa -lamang. * Padre ng̃a may cacolían ug cabilínggan sa pagtúman sa -catungdánan sa iang pagcapadre. - -Irregularidad. = Cabilínggan ng̃a guican sa mg̃a tolománon sa santa -Iglesia, ng̃a macaólang sa mg̃a táuo sa pagordenal caníla, ug sa pagtóman -sa ilang pagcapadre, tong̃ód sa mg̃a salá, con tong̃ód ba sa bisan onsang -cacolían ng̃a onay sa caogalíng̃on ng̃a laoas. - -Irreligion. = Pagcaoaláy pagcacristianos, pagcaoaláy pagpoáng̃od. - -Irreligiosamente. = Sa pagcaoaláy pagcacristianos ug pagcapoáng̃od. - -Irreligiosidad. = Pagcaoaláy pagcacristianos, ug pagcapoáng̃od. - -Irreligioso. = Ang nabátoc sa religion, táuo ng̃a díli cristianos, ng̃a -oaláy pagpoáng̃od. - -Irremediable. = Ang oaláy tambal ug sompa, ang díli mahímo ng̃a saoáyon, -ayóhon ug tambálon. - -Irremediablemente. = Sa pagcaoaláy tambal ug sompa. - -Irremisible. = Ang díli arang pasaylóon. - -Irremisiblemente. = Sa oaláy pagpasáylo. - -Irremunerado. = Ang oalá baslan, ang oalá tagáan sa balos, sa bayad, sa -gala. - -Irreparable. V. Irremediable. - -Irreparablemente. V. Irremediablemente. - -Irreprensible. = Ang díli arang saoáyon, ang díli tacós ng̃a -pagasaoáyon. - -Irreprensiblemente. = Sa Pagcaoaláy salá ug sayóp. - -Irresistible. = Ang díli mahímo ng̃a soclan, ang díli mahímo ng̃a antóson -ug pagailóbon. - -Irresoluble. = Ang díli mahímo ng̃a isógo ug pagboóton. - -Irresolucion. = Pagcadóha doha, pagcaálang alang sa boot, pagcaoaláy -pagcahanáyac. - -Irresoluto. = Ang nagadúha dúha, ang guiálang aláng̃an sa iang boot. - -Irresuelto. = Idem. - -Irreverencia. = Pagcaoaláy pagtáhod. - -Irreverente. = Ang batoc sa pagtáhod. - -Irreverentemente. = Sa pagcaoaláy pagtáhor ug pagtahá. - -Irrevocabilidad. = Pagcaoaláy pagósob. - -Irrevocable. = Ang díli maósob, maópod. - -Irrevocablemente. = Sa pagcaoaláy pagópod ug pagósob. - -Irrisible. = Hing̃alatáoan, ang tacós ng̃a pagacatáoan ug pasipád-an, -talamáyon. - -Irrision. = Pagcayóbit, pagcatámay. - -Irrisoriamente. = Sa pagcayóbit, sa pagcatámay. - -Irrisorio. = Ang magapacatáoa. V. Irrisible. - -Irritabilidad. = Pagcasáyon sa pagpong̃ót ug pagligótgot. - -Irritable. = Ang mahímo ng̃a pagabotáng̃an sa pagcaoaláy bale. * Ang -masáyon mapong̃ót ug maligótgot. - -Irritacion. = Caligótgot, capong̃ót, casocó, pagpanoyó. * Pagcagobót. * -Pagcaínit sa dogó ug sa dogá sa laoas. - -Irritador. = Ang macasocó, magapapong̃ót, magapaligótgot. - -Írritamente. V. Inválidamente. - -Irritamiento. V. Irritacion. - -Irritante. V. Irritador. - -Irritar. = Pagpapong̃ót, pagpaligótgot, pagpasocó, pagpanoyó. - -Írrito. V. Inválido, hasta ang cabós. - -Irrupcion. = Pagcadósmog, pagcadámag. * Pagcasolód sa bisan diin sa -linogsánay. - - - -IS - -Isla. = Polo. - -Islamismo. = Catilíngban sa mg̃a moros. - -Isleño. = Ang natáuo sa bisan onsang polóa, ang nahatong̃ód sa mg̃a polo. - -Isleo. = Yota ng̃a guilibótan sa mg̃a pangpang ug ng̃a guioláng̃an sa -sodlánan. - -Isleta. = Polong diótay. - -Islote. = Polo ng̃a diótay ug ng̃a oalá pagapóy-an, pangpang ng̃a dagcó -ng̃a linibótan sa dagat. - -Israelita. = Ang nahatong̃ód sa Guinharían sa Israel. - -Israelítico. = Idem. - -Istmo. = Catárman, díla sa yota ng̃a magacanáyon sa dóha ca yotang -dagcó. - - - -IT - -Item. = Polong ng̃a linatín: labot pa, labot pa niána, niíni, ing̃on man. - -Itinerario. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a dalan. * Casayóran sa mg̃a dalan. - - - -IZ - -Iza. = Babáyeng bigáon, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan. - -Izar. = Pagbótad sa mg̃a pisi sa pagósoag, sa pagitáas sa mg̃a verga ug -mg̃a layág sa mg̃a sacayán ug sa ubán pang mg̃a quinahánglan. - -Izquierda. = Oála. - -Izquierdear. = Pagbía sa cataróng̃an, sa matúod ng̃a húna húna. - -Izquierdo. = Bisan onsa ng̃a anáa sa dapit sa oála. * Táuo ug oálhon. - - - - - - - - -J - - -JA - -Jabali. = Baboy ng̃a ihálas. - -Jabalina. = Baboy ng̃a ihálas ng̃a baye. * Hing̃aníban maíng̃on ing̃on sa -bangcao. - -Jabato. = Baboy ng̃a ihálas ng̃a diótay pa. - -Jábeca ó jábega. = Anod, sahid, cadaghánan sa mg̃a anod sa papanágat. * -Tolónggon sa mg̃a moros. - -Jabeque. = Sacayán ng̃a maíng̃on ing̃on sa pragata, sa layág ug sa gaod. - -Jabon. = Sabón. - -Jabonado. = Ang panápton ng̃a guisabónan. - -Jabonadura. = Pagsabón, pagcasabón. * Tubig ng̃a guilinísan sa sabón ug -ang bolá sa sabón. - -Jabonar. = Pagsabón sa panápton. * Pagtúyo sa isigcatáuo sa mg̃a polong -ng̃a maháit ug masíngca. - -Jaboncillo. = Sabón ng̃a sináctan sa mg̃a cahomót, sa paghunáo sa camót -ug sa pagdíhog, sa paghunáo sa táuo ng̃a paálot. - -Jabonera. = Tanóm sa España ng̃a magabóla ug may silbi sa pagbónac sa -panápton. * Balónos, balógo, malatábao. * Cajon cajon, caban, cajang -diótay ng̃a sorlánan sa sabón. - -Jabonería. = Lugar ng̃a pagabohátan ug pagbaligyáan sa sabón. - -Jabonero. = Táuo ng̃a magabóhat ug magabalígya sa sabón. - -Jabonete. V. Jaboncillo. - -Jaca. V. Haca. - -Jácara. = Sabáy, sayáo sa maong ng̃alan. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a -malipáyon ng̃a nanagsóroy soroy sa gabíy, ng̃a nanagcanta ug nanagbánha -sila. * Casocó, panoyó. * Bacac, limbong. * Soguílon, solte, cagóla. - -Jacarear. = Pagsóroy soroy sa longsod sa pagcanta ug pagbánha. * -Pagsámoc, pagtúyo sa bisan cansa sa mg̃a polong ng̃a oaláy hingtóngdan. - -Jacarero. = Ang nagasóroy soroy ug nagacolocanta sa longsod. * Ang -malipáyon, matístis ug tigtíao. - -Jácaro. = Maandácon. - -Jachali. = Cahoy sa América. - -Jacinto. = Tanóm, seboya ng̃a mobólac sa onóm con pitó ca bolac. * -Batóng mahál ng̃a malálag, ng̃a nagacaláin lain ug color. - -Jaco. = Cabayo ng̃a diótay. - -Jactancia. = Pagcaándac. - -Jactanciosamente. = Sa pagcaándac. - -Jactancioso. = Maandácon. - -Jactarse. = Pagándac. - -Jaculatoria. = Pagámpo ng̃a hamóbo ug maínit caáyo. - -Jade. = Botóng magáhi caáyo ug sa boloberdeng color, ng̃a silbi sa mg̃a -táuo sa América sa pagbóhat sa mg̃a capandáyan. - -Jadear. = Pagháng̃os, pagcotás, paghálhal, paghing̃á hing̃á. - -Jadeo. = Pagcaháng̃us, pagcacotás, pagcahálhal, pagcahing̃á hing̃á. - -Jaecero. = Ang magabóhat sa mg̃a dayan dayan ng̃a ibótang sa mg̃a cabayo. - -Jaez. = Cadaghánan sa mg̃a dayan dayan ng̃a ibótang sa mg̃a cabayo. - -Jaharrar. = Paghínlo sa mg̃a cota, sa mg̃a pared. - -Jaharro. = Pagcahínlo sa mg̃a pared ug sa mg̃a cota. - -Jalapa. = Tanóm sa Méjico, ipolorga. - -Jalbegar. = Pagdíhog sa nauong sa mg̃a colog ug mg̃a mahomót. - -Jalbeque. = Pagcahílog sa bisan onsa sa yeso. * Ang icadíhog sa mg̃a -babáye sa ilang nauong, arón mapotí. - -Jalde. = Calálag. - -Jaldre. = Color sa mg̃a langgam. - -Jalea. = Matám-is ng̃a masíhag ug mahágcot, ng̃a pagaboháton sa mg̃a dogá -sa obán ng̃a mg̃a bong̃a. - -Jalear. = Pagtáoag. * Pagágda sa mg̃a iró, arón managápas sa obán ng̃a -mg̃a mananáp. * Pagbásal basal sa mg̃a camót sa pagágda sa nanagsabáy. - -Jaletina. V. Jalea. - -Jamás. = Sa guihápon. - -Jamba. = Bisan onsang cahoy con haligue ng̃a guipatíndog sa loyo ug sa -luyo sa mg̃a tacop ug mg̃a talambóan. - -Jamerdana. = Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa hugao sa solód sa tian sa mg̃a -mananáp ng̃a guipatáy. - -Jamerdar. = Paghógas sa solód sa tian sa mg̃a mananáp ng̃a guipatáy. * -Pagbónac sa madalí ug sa díli maáyo. - -Jamon. = Paa sa baboy ng̃a inasín. - -Jamona. = Babáye ng̃a matámboc ug sa dagcóng edad. - -Jamuga ó Jamugas. = Siya ng̃a pagalingcódan sa mg̃a babáye sa pagcabayo -nila. - -Jándalo. = Paglacáo ug pagpamólong ng̃a ang̃ay sa mg̃a táuo sa Andalucía. - -Jangaga. = Tinócod sa mg̃a cahoy, ng̃a magáma arón manóngtong ang mg̃a -táuo ng̃a nanagsacáy sa sacayán ng̃a nabóong. - -Jangua. = Sacayán ng̃a diótay. - -Jaque. = Maandácon, parayégon. - -Jaqueca. = Tampíhag. - -Jarabe. = Ilímnon ng̃a italámbal, ng̃a matám-is caáyo ug mahágcot, ng̃a -pagaboháton sa dogá sa mg̃a bolac ug mg̃a bong̃a. - -Jarabearse. = Pagínom sa mg̃a jarabe. - -Jaramago. = Tanóm sa España. - -Jarana. = Sabá, banha. - -Jaranear. = Pagsámoc, paghilábot, pagápil sa mg̃a dola, sa mg̃a combida, -sa mg̃a pagsayáo, &c. - -Jaranero. = Ang mahagógma sa mg̃a dola ug sa mg̃a caling̃áoan. - -Jarapote. V. Jaropeo. - -Jarapotear. V. Jaropear. - -Jaraqui ó Jaracuo. = Tanáman ng̃a pagaling̃áoan. - -Jarcia. = Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a magsáma ug ng̃a nagacaláin lain, -ng̃a nanang̃obót, ng̃a oalá magacahósay. * Ang casangcápan ug mg̃a pisi sa -mg̃a sacayán. * Ang mg̃a pisi ng̃a icalíg-on sa mg̃a talároc sa mg̃a -sacayán. * Cadaghánan sa mg̃a quinahánglan sa pagpanágat, sa mg̃a -panagátan. - -Jardin. = Tanáman sa mg̃a bolac ug mg̃a tanóm ng̃a mahomót, ng̃a -pagaling̃áoan sa mg̃a tauo. * Calibáng̃an sa mg̃a sacayán. * Yota ng̃a -pagatámnan sa mg̃a tanóm ng̃a italámbal. - -Jardinería. = Quinaárman sa pagbáton ug pagbóhat sa mg̃a jardin. - -Jardinero. = Ang magabántay, magahópot ug magabóhat sa jardin. - -Jareta. = Tohógan. - -Jarifo. = Ang guidáyan dayánan ug maáyo, ang baihónan, ang̃áyan. - -Jarillo. = Tanóm. - -Jaro. = Baboy ng̃a may color ng̃a bolobolágao. - -Jaropar. = Paghátag, pagpaínom sa bisan cansa sa daghánan ng̃a mg̃a -tambal sa botica. - -Jarope. = Ilímnon ng̃a italámbal. * Ilímnon ng̃a mapáit ug sa daótan ng̃a -lamí. - -Jaropeo. = Pagínom sa masóbsob sa mg̃a ilímnon ng̃a italámbal. - -Jarra. = Sorlánan sa yota ng̃a may caláptan. - -Jarrear. = Pagcóha, paggóa sa masóbsob sa bino, sa tobig, &c., sa saro. - -Jarrero. = Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a saro, ug ang maga bantay -sa bino, sa tobig, &c., ng̃a guisolód dihá. - -Jarretar. = Pagpalóya, pagcóha sa gahóm, sa cosóg. * Pagpalóya sa húna -húna. - -Jarrete. = Locon locon, loco loco sa mg̃a mananáp ng̃a may opat ca tiil. - -Jarretera. = Italácgos sa mg̃a medias ug sa mang̃a calson, sa locon -locon. - -Jarro. V. Jarra. * Saro. - -Jarron. = Dayan dayan ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay sa saro, ng̃a ibótang -sa mg̃a cota, ug labí pa sa ibábao sa mg̃a poltahán. - -Jaspe. = Bató ng̃a magáhi, ng̃a nagacaláin lain ug color. - -Jaspeado. = Ang nagacaláin lain ug color maíng̃on sa jaspe. - -Jaspear. = Pagpíntal sa pagpanigíng̃on sa jaspe. - -Jaula. = Jalua. * Cajon cajon, sorlánan ng̃a binóhat sa mang̃a cahoy, mg̃a -caoáyan, mg̃a caoat, &c., sa pagsolód ug pagbilánggo sa mg̃a mananáp ng̃a -ihálas, sa mg̃a langgam ug sa mg̃a tauo ng̃a boang. - -Jauto. = Matáb-an, ang oaláy asín. - -Jayan. = Táuo ng̃a hatáas, cosgon, sa dagcóng hosog. - -Jazilla. = Timáan ng̃a mahabílin sa bisan onsa ng̃a guibótang sa bisan -diin. - -Jazmin. = Jasmin, sampága, manól. - - - -JE - -Jefe. = Ponóan. - -Jelfe. = Bihag ng̃a maítom. - -Jelíz. = Ang mobalígya sa igagáma. - -Jema. = Ang bahin sa cahoy ng̃a mahabílin sa may panit, cay oalá -sapsápon sa maáyong pagcaláro. - -Jeme. = Tocáo. * Ang nauong sa babáye. - -Jemoso. = Cahoy ng̃a sinápsap ng̃a guibínlan sa panit. - -Jenjibre. = Loy-a. - -Jeque. = Táuo ng̃a tigúlang. * Ponóan sa moros. - -Jerapellina. = Bisti ng̃a daan, guisi, noog. - -Jerarquía. = Pagcasonód sonór sa mg̃a capónong ponóng̃an sa mg̃a Ángeles, -sa mg̃a Padre, &c. - -Jerga. = Panápton ng̃a mabága. * V. Jerigonza. - -Jergon. = Cama, unlánan ng̃a dagcó ng̃a pagapónan sa dagámi ng̃a naláya, -sa tinábas sa papel, &c., ng̃a pagahigdáan sa mg̃a táuo. * Bisti sa -daótan ng̃a pagcabóhat ug ng̃a dili moáng̃ay sa lauas. * Táuo ng̃a matámboc -ug matalác-on. * Ang tian. - -Jerguilla. = Panápton ng̃a manípis sa igagáma con sa balahíbo sa mg̃a -carnero. - -Jerife. = Ng̃alan ng̃a hamíli ug bantógon ng̃a ihátag sa mg̃a moros sa mg̃a -lioat ni Mahoma. - -Jerigonza. = Ang pinamólong ng̃a mabóloc ug malisód ng̃a pagasabóton. * -Bohat ng̃a oaláy hingtóngdan. - -Jeringa. = Jeringa. * Pagháng̃io ng̃a macasámoc ug macabódlay. - -Jeringacion. = Pagcajeringa. - -Jeringar. = Pagjeringa. * Pagháng̃io, pagámpo sa masóbsob, sa pagcasámoc -ug sa pagcabórlay. - -Jeringazo. = Pagcajeringa. - -Jeroglífico. = Timáan ng̃a may hingtóngdan ug cahológan ng̃a hatáas -caáyo. - -Jeronimiano. = Ang nahatong̃ód sa caparían ni S. Jerónimo. - -Jerónimo. = Idem. * Padre sa caparin ni S. Jerónimo. - -Jerosolimitano. = Ang natáuo sa Jerusalém, con Jerusalém. - -Jerpa. = Balágon ng̃a maníoang ng̃a motoróc sa tong̃ód sa ponóan sa mg̃a -paras. - -Jesucristo. = Ang Anac sa Dios ng̃a napacatáuo. - -Jesusear. = Paghing̃álan sa masóbsob sa ng̃alan ni Jesus. - -Jeta. = Ang mg̃a ng̃abil ng̃a dagcó ug mabága. - -Jetar. = Paglínis sa bisan onsa sa tobig, sa bino, &c. - -Jetudo. = Ang guidagcóan sa mg̃a ng̃abil. - - - -JI - -Jiba. = Pagcabóctot, boctot. * Casámoc, pagcabórlay. - -Jibado. = Boctóton. - -Jibar. = Pagbórlay, pagsámoc. - -Jibia. = Mananáp sa dagat maíng̃on ing̃on sa tabógoc, sa coguíta. * -Colabótan. - -Jibion. = Baláyan sa colabótan. * Tabógoc, coguíta. - -Jiboso. = Boctóton. - -Jícara. = Posillo sa socolate. - -Jicarazo. = Pagpaínom sa hiló. - -Jifería. = Opicio sa pagpatáy sa mg̃a mananáp, sa mg̃a baca, sa mg̃a -calabáo, &c. - -Jifero. = Ang nahatong̃ód sa lugar ng̃a palátyan sa mg̃a mananáp. * Bisan -onsa ng̃a mahógao, bolíng̃on. * Ang sondang ng̃a icapatáy ug icalápa sa -mg̃a mananáp. * Ang táuo ng̃a magapatáy ug magalápa sa mg̃a mananáp. - -Jigote. = Guinisál sa carne ng̃a tinártar caáyo. - -Jiguilete. = Tagom. - -Jilguero. = Langgam sa España sa maníndot ng̃a ting̃og, ug pagcalálag. - -Jinete. = Soldado ng̃a may cabayo. * Ang magacabayo. - -Jinglar. = Pagdóyan, pagtábiog, pagtábog. - -Jira. = Tinábas ng̃a hatáas ng̃a guitábas sa mg̃a panápton. * Combira sa -banua ng̃a pogatambóng̃an sa mg̃a abian, sa mg̃a higála. - -Jiride. = Tanóm. - -Jirofle. = Cahoy sa India ng̃a mobóng̃a sa pimienta. - -Jiron. = Pedazo sa bisti ng̃a naguísi ug nabítay. - -Jironado. = Ang naguísi. - - - -JO - -Jo. = Loa: polong ng̃a pagagamíton sa pagpapoyó sa mg̃a calábao, mg̃a -cabayo, &c. - -Jocosamente. = Sa pagcatístis. - -Jocoserio. = Ang sináctan sa pagcalígdon ug sa pagcatístis. - -Jocosidad. = Pagcatístis, pagcatíao. - -Jocoso. = Malipáyon, matístis. - -Jofaina. V. Aljofaina. - -Jopo. = Pagpaháoa. - -Jornada. = Paglacát sa usá ca tibúoc ng̃a arlao. * Cadogáyan sa -quinabóhi. * Pagcabólag sa calág sa laoas. * Ang usá ca libo ug limá ca -gatús ca pliego ng̃a arang marcáhan sa arlao ng̃atanán sa tagsa ca -pigsánan sa mg̃a imprenta. - -Jornal. = Sohol ng̃a macóha sa mg̃a mamomóo, sa pagbóhat nila sa tibúoc -ng̃a arlao. - -Jornalero. = Mamomóo, sinohólan. - -Joroba. = Pagcabóotot. * Casámoc, pagcabórlay. - -Jorobado. = Boctóton. - -Jorobar. = Pagsámoc, pagbórlay, pagaling̃ása. - -Jota. = Bisan onsa ng̃a diótay caáyo. * Sabáy, pagsayáo, sa España. - -Jóven. = Olitáo, báta pa. - -Jovial. = Malipáyon. - -Jovialidad. = Pagcalípay, calípay, maáyong boot. - -Joya. = Hias. * Ang mg̃a bisti ug mg̃a dayan dayan sa mg̃a babáye, ug labí -pa sa mg̃a dalága con mamíño sila. - -Joyante. = Igagáma ng̃a magamáy, pino caáyo. - -Joyel. = Hias ng̃a diótay. - -Joyera. = Babáye ng̃a magabalígya sa mg̃a hias. - -Joyería. = Ang pagpatigáyon, ang pagcomercio sa mg̃a igagáma, mg̃a hias -ug mg̃a dayan dayan, ug ang baláy ng̃a pagabaligyáan niána. - -Joyero. = Tauo ng̃a magabalígya sa mg̃a hias. - - - -JU - -Juan. = Cajon cajon ng̃a guibótang sa mg̃a Singbahán ng̃a pagasórlan sa -mg̃a limos. - -Juanete. = Quinacomalagcóan sa mg̃a tiil. * Tagsa ca bocóg sa mg̃a -apapáng̃ig. * Tagsa ca layág ng̃a nagatóngtong ug nahaibábao sa gabia ug -sa belacho. - -Juardia. = Buling sa mg̃a panápton. - -Juardioso. = Panápton ng̃a bulíng̃on. - -Jubilacion. = Pagcaóndang sa opicio sa bisan cansang tauo, sa pagbílin -canía sa dong̃og ug sohol ng̃a hingtúngdan. - -Jubilar. = Pagcóha sa opicio con sa catongdánan sa bisan cansa, ug -pagbílin canía sa sohol ng̃a tibóoc con sa usá ca bahin, ug sa dong̃og. - -Jubileo. = Piesta ng̃a dagcó sa mg̃a israelitas ng̃a guipiesta nila sa -tagsa ca calím-an ca túig. * Pagtógot con pagpasáylo sa mg̃a baláidon sa -mg̃a salá, ng̃a itógot sa Santos ng̃a Papa osáhay, sa dagcóng polós sa mg̃a -binoñágan. - -Júbilo. = Calípay, himáya. - -Jubon. = Supa sa oaláy manggas. - -Judáico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a Judíos. - -Judaismo. = Religion, pagtóo sa mg̃a Judíos. - -Judaizante. = Ang mononót sa mg̃a pagtóo sa mg̃a Judíos. - -Judaizar. = Pagtóo, pagnonót, pagápas sa religion sa mg̃a Judíos. - -Júdas. = Borhíon. - -Judería. = Lugar, barrio ng̃a guimpúy-an sa mg̃a Judíos. * Tampo, amot, -tampa ng̃a guinabáyad sa mg̃a Judíos. - -Judía. = Balátong sa mg̃a castila, prijoles. - -Judiada. = Bohat ng̃a mabáng̃is. * Tobo ng̃a dagcóan caáyo ug dinilí. - -Judicante. = Ang tagsa sa mg̃a hocom ng̃a mahilábot sa mg̃a paghócom sa -mg̃a ministro sa Justicia ng̃a nanagbórhi ug nanagbalígya sa ilang opicio -ug catogdánan. - -Judicatura. = Opicio, cahímtang sa mg̃a hocom. * Pagcahócom. - -Judicial. = Ang nahatong̃ód sa paghócom ug pagsentensia. - -Judicialmente. = Sa hocmánan, sa pagcahócom. - -Judío. = Ang magatóman sa batásan ng̃a caráan ni Maisés. * Ang -nahatong̃ód sa mg̃a Judíos. * Polong ng̃a pagagamíton, guican sa capong̃ót -ug caligótgot sa pagyóbit ug pagpasipála sa isigcatáuo. - -Juego. = Dula, caling̃áoan. * Catilíngban sa mg̃a dahon sa baraja ng̃a -macaáyo sa mg̃a pagsogál, ng̃a icasogál. * Quinaádman sa pagdáng̃at, ug sa -pagcóha sa bisan onsa. * Cadahánan sa mg̃a casangcápan sa mg̃a coche, mg̃a -caro, mg̃a galíng̃an sa opát ca rueda. * Pagtíao, pagtístis. * De manos. -= Tanghága. - -Jueves. = Jueves, ang icalíma ca adlao sa semana, apil ang domingo. - -Juez. = Hocom, ang may gahóm sa paghócom, sa paghósay sa mg̃a -capolong̃ánan, sa pagsentensia. - -Jugada. = Pagsogál, pagcasogál. * Bohat ng̃a daótan ug ng̃a oalá -paabóton, contra sa isigcatáuo. - -Jugador. = Ang magasogál, sogaról, tigsogál. - -Jugante. = Idem. - -Jugar. = Pagsogál. * Pagdóla, paglíng̃ao ling̃ao. * Pagsámoc, pagcóndat. -* Pagtíao. * Pagyobit, pagtámay sa isigcatáuo. - -Jugarreta. = Pagsogál ng̃a daótan. - -Juglar. = Ang nahilábot sa mg̃a pagsogál ug mg̃a paglímbong. - -Jugo. = Dogá sa mg̃a cahoy, mg̃a tanóm, &c. * Bisan onsa ng̃a may -caposlánan. - -Jugoso. = Ang may dugá, ang dogáan. * Capuslánan, bisan onsa ng̃a may -polós. - -Jugue. = Hugao, boling. - -Juguete. = Duláan. * Pagcatíao, pagcatístis. - -Juguetear. = Pagdúla, dula, pagling̃ao, pagtíao tiao. - -Jugueton. = Táuo con mananáp ng̃a magadúla dula, magacolocúndat sa -masóbsob. - -Juicio. = Boot, cabobót-on, pagcabóot, pagbóot, caboótan, salabótan. * -Pagíla sa mg̃a capolong̃ánan ug mg̃a hulusáyon sa paghócom ug sa -pagsentensia. - -Juiciosamente. = Sa pagcaboótan. - -Juicioso. = Ang boótan, ang may boot, ang guisógdan ug guisórlan sa -bóot. * Bisan onsa ng̃a guibúhat sa pagcaboótan. - -Julepe. = Ilímnon ng̃a matám-is ng̃a pagaboháton sa mg̃a licor ng̃a -nagacaláin lain, ng̃a sináctan sa asúcar con sa calámay. * Casábang -dagcó ug maháit. - -Julio. = Julio, ang icapíto ca bulan sa túig. - -Julo. = Mananáp ng̃a aghop ng̃a moóna sa mg̃a mananáp ng̃a ihálas. - -Jumenta. = Babe sa jumento. - -Jumental. = Ang nahatong̃ód sa jumento. - -Jumentil. = Idem. - -Jumento. V. Borrico. - -Juncal. = Lugar ng̃a pagatobóan sa mg̃a banban, sa mg̃a tigbao. - -Juncia. = Tanóm ng̃a italámbal ug mahomót. - -Junciana. = Mg̃a dahon ng̃a laya. * Pagcaándac. - -Junciera. = Sorlánan sa yota ng̃a guitaclóban sa taclob ng̃a binóho -bohóan, arón mahong̃áo ug maalísng̃ao ang bahó sa mg̃a dahon ug mg̃a dagámi -ng̃a mahomót ng̃a guinasolód dihá. - -Junco. = Banban, tigbao, ooáy. * Sacayán ng̃a diótay. - -Junio. = Junio, ang icaónom ca bulan sa túig. - -Junior. = Ang Padreng religioso ng̃a anáa sa ilálom sa gahóm ug paghópot -sa maestro de novicios. - -Juno. = Ang usá sa ópat ca malíng̃in sa Lang̃it ng̃a guing̃álan ug -planetas, ng̃a nanaglibót sa aldao ug ng̃a guipaambítan sa iang sugá. - -Junquillo. = Tanóm ng̃a magabólae sa mg̃a bolac ng̃a malálag ug mahomót -caáyo. - -Junta. = Catilíngban sa mg̃a táuo. * Pagcaípon, pagcatíp-oc, -pagcating̃ób, pagcahiósa sa bisan onsa ng̃a mg̃a botang. - -Juntamente. = Sa pagcahiósa, sa pagcaípon, sa pagcating̃ób. - -Juntamiento. = Pagcahiósa, pagcatíp-oc, pagcaípon, pagcatígom, -pagcating̃ób, pagcatámbong, pagcatágbo. - -Juntar. = Paghiósa, tigom, ting̃ób, tip-oc, tagbo, tambong, ipon, loon, -dool, pagobán. - -Juntera. = Sepiyo, capandáyan sa mg̃a panday sa cahoy. - -Junterilla. = Idem. - -Junto. = Ang nahadóol, ang midóol, dóol, harúol, sa pagcaláquip. * V. -Juntamente. - -Junturas. = Ang mg̃a bahin sa mg̃a botang ng̃a guidoólan sa ubán ng̃a mg̃a -botang, pagcadóol, pagcahiósa sa mg̃a botang. - -Júpiter. = Ang malíng̃in ng̃a labíng dagcó sa mg̃a planetas. V. Juno. - -Jura. = Pagpanómpa sa mg̃a dagcóng táuo, sa ng̃alan sa mg̃a táuong tanán -sa Guinharían, sa timáan sa pagíla sa ilang hari. - -Jurador. = Tigpanómpa, tigsómpa, ang magapanómpa. - -Juramentar. = Pagsógo arón manómpa ug bisan quinsa. * Pagsáad sa bisan -onsa, sa ilálom sa pagpanómpa. - -Juramento. = Sompa, pagpanómpa, pagtóg-an con paglimód sa bisan onsa, -sa ilálom sa pagpanómpa. - -Jurar. = Pagsómpa, pagpanómpa. * V. el anterior desde pagtóg-an. - -Juratoria. = Dáhon dahon sa salapí ng̃a guililócan sa Evangelio ng̃a -ibótang sa mg̃a camót sa mg̃a hocom, sa pagpanúmpa nila. - -Jurdia. = Anod, sahid, sa pagpanágat. - -Jurel. = Isda sa mg̃a dagat sa España. - -Jurgina, jurguina. = Babáye ng̃a balbal, asoang, onglo. - -Jurídicamente. = Ing̃on sa batásan sa mg̃a leyes, sa mg̃a hocmánan. - -Jurídico. = Bisan onsa ng̃a guibóhat ing̃on sa batásan sa mg̃a leyes, sa -mg̃a hocmánan. - -Jurisconsulto. = Quinaarmánon sa mg̃a batásan, sa mg̃a leyes. - -Jurisdiccion. = Gahóm sa pagbóot ug pagsógo. * Yota ng̃a hingsácpan sa -mg̃a provincia con mg̃a longsod, ug sa gahóm sa mg̃a hocom. - -Jurisdiccional. = Ang nahatong̃ód sa gahóm. - -Jurisperito. V. Jurisconsulto. * Magtotóon sa mg̃a leyes. - -Jurisprudencia. = Quinaárman sa mg̃a leyes, sa batásan. - -Jurisprudente. V. Jurisperito. - -Jurista. = Ang nagaestudio sa quinaárman sa mg̃a leyes. - -Juro. = Gahóm sa pagángcon, sa guihápon, sa bisan onsa. - -Jusbarba. = Tanóm. - -Justa. = Pagáoay sa mg̃a táuo ng̃a nagacabayo ug ng̃a guisangcápan sa mg̃a -bangcao. - -Justamente. = Sa cataróng̃an. * Sa pagcaígo sa laoas. - -Justicia. = Cataróng̃an. * Ang usá sa opat ca virtudes ng̃a guing̃álan ug -cardinales. * Gahóm. * Catilíngban sa mg̃a hatag ng̃a macaáyo sa bisan -onsa. * Castigo sa cadaigánan, ug ang táuo ng̃a magacastigo, ang -mohámpac, ang magabítay sa mang̃a saláan, &c. - -Justiciero. = Ang magalógos ug magapatigáyon arón matúman ang -cataróng̃an. * Ang magapabáyad ug magacastigo sa mg̃a saláan, ing̃on gayúd -sa mg̃a pahanóngdan ug sa catarúng̃an. - -Justificacion. = Pagcaáng̃ay, pagcaóyon sa matárong, sa catarúng̃an. * -Pagbalíbar, pagásoy sa mg̃a táuo, arón maoalá ang catáhap ng̃a guibótang -caníla. * Pagcasáyod, pagcadayág sa camatúod sa bisan onsa ng̃a polong -con bohat. * Ang socod sa mg̃a dalan sa mg̃a sulat ng̃a guihúsay sa mg̃a -imprenta. - -Justificadamente. = Sa catarúng̃an, sa pagcataláid, sa matúod sa -pagcaígo ug pagcatopóng. - -Justificado. = Ang ang̃ay sa matúod ug sa catarúng̃an. * Matárong, -mataláid. - -Justificador. = Ang mohátag sa pagcatárong, sa pagcasántos. - -Justificante. = Ang macatárong, ang magapatárong. - -Justificar. = Paghátag sa Dios sa pagcatárong, sa pagcasántos, sa -pagcapótli, sa iang mg̃a hatag, mg̃a gracia ug mg̃a pagtábang, sa bisan -cansa. * Pagháhag, pagdayág sa bisan onsa. * Pagpaáng̃ay, pagpaóyon sa -bisan onsa. * Pagbalíbad sa bisan cansa, arón madayág ng̃a díli matúod -ang guibótang botang canía. * Pagtopóng, sa mg̃a imprenta, sa mg̃a dalan -sa mg̃a solat ng̃a guihósay. - -Justificativo. V. Justificante. - -Justillo. = Supa ng̃a ibisti sa ilálom sa obán ng̃a mg̃a bisti, sa oaláy -manggas, ug ng̃a moábot hasta sa haoac lamang. - -Justipreciar. = Pagpabíli, paghótang sa bale sa bisan onsa. - -Justo. = Táuo ng̃a matárong. * Ang moáng̃ay sa matúod ug sa cataróng̃an. * -Bisan onsang botang ng̃a natopóng sa lain ng̃a botang, sa socod, sa -timbang, sa isip, con sa pagcadagcó. * Sa pagcaígo. - -Juta. = Langgam sa Indias. - -Juvenil. = Ang nahatong̃ód sa pagcabáta. - -Juventud. = Pagcabáta, pagcaolitáo. - -Juzgado. = Cadaghánan, catilíngban sa mg̃a hocom ng̃a naning̃ób sila sa -paghócom, ug ang lugar ng̃a pagahócman. * Hocmánan sa bisan usá lamang -ca hocom. - -Juzgamundos. = Tiglíbac libac, táuo ng̃a malibácon, ang magalíbac libac -sa isigcatáuo. - -Juzgante. = Ang magahócom. - -Juzgar. = Paghócom, pagsentensia. * Paghúna húna, pagtóo sa bisan onsa. - - - - - - - - -L - - -LA - -La. = Ang. - -Laberinto. = Bisan onsang lugar ng̃a guicoros corósan sa mg̃a dalan ng̃a -nanagcasógat, arón mabóloc ang mosolód ug díli onta mogatóltol sa -alaguían sa paggóa. * Bisan onsa ng̃a nabóloc, nagobót ug nasácot. - -Labia. = Pagcadághan sa mg̃a polong ng̃a piníli sa magasoguílon. - -Labial. = Polong ug letra ng̃a pagasangpóton sa tinác-om ang bába, sa -pagdóol sa mg̃a ng̃abil. - -Lábio. = Ng̃abil. - -Labor. = Bohat, labra, pagcagóoat. - -Laborable. = Ang arang boháton. - -Laborador. = Mamomóo, magbobóhat, ang magabóhat. - -Laboratorio. = Lugar ng̃a pagahohátan. - -Laborear. = Pagbóhat sa bisan onsa. - -Laboreo. = Ang pagbóhat sa lugar ng̃a hicaplágan sa boláoan, sa salapí, -&c. * Pagcahósay ng̃a maáyo sa mg̃a pisi sa mg̃a sacayán, arón masáyon -gamíton con may quinahánglan pa. - -Laborío. = Bohat. - -Laboriosidad. = Pagcabóhat. - -Laborioso. = Macógui, ang mahagógma sa mg̃a bohat, tigbóhat. - -Labrada. = Yota ng̃a guibohátan arón pagatámnan con pagapogásan sa -somonód ng̃a túig. - -Labradero. = Ang maáyo ng̃a pagabohátan. - -Labradío. V. Labrantío. - -Labrado. = Panápton ng̃a guinooátan, ng̃a may labra, ng̃a linabráhan sa -paghábol. * Ang yota ng̃a guibohátan. - -Labrador. = Tigbóhat, ang magabóhat sa yota, palaóma, magbabáol. - -Labradoresco. = Ang nahatong̃ód sa magabóhat sa yota ug ang ang̃ay canía. - -Labrante. = Ang magalíloc, ug magabóhat sa mg̃a bató, ang magasápsap. - -Labrantin. = Ang magobóhat sa yota sa diótay ng̃a puhónan. - -Labrantío. = Yota ng̃a maáyo ng̃a pagabohátan. - -Labranza. = Pagcabóhat, pagbóhat sa yota. * Ang quinaárman sa pagbóhat -sa yota ug ang mg̃a yota ng̃a pagabohátan. - -Labrar. = Pagbóhat sa bisan onsang opicio. * Pagbóhat sa yota. * -Pagpasáquet, pagdáot sa isigcatáuo. * Pagyógot, paglisód sa mg̃a húna -húna. - -Labriego. = Palaóma, magbabáol ng̃a boquírnon. - -Laca. = Dogá ng̃a maíng̃on sa tagoc, ng̃a guibóhat sa mg̃a mananáp ng̃a -magamáy ng̃a maíng̃on ing̃on sa mg̃a solom con hormigas, sa India. - -Lacayo. = Sologóon ng̃a moobán guihápon sa iang agálon con magacóche -sia. - -Laceracion. = Pagcabóong, pagcadógmoc sa bisan onsa. - -Lacerado. = Anógon, aláot, ang guicayóctan, ang guicalísdan. * Hang̃ol, -pobres. * Ang nasaquét sa saquét ng̃a guing̃álan ug de S. Lázaro, -lazaróhon. - -Lacerar. = Pagbóong, pagdógmoc. * Paghícao, pagdaguínot. * Pagbáyar sa -mg̃a salá. * Pagdáot, pagpabíquil sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo. - -Lacería. = Pagcaháng̃ol, caháng̃ol, pagcapóbres. * Casáquet. * Calisód, -cogóol, cayógot. - -Lacio. = Ang naláya, ang nalóm-it, ang naláob. * Ang nalóya, ang oaláy -gahóm ug cosóg, ang díli macáscog. - -Lacónicamente. = Sa pagcaláctor, sa pagcadalí, sa diótay ng̃a polong. - -Lacónico. = Lactor, lináctod, dinalí, sa mg̃a diótay ug hamóbong polong, -dináclit. - -Laconismo. = Pagcaláctor, pagcadalí. - -Lacra. = Timáan sa bisan onsang saquét, ulat. * Bisan onsang cadáot sa -laoas con sa calág sa mg̃a táuo. - -Lacrar. = Pagdáot sa quinabóhi sa isigcatáuo, pagtacód canía sa bisan -onsang saquét. * Pagdáot canía sa iang puhónan, sa iang mg̃a baol, sa -iang mg̃a mananáp. - -Lacre. = Minása ng̃a nagacaláin lain ug color ug magáhi, ng̃a mamahómoc, -matúnao ug masíga sa caláyo, ug maáyo sa pagpílit sa mg̃a solat ug sa -pagbólit sa bisan onsa, cay magáhi pagópod con mabógnao na. - -Lacrimal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a lohá. - -Lacrimatorio. = Baso, sorlánan ng̃a guisórlan ug guibotáng̃an sa mg̃a -caráan ng̃a táuo sa ilang mg̃a lohá, sa paghílac nila tong̃ód sa mg̃a -minatáy. - -Lacrimoso. = Ang may mg̃a luhá. - -Lactancia. = Pagcasóso sa mg̃a báta. - -Lactante. = Ang magasóso. - -Lácteo. = Ang nahatong̃ód sa gatas. - -Lacticinio. = Ang gatas ug bisan onsang calán-on ng̃a sináctan sa gatas. - -Lactífero. = Ang alaguían sa gatas cutub sa pagábot sa atng̃al sa soso. - -Lactumen. = Saquét ng̃a guinabáti usáhay sa mang̃a báta ng̃a nanagsóso, -ng̃a mao ang mg̃a samar ug mg̃a cogan ng̃a diótay sa olo. * Pono. - -Lacha. = Isda. - -Ladear. = Toang, taquílid, hilig, hilay. * Talíng̃i, tolíng̃i, olíng̃i. * -Pagobán sa luyo sa bisan cansa, pagtopál canía. * Pagbía sa dalan ng̃a -láctor, paglacát sa toó con sa oála. - -Ladeo. = Pagcatóang, pagcataquílid. - -Ladera. = Handig, hanáyhay. - -Ladilla. = Mananáp ng̃a magamáy oyámot, maíng̃on ing̃on sa cagao. - -Ladinamente. = Sa daótan ng̃a húna húna, sa tuyo ng̃a mang̃íl-ad sa -pagcabátid. - -Ladino. = Batid, malaláng̃on. - -Lado. = Quilid, luyo. * Ang manlalában, ang tomalábang. - -Ladre. = Pagcaósig sa mg̃a iró. - -Ladrador. = Ang magaósig, maosígon. - -Ladrante. = Idem. * Ang magapanigíng̃on sa pagósig sa mg̃a iró. - -Ladrar. = Pagósig sa mg̃a iró. * Paghólot, paghómot sa oaláy pagcadámag, -pagcadósmog. - -Ladrido. V. Ladra. * Pagcalíbac libac, pagcabótang botang sa -isigcatáuo. - -Ladrillado. = Salog ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a ladriyo. - -Ladrillal. = Lugar ng̃a pagabohátan ug pagalotóan sa mg̃a ladriyo. - -Ladrillero. = Ang magbobóhat ug ang magabalígya sa mg̃a ladriyo. - -Ladrillo. = Ladriyo, yota ng̃a minása sa pagcadágoay sa usá ca papán ng̃a -diótay, ng̃a pagalotóon ug maáyo, ug may silbi sa pagbóhat sa mg̃a baláy, -sa mang̃a Singbahán, sa mg̃a cota, &c. - -Ladrilloso. = Ang maíng̃on sa ladriyo ug may color niána. - -Ladron. = Caoatán, maninícas, mang̃ang̃áhas. - -Ladronamente. = Sa hilom, sa tinágo, sa pagcatinágo. - -Ladronera. = Lugar ng̃a pagatagóan ug pagadángpan sa mg̃a caoatán. - -Ladronesco. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a caoátan. - -Ladronicio. V. Latrocinio. - -Lagaña. = Motá. - -Lagañoso. = Motáon. - -Lagar. = Lugar ng̃a pagapígan sa mg̃a ubas arón gomóa ang dogá. - -Lagarero. = Ang magabóhat sa lagar, sa pagpíga sa mg̃a ubas, mg̃a paras. - -Lagarta. = Tocó ng̃a baye. - -Lagartera. = Bohó ng̃a baláyan sa tocó. - -Lagartero. = Langgam con mananáp ng̃a mocáon con magapatáy sa mg̃a tocó. - -Lagartija. = Talóto, tiquí, tabíli. - -Lagartijero. = Mananáp ng̃a mocáon sa mg̃a tiquí, talóto, tabíli. - -Lagarto. = Tocó. * Haló. * Ibid. * Táuo ng̃a malaláng̃on tampalásan. - -Lago. = Danao, lanao, lugar ng̃a tubígan. - -Lagotear. = Pagálam alam sa bisan cansa, sa pagcóha sa guitúyo, sa -guipanghináot. - -Lagotería. = Pagcaálam alam. - -Lagotero. = Parayégon, tigálam alam. - -Lágrima. = Lohá. - -Lagrimable. = Ang tacós ng̃a pagahilácan. - -Lagrimal. = Himotáan. - -Lagrimar. = Paghílac. - -Lagrimoso. = Matá ng̃a poláhon guican sa saquét, ug tung̃ód ba cay -mahilácon ang táuo ng̃a hingtóngdan. * Ang magapahílac. * V. Lagrimable. -* Cahoy ug bisan onsa ng̃a pagatolóan sa dugá con sa tagoc. - -Laguna. V. Lago. - -Lagunajo. = Danao ng̃a diótay ng̃a mahabílin sa tubig sa ulan. - -Lagunero. = Ang nahatong̃ód sa danao, sa lanao, sa tubígan. - -Lagunoso. = Lugar, yota ng̃a guidaghánan sa mg̃a danao, mg̃a lanao. - -Laical. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a táuo ng̃a díli Padre. - -Láico. = Ang díli Padre. - -Laja. = Bató ng̃a halagpád ug mahínlo, pasil. - -Lama. = Lalog ng̃a mahabílin sa mg̃a sorlánan ng̃a guisódlan sa tubig, sa -vino, &c., sa pagcadógay. - -Lambrija. = Limátoc. - -Lamedal. = Lugar ng̃a guidaghánan sa pisac, sa lapoc. - -Lamedor. = Tigtílap, ang nagatílap. * Pagcaálam alam sa salingcápao sa -isigcatáuo ng̃a guicasóc-an ng̃a daan, ug ng̃a pagatagáan pa sa casocó. - -Lamedura. = Pagcatílap, pagcahámoy. - -Lamentable. = Masolóbon, ang tacós ng̃a pagabachóon ug pagahilácan. - -Lamentador. = Ang nagabachó, ang nagahílac, ang nagaagólo. - -Lamentablemente. = Sa pagcabachó, sa pagcaagólo, sa pagcahílac. - -Lamentar. = Pagbachó, paghílac, pagagólo. - -Lamentacion. = Pagcaagó, pagcaagoróy, pagcabachó, pagcahílac, -pagcaagólo. - -Lamento. V. Lamentacion. - -Lamentoso. V. Lamentador. - -Lameplatos. = Olítan. - -Lamer. = Tilap, hamoy. - -Lamido. = Ang nacóha coháan sa mahínay hinay, tong̃ód cay guigámit sa -masóbsob. - -Lamiente. V. Lamedor. - -Lámina. = Dahon dahon ng̃a manípis sa tombága, sa boláoan, &c. * Pothao, -salapí, &c., ng̃a binácbac sa pagcanípis, &c., ng̃a linilócan con -guipintálan sa bisan onsa. - -Laminado. = Ang guidáyan dayánan sa mg̃a dahon dahon ng̃a manípis sa -tombága, sa salapí, &c. - -Laminar. = Pagtílap, paghámoy. * Pagólit. - -Laminero. = Ang nagabácbac sa mg̃a tombága, boláoan, &c., sa pagbóhat sa -mg̃a dahon dahon ng̃a manípis. * Olítan. - -Lamiscar. = Pagtílap sa dagcóng caíbog ug sa madalí caáyo. - -Lamoso. = Ang guilalógan, ang may lalog. - -Lampacear. = Pagnósnos, pagbalónas sa mg̃a quilid ug sa mg̃a salog sa mg̃a -sacayán. - -Lámpara. = Ang siga ng̃a guican sa sogá. * Lamparahán, baso, sorlánan -ng̃a pagabotáng̃an sa lana ug sa mecha ng̃a pagadagcótan. * Ang mansa sa -lana ng̃a mahólog sa bisti. - -Lamparero. = Ang magabántay sa mg̃a lamparahán, sa pagbó-bo sa lana ug -sa pagdágcot caníla. - -Lamparilla. = Lamparahán ng̃a diótay. - -Lamparin. = Sorlánan sa tombága ng̃a pagabotáng̃an sa baso sa mg̃a lámpara -sa mg̃a Singbahán. - -Lamparista. V. Lamparero. - -Lamparon. = Hobág ng̃a motóbo sa liog. * Mansa, boling ng̃a dagcó sa -bisti. - -Lampatan. = Tanóm con gamót ng̃a guican sa Guinharían sa mg̃a insic. - -Lampazo. = Tanóm. * Gomon, ponpon sa lanot, &c., ng̃a icanósnos -igahínis, icabalónas sa mg̃a quílid sa mg̃a sacayán ug sa mg̃a salog, mg̃a -cubierta. - -Lampiño. = Laláqui ng̃a oaláy bong̃ot, táuo ng̃a may diótay ng̃a bohóc. - -Lampion. = Sogá sa lamparahán ng̃a dagcó. - -Lampo. = Casólao, casílao, sogá, pagcagíla guila ng̃a moágui lamang -ing̃on sa quilat. - -Lampote. = Hinábol ng̃a potíon ng̃a molomabága ug molomasíhag. - -Lamprea. = Isda sa dagat ug sa sobá. - -Lamprehuela ó lampreilla. = Isda sa sobá. - -Lampuga. = Isda sa mg̃a dagat sa España. - -Lana. = Balahíbo sa mg̃a carnero. * Hinábol sa mg̃a balahíbo sa carnero. - -Lanada. = Capandáyan sa pagnósnos ug paghínis sa mg̃a bohó sa mg̃a -lothang: mao ang usá ca cahoy ng̃a guibotáng̃an sa usá ca tomóy sa panit -sa carnero ng̃a liníquit, sa dapit sa góa ang balahíbo, con guiborbóran -sa lanot, &c. - -Lanar. = Mg̃a hayópan ng̃a may balahíbo ng̃a guing̃álan ug lana. - -Lanaria. = Dagámi ng̃a icabónac sa balahíbo sa mg̃a carnero. - -Lance. = Pagcabalíbag, pagcasalibáy, pagcatolód, pagcayábo. * -Pagcatáctac sa mg̃a anod, mg̃a sahid, &c., sa pagpanágat. * Pagcasoríl, -paghitábo, bisan onsang bohat ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an, masolóbon, -ming̃áuon, &c. * Pagáoay, paglális lalis. - -Lancear. = Pagsóntoc sa bangcao. - -Lanceola. = Tanóm, dagámi. - -Lancera. = Bolotáng̃an sa mg̃a bangcao. - -Lancero. = Soldado ng̃a guisangcápan sa bangcao, sa pagáoay. - -Lanceta. = Labaja ng̃a diótay ug matalínis caáyo ng̃a icalárlit, ng̃a -igasangra. - -Lancetada. = Pagsámad, pagcárlit sa lanseta ug ang maong samad. - -Lancetazo. = Idem. - -Lancetero. = Panonórlan sa mg̃a lanseta. - -Lancha. = Bató ng̃a halagpád, manípis ug mahínlo. * Sacayán ng̃a diótay -ng̃a pagagaóran, sa pagsácoat sa mg̃a sinípit, ug sa paghácot sa mg̃a -lulan. - -Lanchada. = Ang lulan ng̃a guilúlan sa macaúsa sa lancha. - -Lanchar. = Lugar ng̃a cabatóhan ng̃a pagacoháan sa mg̃a bató ng̃a halagpád, -ng̃a mahínlo ug manípis. - -Lando. = Coche sa opat ca lingcoránan. - -Landre. = Losay, hobág. * Poyo poyo ng̃a guibótang sa ilálom sa mg̃a -bisti ug sa tinágo. - -Lanería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa balahíbo sa mg̃a carnero. - -Lanero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa balahíbo sa -mg̃a carnero. * Baláy ng̃a bolotáng̃an niána. - -Langaruto. = Táuo ug bisan onsa ng̃a hatáas ug maníoang. - -Langosta. = Dolon. * Ang macahórot ug macatibáoas sa bisan onsa. * De -mar. = Amontáha. - -Langostin. = Locton, apán. - -Langostino. = Idem. - -Langoston. = Mananáp ng̃a maíng̃on sa dolon. - -Lánguidamente. = Sa pagcalúya, sa pagcaoaláy cosóg ug gahóm, sa -pagcadíli macáscog. - -Languidez ó languideza. = Calóya pagcacólang sa cosóg, sa gahóm. - -Lánguido. = Maloyáhon, ang guicábsan sa gahóm, sa cosóg, ang díli -macáscog. * Táuo sa diótay ng̃a casing casing. - -Lanilla. = Ang balahíbo ng̃a diótay ug pino caáyo sa panápton, sa dapit -sa nauong. * Hinábol sa balahíbo sa carnero ng̃a manípis uyámot. - -Lanosidad. = Balobalahíbo ng̃a magamáy caáyo sa mg̃a dahon sa obán ng̃a -mg̃a cahoy, sa mg̃a tanóm, sa mg̃a bong̃a, &c. - -Lanoso. V. Lanudo. - -Lanudo. = Ang may daghan ng̃a balahíbo ng̃a guing̃álan ug lana. - -Lanuginoso. = Bisan onsa ng̃a may bolobalahíbo. - -Lanza. = Bangcao. * Ang cahoy sa mg̃a coche ng̃a nahatalioála sa mg̃a -mananáp ng̃a managgóyod niána. - -Lanzadera. = Sicóhan, lansadera. - -Lanzador. = Ang magasalibáy, magabalíbag, magatolód, magayábo. - -Lanzamiento. = Pagcabalíbag, pagcasalibáy, pagcatolód, pagcayábo. * -Pagcacóha sa bisan cansa sa yota, baláy, &c., ng̃a guiabáng̃an nia, -guican sa pagbóot sa matúod ng̃a hocom. - -Lanzar. = Balíbag, tolód, yabo. * Pagpagóa, pagpaháoa sa bisan cansa, -sa bisan diin. - -Lanzon. = Bangcao ng̃a hamóbo ug dagcó, mabága. * Fruta. = Buláhan. - -Lapa. = Lauot ng̃a natolotibúoc sa ibábao sa mg̃a sorlánan ng̃a guisórlan -sa bino, sa tubig, &c. * Quinháson. * Tanóm, dagámi. - -Lapachar. = Cayanáng̃an ng̃a dagcó, lonáng̃an, calonáng̃an. - -Lápade. = Quinháson. - -Lapicero. = Capandáyan ng̃a pagabotáng̃an sa lápis, sa pagbárlis ug -pagsúlat. - -Lápida. = Batóng dagcó ug mahínlo caáyo ng̃a pagasolátan sa bisan onsang -sulat. - -Lapidario. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a batóng mahál, ug sa mg̃a sulat ng̃a -guisólat sa mg̃a bató. * Táuo ng̃a magasápsap sa mg̃a batóng mahál, ug -magapatigáyon, magapálit ug magabalígya niána. - -Lapídeo. = Bisan onsa sa bató ug ang nahatong̃ód niána. - -Lapidificacion. = Pagcabálhin sa bisan onsa sa bató, pagcabató. - -Lapidoso. V. Lapídeo. - -Lapila. = Tanóm, dagámi. - -Lapizlázuli. = Bató ng̃a asul ng̃a maníndot caáyo ng̃a magáhi pa sa -guing̃álan ug mármol. - -Lápiz. = Lápis, dagoay sa bató ng̃a mahómoc ug maítom, ng̃a maáyo sa -pagsólat ug pagbárlis con pagpíntal. - -Lapizar. = Ang lugar ng̃a pagcoháan sa lápis. - -Lapo. = Pagcabónal, pagcalambós sa cahoy, sa sogcod con sa espada ba -ng̃a tinaquílid. - -Larario. = Lugar ng̃a guitagána niádtong tiempo sa mg̃a dioatáhan, sa -pagsíngba sa ilang mg̃a dios dios ng̃a guing̃alánan nila ug dios dios sa -baláy. - -Lardear. = Pagdíhog sa bisan onsa sa tamboc sa baboy. - -Lardo. = Tamboc sa baboy. * Ang tamboc con sebo sa mg̃a mananáp. - -Lardon. = Ang sumpay ng̃a ibótang sa dapling sa mg̃a sulat ng̃a guinasáoay -na sa pagimprenta. * Papel ng̃a diótay ng̃a mahatóngtong sa ibábao sa mg̃a -molde, sa mg̃a marca, sa imprenta, ug ng̃a macaólang ng̃a maíla ang obán -ng̃a mg̃a polong ng̃a inimprenta, sa papel ng̃a guimarcáhan. - -Lardoso. = Bolíng̃on, ang guidíhog sa tamboc sa baboy. - -Láres. = Ang mg̃a dios dios ng̃a guihúna huna sa mg̃a dioatáhan ng̃a caráan -ng̃a nanaghópot ug nanagbántay sa caogalíng̃on ng̃a baláy. * Baláy ng̃a -caogalíng̃on. - -Largamente. = Sa pagcatúman, sa paghíngpit. * Sa pagcadághan. * Sa -pagcalólot. * Sa pagcadúgay. - -Largar. = Pagbóhi, pagtángtang. * Paglóag sa mahínay hinay. * Pagócal -sa natápot, sa nadócot, sa nahapílit. * Pagbóclar sa bisan onsa, sa mg̃a -layág sa mg̃a sacayán, sa mg̃a bandela, &c. * Pagóli, pagoalá sa bisan -cansa sa madalí, sa dili madúgay. - -Largo. = Hatáas. * Malólot, homalátag, maghahátag. * Halagpád, -magnáyon. - -Largor. = Pagcatáas. - -Largueado. = Ang binórcan sa mg̃a bariles. - -Largueza. = Pagcatáas, cahitáson, guitáson. - -Larguirucho. = Táuo ug bisan onsa ng̃a hatáas ug maníoang, manípis. - -Largura. V. Largueza. - -Lárice. = Cahoy. - -Larva. V. Disfraz. * Pagcabótang sa obán ng̃a mg̃a mananáp ng̃a magamáy, -sa pagcadágoay sa olor, sa oalá pa maíla ang ilang mg̃a olo, mg̃a paa ug -obán pang mg̃a bahin sa ilang laoas. * Ng̃alan ng̃a guipanghátag, niádtong -tiempo, sa mg̃a dioatáhan sa mg̃a calág sa mg̃a táuo ng̃a daótan, ng̃a -nang̃amatáy sila sa ahát ng̃a camatáyon. - -Lascar. = Pagbóhi, paglóag sa mahínay hinay. - -Lascivamente. = Sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay, sa caólag. - -Lascivia. = Caólag, pagcaláo-ay. - -Lascivo. = Maólag, moláo-ay. * Ang nahatong̃ód sa caólag. * Cahoy con -tanóm ng̃a malónhao, malángbo. - -Laserpicio. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Lasitud. = Pagcalúya, pagcacápoy, pagcabórlay, pagcacólang sa gahóm ug -sa cosóg. - -Laso. = Malúya, ang guicápoy, guibórlay, guicotás, ang guicábsan, ug -guicoláng̃an sa cosóg ug sa gahóm, ang dili macáscog. - -Lastar. = Pagbáyad sa mg̃a otang ug sa mg̃a salá sa lain. - -Lástima. = Pagcalóoy, pagcahinóclog, pagcapoáng̃od. * Pagcaagó, -pagcaagoróy, pagcabachó, pagcaagólo. - -Lastimar. = Pagsámar, pagtólpoc. * Paglóoy, paghinóclog, pagpoáng̃od. * -Pagdáot sa dong̃og sa isigcatáuo. * Pagagó, pagagoróy, pagbachó, -pagagólo. - -Lastimero. = Ang tacós ng̃a caloóyan, pagahinoclógan, ng̃a pagabotáng̃an -sa pagpoáng̃od. - -Lastimosamente. = Sa pagcalóoy sa pagcamacalolóoy. - -Lastimoso. V. Lastimero. - -Lasto. = Solat ng̃a guihátag sa nagabáyad tong̃ód sa lain, arón -macapaníng̃il sia sa matúod ng̃a otáng̃an. - -Lastra. = Bató ng̃a halagpád ug maholohínlo. - -Lastrar. = Paglólan sa mg̃a bató con bisan onsang lulan ng̃a mabóg-at sa -iláom sa mg̃a lolan ng̃a magáan sa mg̃a sacayán, arón malíg-on sila sa -layág. * Pagpalíg-on sa bisan onsa sa pagbótang sa mg̃a mabóg-at. - -Lastre. = Bató ng̃a manípis ug ng̃a dili maáyo caáyo, ng̃a anáa sa ibábao -sa lugar ng̃a pagacoháan sa mg̃a batóng maáyo ug magáhi. * Ang mg̃a bató -ug bisan onsang lulan ng̃a ibótang sa ilálom con sa pondo, sa bodega, sa -mg̃a sacayán, arón malíg-on sila sa paglayág na, ug arón dili onta -mang̃acolób. * Caboótan, boot, salabótan. - -Lasun. = Isda. - -Lata. = Tagsa ca cahoy ng̃a hatáas ug baol pa, ng̃a icabóhat sa mg̃a -salog, sa mg̃a cubierta sa mg̃a sacayán, sa mg̃a atóp, &c. * Sorlánan sa -hoja de lata. - -Latamente. = Sa pagtaás. - -Lataz. = Mananáp sa opát ca teel, sa América ug sa Asia. - -Lateral. = Ang anáa sa luyo, sa quilid sa bisan onsa. * Ang dili guican -sa pagcaláctud. - -Lateranense. = Ang nahatong̃ód sa Singbahán ni san Juan de Letran sa -Roma. - -Latido. = Pagcaquíbot quibot sa casing casing, sa pulso, &c., sa mg̃a -táuo ug sa mg̃a mananáp. * Pagcang̃ót ng̃ot sa mg̃a hobág. - -Latiente. = Ang magaquíbot quibot. - -Latigazo. = Pagbónal, paglámbos sa pisi, sa espada ng̃a tinaquílid, sa -cahoy, &c. * Pagcahápli. * Pagtonóg sa tomóy sa pisi sa látigo. * -Pagcadáot sa bisan cansa ng̃a táuo sa oalá huna hunáon ug paabóton, ug -hasta ang pagcasabá. - -Látigo. = Ihalámpac sa panit con sa pisi ng̃a icahámpac ug icabónal sa -mg̃a mananáp. * Pisi ng̃a igabítay sa timbáng̃an ug ng̃a icabáat sa buot -ng̃a pagatimbáng̃on. * Ang pisi ng̃a icahógot sa cincha, sa bacos sa mg̃a -mananáp. - -Latiguear. = Paghápli, pagtonóg sa látigo. - -Latiguera. = Pisi ng̃a icalíg-on ug igahógot sa bacos, sa cincha sa mg̃a -mananáp. - -Latiguero. = Ang magabóhat, ang macagáma, magbobóhat sa mg̃a látigo. - -Latin. = Pinamólong ng̃a linatín. - -Latinajo. = Polong sa linatín ng̃a salicoáoot. - -Latinamente. = Sa pagcalinatín, sa linatín. - -Latinear. = Pagsácot sa mg̃a polong ng̃a linatín sa lain ng̃a pinamólong. - -Latinidad. V. Latin. - -Latinismo. = Pagpamólong ng̃a ang̃ay sa pinamólong ng̃a linatín. - -Latino. = Ang maálam mamólong sa linatín. * Ang nahatong̃ód sa -pinamólong ng̃a linatín. - -Latir. = Pagquíbot quibot, pagólpot sa bisan onsa, sa pulso, sa casing -casing, &c. * Pagng̃ót ng̃ot sa mg̃a hobág. - -Latitante. = Ang natágo, nahóbong. - -Latitud. = Pagcalapád, calápdon. * Pagcadagcó sa usá ca Guinharían, -provincia, longsod, &c. * Pagcahalayó sa usá ca lugar sa equinocial, sa -pagísip sa mg̃a grados sa hingtóngdan ng̃a meridiano. - -Latitudinal. = Ang dagcó sa pagcalapád. - -Lato. = Halagpád, dagcó. - -Laton. = Tombága ng̃a malálag. - -Latonero. = Ang magabóhat sa bisan onsa, sa laton. - -Latría (culto de). = Pagsíngba ng̃a ang̃ay ug nahatong̃ód lamang sa Dios. - -Latrocinio. = Pagcacáoat, batásan sa pagcáoat. - -Laud. = Tolónggon ng̃a may coldas. * Sacayán ng̃a diótay, hatáas ug -haíctin. - -Laudable. = Ang tacós ng̃a dayégon. - -Laudablemente. = Sa pagcadáyeg. * Sa pagcaáyo. - -Láudano. = Opio, anfion, bolígot, bodígot ng̃a inólay. - -Laudatorio. = Ang magadáyeg, ang may pagdáyeg. - -Laude. = Bató ng̃a itábon sa mg̃a lobóng, sa mg̃a lobng̃ánan. - -Laudes. = Pang̃adyéon sa mg̃a Padre ng̃a sonód sa maitines. - -Launa. = Dahon dahon sa tombága, tombága ng̃a binácbac sa pagcanípis ug -halagpád. - -Láurea. = Porong porong ng̃a pagaboháton sa mg̃a sang̃á sa cahoy ng̃a -guing̃álan ug laurel. - -Laurear. = Pagpórong porong sa porong porong sa laurel. - -Laurel. = Cahoy sa España: ang iang mg̃a dahon mahomót caáyo ug magámit -sa panácot sa escabeche ug sa mg̃a guinisál. * Porong popong. * Balos. - -Laurente. = Ang usá sa mg̃a táuo ng̃a magabóhat sa baláy ng̃a pagabohátan -sa papel. - -Laureola. = Tanóm ng̃a italámbal. * V. Láurea. - -Lauro. = Pagdáyeg, paghimáya ng̃a guican sa mg̃a bohat ng̃a bantógon ug -cating̃aláhan. - -Lauroceraso. = Cahoy ng̃a diótay ug matahóm. - -Lava. = Ang tombága, pothao, mg̃a bató, &c., ng̃a guisóca sa mg̃a bolcan -ug ng̃a magabahá maíng̃on sa usá ca sobá ng̃a caláyo. - -Lavacaras. = Táuo ng̃a tigálam alam. - -Lavadero. = Lugar ng̃a pagabonácan. - -Lavado. V. Lavadura. - -Lavador. = Ang magabónac, ang magalába. * Capandáyan sa pothao ng̃a -malíng̃in sa paghógas ug pagnósnos sa mg̃a bohó sa mg̃a lothang, mg̃a -pusil, &c. - -Lavadura. = Pagcabúnac. * V. Enjuagadura y Enjuagatorio. - -Lavamanos. = Ang sorlánan sa túbig sa paghunáo sa mg̃a camót, -panghonáoan. - -Lavamiento. V. Lavadura. - -Lavanco. = Langgam. - -Lavandera. = Babáye ng̃a magbobónac. - -Lavandero. = Laláqui ng̃a magbobónac, ng̃a magabónac. - -Lavar. = Pagbúnac. * V. Enjuagar. * La cara. = Hilámos. * Las manos. = -Honáo. * Los pies. = Basá, pagpahamitíis. * Limpiar heridas con algun -líquido. = Honal. - -Lavativa. V. Jeringa. - -Lavatorio. V. Lavadura. * Pagcahógas sa mg̃a ponóan sa Singbahán sa tiil -sa mg̃a pobres, sa pagdómdom ug pagsúmay sa guibúhat ni Jesucristo sa -iang mg̃a guintón-an. * Pagcahunáo sa Padre ng̃a magamisa sa iang mg̃a -todlo sa obos na nia guiándam ang calis. - -Lavazas. = Ang túbig ng̃a guibínlan sa hugao sa guibonácan, hinógas. - -Lave. = Pagcadólang sa boláoan, &c., ng̃a sináctan pa sa yota. - -Laxacion. = Pagcalóag, pagcahómoc. - -Laxamiento. = Idem. - -Laxante. = Ang magapahómoc. - -Laxar. = Pagpahómoc, pagcóha sa pagcagáhi sa bisan onsa. - -Laxativo. V. Laxante. - -Laxo. = Ang mahómoc, ang hicaoád-an sa pagcagáhi. - -Laya. = Calaínan. * Capandáyan sa pothao, sa pagbóhat ug sa pagcútao sa -yota. - -Layador. = Ang magabúhat sa yota, sa laya. - -Layar. = Pagbúhat sa yota, sa laya. - -Lazada. = Binaló. * V. Lazo. - -Lazareto. = Lugar sa goa, sa gaoas sa mg̃a longsod, ng̃a guitagána arón -managpoyó dihá sa pila ca aldao ang mg̃a táuo ng̃a guican sa mg̃a longsod -ng̃a guicatahápan ng̃a may saquét, salot. - -Lazarillo. = Báta ng̃a nagaágac sa botá. - -Lazarino. = Ang mobáti sa saquét sa baláhac, balahácon. * Ang mobáti sa -saquét ng̃a guing̃álan ug Lázaro, lasaróhon. - -Lázaro. = Saquét ng̃a guing̃álan ni S. Lázaro. - -Lazo. V. Lazada. * Pinónpon sa mg̃a sintas ng̃a binaló balóan, ng̃a -icadáyan dayan sa bisan onsa. * Bisan onsang dayan dayan ng̃a liníloc sa -bató, sa tombága, &c., ng̃a maíng̃on sa dagoay sa mg̃a binaló sa mg̃a -sintas. * Limbong pagcalaláng. * Pagcahiósa, pagcacaobánan. * -Catungdánan. - - - -LE - -Leal. = Maáyong amigos, matárong, matinománon, masinógton. * Mananáp -ng̃a tanód, aghop. - -Lealmente. = Sa pagcatárong, sa inamigos gayúd, sa pagcamatinománon, sa -pagcamasinógton. - -Lealtad. = Pagcatárong, pagcasógot, pagcatóman. * Pagcahinang̃óp. * -Pagcahigógma sa mg̃a mananáp sa nagahópot ug nagapacáon caníla, sa ilang -mg̃a tagía. - -Lebrato. = Mananáp ng̃a guing̃álan ug liebre, ng̃a nati, diótay pa. - -Lebrel. = Calaínan sa iró, maáyo sa pagpang̃áyam sa mg̃a liebre. - -Lebrela. = Iró ng̃a lebrel, baye. - -Lebrero. = Iró ng̃a maáyo sa pagpang̃áyam sa mg̃a liebre. - -Lebrillo. = Pasong, sorlánan sa túbig, &c., ng̃a malíng̃in, ng̃a -pagabonácan sa panápton, pagahogásan sa mg̃a tiil, &c. - -Lebron. = Liebre ng̃a dagcó. * Táuo ng̃a maharlócon, taláoan. - -Lebruno. = Ang nahatong̃ód ug ang maíng̃on sa liebre. - -Leccion. = Pagtolón-an. * Mg̃a polong ng̃a quinóha sa santos ng̃a Sulat. * -Bisan onsa ng̃a guitóon sa magtotóon sa iang mg̃a guintón-an arón -saológon nila. * Pagcaoáli, pagcasámbag, pagcatámbag. * Bisan onsang -pananglétan ug mg̃a catalágman. - -Leccionario. = Libro sa coro ng̃a sinolátan sa mang̃a pagtolón-an con -leccion ng̃a pagabasáhon con pagacantáhon dihá. - -Leccionista. = Ang magtotóon ng̃a moádto sa mg̃a baláy sa pagtóon sa mg̃a -guintón-an. - -Lectisternio. = Pagsíngba sa mg̃a dioatáhan sa mg̃a dios dios ng̃a -bacácon, sa pagsalámat caníla con sa pagpaquigtábang caníla. - -Lectivo. = Arlao ng̃a guitagána sa mg̃a escolahán, sa mg̃a Universidad, sa -pagtóon sa mg̃a guintón-an. - -Lector. = Ang nagabása. * Bomalása, magbabása. * Ang magtotóon sa -pilosopía, sa teología, &c., sa mg̃a caparían. * Ang táuo ng̃a tong̃ód sa -pagodenal canía nagatórlo ug nagatóon, niádtong tiempo, sa mg̃a táuo ng̃a -pagaboñágan. - -Lectorado. = Ang icadóha ca pagolden sa mg̃a pagolden ng̃a guing̃álan ug -diótay. - -Lectoral. = Ang usá sa mg̃a opicio sa mg̃a canónigo sa mg̃a Singbahán ng̃a -Catedral, canónigo ng̃a guing̃álan ug lectoral, ug may catongdánan sa -pagtóon ug pagásoy sa santos ng̃a Sulat. - -Lectoría. = Opicio, cahímtang sa pagcalector sa mg̃a caparían. - -Lectura. = Pagbása. * Bisan onsa ng̃a guitórlo, guitóon ug guiásoy, sa -mg̃a escolahán, sa mg̃a magtotóon. - -Lechada. = Minása sa apog con sa yeso lamang, con sa apog ng̃a sináctan -sa balás. * Minása sa mang̃a panápton ng̃a icabóhat sa papel. - -Lechal. = Ang mananáp ng̃a magasóso pa. * Ang cahoy con tanóm ng̃a may -dogá maíng̃on sa gatas. - -Lechar. = Idem. * Babáye con baye ng̃a gatasán, ng̃a may gatas sa iang -soso. - -Leche. = Gatas. * Ang dugá ng̃a mapotí sa obán ng̃a mg̃a tanóm ug mg̃a -cahoy. - -Lechera. = Sorlánan sa gatas. - -Lechería. = Lugar, baláy ng̃a pagabaligyáan sa gatas. - -Lechero. = Ang magabalígya sa gatas. * Gatasán. - -Lecheron. = Sorlánan sa gatas sa pagpagátas sa mg̃a mananáp. - -Lechetrezna. = Tanóm. - -Lechigada. = Cadaghánan sa mg̃a mananáp ng̃a guican sa usá lamang ca -pagánac. * Cadaghánan sa mg̃a táuo sa usá ca opicio, sa maong batásan. - -Lechin. = Como el siguiente. - -Lechino. = Hobág ng̃a motóbo sa panit sa mg̃a cabayo, mg̃a calabáo, &c. * -Cadaghánan sa mg̃a hílo ng̃a liníquit liquit, ng̃a isolód sa mg̃a -mananámbal sa mg̃a samad. - -Lecho. = Higdáan sa mg̃a táuo. * Casangcápan, lantay ng̃a guisandígan sa -mg̃a caráan ng̃a táuo sa ilang pagcáon. * Balaháan sa mg̃a sobá. * -Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a guilóngtor longtod. * Ang nauong sa usá ca -bató ng̃a pagalingcóran ug pagaang̃áyan sa lain ng̃a bató. - -Lechon. = Bactin, baboy ng̃a mogasóso pa, baboy ng̃a dagcó na. * Táuo ng̃a -hugáoan, bolíng̃on. - -Lechona. = Baboy ng̃a baye. * Babáye ng̃a bolíng̃on, hugáoan, mahámos. - -Lechoso. = Tanóm con cahoy ng̃a may dugá maíng̃on sa gatas, sa pagcapotí. - -Lechuga. = Tanóm ng̃a maáyo sa pagbóhat sa ensalada. - -Lechugado. = Ang may dagoay sa dahon sa lechuga. - -Lechuguino. = Cadaghánan sa mg̃a lechuga ng̃a diótay pa, sa oalá pa -ilálin, itanóm. * Ang báta ng̃a magapacadagcóng táuo sa iang pagatóbang -sa mang̃a babáye, ug ang maganonót sa bag-ong batásan sa iang pagbistí. - -Lechuza. = Bucao. * Caoatán ng̃a mang̃áoat sa gabíy. - -Lechuzo. = Táuo ng̃a sinógo sa pagpógos sa iang isigcaíng̃on. * Táuo ng̃a -magapanigíng̃on sa bucao sa iang ting̃og, sa iang paglacát sa gabíy. - -Ledamente. = Sa calípay, sa paghimáya. - -Ledo. = Malipáyon, mahimayáon, táuo sa maáyong boot. - -Ledro. = Táuo ng̃a tacós ng̃a pasipád-an. - -Leer. = Basá. * Pagtóon sa mg̃a magtotóon sa bisan onsang quinaárman sa -cadaigánan. * Pagsábot, pagtágna sa húna húna sa isigcatáuo, sa tung̃ód -sa mg̃a timáan sa goa, ng̃a ipaquíta sa gaoas. - -Lega. = Monja, binócot ng̃a nahagáoas sa catongdánan sa pagátang sa -coro. - -Legacía. = Opicio, cahímtang sa pagcalegado. * Ang togon ng̃a guitógon -sa usá ca legado. * Sinógo. * Ang yota sa Guinharían con sa provincia -ng̃a pagatománan sa sinogó, sa legado, sa iang catungdánan. * Túig ng̃a -pagadugáyan sa catongdánan sa legado, sa sinógo. - -Legacion. = Idem. - -Legado. = Ang hatag ng̃a guibílin, sa bisan cansa, sa guibóhat ug -testamento. * Sinógo ng̃a guisúgo sa Santos ng̃a Papa sa bisan cansang -hari, con sa mg̃a hari sa maong Santos ng̃a Papa, sa pagsábot ug paghúsay -sa bisan onsa. - -Legajo. = Bináat, baat sa mg̃a papeles ng̃a oalá ibótang sa pagcadágoay -sa libro. - -Legal. = Ang guisógo sa batásan ug ang̃ay niána. * Táuo ng̃a matinumánon -ng̃a hingpit sa mg̃a catungdánan ng̃a caugalíng̃on. - -Legalidad. = Pagcatúman ng̃a hingpit ug matúod sa caugalíng̃on ng̃a -catungdánan. - -Legalizacion. = Paghátag sa gahúm sa mg̃a sulat sa mg̃a camatoódan, -pagmátuod sa ilang pagcabále. - -Legalizar. = Idem. - -Legalmente. = Ing̃on sa batásan, sa mg̃a leyes. * Sa pagcaáyo, sa -pagcaboótan. - -Legamente. = Sa oaláy quinaárman. - -Légamo. = Pisac, lapoc ng̃a mahágcot, ang tamboc sa ubán ng̃a mg̃a yota. - -Legamoso. = Ang may lapoc, pisac ng̃a mahágcot. - -Legaña. = Mutá. - -Legañoso. = Mutáon. - -Legar. = Pagbílin sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo sa bisan onsang -hatag, sa iang testamento. * Pagsógo sa bisang cansa, arón matúman ug -bisan onsang tugon. - -Legatario. = Táuo ng̃a guibínlan sa lain sa bisang onsang hatag sa -testamento. - -Legible. = Ang arang basáhon. - -Legion. = Tapoc sa mg̃a soldados sa canhing tiempo. * Cadaghánan sa mg̃a -táuo, sa mg̃a yaoa, &c. - -Legislacion. = Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a leyes. * Quinaárman sa -mg̃a leyes, sa batásan. - -Legislador. = Ang magabóhat ug mohátag sa mang̃a leyes. - -Legislar. = Paghátag, pagbóhat sa mg̃a leyes. - -Legislativo. = Gahóm sa pagbóhat ug paghátag sa mg̃a leyes. - -Legislatura. = Cadaghánan sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a nanagbóhat sa mg̃a -leyes, ug ang tiempo ang túig ng̃a pagadugáyan nila sa ilang pagting̃ób. - -Legisperito. V. Jurisconsulto. - -Legista. = Ang quinaarmánon ug mang̃ialáman sa mg̃a leyes ug ang -nagaestudio sa maong mg̃a leyes. - -Legítima. = Ang bahin ng̃a nahatong̃ód sa tagsa ca anac, sa pohónan ng̃a -guibílin sa mg̃a tigúlang, sa pagcamatáy nila. - -Legítimamente. = Sa catarúng̃an sa pagcaáng̃ay. - -Legitimar. = Pagásoy sa pagcamatúod sa bisan onsa ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a -tulumánon sa leyes. * Pagángcon sa bisan cansa sa iang anac ng̃a díli sa -guintiayónan, arón mahímo ug anac ing̃on sa obán ng̃a natáuo sa -magtiáyon, guican sa sentencia sa hocom, con guican ba cay nang̃asáoa -ang amahán sa babáye ng̃a guipaáncan nia sa iang pagcadalága. * Paghátag -sa gahúm sa bisan cansang tauo, sa pagtúman sa bisan onsang opicio, -labon ng̃a oalá onta ug gahóm, ug díli onta sia mahímo niána. - -Legitimidad. = Pagcaáng̃ay sa bisan onsa sa mg̃a leyes. - -Legítimo. = Ang ang̃ay sa mg̃a leyes. * Ang matúod sa oaláy duha duha. - -Lego. = Ang oalá pagaoldenáhan, oldog. * Táuo ng̃a oalá magestudio, ng̃a -oaláy quinaárman. - -Legon. = Saról, icalále. - -Legra. = Capandáyan sa mg̃a mananámbal sa pagháyag ug pagdayág sa bagol -bagol sa olo, sa paghíling con may samad con oalá ba. - -Legrar. = Pagháyag, pagdayág sa bagol bagol sa olo, sa paghíling con -guisamálan ba con oalá ba. - -Legua. = Socod sa yota ng̃a nagacaláin lain sa cahitáson, ing̃on sa -batásan sa mg̃a Guinharían. - -Legumbre. = Mg̃a calaínan ng̃atanán sa mg̃a líso ng̃a calán-on ng̃a -nagacaláin lain ug dagoay. * Mg̃a otan ng̃atanán. - -Leible. V. Legible. - -Leido. = Ang nagabása caáyo, ang maálam. - -Lejanía. = Halayó. - -Lejía. = Tobig ng̃a lina-gá sa abó. * Casabá ng̃a maháit. - -Lejos. = Halayó. * Ang nagacabólag caáyo. * Bayhon ng̃a maáyo con daótan -sa bisan onsa ug sa bisan cansa ng̃a guitán-ao cutub sa halayó. - -Lelilí. = Pagcatóoao, pagcapóoao, pagcasínggit sa mg̃a táuo ng̃a -nagacaáoay. - -Lelo. = Boang boang, hong̃og, coliró, coláng̃an sa boot, miné. - -Lencera. = Babáye ng̃a magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa mg̃a -panápton. - -Lencería. = Lugar con baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a panápton. * -Cadaghánan sa mg̃a panápton. - -Lencero. = Ang comerciante sa mg̃a panápton. - -Lendrera. = Solod. - -Lendroso. = Losáon. - -Lengua. = Dila. * Pinamólong, cadaghánan sa mg̃a polong sa tagsa ca -Guinharían. * Táuo ng̃a magalóas, magahóar sa usá ca pinamólong sa lain -ng̃a pinamólong. * Balíta ng̃a guipanghináot sa bisan onsang tuyo. * Ang -puthao ng̃a icatóctoc, icabágting sa mg̃a campana. * Ang puthao, &c., ang -dila dila, ang taláyo sa mg̃a timbáng̃an. - -Lenguado. = Isda. - -Lenguaje. = Pagpamólong, pinamólong sa tagsa ca Guinharían, provincia -con longsod. - -Lenguaraz. = Batid, maálam, quinaarmánon sa durúha con capin ba ng̃a mg̃a -pinamólong. * Táuo ng̃a tabían hinoguilánon sa oaláy caólao. - -Lenguaz. = Ang tabían, ang hinoguilánon sa oaláy hingtúngdan ug -cahológan. - -Lengüeta. = Dila dila, taláyo sa timbáng̃an. * Capandáyan sa puthao ng̃a -icatábas sa mg̃a librero sa papel. - -Lengüetada. = Pagcatílap, pagcóha sa dila sa macaúsa sa bisan onsa. - -Lengüetería. = Cadaghánan sa mg̃a lengüeta sa mg̃a órgano ug sa mg̃a -tolónggon sa música. - -Lenidad. = Pagcahínay, pagcahómoc. - -Lenitivo. = Ang may gahóm sa pagpahómoc. * Tambal ng̃a icahómoc. * -Polong ng̃a icahínay hinay sa buot sa nagasobó con nasocó. - -Lentamente. = Sa anam anam, sa mahínay hinay. - -Lente. = Salamín ng̃a icasolóng, ng̃a icatán-ao sa mg̃a haláp. - -Lenteja. = Liso ng̃a calán-on, bolobalátong ng̃a malíng̃in ug linópiac. - -Lentejuela. = Dahon dahon ng̃a diótay ug malíng̃in sa salapí, boláoan, -&c., ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a pagborda. - -Lenticular. = Ang maíng̃on sa lenteja. - -Lentisco. = Cahoy sa España. - -Lentitud. = Pagcahínay, pagcadógay. - -Lento. = Ang madógay sa pagbóhat sa bisan onsa, ang mabóg-at ug laoas, -ang mahináyon, maloyáhon. - -Leña. = Cahoy sa caláyo, sológnod. - -Leñador. = Ang magadaguínot ug magabalígya sa mg̃a cahoy sa caláyo. - -Leñera. = Ang lugar ng̃a paghipósan ug pagatipígan sa mg̃a cahoy sa -caláyo, sa sológnod. - -Leñero. V. Leñador. - -Leño. = Cahoy con pinótol sa cahoy ng̃a quinoháan sa mg̃a sang̃á ug sa -panit. - -Leñoso. = Ang bahin sa mg̃a cahoy ng̃a díli panit, ang cahoy. - -Leon. = Mananáp sa opát ca tiil sa África, sa color ng̃a molomalálag ug -mapolá polá, ng̃a maísog ug cosógon caáyo. * Mananáp ng̃a diótay ug -pac-an. * Ang icalíma ca timáan sa zodiaco. * Saoa. * Táuo ng̃a -mapíntas, pongtánon, maligotgóton ug mabáng̃is. * Mananáp ng̃a mabóhi sa -tubig ug sa yota, ng̃a guing̃álan ug leon marino. - -Leona. = Leon ng̃a baye. - -Leonado. = Ang may color maíng̃on sa color sa balahíbo sa leon. - -Leonera. = Lugar ng̃a pagbilanggóan sa mg̃a leon. * Baláy ng̃a -pagasogálan. - -Leonero. = Táuo ng̃a magabántay ug magaalíma sa mg̃a leon. - -Leonino. = Ang nahatong̃ód ug ang ang̃ay sa leon. - -Leopardo. = Mananáp sa opát ca tiil sa África ug sa Asia, maísog ug -cosógon caáyo. - -Lepidio. = Tanóm ng̃a mahálang caáyo ug italámbal. - -Lepra. = Baláhac, cagídquir, agís is, amomótol. - -Leproso. = Balahácon. - -Lerdamente. = Sa pagcahínay, sa pagcadúgay, sa pagcabóg-at. - -Lerdo. = Ang madógay, ang mahínay, ang mabóg-at sa paglacát. * Ang díli -mosábot, ang díli macahímo sa pagbóhat sa bisan onsa. - -Lerdon. = Hobág ng̃a motóbo sa tohod. - -Lesion. = Cadáot guican sa pagbónal, sa samad con sa saquét. - -Lesivo. = Ang arang magdáot. - -Lesna. = Hilíhod ng̃a pagagamíton sa mg̃a magbobóhat sa mg̃a sapín. - -Lesnordeste. = Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála, sa calang sa timog ug sa -amíhan. * Ang guinicánan sa maong hang̃in. - -Leso. = Táuo con mananáp ng̃a nagadáot sa iang laoas. * Táuo ng̃a -coloculiró, coláng̃an sa boot, boang boang. - -Lesueste. = Ang hang̃in ng̃a calang sa timog ug sa sueste. - -Leste. = Timog. * Casobáng̃an. - -Letal. = Bisan onsa ng̃a macamatáy. - -Letanía. = Pagámpo sa Dios, sa paghing̃álan sa Santísima Trinidad, ug sa -pagbótang sa pagcamanlalában cang Jesucristo, cang María Santísima ug -sa mg̃a santos, sa pagsámpit caníla sa pagcasonód sonód. * Procesion ng̃a -pagaboháton sa pagcanta sa letanía. * Listáhan sa daghánan ng̃a mg̃a -botang con mg̃a ng̃alan ng̃a magacasonód sonód. - -Letargo. = Pagcapógdao, pagcaoalá sa buot ug sa mg̃a balatían. - -Letificante. = Ang macalípay, ang magapahimáya. - -Letra. = Letras. * Dagoay ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a letra sa mg̃a sulat. * -Ang hingtóngdan ng̃a caogalíng̃on sa cahológan sa mg̃a polong. - -Letrada. = Babáye ng̃a maálam, ng̃a quinaarmánon. * Ang asáoa sa abogado, -sa maálam sa mg̃a leyes. - -Letrado. = Ang quinaarmánon, ang mang̃ialáman. * Ang mamólong caáyo ug -hinoguilánon sa oaláy hingtóngdan. - -Letrero. = Mg̃a polong ng̃a guisólat. * Ang guisólat arón pagadomdómon ug -timaánan hasta sa dugay ug bisan onsa. - -Letrina. = Calibáng̃an, pamos-ónan. - -Leudar. = Pagtóbo, pagálsa sa binócboc ng̃a minása ug sináctan sa -lebadura, sa binhi. - -Leudo. = Tinápay ng̃a sináctan sa lebadura, sa binhi. - -Leva. = Pagguícan sa mg̃a sacayán, pagbótar, pagsácoat sa mg̃a sinípit, -sa mg̃a ancla. * Pagdaguínot sa pagdácop sa mg̃a táuo ng̃a tigsóroy soroy, -arón magasílbi sa pagcasoldados. * Pagcalaláng, limbong, pagcaólo olo. - -Levadero. = Ang otang, tampa, tampo, amot, &c., ng̃a paninínglon. - -Levadizo. = Ang arang sacoáton ug arang ibótang pagopód. - -Levador. = Ang caoatán ng̃a molaguéu sa madalí, sa human na ang -pagpang̃áoat, caoatán ng̃a malaláng̃on. - -Levadura. = Ang minása sa binócboc, sa oaláy asín, ng̃a paságdan hasta -ng̃a maáslon. - -Levantadamente. = Sa pagcatáas. * Sa mg̃a polong ng̃a piníli. - -Levantador. = Ang magasácoat. * Ang moálsa, ang magasócol sa mg̃a -ponóan, ang magahópo sa mang̃a isigcatáuo arón manóqui sila ug somócol. - -Levantamiento. = Pagcasácoat. * Pagcaálsa, pagcasócol sa mg̃a ponóan, -pagcatáas, pagcaósoag. * Pagcacábis, pagcahósay sa mg̃a cuentas. - -Levantar. = Sacoat, bang̃on, pagtáas, pagósoag. * Pagpatíndog sa -nagahígda, sa nagacalígad. * Pagbóhat, pagpatíndog sa mg̃a baláy, sa mg̃a -Singbahán, sa mg̃a caparían, sa mg̃a cofradía, &c. * Pagbótang bótang, -pagsáng̃il. * Pagpadagcó, pagológ, pagdáyeg. - -Levante. = Bisan onsa ng̃a mabáng̃on, motíndog. * Casobáng̃an. * Hang̃in -ng̃a guican sa casobáng̃an, timog. - -Levantisco. = Táuo con bisan onsa sa casubáng̃an, ng̃a natáuo con guican -sa dapit sa casobáng̃an. - -Levar. = Pagguícan, paglayág sa mg̃a sacayán. * Pagbótar, pagsácoat sa -sinípit, sa ancla. - -Leve. = Magáan. * Pagcaoaláy calig-ónan sa buot, sa húna húna. * Ang -ualáy bale ug hingtúngdan. - -Levedad. = Pagcagáan. * Pagcaoaláy calig-ónan sa buot ug sa húna húna. - -Levemente. = Sa pagcahínay. * Sa pagcahómoc. * Pagpacasalá sa diótay -ng̃a salá. - -Levita. = Israelita, judío sa banay ni Leví ng̃a nagaalágad sa -Singbahán. * Bisti sa laláqui ng̃a hatáas ug halagpád, ng̃a nagacacóros -ug nagacasápao ang mang̃a paco paco dapit sa atobáng̃an. - -Levítico. = Ang usá sa mg̃a libro sa batásan ng̃a caráan. * Ang icatólo -sa mg̃a libro ng̃a guing̃álan ni Moisés, ng̃a guisolátan sa mg̃a tolománon -sa mg̃a paghálad ug sa catongdánan sa mg̃a saserdote. - -Ley. = Batásan. * Gugma. * Pagcatúman. * Cahímtang, socod, timbang sa -mg̃a botang, ing̃on sa batásan, ing̃on sa mg̃a leyes. * Bale ng̃a tinúod sa -salapí. * Catilíngban sa mg̃a leyes. - -Leyenda. = Bisan onsa ng̃a guibása ug ng̃a arang pagabasáhon. - - - -LI - -Lia. = Pisi, lubid ng̃a binúhat sa pagcasinalápid, ng̃a icabáat sa mg̃a -pardo, &c. - -Liar. = Pagbáat, pagtácgos sa mg̃a fardo, sa mg̃a potús, &c., sa pisi. * -Pagábian, paghigála sa bisan cansa. - -Libacion. = Tolománon sa mg̃a canhing tiempo sa mg̃a dioatáhan, sa -pagyabó sa bino, &c., ng̃a guisolód sa baso, sa obus na guitiláo nila. - -Libar. = Pagyópyop, pagsóyop, sa pagcahómoc, sa dogá sa bisan onsa. * -Pagtiláo, pagdímdim sa bino, &c. * Pagyabó sa bino, &c., sa mg̃a -paghálad, sa mg̃a dioatáhan. - -Libelo. = Papel ng̃a sinolátan sa pagpang̃áyo sa bisan onsa. * Papel con -libro ng̃a sinolátan sa mg̃a polong ng̃a icabóncag sa dong̃og sa -isigcatáuo. * De repudio. = Sulat con camatuódan ng̃a guibotáng̃an, sa -canhing tiempo, sa mg̃a hingtóngdan, sa pagbía sa bana sa iang asáoa ug -sa pagbóncag sa pagcamagtiáyon. - -Liberacion. = Pagcabáoi, pagcatángtang. - -Liberal. = Malólot, homalátag, mahahátag. * Madalíon sa pagbóhat sa -bisan onsa sa masingcámot, sa pagcatólin. - -Liberalidad. = Pagcalólot. - -Liberalmente. = Sa pagcalólot. * Sa pagcadalí, sa pagcamasingcámot. - -Libertad. = Pagbóot ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a táuo. * Pagcabáoi, -pagcatángtang sa bisan cansa. * Cahímtang, pagcabótang sa táuo ng̃a díli -olípon, ng̃a díli bihag. * Pagtógot sa bisan cansa, arón macatúman sa -iang cabobót-on. * Pagcatalápas, pagcalípas sa batásan ug sa mg̃a -catungdánan. * Pagcaoaláy caólao, cahárloc ug catáhap. - -Libertadamente. = Sa pagcaoaláy caólao, cahárloc, pagtáhod ug catahá. - -Libertado. = Cásing casíng̃an. * Táuo ng̃a oaláy caúlao, pagtáhor, ug -catahá. - -Libertador. = Mamamáoi, manlolócat, manlolóoas. - -Libertar. = Baoi, locát, looas. * Tangtang, bohi, paggáoas sa bisan -cansa sa catongdánan. - -Libertinaje. = Pagcatampalásan, pagcaoaláy caúlao sa mg̃a bohat ug sa -mang̃a polong. * Pagcacólang sa pagtáhor, sa catahá ug sa pagsógot. - -Libertino. = Tampalásan. * Táuo ng̃a coláng̃an sa pagsógot, sa pagtáhor -ug sa catahá. - -Liberto. = Táuo ng̃a migóa sa pagcaolípon, sa pagcabíhag. - -Libidinoso. = Maólag, maláo-ay. - -Líbitum (ad.) = Polong ng̃a linatín: ing̃on sa pagbóot ng̃a caogalíng̃on. - -Libra. = Pagcabóg-at ng̃a pagaaguíon sa timbáng̃an ug may napólo ug unóm -ca onzas. - -Libracion. = Pagcalíhoc sa bisan onsang botang sa iang guitindúgan, -hasta ng̃a mopoyó sa pagcatárung. - -Libraco. = Libro ng̃a talamáyon, ng̃a oaláy bale ug polós. - -Libramiento. = Pagsógo ng̃a sinólat sa bisan cansa, arón magbáyad ang -iang sologóon sa guipabáyad canía. - -Libranza. = Idem. - -Librar. V. Libertad. - -Libre. = Ang magabóot sa iang caogalíng̃on ng̃a cabobót-on ug húna húna. -* Ang díli bihag, olípon. * Táuo ng̃a díli mosógot, ng̃a díli motáhod ug -magtahá. * Ang guibohían, ang guitángtang sa presohan, sa bilanggóan. * -Maólag, maláo-ay. * Baláy, dalan, &c., ng̃a usá da, ng̃a oaláy ug bisan -onsa sa cadoólan nia. * Ang guigáoas, ang nahamísic sa catongdánan ug -sa mg̃a tolománon. * Ang oaláy casamócan ug caoláng̃an. - -Librea. = Bisti ng̃a caugalíng̃on ng̃a guipanghátag sa ubán ng̃a mg̃a -dagcóng táuo sa ilang mg̃a sologóon. - -Libremente. = Sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot. - -Librería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a libro. * Solód ng̃a -guibotáng̃an sa mg̃a libro ng̃a nagacaláin lain. - -Librero. = Ang may opicio sa pagbóhat, sa pagtahí ug sa pagbalígya sa -mang̃a libro. - -Libreta. = Tinápay sa timbang sa usá ca libra. * Librong diótay sa -papel ng̃a oalá solátan. - -Librete. = Bagáhan ng̃a pagainítan sa mg̃a babáye sa mg̃a tiil. - -Libro. = Cadaghánan sa papel ng̃a guiláquip, guinasápao sapao ug -guinatahí sa usá ca daplin, ug ng̃a guisapáoan usáb sa lain ng̃a papel, -sa panit, &c., libro. - -Librote. = Librong talamáyon, ng̃a oaláy polós. - -Licantropía. = Pagcamíng̃ao, pagcasobó ng̃a dagcó sa boot, sa húna húna. - -Licencia. = Pagtógot, pagbóot ng̃a caogalíng̃on sa pagbóhat ug sa -pagpamólong. - -Licenciadillo. = Táuo ng̃a guitáptan sa mg̃a bisti sa pagcapadre, ug ng̃a -mahímo sia ug talamáyon sa iang dagoay con sa iang mg̃a paglíhoc ug -pagatúbang. - -Licenciado. = Táuo ng̃a nagapacamaálam. * Ang guitogótan arón magatóman -sa iang pagbóot. * Ang magabísti sa bisting hatáas ug ng̃a ang̃ay sa mg̃a -estudiante. * Polong ng̃a ióna sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a abogado, sa mg̃a -quinaarmánon sa mg̃a leyes. * Ang guitogótan sa opicio sa pagcaabogado. - -Licenciar. = Pagtógot. * Pagpanamílit sa bisan cansa. * Pagtógot sa -bisan cansa sa opicio sa pagcaabogado, tung̃ód cay maálam sa mg̃a leyes. - -Licenciosamente. = Sa pagcaoaláy pagtáhor ug pagtahá, sa oaláy caólao -ug catáhap. - -Licencioso. = Táuo ng̃a oaláy caólao ug pagtáhor. * Maólag, maláo-ay. - -Liceo. = Escolahán. - -Licitacion. = Pagpabíli sa bisan onsa ng̃a guibalígya sa cadaigánan. - -Lícitamente. = Ing̃on sa batásan, sa catarúng̃an. - -Licitador. = Ang nagapabíli sa bisan onsa ng̃a ibalígya sa cadaigánan. - -Licitar. V. Licitacion. - -Lícito. = Maáyo, matárong, ang̃ay sa catarúng̃an ug sa batásan. - -Licor. = Tubig, bino, aguardiente, &c. - -Licorista. = Ang nagabóhat sa mg̃a ilímnon, sa aguardiente, &c., ang -nagabino, ang nagadalísay. - -Licoroso. = Bino, &c., ng̃a maísog ug mahomót. - -Licuacion. = Pagcatónao, pagcalínis, pagcahílis sa bisan onsa ng̃a -natibúoc. - -Licuar. = Pagtúnao sa natibúoc. - -Lid. = Pagáoay pagpang̃óbat. pagdámag, pagdósmog. * Pagtóbag tubag, -pagíndig indig. - -Lidiador. = Ang magaáoay. - -Lidiante. = Idem. - -Lidiar. V. Lid. * Pagatúbang sa mg̃a táuo ng̃a coti cutíhan, ng̃a samócan. - -Liebraston. = Liebre ng̃a diótay. - -Liebraton. = Idem. - -Liebre. = Mananáp sa España ng̃a may opát ca tiil ng̃a maíng̃on ing̃on sa -conejo, ug matúlin caáyo. * Táuo ng̃a mahadlócon, taláoan. - -Liebrecilla. = Tanóm. - -Liendre. = Losá. - -Lientera. = Saquét ng̃a guican sa pagcadíli mahílis ang quináon sa cotó -cotó. - -Liento. = Bisan onsa ng̃a naómog. - -Lienzo. = Panápton. * Ang cota ng̃a calang sa mg̃a baluarte, mg̃a -bantayán. * Ang atobáng̃an sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c. - -Liga. = Italácgos sa mg̃a medias. * Dogá sa mg̃a bong̃a ug sa mg̃a panit sa -mg̃a cahoy, ng̃a mahágcot ug mapílit. * Sacót ng̃a diótay ng̃a guibótang sa -pagtónao sa boláoan, sa salapí, &c. - -Ligacion. = Pagcasácot. * Pagcapílit. * Pagcahiósa. - -Ligadura. = Pagbórbor ug pagtácgos sa bisan onsa, sa tinábas ng̃a -panápton, sa lobid, &c. - -Ligamaza. = Ang dugá ng̃a mahágcot sa obán ng̃a mg̃a bong̃a ug mg̃a dahon, -sa dapit su goa. - -Ligamento. = Pagcahiósa. * Bisan onsa ng̃a igatácgos ug igabórbor. - -Ligamiento. = Idem. * Pagáng̃ay sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo. - -Ligar. = Pagsácot sa boláoan, sa salapí, &c., sa tombága, sa tingga, -&c. * Pagpaáng̃ay, paghósay, sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo. * Paghiósa. -* Paghícot pagtácgos. - -Ligazon. = Pagcahiósa. * Cadaghánan sa mg̃a cahoy ng̃a igabóhat sa mg̃a -sacayán. - -Ligeramente. = Sa pagcatólin, sa pagcalágmit, sa pagcadalí. * Sa -pagcahínay, sa pagcahómoc, sa ibábao lamang. * Sa pagcaoaláy húna húna -ug pagcamátng̃on. - -Ligereza. = Pagcatólin, pagcalágmit, pagcadalí. * Pagcaoaláy calig-ónan -sa húna húna, pagcalobád sa cásing cásing. - -Ligero. = Matúlin, malágmit, madalí, madalíon, malágsic. * Ang oalay -polós. * Calán-on ng̃a masáyon mahílis, malínis. * Táuo ng̃a oaláy -calig-ónan sa iang mg̃a polong ug mg̃a húna húna, ng̃a masáyon pagalobálan -sa iang cabobót-on. - -Lignum crucis. = Reliquia, bahin, tipac sa crus ng̃a guicamátyan sa -atang Guinóong Jesucristo, ng̃a ibótang sa pagcadágoay sa crus. - -Ligona. = Saról, icalále. - -Lija. = Isdang dagcó. * Quilquígan. - -Lijar. = Paghínlo, pagquílquig sa bisan onsa, sa quilquígan. - -Lila. = Cahoy cahoy ug ang iang bolac ng̃a maníndot ug mahomót caáyo. - -Lilili. = Pagsínggit sa mg̃a moros, sa ilang mg̃a piesta. - -Lima. = Cahoy ug ang bong̃a sa maong ng̃alan. * Sooa, limon ng̃a diótay ug -matám-is. * Limbas ng̃a igahínlo ug igacágod sa mg̃a pothao, sa tombága, -&c. * Pagcasáoay sa guihúna húna ng̃a daan. * Ang magacágod, magahorót -ug magatibáoas, sa mahínay hínay, sa bisan onsa. - -Limadura. = Pagcalímbas. * Linímbas, ang quináon sa limbas. - -Limalla. = Cadaghánan sa mg̃a limbas. - -Limar. = Paglímbas. * Paghínlo sa bisan onsa. - -Limaton. = Limbas ng̃a dagcó ug maháit caáyo. - -Limazo. = Laoay ng̃a mahágcot. - -Limbo. V. Infierno desde lugar ng̃a guimpóyan hasta santos ng̃a pagábot. - -Limen. = Ganháan. - -Limero. = Ang magabalígya sa mg̃a lima. * Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a lima. - -Limeta. = Boteya. - -Limitacion. = Pagcaólot, caotlánan. * Pagcapogóng, pagcadilí, arón díli -boháton ug bisan onsa. - -Limitadamente. = Sa pagcapogóng, sa pagcadilí. - -Limitado. = Táuo ng̃a cabós, sa diótay ng̃a húna húna ug salabútan. - -Limitáneo. = Ang anáa sa dool sa caotlánan sa bisan onsang Guinharían, -provincia con longsod. - -Limitar. = Pagólot pagbótang sa mang̃a mojon, pagtimáan sa caotlánan sa -mg̃a yota. * Pagpogóng, pagdilí sa pagbóhat sa bisan onsa. - -Límite. = Caotlánan, catapúsan sa yota sa bisan onsang Guinharían, -provincia con longsod. - -Limítrofe. = Mg̃a Guinharían, mg̃a provincia con mg̃a longsod ng̃a -magacanáyon, ng̃a magacasómpay. - -Limo. = Lapoc, pisac, yánang. - -Limon. = Limon, sooa, ug ang cahoy ng̃a mobóng̃a niána. - -Limonada. = Ilímnon ng̃a magáma sa tubig, sa asúcar con calámay ug sa -dugá sa limon. - -Limonado. = Ang color sa limon. - -Limonar. = Lugar ng̃a guitámnan sa mg̃a cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a limon. - -Limonero. = Ang magabalígya sa mg̃a limon. * Ang cahoy ng̃a mobóng̃a sa -mg̃a sooa. - -Limosidad. = Ang may yota, yánang, lapoc. * Qui-qui, hugao sa mg̃a -ng̃ipon. - -Limosna. = Limos. - -Limosnero. = Ang nagalímos ug ang nagapaquiglímos. * Sologóon sa mg̃a -dagcóng táuo, ng̃a may catongdánan sa pagpáhat sa limos sa mg̃a hang̃ol, -mg̃a pobres. - -Limoso. = Ang naponó sa yota, sa lapoc, sa pisac, sa yánang. - -Limpia. = Pagcaháoan, pagcahínis, pagcanósnos, pagcabalónas, -pagcapáhid. - -Limpiador. = Ang maganósnos, ang magahínis, ang magabalónas, ang -mopáhid. - -Limpiadura. V. Limpia. * Ang hogao ng̃a guican sa bisan onsa. - -Limpiamente. = Sa pagcahínlo, sa pagcaólay. * Sa pagcaoaláy limbong sa -mg̃a pagsogál. * Sa pagcabátid, sa pagcaálam. * Sa pagcaháoan sa boot, -sa húna húna. - -Limpiamento. V. Limpia. - -Limpiar. = Pahid, hínis, nosnos, balónas. * Pagólay sa bisan onsa. * -Pagpaháoa, pagpalálin, paghing̃ílin sa bisan diin sa mg̃a táuo con sa mg̃a -mananáp ng̃a daótan. * Pagdáog sa mg̃a sogál. - -Limpieza. V. Limpia. * Pagcaólay ug pagcaoaláy salá ng̃a panolóndon ni -María Santísima, pagsámcon canía sa iang inahán. * Pagcacastos, -pagcabóg-os sa mg̃a táuo. - -Limpio. = Ang oaláy boling. * Ang oaláy sacót sa bisan onsa. - -Limpion. = Pagcahínis, pagcapáhid, pagcanósnos sa ibábao lamang. - -Linaje. = Lioat, calioátan sa mg̃a táuo, calaínan, pagcahímtang sa bisan -onsa. * Humano. = Cadaghánan sa mg̃a lioat ng̃atanán ni Adan. - -Linajudo. = Ang magaándac ng̃a guican sia sa maáyong guinicánan. - -Lináloe. = Cahoy sa Indias. - -Linar. = Yota ng̃a guitámnan sa lino. - -Linaria. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Linaza. = Binhi sa lino. - -Lince. = Mananáp sa España sa opát ca tiil. * Mg̃a matá, isololóng ng̃a -matalínis. * Táuo ng̃a batid, malaláng̃on. - -Lindamente. = Sa pagcaníndot, sa pagcaáñag, sa pagcatahóm, sa -pagcatóman, sa pagcahíngpit. - -Lindente. = Magnáyon. - -Lindar. = Pagnáyon. - -Linde. = Caotlánan. - -Lindero. = Ang magnáyon sa lain. - -Lindeza. = Pagcaníndot, pagcaáñag, pagcatahóm. - -Lindo. = Maníndot, matahóm, maáñag. * Táuo ng̃a magabántay caáyo sa iang -bisti. * Babayénon. - -Lindura. V. Lindeza. - -Línea. = Barlis. * Calaínan. * Lioat. * Calioátan. * Catapúsan, -caotlánan. * Ang icapólo ug duhá ca bahin sa guibágon sa usá ca torlo, -ug ang icapólo ug unóm sa usá ca pulgada. * Pagcataláy sa mg̃a soldados. - -Lineal. = Ang nahatong̃ód sa línea, sa lioat, sa calioátan. - -Lineamento. = Pagcabótang sa mg̃a barlis sa mang̃a pintal, arón maíla ang -ilang dagoay. - -Lineamiento. = Idem. - -Linear. = Pagbárlis. - -Linfa. = Dugá sa laoas. - -Linfático. = Ang nahatong̃ód sa dogá, ug ang guidaghánan sa dogá. - -Lingual. = Ang nahatong̃ód sa dila. - -Linimento. = Tambal ng̃a icahómoc sa mg̃a hobág. - -Lino. = Tanóm ng̃a pagacoháan sa mg̃a lugás ng̃a icabóhat ug igahábol sa -mg̃a panápton. * Panápton, hinábol sa lino. - -Linterna. V. Farol. - -Liño. = Taláy sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy. - -Lio. = Potús, baat, bináng̃an. - -Liquefaccion. = Pagcatúnao. - -Liquen. = Tanóm ng̃a motoróc sa mg̃a pangpang, sa mg̃a cota ug sa panit sa -mg̃a cahoy. - -Liquidable. = Ang arang pagatonáuon. - -Liquidacion. = Pagcatúnao. - -Liquidambar. = Tagoc sa usá ca cahoy sa América, malálag ug mahomót. - -Líquidamete. = Sa pagcatúnao. - -Liquidar. = Pagtúnao sa bisan onsa ng̃a natibúoc. - -Liquidez. = Pagcatúnao. - -Líquido. = Bisan onsa ng̃a magabasá ug magahomód. * Casayódan ng̃a guican -sa pagtándig sa guidáoat ug sa guigasto sa mg̃a cuentas. - -Lira. = Arpa, tolónggon ng̃a may coldas ng̃a pagcablíton. - -Lirio. = Tanóm ng̃a italámbal ug bulácan. - -Liron. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa ilagá. - -Lisamente. = Sa pagcaoaláy coti coti. * Sa pagcahínlo. - -Lisiar. = Paglisá sa bisan onsang bahin sa laoas. - -Lisimaquia. = Tanóm. - -Liso. = Mahínlo. * Datág, patag. * Daláno, bolános, lison. - -Lisonja. = Pagdáyeg ng̃a guilabíhan, pagólo olo sa pagcóha sa maáyong -buot sa isigcatáuo, pagálam alam sa salingcápao lang, pagológ ológ. - -Lisonjeador. = Ang magadáyeg, ang moálam alam, ang magaólo olo. - -Lisonjeante. = Idem. - -Lisonjear. = Pagdáyeg, pagológ ológ sa salingcápao lamang, pagólo olo, -pagálam alam. - -Lisonjeramente. = Sa pagcaológ ológ, sa pagparáyeg ng̃a salingcápao. - -Lisonjero. V. Lisonjeador. * Ang macalípay, ang macalíng̃ao ug -macalípat. - -Lista. = Tinábas sa papel, sa panápton, &c., ng̃a hatáas ug haíctin. * -Boloc sa mang̃a hinábol. * Ang paghing̃álan sa mg̃a táuo ng̃a may -catongdánan sa pagátang ug pagting̃ób sa bisan diin. * Papel ng̃a -sinolátan sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a táuo sa mg̃a mananáp, sa mg̃a casangcápan, -&c. - -Listado. = Panápton, hinábol ng̃a binóloc bolócan sa mg̃a boloc ng̃a -piníntal. - -Listeado. = Idem. - -Listo. = Madalíon, macógui, cacoguíhan, madásig, malágmit. - -Liston. = Sintas ng̃a igagáma haíctin. * Cahoy ng̃a haíctin ng̃a maáyo sa -mg̃a marco, &c. - -Listonería. = Cadaghánan sa mg̃a liston. - -Listonero. = Ang magabóhat sa mg̃a liston. - -Lisura. = Pagcahínlo, pagcadalámo, pagcabolános, pagcalíson. * -Pagcadatág, pagcapátag. - -Lita. = Saquét sa mg̃a iró. - -Litacion. = Paghálad sa Dios sa bisan onsa ng̃a himót-an nia. - -Lite. = Capolong̃ánan. - -Litera. = Lincoránan ng̃a pagasác-yan sa táuo ug ng̃a pagabalsáhan sa mg̃a -mananáp. - -Literal. = Casayóran ng̃a ang̃ay sa maong cahológan sa mg̃a solat. - -Literalmente. = Íng̃on sa nahamótang sa mg̃a sulat. - -Literario. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a quinaárman. - -Literato. = Ang maálam, ang quinaarmánon, ang mang̃ialáman, ang mahibaló -sa obán ng̃a mg̃a quinaárman. - -Literatura. = Pagcaálam, paghibaló sa mg̃a quinaárman. - -Litigante. = Ang may capolong̃ánan contra sa lain. - -Litigar. = Pagbótang sa capolong̃ánan. * Pagtóbag tobag, paglális lalis. - -Litigio. = Capolong̃ánan. * Pagcalális, pagcaíndig indig, pagcatóbag -tobag. - -Litigioso. = Ang may duha duha ng̃a tacós ng̃a ipadayág sa capolong̃ánan, -ang mahagúgma sa mg̃a capolong̃ánan. - -Lítis. = Capolong̃ánan. - -Liticonsorte. = Ang may capolong̃ánan ng̃a ubán sa lain. - -Litiexpensas. = Ang mg̃a pagasto sa mg̃a capolong̃ánan. - -Litipendencia. = Capolong̃ánan ng̃a oalá pa matibáoas, ng̃a oalá pa -sentensiáhan sa hocom. - -Liticola. = Bulit ng̃a pagabuháton sa batóng mármol ng̃a dinócdoc ug -maáyo, sa salong ug sa lang̃it lang̃it sa itlog, ng̃a icapílit ug igatápot -sa mg̃a bató. - -Litografía. = Quinaárman sa paglíloc sa mg̃a bató, arón domághan ang mg̃a -solat con mg̃a laráoan, &c., ng̃a buot ng̃a pagaboháton. - -Litografiar. = Paglíloc sa mg̃a bató arón ihúar sa papel, &c., ang -solat, laráoan, &c., ng̃a guitúyo. - -Litográfico. = Ang nahatong̃ód sa litografía. - -Litógrafo. = Ang panday sa litografía. - -Litoral. = Ang nahatong̃ód sa pilio, sa baybáyon sa dagat. - -Liturgia. = Tolománon ng̃a guisógo sa santa Iglesia sa pagbóhat sa mg̃a -piesta sa Singbahán, ug labí pa sa misa. - -Livianamente. V. Deshonestamente. - -Liviandad. = Pagcagáan sa bisan onsa. * Pagcaoaláy calig-ónan sa húna -húna, pagcalubár sa buot. - -Liviano. = Magáan, ang díli mabóg-at. * Ang oaláy calig-ónan sa iang -húna húna, ang masáyon magasíbog sa iang polong. * Ang oaláy bale ug -polós. * Ang maólag, maláo-ay, mang̃íl-ad. - -Lívido. = Molomaítom, bonól. - -Liza. = Isda. - -Lizo. = Ang hilo sa mg̃a hablon, sa mg̃a hinábol. * Coughon. - -Lizon. = Tanóm. - - - -LO - -Lo. = Ang. - -Loa. = Sinógdan sa mg̃a dula. * Pagdáyeg, pagológ. - -Loable. = Dalayégon, ang tacós ng̃a pagaológon. - -Loablemente. = Sa tacós ng̃a pagadayégon, ng̃a pagaológon. - -Loado. = Dináyeg, inológ. - -Loador. = Ang nagaológ, ang magadáyeg. - -Loar. = Dayeg, dayao, ológ. - -Loba. = Ang bisti ng̃a hatáas sa mg̃a Padre, ug sa mg̃a estudiantes. * Ang -ogdo sa talioála sa mg̃a turlis ng̃a guibóbat sa daro. - -Lóbado. = Hobág ng̃a motóbo sa mg̃a laoas sa mg̃a mananáp. - -Lobagante. = Amontáha, banágan. - -Lobanillo. = Ogoc, hobág ng̃a magáhi ng̃a magáma la laoas, sa mahínay -hinay, sa maánam anam. - -Lobato. = Ang anac ng̃a diótay sa lobo. - -Lobaton. = Caoatán ng̃a mang̃áoat sa mg̃a canding ug sa mg̃a carnero. - -Lobera. = Solóp ng̃a dalángpan sa mg̃a lobo. - -Lobero. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a lobo. - -Lobezno. V. Lobato. - -Lobina. = Isda. - -Lobo. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa usá ca iró, maísog caáyo ug -manunúbad sa mg̃a hayúpan. * Isda. * Cahobóg, pagcahobóg. - -Loboso. = Yota ng̃a guitobóan sa daghánan ng̃a mg̃a lobo. - -Lóbrego. = Mang̃ít ng̃it. * Masolóbon, maming̃áuon. - -Lobreguecer. = Pagpang̃ít ng̃it. - -Lobreguez. = Cang̃itng̃ítan. - -Locacion. = Pagpaábang. - -Local. = Ang nahatong̃ód sa bisan onsang lugar. * Ang guibotáng̃an sa -bisan onsa. - -Locamente. = Sa pagcabóang, sa cabóang. * Sa guilabíhan, sa oaláy -casaráng̃an. - -Locion. = Pagcabúnac. - -Loco. = Boang. * Táuo ng̃a culang sa salabútan, ng̃a coláng̃an sa boot. - -Locuacidad. = Pagpamólong ng̃a hatáas, ng̃a guilabíhan. - -Locuaz. = Tabían, tigsoguílon, hinoguilánon. - -Locucion. = Pagpamólong. - -Locuela. = Pagpamólong ng̃a caogalíng̃on sa tagsa tagsa. - -Locura. = Pagcabóang, cabóang. * Buhat ng̃a oalá húna hunáon ug maáyo. - -Locutorio. = Lugar ng̃a guitagána sa mg̃a conbento sa mg̃a monja, ng̃a -pagdaoátan sa mg̃a bisita, sa pagsólte sa mg̃a monja sa mg̃a táuo ng̃a -managdúao caníla. - -Locha. = Isda ng̃a diótay. - -Lodazal. = Cayanáng̃an, lapócan, pisácan. - -Lodazar. = Idem. - -Lodo. = Pisac, lapoc, yánang, yota ng̃a mahágcot. - -Lodoso. = Ang lapócan, pisácan, cayanáng̃an. - -Lógica. = Quinaárman ng̃a nagatóon sa mg̃a táuo sa paghúna húna ug maáyo. - -Lógicamente. = Ing̃on sa mg̃a tolománon sa lógica. - -Lógico. = Ang nahatong̃ód sa lógica ug ang nagaestudio sa lógica. - -Lograr. = Pagcóha, pagdáng̃at sa guitúyo, sa guipanghináot. - -Logrear. = Pagpatigáyon sa pagpaólos sa salapí tong̃ód sa tobo. - -Logrería. = Pagcatóbo. - -Logrero. = Ang magapaólos sa salapí tong̃ód sa tobo. - -Logro. = Tobo ng̃a guican sa salapí ng̃a guipaólos. * Ang ganancia sa -bisan onsa ng̃a icolomersio. * Pagcóha, pagdáng̃at sa guitúyo ng̃a -guipanghináot. - -Loma. = Bolobóngtod. * Ogdo. - -Lombarda. = Lothang ng̃a guinagámit, sa canhing tiempo, sa mg̃a -pagpang̃óbat, sa pagsalibáy sa mg̃a batóng dagcó. - -Lombardada. = Pagcabóhi sa lombarda. - -Lombardear. = Pagbóhi sa mg̃a lombarda. - -Lombardería. = Cadaghánan sa mg̃a lombarda. - -Lombardero. = Soldado ng̃a nagabóhi sa mg̃a lombarda. - -Lombriguera. = Ang bohó ng̃a guibóhat sa yota sa mg̃a oati. * Tanóm. - -Lombriz de tierra. = Oáti. * Del cuerpo humano y de los demás animales. -= Bitoc. - -Lomear. = Paglíhoc sa mg̃a mananáp sa ilang bocó bocó. - -Lomo. = Cosóg, licód, ang bahin sa laoas sa táuo cutub sa haoac hasta -sa igot igot. * Ang bocó bocó sa mg̃a mananáp, ug ang bahin cutub sa -bocó bocó hasta sa quinatórcan sa icog. * Ang bocó bocó sa mg̃a libro. * -Ang ogdo sa yota ng̃a calang sa mg̃a turlis. * Colod, bocó bocó sa mg̃a -espada, mg̃a campílang, mg̃a cuchillo, &c. - -Lomudo. = Ang may dagcóng licód, dagcóng cosóg. - -Lona. = Panápton ng̃a potíon ng̃a mabága ug malíg-on, ng̃a igabóhat sa mg̃a -layág sa mg̃a sacayán. - -Loncha. = Bató ng̃a manípis ug halagpád, ng̃a maíng̃on ing̃on sa ladriyo. * -Hioa ng̃a manípis sa carne. - -Longanimidad. = Pagcadagcó sa cásing cásing sa pagántos sa mg̃a -calisdánan, pagílob sa maáyong boot sa mg̃a cahágo, mg̃a cabalísa, &c. - -Longánimo. = Táuo ng̃a cásing casíng̃an, sa malíg-on ng̃a boot ug húna -huna, ng̃a díli padáog sa mg̃a calisód ug cagolánan. - -Longaniza. = Pinótol sa tináe ng̃a diótay, ng̃a sinódlan sa onód ug sa -tamboc sa baboy ng̃a tinártar ug guinamós ng̃a daan. - -Longevidad. = Pagcatáas, pagcadógay sa quinabóhi. - -Longevo. = Ang tigúlang, ang madúgay caáyo sa calibútan ang may hatáas -ng̃a edad. - -Longicuo. = Halayó, ang nabólag ug maáyo. - -Longitud. = Cahitáson, guitáson, pagcatáas. * Pagcalayó sa usá ca lugar -sa nahaónang meridiano, sa pagísip sa mg̃a grados sa pagcatáas. - -Longitudinalmente. = Sa pagcatáas. - -Longuera. = Baol ng̃a hatáas ug haíctin. - -Lonja. = Bisan onsa ng̃a hatáas ug haíctin. * Lugar sa cadaigánan ng̃a -pagaatáng̃an sa mg̃a comerciante, sa ilang pagpálit, sa pagbalígya ug sa -ilang pagpatigáyon. * Tiendahán ng̃a pagabaligyáan sa cacao, asúcar, &c. -* Ganháan sa mg̃a Singbahán ug sa obán pang mg̃a baláy, ng̃a holohatáas sa -mg̃a cadalánan. - -Loquear. = Pagbóhat ug pagpamólong ing̃on sa ang̃ay sa boang, paglípay, -paghimáya sa dagcóng pagcabánha ug pagcacúndat. - -Loquero. = Ang may opicio sa pagbántay sa mg̃a buang. - -Loquesca (á la). = Ing̃on sa ang̃ay sa batásan sa mg̃a boang. - -Lord. = Polong ng̃a ióna sa ng̃alan sa mg̃a dagcóng táuo sa Ingláterra. - -Lorenzana. = Panápton ng̃a putíon ug mabága. - -Loriga. = Batong batong, salingpócot ng̃a binúhat sa mg̃a dahon dahon ng̃a -manípis sa puthao, sa tumbága, &c. - -Loriguillo. = Cahoy cahoy ng̃a itilína. - -Loro. = Perico. * Cahoy ng̃a maíng̃on ing̃on sa laurel. * Bisan onsa sa -color ng̃a molomaítom. - -Losa. = Bató ng̃a manípis ug mahínlo. - -Lotería. = Ripa sa mg̃a manggad, sa salapí, &c. * Baláy ng̃a -pagabaligyáan sa mg̃a número sa lotería. - -Lotero. = Ang mobalígya sa mg̃a número sa lotería. - -Loto. = Cahoy. - -Loza. = Mg̃a sorlánan ng̃a guibóhat sa yota, mg̃a pínggan, mg̃a panácsan, -&c. - -Lozanamente. = Sa pagcalángbo sa mg̃a cahoy. - -Lozanear. = Paglángbo, paglúnhao sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. - -Lozanía. = Pagcalángbo, pagcalónhao sa mg̃a tanóm ug cahoy. * -Pagcasópang sa mg̃a táuo ug sa mang̃a mananáp, pagcaáng̃ay sa laoas. - -Lozano. = Cahoy con tanóm ng̃a malángbo, malónhao. * Táuo con mananáp -ng̃a malipáyon, sa maáyo, maáng̃ay ug masópang ng̃a laoas. - - - -LU - -Lubricidad. = Pagcabóyoc sa mg̃a salá ug labí pa sa pagcaólag, sa -pagcaláo-ay. - -Lúbrico. = Ang masáyon mahólog sa mg̃a salá ug labí pa sa papacaólag, sa -pagcaláo-ay. - -Lucerna. = Aninípot. * Isda. - -Lucérnula. = Tanóm ng̃a masíga sa gabíy. - -Lucero. = Bitóon ng̃a guing̃álan de Vénus. * Alaguían sa sugá sa mg̃a -talambóan. * Casólao, casílao. * Casínao. - -Lucidamente. = Sa minaáyo, sa pagcahíngpit. * Sa pagcadayág. - -Lucidez. = Pagcadayág sa mg̃a soguílon, sa mg̃a sulat. - -Lucido. = Magbobóhat sa bisan onsa sa maáyo, sa pagcaáng̃ay, sa -pagcatúman. * Malólot, parayégon sa mg̃a combida. - -Lucidura. = Pagpotí sa mg̃a bongbong, sa mg̃a pared. - -Luciente. = Ang masíga, ang magaguíla guila, ang may casólao, casílao. - -Lucierna. = Aninípot. - -Lucifer. = Táuo ng̃a palábi labíhon, mabáng̃is ug daótan caáyo. * Ang -yaoa. - -Luciferino. = Ang nahatong̃ód sa Lucifer. - -Lucífero. V. Luciente. - -Lucífugo. = Ang malaguéu sa sugá. - -Lucillo. = Long̃on, sorlánan sa bató ng̃a pagalóbng̃an sa obán ng̃a mg̃a -dagcóng táuo. - -Lucimiento. = Pagcasíga, pagcagíla guila. * Pagcatúman ug maáyo sa -bisan onsa. - -Lucio. = Ang masínao. * Isda sa sobá. - -Lucir. V. Brillar. * Paglabí, paglabáo. - -Lucrativo. = Ang mohátag sa tobo, sa ganansia, sa polós. - -Lucro. = Tobo, ganansía, polós, caposlánan. - -Lucroso. V. Lucrativo. - -Luctuoso. = Ang masolúbon ug ming̃áuon, ang tacús ng̃a pagahilácan. - -Luctuosamente. = Sa casobó, sa camíng̃ao, sa pagcabachó ug pagcaagólo. - -Lucha. = Pagdámag, pagdósmog, paggácos sa duhá ca táuo ng̃a magadúla con -magaáoay. * Pagáoay sa mg̃a mananáp. * Paglális lalis, pagtóbag tobag. - -Luchador. = Ang magaáoay sa isigcatáuo sa paggácos canía. - -Luchar. = Pagáoay sa pagcaguinácos. - -Ludibrio. = Pagpasipála, pagcatámay, pagcayóbit. - -Ludimiento. V. Fricacion. - -Ludir. V. Frotar. - -Luego. = Oña, sa taod taor, sa toon toon. * Cadón carón, dihá dihá, -carón gayód, guiláyon, sa madalí caáyo. - -Lugano. = Langgam. - -Lugar. = Lugar, ang bolotáng̃an sa bisan onsa. * Longsod, pinoyánan sa -mg̃a táuo. * Opicio, cahímtang. - -Lugareño. = Tagilóngsod, longsolánon, mulópio sa longsod. * Ang -nahatong̃ód sa mg̃a calongsódan. - -Lugarteniente. = Ilis, ang nagasalíli, ang nagaalíli sa lain, sa bisan -onsang opicio con catongdánan. - -Lugre. = Sacayán ng̃a diótay sa totólo ca talároc. - -Luisa. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Lujo. = Paggásto ng̃a guilabíhan, ng̃a labí sa casaráng̃an, sa pagcáon, sa -pagbísti, &c. - -Lujoso. = Ang magagasta caáyo sa pagcáon, sa pagbísti, &c. - -Lujuria. = Caólag, pagcaláo-ay. * Pagcalabí sa casaráng̃an sa bisan -onsa. - -Lujuriante. = Ang masámoc sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay. * Cahoy con -tanóm ng̃a malángbo, malúnhao caáyo. - -Lujuriar. = Pagbóhat sa salá sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay, pagcasta sa -mg̃a mananáp. - -Lujuriosamente. = Sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay. - -Lujurioso. V. Lujuriante. - -Lula. = Isda. - -Lumbar. = Ang nahatong̃ód sa licód, sa cosóg ug sa mg̃a payod. - -Lumbrada. = Daob ng̃a dagcó, dagcóng caláyo. - -Lumbrarada. = Idem. - -Lumbre. = Caláyo. * Siga, sugá. - -Lumbrera. = Guinicánan sa sugá, sa siga. * Táuo ng̃a hamíli, mahál ug -bilídhon, ng̃a nagatórlo sa ubán sa iang batásan ng̃a maáyo ug sa -quinaárman nia. * Alaguían sa sugá, sa mg̃a baláy. - -Luminar. = Ang arlao, ang bulan ug ang mg̃a bitóon, cay magaíoag sila ug -nasíga. - -Luminaria. = Sugá ng̃a ibótang sa mg̃a ganháan, sa mg̃a pultahán, sa mg̃a -talambóan, sa mg̃a cadalánan, &c., sa timáan sa calípay ug sa himáya. * -Ang sugá ng̃a nasíga sa canónay sa mg̃a Singbahán, sa atubáng̃an sa -Santísimo Sacramento. - -Luminoso. = Ang masíga, ang magagíla gila. - -Luna. = Bulan. * Salamín ng̃a pagatapótan sa asogue, arón pang̃anináoan. -* Salamín sa mg̃a anteojos. - -Lunacion. = Pagcadógay sa bulan cutub sa bag-ong bulan hasta sa -himatáyon nia. - -Lunar. = Alom. * Pagcapildi sa dong̃og sa táuo ng̃a nagabóhat sa bisan -onsang cadaótan, ug sa bisan onsang talamáyon. * Ang nahatong̃ód sa -bulan. - -Lunario. = Ilisípan. - -Lunático. = Táuo ng̃a nagasalí ug cabóang usáhay. - -Lunes. = Lunes: ang icadóha ca adlao sa semana, apil ang domingo. - -Luneta. = Ang salamín ng̃a diótay sa mg̃a anteojos. * Lingcoránan sa mg̃a -baláy ng̃a pagabuhátan sa dula, sa mg̃a comedia. - -Lupanar. V. Burdel. - -Lupia. = Hobág ng̃a magáhi. - -Luquete. = Inádlip sa limon, sa sooa, cun sa naranja ug sa ocban, ng̃a -ibótang sa bino arón malalím. * Gung̃i ng̃a diníhog sa asufre sa -pagdágcot sa mg̃a sugá. - -Lustracion. = Tolománon, sa canhing tiempo, sa mg̃a dioatáhan sa ilang -mg̃a paghálad, sa pagólay sa mg̃a táuo, sa mg̃a baláy ug sa mg̃a longsod. - -Lustral. = Ang tubig ng̃a guibó-bo, niádtong tiempo, sa mg̃a botang ng̃a -guipanghálad sa mg̃a dioatáhan sa ilang mg̃a dios dios. - -Lustrar. = Pagólay sa mg̃a tolománon ng̃a ang̃ay sa mg̃a dioatáhan, sa mg̃a -botang ng̃a guipacaíng̃on níla ng̃a guinatácdan sa bisan onsang cahugáoan. -* Pagpasínao sa tombága, sa mg̃a cahoy, &c. * Paglacát lacát sa mg̃a -Guinharían, sa mg̃a provincia, &c. - -Lustre. = Casínao. * Maáyong dong̃og, pagcamahál, pagcahamíli, -pagcabilídhon. - -Lustro. = Cadugáyan, pagcadúgay sa opát con sa limá ca túig. - -Lustrosamente. = Sa pagcasínao. * Sa maáyong dong̃og, sa pagcahamíli, sa -pagcamahál, sa camahálan. - -Lútea. = Langgam ng̃a diótay. - -Luteranismo. = Pagtóo ni Lutero. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a -nanagnotnót sila sa pagtolón-an ni Lutero. - -Luterano. = Ang nahatong̃ód cang Lutero, ug ang moápas sa iang -pagtolón-an. - -Luto. = Baláta. * Ang mg̃a tabil ng̃a maítom ng̃a ibótang sa baláy ng̃a -guicamátyan, sa diha pa ang minatáy. - -Luz. = Sugá. * Pagcaíoag sa húna húna. * Táuo ng̃a mang̃ialáman, ng̃a -nagatórlo sa obán sa iang quinaárman. - - - - - - - - -LL - - -LLA - -Llaga. = Samad. * Saquét sa calág. - -Llagar. = Pagsámar. - -Llama. = Siga, casíga. * Mananáp sa opát ca tíil. * Caísog, cosóg, -gahóm sa bisan onsang cailíbgon. - -Llamada. = Pagcatáoag. * Bisan onsang timáan ng̃a ibótang, arón hibalóan -ug sabóton sa lain. * Pagcatóctoc sa tambol arón omátang ang mg̃a -soldados sa bisan diin. - -Llamador. = Ang nagatáoag. * Ang táuo ng̃a may opicio sa pagpating̃ób sa -mg̃a sacop sa mg̃a cofradía, &c., sa lugar ng̃a quinahánglan ng̃a -pagatíngban nila. - -Llamamiento. V. Llamada. * Pagcahing̃álan sa mg̃a táuo ng̃a modáoat sa -cabílin sa táuo ng̃a namatáy na. * Pagcaíoag sa Dios sa cásing cásing sa -mg̃a táuo sa iang santos ng̃a pagtábang ug mg̃a gracia. - -Llamante. V. Llamador. - -Llamar. = Taoag, aohag. * Pagpaquigtábang, pagpaquiglában, -pagpang̃ilába, pagpaquigmalóoy. * Paghing̃álan. * Pagcábig, pagcáhig, -pagdála sa luyo ug sa luyo sa bisan onsa. * Pagtóctoc sa mg̃a pultahán. - -Llamarada. = Dilab, pagcadílab, diláab, pagcadiláab. * Pagcapolá ng̃a -ahat sa nauong. * Pagcatándog, pagcaláin sa húna húna ng̃a díli madúgay. - -Llamativo. = Bisan onsang calán-on ng̃a magapauháo. - -Llana. = Pothao ng̃a molomanípis ug halagpád ng̃a igabólit sa mg̃a panday -sa cota, sa apog ug sa yeso, ug icahínlo sa mg̃a bongbong, mg̃a pared, -mg̃a salog, &c. - -Llanada. = Yota ng̃a datág, sa oaláy oloógdo ug bolobóngtod. - -Llanamente. = Sa pagcaoaláy coti coti, sa pagcaháoan sa buot. * Sa -oaláy pagparáyeg ug pagcabántog. - -Llaneza. = Pagcaoaláy coti coti, pagcaháoan sa buot, sa pagcaamigos. * -Pagcacólang sa catahá ug pagtáhod. - -Llano. = Ang napátag, ang nadatág. * Táuo ng̃a oaláy coti coti, ng̃a díli -cuti cutíhan sa iang pagatúbang ug pagsoguílon, ng̃a díli palábi -labíhon. * V. Afable. * Bisti ng̃a díli mahál, ng̃a oalá pagdáyan -dayánan. * Ang maháyag, ang madayág. * Ang oaláy caoláng̃an ug -casamócan. * Táuo ng̃a somosógot, ng̃a díli dato. - -Llanta. = Calaínan sa coles. * Mg̃a pothao ng̃a igalícos ug icalíg-on sa -mg̃a rueda sa mg̃a coche, &c. - -Llanten. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Llanto. = Paghílac pagbachó, pagagólo. - -Llanura. = Pagcapátag, pagcadatág sa bisan onsa. - -Lláres. = Talicála ng̃a pothao ng̃a guibótang sa alasóhan, ug ng̃a -guitaólan sa usá ca cao-it ng̃a may tomóy ng̃a dapit sa obos, sa pagbítay -dihá sa mg̃a caoa, sa mg̃a tacho, &c. - -Llave. = Yaoe. * Icolóha, iholóso sa mg̃a torniyos. * Ang bahin sa mg̃a -posil, &c., ng̃a macacaláyo sa pagbóhi caníla. - -Llavero. = Ang táuo ng̃a magatípig ug magabáton sa mg̃a yaoe sa mg̃a cota, -sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a caban ng̃a guisórlan sa salapí, &c. * Ang -singsing, talicála, &c., ng̃a pagatohógan sa mg̃a yaoe. - - - -LLE - -Lleco. = Yota ng̃a oalá pa pagapohátan sa pagpógas ug pagtánom. - -Llegada. = Pagábot, pagtomód. - -Llegar. = Abot, anhi, tomód. * Pagdágay. * Pagsonód sonód. * Pagcóha, -pagdáng̃at sa tuyo ng̃a guipanghináot. - -Llena. = Bahá sa mg̃a sobá, bon-og. - -Llenamente. = Sa tuman. * Sa pagcadághan, sa pagcaponó. - -Llenar. = Ponó, locop. * Pagtóman sa catungdánan. - -Llenero. = Ang naponó. * Ang tuman. - -Lleno. = Idem. * Pagcadághan sa bisan onsa. * Pagcahíngpit, pagcadagcó -sa bisan onsa. - -Llenura. = Pagcadághan, cadaghánan, pagcaponó. - -Lleta. = Orlot sa mg̃a tanóm mg̃a pagagólan sa mg̃a binhi. - -Llevada. = Pagcadála, pagcahátud. - -Llevadero. = Ang masáyon antóson ug ilóbon. - -Llevador. = Ang magadála, ang magahátud. - -Llevar. = Dala, hatud. * Pagtíng̃il. - - - -LLO - -Lloíca. = Langgam. - -Llorador. = Ang muhílac, mahilácon. - -Lloraduelos. = Ang magahílac, ang magabachó, ang magaagólo sa masóbsob, -tong̃ód sa mg̃a calisód ng̃a miábot canía. - -Llorar. = Hilac, pagbachó, pagagólo. * Pagtólo, pagdalígdig sa bino, sa -tubig, &c., sa tinágsa tagsa ca tolo. - -Lloriquear. V. Gemir. - -Lloriqueo. V. Gemido. - -Lloro. = Pagcahílac, pagcabachó, pagcaagólo. - -Lloron. = Mahilácon, maghihílac, ang magahílac sa masóbsob, ang masáyon -muhílac, ang magabachó, ang magaagólo. - -Llorosamente. = Sa pagcahílac, sa hinílac, sa mahilácon ng̃a ting̃og. - -Lloroso. = Ang may timáan ng̃a nagahílac, sa pagcahílac. * Bisan onsa -ng̃a magapahílac. - -Llovediza. = Tubig sa ulan. - -Llover. = Olan. * Pagábot sa bisan cansa sa mg̃a cahágo, mg̃a calisód, -mg̃a cagolánan, &c. * Pagtólo sa mg̃a atóp. - -Llovido. = Ang mosacáy sa tinágo, sa oaláy pagtúgot sa mg̃a ponóan. - -Llovizna. = Talísic, olan ng̃a binabáye. - -Lloviznar. = Pagtalísic, pagúlan ng̃a binabáye. * Pagcatalígbos. - - - -LLU - -Llueca. V. Clueca. - -Lluvia. = Olan, pagólan, Pagcaólan. * Pagcadághan, cadaghánan sa bisan -onsa. - -Lluvioso. = Taliúlan, túig ng̃a igaúlan, tangúlan. - - - - - - - - -M - - -MA - -Maca. = Samad sa mg̃a bong̃a. * Pagcadáot sa bisan onsa. * Limbong, -bacac. - -Macana. = Hing̃aníban sa canhing tiempo sa mg̃a judíos. - -Macareno. = Táuo ng̃a parayégon sa iang pagbisti. - -Macarron. V. Fideo. * Minása sa binócboc ng̃a malíng̃in, holohatáas, -manípis, magáhi ug binohóan pagláhos. - -Macarronea. = Pagpamólong ng̃a sináctan sa mg̃a polong sa mg̃a nagacaláin -lain ng̃a mg̃a pinamólong, sa pagyóbit sa lain. - -Macarse. = Pagsógor sa pagdonót sa mg̃a bong̃a. - -Maceador. = Ang magapaló, magapacáng. - -Macear. = Pagpaló, pagpacáng. * Paglális lalis. * Pagópod, pagosáb -osáb. - -Maceracion. = Pagcahómoc. - -Macerar. = Pagpahómoc, pogbónal, pagpíso. * Pagsáquet sa laoas sa mg̃a -casáquet, sa mg̃a hampac ug sa mg̃a penitensia. - -Macerina. = Pinggan, sanggáan ng̃a may bohó sa talioála, sa pagáng̃ay, -pagbótang ug pagsolód sa socolatíhan. - -Macero. = Táuo ng̃a moóna sa mg̃a catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo, ug -magapás-an sa usá ca cahoy cahoy ng̃a sinapáoan sa salapí, ug ng̃a -guitaólan sa tomóy ng̃a dapit sa itáas sa usá ca malíng̃in. - -Maceta. = Lugar ng̃a pagatámnan ug pagapogásan sa mg̃a otan ug sa mg̃a -tanóm ng̃a bolácan. * Masetásan. * Ang polóan sa ubán ng̃a mg̃a capandáyan -sa puthao. - -Macilento. = Maníoang, malospád, malupsád. * Ang nagasobó, ang -namíng̃ao. - -Macicez. = Pagcalíbon. - -Macizamente. = Sa pagcalíbon, sa pagcalíg-on. - -Macizo. = Libon, ponó, dinásoc. * Malíg-on. - -Macolla. = Cadaghánan sa mg̃a sahá ng̃a manoróc sa usá ca liso. - -Macona. = Tagácan ng̃a oaláy coloptánan, caláptan. - -Macuca. = Cahoy cahoy ng̃a ihálas. - -Mácula. = Boling, mansa. - -Machaca. = Pacáng, paló, bonal. * Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a magabórlay -ug magaaling̃ása. - -Machacadera. = Idem hasta táuo. - -Machacador. = Ang magabónal, ang magapaló, ang magapacáng. - -Machacar. = Pacáng, paló, bonal. * Docdoc. * Pagbórlay sa isigcatáuo, -pagcóti coti, pagaling̃ása. - -Machacon. V. Machaca desde táuo. * Ang magasóguid, ang mamólong sa -maong polong ug soguílon sa masóbsob, sa canónay. - -Machada. = Panóng sa mg̃a canding ng̃a laqui. * Polong ng̃a binóang. - -Machear. = Paglíoat sa mg̃a mananáp sa daghánan ng̃a mg̃a laqui, ug sa -diótay ng̃a mg̃a baye. - -Machetazo. = Pagpócpoc, pagsóntoc, pagbónal sa machete. - -Machete. = Sondang ng̃a dagcóan. - -Machihembrar. = Pagsúmpay sa mg̃a cahoy, sa pagáng̃ay ug pagsolód sa -mecha, sa tomóy sa usá, sa bohó, sa camal sa usá. - -Macho. = Laláqui, laqui. * Ang anac sa cabayo ug sa borrico ng̃a baye. * -Halígueng cotá ng̃a calig-ónan sa atóp ug sa mg̃a cota, mg̃a pared. * -Cao-it sab-it ng̃a mocóyot ug isolód sa cao-ítan, sa sahítan. * Cohoy ug -sa bisan onsa ng̃a bolotáng̃an sa landásan sa mg̃a mananálsal. * Bacbac, -paló, pacáng. * Ang malíg-on. * Ang macacosóg, ang cosgon. - -Machon. = Halígueng cota ng̃a macalíg-on ug macapogóng sa mg̃a cota ug sa -mg̃a pared. - -Machorra. = Babáye con baye ng̃a langday, ng̃a díli muánac. - -Machucadura. = Pagcadócmoc, pagcadócdoc. - -Machucamiento. = Idem. - -Machucar. = Docdoc, dogmoc. - -Machucho. = Boótan. * Tolotigúlang. - -Madama. V. Señora. - -Madamisela. = Babáye ng̃a báta pa, ng̃a mahagúgma sa mg̃a pagdáyan sa mg̃a -bisti, ug ng̃a magapacaseñora. - -Madeja. = Palós. * Táuo ng̃a malóya, ng̃a oaláy cosóg. - -Madera. = Cahoy. - -Maderada. = Cadaghánan sa mg̃a cahoy. - -Maderaje. = Cadaghánan sa mg̃a tigcáhoy sa mg̃a baláy, sa mg̃a Singbahán, -&c. - -Maderámen. = Idem. - -Maderería. = Lugar ng̃a pagatigóman ug pagabaligyáan sa mg̃a cahoy. - -Maderero. = Ang magapatigáyon, ang mopálit ug magabalígya sa mg̃a cahoy. -* Panday sa cahoy. - -Maderista. = Idem. - -Madero. = Cahoy ng̃a hatáas. - -Madrastra. = Inaína. * Bisan onsa ng̃a macadáot, macalisód. * Ang -bilanggóan, ang presóhan. - -Madraza. = Ang inahán ng̃a magapaságad sa iang mg̃a ánac, ng̃a mohátag -caníla sa dagcóng pagparáyeg. - -Madre. = Inahán, ang babáye ug ang baye ng̃a nagaánac. * Polong ng̃a ióna -sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a binócot, sa mg̃a monja. * Sinógdan, guinicánan sa -bisan onsa. * Pagoáncan. * Balaháan sa mg̃a sobá. - -Madrecica. = Pagoáncan sa mg̃a langgam. - -Madreclavo. = Clavo ng̃a panácot ng̃a nadúgay ug duhá ca túig sa cahoy. - -Madreperla. = Tooay, tipay. - -Madrépora. = Bató sa dagat ng̃a ponó sa mg̃a bohóng diótay sa dagoay sa -bitóon. - -Madreselva. = Tanóm, balágon ng̃a bulácan. - -Madrigado. = Mananáp ng̃a naamahán na. * Táuo ng̃a batid, malaláng̃on. - -Madriguera. = Lang̃ob ng̃a pinoyánan sa mg̃a conejo ug sa obán ng̃a mg̃a -mananáp. * Lugar ng̃a pagadángpan sa mg̃a táuo sa daótan ng̃a batásan. - -Madrila. = Isda. - -Madrillera. = Casangcápan, capandáyan sa pagpanágat sa mg̃a isdang -diótay. - -Madrina. = Ináon, ang magacódcod con magacógos sa mg̃a báta sa pagbóñag -ug pagfirma caníla, ug ang moobán sa pagcatestigos sa babáye ng̃a -mamíño. - -Madroño. = Cahoy. - -Madrugada. = Cabontágon, cabontágan, caarláuon, pagcaaláman daman. * -Pagcabáng̃on sa buntag caáyo, sa caarláuon. - -Madrugon. = Pagcabáng̃on sa cabontágon uyámot, pagpang̃arláuon. - -Maduracion. = Pagcahínog. - -Maduradero. = Lugar ng̃a pagahinógan sa mg̃a bong̃a. - -Madurador. = Ang magapahínog. - -Maduramente. = Sa pagcahínog. * Sa maáyo ug mahínay ng̃a paghúna húna, -sa maáyong salabótan. - -Madurante. V. Madurador. - -Madurar. = Hinog. * Pagpahómoc sa mg̃a hubág. * Pagándam sa mg̃a -quinahánglan sa pagdáng̃at sa guipanghináot. * Pagtóbo sa edad ug sa -boot. - -Madurativo. = Ang may gahóm sa pagpahínog. * Sa pagpahómoc sa mg̃a -hobág. * Bisan onsa ng̃a pagagamíton arón mamahómoc ug macábig ang díli -buot mutúgot sa guipang̃áyo canía. - -Madurez. = Pagcahínog sa mg̃a bong̃a. * Ang búot ug salabótan sa mg̃a táuo -sa iang mg̃a buhat. - -Maduro. = Hinog. * Mahómoc. * Boótan, táuo ng̃a may salabótan. - -Maestra. = Babáyeng magtotóon. * Ang asáoa sa bisan cansang magtotóon -con panday sa mg̃a opicio. - -Maestranza. = Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a caballero ng̃a nanagtóon ug -nanaghópot sa mg̃a cabayo. * Cadaghánan sa mg̃a panday ng̃a nanagáyo sa -mang̃a sacayán ug sa ilang casangcápan, sa lugar ng̃a guing̃álan ug -arsenal. - -Maestrazgo. = Opicio con pagcahímtang sa mg̃a ponóan sa mg̃a caparían ng̃a -may mg̃a sacop ng̃a guing̃álan ug militares. * Icadóha ca magbolóot, ang -táuo ng̃a sonód sa capitan sa pagsógo ug pagbóot sa mg̃a sacayán. - -Maestre. = Ponóan sa mg̃a Caparían ng̃a sinoldado, ng̃a may mg̃a sacop ng̃a -militares. - -Maestresala. = Ang nagabótang sa can-on sa lamesa ng̃a calán-an sa iang -agálon, ug ang nagapáhat sa maong mg̃a calán-on sa mg̃a dinápit. - -Maestrescuela. = Cahímtang, opicio sa usá ca Padreng canónigo sa mg̃a -Catedral. - -Maestría. = Quinaárman sa pagtóon sa bisan onsa. * Cahímtang sa -pagcamaestro sa mg̃a caparían. - -Maestril. = Ang bohó sa mg̃a orlan sa mg̃a putiócan. - -Maestro. = Magtotóon, ang magatórlo, magatóon sa obán. * Ang maálam. * -Ang quinaarmánon, ang mang̃ialáman. - -Maganto. = Salaquítan, masaquéton. * V. Macilento. - -Magarza. = Tanóm. - -Magia. = Quinaárman ng̃a nagatórlo sa pagbóhat sa mg̃a buhat ng̃a -cating̃aláhan. - -Mágica. = Idem. - -Mágico. = Ang maálam magbóhat sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan ug -hibólng̃an. - -Magin. = Húna húna. - -Magisterio. = Pagcabóot, pagcahópot sa magtotóon sa iang tinón-an. * -Ang ng̃alan sa pagcamaestro sa bisan cansa. * Pagpamólong ng̃a palábi -labíhon, arón pagaíngnon sa obán ng̃a quinaarmánon ang mamólong. - -Magistrado. = Ponóan, hocom, opicio, cahímtang sa pagcahócom. * -Hocmánan. - -Magistral. = Ang nahatong̃ód sa magtotóon. * Opicio sa usá ca Padreng -canónigo sa mg̃a Catedral, ug ang maong Padre. - -Magistralmente. = Sa pagcaálam, sa quinaárman, sa pagcatúman caáyo. - -Magistratura. = Opicio, cahímtang sa hocom ug ang tiempo ng̃a -pagadugáyan sa opicio. - -Magnánimamente. = Sa dagcóng cásing cásing, sa pagcaáyo oyámot, sa -tuman caáyo. - -Magnanimidad. = Pagcadagcó sa boot, sa casing casing. - -Magnánimo. = Táuo ng̃a casing casíng̃an, sa dagcóng buot. - -Magnate. = Táuo ng̃a mahál, hamíli ug bilírhon. - -Magnesia. = Yota ng̃a maputí caáyo, ng̃a macóha sa lalog sa asín sa -higuerra, ng̃a ipulurga. - -Magnético. = Ang nahatong̃ód sa batóng baláni. * Ang may gahóm sa -pagcábig ug pagcáhig sa bisan onsa. - -Magnetismo. = Ang gahóm sa pagcábig ug pagcáhig sa batóng baláni. - -Magnetizar. = Pagpaámbit sa pothao sa gahóm sa pagcábig ug pagcáhig, sa -pagdíhog niána sa batóng baláni. - -Magníficamente. = Sa pagcadináto, sa pagcamahál, sa pagcaáyo uyámot. - -Magnificar. = Pagdáyao, pagdáyeg, pagológ. - -Magníficat. = Pagcánta ng̃a guigáma ni María Santísima sa pagduáo nia sa -iang igágao ng̃a si Sta. Isabel. - -Magnificencia. = Pagcalólot sa paggásto ug dagcó. * Pagcabántog, -pagparáyeg. - -Magnífico. = Mahál uyámot, bantógon caáyo. - -Magnitud. = Pagcadagcó sa bisan onsa. * Camahálan. - -Magno. = Dagcó, dagcóan. - -Mago. = Quinaarmánon sa magia. - -Magra. = Hioa sa paa sa baboy. - -Magro. = Maníoang, ang colang sa tamboc. - -Maguillo. = Cahoy ng̃a ihálas. - -Magujo. = Capandáyan sa puthao ng̃a balicó, ng̃a igacúhit sa solót sa mg̃a -costuras sa mg̃a papán sa mg̃a sacayán. - -Magulladura. = Pagcapíslat sa bisan onsang bahin sa laoas, cay -hinglugpítan, cay hingpácng̃an, &c. - -Magullamiento. = Idem. - -Magullar. = Pislat, pislit. - -Mahometano. = Ang maganonót sa Pagtóo ni Mahoma, sa pagcamoros. - -Mahometismo. = Ang Pagtóo ni Mahoma, catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a -nahasácop sa pagtolón-an ni Mahoma. - -Mahon. = Panápton sa gapas. - -Mahona. = Sacayán sa mg̃a turco. - -Maitinante. = Ang may batásan ug maánad sa pagátang ug pagtámbong sa -maitines. * Ang Padre ng̃a may catungdánan sa pagtámbong sa maitines. - -Maitines. = Ang nahaúnang pang̃adyéon ng̃a catungdánan sa mg̃a Padre, sa -adlao arlao ng̃atanán. - -Maíz. = Maís. - -Maizal. = Ang yota ng̃a pinogásan sa maís, maisán. - -Majada. = Lugar ng̃a pagadángpan sa gabíy sa mg̃a hayópan ug sa mg̃a -baquero. - -Majadal. = Yota ng̃a pinogásan con guitámnan, ng̃a guimpóy-an ng̃a daan sa -mg̃a hayúpan. - -Majadear. = Pagdang̃óp sa mg̃a hayúpan, sa gabíy, sa bisan diin. - -Majadería. = Polong con bohat ng̃a binóang, ng̃a díli macaígo, ng̃a oalá -paobánan sa salabótan. - -Majadero. = Táuo ng̃a mamólong ug magabóhat sa oaláy salabótan, sa -pagcabinóang, sa oaláy caboótan ug maáyong húna húna. - -Majador. = Ang magadócdoc, ang magadógmoc. - -Majagranzas. = Táuo ng̃a oalá quinaárman, hong̃og. - -Majano. = Tapoc sa mg̃a bató ng̃a guinatápoc sa mg̃a baol, con sa mg̃a -pagasogátan sa mg̃a cadalánan. - -Majar. = Docdoc, so-so, dogmóc. * Pagbórlay, pagaling̃ása sa bisan cansa -ng̃a táuo sa iang isigcaíng̃on. - -Majestad. = Pagcahalángdon, pagcaámbong. * Pagcabántog sa pagbóhat sa -bisan onsa. * Polong ng̃a macaígo lamang sa Dios: carón tiempóha -guipahanong̃ód opód sa mg̃a hari. - -Majestuosamente. = Sa pagcahalángdon, sa pagcaámbong sa pagcalígdong. - -Majestuosidad. = Pagcahalángdong, pagcaámbong, pagcalígdong. - -Majestuoso. = Maámbong, halángdon, malígdong. - -Majo. = Táuo ng̃a parayégon, ng̃a magapacadagcó sa iang pagbísti, sa iang -pagpamólong, sa iang pagatúbang ug mg̃a paglíhoc. - -Majuela. = Bong̃a sa majuelo. - -Majuelo. = Cahoy ng̃a mobong̃a sa mg̃a majuela. * Yota ng̃a bag-ong -guitámnan sa mg̃a paras. - -Mal. = Cadáot, cadaótan, icadáot. * Saquét, casaquét. - -Mala. = Sorlánan sa mg̃a solat ng̃a ipadála sa mg̃a longsod. - -Malacostumbrado. = Ang may batásan ng̃a daótan, ang guibatasánan ug -naánad sa díli maáyo. - -Malagueta. = Bong̃a sa América. - -Malamente. = Sa pagcadaótan, sa díli matárong, sa pagcang̃íl-ad. - -Malandanza. = Daótan ng̃a palad. - -Malandrin. = Táuo ng̃a daótan, sa malágsot ng̃a batásan, tampalásan. - -Malaquita. = Bató ng̃a verde ug binórcan. - -Malavenido. = Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a malisód moáng̃ay sa isigcatáuo. - -Malaventura. = Palad ng̃a daótan, calisód, cagóol. - -Malaventurado. = Táuo ng̃a oaláy palar, ang guicalísdan, aláot. - -Malaventuranza. V. Malaventura. - -Malbaratar. = Pagbalígya sa bisan onsa sa obos ng̃a bali. - -Malcasar. = Pagpatigáyon sa mg̃a tigúlang arón mamíño ang mg̃a anac, sa -oalá pagatágdon ang mg̃a quinahánglan arón mahamótang sa maáyong -pagtiáyon, sa pagcamíño ng̃a paláran. - -Malcaso. = Pagcabórhi, bohat ng̃a daótan, malágsot, pagcatampalásan. - -Malcocinado. = Mg̃a tináe ug ng̃atanán ng̃a solód sa tian sa mg̃a hayópan -ng̃a guipatáy, ug ang lugar ng̃a pagabaligyáan niána. - -Malcomido. = Ang mocáon sa diótay ng̃a calán-on. - -Malcontento. = Ang nagasobó, ang namíng̃ao. * Condátan, mang̃ogobót sa -isigcaíng̃on. - -Malcorage. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Malcriado. = Anac ng̃a parayégon caáyo, ng̃a coláng̃an sa pagtórlo ug -pagtóon, ng̃a oalá pagahóptan ug maáyo, ug ing̃on sa ang̃ay, sa iang mg̃a -tigúlang. - -Maldad. = Cadaótan, pagcadáot, bohat ng̃a contra sa catarúng̃an. - -Maldecidor. = Ang nagalíbac libac sa lain. - -Maldecir. = Pagtónglo, paglíbac libac. - -Maldiciente. = Tigtónglo, ang manónglo. - -Maldicion. = Tonglo, guimlo. * Pagpanghináot sa bisan onsang cadáot sa -isigcatáuo. - -Maldita. = Ang dila. - -Maldito. = Daótan, mang̃íl-ad, tampalásan, sa malágsot ng̃a batásan. * -Ang pinilían, ang guihócman sa Dios sa casaquétan sa impierno. - -Maleable. = Bisan onsa ng̃a pagaboháton sa tombága, sa salapí, &c., ng̃a -binácbac. - -Maleante. = Ang magahópot sa lain sa pagbóhat sa mg̃a bóhat ng̃a daótan. -* Tigyóbit, tampalásan. - -Malear. = Pagdáot sa bisan onsa. - -Malecon. = Taytáy tuláy ng̃a libon, cotang malíg-on ug mabága sa mg̃a -baybáyon sa dagat con sa sobá, ng̃a icapogóng sa mg̃a bahá ug mg̃a balod. - -Maledicencia. = Paglíbac libac. - -Maleficencia. = Pagbatásan, pagcaánad sa pagdáot. - -Maléfico. = Ang magadáot sa lain sa mg̃a buhat ng̃a ang̃ay sa mg̃a balbal, -sa mg̃a hoclog, sa mg̃a lomáyan. - -Malestar. = Pagcabótang ng̃a daótan. - -Maleta. = Poyo poyo, pontél, sorlánan sa panit ng̃a pagasórlan sa -panápton sa magalacát. * Babáyeng bigáon ng̃a guidála dala sa bisan -cansa sa pagábang canía ug sa pagtípig sa poiós. - -Maletero. = Ang nagabóhat sa mg̃a maleta. - -Malevolencia. = Domót, daótan ng̃a pagbóot. - -Malévolo. = Ang nahagógma magdáot sa isigcatáuo. - -Maleza. = Bongláyon sa mg̃a cabalánan. * Mg̃a casagbótan ng̃a masónson, -mabános. - -Malgastar. = Pagósic sa salapí, sa puhónan. - -Malhablado. = Tampalásan ng̃a oaláy caólao, pagtáhor ug catahá sa iang -pagpamólong, sa iang soguílon, sa iang solte. - -Malhecho. = Buhat ng̃a daótan, mang̃íl-ad. * Táuo sa malágsot ng̃a laoas, -ng̃a díli ang̃áyan, boctóton, piáng, pongcol, &c. - -Malhechor. = Saláan. * Ang magabúhat sa bisan onsang saláa. - -Malherir. = Pagsámar sa samad ng̃a mamalátyon. - -Malhumorado. = Solosalaquétan. * Ang nabaláca, ang guicabog-átan sa -boot, ang guihaítan sa gaoi, ang nagasobó. - -Malicia. = Cadáot, cadaótan, caíbog, pagcabóyoc sa pagbóhat sa mg̃a -bohat ng̃a daótan ug ng̃a guinadíli sa batásan ng̃a maáyo. * Catáhap. - -Maliciar. = Pagtáhap. - -Maliciosamente. = Sa catáhap, sa catahápan, sa may catáhap. - -Malicioso. = Matahápon. * Ang tacós ng̃a pagacatahápan. - -Malignamente. = Sa daótan ng̃a húna húna. - -Malignante. = Ang magadáot. - -Malignar. = Pagdáot. - -Malignidad. = Pagcasáyon sa húna húna, sa cásing cásing, sa pagbóhat sa -mg̃a buhat ng̃a daútan. * Ang macadáot sa bisan onsa. - -Maligno. = Ang mahagógma magdáot. * Ang daútan, malágsot. - -Malilla. = Sogál sa baraja. - -Malintencionado. = Ang may daótan ng̃a húna húna. - -Malmandado. = Soquíhan, masinocólon, ang díli boot magsógot ug maáyo. - -Malmirado. = Ang colang sa pagábi abi, ang díli maábi abíhon. - -Malo. = Daótan, malágsot, mang̃íl-ad, maláo-ay. * Ang macadáot sa -quinabúhi. * Táuo sa daótan ng̃a batásan, sa mang̃íl-ad ng̃a quinabúhi, -tampalásan, mapíntas, mabáng̃is. - -Malograr. = Díli pagpolós sa bisan onsa. * Díli pagdáng̃at, pagcóha sa -guipanghináot. - -Malparado. = Ang guiábtan sa bisan onsa ng̃a icadáot sa quinabóhi, sa -mg̃a hayúpan, sa pohónan, &c. - -Malparida. = Babáye ng̃a guicacoháan, guicaapásan ng̃a bag-o. - -Malparir. = Pagápas, pagcóha sa báta sa tian sa inahán. - -Malparto. = Pagcaápas, pagcacóha, pagtáctac sa báta con sa anac sa -mananáp, sa tian sa inahán. - -Malquerencia. = Domót, daótan ng̃a boot. - -Malquistar. = Pagpatigáyon arón magaáoay ang mg̃a táuo. * Paghópo, -pagágda, pagsámbag sa mg̃a táuo arón masigáoay, arón magacaáoay sila. - -Malquisto. = Ang nagaáoay sa lain. - -Malrotar. = Pagósic sa salapí, sa puhónan. - -Malsano. = Ang magadáot sa quinabúhi, ang macasaquét. * Táuo ng̃a -salaquétan, masaquéton. - -Malsin. = Ang magalíbac libac sa isigcatáuo. - -Malsufrido. = Ang díli maálam magántos, magílob. - -Maltraer. = Pagdáot. - -Maltratamiento. = Pagcadáot. - -Maltratar. = Pagdáot sa bisan cansa sa polong con sa buhat. - -Maltrato. V. Maltratamiento. - -Maltrecho. = Ang guidáot. - -Malva. = Tanóm, dalópang. - -Malvabisco. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Malvadamente. = Sa pagcadaótan, sa daótan ng̃a húna húna ug cásing -cásing, sa pagcaoaláy cataróng̃an. - -Malvado. = Daótan uyámot, mang̃íl-ad, mabáng̃is. - -Malversacion. = Pagcaósic. - -Malversador. = Maosícon. - -Malversar. = Osic. - -Malvís. = Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa dalansíang. - -Malvíz. = Idem. - -Malla. = Matá, bohó sa mg̃a anod, mg̃a layá, &c. - -Mamá. = Polong ng̃a igahing̃álan ug igatáoag sa mg̃a báta ug sa obán pang -mg̃a táuo sa ilang mg̃a inahán. - -Mamacallos. = Táuo ng̃a cabós, ng̃a oaláy polós sa bisan onsa. - -Mamada. = Cadogáyan sa pagsóso sa mg̃a báta. - -Mamadera. = Capandáyan sa salamín sa pagcóha sa gatas sa mg̃a soso sa -mg̃a babáye. - -Mamador. = Ang magasóso. - -Mamente. = Idem. - -Mamar. = Pagsóso, pagyópyop sa gatas sa mg̃a soso. * Pagcáon sa -pagcaólit, sa mabáscog. * Paglámoy. - -Mamarrachada. = Bohat ng̃a díli macaígo sa tuyo. - -Mamarracho. = Laráoan ng̃a díli maáyo, dayan dayan con piníntal ng̃a -malágsot. - -Mamay. = Cahoy sa América. - -Mamila. = Soso sa mg̃a babáye ug sa mang̃a baye, gaoas ang atng̃al. - -Mamola. = Pagcóbot sa solang sa isicaíng̃on, con pagbótang sa camót sa -ilálom sa maong solang, sa pagálam alam con sa pagyúbit canía. - -Mamon. = Ang magasóso. * Ang nadúgay caáyo sa pagsóso, ug labí sa -isigcaíng̃on. - -Mamoso. = Ang báta con mananáp ng̃a magasóso ug maáyo. - -Mampara. = Tolotábil ng̃a ibótang sa atubáng̃an sa mg̃a pultahán. - -Mamotreto. = Libro ng̃a pagasolátan sa bisan onsa ng̃a may quinahánglan -ng̃a pagahusáyon, arón díli hicalímtan. - -Mamparo. = Bongbong sa mg̃a sacayán, sa pagláin lain sa mg̃a camaróte, -mg̃a pensa, &c. - -Mampostear. = Paggáma sa mg̃a buhat sa bató. - -Mampostería. = Bisang onsang buhat sa mg̃a bató ug sa apog. * Opicio sa -pagbóhat sa mg̃a cota, mg̃a Singbahán, &c. - -Mampostero. = Ang magabóhat sa mg̃a bohat sa bató ug sa apog. - -Mampuesto. = Ang hilimóon sa mg̃a bohat sa bató ug sa apog. - -Mamujar. = Pagbálic balic sa pagsóso, pagsóso sa oaláy gogma, sa oaláy -ganas, sa tiao lamang. - -Mamullar. = Pagcáon ug pagósap sa pagbótang sa nauong ug sa bába -maíng̃on sa magasóso. * Pagyóng̃it, pagpamólong sa díli maáyong -pagcasángpot. - -Maná. = Cating̃aláhan ng̃a yamog ng̃a guipacáon sa Dios sa mg̃a israelitas -sa caming̃áoan. * Tagoc sa usá ca cahoy sa Sicilia, ug maáyo ng̃a -ipulurga. - -Manada. = Panón sa mg̃a hayópan ug mg̃a mananáp. * Bináng̃an sa dagámi, -&c., ng̃a arang sacpon sa usá ca camót. - -Manadero. = Ang motobór. * Baquero ca usá ca panón sa mg̃a hayópan. - -Manante. = Idem hasta baquero. - -Manantial. = Tobóran, guinicánan sa mg̃a tubig. * Sinógdan sa bisan -onsa. - -Manar. = Pagtobór. * Pagsonód, pagguícan sa usá ca butang sa lain ng̃a -butang. * Pagdághan sa bisan onsa. - -Mancamiento. = Pagcacúlang, pagcaoalá sa bisan onsa. - -Mancar. = Pagpiáng, paglisá. - -Manceba. = Sandil, camaáyo. - -Mancebo. = Laláqui sa diótay ng̃a edad, olitáuo. * Ang magabóhat tong̃ód -sa sohol sa obán ng̃a mg̃a opicio. - -Mancer. = Anac sa babáyeng bigáon. - -Mancera. V. Esteva. - -Mancilla. V. Mancha. - -Mancipar. = Pagbihag, pagolípon. - -Manco. = Piáng, pongcol. * Ang coláng̃an sa bisan onsa. - -Mancomun (de). = Sa pagcahiósa sa duruhá con capin ba ca táuo. - -Mancomunadamente. = Sa paghiósa, sa pagcasábot. - -Mancomunar. = Paghiósa sa bisan onsa. - -Mancomunidad. = Pagcahiúsa. - -Mancha. = Boling, mansa. - -Manchado. = Bulíng̃on, ang may boling, binóling. - -Manchar. = Pagbóling, paghúgao. * Pagdáot sa dong̃og sa isigcaíng̃on. - -Manchon. = Tolotagídyot sa yota ng̃a guibalánan, ng̃a guitórcan sa humáy, -sa maís, &c., sa pagcasónson, sa pagcabános. - -Manda. = Saar, pagsáad. * Ang hatag ng̃a guibílin, sa nagabúhat sa -testamento, sa lain. - -Mandadero. = Sinógo, sologóon. - -Mandado. = Sogo, pagbóot. - -Mandamiento. = Idem: ang tagsa sa mg̃a napólo ca sogo sa Dios ug sa -lilíma sa santa Iglesia. * Ang limá ca torlo sa camót con mang̃áon ang -mg̃a táuo sa oaláy cuchara ug tenedor. - -Mandante. = Ang magasúgo, ang magabúot. - -Mandar. = Pagsógo, pagbúot. * Paghópot, pagalíma, pagbáton. * Pagbílin -sa bisan cansa sa usá ca bahin sa cabílin, sa testamento. - -Mandarin. = Ang magabóot, ang magholópot, ang magasógo sa usá ca -provincia sa mg̃a insic. - -Mandarria. = Paló, bacbac, pagcáng ng̃a pagagamíton sa mg̃a táuo ng̃a -managsolót sa mg̃a sacayán. - -Mandatario. = Ang nahilábot sa bisan onsa cay guisógo sia sa lain. - -Mandato. V. Mandado. * Tolománon sa santa Iglesia, ng̃a pagasomáyon sa -Jueves santo, sa paghúgas sa mg̃a ponóan sa mg̃a tiil sa napólo ug duha -ca táuo, sa pagdúmdum sa guibóhat ni Jesucristo sa iang mg̃a guintón-an, -sa gabíy sa pagpanihápon caníla. - -Mandil. = Panápton ng̃a ibótang sa mg̃a táuo dapit sa atubáng̃an, ug -tinácgos sa haoac, arón díli mamahúgao ug mabóling ang bisti nila. - -Mandilada. = Catilíngban sa mg̃a táuo sa daótan ug mang̃íl-ad ng̃a -batásan. - -Mandilandin. = Sologóon sa mg̃a babáyeng sa cadaghánan, bigáon. - -Mandilar. = Pagpáhid sa laoas sa cabayo sa usá ca panápton. - -Mandilon. = Táuo ng̃a taláuan, sa diótay ng̃a cásing cásing. - -Mando. = Pagsógo, pagbóot sa mg̃a ponóan sa ilang mg̃a guinsacópan. - -Mandoble. = Pagbónal, pagtígbas, &c., sa pagcápot sa bonal, sa espada, -&c., sa dohá ca camót. * Pagcasabá, pagsáoay ng̃a maháit. - -Mandon. = Ang magasúgo ug labí sa casaráng̃an, ang magapalabí sa -pagbóot. - -Mandrachero. = Ang magabáton sa mg̃a pagsogál sa baraja sa iang baláy. - -Mandracho. = Baláy ng̃a pagasogálan sa baraja. - -Mandrágora. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Mandria. = Táuo ng̃a oaláy polós sa bisan onsa, taláoan. * Coliró, -hong̃og, boang. - -Mandril. = Amó ng̃a maísog caáyo. - -Manducacion. = Pagcacáon. - -Manducar. = Pagcáon. - -Manecica, lla, ta. = Cao-it sa tombága, sa salapí, &c., ng̃a icalíg-on -sa mang̃a sapao sa mg̃a libro, &c. * Timáan sa dagoay sa camót ng̃a -ibótang usáhay sa mg̃a sulat sa mg̃a libro, sa pagtimáan sa bisan onsa. * -Ang pothao ng̃a magatórlo sa mg̃a horas, sa mg̃a horásan. - -Manejable. = Ang masáyon pagagamíton, pagahóptan, pagabatónan ug -pagaalimáhan. - -Manejar. = Pagcápot, pagcóbot, pagcóyot, pagcóbil, paghícap. * -Pagbáton, paghópot. * Paglíhoc sa bahin sa laoas ng̃a napiáng, nabácol -ng̃a daan. - -Manejo. = Pagpatigáyon. * Pagcahópot, pagcabáton. - -Manera. = Caogalíng̃on ng̃a pagbóhat sa bisan onsa. * Pagcaatóbang, -pagpamólong, &c., ng̃a caogalíng̃on sa tagsa ca táuo. * Ang si-si, ang -qui-si sa mg̃a saya, sa mg̃a calsones, &c., ng̃a pagasorlánan sa mg̃a -camót. - -Mánes. = Mg̃a dios dios sa mg̃a dioatáhan, ng̃a guipacaíng̃on nila ng̃a -nanagbántay sa mg̃a impierno, ug ng̃a nanagpaólay sa mg̃a calág. - -Manfla. V. Manceba. - -Manflota. = Baláy ng̃a guimpóy-an sa mg̃a bigáon. - -Manflotesco. = Ang muádto sa masóbsob sa mg̃a baláy ng̃a pinoyánan sa mg̃a -babáyeng bigáon. - -Manga. = Manggas, bocton, boctónan. * Ang bisti sa mg̃a crus ng̃a hatáas -ug sa mg̃a siriales sa Singbahán. * Saláhan sa tubig, sa bino, &c. * -Buháoe. * Bong̃a. - -Manglar. = Catónggan. - -Mangle. = Cahoy sa catónggan, tong̃og. - -Mango. = Polóan. * Togdánan. * Patoc. - -Mangonear. = Paglíbod libor, pagsóroy sa oaláy buhat. * Paghilábot sa -bisan cansa, sa díli iang catongdánan. - -Mangorrero. = Bisan onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a oaláy polós. * Cuchillo -ng̃a may polóan. - -Mangorta. = Mananáp sa opat ca tiil. - -Mangote. = Manggas ng̃a halagpád ug hatáas. - -Manguera. = Polopúntel ng̃a hatáas, sa panápton ng̃a mabága, ng̃a maíng̃on -sa dagoay sa saláhan sa tubig, bino, &c., apan binohóan sa luyo ug sa -luyo, sa isigcadáplin, sa paglímas sa mg̃a sacayán ug sa pagsolód sa -hang̃in sa bodega. - -Manguito. = Polopúntel ng̃a maíng̃on sa dagoay sa manggas ng̃a binohóan sa -isigcatomóy, sa pagsolód sa mg̃a camót sa tagsa tagsa ca tomóy, sa -tiempo sa tugnao. * Manggas ng̃a haíctin, ng̃a guibísti sa mg̃a señora -cutub sa popólan hasta sa sico. - -Manía. = Pagcabóang, cabóang. * Caogalíng̃on ng̃a gaoi ng̃a molomalágsot. -* Huna húna ng̃a caogalíng̃on ng̃a díli macaígo caáyo. - -Maniatar. = Paggápus. - -Maniático. = Boang, usáhay. - -Manicorto. = Hicáoan, ang díli mahagógma caáyo maghátag. - -Manida. = Dalángpan sa bisan cansa. - -Manido. = Ang natágo, ang nahóbong. - -Manifestacion. = Pagcaháyag, pagcadayág, pagcaásoy, pagcasáyor. - -Manifestador. = Ang magapaháyag, ang magapadayág, ang magaásoy. - -Manifestar. = Asoy, sayod, hayag, dayág. * Pagpahibaló, pagsóguir. - -Manifiestamente. = Sa pagcadayág, sa pagcasáyod, sa pagcaoaláy duha -duha. - -Manifiesto. = Dayág, hayag, ang nasáyor, naásoy ug maáyo, ang natúod, -ang oaláy duha duha. * Casayóran. - -Manija. = Coloptánan sa mg̃a capandáyan. * Bacólong, singsing sa -tombága, sa pothao, &c., sa pagpalígon sa bisan onsa. - -Minilargo. = Ang may mg̃a camót ng̃a hatáas. - -Manilla. = Bucála. * Singsing ng̃a pothao ng̃a icagápos sa mg̃a táuo, sa -ilang mang̃a camót. - -Miniobra. = Bisan onsang bohat ng̃a pagaboháton. * Mg̃a paglíhoc ug -pagtúyoc tuyoc sa mg̃a soldados * Quinaárman sa paghúpot sa mg̃a sacayán, -tong̃ód sa maáyong pagpatigáyon sa timon, sa mg̃a layág, &c. * Cadaghánan -sa mg̃a casangcápan sa mg̃a sacayán. - -Maniobrar. = Pagbóhat sa mg̃a camót. * Pagpatigáyon ug pagpang̃íta sa mg̃a -quinahánglan ng̃a icacóha ug icadáng̃at sa bisan onsa. * Pagpalíhoc sa -mg̃a sacayán tong̃ód sa maáyong paghópot sa timon, sa bansálan, sa mg̃a -layág, &c. * Pagbóhat sa mg̃a soldados sa ilang mang̃a paglíhoc, mg̃a -paglacát, mg̃a pagtóyoc túyoc, sa guitaláyan nila, &c. - -Maniobrista. = Ang maálam sa paghópot ug pagbáton sa mg̃a sacayán ug sa -mg̃a soldados. - -Manipulante. = Ang mahilábot sa bisan onsa. - -Manipular. = Paghilábot sa bisan onsa. - -Manípulo. = Bisti sa mg̃a Padre sa pagtúman nila sa ilang mg̃a -catungdánan sa pagcapadre, sa pagmisa: mao sa dagoay sa estola, apan -hamóbo, ug isáblay sa boton sa oála, sa ibábao sa manggas sa alba. - -Manir. = Pagpahómoc sa carne ug sa isda, sa pagtípig niána sa usá ca -arlao con capin ba. - -Maniroto. = Táuo ng̃a malólot ug dagcó, maosícon. - -Manivacío. = Ang táuo ng̃a oaláy dala sa iang mang̃a camót. - -Manjar. = Calán-on. * Caling̃áoan ng̃a macalípat sa húna húna. - -Mano. = Camót. * Tiil sa pang̃onáhan sa mg̃a mananáp. * Ang pothao, &c., -ng̃a nagatórlo sa mg̃a horas sa mg̃a horásan. * Idolócdoc, idológmoc sa -bisan onsa. * Tagsa ca pagágui sa pintal sa bisan onsa. * Caloháan ug -limá ca pliegos ng̃a papel. * Gahóm sa pagsógo ug pagbóot. * Ang nahaóna -sa mg̃a táuo ng̃a nanagsogál, ang nagasogál pagóna. - -Manobrero. = Ang magabántay sa paghípos sa mang̃a cahugáoan. - -Manojo. = Baat, bináng̃an sa bisan onsa ng̃a icasácop sa comót. - -Manosear. = Pagcúbil, paghícap sa macadághan sa bisan onsa. - -Manoseo. = Pagcacóbil, pagcahícap sa bisan onsa. - -Manotada. = Sagpá, tagpa. * Pocpoc ng̃a guipócpoc sa camót. - -Manotear. = Pagpócpoc, pagdápi, pagdolápi sa camót. * Paglíhoc, -pagcolocómpas sa mg̃a camót, sa pagsólte ug sa pagásoy sa anáa sa húna -húna. - -Manoteo. = Pagcapócpoc, pagcadápi, pagcolocómpas sa mg̃a camót. - -Manquear. = Pagpaquíta sa bisan cansa sa iang pagcapiáng, pagcapóngcol. - -Manquedad. = Piáng, capóngcol. * Pagcalisá sa mg̃a bahin sa laoas. - -Mansamente. = Sa pagcaághop, sa pagcaháoan sa buot. * Sa mahínay, sa -oaláy banha. - -Mansedumbre. = Pagcaághop, sa pagcaáyo sa buot, pagcaháoon sa cásing -cásing. - -Mansejon. = Mananáp ng̃a aghop caáyo. - -Mansion. = Pagcapoyó, pagcadógay, pagcahonóng sa bisan diin. - -Manso. = Aghop, sa maáyong boot ug cagaoían. - -Manta. = Habol. * Hapín, hanig sa mg̃a cabayo, &c. - -Mantaterilla. = Panápton ng̃a icabóhat sa mg̃a hapín sa mg̃a mananáp. - -Mantear. = Pagpalopád sa táuo, sa mananáp, &c., ng̃a binútang sa usá ca -habol, sa pagsalibáy, pagsalógpo, canía dapit sa itáas, arón mohólog sa -maong habol. - -Manteca. = Tamboc sa mg̃a mananáp. * Ang dugá ng̃a maholohágcot, mahomót -ug lanáhon sa obán ng̃a mg̃a bong̃a. - -Mantecada. = Inárlip ng̃a pan, ng̃a diníhog sa tamboc sa baca ug sa -asúcar. - -Mantecado. = Tinápay ng̃a minása sa manteca, sa tamboc. - -Mantecon. = Táuo ng̃a mahagúgma magcáon sa mg̃a calán-on ng̃a maáyo. - -Mantecoso. = Ang may daghan ng̃a manteca. * Ang maíng̃on ing̃on sa -manteca. - -Manteista. = Ang nagabísti sa bisti ng̃a guing̃álan sotana ug manteo, ug -magatámbong sa escolahán sa cadaigánan. - -Mantel. = Panápton ng̃a igatábon sa lamesa ng̃a calán-an, hanig, hapín. * -Ang panápton ng̃a dagcó ng̃a igatábon sa altal. - -Mantelería. = Cadaghánan sa mg̃a mantel ug mg̃a serbilleta. - -Mantelete. = Bisti sa mg̃a Sres. Obispos ng̃a guibísti nila sa ibábao sa -roquete ug moábot hasta sa obos sa mg̃a tohod. - -Mantener. = Pagpacáon sa bisan cansa. * Pagbáton, paghópot sa bisan -onsa. * Pagdáyon sa guibóhat. * Paglában, pagtábang, pagpadang̃óp sa -bisan cansa. * Pagdáyon sa guihúna húna. - -Manteniente (á). = Bisan onsa ng̃a guibúhat sa duhá ca camót, sa tibúoc, -ng̃a cosóg. - -Mantenimiento. = Calán-on, pagpacáon. - -Manteo. = Bisti ng̃a hatáas ug ng̃a may asintos, ng̃a guibísti sa mg̃a -Padreng clérigo sa ibábao sa sotana. * Saya sa mg̃a babáye. - -Mantequera. = Sorlánan ng̃a balotáng̃an sa manteca. - -Mantequero. = Ang magabalígya sa manteca. - -Mantequilla. = Manteca ng̃a minása sa asúcar. * Gatas ng̃a tibúoc ng̃a -sináctan sa asín. - -Mantero. = Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a habol. - -Mantilla. = Mantiya, panápton ng̃a putíon ug malíng̃in dapit sa obus, ng̃a -igadóngdong ug igatábon sa mg̃a babáye sa olo ug sa ilang laoas hasta sa -obos sa haoac. * Hapín sa mg̃a bátang diótay, ng̃a igapótus caníla. * -Hanig, hapín ng̃a igatábon sa mg̃a payod sa mg̃a cabayo. - -Mantillo. = Cahogáoan, sagbot, tae sa mg̃a mananáp ng̃a nadógmoc ug -nadonót na. - -Manto. = Pandong. * Ang bisti sa mg̃a Padreng religioso ng̃a guibísti -nila sa ibábao sa ilang túnica con hábito. * Bisti ng̃a mahál uyámot ng̃a -guibísti sa mg̃a hari ug sa obán pang mg̃a dagcóng táuo ng̃a hamíli caáyo, -ng̃a guisáb-ong sa liog ug magagóyod dapit sa licód. * Ang icasalípod sa -bisan onsa. - -Manuable. V. Manejable. - -Manual. = Ang guibúhat sa mg̃a camót. * Ang masáyon pagagamíton, -pagaboháton. * Táuo sa maáyong cagaoían, masinógton. * Libro ng̃a -guisolátan sa mg̃a tolománon sa pagbóhat sa mg̃a sacramento. * Ang libro -ng̃a sinolátan sa mg̃a táuo ng̃a comerciante, &c., sa salapí, &c., ng̃a -guidáoat ug ng̃a guigásto nila, sa paghóad nila oña sa librong dagcó. - -Manualmente. = Sa mg̃a camót. - -Manubrio. = Polóan, caláptan, coloptánan sa bisan onsang capandáyan. - -Manucodiata. = Langgam. - -Manuella. = Cahoy ng̃a igatúyoc sa cabrestante sa mg̃a sacayán. - -Manufactura. = Mg̃a buhat sa camót, mg̃a hinábol, mg̃a bolda, &c. - -Manumision. = Pagcalocát sa bihag, pagcatógot sa olípon arón omóndang -sa pagcaolípon nia. - -Manumisor. = Ang motógot sa iang olípon arón omóndang sa pagcaolípon -nia. - -Manumitir. = Pagtógot sa mg̃a olípon arón omóndang sila sa pagcaolípon, -ug arón mahímo sila ug tagía sa ilang cabobót-on. - -Manuscrito. = Solat, sinúlat sa camót. - -Manutencion. = Pagpacáon, pagcáon. * Pagcalában, pagcatábang, -pagpadang̃óp. - -Manzana. = Bong̃a ng̃a malíng̃in ug malalím caáyo. * Catilíngban sa bisan -onsang mg̃a botang ng̃a nagacadóol. - -Manzanilla. = Tanóm, mansaniya, rosas de papel, rosas del Japon. - -Manzanillo. = Cahoy ng̃a magabóng̃a sa mg̃a aseituna ng̃a guing̃álan ug -mansaniya. - -Manzano. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a mansana. - -Maña. = Pagcabátid, pagcaálam, pagcalaláng. - -Mañana, parte del dia hasta las doce. = Bontag. * El dia que sigue al -de hoy. = Ogma, odma. * Túig ng̃a omalábot. - -Mañanica. = Sinógdan sa buntag. - -Mañear. = Pagbóhat sa bisan onsa sa caálam sa pagcalaláng, pagcabátir. - -Mañería. = Pagcalángday sa mg̃a babáye ug sa mang̃a baye. * Pagcadíli -mobóng̃a ang yota, pagcasándao sa mg̃a cahoy. - -Mañero. = Malaláng̃on, batid. - -Mañosamente. = Sa pagcamaálam, sa quinaárman, sa pagcabátir. - -Mañoso. = Ang maálam, ang may pagcabátid. - -Mapa. = Piníntal sa papán, sa papel, &c., sa mg̃a yota, mg̃a dagat, mg̃a -calongsódan, &c. - -Maquila. = Ang bahin sa binócboc, &c., ng̃a nahatong̃ód sa táuo ng̃a -maglilíguis. - -Maquilar. = Pagháoir sa maglilíguis sa bahin sa binócboc, &c., ng̃a -nahatong̃ód canía. - -Máquina. = Capandáyan, tinócor sa cahoy, pothao, tombága, &c., sa -pagbóhat sa pagcasáyon sa bisan onsa. - -Maquinacion. = Pagcalaláng, húna húna con bohat ng̃a malaláng̃on sa -pagbóhat sa bisan onsa ng̃a daótan. - -Maquinador. = Malaláng̃on, táuo ng̃a magahúna húna sa pagbúhat sa bisan -onsang daótan. - -Maquinal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a paglíhoc sa mg̃a bahin sa máquina. * -Mg̃a paglíhoc sa mg̃a bahin sa laoas. * Mg̃a pagbóhat ng̃a oalá húna -hunáon, ug oalá boóton. - -Maquinalmente. = Sa oaláy húna húna, sa oalá húna hunáon ug boóton. - -Maquinar. = Paghúna húna sa tinágo, sa hilom ug sa pagcalaláng, sa -pagbóhat sa bisan onsa. - -Maquinaria. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagbúhat sa mg̃a máquina. - -Maquinista. = Ang magahúna húna sa paggáma sa mg̃a máquina. - -Mar. = Dagat, catilíngban sa mg̃a tubig ng̃a nanaglibót sa yota. * Balod -ng̃a dagcó, bacat. - -Maraña. = Cadaghánan sa mg̃a sagbot, mg̃a dagámi, &c., sa yota. * Ang -gomon sa igagáma, sa hilo, &c. * Pagcagobót sa mg̃a palós sa igagáma, -&c. * Bisan onsa ng̃a malisód ug macóli. - -Marasmo. = Caníoang sa laoas. - -Maravedí. = Salapíng caráan ng̃a nagacaláin lain sa bale, sumála sa -tiempo ug sa mg̃a longsod. - -Maravilla. = Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an. * Tanóm. - -Maravillar. V. Admirarse. - -Maravillosamente. = Sa pagcating̃ála. * Sa pagcatúman, sa pagcahíngpit. - -Maravilloso. = Maáyo caáyo, cating̃aláhan, hibólng̃an, hingpit oyámot. - -Marbete. = Pinótol ng̃a papel ng̃a ibótang sa mg̃a daplin sa mg̃a panápton -ng̃a binólos, ng̃a pasolátan sa cahitáson sa maong bolos. - -Marca. = Probinsia. * Máquina, capandáyan sa pagsócod sa cahitáson sa -mg̃a táuo, arón hibalóan con quinsay maáyo sa pagsolód sa pagcasoldado. -* Imalárca sa bisan onsa. * Timáan ng̃a guibóhat sa bisan diin. * -Babáyeng bigáon ng̃a mobóot sa cadaghánan. - -Marcador. = Ang magamarca, magapátic. - -Marcar. = Pagmarca, pagtimáan sa bisan onsa, arón magaláin sa obán. - -Marcial. = Ang nahatong̃ód sa pagpang̃óbat, sa pagáoay. - -Marco. = Ang magalibót ug macasácop sa bisan onsa. * Cahoy ng̃a -pagaang̃áyan sa mg̃a papán sa mg̃a bongbong, sa mg̃a tacop ug sa mg̃a -talambóan. * Timbang ng̃a tumbas sa oaló ca onsa. * Capandáyan ng̃a -igasócod sa cahitáson sa tiil, sa mg̃a táuo ng̃a nanagbúhat sa mg̃a sapín. - -Marcha. = Pagcalacát, pagcalacáo. - -Marchamar. = Pagtimáan sa mg̃a pardo ug mg̃a manggad, sa mg̃a aduana. - -Marchamero. = Ang magamarca ug magatimáan sa mg̃a manggar ug sa mg̃a -pardo sa mg̃a aduana. - -Marchamo. = Marca, timáan ng̃a ibótang sa mg̃a pardo ug mg̃a manggad sa -mg̃a aduana. * Patic. - -Marchante. = Comerciante, ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa -pagbalígya. - -Marchar. = Paglacát, paglacáo, pagbiaje. - -Marchitable. = Ang masáyon malómi, malóm-it, maláya. - -Marchitar. = Lomi, lom-it, laya. * Pagníoang pagcóha sa cosóg, sa -gahóm. - -Marchitez. = Pagcaláya, pagcalómi, pagcalóm-it. - -Marchito. = Ang naláya, ang namalá, ang nalómi, ang nalóm-it. - -Marea alta. = Taob. - -Marea baja. = Honás. * Ang baybáyon, ang pilio, ang daplin sa dagat ng̃a -pagatubígan sa pagcatáob. * Ang mg̃a sagbot ug cahogáoan ng̃a sinílhig sa -mg̃a cadaghánan. * Hang̃in ng̃a mahínay ug mahómoc ng̃a guican sa dagat. - -Mareaje. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagsacáy. * Dalan ng̃a -guidolóng̃an sa mg̃a sacayán, sa paglayág nila. - -Mareamiento. = Pagcadágat, pacadinágat, pagcasóca sa pagsacáy. - -Mareante. = Ang nagaestudio sa quinaárman sa pagsacáy. - -Marear. = Paghópot sa mg̃a sacayán ng̃a nanaglayág. * Pagdágat, pagláin -sa olo, pagsóca, paglóod sa cotó cotó sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy. - -Marejada. = Balod ng̃a dagcó, bacat. - -Maremagnum. = Mg̃a polong ng̃a linatín: pagcadagcó. * Pagcabóloc sa bisan -onsa. * Pagcadághan. - -Mareo. V. Mareamiento. - -Marero. = Hang̃in ng̃a guican sa dagat. - -Mareta. = Pagcalíhoc sa dagat sa pagsógod sa hang̃in. - -Marfil. = Garing, tipóso. * Ng̃ipon ng̃a dagcó. * Mananáp ng̃a guing̃álan -ug gadya. - -Marfileño. = Bisan onsang buhat sa garing, ang nahatong̃ód sa tipóso. - -Marga. = Panápton ng̃a putíon, mabága caáyo. - -Margarita. = Quinháson. * Tanóm. * Mutia. - -Margen. = Daplin sa bisan onsa. * Baybáyon, pileu sa subá con sa dagat. - -Margenar. = Pagbílin sa mg̃a daplin, sa papel ng̃a pagasulátan. - -Marginal. = Ang anáa con ang nahatong̃ód sa daplin. - -Marginar. = Pagtimáan sa bisan onsa sa daplin sa bisan onsang solat. - -María. = Ng̃alan ng̃a matám-is uyámot sa Inahán sa Dios, ug Guinóo sa mg̃a -táuo. * Ang candela ng̃a maputí ng̃a ibótang sa labing hatáas sa -tenebrario sa pagtinieblas. - -Marial. = Libro ng̃a sinulátan sa mg̃a pagdáyeg cang María Santísima. - -Marica. = Langgam, sal-ing. - -Maricon. = Laláqui ng̃a babayénon ug taláoan. - -Maridable. = Pagpoyó ug paghiúsa sa mang̃a miño, ug ang nahatong̃ód sa -pagcamagtiáyon. - -Maridablemente. = Sa quinabúhi, sa pagcaáng̃ay, sa pagcahiúsa sa mg̃a -miño. - -Maridaje. = Pagcahiósa ug pagcaáng̃ay sa mg̃a miño, sa mg̃a color, &c. - -Maridar. = Pagbána sa babáye, pagmiño. - -Maridillo. = Bana ng̃a talamáyon. * Bagáhan ng̃a pagainitan sa mg̃a babáye -sa mg̃a tiil. - -Marimacho. = Babáyeng lalaquínon. - -Marimanta. = Táuo táuo ng̃a macalilísang ng̃a icacahárloc sa mg̃a báta. - -Marimorena. = Pagcaáoay, pagcalális. - -Marina. = Ang yota ng̃a harúul sa dagat. * Piníntal, papel, panápton, -&c., ng̃a guipintálan sa dagat. * Quinaárman ng̃a nagatórlo sa pagsacáy -ug paghópot sa mg̃a sacayán. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ug sa mg̃a sacayán -sa hari, sa Guinharían. - -Marinaje. = Opicio, quinaárman sa pagsacáy. * Cadaghánan sa mg̃a táuo -ng̃a nanagsacáy sa paghópot sa mg̃a sacayán. - -Marinear. = Pagsacáy. - -Marinerado. = Sacayán ng̃a guisangcápan sa mg̃a quinahánglan. - -Marinería. V. Marinaje. - -Marinero. = Táuo sa dagat, grumete, ang nagatábang sa paghópot sa mg̃a -sacayán, sa mg̃a layág, &c. * Sacayán ng̃a sangcap ug andam na sa -paglayág con sa pagguícan. * Quinháson, lagáng. - -Marinesco. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy sa paghópot sa -sacayán. - -Marino. = Ang nahatong̃ód sa dagat. * Táuo sa dagat. - -Marion. = Isda. - -Mariposa. = Anonúgba. - -Mariquita. = Mananáp ng̃a diótay ng̃a guipintálan sa bocó bocó sa -pagcadágoay sa escudo sa Cármen. - -Marisabidilla. = Babáye ng̃a magapacamaálam. - -Mariscal. = Ponóan sa mg̃a soldados. * Ang mananámbal sa mg̃a cabayo, &c. - -Mariscalía. = Opicio sa pagcamariscal. - -Mariscar. = Pagpang̃ínhas, pagpólot sa mg̃a quinháson. * Pagpang̃áoat, -pagticás, pagcáhas. - -Marisco. = Quinháson. * Quináoat. - -Marisma. = Yota ng̃a pagadanáoan sa tubig sa dagat con sa mg̃a sobá. - -Marital. = Ang nahatong̃ód sa bana. - -Marítimo. = Ang nahatong̃ód sa dagat. - -Marjal. = Yota ng̃a pagadanáoan. - -Marlota. = Bisti sa mg̃a moros. - -Marmita. = Colon sa tumbága con sa pothao. - -Marmiton. = Tanód ng̃a nagasílbi sa cocina. - -Mármol. = Bató ng̃a pino caáyo ug masínao: nagacaláin lain ug color ug -sa mg̃a boloc con barlis. - -Marmolejo. = Columna ng̃a diótay. - -Marmoleño. = Ang nahatong̃ód sa mármol ug maíng̃on niána. - -Marmolería. = Cadaghánan sa mg̃a batóng mármol. - -Marmolista. = Ang magabóhat, magasápsap ug magapahínlo sa mg̃a batóng -mármol. - -Marmóreo. = Bisan onsang buhat sa mármol ug ang maíng̃on ing̃on niána. - -Marmoroso. = Idem. - -Marmota. = Mananáp sa opát ca tiil. - -Maro. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Maroma. = Pisi, lobir ng̃a dagcó, palíhang. - -Maron. = Isda. - -Marques. = Dagcóng táuo sa Guinharían. * Ng̃alan ng̃a bantógon ug -banságon ng̃a guitógot sa hari sa obán ng̃a mg̃a táuo sa Guinharían, sa -pagbálos sa ilang mg̃a pahanóngdan. - -Marquesa. = Ang asáoa sa marqués. * Ang babáye ng̃a guitogótan sa hari -niíning ng̃alan ng̃a banságon. - -Marquesado. = Ang pagcahímtang ug ang yota ng̃a nahasácop sa ilálom sa -gahóm sa marqués. - -Marqueta. = Talo ng̃a tinórta pa. - -Marquetería. = Opicio sa pagcapánday sa cahoy, ug sa pagbóhat sa mg̃a -casangcápan ng̃a pino ug mahál. - -Marquiartife. = Tinápay. - -Marquida. = Babáyeng bigáon, ng̃a motógot sa iang laoas sa cadaghánan. - -Marra. = Pagcacólang sa bisan onsa sa lugar ng̃a pagabotáng̃an onta. - -Marrajo. = Torong borhíon, ng̃a díli modámag sa inatobáng̃ay. * Táuo ng̃a -batid, malaláng̃on, ng̃a malisód ug macúli pagalimbóng̃an. * Isda, iho. - -Marrano. = Baboy ng̃a aghop. - -Marrar. = Pagcólang, pagsáyop, pagsálang. * Pagbólag sa pagcaláctod, sa -pagcatól-id. - -Marras. = Sa canhing tiempo, sa tiempo, sa túig ng̃a miágui. - -Marrubio. = Tanóm. - -Marrullería. = Pagcaálam, pagcaólo olo, pagcalaláng sa paglímbong sa -isigcatáuo. - -Marrullero. = Ang magaálam alam, ang magaólo olo, ang magalaláng sa -pagcóha sa iang guitúyo, ug sa paglímbong sa isigcaíng̃on. - -Marcopa ó marsopla. = Isda ng̃a dagcóan ug sa dagcóng olo. - -Marta. = Mananáp sa opát ca tiil: magasobád sa mg̃a pisó ug mg̃a itlog. - -Martagon. = Tanóm. * Táuo ng̃a malaláng̃on, batid ug ng̃a malisód -pagalimbóng̃an. - -Marte. = Bitóon sa maong ng̃alan ng̃a moámbit sa siga sa adlao. * Pothao. - -Martes. = Martes: ang icatólo ca adlao sa semana. - -Martillada. = Pagcapaló, pagcabácbac, pagcabónal sa paló. - -Martillado. = Dalan. - -Martillador. = Ang magapaló, ang magabácbac. - -Martillar. = Pagpaló, pacbácbac. - -Martillo. = Paló, bacbac. * Dalan. - -Martin del rio. = Langgam. - -Martina. = Isda. - -Martinete. = Langgam. * Ang cahoy ng̃a diótay ng̃a magapatonóg sa mg̃a -clave, clavicordio, sa pagtóctoc sa mg̃a colda, somála sa hingtóngdan -ng̃a tecla ng̃a pagacobílon sa magacáblit. * Bacbac. - -Mártir. = Ang guipanagsáquet ug guipatáy tong̃ód sa Pagtúo cang -Jesucristo. * Ang guicalísdan ug guiábot sa mg̃a cagóol ug sa mg̃a -dagcóng cayógot. - -Martirio. = Pagpasáquet ug pagcamatáy, camatáyon, tong̃ód sa matúod ng̃a -Pagtóo. * Calisód, cayógot, cagóol. - -Martirizar. = Pagpasáquet ug pagpatáy sa bisan cansa, tong̃ód cay motóo -ug magatóg-an sa matúod ng̃a Pagtúo sa atong Guinóong Jesucristo. - -Marzal. = Ang nahatong̃ód sa bulan sa marzo. - -Marzear. = Paggónting sa balahíbo sa mg̃a mananáp. - -Marzo. = Marzo: ang icatólo ca bulan sa túig. - -Mas. = Capin, labí. - -Masa. = Binócboc ng̃a nahiósa sa bino, sa tubig, &c. * Sacót sa yota, sa -yeso, sa apog, sa balás ug sa tubig. * Tombága, salapí, &c., ng̃a -tinúnao. * Catilíngban, cadaghánan sa bisan onsa. - -Mascabado. = Asúcar ng̃a obus, ng̃a díli maáyo. - -Mascador. = Ang magaósap. - -Mascar. = Pagósap, pagdógmoc sa bisan onsa sa mg̃a ng̃ipon ug sa mg̃a -bag-ang. * Buyo. = Mama. - -Máscara. V. Careta y Disfraz. - -Mascarada. = Dula ng̃a guipanambóng̃an so mg̃a táuo ng̃a guipanabónan sa -nauong ug guibistíhan sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a bisti. - -Mascaron. = Nauong nauong ng̃a dagcóan caáyo. * Nauong nauong sa bató -&c., ng̃a ibútang sa mg̃a buhat sa cota. - -Mascujar. = Pagósap sa pagcadíli maáyo, sa pagcalisód. - -Masculino. = Ang nahatong̃ód sa mang̃a laláqui ug sa mg̃a laqui. * Ng̃alan -sa mg̃a laláqui ug sa mg̃a laqui. - -Mascullar. = Pagpamólong sa díli maáyo ng̃a pagcasángpot, pagyóng̃it, -pagtóna tona, pagsagóngsong. - -Maselucas. = Ang mg̃a dahon sa baraja, sa mg̃a baraja. - -Masera. = Dolang ng̃a dagcó sa pagmása. - -Masilla. = Ang salapí ng̃a tolotagídyot ng̃a guinaháuid sa ponóan sa mg̃a -soldados, sa ilang sohol, ng̃a icapálit sa mg̃a sapín, &c. - -Maslo. = Ang guinatórcan sa icog sa mg̃a mananáp ng̃a icógan. - -Mastelero. = Talaróc ng̃a diótay ng̃a guisúmpay sa mg̃a talároc ng̃a dagcó -sa mg̃a sacayán. - -Masticacion. = Pagcaósap. - -Masticar. = Osap. * Paghúna húna, pagpalándong. - -Masticario. = Tambal ng̃a pagaosápon. - -Masticador. = Capandáyan ng̃a ibótang sa bába sa mg̃a cabayo arón díli -sila macacáon. - -Mástil. V. Mastelero. * Holohalígue ng̃a macapogóng sa bisan onsa. * Ang -lindog sa mg̃a tanóm con magáhi na. * Bahag. - -Mastin. = Calaínan sa mg̃a iró. - -Mastranto. = Tanóm. - -Mastranzo. = Tanóm ng̃a mohomót. - -Mastruezo. = Tanóm. - -Mata. = Bisan onsang tanóma. * Sang̃á sa mg̃a tanóm. - -Matacandelas. = Capandáyan ng̃a guibútang sa tomóy sa usá ca cahoy ng̃a -hatáas sa pagpálong sa mg̃a candela. - -Matachin. = Laláqui ng̃a nagabísti sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a bisti -sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a color, ng̃a nagaobán sa mg̃a dula. * Ang -magapatáy sa mg̃a hayúpan. - -Matadero. = Lugar ng̃a pagapátyan ug pagapanítan sa mg̃a hayúpan, sa -mang̃a mananáp ng̃a ibalígya sa cadaghánan. * Calisód, cabórlay ng̃a -dagcó. - -Matador. = Ang macamatáy, ang magapatáy, mupatáy. - -Matadura. = Samar sa bocó bocó sa mg̃a cabayo, &c., tong̃ód cay -guidosdósan sa siya. - -Matafuego. = Capandáyan ng̃a guing̃álan ug bomba, sa pagpálong sa caláyo, -ug sa pagbó-bo sa tubig sa mg̃a baláy, &c., mg̃a nang̃asónog. - -Matajudío. = Isda. - -Matalahuva. = Tanóm sa anís, ug ang maong anís. - -Matalon. = Cabayo, &c., maníoang caáyo ug ng̃a díli maálam maglacát. - -Matalotaje. = Balon sa mg̃a quinahánglan sa pagcáon ng̃a guidála sa mg̃a -sacayán. * Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a nagacaláin lain ug nang̃obót, -nabóloc, nasácot. - -Matanza. = Pagpatáy. * Ang mg̃a baca, mg̃a baboy, &c., ng̃a guitagána arón -iháuon, arón patyon. * Pagcamatáy, camatáy. - -Matar. = Pagpatáy, pagbonó, pagíhao. * Pagsámar sa bocó bocó sa mg̃a -cabayo, &c., cay guidosdósan sa siya. * Pagsobó, pagsalíbo sa apog, sa -calero pa. * Paghurót, pagtibáoas, pagláglag. - -Matarife. = Táuo ng̃a magapánit ug magalápa sa mg̃a hayúpan. - -Matasanos. = Mananámbal ng̃a díli maálam, ng̃a díli mahibaló sa iang -catugdánan. - -Matasiete. = Táuo ng̃a magapacalaláqui, magapacaísog. - -Materia. = Mg̃a hilimóon sa bisan onsa. * Ang mg̃a botang ng̃a magámit sa -pagbóhat sa bisan onsa. * Ang nana, ang dugó ng̃a nadonót. * Ang -ibolóhat sa mg̃a sacramento, maíng̃on ng̃a ang tubig sa pagbúnñag, &c. * -Bisan onsa ng̃a soguílon con hulusáyon. * Hingtóngdan, tong̃ód. * -Panigíngnan ng̃a pagahoálan sa mg̃a báta ng̃a nagatóon sa pagsúlat. - -Material. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a botang, sa ilang pagcamáo gayód, sa -dagoay. * Hilimóon sa pagbóhat sa bisan onsa. - -Materialidad. = Pagcabótang sa ng̃atanán ng̃a mahímo ng̃a pagasólng̃on ug -pagacubílon. - -Materialismo. = Sayóp sa mg̃a táuo ng̃a díli sila buot magíla sa mg̃a -calág ug mg̃a espíritu, ug sa ng̃atanán ng̃a oaláy laoas. - -Maternal. = Ang nahatong̃ód sa calág, sa húna húna. * Ang nahatong̃ód sa -inahán. - -Maternidad. = Pagcabótang, pagcahímtang sa inahán. - -Materno. = Ang nahatong̃ód sa inahán. - -Matiz. = Pagcasácot, pagcahiósa sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain sa -pagcaáng̃ay. - -Matizar. = Paghiósa, pagsácot, sa pagcaáng̃ay, sa mg̃a color ng̃a -nagacaláin lain. - -Mato. V. Matorral. - -Maton. = Táuo ng̃a magapacalaláqui, ng̃a mahagógma maghilábot sa mg̃a -paglális lalis. - -Matorral. = Yota ng̃a calibónan, ng̃a guitórcan sa daghánan ng̃a mg̃a -sagbot. - -Matoso. = Ang naponó sa mg̃a casagbótan. - -Matraca. = Palác palác, cagol cagol, palacópac. * Pagcasólog sa -isigcatáuo. * Pagcasabá. * Pagcayúbit, pagbóyboy. - -Matraquear. = Pagbóyboy. * Pagsólog sólog. * Pagyúbit. * Pagcasabá. - -Matraquista. = Ang magabóyboy, ang magacasabá. * Ang magasólog solog, -ang magayúbit. - -Matraz. = Baso ng̃a pagagamíton sa mg̃a botica, ng̃a nagacaláin lain sa -dagoay ug sa cadagcóon. - -Matrero. = Batid, malaláng̃on. - -Matricaria. = Tanóm ng̃a mahomót. - -Matricida. = Ang nagapatáy sa iang inahán. - -Matracidio. = Pagpatáy sa bisan cansa sa iang inahán. - -Matrícula. = Listáhan sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a guisúlat sa bisan -onsang quinahánglan con tuyo. - -Matriculador. = Ang magasúlat sa ng̃alan sa mg̃a táuo. - -Matricular. = Pagsúlat sa ng̃alan sa mg̃a táuo. - -Matrimonial. = Ang nahatong̃ód sa pagcamiño, sa mg̃a miño. - -Matrimonialmente. = Ing̃on sa ang̃ay sa batásan sa mg̃a miño. - -Matrimonio. = Pagcasál, pagcamíño: ang usá sa pipíto ca sacramento sa -santa Iglesia. * Ang bana ug ang asáoa. - -Matritense. = Ang natáuo sa Madrid. - -Matriz. = Pagoáncan. * Bisan onsa ng̃a nahaúna ug labíng mahál sa -isigcaíng̃on. * Bisan onsa ng̃a pagatipígan arón pagasibóan ug -pagatandígan sa isigcaíng̃on. - -Matrona. = Inahán, babáye ng̃a hamíli ug sa mahínay ng̃a batásan. * Ang -mananábang, ang babáye ng̃a manábang sa mg̃a isigcababáye ng̃a mang̃ánac. - -Matronaza. = Babáyeng ng̃a sopang ug maámbong. - -Matute. = Pagcasolód sa bisan diin sa mg̃a manggad ng̃a guidilí sa mg̃a -punóan ug ang maong mg̃a manggad. - -Matutear. = Pagsolód sa mg̃a calongsódan sa mg̃a manggar, ng̃a dinilían, -ng̃a guidilí sa mg̃a ponóan. - -Matutero. = Ang nagasolód sa mg̃a calongsódan sa mg̃a manggar ng̃a guidilí -sa mg̃a punóan. - -Matutinal. = Ang nahatong̃ód sa buntag. * Mg̃a misa sa caarláuon. - -Matutino. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a horas sa buntag. - -Maula. = Bisan onsa ng̃a oaláy polós, ng̃a talamáyon. * Limbong, laláng. -* Táuo ng̃a díli boot magbáyad sa iang mg̃a otang. - -Maulería. = Tiendahán, lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a tinábas ng̃a -panápton ng̃a nagacaláin lain ug color. - -Maulero. = Ang mobalígya sa mg̃a tinábas sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a -panápton. * Malilímbong, malimbóng̃an, malaláng̃on. - -Maullador. = Iríng ng̃a magaíng̃ao, mang̃áo ng̃áo caáyo. - -Maullar. = Pagíng̃ao, pagng̃áo ng̃ao, pagtíng̃og sa mg̃a iríng. - -Maullido. = Pagcaíng̃ao, pagcang̃áo ng̃ao sa mg̃a iríng. - -Mausoleo. = Lobóng, lobóng̃an, lolóbng̃an sa maáyong pagbóhat. - -Máxima. = Húna húna ng̃a paganóntan sa daghánan. * Húna húna ng̃a -caogalíng̃on. - -Máximamente. = Labí. - -Máxime. = Polong ng̃a linatín: como el anterior. - -Máximo. = Ang labíng dagcó, mahál, maáyo, &c., sa isigcaíng̃on. - -Maya. = Tanóm. * Langgam. - -Mayador. V. Maullador. - -Mayar. V. Maullar, - -Mayeto. = Bacbac ng̃a magadócdoc sa panápton ng̃a icabóhat sa papel. - -Mayo. = Mayo, ang icalíma ca bulan sa túig. * Cahoy ng̃a hatáas caáyo -ng̃a itanóm sa mg̃a saoang sa mg̃a calongsódan, sa bulan sa mayo, ug ng̃a -pagabotáng̃an sa tomóy sa mg̃a sintas, sa mg̃a bong̃a, &c. * Mg̃a sang̃á sa -mg̃a cahoy ng̃a ibótang sa mg̃a olitáo sa pultahán sa mg̃a baláy sa ilang -mg̃a pang̃asáuon. - -Mayor. = Ponóan, ang magasógo, ang magabúot. * Ang dagcó sa lain ng̃a -botang. * Ang táuo ng̃a miábot sa edad, arón magabúot sia sa iang -caogalíng̃on. * Ang layág sa sacayán ng̃a guibútang sa talároc sa -talioála con mayor. * Ang amahán, ang apóhan ug obán pang guinicánan, -guinlioátan sa mg̃a táuo. * Ang magúlang. * Ang testigos ng̃a díli mahímo -ng̃a pagaáydan. * Ponóan sa mg̃a soldados. * Ang nahaónang táuo sa bisan -onsang opicio. - -Mayora. = Asáoa sa mayor. - -Mayoral. = Baquerong nahaóna ng̃a magabántay sa mg̃a hayópan. * Alguasil. - -Mayoralía. = Ang panón sa mg̃a hayópan ng̃a guibantáyan sa mayoral. - -Mayorazgo. = Cadaghánan sa mg̃a catigayónan. * Ang nahaágom sa mg̃a -catigayónan ng̃a díli mahímo ng̃a ihátag sa lain. * Ang anac ng̃a -pang̃ánay. - -Mayordoma. = Asáoa sa mayordomo. - -Mayordomear. = Paghópot. * Pagbáton, pagbántay sa bisan onsang baláy, -cabalánan, &c. - -Mayordomía. = Opicio, cahímtang sa pagcamayordomo. - -Mayordomo. = Sologóon ng̃a nahaóna ug labí, ng̃a guitugyánan sa paghópot, -pagbáton ug pagbántay sa ng̃atanán ng̃a nahamútang sa usá ca baláy, sa -usá ca baol, &c. * Ang táuo ng̃a guing̃álan sa mg̃a cofradía sa pagatúbang -ug pagtimáan sa mg̃a paggasto sa mg̃a piesta, &c. - -Mayoría. = Pagcadagcó, pagcaáyo, pagcamahál sa usá ca butang con -itándig ug ipanánglet sa lain ng̃a butang. * Ang edad ng̃a guitórlo sa -mg̃a leyes arón magabúot ang táuo sa iang caogalíng̃on. - -Mayoridad. V. Mayoría hasta ang edad. - -Mayormente. = Labí pa. - -Maza. = Timáan ng̃a guidála sa mg̃a táuo ng̃a guing̃álan ug macero, sa -atubáng̃an sa mg̃a hari, sa mg̃a gobernador, ug sa catilíngban sa mg̃a -doctor sa mg̃a Universidad, &c. * Paló, bacbac sa cahoy. * Táuo ng̃a cuti -cutíhan, ng̃a magaaling̃ása sa isigcatáuo nia. - -Mazacote. = Dugá sa tanóm ng̃a guing̃álan ug almarjo. * Sacót sa balás, -tubig ug apog, ng̃a ibó-bo sa mang̃a simiento sa mg̃a baláy, sa mang̃a -Singbahán, &c. - -Mazada. = Pagbónal sa bacbac, sa paló. - -Mazamorra. = Calán-on ng̃a pagaboháton sa binócboc sa maís ng̃a minása sa -tubig ug sa dugús. * Bisan onsa ng̃a nadógmoc. - -Mazapan. = Minása ng̃a pagaboháton sa mg̃a almendra, sa asúcar, &c. - -Mazmorra. = Bilanggóan, presóhan sa ilálom sa yota, sa mg̃a moros. - -Mazo. = Bacbac, paló. * Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a bináat, tinácgos, -sa mg̃a sintas, sa mg̃a pluma, &c. * Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a -magabúrlay ug magaaling̃ása sa isigcatáuo. - -Mazonería. = Bisan onsang buhat sa mg̃a bató ug sa apog. - -Mazorca. = Poso. * Ang labíng mabága sa mg̃a cohoy ng̃a liníloc, mg̃a -balaustre, &c. - -Mazorral. = Táuo ng̃a borong, boquírnon, ng̃a díli maálam magatúbang sa -isigcatáuo. - - - -ME - -Mea. = Polong ng̃a guiíng̃on sa mang̃a bátang diótay con buot sila magíhi. - -Meada. = Ang ihi ng̃a mugóa sa tagsa ca pagíhi. * Ang timáan ug ang -lugar ng̃a mahomód sa tagsa ca pagíhi. - -Meadero. = Lugar ng̃a ihiánan. - -Meados. = Ihi. - -Meato. = Bohó ng̃a diótay uyámot sa mg̃a laoas sa mg̃a táuo: ang alaguían -sa sing̃ot. - -Meauca. = Langgam ng̃a mocáon sa mg̃a isda. - -Mecánica. = Quinaárman sa pagíla sa ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a -máquina. * Bisan onsa ng̃a oaláy polós, ng̃a tacós ng̃a pagatamáyon. - -Mecánico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a bohat: sa mg̃a paghábol, mg̃a pagsálsal -mg̃a pagpánday, &c. - -Mecanismo. = Ang pagcabótang sa bisan onsa ng̃a may laoas. - -Mecedero. = Duyan. - -Mecedor. = Ang magapadúyan. - -Mecedura. = Pagcadóyan. - -Mecenas. = Manlalában, tomalábang. - -Mecer. = Pagdúyan, pagtábiog, pagtábog, pagábiog, pagtábion. * Paglóg-o -sa vino, tubig, &c., sa baso, sa damajuana, &c., arón masácot ug maáyo. - -Meconio. = Dugá sa guing̃álan ug adormideras. - -Mecha. = Pabílo sa mg̃a sugá, ang gapas, &c., ng̃a ibótang sa baso, &c., -ng̃a sinórlan sa lana, arón masíga. * Ang mg̃a pinótol ng̃a hilo ng̃a -linóbir, tinúyoc, ng̃a guisulód sa mg̃a mananámbal sa mg̃a samad, sa -pagtámbal caníla. * Lubid ng̃a magamáy ng̃a icasílsil sa mg̃a lothang con -sa bisan onsa ng̃a guibotáng̃an sa pólvora. - -Mechar. = Pagsácot sa mg̃a tolotagídyot ng̃a tamboc sa baboy, sa mg̃a -carne sa baca, &c. - -Mechero. = Pabilóhan. * Ang bohó sa mg̃a candelero ng̃a pagatulpúcan sa -candela. - -Mechoacan. = Gamót ng̃a italámbal, sa América. - -Mechon. = Tapoc sa mg̃a lugás ng̃a nagaláin ug nabólang sa obán, sa mg̃a -palós, sa bohóc, &c. - -Medalla. = Pilit. * Pinótol, tipac sa tumbága sa salapí, &c., ng̃a -manípis ug malíng̃in, ng̃a guimarcáhan sa bisan onsang laráoan con -dagoay. - -Medano. = Hunásan sa balás sa daplin sa pilio sa dagat, sa diótay ng̃a -pondo. - -Media. = Medias, bisti sa mg̃a paa ug sa mg̃a tiil. - -Mediacaña. = Dayan, dayan sa mg̃a buhat sa cota ug sa cahoy, ng̃a -quinalían sa pagcaholohalálom. * Dayan dayan ng̃a ibótang sa mg̃a daplin -sa mg̃a tabil. * Tiguíb ng̃a locob. * Limbas ng̃a malíng̃in sa usá ca -nauong. * Capandáyan ng̃a icacólong sa bohóc. - -Medicacion. = Pagcalában, pagcatábang. * Pagcabótang sa bisan onsa sa -talioála. - -Mediador. = Ang magalában, manlalában. - -Medianamente. = Sa pagcaárang arang. - -Medianería. = Baláy, bongbong, &c., ng̃a nayon sa lain. - -Medianero. = Ang magalában, mutábang sa lain, manlalában. - -Medianía. = Casaráng̃an sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagcabótang sa táuo -ng̃a arang arang, ng̃a díli sa pagcaarunáhan ug díli usáb sa pagcapobres, -sa pagcaháng̃ul. - -Mediano. = Ang díli dagcó ug díli opód ug diótay. - -Mediante. = Ang anáa sa talioála. * Sa tong̃ód niána, busa ng̃ani. - -Mediar. = Pagábot sa talioála, sa tong̃á tong̃á sa bisan onsa ug sa bisan -diin. * Paglában, pagtábang sa bisan cansa. * Pagámpo, pagháng̃io, -pagpang̃amúyo sa tong̃ód sa bisan cansa. * Paghúsay sa mg̃a tauo ng̃a -nanagáoay. * Pagpuyó ug bisan onsa sa talioála, sa tong̃á tong̃á sa lain -ng̃a mg̃a botang. - -Medidor. = Ang magatácos sa bisan onsa. - -Mediera. = Ang babáye ng̃a magabóhat ug magabalígya sa mg̃a medias. - -Mediero. = Laláque ng̃a magaáyo, magabóhat ug magabalígya sa mg̃a medias. -* Ang magapatigáyon, magapálit ug magabalígya ng̃a ubán sa lain, sa -pagcaáng̃ay nila sa mg̃a capildíhon ug sa mg̃a tobo. - -Medio. = Tong̃á. * Talioála. * Cacógui, alaguían sa pagdáng̃at sa -guipanghináot. * Ang oalá pa mahóman, mahíngpit. - -Mediocre. V. Mediano. - -Mediocridad. = Pagcabótang sa bisan onsa ng̃a díli dagcó ug díli opód ug -diótay, díli maáyo ug díli usab ng̃a daótan. - -Mediodia. = Odto, caodtóhan. * Hang̃in ng̃a guícan ca caodtóhan, sa -habagátan. - -Medir. = Tacos. * Socod. * Pagtándig sa cosóg, sa húna hóna, sa -quinaárman, &c. * Pagpogóng sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan -onsa. - -Meditacion. = Pagcalándong, paghúna hóna, pagíno ino. - -Meditar. = Idem. - -Mediterráneo. = Ang nahatalioála sa duhá ca yota. * Ang dagat sa -talioála sa África, Asia ug Europa. - -Medra. = Pagcatóbo, pagcadagcó sa mahínay hinay. - -Medras. = Pagtóbo sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp ug sa mg̃a tanóm. - -Medrosamente. = Sa cahárloc, sa pagcahárloc, sa catáhap. - -Medros. V. Medra. - -Medroso. = Maharlócon, taláoan. * Ang macahahárloc, macalilísang. - -Médula. = Otoc, natoc sa mg̃a cahoy, sa sacsac, &c. * Ang labing mahál -ug piníli sa bisan onsa. - -Medular. = Ang nahatong̃ód sa otoc, sa natoc. - -Meduloso. = Ang otócan, ang may otoc, ang may natoc. - -Mefítico. = Hang̃ín ng̃a daótan, malágsot. - -Mego. = Aghop, sa maáyong boot, sa mahúsay ng̃a gaui. - -Mejido. = Poghac sa itlog ng̃a sináctan sa asúcar. - -Mejilla. = Aping, apapáng̃ig. - -Mejillon. = Quinháson. - -Mejor. = Ang maáyao sa isigcaíng̃on, labing maáyo, maáyo pa. - -Mejora. V. Medra. * Ang bahin ng̃a labing maáyo sa cabílin. - -Mejoramiento. = Pagcaáyo, pagcatóbo. - -Mejorana. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Mejorar. = Pagáyo, pagtóbo, pagdagcó sa bisan onsa. * Pagbílin sa -labíng maáyong bahin sa cabílin sa obán ng̃a mg̃a manononód. - -Mejoría. V. Medra. * Pagcaárang arang, pagcaáyo sa masaquít. * Pagcaáyo -sa bisan onsa ng̃a itándig sa lain ng̃a botang. - -Melada. = Inádlip sa tinápay ng̃a guidíhog sa dogós. - -Melado. = Ang may color sa dogós. - -Melancolía. = Laoay ng̃a mahágcot ug maítom. * Casobó, camíng̃ao. - -Melancólico. = Ang nagatong̃ód sa casobó, sa camíng̃ao. - -Melancolizar. = Pagpasobó, pagpamíng̃ao. - -Melaza. = Lalog ta dogós. - -Melcolcha. = Minása sa binócboc, sa dogós ug sa mg̃a panácot. - -Melena. = Ang bohóc ng̃a nabítay sa nauong ug dapit sa mg̃a matá. * -Bohócan, ang bohóc ng̃a sináblay. * Ang balahíbo sa liog sa leon. * -Saquít sa suca ng̃a maítom ug calíbang. - -Meleno. = Táuo ng̃a magabóhat sa yuta. - -Melenudo. = Bochan, bochánon, ang may daghan ng̃a bohóc, bohócan. - -Melero. = Ang magabalígya sa dogós. - -Melgacho. = Isda. - -Melífero. = Ang may dugús. - -Melificado. = Idem. - -Melificar. = Pagbúhat sa mg̃a puticócan sa dugús. - -Melífluamente. = Sa pagcatám-is, sa pagcahómoc. * Sa pagcalómo. - -Melifluidad. = Pagcatám-is, pagcahómoc, pagcalómo. - -Melífluo. = Ang may dugús. * Matám is, mahómoc. * Táuo ng̃a aghop, sa -maáyong gaui. - -Meliloto. = Tanóm. * Táuo ng̃a coliró, boang boang, hong̃og. - -Melindre. = Calán-on mg̃a pagaboháton sa binóchoc, sa dogós ug sa itlog. -* Pagcacúti cuti, pagcalígdong ng̃a guilabíhan. * Pagcadóga doga. - -Melindroso. = Cuti cutíhan, ang magapacalígdong sa díli macaígo, -magadúga dugang táuo. - -Melocoton. = Cahoy ug ang bong̃a nia, sa España. - -Melodía. = Pagcaáng̃ay, pagcamíng̃ao sa mg̃a ting̃og sa mg̃a táuo, sa mg̃a -langgam ug sa mg̃a tolónggon. - -Melodioso. = Matám-is ng̃a patalinghógon. - -Meloja. = Hinúgas sa dugús. - -Melon. = Melon, tibór, balogcóson, boyóg, bolása. - -Melonar. = Yota ng̃a guitámnan sa mg̃a melon. - -Meloncillo. = Mananáp ng̃a diótay, sa opát ca tiil. - -Melonero. = Ang magatanóm, magatípig ug magabalígya sa mg̃a melon. - -Melosidad. = Pagcatám-is ng̃a guican sa dogós, sa asúcar, &c. * -Pagcahómoc. - -Meloso. = Ang matám-is maíng̃on sa dugús. * Mahómoc, maáyo, malómo. - -Melote. = Matám-is ng̃a magáhi gahi sa dugús. * Lalog sa asúcar. - -Melsa. = Pagcadúgay, pagcahínay sa pagbúgat sa bisan onsa. - -Mella. = Guibang. - -Mellado. = Sioang. - -Mellar. = Pagguíbang. * Pagtípic, pagtípac sa mg̃a pinggan, sa panácsan, -&c. * Pagdáot sa dong̃og sa isigcatáuo. - -Melliza. = Soriso ng̃a sináctan sa dagús. - -Mellizo. = Calóha. - -Mellon. = Soló sa dagámi. - -Membrana. = Panit ng̃a manípis. - -Membrete. = Solat ng̃a lactor ug sa diótay ng̃a polong, sa pagtimáan sa -bisan onsa, arón isólat oña sa hatáas ng̃a pagásoy. - -Membrillo. = Cahoy ug ang iang bong̃a, sa España. - -Membrudamente. = Sa pagcacósog. - -Membrudo. = Cosógon, cosgon, sopang, sa dagcóng hosog. - -Mementos. = Mg̃a bahin sa misa ng̃a pagadumdúman sa mg̃a Padre ng̃a -nanagmisa sa mg̃a buhi ug sa mg̃a minatáy. - -Memo. = Boang. * Mahadlócon, taláoan. - -Memorable. = Ang tacós ng̃a pagadomdómon ug timaánan. - -Memorando. = Idem. - -Memorar. = Pagdómdom, paghámdom. - -Memoria. = Panomdóman, idolómdom: ang usá sa totólo ca galámhan sa -calág. * Maáyong dong̃og, pagcabántog, pagcabánsag. * Pagcomostá, -pagpang̃omostá. - -Memorial. = Libro, papel ng̃a pagasolátan sa bisan onsa ng̃a tacós ng̃a -timaánan ug pagdodómon. * Papel ng̃a sinolátan sa pagpang̃áyo sa mg̃a -ponóan sa bisan onsang pagtógot, tong̃ód sa mg̃a pahanóngdan sa táuo ng̃a -nang̃áyo. - -Memorialista. = Ang may opicio sa pagsúlat sa guisógo. - -Memorioso. = Ang may maáyong panomdóman, ang malisód mahacalimót. - -Mena. = Isda. - -Menaje. = Mg̃a casangcápan sa usá ca baláy. - -Mencion. = Pagcahísgot, pagcahándom. * Paghing̃álan sa bisan cansa ug sa -bisan onsa. - -Mencionar. = Pagsuguílon, paghísgot, paghándom. * Paghing̃álan sa bisan -onsa ug sa bisan cansa. - -Mendicante. = Ang naquiglímos, ang hang̃ol. * Ang Padre sa mg̃a caparían -ng̃a nanagquiglímos sila. - -Mendicidad. V. Mendiguez. - -Mendiganta. = Babáye ng̃a nagapaquiglímos. - -Mendiguez. = Pagcaháng̃ol, pagpaquiglímos. - -Mendigo. = Maquililímos. - -Mendosamente. = Sa bacac, sa pagcasayóp. - -Mendoso. = Bacácon, ang may sayóp. - -Mendrugo. = Tipac ng̃a tinápay ng̃a ipanghátag sa mg̃a hang̃ol. - -Meneador. = Ang magapalíhoc. - -Menear. = Lihoc. * Pagbóhat sa madalí, sa masingcámot, sa maáyong -pagágui, sa bisan onsa. - -Meneo. = Pagcalíhoc sa laoas, pagcahayón hayón. - -Menester. = Quinahánglan. * Pagcalíbang, pagcaólo. - -Menesteroso. = Ang coláng̃an sa mg̃a quinahánglan con sa bisan onsa. - -Menestra. = Guinisál sa mg̃a otan. - -Menestral. = Ang táuo ng̃a pasóhol sa bisan onsang opicio, ang mamomóo. - -Mengano. = Coan. - -Mengua. = Pagcacopós. * Pagcacólang sa pagcatúman, sa pagcahíngpit sa -bisan onsa. * Caólao ng̃a guican sa catálao. - -Menguadamente. = Sa pagcaoaláy caúlao, sa pagcaoaláy dong̃og ng̃a maáyo. - -Menguado. = Taláoan, maharlócon. * Sa diótay ng̃a cásing cásing. * -Boang, culiró, coláng̃an sa boot. * Hicáoan, daguinótan. - -Menguante. = Pagcahunás sa dagat, pagcacopós sa tubig sa mg̃a sobá, sa -mg̃a tobóran, sa mg̃a danao, &c. * Pagcacupús sa bulan ug sa bisan onsa. - -Menguar. = Copós. * Pagcólang. - -Meñique. = Comaíngquing. - -Menjurje. = Pagcasácot sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a botang. - -Menor. = Bisan onsang botang ng̃a diótay sa lain. * Ang táuo ng̃a oalá pa -omábot sa edad arón magabóot sa iang caogalíng̃on ng̃a cabobót-on. - -Menoría. = Pagcasácop sa lain, pagcadiótay. - -Menos. = Diótay, culang. - -Menoscabador. = Ang magadáot sa bisan onsa. - -Menoscabar. = Pagcopós sa bisan onsa, pagcóha sa usá ca bahin sa bisan -onsa. * Pagdáot sa bisan onsa. * Pagcóbot. - -Menospreciablemente. = Sa pagpasipála, sa pagcatámay. - -Menospreciador. = Ang magapasipála, ang magatámay, ang díli magatagád -sa bisan onsa. - -Menospreciar. = Pasipála, tamay. * Díli pagtagád. - -Menosprecio. = Pasipála, pagtámay, pagcatámay. - -Mensaje. = Polong ng̃a guipasábot sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo, sa -alaguían sa sinógo. - -Mensajero. = Sinógo, ang guisúgo sa pagpahibaló sa lain sa bisan onsa, -sa pagdála sa mg̃a balíta, &c. - -Menstruacion. = Batásan, saquét, bulan sa mg̃a babáye. - -Menstrualmente. = Sa saquét sa mg̃a babáye, sa batásan, sa bulan. - -Menstruante. = Ang guibatasánan, ang guibolánan sa saquét sa mg̃a -babáye, ang mibáti ug tian. - -Menstruo. V. Menstruacion. - -Menstruosa. V. Menstruante. - -Mensual. = Ang sa bulan bulan ng̃atanán. - -Mensualmente. = Sa tagbólan, sa bulan bulan ng̃atanán. - -Mensura. = Socod. - -Mensural. = Ang icasócod. - -Mensurar. = Pagsócod. - -Menta. = Tanóm, yerbabuena. - -Mentado. = Donggánon, bantógon, banságon, sa maáyong ng̃alan. - -Mental. = Ang nahatong̃ód sa húna húna. - -Mentalmente. = Sa húna húna lamang. - -Mentar. V. Mencionar. - -Mente. = Ihibaló, boot. - -Mentecatería. = Pagcabóang, pagcahóng̃og, pagcaoaláy boot, pagcabóng̃og. - -Mentecatez. = Idem. - -Mentecato. = Boang, hong̃og, coláng̃an sa boot, coliró, bong̃og. - -Mentidero. = Lugar ng̃a pagatambóng̃an sa mg̃a táuo ng̃a oaláy buhat, sa -pagsoguílon. - -Mentir. = Pagbácac, pagsayóp, paglímbong. - -Mentira. = Bacac, limbong. - -Metirosamente. = Sa bacac, sa limbong, sa salingcápao sa pagcalaláng. - -Mentiroso. = Bacácon, malilímbong, limbóng̃an. * Ang macalímbong, bisan -onsa sa salingcápao lamang, malimbóng̃on. - -Mentís. = Polong ng̃a ipadóng̃og sa lain sa paghing̃álan canía ug bacácon. - -Menudamente. = Sa pagcatinágsa tagsa, sa pagcaánam anam. - -Menudear. = Pagsóbsob, pagsócot, pagbóhat sa bisan onsa sa macadágham. -* Pagsóguil sa bisan onsa sa pagcatinágsa tagsa, sa macúti ng̃a pagásoy. -* Pagsóguid sa bisan onsa ng̃a oaláy polós ug hingtóngdan. * Pagsábog. - -Menudencia. = Pagcadiótay sa bisan onsa. * Pagcahíling, pagcasósi sa -bisan onsa sa pagcacúti caáyo, sa dagcóng cacúgui. * Mg̃a tolotagídyot -sa solód sa tian sa mg̃a hayópan, sa human na ang paglápa caníla: ang -dogó, ang mg̃a tináe, ng̃a baga, &c. - -Menudeo. = Pagcasóbsob, pagcasócot, sa macadághan. * Pagbalígya sa -bisan onsa sa pagcatinágsa tagsa. * Pagcasábog. - -Menudillo. = Ang solód sa guinháoa, sa tian sa mg̃a langgam: ang dogó, -cásing cásing, &c. - -Menudo. = Diótay, hamóbo, magamáy. * Bisan onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a -oaláy polós, talamáyon. * Ang salapí ng̃a dogmoc. * Ang magahíling ug -magasúsi sa bisan onsa sa mahínay hinay, sa dagcóng cacógui. * Ang -solód sa tian, sa guinháoa sa mg̃a mananáp, ang mg̃a tináe, ang atáe, ang -cásing cásing, &c. - -Meollo. V. Médula. * Boot, ihibaló. - -Meon. = Maihíon, ang moígi caáyo. - -Mequetrefes. = Laláqui ng̃a mahilábot sa díli onta iang quinahánglan ug -catungdánan. * Ang macasámoc sa oaláy polós. - -Meramente. = Sa oaláy sacót. - -Merar. = Pagsimbóg, pagsambóg, pagsácot. - -Mercadear. = Pagpatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa bisan onsa. - -Mercader. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa mg̃a -manggad ug sa bisan onsa. * Magbalilígya. - -Mercadería. = Bisan onsa ng̃a manggála ng̃a arang palíton ug ibalígya. * -Opicio sa pagcacomerciante. - -Mercado. = Pagcatámbong, catilíngban, cadaghánan sa mg̃a táuo sa usá ca -lugar, ng̃a managátang sila sa pagbalígya ug sa pagpálit sa mg̃a manggad. -* Ang lugar sa cadaigánan ng̃a pagabaligyáan, pagapalítan ug -pagatagilísan sa mg̃a manggad, sa mg̃a adlao ng̃a tinórlo ug hingtúngdan. -* Mercado. - -Mercaduría. V. Mercadería. - -Mercancía. V. Mercadear y Mercadería. - -Mercante. V. Mercader y Mercantil. * Sacayán ng̃a pagalulánan sa mg̃a -manggar ng̃a ibalalígya. - -Mercantil. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a manggad ug sa mg̃a comerciante. - -Mercantilmente. = Ing̃on sa mg̃a tolománon sa mg̃a comerciante. - -Mercar. = Pagpálit. - -Merced. = Sohol. * Hatag, gasa. * Bisan onsa ng̃a pagtógot ug calóoy sa -mg̃a ponóan sa ilang mg̃a guinsacópan. * Ang caparían ni S. Pedro -Nolasco. - -Mercenario. = Mamomóo, ang táuo ng̃a magabóhat sa yota tong̃ód sa -hingtúngdan ng̃a sohol. * Padre sa caparían sa Merced. - -Mercería. = Pagpatigáyon, pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a tolotagídyot -ng̃a oaláy bale caáyo. - -Mercero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a -tolotagídyot ng̃a oaláy bale caáyo. - -Mercurial. = Tanóm. - -Mercurio. = Bitóon, planeta ng̃a labíng harúul sa arlao. * Asogue. - -Merchante. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya sa obán ng̃a -mg̃a manggad, sa oaláy tiendáhan ug pinoyánan ng̃a malíg-on. - -Merdellon. = Polong ng̃a icasáoay sa sologóon ng̃a hugáoan, bolíng̃on. - -Merdoso. = Hugáoan, mahámos, ponó sa hogao. - -Merecedor. = Ang tacús sa castigo con sa maáyong balus. - -Merecer. = Pagbóhat sa bisan onsa, arón tomacós ang magabóhat sa -maáyong balus con sa castigo, pagpahanong̃ód. - -Merecidamente. = Sa pagcatacós, sa pagcaígo. - -Merecido. = Casáquet, castígo ng̃a tacús ihátag sa bisan cansa. * -Pahanóngdan. - -Mereciente. V. Merecedor. - -Merecimiento. V. Mérito. - -Merendar. = Pagpamáhao. - -Merendona. = Pamáhao ng̃a mahál, sa daghánan ng̃a mg̃a calán-on. - -Merengue. = Matám-is sa dagoay sa usá ca itlog ng̃a lopiac, ng̃a -pagaboháton sa mg̃a itlog ng̃a sináctan sa asúcar ng̃a putíon. - -Meretricio. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a babáyeng bigáon, sa maláo-ay ng̃a -batásan, sa mg̃a sandil. - -Meretriz. = Babáyeng daótan, bigáon, sandil. - -Merganzar. = Langgam. - -Mergo. = Langgam. - -Meridiano. = Ang nahatong̃ód sa odto, sa caodtóhon sa tung̃á sa adlao. - -Merienda. = Pamáhao. - -Merino. = Calaínan sa mg̃a carnero, ug ang ilang balahíbo ng̃a guing̃álan -ug marina. * Bohóc ng̃a colóng̃on ug mabános. - -Méritamente. V. Merecidamente. - -Meritísimo. = Táuo ng̃a tacós uyámot sa bisan onsa. - -Mérito. = Pahanóngdan. - -Meritoriamente. V. Merecidamente. - -Meritorio. = Ang may pahanóngdan ng̃a maáyo, ang tacós sa maáyong balos. -* Ang magabóhat sa oaláy sohol, arón muángcon sia sa mg̃a pahanóngdan -ng̃a maáyo. - -Merlo. = Isda, (calaínan.) - -Merluza. = Isda, (calaínan.) - -Merma. = Pagcacopós, pagcacobós. - -Mermar. = Copós, cobós. - -Mermelada. = Matám-is sa membrillo ng̃a sináctan sa dogós con sa asúcar. - -Mero. = Olay, sa oaláy sacót sa bisan onsa. * Isda, (calaínan.) - -Merodear. = Pagbólag sa obán ng̃a mg̃a soldados sa tapoc ng̃a guitaláyan -nila, sa pagpang̃áoat sa mg̃a cabaláyan ng̃a paghiaguían. - -Mes. = Bulan. * Batásan, saquét sa mg̃a babáye. * Sohol sa mg̃a sologóon -ng̃a baláydon sa bulan bulan ng̃atanán. - -Mesa. = Lamesáhan, lamesa. * Ang calán-on ng̃a ibótang sa lamesa. * Ang -mahál ng̃a laoas sa atong Guinóong Jesucristo ng̃a pagcalaoáton sa mg̃a -táuo. * Latoc. - -Mesada. = Ang salapí con bisan onsa ng̃a ihalátag con baláiron tagbúlan, -sa bulan bulan ng̃atanán. - -Mesana. = Ang talároc sa mg̃a sacayán ng̃a labíng harúul sa olín. - -Mesar. = Pagíbot sa mg̃a bohóc ug sa mg̃a bong̃ot. - -Mesentorio. = Bahin sa sulód sa guinháoa, sa tian, ing̃on sa usá ca -panit ng̃a ponó sa mg̃a caogátan ug sa tamboc, ng̃a guitapótan sa tináe -ng̃a alaguían sa mg̃a quináon. - -Meseraica. = Ogat ng̃a guican sa atáy ug moábot sa mesenterio ng̃a -guiíng̃on carón. - -Mesero. = Táuo ng̃a pasóhol sa bulan bulan ng̃atanán sa baláy sa maestro -ng̃a nagatóon canía sa opicio, sa obos na sia mahibaló ug maáyo. - -Mesías. = Ang sinógo. * Si Jesucristo. - -Mesillo. = Ang saquét ng̃a nahaóna ng̃a moábot sa mg̃a babáye sa human na -ang pagánac nila. - -Meson. = Halapítan. * Alabótan. - -Mesonaje. = Lugar con dalan ng̃a guibotáng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a -halapítan. - -Mesonero. = Ang tagía sa mg̃a halapítan. - -Mesquino. V. Mezquino. - -Mesta. = Cadaghánan sa mg̃a taguía sa mg̃a hayópan, mg̃a canding, mg̃a -carnero, &c., ng̃a nanagbáton niána ug nanagbalígya sa longsod. * -Cabildo, catilíngban sa mg̃a tagía sa mg̃a hayópan sa pagsábot sa bisan -onsa ng̃a tacús ng̃a pagaboháton nila, sa pagbáton ug paghópot sa maong -mg̃a hayópan. - -Mestizo. = Táuo con mananáp ng̃a natáuo sa amahán ug inahán ng̃a -nagacaláin lain sila sa pagcalíoat. * Anac sa táuo ng̃a Español ug sa -táuo ng̃a indio, sa indio ug sa insic, &c. - -Mesto. = Cahoy cahoy. - -Mesura. = Pagcalígdong, pagcaámbong. * Pagtáhod, catahóran, catahá. * -Pagcahínay hinay. - -Mesuradamente. = Sa mahínay hinay. * Sa pagcaámbong, sa pagcalígdong. * -Sa catahóran, sa catahá. - -Mesurado. = Malígdong, maámbong. * Tigtáhor, ang may catahóran, catahá. -* Táuo ng̃a díli molabí sa casaráng̃an. - -Mesurar. = Pagpalígdong, pagpaámbong. * Pagtáhor, pagtahá. - -Metafísica. = Quinaárman ng̃a nahilábot sa mg̃a espíritu, sa mg̃a calág, -ug sa mang̃a sinógdan ug guinicánan sa mg̃a húna húna. - -Metafísicamente. = Sa pagcabátir caáyo, sa pagcahalálom. - -Metafísico. = Ang nahatong̃ód sa metafísica. * Ang halálom ug malisód -ng̃a pagatoquíbon ug pagasabóton. - -Metáfora. = Sambíng̃ay, baláybay. - -Metafóricamente. = Sa pagcasambíng̃ay, pagcabaláybay. - -Metafórico. = Ang may sambíng̃ay, ang musambíng̃ay. - -Metaforizar. = Pagsambíng̃ay, pagbaláybay. - -Metal. = Tombága. * Ang tonóg sa ting̃og. * Calaínan, cahímtang sa bisan -onsa. - -Metalario. = Ang magabóhat sa mg̃a buhat sa tombága. - -Metálico. = Bisan onsang buhat sa tumbága. * Ang salapíng túod, sa -boláoan sa tumbága con sa salapí. - -Metalífero. = Ang guisáctan sa tombága. * Lugar ng̃a guitobóan sa -tombága. - -Metalista. V. Metalario. - -Metalúrgia. = Quinaárman ng̃a nagaásoy sa pagbóhat sa mg̃a tombága. - -Metamorfosis. = Pagcabálhin sa usá ca butang sa lain ng̃a botang. - -Metedor. = Manonolód, ang magasolód. * Ang magasolód sa mg̃a calongsódan -sa mg̃a manggad ng̃a guinadilí sa hari, sa mg̃a ponóan. - -Meteduría. = Pagcasolód sa mg̃a calongsódan sa mg̃a manggad ng̃a guidilí -sa mg̃a ponóan. - -Metemuertos. = Táuo ng̃a mahilabtánon, ng̃a talamáyon. * Tabían. - -Metéoro. = Ang magáma sa cahang̃ínan. * Ang olan, ang mg̃a linti, &c., ug -bisan onsa ng̃a masónog sa mg̃a dag-om sa tiempo sa mg̃a onós ug mg̃a -bagyo. - -Meter. = Solód, locloc, socsoc. * Pagsolód sa tinágo sa mg̃a calongsóran -sa mg̃a manggad, arón díli onta baydan ang mg̃a derechos ng̃a hingtóngdan. - -Metódicamente. = Sa pagcahúsay, sa masóhay. * Sa pagcataláy. - -Metódico. = Bisan onsa ng̃a guibúhat sa pagcahúsay sa mahósay, sa -quinaárman. * Táuo ng̃a maganonót sa casaráng̃an sa iang mg̃a buhat, ug sa -iang batásan. - -Método. = Caogalíng̃on ng̃a pagbóhat ug pagpamólong sa bisan onsa. * -Cagaoían, batásan sa tagsa tagsa. - -Metralla. = Mg̃a balang diótay ug sa bisan onsa ng̃a magamáy, dogmoc ug -magáhi ng̃a isolód, icalárga sa mg̃a luthang. - -Métrica. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagbóhat sa mg̃a berso, mg̃a -garay. - -Metro. = Berso, garay, balac. - -Metrópoli. = Ciudad, longsod ng̃a dagcó, cabesera sa probinsia con sa -Guinharían. * Singbahán ng̃a guibotáng̃an sa Arzobispo, ng̃a magasácop sa -obán ng̃a mg̃a Singbahán. - -Metropolitano. = Ang Arzobispo ng̃a magasácop sa obán ng̃a mg̃a Obispo. * -Ang nahatong̃ód sa cabesera sa probinsia con sa Guinharían ug sa -Arzobispo. - -Meya. = Caság, alimáng̃o sa dagat. - -Mezcla. = Pagcasácot. * Pagcasimbóg, pagcasambóg. * Mg̃a boloc sa mg̃a -hablon. * Sacót sa apog, balás ug tubig. - -Mezcladamente. = Sa pagcasácot, sa pagcahiósa. - -Mezclador. = Ang magasácot, ang magapahiósa sa mg̃a botang. - -Mezcladura. V. Mezcla. - -Mezclamiento. = Idem. - -Mezclar. = Sacót, paghiósa. * Simbóg, sambóg. - -Mezcolanza. = Pagcasácot ng̃a lain caáyo ng̃a díli macaígo. - -Mezquinamente. = Sa pagcahícao, sa cahícao. * Sa pagcaháng̃ol. * Sa -pagcadaguínot. - -Mezquindad. = Caháng̃ol. * Cahícao, pagcadaguínot ng̃a guilabíhan. * -Pagcacáguis. - -Mezquino. = Hang̃ol, pobres, ang coláng̃an sa quinahánglan. * Hicáoan, -daguinótan. * Diótay uyámot. * Caguísan. - -Mezquita. = Singbahán, lugar ng̃a pagaampóan sa mg̃a moros. - - - -MI - -Miaja. = Momhó. * Bisan onsa ng̃a dogmoc, magágmay caáyo, diótay oyámot. - -Miar. V. Maullar. - -Miasma. = Tolotagídyot uyámot ng̃a guican sa mang̃a laoas sa mg̃a -masaquéton, sa mg̃a tubig, &c., ng̃a nalán-og ug ng̃a nadonót, ng̃a -magadáot sa moatóbang. * Ang saquít ng̃a moalísng̃ao sa laoas. - -Miau. = Tonóg sa ting̃og sa iríng. - -Mico. = Amó, alíoas. - -Micrómetro. = Salamín, anteojo ng̃a pagagamíton sa pagsócod sa cadagcóon -sa mg̃a bitóon, sa arlao ug sa búlan, ug sa cahalayóon nila. - -Microscopio. = Salamín, anteojo, capandáyan ng̃a magapacadagcó caáyo sa -mg̃a botang ng̃a diótay ug magamáy uyámot. - -Micho. = Polong ng̃a icahing̃álan sa iríng. - -Miedo. = Cahárloc. * Catáhap. - -Miedoso. V. Medroso. - -Miel. = Dogós. - -Mielga. = Tanóm ng̃a maáyo sa pagpacáon sa mg̃a cabayo, &c. * Isda, -(calaínan.) - -Mielgo. V. Mellizo. - -Miembro. = Bahin sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp, ang bahin sa -bisan onsa. - -Miente. = Húna húna. * Ihibaló, boot. - -Miera. = Ang lana ng̃a guican sa cahoy ng̃a guing̃álan ug enebro. - -Miércoles. = Miércoles, ang icaópat ca adlao sa semana, apil ang -domingo. - -Mierda. = Tae sa mg̃a táuo ug sa ubán ng̃a mang̃a mananáp. * Boling, hugao -ng̃a natápot sa mang̃a bisti ug sa bisan diin. * De aves. = Iti. - -Mierdacruz. = Tanóm. - -Miés. = Ang oháy, ang liso ug ang dagámi sa trigo, sa humáy, &c. * -Panúig, panuígan. * Cadaghánan sa mg̃a cristianos, ug sa boot pabóñag. - -Miga. = Ang bahin ng̃a mahómoc sa solód sa panit sa tinápay. * Bisan -onsa ng̃a diótay, dogmoc ug magamáy caáyo. - -Migaja. = Momhó sa tinápay, tipac, tipic ng̃a diótay caáyo sa bisan -onsa. - -Migajada. = Ang bahin ng̃a diótay sa bisan onsa ng̃a arang bahínon. - -Migajon. = Ang bahin sa tinápay ng̃a mahómoc ug sa solód sa panit. * Ang -labíng mahál sa bisan onsa. - -Migar. = Pagárlip, pagdógmoc, pagtípac, pagtípic sa tinápay, sa -pagbúhat ug sopas ug sa bisan onsa. - -Migratorio. = Ang malálin, ang mabálhin. - -Mijo. = Daoa. - -Mil. = Libo, usá ca libo. * Isip ng̃a díli maíhap. - -Milagrero. = Ang magapacamilagros sa díli milagros ng̃a tuod. - -Milagro. = Buhat ng̃a cating̃aláhan ng̃a guican sa cosóg ug gahóm sa -grasia sa Dios ug sa iang santos ng̃a pagtábang, ng̃a díli mahímo ng̃a -boháton sa mang̃a táuo sa ilang lamang ng̃a caogalíng̃on ng̃a gahóm. - -Milagrosamente. = Sa pagcating̃ála, sa pagcamilagros gayúd, sa -pagcahibólong. - -Milagroso. V. Milagro. * Ang may gahóm sa pagmilagros. * Bisan onsang -cating̃aláhan, hibólng̃an. - -Milano. = Banóg. * Isda, (calaínan.) - -Milenario. = Cadogáyan sa usá ca libo ca túig. - -Milerama. = Tanóm, (calaínan.) - -Milésimo. = Ang macahíngpit sa isip sa usá ca libo. - -Milhojas. = Tanóm, (calaínan.) - -Miljar. = Saquét ng̃a mahamótang sa daghánan ng̃a mg̃a hobág ng̃a -molomagamáy. * Calaínan sa hilánat. - -Milicia. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagáoay, sa pagpang̃óbat sa mg̃a -soldados, ug ang maong mang̃a soldado. * Polong ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a -capónong ponóng̃an sa mg̃a Ángeles. - -Miliciano. = Ang nahatong̃ód sa milicia, sa mg̃a soldados. - -Militante. = Soldados, ang magasílbi sa pagcasoldados. * Ang Iglesia sa -calibútan ng̃a mao ang catilíngban sa mg̃a binuñágan ug ang ilang pang̃ólo -ng̃a ang Santos ng̃a Papa. - -Militar. V. Miliciano, y Militante hasta ang Iglesia. - -Militarmente. = Ing̃on sa mg̃a tolománon sa mg̃a soldados. * Sa -pagcasinoldado. - -Milla. = Ang icatólo ca bahin sa usá ca legua ng̃a pagalácuon. - -Millar. = Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a macagáma sa isip sa usá ca libo. - -Millarada. = Cadaghánan sa mg̃a libo. - -Millon. = Napólo ca gatús ca libo. - -Millonario. = Arunáhan, salapían caáyo, dato sa mang̃a salapiánon. - -Mimar. = Pagógay ogay, paghátag sa paráyeg, pagálam alam. * Pagpalángga -caáyo. - -Mimbre. = Tanóm. - -Mimbrear. V. Cimbrar. - -Mimbrera. = Tanóm. - -Mimo. = Táuo ng̃a magalípat sa mg̃a táuo ng̃a nanagsolóng sa mg̃a dula, sa -iang pagtístis ug mg̃a buhat ng̃a nagacaláin lain. * Pagcaógay ogay, -pagparáyeg, pagcaálam alam. * Pagcapaságar ng̃a guilabi sa mang̃a pagbóot -sa mg̃a báta. - -Mimoso. = Parayégon. - -Mina. = Alaguían sa mg̃a tubig sa ilálom sa yota. * Lang̃ob, bohó ng̃a -pagacalíon sa ilálom sa yota ng̃a pagasórlan sa pólvora, sa pagbóncag ug -pagpalupád sa mg̃a cota, sa mg̃a baluarte, &c. * Lugar ng̃a pagacalían sa -ilálom sa yota, sa pagcúha sa buláoan, sa salapí, &c. * Ang sinógdan ug -guinicánan sa mg̃a tobóran. * Ang opicio sa dagcóng polós sa oaláy -dagcóng cabórlay. - -Minador. = Ang magabúhat, magacále ug magapacále sa mg̃a mina. - -Minal. = Ang nahatong̃ód sa mina. - -Minar. = Pagcále sa ilálom sa yota. * Pagpatigáyon sa masingcámot caáyo -sa pagdáng̃at sa bisan cansa, sa guitúyo ng̃a guipanghináot. - -Mineraje. = Ang pagbóhat sa mg̃a mina. - -Mineral. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a mina. * Ang tumbága, buláoan, &c., ng̃a -maquíta sa ilálom sa yota. * Guinicánan, sinógdan sa mg̃a tobóran, ug sa -bisan onsa. - -Mineralogía. = Quinaárman ng̃a nahilábot sa mang̃a mineral. - -Mineralogista. = Táuo ng̃a maálam sa quinaárman sa mg̃a mineral. - -Minería. = Quinaárman sa pagbóhat sa mg̃a mina. - -Minero. = Yota ng̃a pagatórcan sa buláoan, sa salapí, &c. * Ang táuo ng̃a -magabóhat sa mg̃a mina. - -Miniatura. = Piníntal sa papel, sa garing, &c., ng̃a mahínlo caáyo, sa -mg̃a color ng̃a hinílis sa tubig ng̃a sináctan sa tagoc, sa goma. - -Mínimo. = Diótay caáyo. * Ang religioso sa caparían ni San Francisco de -Paula. - -Minio. = Pintura ng̃a mapolá. - -Ministerial. = Ang nahatong̃ód sa paghósay sa mang̃a Guinharían. - -Ministerio. = Ang opicio, catongdánan sa tagsa tagsa ca táuo. * Bisan -onsang buhat. * Paghópot sa mang̃a holosáyon ng̃a labíng mahál ug macúli -sa mang̃a Guinharían. * Ang cahímtang sa pagcaministro sa Guinharían ug -ang tiempo ng̃a pagadugáyan sa opicio. * Cadaghánan sa mg̃a dagcóng táuo -ng̃a ministro sa Guinharían. - -Ministra. = Babáye ng̃a magasílbi sa lain. * Ang asáoa sa ministro. - -Ministrador. = Ang magasílbi ug magaalágar sa lain. - -Ministrante. = Idem. - -Ministrar. = Pagsílbi, pagalágar. * Pagtúman sa bisan onsang opicio. * -Paghátag, pagtógot sa lain sa bisan onsa, bisti, salapí, &c. - -Ministril. = Ministro ng̃a obus, sa diótay ng̃a gahúm, alguasil, &c. - -Ministro. = Ang magasílbi ug magaalágar sa lain, sa bisan onsa. * Ang -hocom ng̃a magatúman sa mg̃a tolománon sa catarúng̃an. * Dagcóng táuo ng̃a -guitugyánan sa mg̃a holosáyon ng̃a labíng mahál ug macúli sa Guinharían. -* Ang alguasil ug ang obán ng̃a mg̃a táuo sa justicia, ng̃a obós ug sa -diótay ng̃a gahúm. * Padre cura. - -Minorar. = Pagdíot sa bisan onsa. - -Minorativo. = Ang macadíot sa bisan onsa. * Ang macacóha sa usá ca -bahin sa bisan onsa. - -Minucia. = Pagcadíot. * Bisan onsa ng̃a diótay uyámot, ng̃a oaláy polós. - -Minucioso. = Ang masámoc, ang mahilábot sa mang̃a botang ng̃a oaláy -polós. - -Minuciosidad. = Pagcacúti cuti ng̃a guilabíhan, sa oaláy polós ug -hingtúngdan. - -Minué. = Sayáo, pagsabáy ng̃a guican sa mg̃a prancés. - -Minuete. = Idem. - -Minuta. = Papel ng̃a sinolátan, sa pagcaláctor, sa bisan onsa ng̃a tacós -ng̃a timaánan ug pagadomdómon, arón isólat sa mg̃a hatáas ng̃a polong sa -oláhing adlao. - -Minutar. = Pagsólat sa bisan onsa sa mg̃a lactor ug hamóbong polong. - -Minutero. = Ang puthao, tumbága, &c., ng̃a magatórlo sa mg̃a minutos sa -mg̃a horásan. - -Minutista. = Bulac. - -Minuto. = Minuto, ang usá sa canúmam ca bahin ng̃a hingsácpan sa usá ca -horas. - -Mio. = Áco. - -Miope. = Halap. - -Mirabel. = Tanóm. - -Mirada. = Pagcasolóng, pagcatán-ao, pagcaquíta. - -Miradera. = Lugar ng̃a pagasólng̃an, pagatan-áoan sa mg̃a táuo. * Bisan -onsang lugar ng̃a anáa sa dayág, ng̃a guitán-ao sa bisan cansa. * -Lantáoan. - -Mirador. = Ang magasolóng, ang motán-ao, ang macaquíta. * Lugar ng̃a -hatáas, lantáoan ng̃a pagadáygan ug pagatan-áoan sa haláyong yota. - -Miradura. V. Mirada. - -Miramiento. = Idem. * Pagcatimáan, pagcacógui. * Pagtáhor, catahá sa -pagbóhat sa bisan onsa. - -Mirante. = Ang magasolóng, ang magatán-ao. - -Mirar. = Solóng, tan-ao, quita. * Paghíling. * Pagbántay sa mg̃a buhat -sa bisan cansa. * Pagtagár sa bisan cansa, paghigúgma canía, pagdóng̃og -sa iang mg̃a sambag. * Paghúna húna, pagpalándong, pagmátng̃on. * -Paglában, pagtábang, paghópot, pagalíma sa bisan cansa. - -Mirífico. = Cating̃aláhan, hibólng̃an. - -Miriñaque. = Hias sa mg̃a diótay ng̃a bale, ng̃a oaláy polós caáyo. - -Mirla. = Langgam. - -Mirlar. = Pagpacalígdong sa salingcápao. - -Mirlo. = Calígdong sa salingcápao. * Langgam. - -Miron. V. Mirante. - -Mirra. = Tagoc ng̃a mahomót, masíhag, masínao ug sa color ng̃a -molomapolá. - -Mirrado. = Ang sináctan sa mirra. - -Mirrauste. = Calán-on ng̃a magáma sa mg̃a Coyóbog sa salapáti, sa mg̃a -almendras, sa asúcar ug sa obán ng̃a mg̃a panácot. - -Mirro. = Cahoy cahoy. - -Misa. = Misa, paghálad ng̃a guipanagbóhat sa mg̃a Padre, sa paghálad nila -sa Dios ng̃a Amahán sa bilídhon ng̃a laoas ug dugó sa atong Guinóong -Jesucristo sa ilálom sa mg̃a dagoay sa tinápay ug sa bino. * Pagólden sa -pagcapadre. - -Misacantano. = Ang guioldenáhan sa pagcapadre ug ang magamisa ng̃a -naháona, bag-o. - -Misal. = Librong dagcó ng̃a pagabasáhan sa mg̃a padre sa pagmisa nila. - -Misantropía. = Casucóng dagcó, caligótgot, pagcadomót, pagcalícay sa -usá ca táuo sa ubán ng̃a mg̃a isigcatáuo nia. - -Misántropo. = Ang díli mahagógma magdóol sa iang isigcatáuo, tong̃ód sa -iang casocó, casobó, caligótgot ug camíng̃ao. - -Misario. = Ang báta ng̃a motábang ug magaayurál sa pagmisa sa mg̃a Padre. - -Miscelánea. = Pagcasácot, pagcahiósa sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a botang. - -Miserable. = Aláot, táuo ng̃a oaláy palad, ang guicayógtan, ang -guicalísdan. * Ang napaóbos, ang oaláy cosóg ug gahóm. * Hicáoan, -daguinótan, hacog, caguísan. - -Miserablemente. = Sa pagcaaláot, sa pagcaoaláy palad, sa malisód -uyámot, sa dagcóng cayógot. * Sa pagcahícao, sa pagcadaguínot, sa -pagcahácog. - -Miseracion. V. Misericordia. - -Míseramente. V. Miserablemente. - -Miserear. = Paghícao, pagdaguínot, paghácog. - -Miserere. = Ang piesta sa cuaresma sa pagsíngba sa atong Guinóong -Jesucristo, sa pagpang̃ádye con pagcanta sa maong miserere. * Saquét ng̃a -nahamótang sa pagágui sa bába sa hugao, sa tae. - -Miseria. = Casaquítan, calisód, cagóol, pagcaaláot, pagcaoaláy palad. * -Caháng̃ol, pagcapobres, pagcacólang sa mg̃a quinahánglan. * Cahícao, -pagcadaguínot, bisan onsa ng̃a diótay caáyo, ng̃a oaláy bale. - -Misericordia. = Calóoy, pagcaginóclog. - -Misericordiosamente. = Sa calóoy, sa pagpoáng̃od, sa pagcahinóclog. - -Misericordioso. = Mang̃iloóyan, ang malóoy, ang mapoang̃ódon, -mahinoclógon. - -Mísero. = Hicáon, daguinótan, hacog, caguísan. - -Misero. = Ang musíngba sa masóbsob, ang mahagógma magsíngba sa masócot. - -Mision. = Pagsógo. * Pagsóroy soroy sa mg̃a Padre, sa mg̃a calongsóran, -sa pagoáli sa mg̃a camatoóran sa Evangelio. * Oáli ng̃a maínit caáyo. - -Misionero. = Palaoáli, ang Padre ng̃a magaoáli. - -Misivo. = Papel ng̃a sinolátan, solat ng̃a guipadála sa bisan cansa. - -Mismo. = Mao, mao gayúd. * Magsáma, topóng, maíng̃on ng̃a tood. - -Mistamente. = Ang ang̃ay sa gahóm sa mg̃a hocmánan sa mg̃a Padre ug sa -díli Padre. - -Mistela. = Ilímnon ng̃a magáma sa aguardiente, tubig, asúcar ug canela. - -Misterio. = Ang díli mahímo ng̃a hibalóan ug tuquíbon. * Ang polong ng̃a -halálom caáyo. * Ang macúli ug malisód ng̃a pagasabóton. * Ang mg̃a -camatoódan sa atong Pagtóo ng̃a tinágo sa santos ng̃a cabobót-on sa Dios. -* Ang tinágo, ang guibóhat sa hilom. - -Misteriosamente. = Sa hilom, sa tinágo. - -Misterioso. = Ang díli matóquib. * V. El anterior. - -Mística. = Quinaárman, tolománon sa paghúsay sa quinabúhi sa -pagcadebotos, sa pagcamaampóon. - -Místicamente. V. Misteriosamente. - -Místico. V. Misterioso. * Sacayán sa duhá ca layág. * Maampóon. - -Mistifori. V. Mistamente. - -Misto. = Ang sináctan sa mg̃a butang ng̃a nagacaláin lain. * Sinimbógan. - -Mistura. = Pagcasácot, pagcasímbog. - -Misturar. = Pagsácot, pagbóloc. * Pagsimbóg, pagsambóg. - -Mita. = Pagcahúsay sa padron arón hibalóan ang mg̃a táuo ng̃a somosógot, -ng̃a managbóhat sa mg̃a buhat sa longsod. - -Mitad. = Tong̃á, pecas, pacas, acob. - -Mitayo. = Táuo ng̃a somosógot, timbol. - -Mitigacion. = Pagcahínay hinay, pagcaárang arang. - -Mitigador. = Ang magapahínay. - -Mitigar. = Paghínay, pagcóha coha, pagárang arang. - -Mitigativo. V. Mitigador. - -Mitigatorio. = Idem. - -Mitología. = Historia, solat ng̃a bacácon sa mg̃a dios dios ug sa mg̃a -táuo ng̃a bantógon sa mg̃a dioatáhan. - -Miton. = Bisti sa mg̃a babáye ng̃a guitábon nila sa mg̃a bocton cutub sa -popólan hasta sa sico. - -Mitote. = Sayáo, pagsabáy sa mg̃a indio, sa pagsigcóbot cobot nila sa -ilang mg̃a camót. - -Mitra. = Calo calo sa mg̃a Obispo ug mg̃a Arzobispo sa pagtóman nila sa -mg̃a catongdánan sa pagcaobispo nila. * Ang cahímtang sa Arzobispo ug sa -Obispo. - -Mitrado. = Ang táuo ng̃a guitogótan sa pagdála dala sa iang olo sa calo -calo sa mg̃a Arzobispo ug mg̃a Obispo. - -Mitrar. = Pagobispo. - -Miz. = Polong ng̃a igatáoag sa iríng. - - - -MO - -Moblar. = Pagsángcap sa bisan onsang baláy, solód &c., sa mg̃a -casangcápan. - -Mocadero. = Paño, panápton ng̃a icapáhid sa ilong, sa sip-on. - -Mocador. = Idem. - -Mocante. = Idem. - -Mocarro. = Sip-on, cogmo ng̃a mobítay sa ilong. - -Mocear. = Pagcóndat, pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a ang̃ay sa mg̃a olitáuo. - -Mocedad. = Pagcaolitáuo. * Pagcacóndat sa mg̃a olitáo. - -Mocero. = Laláqui ng̃a moaólag ng̃a mahagógma maghilábot sa mg̃a babáye. - -Moceton. = Táuo ng̃a báta pa, matámboc, sa dagcóng hosog. - -Mocion. = Pagcalíhoc. * Pagcabóyoc sa húna húna. * Pagcahónghong sa -Dios sa mg̃a calág. - -Mocito. = Bag-ong olitáuo, oloolitáuo. - -Moco. = Sip-on, pong-it, taping, cogmo. * Ang pabílo ng̃a nasónog sa mg̃a -sugá. * Tayá, tambacólong sa pothao. * Ang talo ng̃a natólo sa mg̃a -candela ng̃a dinagcútan. - -Mocoso. = Sip-ónon, cogmóhon, pong-íton, tapíng̃on. - -Mochada. = Pagcaómpog, pagcasóngco sa olo sa bisan diin. * Pagcapácog -sa olo. - -Mocheta. = Catapúsan sa mg̃a columna ng̃a paglingcódan ug hunóng̃an sa mg̃a -arco. - -Mochil. = Báta ng̃a pagasogóon, sologóon sa mg̃a táuo ng̃a nanagbóhat sa -yota. - -Mochila. = Poyo poyo, pontél sa panit, ng̃a pagasórlan sa mg̃a soldados -sa ilang bisti ug ilang balon. - -Mocho. = Mananáp ng̃a guipótlan sa mg̃a song̃áy. * Ang guigontíng̃an ug -guialótan sa bohóc. * Cahoy ng̃a guipótlan sa mg̃a sang̃á ug odlot. * Mg̃a -torres ug bisan onsa ng̃a oalá botáng̃an sa tomóy sa catapúsan. - -Mochuelo. = Langgam ng̃a ing̃on ing̃on sa bucao. - -Moda. = Batásan, bag-ong usos sa mg̃a dagoay sa mg̃a bisti. - -Modal. = Caogalíng̃on ng̃a batásan sa pagbóhat, sa paglacáo, sa -pagpamólong, &c., sa tagsa tagsa. - -Modelar. = Pagbóhat sa bisan onsa ng̃a dagoay con táuo táuo sa yota, sa -talo, &c. - -Modelo. = Panigíngnan, laráoan, pananglétan. - -Moderacion. = Casaráng̃an. * Pagcaóbos sa bale sa bisan onsa ng̃a -ibalígya. - -Moderadamente. = Sa casaráng̃an. - -Moderado. = Ang mahamútang sa casaráng̃an. - -Moderar. = Pagápas sa casaráng̃an. - -Modernamente. = Sa bag-o pa, carón bag-o, díli pa dugay. * Cadón cadón. - -Moderno. = Bag-o. * V. El anterior. - -Modestamente. = Sa pagcaólay, sa maáyong pagcahúsay ug pagcabótang. - -Modestia. = Pagcaólay. * Pagcaáng̃ay sa mg̃a buhat sa tagsa ca táuo, -sumála sa cahímtang nia. * Pagcahúsay sa matá sa pagsolóng. - -Modesto. = Olay. * Ang magapaáng̃ay sa iang mg̃a buhat ug mg̃a polong -sumála sa cahímtang nia. * Ang díli motótoc sa iang mg̃a matá sa -pagsolóng nia. - -Módico. V. Moderado. * Diótay, dolodíot. - -Modificacion. = Pagcabálic, pagcahióli sa mg̃a botang sa ilang -pagcabótang ng̃a daan. * Pagcabótang sa bisan onsa sa casaráng̃an, sa -pagcóha sa pagcacólang ug sa pagcacápin, sa pagcadagcó ug sa -pagcadiótay. - -Modificar. = Pagbótang sa bisan onsa sa casaráng̃an, sa oaláy pagcacápin -ug pagcacúlang, pagcadagcó ug pagcadiótay. - -Modismo. = Caogalíng̃on ng̃a pagsángpot sa tagsa ca pinamólong. - -Modista. = Ang moápas sa bag-ong batásan, sa bag-ong usos sa pagbísti. -* Ang magatahí ug magabóhat sa mg̃a bísti ing̃on sa bag-ong batásan. - -Modo. = Pagcabótang ng̃a caogalíng̃on sa bisan onsa. * Casaráng̃an sa -pagbóhat ug sa pagpamólong. * Catahóran, catahá, maáyong pagatóbang. * -Gaui, cagaoían ng̃a maáyo sa bisan cansa. - -Modorra. = Pagcabórong sa olo, pagcabóg-at sa laoas, pagcatólog ng̃a -dagcó ug mabóg-at. - -Modorro. = Ang mobáti sa saquét sa pagcabórong sa olo, sa cabóg-at sa -laoas, sa pagcatólog ng̃a mabórlay. * Táuo ng̃a oaláy quinaárman ug -salabótan. - -Modrego. = Táuo ng̃a oaláy polós, ng̃a oaláy quinaádman sa ng̃atanán. - -Modulacion. = Pagcaláin lain, pagcalírog lirog sa ting̃og, sa pagcanta. - -Modular. = Pagláin lain, pagtáas ug pagóbos, paglírog lirog sa ting̃og, -sa pagcanta. - -Mofa. = Pagcayóbit, pagcatámay. - -Mofador. = Tigyúbit, tigtámay. - -Mofante. = Idem. - -Mofar. = Yubit, tamay, sood sood. - -Moflete. = Aping ng̃a dagcó, matámboc. - -Mofletudo. = Ang guitambócan sa aping. - -Mogollon. = Pagcahilábot sa bisan cansa sa díli onta quinahánglan. - -Mogote. = Bongtod, bolobóngtod. * Tapoc sa mg̃a bináng̃an, sa mg̃a baat, -sa mg̃a bogcos. - -Mogrollo. = Táuo ng̃a borong, ng̃a oaláy pagtáhod. - -Moharrache ó Moharracho. = Ang táuo ng̃a nagapacaláin sa bisti, arón -pagalipátan ug pagalipáyon ang nagasolóng canía. * Bisan onsang dagoay -ng̃a malágsot. - -Mohatra. = Pagcapálit sa bisan onsa sa pagsáad sa hatáas ng̃a bale sa -salingcápao lamang, arón palíton, sa pagcamatúod, sa diótay ug obos ng̃a -bale. - -Mohecer. = Pagagóp-op. - -Moheda. = Boquid, solóp ng̃a guitobóan sa mg̃a cahoy ng̃a mabános, -masónson caáyo. - -Mohina. = Casocó, song̃ot, capong̃ót, caligótgot. - -Mohino. = Ang nasocó, naligótgot, napong̃ót. * Ang guisóng̃ot. - -Moho. = Agóp-op. * Pagcalícay sa pagbóhat, guican sa catápol. - -Mohoso. = Ang guiagóp-op. - -Mojada. = Pagcahomód, pagcabasá. * Ang samad ng̃a guican sa pagsóntoc sa -hing̃aníban ng̃a matalínis. - -Mojador. = Ang magapahomód, ang magabasá. - -Mojadura. V. Mojada. - -Mojar. = Basá, homód, holom. * Paghilábot sa bisan onsa. - -Mojarrilla. = Táuo ng̃a matístis, malipáyon sa canúnay, ng̃a díli maálam -manoyó. - -Moje. = Sabáo sa bisan onsa. - -Mojicon. = Pagpócpoc sa nauong, sa camót ng̃a quinómcom. - -Mojiganga. = Dula sa cadaigánan. * Bisan onsa ng̃a hing̃alatáoan. - -Mojigato. = Táuo ng̃a malaláng̃on, ng̃a magapacalígdong ug magapacatálao, -sa pagcóha ug pagdáng̃at sa iang guipanghináot. - -Mojon. = Timáan sa cota, &c., ng̃a ibótang sa mg̃a cadalánan, sa -pagtimáan sa mg̃a caotlánan. * Caotlánan. * Tae sa táuo ng̃a tibúoc ug -magáhi. * Tobol. - -Mojonera. = Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a mojon. * Caotlánan. - -Mola. = Onód ng̃a motóbo sa tian sa obán ng̃a mg̃a babáye, ug pagaíngnon -ng̃a mabdos sila. - -Molada. = Cadaghánan sa color ng̃a guilígis sa macaúsa. - -Molar. = Ang nahatong̃ód sa ligsánan, ug ang maáyo sa paglígis. - -Molde. = Marca, hormáhan. * Táuo ng̃a boótan, quinaarmánon, &c., ng̃a -mahímo onta sia ug panigíngnan sa obán. * Patic. - -Moldear. = Paglíloc. - -Moldura. = Bisan onsang dagoay ng̃a guilíloc sa tumbága, sa bató, &c. * -Patic. - -Moldurar. V. Moldear. - -Mole. = Mahínlo, mahómoc. * Bisan onsang dagcóng booc. - -Molécula. = Tagsa ca bahin ng̃a magamáy caáyo sa bisan onsa. * Ang usá -ca taguígdiot. - -Moledero. = Ang mahímo ng̃a pagalígson, ang lilígson. - -Moledor. = Maglilígis, ang magalígis. * Bisan onsa ng̃a macasámoc, -magabórlay, magaaling̃ása. * Cuti cutíhan. - -Molendero. = Maglilígis, ang magahátod sa bisan onsa ng̃a pagalígson -onta. - -Moler. = Ligis. * Docdoc, dogmoc. * Pagsámoc, pagbórlay, pagaling̃ása. * -Pagdáot, pagláglag, paggobá. - -Molero. = Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a batóng ligsánan. - -Molestador. = Ang magasámoc, samócan, condátan, ang magabórlay. - -Molestamente. = Sa pagcasámoc, sa pagcabórlay, sa pagcaaling̃ása. - -Molestar. = Pagbórlay, pagsámoc, pagcúndat, pagaling̃ása. - -Molestia. = Casocó. * Casámoc, cabórlay, cacápoy. - -Molesto. = Condátan, ang macasámoc, samócan, ang magabórlay. - -Moleta. = Bató ng̃a magáhi caáyo, ng̃a pagagamíton sa paglígis sa mg̃a -pintura. * Capandáyan ng̃a icalígis sa tinta sa mg̃a impresor. - -Molibodena. = Tombága ng̃a molomapolá ug mahómoc. - -Molicie. = Pagcahínlo, pagcahómoc. * Salá ng̃a mang̃íl-ad, ng̃a díli ang̃ay -sa mg̃a táuo. - -Molienda. = Pagcalígis. * Ang guilígis sa macaúsa. * Cabórlay, cahágo, -casámoc. - -Moliente. V. Moledor. - -Molificacion. = Pagcahómoc. - -Molificante. = Ang magapahómoc. - -Molificar. = Paghómoc. - -Molificativo. V. Molificante. - -Molimiento. V. Molienda. - -Molinera. = Ang asáoa sa molinero. - -Molinero. = Bisan onsa ng̃a maáyo sa paglígis. * Tagía sa ligsánan. * -Ang magalígis. - -Molinete. = Capandáyan sa mg̃a sacayán sa pagsácoat sa mg̃a sinípit, &c. - -Molinillo. = Ligsánan ng̃a diótay. * Ang cahoy con capandáyan ng̃a -icahílis, igalínis, icacútao ug igabatíl sa socolate sa batirol. - -Molino. = Ligsánan, lilígsan. * Táuo ng̃a cundátan ng̃a díli mahamótang. -* Ang macasámoc ug magabúrlay. * Ang bába. - -Molitivor. V. Molificante. - -Molondro ó Molondron. = Matalác-on, matác-hon. * Ang coláng̃an sa -pagtáhod ug sa catahá. - -Mollar. = Mahómoc, ang masáyon pagapótlon, pagadocdócon ug -pagadogmócon. * Carne, onód sa oaláy bocóg. * Bisan onsa ng̃a may -dagcóng polós, ng̃a macapolós. * Táuo ng̃a masáyon pagalimbóng̃an ug -pagaólo olóhan. - -Mollear. = Pagbóyoc sa bisan onsa tong̃ód sa pagcahómoc nia. - -Molledo. = Ang bahin ng̃a ondan ug malíng̃in sa laoas, sa mg̃a paa, sa mg̃a -bocton, &c. * Ang bahin ng̃a mahómoc sa tinápay, sa ilálom sa panit. - -Molleja. = Baticólon. - -Mollejon. = Táuo ng̃a matámboc apan maluyáhon ug sa oaláy cosóg. * Ang -mahináyon sa gaui. - -Mollera. = Alimpólo. - -Molleta. = Tinápay ng̃a minása usáhay sa gatas. * Ang aping ng̃a dagcó, -matámboc. - -Molletudo. = Táuo sa dagcóng aping. - -Mollina. = Olan ng̃a mahínay, binabáye. - -Molliznar ó Molliznear. = Pagólan sa mahínay. - -Momentáneamente. = Sa macadíot, sa madalí caáyo, sa usá ca pagpíloc sa -matá. - -Momentáneo. = Ang madalí, ang malágmit caáyo, ang díli madúgay. - -Momento. = Macadiót lamang, usá ca pagpíloc sa matá. - -Momería. = Pagbóhat sa mg̃a dula sa pagláin lain sa nauong ug sa laoas. - -Momio. = Onód sa oaláy tamboc. - -Momo. = Pagcaculíot sa nauong. * Pagcayúbit, pagcatámay. - -Momordiga. = Tanóm, (calaínan.) - -Mona. = Amó, alíoas ng̃a baye. * Pagcahobóg. - -Monacal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a Padreng monje. - -Monacato. = Cahímtang sa mg̃a monje. - -Monacillo. = Báta ng̃a magasílbi sa mg̃a Singbahán sa pagtábang ug -pagayurál sa pagmisa sa mg̃a Padre. - -Monacordio. = Clabe ng̃a diótay, tolónggon ng̃a may coldas ug ng̃a -pagacablíton maíng̃on ng̃a sa pagcáblit sa órgano. - -Monada. = Pagcatístis, pagcacolíot sa nauong, pagparáyeg ng̃a -guilabíhan. * Pagcaógay ogay. - -Monago ó Monaguillo. V. Monacillo. - -Monarca. = Hari. - -Monarquía. = Guinharían ng̃a guinahóptan sa hari. - -Monárquico. = Ang nahatong̃ód sa Guinharían. - -Monasterial. = Ang nahatong̃ód sa monasterio, sa conbento. - -Monasterio. = Baláy, conbento ng̃a guinpúy-an sa mg̃a monje. - -Monásticamente. = Ing̃on sa mg̃a tolománon sa mang̃a Padreng monje. - -Monástico. V. Monasterial. * Ang nahatong̃ód sa cahímtang sa mg̃a Padreng -monje. - -Monda. = Pagcapón, pagcaháoan sa mg̃a cahoy, sa pagcóha sa mg̃a sang̃á ng̃a -patáy ug daótan. - -Mondadiente ó Mondadientes. = Palito, gung̃i sa pagcúhit sa mahabílin sa -talioála sa mg̃a ng̃ipon. - -Mondador. = Ang magapaháoan, ang magapáhid, ang magahínis, ang -magapánit sa mg̃a bong̃a, &c. - -Mondadura. = Pagcaháoan, pagcapáhid, pagcahínis, pagcapánit. * Ang -quinóha sa bisan onsa cay oaláy bale. * Ang panit, &c., sa mg̃a bong̃a, -&c. - -Mondaorejas. = Caohe, icolóhit sa dalónggan. - -Mondar. = Olay, haoan, pahid, hinis, nosnos, quias, coscos. * Pagpánit -sa bisan onsa ng̃a may panit. * Paggónting, pagálot sa bohóc ug sa -bong̃ot. * Pagcóha, pagpang̃áoat sa bisan onsa, ug labí pa sa salapí sa -isigcatáuo. - -Mondo. = Ang oaláy hugao ug buling. * Ang oalá dogáng̃an sa bisan onsa. - -Mondonga. = Polong ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a sologóon ng̃a babáye. - -Mondongo. = Ang solód sa guinháoa, sa tian sa mg̃a mananáp. - -Mondonguero. = Ang magaguisál ug magabalígya sa ng̃atanán ng̃a solód sa -guinháoa sa mg̃a mananáp. - -Moneda. = Salapí ng̃a icapálit sa bisan onsa, sa boláoan, sa salapí con -sa tumbága. * Pisos, caháte, sicápat, sicaoálo, cuartos, &c. - -Monedería. = Opicio sa pagbóhat sa salapí, sa mg̃a pisos, mg̃a caháte, -&c. - -Monedero. = Ang magabóhat ug magamarca sa mg̃a pisos, sa mg̃a caháte, &c. - -Monería. V. Monada. * Bisan onsa ng̃a oaláy bale ug polós. - -Monesco. = Ang mahatong̃ód ug ang̃ay sa mg̃a amó. - -Monetario. = Cadaghánan sa salapí, mg̃a pisos, mg̃a caháte, &c., sa mg̃a -tiempo ng̃a miági, ug sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a lugar. * Ang mg̃a -sorlánan ug ang solód ng̃a guibotáng̃an sa maong salapí. - -Monicion. = Pagpahibaló, pagbaláod, pagmantalá. - -Monigote. = Ang religioso ng̃a lego, oldog. * Táuo ng̃a oaláy quinaárman. - -Monipocio. = Pagsábot sa bisan onsa, sa mg̃a táuo ng̃a nanaghiúsa sila. - -Monís. = Bisan onsang diótay ug maníndot, maáñag. - -Monises. = Salapí. - -Mónita. = Pagcalaláng, quinaárman sa paglímbong, sa pagólo olo. - -Monitoria. = Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a hocom, sa mg̃a ponóan sa -Singbahán, sa pagtáoag sa hocmánan sa bisan cansa, sa pagpang̃otána -canía sa bisan onsa. - -Monitorio. = Ang magapahibaló ug magapamátng̃on sa bisan onsa. - -Monja. = Binócot. - -Monje. = Boghó, Padre ng̃a mopoyó sa caming̃áoan. * Padre ng̃a mopoyó sa -conbento, sa monasterio. * Langgam. - -Monjil. = Hábito, bisti sa mg̃a monja, sa mg̃a binócot. - -Monjío. = Cahímtang sa mg̃a monja, sa mg̃a binócot. * Pagcasolód sa mg̃a -babáye sa pagcamonja. - -Mono. = Maáyo, maníndot, maáñag, matahóm. * Amó. * Alíoas. - -Monocerote. = Mananáp, (calaínan.) - -Monóculo. = Ang guibotáng̃an, sa usá lamang ca matá. - -Monograma. = Polong ng̃a sinolátan sa mg̃a letra ng̃a nang̃alang̃áquit ug sa -pagcaláctud. - -Monomaquia. = Pagcaáyat, pagcaáoay sa dohá lamang ca táuo. - -Monopastos. = Motón sa usá lamang ca malíng̃in. - -Monopolio. = Pagbalígya sa pila lamag ca táuo sa bisan onsa arón maíla -lang ang tobo, labon ng̃a tacós onta ng̃a ibalígya sa cadaghánan, arón -pagapóslan onta ng̃atanán. * Pagcasábot sa mg̃a comerciante sa pagbalígya -sa mg̃a manggad sa maong ng̃a bili. - -Monotonía. = Pagcaáng̃ay sa soguílon con sa ting̃og ng̃a díli maáyo, ug -mao da sa guihápon. - -Monseñor. = Polong ng̃a ióna sa Italia sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a ponóan sa -Singbahán, ug sa ng̃alan sa anac ng̃a pang̃ánay sa mg̃a hari sa Prancia ug -sa obán ng̃a mg̃a dagcóng táuo. - -Monserga. = Pinamólong, soguílon ng̃a mabóloc ug ng̃a díli masábot. - -Monstruo. = Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan ug hibólng̃an ng̃a contra sa -tolománon sa pagcabóhat sa isigcaíng̃on. * Bisan onsa ng̃a dagcóan caáyo, -malágsot ug mang̃íl-ad uyámot. - -Monstruosamente. = Sa pagcadagcó caáyo, sa pagcang̃íl-ad. - -Monstruosidad. = Pagcadíli ang̃ay sa bisan onsa sa obán ng̃a isigcaíng̃on. -* Pagcang̃íl-ad, pagcalágsot sa bisan onsa. - -Monstruoso. V. Monstruo. - -Monta. = Pagcaípon sa daghánan ng̃a mg̃a ihap. * Pagcabále, ang bili ng̃a -caugalíng̃on sa mg̃a butang. - -Montado. = Ang cabayo ng̃a andam sa mg̃a quinahánglan arón pagacabayóan. -* Soldados ng̃a may cabayo. - -Montador. = Ang magacabayo. - -Montadura. = Cadaghánan sa mg̃a quinahánglan sa mg̃a cabayo arón -cabayóan. - -Montaje. = Pagcabótang sa mg̃a lothang sa mg̃a cureña. * Mg̃a casangcápan -sa mg̃a luthang. - -Montanera. = Solóp ng̃a pagabohían sa mang̃a baboy arón maning̃áon. - -Montanero. = Magbalántay sa mg̃a solóp. - -Montano. = Ang nahatong̃ód sa buquid. - -Montanada. = Pagcaándac ng̃a oaláy hingtúngdan. * Pagcadághan, -cadaghánan sa bisan onsa. - -Montante. = Espadang halagpád. - -Montantear. = Pagándac. - -Montaña. = Buquid. * Mg̃a caboquílan sa yota sa Búrgos. - -Montañés. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a caboquílan. * Ang natáuo sa yota sa -mg̃a buquid sa Búrgos. - -Montañoso. = Yota ng̃a may boquid, baquílid, bang̃ílid. - -Montar. = Pagcabayo. * Pagsáca, pagtóngtong sa bocó bocó sa cabayo. * -Pagábot sa mg̃a cuenta sa bisan onsang isip, cantidad. - -Montaraz. = Boquídnon, loog, ihaláson. * Gaui ng̃a maísog, maháit. * -Magbalántay sa mg̃a buquid. - -Monte. = Boquid. * Solóp. * Cacolían, cabilínggan, caoláng̃an sa -pagbóhat sa bisan onsa. * Olo ng̃a guidaghánan sa bohóc. * Sogál sa -baraja. - -Montea. = Quinaárman ng̃a magaásoy sa pagsápsap ug pagtábas sa mg̃a bató -ng̃a igabúhat sa mg̃a arco. - -Montera. = Calo calo sa panápton con sa panit ng̃a igatábon sa olo. - -Montería. = Pagpang̃áyam sa mg̃a baboy sa boquid, sa mg̃a osa ug sa obán -ng̃a mg̃a mananáp ng̃a ihálas. - -Montero. = Mang̃ang̃áyam, ang mang̃áyam sa mg̃a caboquílan. - -Montés. V. Montaraz. - -Montescos y capeletes (haber.) = Pagáoay, paglális lalis. - -Montesino. V. Montaraz. - -Monton. = Tapoc, ogdo. - -Montoya. = Calaínan sa sayáo, sa sabáy. - -Montuoso. = Boquid, yota ng̃a guibanósan, guisonsónan sa mg̃a cahoy. - -Montura. V. Montadura. - -Monumento. = Buhat sa bató, &c., ng̃a pagaboháton ug pagatindógon sa -cadaigánan, arón may panomdóman sa bisan cansang táuo ng̃a bantógon, con -sa bisan onsa ng̃a cating̃aláhan ug hibólng̃an, ng̃a tacús ng̃a timaánan ug -pagadomdómon sa mg̃a táuo. * Ang altal ng̃a guibotáng̃an sa jueves ng̃a -santo sa laoas sa atong Guinóong Jesucristo, ng̃a sinolód sa usá ca -caban caban ng̃a mahál. * Bisan onsang timáan ng̃a nahabílin sa nahatábo -sa canhing tiempo. - -Monzon. = Cadugáyan sa hang̃in dapit sa habagátan, dapit sa amihánan, -&c. - -Moña. = Táuo táuo sa dagoay sa babáye ng̃a binistíhan, ng̃a pagahoálan sa -pagcabóhat ug pagcatábas sa mg̃a bisti. * Casocó, capong̃ót, caligótgot. -* Pagcahobóg. - -Moño. = Pinángco. * Lambóhay, tarong sa mg̃a langgam. - -Moñudo. = Ang may pinángco. * Langgam ng̃a may lambóhay, tarong. - -Moquear. = Pagsíp-on, pagcógmo. - -Moquero. = Panápton, paño ng̃a igapáhid sa ilong. * Sipng̃áhan, -isilípng̃a. - -Moquete. = Pocpoc sa camót sa nauong con sa ilong. - -Moquetear. V. Moquear. * Pagpócpoc, sa camót, sa bisan cansa. - -Moquillo. = Saquét sa obán ng̃a mg̃a mananáp. - -Moquita. = Sip-on ng̃a matín-ao. - -Mora. = Pagcadúgay, pagcaláng̃an, pagcaláng̃ay. * Bong̃a ng̃a matám-is, -malomaáslom ug mahómoc caáyo. - -Morabito. = Padre sa mg̃a moros. - -Moracho. = Color ng̃a morado ng̃a obós. - -Morada. = Pinoyánan, pagapóy-an, polóy-an, baláy. - -Morado. = Morado. * Ang sináctan sa color ng̃a mapolá ug maítom. - -Morador. = Ang magapoyó, ang molópio sa bisan diin. - -Moral. = Ang nahatong̃ód sa batásan ng̃a maáyo. * Quinaárman ng̃a magaásoy -sa pagcaáyo ug sa pagcadaótan sa mg̃a buhat sa mg̃a táuo. * Cahoy ng̃a -mobóng̃a sa mg̃a mora. - -Moralidad. = Pagtolón-an ng̃a mahatong̃ód sa batásan ug quinabúhi ng̃a -maáyo. * Pagcabótang sa mg̃a bohat sa mg̃a táuo sa tong̃ód sa ilang -pagcaáyo ug pagcadaótan. - -Moralista. = Ang nagaestudio sa quinaárman sa moral. - -Moralizar. = Pagásoy sa bisan onsang tolón-an ng̃a mahatong̃ód sa mg̃a -batásan ug sa quinabúhi ng̃a maáyo. - -Moralmente. = Ing̃on sa mg̃a tolománon sa moral. * Ing̃on sa guihúna húna -sa cadaghánan sa mg̃a táuo. - -Morar. = Pagpoyó sa bisan diin. - -Morbidez. = Pagcahómoc sa mg̃a bahin sa mg̃a laoas. - -Mórbido. = Ang may saquét, ang masaquét, ang macasaquét. * Ang mahómoc -caáyo. - -Morbo. = Saquét. - -Morboso. V. Morbo. - -Morcella. = Aligáto, biting caláyo ng̃a guican sa pabílo sa mg̃a -lamparahán. - -Morcilla. = Morcilla, pinótol ng̃a tináe sa baboy, sa carnero, &c., ng̃a -ponó sa dogó ng̃a sináctan sa mg̃a panácot. - -Morcillo. = Cabayo ng̃a lobos ng̃a maítom. * Bactin bactin sa bocton -cutub sa abága hasta sa sico. - -Morcon. = Morsilla sa labíng dagcóng tináe. * Táuo ng̃a matámboc, hamóbo -ug malóya, sa oaláy cosóg. - -Mordacidad. = Pagcacágod. * Pagcaárat, pagcaáras. * Paglíbac libac sa -isigcatáuo. - -Mordante. = Capandáyan sa mg̃a imprenta ng̃a pagagamíton sa paghúsay sa -mg̃a letra maíng̃on ng̃a nahamótang sa original, sa panigíngnan. - -Mordaz. = Ang macacágod. * Ang macaárat, macaáras. * Ang magalíbac sa -isigcatáuo. - -Mordaza. = Cahoy con pothao ng̃a ibótang, pagbalábag, sa bába sa mg̃a -táuo, arón díli/sila macapamólong. - -Mordazmente. = Sa paglíbac libac. - -Mordedor. = Ang mopáac. * Ang magalíbac libac, tiglíbac, malibácon. - -Mordedura. = Pinaácan. - -Morder. = Paac. * Pagcágod. * Pagng̃ót ng̃ot. * Pagárat, pagáras. * -Pagcóha sa mahínay hinay sa bisan onsa, sa bisan diin, pagdáot sa -dong̃og sa isigcatáuo, paglíbac libac. - -Mordicacion. = Pagcacágod. * Pagcaárat, pagcaáras. - -Mordicante. = Ang macacágod, ang macaárat, ang macaáras, ang macacatól -sa maháit. - -Mordicar. = Pagcatól. * Pagcágod, pagárat, pagáras. - -Mordicativo. V. Mordicante. - -Mordido. = Ang guicuháan sa bisan onsang bahin. - -Mordiscar. = Pagpáac sa mahínay, sa masóbsob. - -Mordisco. = Pináac, pinaácan, pagpáac. - -Morena. = Isda. - -Moreno. = Molomaítom. - -Morera. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a mora. - -Morería. = Lugar, bario sa mg̃a calongsóran ng̃a guitagána arón -pagapúy-an sa mg̃a moros, ug ang ilang mg̃a yota ug mg̃a provincia. - -Moribundo. = Mamalátyon, ang harúul na mamatáy. - -Moriego. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a moros. - -Morigeracion. = Batásan ug quinabúhi ng̃a maáyo. - -Morigerar. = Pagpogóng sa mg̃a cailíbgon. * Pagáyo sa batásan ug sa -quinabúhi. - -Morillo. = Capandáyan sa pothao ng̃a ibótang sa dapóg, sa pagtóngtong -dihá sa mg̃a sológnod. - -Morir. = Patáy, pagtápos, pagtibáoas sa quinabúhi. * Pagábot sa táuo sa -bisan onsa ng̃a macalisód ug macayógot caáyo canía. * Pagpálong sa -caláyo ug sa sugá. - -Morisco. V. Moriego. * Ang moros ng̃a nahabílin sa España ug napabúñag, -sa tiempo sa pagdáug caníla sa mg̃a cristianos. - -Morisma. = Pagtóo sa mg̃a moros. * Cadaghánan sa mg̃a moros. - -Morisqueta. = Calaláng, pagcalímbong ng̃a ang̃ay sa mg̃a moros. * Ang -bogás sa humáy, maís, daoa, &c., ng̃a linóto sa lonlon ng̃a tubig, ng̃a -mao ang tinápay sa mg̃a indio. - -Morlaco. = Ang magapacahóng̃og. - -Moro. = Moros, ang moápas ug mahasácop sa Pagtóo ug religion ni Mahoma. -* Ang bino ng̃a oalá simbógan sa tubig. - -Moron. = Oloógdo, bolobóngtor sa yota. - -Morondonga. = Sacót sa mg̃a botang ng̃a oaláy polós. - -Morondo. = Cahoy, tanóm ng̃a guicoháan sa mg̃a dahon. * Ang guialótan ug -guiguntíng̃an sa bohóc. - -Morosamente. = Sa pagcadúgay, sa pagcaláng̃an, sa pagcaláng̃ay lang̃ay. - -Morosidad. = Pagcadúgay, pagcaláng̃an, pagcaláng̃ay lang̃ay. - -Moroso. = Tigdúgay, madugáyon, mahináyon, malang̃ánon, maláng̃ay -lang̃áyon. - -Morra. = Bagol bagol sa olo. - -Morrada. V. Mochada. - -Morral. = Poyo poyo, puntél sa pagsolód ug pagdála sa bisan onsa. - -Morralla. = Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a oaláy polós. - -Morrillo. = Bató ng̃a malíng̃in, mahínlo ug magáhi. - -Morriña. = Saquét ng̃a matacód sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayúpan. * Casobó, -camíng̃ao sa buot. - -Morrion. = Calo calo sa mg̃a soldados. - -Morro. = Iring ng̃a magabánha con pagaógay ugáyon sia. * Bisan onsa ng̃a -malíng̃in maíng̃on ing̃on sa usá ca olo. * Ang mg̃a ng̃abil ng̃a dagcó, -mabága. - -Morrudo. = Ang molomalíng̃in. * Ang may ng̃abil ng̃a dagcó. - -Mortaja. = Sapot, ang bisti ng̃a guibísti sa mg̃a minatáy. - -Mortal. = Ang arang mamatáy, mamalátyon. * Ang macamatáy. * Ang may -timáan sa minatáy. * Ang dagcóan caáyo sa isigcaíng̃on. - -Mortalidad. = Pagcahímo sa pagdáoat sa camatáyon. - -Mortalmente. = Sa camatáyon. - -Mortandad. = Camatáy, cadaghánan sa mg̃a minatáy tong̃ód sa salot, sa -saquét ng̃a matacód. - -Mortecino. = Ang mananáp ng̃a namatáy sa oalá tuyóon, ug ang onód nia. * -Malúya, sa oaláy cosóg ug gahóm. * Ang harúul mamatáy ug mapálong. - -Mortero. = Docdócan. * Losóng. * Capandáyan sa mg̃a pang̃obátan sa -pagsalibáy sa mg̃a granada ug mg̃a bomba. - -Mortífero. = Ang macamatáy ug ang may gahóm sa pagpatáy. - -Mortificacion. = Pagcasáquet sa laoas. * Cayógot, calisód, cabórlay, -casáquet sa húna húna, sa buot. - -Mortificar. = Pagpasáquet sa laoas, pagpogóng sa mg̃a cailíbgon. * -Pagyógot pagpalisód, pagcóha sa cosóg, sa gahóm sa laoas. - -Mortuorio. = Paglobóng, pagámdam sa paglobóng sa mg̃a minatáy. - -Moruno. = Ang nahatong̃ód sa yota sa mg̃a moros. - -Mosáico. = Ang nahatong̃ód cang Moisés. * Bohat ng̃a pagaboháton sa mg̃a -papán con sa mg̃a bató ng̃a nagacaláin lain ug color. - -Mosca. = Lang̃ao. * Táuo ng̃a cuti cutíhan ng̃a magacasámoc, magabórlay ug -magaaling̃ása. * Ang aligáto con biti ng̃a guican sa caláyo. - -Moscarda. = Lang̃ao ng̃a dagcó. * Mg̃a oloítlog sa mg̃a putiócan. - -Moscardon. = Lang̃ao ng̃a dagcó. * V. Avispon. * Táuo ng̃a macasámoc, -magabórlay, magaaling̃ása. - -Moscareta. = Langgam. - -Moscatel. = Calaínan sa mg̃a ubas, sa mg̃a paras. * V. El anterior desde -táuo. - -Moscon. = Lang̃ao ng̃a dagcó. * Táuo ng̃a macacóha ug macadáng̃at sa iang -guitúyo tong̃ód sa iang pagcamalaláng̃on ug pagcasamócan. - -Mosqueado. = Ang nalócop sa mg̃a pintal ng̃a tolotagídyot. - -Mosqueador. = Paypay con bisan onsa sa pagbúgao sa mg̃a lang̃ao. * Ang -icog sa mg̃a mananáp. - -Mosquear. = Pagbúgao sa mg̃a lang̃ao. * Pagtúbag tubag sa bisan cansa con -barlóng̃on sia ug saoáyon. * Pagtolód, pagírog sa mg̃a casámoc, sa mg̃a -cabilínggan, sa mg̃a caoláng̃an. * Paghanólsol tong̃ód sa polong sa -isigcatáuo. - -Mosqueo. = Pagcabúgao, pagbógao sa mg̃a lang̃ao. - -Mosquero. = Sang̃á sa cahoy con pinónpon sa tinábas ng̃a papel ng̃a -pagabitáyon, arón moánha dihá ang mg̃a lang̃ao. - -Mosqueta. = Calaínan sa pusil ng̃a dolodagcó sa guing̃álan ug escopeta. - -Mosquetería. = Mg̃a soldados ng̃a sangcap sa mg̃a pusil ng̃a mosquete. - -Mosquetero. = Soldado ng̃a sangcap sa mosquete. - -Mosquil. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a lang̃ao. - -Mosquitero. = Pabeyon, tabil ng̃a pagabitáyon sa guibotáng̃an sa catre -con sa mg̃a higdáan, arón díli manolód ang mg̃a namóc. - -Mosquito. = Namóc, tagnoc. - -Mostacho. = Bong̃ot sa ng̃abil sa itáas. * Aláp-ap, olat sa nauong. - -Mostajo. = Tanóm. - -Mostaza. = Mostasa, ang binhi sa tanóm sa maong ng̃alan. - -Mostazo. = Tanóm sa mostasa. - -Mostear. = Pagtólo, pagágui sa dugá sa mg̃a paras, sa mg̃a ubas. - -Mostillo. = Calán-on ng̃a pagaboháton sa dogá sa mg̃a paras ug sa obán -ng̃a mg̃a panácot. * Sacót, salsa, sabáo sa dugá sa paras ug sa mostaza. - -Mosto. = Ang dugá sa mg̃a paras, sa mg̃a ubas, sa oalá pa magbócal. - -Mostrable. = Ang arang ipaháyag, ipadayág. - -Mostrado. = Ang naanád sa bisan onsa, ang hingcaándam na, ang may -batásan sa bisan onsa. - -Mostrador. = Ang nagapaháyag, ang magapadayág. - -Mostrar. = Hayág, dayág, quita. - -Mostrenco. = Puhónan, hias, ng̃a oaláy tagía ng̃a guiíla: busa nahatong̃ód -sa hari con sa mg̃a caparían. * Táuo ng̃a oaláy pinuyánan ug agálon. * -Ang matámboc ug mabóg-at caáyo. * Ang oaláy quinaárman, ang díli -macasábot ug macatóon. - -Mota. = Bolobalígtos ng̃a magáma sa panápton sa dihá pa sa haláblan. * -Pinótol ng̃a hilo, &c., ng̃a matápot sa mg̃a bisti. - -Mote. = Dangga, bansag. * Tigmo. - -Motejador. = Ang magalíbac sa isigcatáuo, ang magahing̃álan sa -isigcaíng̃on sa mg̃a dangga. - -Motejar. = Paghing̃álan sa isigcatáuo sa mg̃a dangga. - -Motilar. = Pagálot, paggónting sa bohóc. - -Motilon. = Ang guiguntíng̃an ug guialótan sa bohóc, ang religioso lego, -oldog, ang díli magamisa. - -Motin. = Pagcaálsa, pagcasócol sa cadaghánan sa ilang mg̃a ponóan. - -Motivar. = Paghímo sa hingtóngdan, sa guinicánan sa bisan onsa. * -Pagásoy sa hingtóngdan sa bisan onsa. - -Motivo. = Tong̃ód, hingtúngdan, guinicánan. - -Motolita. = Langgam. - -Motolito ó Motolótico. = Ang masáyon pagalimbóng̃an ug pagaólo olóhan. - -Moton. = Moton. - -Motor. V. Movedor. - -Motu proprio. = Polong ng̃a linatín: sa iang caogalíng̃on ng̃a pagbóot. - -Movedizo. = Ang masáyon malíhoc, maoyóg. * Ang díli malíg-on sa iang -húna húna, ang magaósob osob sa iang pagbóot. * Halin, balhin. - -Movedor. = Ang magapalíhoc, magapaoyóg. - -Mover. = Lihoc, oyóg. * Pagsámbag, pagtámbag, pagágda. * Pagsógot sa -bisan onsa. - -Movible. = Ang arang lihócon, balhínon. - -Moviente. V. Movedor. - -Móvil. V. Movible. * Sinógdan, guinicánan, hingtúngdan sa bisan onsa. - -Movilidad. = Pagcahímo sa paglíhoc. * Pagcaoaláy calig-ónan sa bisan -onsa. - -Movimiento. = Pagcalíhoc. * Pagcaoyóg. * Cagobót. * Pagcaláin sa húna -húna. * Paghanáyac sa táuo ng̃a napadáog sa cosóg sa mg̃a cailíbgon, sa -capong̃ót, sa caligótgot, sa catáoa, &c. - -Moyana. = Lothang ng̃a diótay. * Limbong, bacac. - -Moza. = Babáyeng sologóon. * Dalága. - -Mozallon. = Olitáo ug supang, matámboc, sa maáyong laoas. - -Mozárabe. = Ang cristianos ng̃a nagapuyó sa canhing tiempo ng̃a sacót sa -mg̃a moros, sa España. * Ang misa ug mg̃a tulumánon sa Singbahán sa -canhing tiempo, sa tiempo ng̃a nanagpuyó ang mg̃a moros sa España. - -Mozo. = Laláquing sologóon. * Olitáuo. - - - -MU - -Mu. = Católog. * Ang ting̃ug sa baca. - -Muceta. = Bisti ng̃a guibísti ug guisáb-ong sa abága sa mg̃a Obispo, sa -mg̃a doctor ug sa ubán pang mg̃a Padre, sa mg̃a canónigo, &c. - -Mucílago. = Ilímnon ng̃a tambal ng̃a mahágcot caáyo, ng̃a pagaboháton sa -mg̃a botica, sa mg̃a gamót, mg̃a binhi, mg̃a bong̃a, &c., ng̃a dinócdoc ug -linóto sa tubig. - -Mucosidad. V. Moco. - -Muchachada. = Buhat ng̃a ang̃ay sa mg̃a báta, binátang buhat. - -Muchachear. = Pagbúhat sa mg̃a buhat ng̃a bináta, ng̃a ang̃ay sa mg̃a báta. - -Muchachería. V. Muchachada. * Cadaghánan sa mg̃a báta ng̃a nang̃óndat ug -nanagbánha. - -Muchachez. = Pagcabótang sa mg̃a báta, pagcabáta sa mg̃a táuo. - -Muchacho. = Báta. - -Muchedumbre. = Pagcadághan, cadaghánan. - -Muchísimo. = Daghánan uyámot. - -Mucho. = Daghán, daghánan. - -Muda. = Pagcabálhin sa bisan onsa. * Pagcaílis, pagcabáilo, -pagcatagílis. * Ilísan, inilísan. - -Mudable. = Ang masáyon mabálhin. - -Mudamente. = Sa hilom, sa oaláy ting̃og, sa pagcamináma. - -Mudanza. = Pagcabálhin. * Pagcasádsad sa mg̃a pagsayáo. - -Mudar. = Balhin, ilis, lalin, halin. - -Mudez. = Pagcamáma. - -Mudo. = Mama. * Ang mahilómon caáyo. - -Mueble. = Casangcápan. - -Mueca. = Pagcaculíot, pagláin lain sa nauong ug sa laoas. - -Muela de moler. = Ligsánan, lilígsan. * De amolar. = Baídan, baílan. * -De la boca. = Bag-ang. - -Mueblaje ó moblaje. = Cadaghánan sa mg̃a casangcápan sa usá ca baláy. - -Muelle. = Mahómoc, mahínlo. * Capandáyan sa puthao con sa asero ng̃a -pagagamíton sa mg̃a máquina. * Mg̃a pothao ng̃a pagatongtóng̃an sa mg̃a -coche, arón mahómoc ang ilang paglíhoc, ug pagóg og. - -Muellemente. = Sa pagcahómoc, sa pagcahínay. - -Muérdago. = Tanóm. - -Muermo. = Saquét ng̃a pagabatíon sa mg̃a cabayo, &c. - -Muerte. = Camatáyon, pagcamatáy. * Catapúsan sa quinabúhi sa mg̃a táuo, -sa mg̃a mananáp, sa mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy. * Pagcatibáoas sa bisan -onsa. - -Muerto. = Minatáy, patáy. * Táuo ng̃a mahináyon, ng̃a oaláy cosóg ug -gahóm. - -Muesca. = Totho, si-si, sing̃it, loblob. - -Muestra. = Panigíngnan, pananglétan. * Nauong, atobáng̃an ng̃a malíng̃in -sa mg̃a horásan, ng̃a guibarlísan ug guipintálan sa mg̃a números sa mg̃a -horas. * Horásan ng̃a oaláy campana, ling̃ánay. - -Mujido. = Ang ting̃og sa baca. - -Mujir. = Pagtíng̃og sa mg̃a baca. - -Mugre. = Hugao, boling. - -Mugriento. = Hugáoan, bolíng̃on. - -Mugron. = Balágon sa ponóan ng̃a paras ng̃a ilobóng sa yota arón gomamót, -sa díli ibúlag sa maong ponóan. - -Muharra. = Pothao ng̃a ibótang sa mg̃a bandela, sa dapit sa itáas. - -Mujer. = Babáye. * Asáoa. - -Mujercilla. = Babáye ng̃a talamáyon. * Bigáon sa maláo-ay ng̃a batásan. - -Mujeriego. = Ang nahatong̃ód sa babáye. * Laláqui ng̃a maquigbabáye, ng̃a -mahagúgma sa mg̃a babáye. * Cadaghánan sa mg̃a babáye. * Cababayéhan, -cababayénan. - -Mujeril. = Ang ang̃ay ug oyon sa mg̃a babáye. - -Mujerilmente. = Sa pagcabinabáye. - -Mujerona. = Babáyeng sopang, matámboc. * Babáyeng maámbong, talahóron. - -Mujol. = Isda. - -Mula. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa cabayo, ng̃a anac, lioat sa cabayo -ug sa borricong baye. - -Muladar. = Tapoc sa hugao, ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a cahogáoan. * Ang -macahúgao, ang macabóling. - -Mular. = Ang nahatong̃ód sa mula. - -Mulatero. = Ang magabántay ug magaalíma sa mg̃a mula. - -Mulato. = Táuo ng̃a lioat sa mg̃a tigúlang ng̃a maítom ug maputí. * Ang -may color ng̃a molamaítom. - -Mulero. V. Mulatero. - -Muleta. = Sogcod, cahoy ng̃a guibalabágan sa lain ng̃a cahoy ng̃a hamóbo, -sa tomóy ng̃a dapit sa itáas, sa pagsándig dihá sa mg̃a bacól ug sa díli -macalacát caáyo. * Bisan onsa ng̃a magaságang ug macalíg-on sa lain ng̃a -botang. - -Muletilla. = Cahoy, sogcod. - -Muleto. = Mulo ng̃a nati, diótay pa. - -Mulo. = Ang laqui sa mula. * V. Mula. - -Multa. = Silot. - -Multar. = Pagsílot. - -Multiforme. = Ang may daghánan ng̃a mg̃a dagoay. - -Multilátero. = Bisan onsa ng̃a capínan sa opát ca nauong. - -Multiplicable. = Ang arang pagdaghánon. - -Multiplicacion. = Pagcatóbo, pagcadághan sa bisan onsa. - -Multiplicador. = Ang macapadághan sa isip sa bisan onsa. - -Multiplicar. = Pagpadághan sa isip sa bisan onsa. - -Multiplicidad. = Pagcadághan, cadaghánan. - -Multitud. = Idem. - -Mullidor. = Ang magapahómoc, ang magabósog, ang magadótdot, ang -magabóscag. - -Mullir. = Pagpahómoc, pagbósog, pagdótdot, pagbóscag. - -Mundano. = Ang nahatong̃ód sa calibótan, calibutánon. - -Mundificante. V. Mondador. - -Mundificar. V. Mondar. - -Mundificativo. V. Mondador. - -Mundo. = Calibútan. * Pagcadághan, cadaghánan. * Ang yota. - -Municion. = Mg̃a calán-on ng̃a quinahánglan sa mang̃a soldados. * Ang mg̃a -bala, &c., ng̃a icalárga sa mg̃a luthang. - -Municionar. = Pagsángcap sa mg̃a soldados sa mg̃a calán-on ug sa mg̃a -pólvora, bala, &c., ng̃a icasócol sa mg̃a caáoay. - -Municipal. = Ang nahatong̃ód sa municipio. - -Munícipe. = Taguilóngsod. - -Municipio. = Ciudad. * Longsod ng̃a dagcóan ng̃a may iang caogalíng̃on ng̃a -batásan, mg̃a leyes. - -Munificencia. = Pagcalólot. - -Munífico. = Malólot. - -Muñeca. = Popólan sa camót. * Táuo táuo sa pagcadágoay sa babáye, ng̃a -duláan sa mg̃a báta ng̃a babáye opód. - -Muñeco. = Táuo táuo sa pagcadágoay sa laláqui. * Táuo táuo ng̃a -babayénon. * Ang diótay caáyo, ang oaláy polós. - -Muñequería. = Pagcadáyan dayan ng̃a guilabíhan sa mg̃a bisti ng̃a -babayénon. - -Muñidor. = Sologóon sa mg̃a cofradía, ng̃a magapahibaló sa mg̃a cofrade sa -mg̃a piesta, &c. - -Muñir. = Pagtáoag, pagpaníng̃ob sa mg̃a táuo arón managcabildo sila. - -Murajes. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Mural. = Ang nahatong̃ód sa cota. - -Muralla. = Cota. - -Murar. = Paglibót, pagsácop, paglícos sa cota sa bisang onsang longsod, -baluarte, &c. - -Murciélago. = Cabóg, colábyao, colang colang. - -Murcigallero. = Caoatán ng̃a mang̃áoat sa bag-ong gabíy. - -Murciglero. = Caoatán ng̃a mang̃áoat sa nang̃atólog. - -Murcio. = Caoatán. - -Múrice. = Calaínan sa mg̃a quinháson. - -Murmullo. = Dahógong, gahob. - -Murmuracion. = Pagcalíbac libac. - -Murmurador. = Tiglíbac libac, malíbac libácon, ang magalíbac libac. - -Murmurante. = Idem. - -Murmurar. = Paglíbac libac. * Pagbagólbol, pagbagótbot. - -Murmurio. = Banha, hagánas, dagáhay sa mg̃a tubig ng̃a managbahá, ug sa -mg̃a dahon sa mg̃a cahoy. * V. Murmullo y Murmuracion. - -Muro. V. Muralla. - -Murria. = Pagcabórong, pagcabóng̃og sa olo. * Camíng̃ao, casubó. - -Murrio. = Masolóbon, ming̃áuon. - -Murtilla. = Cahoy cahoy ug ang iang bong̃a. - -Mus. = Sugál sa baraja. - -Musa. = Dios dios ng̃a babáye sa mg̃a dioatáhan sa canhing tiempo. - -Musaraña. = Mananáp sa opát ca tiil. * Mananáp ng̃a diótay caáyo. * -Bolog bolog sa mg̃a matá. - -Muscaria. = Langgam, (calaínan.) - -Muscipaca. = Langgam, (calaínan.) - -Musco. = Catsóli. * Color ng̃a molomaítom. - -Músculo. = Bahin sa laoas, cosóg ng̃a guinicánan sa mg̃a paglíhoc sa -maong laoas. * Isda ng̃a dagcóan caáyo, (calaínan.) - -Muselina. = Panápton sa gapas ng̃a mahínag ug manípis. - -Museo. = Lugar sa cadaigánan ng̃a guitagána sa pagtóon sa quinaárman. * -Lugar ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a botang ng̃a maníndot caáyo. - -Musgaño. = Mananáp sa opat ca tiil, (calaínan.) - -Musgo. = Calaínan sa mg̃a tanóm ng̃a diótay caáyo ng̃a manoróc sa mg̃a -bató, sa mg̃a panit sa mg̃a cahoy, sa mg̃a cota, &c. - -Música. = Música. * Pagcaáng̃ay, caang̃áyan sa mang̃a tolónggon ug sa mg̃a -ting̃og sa mg̃a táuo. - -Músico. = Ang magatáihop ug magacáblit sa bisan onsang tolónggon. * Ang -nahatong̃ód sa música. - -Musitar. = Pagbagólbol, pagbagótbot, paghónghong. - -Muslo. = Paa, payod. - -Mustelo. = Isda ng̃a oaláy himbis, (calaínan.) - -Mustí. = Quinaarmánon, Padre sa mg̃a moros. - -Mustiamente. = Sa pagcasobó, sa camíng̃ao, sa pagcalúya. - -Mustio. = Laya. * Malúya, mamíng̃ao, ming̃áuon, masolóbon. - -Musulman. = Moros. - -Mutabilidad. = Pagcahímo sa pagcabálhin. - -Mutacion. = Pagcabálhin. - -Mutilacion. = Pagcapótol sa bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a balhin sa -laoas. - -Mutilar. = Pagpótol sa bisan onsang bahin sa lauas, sa bisan diin ug sa -bisan onsa. - -Mutuamente. = Sa pagcabalúsay, sa pagcabinálus balus. - -Mútuo. = Bisan onsa ng̃a pagabuháton sa duhá ca táuo con capin ba. * -Pagcaólus, pagcabáilo. - -Muy. = Oyámot, caáyo. - - - - - - - - -N - - -NA - -Naba. = Gamót sa usá ca tanóm ug ang maong tanóm. - -Nabal. = Bisan onsa ng̃a pagabuháton ng̃a pagasáctan sa nabos. * Ang yota -ng̃a guitámnan sa nabos. - -Navería. = Cadaghánan sa nabos. * Guinisál sa nabos. - -Nabina. = Ang binhi sa tanóm ng̃a guing̃álan ug nabo. - -Nabla. = Tolónggon ng̃a may coldas. - -Nabo. = Tanóm ug ang iang gamót ng̃a macáon. * Bisan onsang gamót sa -obán ng̃a mg̃a tanóm sa dagcó ng̃a lintong̃ánay. - -Naboria. = Indio ng̃a sologóon, apan díli bihag. - -Nácar. = Tooay, tipay, quinháson ng̃a inahán sa mg̃a mutia. * Bisan onsa -ng̃a may color sa quinháson, ng̃a nácar ug ang color sa maong tooay, -tipay. - -Nacarado. = Ang guidáyan dayánan ug ang may color sa nácar. - -Nacer. = Pagtáuo, pagágui, paggóa sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp sa tian -sa ilang mg̃a inahán. * Pagbóng̃a sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. * -Pagguítib, pagtoróc, paggóa sa yota sa mg̃a tanóm. * Paguícan sa bisan -onsang guinicánan, banay con guinlioátan. * Pagtoróc sa balahíbo, sa -bohóc ug sa bong̃ot. * Pagsílang sa adlao, sa bulan ug sa mg̃a bitóon. * -Pagtóbod, pagólbo sa mg̃a sobá ug sa mg̃a tobóran. * Pagsógod sa mg̃a -batásan. * Pagsógod sa bisan onsa sa iang sinógdan ug guinicánan. - -Nacido. = Ang onay sa bisan onsa. * Ang maáyo ug ang̃ay sa bisan onsa. * -Hobág. * Bisan quinsa sa mg̃a táuo ng̃a natáuo sa calibútan. - -Naciente. = Ang nagtáuo. * Ang mituróc, migóa, miguítib. - -Nacimiento. = Pagtáuo, pagcatáuo. * Pagcaguícan, pagcasonód. * -Pagcasílang sa adlao, sa bulan ug sa mg̃a bitóon. * Pagtoróc sa bohóc, -sa mg̃a balahíbo ug sa mg̃a bong̃ot. * Pagcagóa sa yota, pagcaguítib sa -mg̃a cahoy. * Guinicánan sa bisan cansang táuo ug sa bisan onsa. * -Tong̃ód, hingtóngdan sa mg̃a butang. - -Nacion. = Pagcatáuo. * Cadaghánan sa mg̃a molópio sa mg̃a Guinharían con -sa mg̃a provincia. - -Nacional. = Ang nahatong̃ód sa bisan onsang Guinharían. - -Nacionalmente. = Ing̃on sa batásan sa Guinharían. - -Nada. = Oalá. * Diótay caáyo. * Macadíot da. * Díli gayód, oalá ng̃a -tuod. - -Nadadera. = Calabasa, tabáyag, pantog, &c., ng̃a pagamíton sa boot -magtóon sa paglang̃óy. - -Nadadero. = Lugar, sobá, dagat, &c., ng̃a maáyo ng̃a pagalang̃óyan. - -Nadador. = Ang maálam maglang̃óy. - -Nadante. = Ang molotáo, ang magalang̃óy. - -Nadar. = Lang̃óy, lotáo. * Pagdághan sa bisan onsa, sa nuca, sa salapí, -&c. * Oy oy. - -Nadie. = Oalá, oaláy táuo. - -Nadir. = Ang hingtóngdan ng̃a otobáng̃an sa mang̃a tiil sa mg̃a táuo, sa -luyo sa calibútan. - -Nado (á). = Sa pagcalang̃óy, sa pagcalutáo. * Sa dagcóng cahágo ug -cabórlay, sa macúli uyámot. - -Nafta. = Bolit ng̃a molamatín-ao, sa color sa abó ug masíhag, ng̃a -molotáo lotáo sa obán ng̃a mang̃a cadagátan. - -Naife. = Diamante, batóng mahál ng̃a baol pa. - -Naipe. = Dahon sa baraja, baraja. - -Nalga. = Ililíngcod, sampot. * Payod. - -Nalgada. V. Pernil. - -Nalgatorio. V. Nalga. - -Nalgudo. = Ang may dagcóng sampot, dagcóng payod. - -Nalguear. = Paglíhoc caáyo sa mg̃a payod sa paglacát. - -Nansa. = Danao ng̃a diótay ng̃a pagabohían sa mang̃a isda. - -Naranja. = Ocban. * Bala sa mg̃a lothang. - -Naranjada. = Matám-is ng̃a ilímnon ng̃a sináctan sa dogá sa ocban. - -Naranjado. = Ang may color sa ocban. - -Naranjal. = Lugar ng̃a guitobóan sa mg̃a cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a ocban. - -Naranjero. = Lothang ng̃a pagasórlan sa mg̃a bala ing̃on sa pagcadagcó sa -mg̃a ocban. * Ang cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a ocban. * Ang mobalígya sa -mang̃a ocban. - -Naranjo. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a ocban. * Táuo ng̃a borong, ng̃a oaláy -quinaárman. - -Narciso. = Tanóm ug ang bulac nia ng̃a mahomót caáyo. - -Narcótico. = Ang may gahóm sa pagpatólog ug sa paglánag. - -Nardo. = Tanóm ng̃a mobólac sa mg̃a bolac ng̃a putíon ug mahomót. - -Nares. = Ilong. - -Narigon. = Ang ilóng̃an caáyo, ang may dagcóng ilong. - -Narigudo. = Idem. - -Nariz. = Ilong. * Isilínghot. * Esquina, tomóy sa mg̃a cota. - -Narracion. = Suguílon, solte, cagóla. * Pagcasáyor, pagcaásoy sa bisan -onsa. - -Narrar. = Suguir, suguílon, pagásoy, pagsáyod. - -Narrativa. V. Narracion. * Quinaárman, caálam sa pagsóguid sa bisan -onsa. - -Narval. = Isdang dagcó, (calaínan.) - -Nasa. = Bobo, panggal. * Bocág ng̃a guidála sa mg̃a mananágat ng̃a -sorlánan sa mg̃a isda. * Bocág ng̃a dagcó sa dagoay sa taryao, ng̃a -pagasórlan sa tinápay. - -Nata. = Laoot, lanoc, lantap, ang gatas, tubig, bino, &c., ng̃a -natolotibúoc ug ng̃a nagalutáo sa ibábao. * Ang labíng mahál sa bisan -onsa. - -Natal. = Ang nahatong̃ód sa pagcatáuo. * Arlao ug guicatauóhan sa bisan -cansa. - -Natalicio. = Ang nahatong̃ód sa adlao ng̃a guicatauóhan sa bisan cansa. * -Ang mg̃a piesta, mg̃a combida, &c., ng̃a pagaboháton sa adlao ng̃a -guitauóhan sa bisan cansa. - -Natátil. = Ang molotáo sa ibábao sa tubig. - -Natatorio. = Caligóan, lugar ng̃a guitagána sa paglang̃óy. - -Natilla. V. Nata. * Sacót ng̃a pagalotóan hasta ng̃a mahágcot ug -maespeso, sa gatas, itlog ug asúcar. - -Natío. V. Nacimiento. * Quinaía. - -Navidad. = Idem. * Pagcatáuo sa atong Guinóong Jesucristo, ni María -Santísima ng̃a Inahán nia, ug ni San Juan Bautista ng̃a iang maoóna. - -Natividad. = Como el anterior. - -Nativitate (á.) = Polong ng̃a linatín: cutub sa pagcatáuo. * Quinaía, -cutub sa pagcamáo. - -Nativo. = Ang nagtáuo, ang nahimógso. * Ang nahatong̃ód sa pagcatáuo. - -Nato. = Dong̃og ng̃a onay sa bisan onsang pagcahímtang con opicio. - -Natura. = Quinatáuo, boto. - -Natural. = Ang onay sa bisan cansa ug sa bisan onsa. * Quinaía, -quinagáoi. * Ang natáuo, ang molópio sa bisan diin ng̃a Guinharían con -longsod. * Ang guibúhat sa oaláy sacót. * Ang mahímo ng̃a boháton sa -quinaárman ug sa gahóm sa mg̃a táuo. * Gaui, cagaoían, batásan. - -Naturaleza. = Quinaía, pagcamáo sa bisan onsa. * Cadaghánan sa ng̃atanán -ng̃a anáa sa calibútan. * Ang guinicánan sa mang̃a buhat ng̃atanán. * -Calaínan, pagcaónay ug gahóm sa mg̃a botang. * Pagcahúsay sa ng̃atanán -ng̃a guibúhat sa Dios sa calibútan. * V. Natural. - -Naturalidad. = Pagcaáng̃ay, pagcapotóng, pagcaháoan sa boot. - -Naturalista. = Ang magasúlat ug muíla sa mg̃a cagaoían, mg̃a gahóm ug -hingtóngdan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a cahoy, mg̃a tanóm, &c. - -Naturalizacion. = Pagtógot sa hari sa mg̃a domolóong ug sa mg̃a táuo ng̃a -díli molópio sa Guinharían nia, arón managámbit sila sa mg̃a caposlánan -sa iang mg̃a guinsacópan. - -Naturalizar. = Pagsácop, pagdáoat sa pagcasácop sa usá ca longsod, sa -táuo sa lain ng̃a longsod. * V. el anterior. * Pagánad, pagbatásan sa -bisan onsa. - -Naturalmente. = Sa pagcaquinaía, sa pagcaónay. * Sa caogalíng̃on sa -gahóm. - -Naufragante. = Ang nalónod, ang guicaboóng̃an sa sacayán. - -Naufragar. = Lonod, pagbóong, pagtóndag, pagtógdang, paglóndag sa -sacayán ng̃a guisáquian sa bisan cansa. * Pagdáot sa bisan onsa ng̃a -guibóhat con guipatigáyon. - -Naufragio. = Pagcaoalá, pagcabóong, pagcatógdang, pagcatóndag, -pagcalóndag sa sacayán. * Calisód ng̃a dagcó, cagóol. * Pagcadáot, -pagcaoalá sa bisan onsa. - -Náufrago. V. Naufragante. * Isda ng̃a dagcóan, iho. - -Naumaquia. = Pagpang̃óbat sa mg̃a sacayán, ng̃a guipacamáo mao sa usá ca -danao ng̃a diótay, sa pagtóon sa mang̃a táuo ng̃a tigsácay, con magaáoay -sila ugáling sa minatúod sa dagat. - -Náusea. = Pagcalóod, calóod sa guinháoa. - -Nauseabundo. = Bisan onsa ng̃a nagapalóod sa guinháoa. * Ang guilóod sa -guinháoa, ang harúul magasúca, ang casucáon. - -Nausear. = Paglóod sa guinháoa. - -Nauseativo. V. Nauseabundo. - -Nauseoso. = Idem. - -Nauta. = Táuo sa dagat, grumete, ang may opicio sa pagsacáy. - -Náutica. = Quinaárman sa pagsacáy. - -Náutico. = Ang nahatong̃ód sa quinaárman sa pagsacáy. - -Nautílo. = Lagáng, quinháson ng̃a matahóm caáyo. - -Nava. = Yota ng̃a patag, datág. - -Navaja. = Labaja. * Quinháson sa maaníndot ng̃a baláyan. * Tang̃ó sa mg̃a -baboy. * Ang dila sa mg̃a tiglíbac libac, sa mg̃a malibácon. * De -afeitar. = Labaja ng̃a igaálot. * De gallos. = Bolang. - -Navajada. = Pagsámad, pagsóntoc sa labaja, ug ang maong samad. - -Navajazo. = Idem. - -Navajero. = Sorlánan sa mg̃a labajas ng̃a igaálot, ug ang paño, ang -panápton ng̃a igapáhid sa maong mg̃a labaja. - -Navajonazo. V. Navajada. - -Naval. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a sacayán ug sa pagsacáy. - -Nave. = Sacayán. * Lugar ng̃a hatáas, pagcalóang sa mg̃a baláy, sa mg̃a -Singbahán, &c. - -Navegable. = Ang mahímo ng̃a pagasáquian. - -Navegacion. = Pagcasacáy, pagsacáy. * Cadogáyan, túig ng̃a pagadogáyan -sa tagsa ca pagsacáy. - -Navegador. = Ang mosacáy, tigsácay. - -Navegante. = Idem. - -Navegar. = Sacáy. - -Naveta. = Sorlánan sa insienso, sa hamót ng̃a icaasó sa mg̃a Singbahán. - -Navideño. = Ang nahatong̃ód sa tiempo sa Natividad. - -Naviero. = Taguía sa sacayán. - -Navío. = Sacayán ng̃a dagcó sa tolólo ca talároc. - -Náyade. = Dios dios ng̃a babáye, nimpa ng̃a nagabóot sa sobá ug mg̃a -tobóran ing̃on sa Pagtóo sa mg̃a dioatáhan. - -Nazareno. = Ang natáuo sa Nazarét ug ang nahatong̃ód sa maong longsod. * -Táuo ng̃a hebreo, judío, ng̃a nagasílbi sa Singbahán, ng̃a oalá pagaalótan -ug guntíng̃an guihápon sa bohóc ug sa bong̃ot, ug ang oalá omínom sa -bisan onsa ng̃a macahobóg onta. * Ang mocóyog sa mg̃a procesion sa semana -ng̃a santos, ng̃a nagabísti sa bisti ng̃a hatáas, maítom con morados. - - - -NE - -Néveda. = Tanóm ng̃a mahomót, (calaínan.) - -Neblí. = Langgam, (calaínan.) - -Neblina. = Gabon ng̃a mang̃ítng̃it ug obos obos, haróol sa yota. * -Alapáap. - -Nebrina. = Ang bong̃a sa enebro. - -Nebuloso. = Ang guigabónan. - -Necear. = Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a binóang, ng̃a oaláy hingtóngdan -ug cahológan, ng̃a díli macaígo. - -Necedad. = Pagcaoaláy caálam, quinaárman. * Polong con bohat ng̃a -binóang, ng̃a díli macaígo, ng̃a oaláy hingtóngdan. * Pagcagáhi sa olo, -pagcacólang sa salabótan. - -Necesaria. = Calibáng̃an. - -Necesariamente. = Gayód, sa oaláy calóstan ug calaguéuan. - -Necesario. = Quinahánglan. * Ang moábot gayúd. - -Necesidad. = Quinahánglan. * Catongdánan ng̃a díli mahímo ng̃a -pagalipásan. * Pagcalíbang, pagcaólo. - -Necesitado. = Pobres, hang̃ol. * Quinahanglánon, ang guicábsan sa mg̃a -quinahánglan. - -Necesitar. = Pagpógos, paglógos sa pagbóhat con sa pagpamólong sa bisan -onsa. * Pagbáti sa quinahánglan sa bisan onsa. - -Neciamente. = Sa pagcabinóang sa pagcahóng̃og, sa pagcaoaláy boot ug -salabótan. - -Necio. = Ang díli maálam ang guicábsan, ang coláng̃an sa quinaárman. * -Boang, hong̃og, colang colang, coliró, miné. - -Necrología. = Balíta, padron, casayódan, listáhan sa mg̃a minatáy. - -Néctar. = Bisan onsang ilímnon ng̃a matám-is ug malalím. - -Necuacuam. = Polong ng̃a linatín: díli gayúd. - -Nefandamente. = Sa pagcaláo-ay uyámot ng̃a díli icahing̃álan. - -Nefando. = Daótan caáyo, maláo-ay uyámot ng̃a díli icahing̃álan. - -Nefario. = Daótan, tampalásan uyámot, mabáng̃is. - -Nefas (por fas ó por.) V. Fas ó por nefas (por.) - -Nefrítico. = Saquét, caól-ol ng̃a guican sa balás con sa bató ng̃a -nahamótang sa alaguían sa ihi. - -Negacion. = Pagcadíli, pagcadilí. * Pagcaoalá ng̃a tuod sa bisan onsa. - -Negado. = Ang oaláy polós sa ng̃atanán. - -Negador. = Ang nagadíli, ang modilí. - -Negante. = Idem. - -Negar. = Pagdíli, díli pagóyon sa guiíng̃on sa lain. * Pagdilí, díli -pagtógot, díli pagbóot sa bisan onsa. * Paglimód, díli pagtóg-an sa mg̃a -salá con sa bisan onsa ng̃a guibóhat con guipamólong. * Pagáyad sa bisan -onsa. * Díli pagbálos ug maáyo sa mg̃a calóoy, sa pagcaábian, &c. - -Negativa. V. Negacion. - -Negativamente. = Sa pagcadíli. - -Negativo. V. Negador. * Ang táuong saláan ng̃a díli boot magtóg-an sa -iang salá. - -Negligencia. = Pagcatápol, catápol, pagcaoaláy cacúgui. - -Negligentemente. = Sa catápol, sa pagcaoaláy cacúgui. - -Negociable. = Ang mahímo ng̃a ipatigáyon sa pagcomercio. - -Negociacion. = Pagcapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya, pagcacomercio. -* Pagcapatigáyon arón macúha ug madáng̃at ang guitúyo ug ang -guipanghináot. - -Negociador. = Comerciante, ang magapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya. - -Negociante. = Idem. - -Negociar. = Pagpatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya, pagcomercio. * -Pagpatigáyon ug maáyo sa bisan onsa arón macóha ang guitúyo ug ang -guipanghináot. - -Negocio. = Holosáyon. * V. Negociacion. * Polós, caposlánan, tobo sa -pagcomercio. - -Negocioso. = Macógui. * Madalíon caáyo sa mg̃a bohat. - -Negral. = Molomaítom. - -Negrear. = Pagítom. - -Negreta. = Langgam. - -Negrilla. = Isda. - -Negrillo. = Cahoy. * Salapí ng̃a molomaítom sa dihá pa sa yota. - -Negro. = Maítom. * Ang namíng̃ao, ang nagasobó. * Táuo ng̃a oaláy -dalángpan, ng̃a oaláy alaguían. - -Negrura. = Caítom, pagcaítom. - -Negruz. = Bisan onsa ng̃a molomaítom. - -Neguijon. = Agóting, aguítong, ting̃io, saquét ng̃a magapaítom ug -magacágod sa mg̃a ng̃ipon. - -Neguilla. = Tanóm sa España. * Pagcalimód sa bisan onsa, pagcadíli -itúg-an. - -Nema. = Ang lugar ng̃a pagapilítan sa mg̃a sulat. - -Némine discrepante. = Mg̃a polong ng̃a linatín: sa pagbóot sa ng̃atanán sa -oaláy pagdíli. - -Nemoroso. = Ang nahatong̃ód sa solóp. - -Nene. = Báta, diótay caáyo. - -Nenúfar. = Tanóm ng̃a motoróc sa tubig ng̃a nadánao, ng̃a díli magabahá. - -Neófito. = Táuo ng̃a bag-o pa mibálic sa Pagtóo sa mg̃a cristianos. - -Neumenia. = Ang nahaónang adlao sa bulan. - -Nepote. = Pagománcon. - -Neréida. = Dios dios, nimpa ng̃a nagapuyó sa dagat, ing̃on sa guitoóhan, -sa canhing tiempo, sa mg̃a dioatáhan. - -Nervio. = Biting biting, litid litid, cosóg. * Calig-ónan sa bisan -onsa. * Mg̃a coldas sa mg̃a tolónggon. * Pisi ng̃a icalíg-on sa obán ng̃a -mg̃a layág sa mg̃a sacayán. * Caogátan sa mg̃a dahon sa mg̃a cahoy ug sa -mg̃a tanóm. - -Nervioso. = Mg̃a dahon ng̃a may daghánan ng̃a mg̃a caogátan. * Soguílon con -polong ng̃a díli mahímo ng̃a batócon, ng̃a soclan. - -Nervosamente. = Sa cosóg, sa calig-ónan. - -Nervosidad. = Pagcabáscog sa mg̃a cosóg, calig-ónan sa mg̃a biting -biting. * Cabáscog sa mg̃a soguílon, sa mg̃a polong. - -Nervoso. = Ang may cosóg, biting biting. * Ang malicó, mabóyoc, sa díli -mabalí ug mabóong. - -Nesciencia. = Pagcaoaláy quinaárman. - -Nesciente. = Ang díli maálam, ang oaláy quinaárman. - -Nesga. = Simbal. - -Neto. = Olay, sa oaláy sacót, sa oaláy boling. * Ang isip ng̃a nahabílin -sa usá ca cuenta, sa nacóha na ang mg̃a gasto ng̃atanán. * Lingcoránan sa -mg̃a columna, sa oaláy dayan dayan. - -Neuma. = Pagsábot sa mg̃a timáan lamang, sa oaláy polong ug ting̃og. - -Neumático. = Ang nahatong̃ód sa hang̃in. - -Neutral. = Ang díli mabóyoc sa luyo ug sa luyo, ang guiálang aláng̃an. - -Neutralidad. = Pagcaálang alang, pagcaoaláy pagcabóyoc sa luyo ug sa -luyo. - -Nevada. = Olan ng̃a tibúoc ug maputí caáyo. - -Nevadilla. = Tanóm, (calaínan.) - -Nevado. = Ang maputí ing̃on sa gapas. - -Nevar. = Pagólan sa tubig ng̃a tibúoc ug maputí uyámot. * Pagpotí sa -bisan onsa. - -Nevasca. = Onós sa mabáscog ng̃a hang̃in ug olan ng̃a tibúoc. - -Nevera. = Lugar ng̃a pagatipígan sa olan ng̃a tibúoc, sa niebe. * Solód -ng̃a mabógnao caáyo. - -Nevería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa olan sa tubig ng̃a tibúoc, sa -niebe. - -Nevero. = Ang magabalígya sa olan, sa tubig sa olan ng̃a tibúoc, sa -niebe. - -Nevoso. = Ang may niebe sa masóbsob. * Túig ng̃a igaólan, tang̃ólan ug -tibúoc. - -Nexo. = Pagcahiósa sa bisan onsa sa lain ng̃a butang. - - - -NI - -Ni. = Bisan. - -Niara. = Tapoc sa mg̃a dagámi ng̃a pagaboháton sa mang̃a cabalánan, sa -pabótang sa talioála sa trigo, &c. - -Nicerobino. = Homót ng̃a guicabóbho sa mg̃a caráan ng̃a táuo. - -Nicociana. = Tanóm sa tabáco. - -Nicho. = Lang̃ob lang̃ob, bohó ng̃a pagaboháton sa mg̃a cota, sa pagbótang -sa bisan onsa. - -Nidada. = Cadaghánan sa mg̃a itlog ng̃a guibótang sa mg̃a langgam sa ilang -mg̃a salag. - -Nidal. = Pogáran. * Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a langgam sa ílang mg̃a -itlog. * Ang itlog ng̃a ibótang sa bisan diin, arón magaítlog dihá ang -mg̃a manóc. * Guinicánan, sinógdan sa bisan onsa. * Lagar ng̃a pagaadtóan -sa masóbsob sa bisan cansa, con pagabotáng̃an sa bisan onsa, arón díli -hicaplágan sa obán. - -Nidificar. = Pagsálag sa mg̃a langgam. - -Nido. = Salag, baláyan sa mg̃a langgam. * Bohó, baláyan sa mg̃a mananáp -ng̃a diótay. * Baláy, pinoyánan sa bisan cansa. * Dalángpan sa mg̃a táuo -ng̃a molomalágsot, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan. - -Niebla. = Gabon, alopóop, alapáap, balonábon. * Tagomatá, saquét sa mg̃a -matá. - -Niel. = Bisan onsang dayan dayan con dagoay ng̃a guilíloc sa salapí, sa -tombága, &c. - -Nielar. = Paglíloc. - -Nieto. = Apó. - -Nieve. = Tubig sa olan ng̃a natibúoc, ng̃a mahólog sa yota sa dagoay sa -mg̃a loli ng̃a diótay, binóscag ug maputí caáyo. * Caputí ng̃a dagcó sa -bisan onsa. - -Nigromancía. = Quinaárman ng̃a mang̃íl-ad ug dinilían uyámot, sa pagbóhat -sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan, guican sa pagsábot sa yaoa ug sa iang -gahóm, ug ang maong buhat. - -Nigromante. = Ang maálam sa nigromancía. - -Nigromántico. = Ang nahatong̃ód sa nigromancía. - -Nigua. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa pulgas, ng̃a mamáac caáyo. - -Nimiamente. = Sa guilabíhan. - -Nimiedad. = Pagcalabí. - -Nimio. = Mahináyon, ang madúgay caáyo sa suguílon con sa mg̃a buhat. - -Ninfa. = Dios dios sa mg̃a tubig, sa mg̃a solóp, sa mg̃a boquid, &c, ng̃a -guisingbáhan, sa canhing tiempo sa mg̃a dioatáhan. * Bisan quinsang -babáye ng̃a báta, matahóm ug hamíli. - -Ninfea. = Tanóm, (calaínan.) - -Ninfo. = Laláqui babayénon, ng̃a guilabíhan nia ang pagdáyan dayan sa -iang laoas. - -Ningun y Ninguno. = Oaláy bisan quinsa. * Oaláy bale. - -Niña. = Bátang babáye, báta báta sa mg̃a matá, calimotáo. * Bisan onsa -ng̃a guihigógma caáyo. * Babáyeng dalága. - -Niñada. = Polong con buhat ng̃a ang̃ay sa mg̃a báta. - -Niñato. = Nati sa baca ng̃a dihá pa sa tian sa pagpatáy sa inahán. - -Niñear. = Pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a ang̃ay sa mang̃a báta. - -Niñería. V. Niñada. * Pagcadiótay sa bisan onsa, pagcaoaláy bale. * -Polong ng̃a oaláy hingtóngdan. - -Niñero. = Ang mahagógma magógay ogay sa mg̃a báta. - -Niñeta. = Báta báta sa mg̃a matá. - -Niñez. = Edad, túig sa mg̃a báta hasta sa icapíto ca túig. - -Niño. = Báta ng̃a oalá omábot sa icapíto ca túig. * Ang báta pa. - -Nioso. = Isda. - -Nipos. = Salapí. - -Niquiscocio. = Bisan onsa ng̃a oaláy polós ug bale. - -Níspero. = Cahoy y ang iang bong̃a. - -Níspola. = Ang bong̃a sa Níspero. - -Nítido. = Ang oaláy boling. * Ang matín-ao, ang masíhag, ang magaguíla -guila. - -Nitral. = Lugar ng̃a pagacoháan sa nitro. - -Nitrería. = Lugar ng̃a pagabohátan sa nitro. - -Nítrico. = Ang nahatong̃ód sa nitro. - -Nitro. = Calaínan sa asín ng̃a magámit sa pagbóhat sa pólvora. - -Nitroso. = Ang maíng̃on sa nitro. - -Nivel. = Tonton, lasid. - -Nivelar. = Pagpátag, pagdatág. * Pagbóhat sa bisan onsa ing̃ón sa -catarúng̃an. - - - -NO - -No. = Díli. * Oalá. - -Nobillario. = Libro ng̃a sinolátan sa pagcamahál ug pagcahamíli sa mg̃a -banay, sa mg̃a calioátan. - -Noble. = Mahál, hamíli, dato. * Bilídhon. * Donggánon. - -Noblemente. = Sa pagcalólot. * Sa pagcaáyo, sa pagcamahál. - -Nobleza. = Pagcamahál, camahálan, pagcahamíli. * Pagcalólot. * -Pagcabilírhon sa bisan onsa, pagcalabí, pagcalabáo sa obán ng̃a mg̃a -isigcaíng̃on. * Cadaghánan sa mg̃a dagcóng táuo. - -Nocion. = Pagcahibaló, pagcaálam, pagcasáyod sa bisan onsa. - -Nocivo. = Ang macadáot. - -Noctívafo. = Ang magasóroy soroy sa gabíy. - -Nocturno. = Ang nahatong̃ód ug ang guibóhat sa gabíy. * Ang magalacáo sa -gabíy, ng̃a sia usá da, ng̃a magasobó ug ming̃áuon. * Ang usá sa toló ca -bahin sa mg̃a maitines ng̃a guipang̃ádye sa mg̃a Padre ug sa mg̃a táuo ng̃a -guioldenáhan. - -Noche. = Gabíy, gab-i. * Pagcang̃ítng̃it. * Cabóloc, cagobót sa bisan -onsa. * Camíng̃ao, casobó. * Buena. = Gabíy sa pagcatáuo sa atong -Guinóong Jesucristo. - -Nochebueno. = Tinápay ng̃a dagcó ng̃a sináctan sa lana sa almendras, &c., -sa pagcáon sa noche buena. - -Nodo. = Hobág, pagcagáhi sa mg̃a cosóg, sa mg̃a biting biting. - -Nodriza. = Ioa, ang magapasóso sa díli iang anac. - -Nogal. = Cahoy ng̃a dagcó ng̃a mobóng̃a sa mg̃a nueses. - -Noguera. = Idem. - -Nolicion. = Díli pagbóot, pagdíli. - -Nolimetángere. = Samar sa nauong, ng̃a mang̃íl-ad caáyo ug malisód ng̃a -pagatambálan. - -Nómade ó Nómada. = Cadaghánan sa mg̃a táuo, mang̃a banay, ng̃a oaláy -pinoyánan ng̃a malíg-on. - -Nombradamente. = Sa pagcahing̃álan, sa pagcaásoy. - -Nombramiento. = Pagcahing̃álan. - -Nombrar. = Paghing̃álan. * Pagpíli, pagtórlo sa bisan cansa, sa bisan -onsang opicio con catongdánan. - -Nombre. = Ng̃alan. * Maáyong dong̃og. - -Nomenclatura. = Cadaghánan sa mg̃a polong ng̃a caogalíng̃on sa bisan -onsang ng̃a quinaárman. - -Nómina. = Padron, listáhan, papel ng̃a sinolátan sa mg̃a táuo con sa mg̃a -botang. - -Nominacion. V. Nombramiento. - -Nominador. = Ang magapíli, ang magatódlo, ang magahing̃álan. - -Nominal. = Ang nahatong̃ód sa ng̃alan. - -Nominar. V. Nombrar. - -Non. = Nones. * Usá ca bóoc, ang oaláy obán, ang oaláy parang. - -Nona. = Ang usá sa mg̃a bahin sa adlao sa tiempo sa mg̃a romanos, ng̃a -nacaígo sa horas sa las tres sa hapon. * Ang icadúha ca bahin sa bulan, -sa maong mg̃a romanos. * Ang catapúsan sa mg̃a pang̃ádye ng̃a guing̃álan ug -horas menores, ng̃a pang̃adyéon sa mg̃a Padre ug sa mg̃a táuo ng̃a -guioldenáhan. - -Nonada. = Diótay uyámoy. - -Nonagenario. = Ang may casiáman ca túig. - -Nonagésimo. = Ang macatúman sa isip sa casiáman. - -Nonagonal. = Ang nahatong̃ód sa número cun sa isip sa siám. - -Nonágono. = Dagoay ng̃a may siám ca luyo con nauong. - -Nonato. = Ang guicóha sa tian sa inahán sa pagsí-si sa maong tian. - -Nono. = Icasiám. - -Non plus ultra. = Mg̃a polong ng̃a linatín: dihá cutub. - -No obstante. = Bisan, bisan pa niána, bisan pa niíni, bisan pa niádto. -* Oaláy sapayán. - -Nopal. = Tanóm, palpal. - -Norabuena. = Pagpaháyag, pagpadayág sa calípay tong̃ód sa maáyong palad -sa isigcatáuo. - -Nordeste. = Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála, sa calang sa timog ug sa -amíhan. - -Noria. = Máquina, tináod ng̃a cahoy ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a rueda, mg̃a -malíng̃in, sa pagpagóa ug pagcálos sa tubig sa mg̃a atábay. * Atábay ng̃a -haláoig. - -Norma. = Escoála, capandáyan sa mg̃a panday sa cahoy ug sa cota. * -Batacán ng̃a paganóntan sa mg̃a bohat sa mg̃a táuo ug sa ilang -pagpatigáyon. - -Nornordeste. = Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála sa amíhan ug nordeste. - -Nornorueste. = Canáoay sa amíhan. - -Norte. = Amíhan, timáan, maoóna ng̃a pagaapáson sa nanagsacáy, sa -paghópot sa pagadolóng̃an sa sacayán. - -Norueste. = Canáoay ng̃a tuod. - -Nos. V. Nosotros. - -Nosotros, escluyendo á alguno ó algunos de quienes ó con quienes se -habla. = Camé. * Incluyendo á todos de quienes se hace mencion en la -conversacion. = Quita. - -Nota. = Timáan, marca ng̃a ibótang sa bisan díin arón hiílhan ug bisan -onsa pagsáoay sa bisan onsa ng̃a guisólat sa mg̃a libro ng̃a tacós ng̃a -saoáyon, con sa mg̃a bohat sa mg̃a táuo ng̃a díli maáyo caáyo. * Pagásoy, -pagsáyod, pagpamólong sa bisan cansa, sa bisan onsang mg̃a polong ng̃a -ibótang sa sulat. * Bisan onsa ng̃a guisólat sa mg̃a hamóbong polong arón -isúlat sa oláhing arlao sa hatáas ng̃a pagásoy. * Mg̃a timáan sa pagbása -sa mg̃a papel ng̃a sinolátan sa música. - -Notable. = Ang tacús timaánan ug pamatng̃ónon. * Ang dagcó caáyo ug labí -sa isigcaíng̃on. - -Notar. = Pagtimáan sa bisan onsa arón hiílhon. * Pagtán-ao, pagmátng̃on, -pagsolóng ug maáyo. * V. Nota desde pagsáoay. - -Notaría. = Opicio, cahímtang sa notario. * Solód ng̃a pagabohátan sa mg̃a -notario. - -Notario. = Escribano sa mg̃a ponóan, sa mg̃a hocom sa Singbahán. - -Noticia. = Balíta, pagpahibaló. - -Noticiar. = Pagpahibaló, pagásoy, pagsáyor, pagíng̃on. - -Noticioso. = Ang nasáyod, ang nahibaló sa bisan onsa. * Quinaarmánon, -mang̃ialáman. - -Notificacion. V. Noticia. - -Notificado. V. Noticioso hasta quinaarmánon. * Ang guipahibalóan sa -bisan onsa, sa sugo sa hocom. - -Notificar. = Pagpahibaló sa bisan onsa, guican sa pagbóot ug sa pagsógo -sa hocom. - -Noto. = Ang nadayág, ang nabántog. - -Notoriamente. = Sa pagcadayág, sa pagcabántog. - -Notoriedad. = Idem. * Ang hibalóan sa ng̃atanán, sa cadaghánan. - -Notorio. V. Noto y el anterior. - -Novacion. = Pagcabág-o sa catungdánan ng̃a daan. - -Novador. = Ang magahúna húna ug mahímo ug guinicánan sa mg̃a bag-ong -pagtolón-an. - -Noval. = Ang yota ng̃a guibohátan pagbág-o, ug ang nahaónang bong̃a. - -Novar. = Pagbág-o sa bisan onsa. - -Novato. = Bag-o, ang nagasógod sa bisan onsang opicio con quinaárman. - -Novator. V. Novador. - -Novecientos. = Siám ca gatús. - -Novedad. = Pagcabág-o sa bisan onsa. * Pagcabálhin sa mg̃a botang sa -ilang pagcabótang ng̃a daan. * Pagcating̃ála. - -Novel. = Bag-o, ang oaláy quinaárman. * V. Novato. - -Novela. = Suguílon ng̃a guipacamáo mao. * Bacac, limbong. - -Novelador. = Ang magasúlat sa mg̃a nobela. - -Novelar. = Pagsúlat sa mg̃a nobela. - -Novelería. = Pagásoy sa mg̃a soguílon ng̃a guipacamáo mao. * Pagcahigúgma -sa mg̃a nobela. * Pagcahigúgma sa mg̃a bag-ong balíta. - -Novelero. = Ang mahagógma sa mg̃a bag-ong balíta. * Ang oaláy calig-ónan -sa húna húna. - -Novelesco. = Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa mg̃a nobela. - -Novena. = Pagcadógay, cadogáyan sa siám ca adlao ng̃a pagabasáhan ug -pagapang̃adyéan sa mg̃a pang̃ádye, sa mg̃a pagámpo sa Dios ug sa mg̃a -santos, sa pagpang̃áyo caníla sa mg̃a calóoy, ug sa bisan onsa ng̃a -guipanghináot. * Ang libro ng̃a sinulátan sa mg̃a pagámpo sa Dios ug sa -mg̃a santos, sa siám ca adlao. - -Novenario. = Cadugáyan sa siám ca adlao ng̃a pagatománan sa mg̃a -tolománon tong̃ód sa mg̃a minatáy, ug sa mg̃a piesta sa mg̃a santos. - -Novendial. = Ang usá sa mg̃a adlao sa novena tong̃ód sa mg̃a santos. - -Noveno. = Ang icasíam, ang macatóman sa isip sa siám. - -Noventa. = Casiáman. - -Novia. = Pang̃asáuon, ang babáyeng bag-ong quinasál. - -Noviciado. = Cadugáyan sa tiempo sa pagsoláy sa mg̃a religioso, sa oalá -pa sila managsáad sa Dios sa totólo ca pagsáad sa pagsógot, sa -pagcapobres ug sa pagcacastos. * Túig ng̃a pagadogáyan sa pagtóon sa -bisan onsang opicio con quinaárman. - -Novicio. = Ang religioso ng̃a oalá pa magatóman sa mg̃a pasáad sa Dios sa -pagsógot, sa pagcapobres ug sa pagcacastos sa caparían ng̃a guisórlan -nia. * Ang bag-o ang nagatóon pa sa bisan onsang opicio con quinaárman. - -Noviciote. = Ang nobicio ng̃a hatáas ug tolotigúlang. - -Noviembre. = Nobiembre, ang icapólo ug usá sa mg̃a bulan sa túig. - -Novilunio. = Bag-ong bulan. - -Novilla. = Bacang báta ng̃a ihálas, ng̃a oalá pa maághop. - -Novillada. = Cadaghánan sa mg̃a bacang laqui, sa mg̃a toro sa baca, ng̃a -mg̃a báta pa. - -Novillero. = Ang coral, ang alar ng̃a pagabilanggóan sa mg̃a nobillo. * -Ang magabántay sa mg̃a nobillo, sa mg̃a toro sa baca ng̃a báta pa. * Ang -báta ng̃a díli moádto sa escolahán tong̃ód sa iang pagsóroy soroy. * Ang -malágueu. - -Novillo. = Ang toro sa baca, ang baca ng̃a laqui, ng̃a báta ug ihálas pa, -ng̃a oalá pa tanólon, aghópon. * Ang bana ng̃a guilimbóng̃an sa iang -asáoa, sa pagpacasalá sa lain. - -Novio. = Pamanáhon, ang laláqui ng̃a bag-ong quinasál. - -Novísimo. = Ang oláhi, ang catapúsan. * Ang usá sa opát ca caolahían sa -mg̃a táuo. - - - -NU - -Nubada. = Olan ng̃a masólog ug mabáscog. * Pagcadághan sa bisan onsa. - -Nubado. V. Nubarrado. - -Nubarrada. V. Nubada. - -Nubarrado. = Panápton ng̃a guipintálan sa dagoay sa dag-om. - -Nubarron. = Dag-om ng̃a dagcó, ng̃a nagaláin ug nabólag sa obán. - -Nube. = Dag-om, pang̃ánod. * Cadaghánan sa bisan onsa. * De los ojos. = -Bolog. - -Nubil. = Ang may edad ng̃a igo arón mamíño. - -Nubiloso. V. Nubloso. - -Nublado. V. Nube. * Onós. * Bisan onsa ng̃a catáhap sa bisan onsang -cadáot sa húna húna. - -Nublar ó Nublarse. V. Anublar. - -Nublo. V. Nublado. - -Nubloso. = Ang guidag-óman, guigabónan. * Malisód, ang macayógot. - -Nuca. = Tingcoy, tangcógo. - -Nucleo. = Ang onód sa bong̃a ng̃a guing̃álan ug nues, ug sa obán ng̃a mg̃a -bong̃a. * Ang liso sa mang̃a bong̃a. - -Nudillo. = Bocó. - -Nudo. = Balígtos, balíghot. * Pagcahiósa. * En madera, caña, &c. = -Bocó. - -Nudoso. = Ang may balígtos, balíghot. * Bisan onsa ng̃a may bocó. - -Nuégados. = Calán-on ng̃a magáma sa binócboc ng̃a sináctan sa mg̃a nueses, -sa dogós, &c. - -Nuera. = Ogang̃an ng̃a babáye. - -Nuestro. = Ato. * Amo: para la inteligencia. * V. Nosotros. - -Nueva. = Balíta, pagpahibaló. - -Nuevamente. = Bag-o pa, carón bag-ó, díli pa dugay. - -Nueve. = Siám. - -Nuevo. = Bag-o. * Lain. * Ang guidógang sa bisan onsa. - -Nuez. = Bong̃a, nues. - -Nueza. = Tanóm. - -Nugatorio. = Ang magalímbong. - -Nulamente. = Sa pagcaoaláy polós, sa pagcaoaláy bale. - -Nulidad. = Pagcaoaláy bale, pagcaoaláy silbi, pagcaoaláy polós. - -Nulo. = Ang oaláy silbi ug bale, ang oaláy polós. - -Númen. = Pagcadios. * Dios dios sa mg̃a dioatáhan. * Caboótan, -quinaádman sa pagbóhat sa bisan onsa. - -Numerable. = Ang mahímo ng̃a isípon, ang maíhap. - -Numeracion. = Pagcaíhap, pagcaísip. - -Numeral. = Ang nahatong̃ód sa número. - -Numerar. = Isip, ihap. * Pagbótang sa mg̃a dahon sa mg̃a libro sa mg̃a -número, ug sa ilang mg̃a bahin. * Pagtimáan sa mg̃a número sa mg̃a pardo, -sa mg̃a cajon, &c. - -Numerario. = Ang nahatong̃ód sa número. * Ang salapí. - -Numéricamente. = Sa tagsa tagsa, sa pagcatinágsa tagsa. - -Numérico. = Ang magapaláin sa usá ca buoc ng̃a táuo, cahoy, mananáp, -&c., sa lain. - -Número. = Números. * Dagoay sa tagsa tagsa ca número. - -Numerosamente. = Sa pagcadághan. - -Numerosidad. = Cadaghánan, pagcadághan. - -Numeroso. = Ang guidaghánan sa bisan onsa. * Daghan, daghánan. - -Numismática. = Quinaárman sa pagíla sa salapí, sa pisos, caháte, &c., -ng̃a caráan, ug sa mg̃a pilit. - -Numo. = Salapí, pisos, caháte, sicaoálo, &c. - -Nunca. = Guihápon, díli sa guihápon, díli gayód. - -Nunciatura. = Opicio, cahímtang sa nuncio. * Hocmánan sa Singbahán, sa -España, ng̃a guing̃álan de la Rota. * Baláy ng̃a guibutáng̃an niíning -hocmánan ug ng̃a guimpúy-an sa nuncio. - -Nuncio. = Sinógo, sinógo sa Santos ng̃a Papa sa mg̃a hari ng̃a cristianos. - -Nuncupativo. = Testamento ng̃a pagaboháton sa paghing̃álan sa mg̃a -manononód sa atubáng̃an sa limá ca testigos, sa oaláy solat solat. - -Nupcial. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a pagcasál. - -Nupcias. = Pagcasál. - -Nutria. = Mananáp sa opát ca tiil ng̃a mobóhi sa tubig ug sa yota. - -Nutricion. = Pagcatámboc guican sa mg̃a calán-on ng̃a guipang̃áon. * -Pagcabóhat sa mg̃a tambal. - -Nutrimento. = Ang gahóm sa mg̃a calán-on ng̃a macatámboc sa mg̃a táuo ug -sa mg̃a mananáp. * Ang dugá sa yota ng̃a macatámboc sa mg̃a cahoy ug sa -mg̃a tanóm. * Ang guinicánan, ang hingtúngdan sa cosóg, sa gahóm sa -bisan onsa. - -Nutrir. = Pagtámboc, pagdáoat sa cosóg sa mang̃a táuo ug sa mg̃a mananáp, -guican sa gahóm sa mg̃a calán-on. - -Nutritivo. = Ang may gahóm sa pagpatámboc, sa pagpadagcó ug sa -pagdógang. - - - - - - - - -Ñ - - -ÑA - -Ñaque. = Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a oaláy polós. - - - -ÑI - -Ñiquiñaque. = Bisan quinsa ug bisan onsa ng̃a talamáyon. - - - -ÑO - -Ñoclo. = Calán-on ng̃a magáma sa binócboc ng̃a pagasáctan sa asúcar, sa -tamboc sa baca, sa itlog, sa bino ug sa anís. - -Ñoño. = Tigúlang, ang̃o ang̃óhon, hing̃olíon. - - - - - - - - -O - - -OB - -Obcecacion. = Pagcabóta sa húna húna. * Pagpadáyon sa bisan onsang -bohat sa oaláy tagád sa mang̃a cabilínggan. - -Obcecar. = Pagbóta sa húna húna. * V. el anterior desde pagpárayon. - -Obduracion. = Pagcagáhi sa cásing cásing. * Paglális lalis. * Pagtúyo -sa bisan onsa sa minatúod ug sa cagáhi sa olo, sa húna húna. - -Obedecedor. = Masinógton, ang mosógot. - -Obedecer. = Sogot. - -Obedecimiento. = Pagcasógot. - -Obediencia. = Idem. * Pagsógot. - -Obediencial. = Ang nahatong̃ód sa pagsógot. - -Obediente. V. Obedecedor. - -Obedientemente. = Sa pagsógot. - -Obelisco. = Columna, cahoy, cota ng̃a hatáas caáyo, ng̃a dayág sa bisan -onsang lugar. * Timáan ng̃a ibútang sa mg̃a daplin sa mg̃a libro, sa bisan -onsang tuyo. - -Obenque. = Tagsa ca pisi ng̃a dagcó ng̃a itóhog sa mg̃a tomóy sa mg̃a -talároc sa mg̃a sacayán, ug guilíg-on sa guing̃álan ug mesa de -guarnicion. - -Obesidad. = Pagcatámboc, catámboc sa bisan quinsang táuo con mananáp. - -Obeso. = Matámboc. - -Óbice. = Caculían, caoláng̃an, cabilínggan. - -Obispado. = Pagcahímtang, pagcaponóan sa pagcaobispo. - -Obispalía. = Baláy, pinuyánan sa Obispo, ng̃a harúul sa catedral. * -Cahímtang ug ang yota ng̃a nahatong̃ód sa gahúm sa Obispo. - -Obispar. = Pagángcon, pagdáoat sa pagcaobispo. - -Obispo. = Obispo, ponóan sa Singbahán. - -Óbito. = Pagcamatáy, camatáyon. - -Objecion. = Pagcasócol sa polong, pagcalális lalís, pagcabátoc. - -Objetar. = Paglális lalis, pagsócol sa mg̃a polong, pagbátoc, pagíndig -indig. - -Objeto. = Bisan onsa ng̃a masácop sa mg̃a balatían sa mg̃a laoas sa mg̃a -táuo. * Catapúsan sa bisan onsa. * Catapúsan sa guitúyo sa mg̃a galámhan -sa mg̃a calág. - -Oblacion. = Pagcahálad, paghálad. - -Oblada. = Ang limos ng̃a guihálad sa Singbahán, tong̃ód sa mg̃a minatáy. - -Oblata. = Ang salapí ng̃a ihátag sa cristan sa mg̃a Singbahán sa gasto sa -bino sa hostias, sa mang̃a candela ug sa mg̃a bisti sa pagmisa. * Ang -hostias ug ang bino ng̃a guihálad na sa Padre ng̃a nagamisa sa oalá pa -dalang̃ínan ug consagráhan. - -Oblea. = Dahon ng̃a manípis caáyo ng̃a magáma sa binócboc ug sa tubig ug -pagalotóon sa caláyo maíng̃on sa hostias, ng̃a ipilílit sa mg̃a sulat. - -Obleera. = Sorlánan sa mg̃a oblea. - -Oblicuamente. = Sa pagcataquílid, sa tinaquílid, sa pagcadáplis, sa -pagcadolíbsay, sa pagcahinolíbis. - -Oblicuo. = Tinaquílid, hinolíbis, ang nadáplis, ang nadolíbsay. - -Obligacion. = Catongdánan, tong̃ód. * Escritura. = Camatoóran. - -Obligante. = Ang magapogós, ang magalógos, ang magapigós. - -Obligar. = Logos, pogós, pigós, pagbótang sa bisan onsang catongdánan. - -Obligatorio. V. Obligante. - -Oblongo. = Ang hatáas ug haíctin. - -Obra. = Buhat. * Laláng. * Cosóg, gahóm. - -Obrada. = Ang buhat sa pagdáro sa yota ng̃a arang baháton sa dohá ca -buoc ng̃a baca, calábao, &c. - -Obrador. = Magbobóhat. * Magagáma, maghihímo, ang magabóhat, ang -macagáma, ang macahímo. * Lugar ng̃a pagabohátan. - -Obraje. = Bohat, pagcabóhat. * Lugar ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a hablon. - -Obrajero. = Magbabántay sa mg̃a magbobóhat, sa mg̃a mamomóo. - -Obrar. = Bohat, gama, himo. * Paglíbang, pagcaólo. - -Obrepcion. = Pagsúguid sa bisan onsa sa bacac, sa ponóan, arón madáng̃at -ug macóha ang opicio con bisan onsa ng̃a guitúyo ug guipanghináot. - -Obrepticio. = Ang nacóha tong̃ód sa soguílon, sa pagásoy ng̃a bacácon, sa -atobáng̃an sa ponóan. - -Obrero. = Magbobóhat, mamomóo. - -Obrizo. = Buláoan ng̃a maáyo oyámot. - -Obscenamente. = Sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay. - -Obscenidad. = Caólag, caláo-ay, cang̃íl-ad. - -Obsecuente. = Masinógton, mapaobsánon, sacop. - -Obsequiante. = Ang magaálam alam, ang magaábi abi, ang boot magsílbi ug -magalágad. - -Obsequiar. = Alam alam, abi abi. * Pagsógot, pagtúman sa sogo. - -Obsequio. = Bohat ng̃a maáyo sa pagálam alam ug pagalágad sa bisan -cansa, pagcatáhod, pagcaamóma. - -Obsequiosamente. = Sa maáyong pagalágad, sa dagcóng pagtáhod. - -Observacion. = Pagcamátng̃on, pagcalí-li, pagcasolóng ug maáyo. * -Pagcatóman. - -Observador. = Ang nagapamátng̃on, ang magasolóng sa dagcóng cacógui, ang -magalí-li ug maáyo, ang magatóman sa catongdánan. * Ang magasolóng sa -mg̃a paglíhoc sa mg̃a bitóon, sa mg̃a capandáyan ng̃a icasolóng niána. - -Observancia. = Pagcatáhod, pagcatahá. * Pagcatúman sa catongdánan. - -Observante. = Matinománon. - -Observantemente. = Sa pagcatúman. - -Observar. = Solóng, matng̃on, tan-ao, quita. * Tuman. - -Observatorio. = Ilíhan. * Lantáoan, lugar ng̃a hatáas ng̃a pagasólng̃an ug -pagatan-áoan sa bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a bitóon. - -Obsesion. = Pagcaátang, pagcalibót sa mg̃a yaoa sa bisan cansang táuo. - -Obseso. = Ang guidoólan ug guilibótan sa mg̃a yaoa. - -Obsidional. = Ang nahatong̃ód sa pagpang̃óbat sa mang̃a cota, mg̃a longsod, -&c. - -Obstáculo. = Caculían, cabilínggan, caoláng̃an. - -Obstante. = Ang magacóli, ang macaólang, cabilínggan. - -Obstar. = Pagólang, pagcóli, pagbótang sa cabilínggan. - -Obstinacion. = Sa tinóyo sa boot. - -Obstinarse. = Pagdáyon sa bisan onsa ng̃a húna húna ng̃a daótan, sa -tinúyo caáyo. - -Obstruccion. = Pagcatóbol, pagcadíli icacalíbang, icaíhi ug icasíng̃ot. - -Obstruir. = Pagpílot, pagsóngsong sa mg̃a alaguían sa tae, sa ihi ug sa -sing̃ot. * Pagsóngsong sa bisan onsang bohóa. * Pagólang, pagsámoc. - -Obtencion. = Pagcacóha, pagcadáng̃at. - -Obtener. = Coha, dang̃at. - -Obtestacion. = Pagholót, pagsámbag, pagágda sa bisan cansa, arón -matóman ang guisógo canía. - -Obtuso. = Ang guisongpóan, guisompóan, guidongpólan. - -Obue. = Tolónggon ng̃a pagataihópon. - -Obús. = Lothang sa dolodagcóng bohó. - -Obvencion. = Polós, caposlánan. * Sohol. - -Obviar. = Pagcóha, pagbólag sa bisan onsa sa talioála. * Paglícay. * -Pagólang, pagsámoc, pagbótang sa cabilínggan. - -Obvio. = Ang anáa sa atubáng̃an. * Ang maháyag, ang madayág caáyo, ang -oaláy caculían ug cabilínggan. - - - -OC - -Oca. = Langgam. - -Ocal. = Baláyan ng̃a guigáma sa doróha con sa totólo ca olod sa igagáma. - -Ocasion. = Cahigayónan, ocasion. * Hingtóngdan sa pagbóhat sa bisan -onsa. * Catáhap sa cadáot. * Tiempo, túig ng̃a igabúhat sa bisan onsa. - -Ocasionado. = Ang magatúyo sa pagáoay, táuo sa daótan ng̃a gaoi. * Ang -mahamótang sa mg̃a catahápan sa icadáot. - -Ocasionador. = Ang hingtúngdan sa bisan onsa. - -Ocasional. = Idem. - -Ocasionar. = Pagbótang sa catahápan sa icadáot. * Paghímo sa -hingtóngdan sa bisan onsa. - -Ocaso. = Casobáng̃an. - -Occidental. = Ang nahatong̃ód sa casobáng̃an, casobáng̃an. - -Occidente. = Casobáng̃an. - -Océano. = Dagcóng dagat, dagcóng lauod. - -Ociar. = Pagárang, pagóndang sa mg̃a buhat. * Pagpahamórlay, paghóoay. - -Ocio. = Pagcaárang, pagcaóndang sa mg̃a bohat, pagpahamórlay, paghóoay. -* Pagtápol, paglícay sa pagbúhat. - -Ociosamente. = Sa pagcaoaláy bohat, sa catápol, sa paglícay sa pagbúhat -ug sa mg̃a cahágo. - -Ociosidad. = Pagcatápol, pagcalícay sa pagbóhat ug sa cahágo. - -Ocioso. = Tapólan. * Ang oaláy bohat. * Ang oaláy polós. - -Ocozoal. = Saoa, halas, bitin sa Méjico. - -Ocozol. = Cahoy. - -Ocre. = Pothao ng̃a may daghan ng̃a tayá. - -Octágono. = Dagoay ng̃a may oaló ca luyo con nauong. - -Octante. = Capandáyan ng̃a igatán-ao sa cahitáas, sa pagcatáas sa adlao. - -Octava. = Cadugáyan sa oaló ca adlao ng̃a pagasingbáhan sa obán ng̃a mg̃a -adlao con piesta ng̃a mahál. * Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a pagámpo ug mg̃a -pang̃ádye sa bisan onsang octava. - -Octavario. = Piesta ng̃a pagaboháton sa oaló ca adlao. - -Octavo. = Ang macatúman sa isip sa oaló, icaoálo. - -Octogenario. = Ang may caoalóan ca túig. - -Octogentésimo. = Ang macatúman sa isip sa oaló ca gatús. - -Octogésimo. = Ang macatúman sa isip sa caoalóan. - -Octubre. = Octubre, ang icapólo ca bulan sa túig. - -Ocular. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a matá. * Ang salamín ng̃a labíng harúul -sa matá sa nagasolóng sa mg̃a anteojo. - -Ocularmente. = Sa pagsolóng, sa pagtán-ao gayúd. - -Oculista. = Mananámbal ng̃a maálam magtámbal sa mg̃a matá. - -Ocultacion. = Pagcatágo, pagcahóbong. * Pagcahílom sa tacós unta ng̃a -itóg-an. - -Ocultamente. = Sa hilom, sa pagcatinágo. - -Ocultar. = Tago, hobong. * Paghílom sa tacós ng̃a itóg-an onta. - -Oculto. = Tinágo, guitagóan, hinóbong. * Ang guihílom, ang oalá -itóg-an. - -Ocupacion. = Pagcacóha sa bisan onsa. * Bohat ng̃a macaólang sa lain ng̃a -bohat. * Opicio, cahímtang. - -Ocupado. = Ang may libang, buhat. * Ang guinasamócan sa daghan ng̃a mg̃a -buhat. - -Ocupador. = Ang magacóha sa bisan onsa. - -Ocupar. = Pagcóha sa bisan onsa. * Pagdáoat sa bisan onsang opicio. * -Pagponó sa bisan onsang lugar con sorlánan. * Pagpabóhat sa bisan -cansa. * Pagsámoc, pagólang. * Paghúna húna, pagpalándong sa bisan -onsa. - -Ocurrencia. = Paghitábo. * Húna húna ng̃a ahat, ng̃a oalá tuyóon caáyo, -ng̃a oalá paabóton. * Pagcasógat, pagcatágbo. - -Ocurrente. = Bisan onsa ng̃a moábot. - -Ocurrir. = Pagtágbo, pagsógat. * Paghúna húna sa bisan onsa sa -pagcaáhat. - - - -OCH - -Ochava. = Ang icaoálo ca bahin sa bisan onsa. - -Ochavado. = Ang may oaló ca loyo con nauong ng̃a topóng. - -Ochavo. = Salapí, ng̃a tung̃á sa cuarta. * Bisan onsang dagoay sa oaló ca -nauong con luyo. - -Ochenta. = Caoalóan. - -Ochenton. = Táuo ng̃a may caoalóan ca túig. - -Ocho. = Oaló. - -Ochocientos. = Oaló ca gatús. - - - -OD - -Oda. = Calaínan sa pagcanta. - -Odiar. = Pagdomót, pagbótang sa daótan ng̃a boot sa isigcaíng̃on con sa -lain. - -Odio. = Domót, pagcadomót, cadomót. - -Odiosamente. = Sa pagdomót, sa pagcadomót. - -Odiosidad. V. Odio. - -Odioso. = Dolómtan, tacós ng̃a pagadómtan, ng̃a botáng̃an sa daótan ng̃a -boot. - -Odorífero. = Ang mahomót, cahomót. - -Odre. = Panit sa mananáp ng̃a guitahí ug maáyo, gaoas ang bába, ng̃a -pagasórlan sa bino. - -Odrería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a odre. - -Odrero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a odre. - -Odrina. = Hobóg, hobgánon, ang nahobóg. - - - -OE - -Oesnorueste. = Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála sa canáoay ng̃a tuod ug sa -canáoay sa habágat. - -Oessudueste. = Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála sa habágat ug sa canáoay -sa maong habágat. - -Oeste. = Canáoay sa habágat. - - - -OF - -Ofender. = Pagdáot sa polong con sa bohat. * Pagpasocó, pagpapong̃ót. * -Paggáoad, paghanólsol. - -Ofensa. = Daot, cadáot sa polong con sa bohat. * Pagdámag sa caáoay. - -Ofensiva. = Hing̃aníban sa pagsócol, sa pagdámag sa caáoay. - -Ofensivamente. = Sa cadáot. - -Ofensivo. = Ang macadáot ug ang arang magdáot. - -Ofensor. = Idem. - -Oferente. = Ang magahálad, ang magasáad. - -Oferta. = Saad, pagsáad, paghálad. - -Ofertorio. = Pagcahálad sa bisan onsa. * Ang bahin sa misa ng̃a -pagahalálan sa Padre ng̃a magamisa sa hostia ug sa bino ng̃a guibótang sa -cális, sa oalá pa dalang̃ínan ug consagráhan. * Ang pang̃ádye ng̃a -guipang̃ádye sa Padre ng̃a nagamisa, sa oalá pa maghálad sa hostia ug sa -cális. - -Oficial. = Ang magabúhat sa bisan onsang buhat con opicio, magbubúhat, -mamomóo. * Ponóan sa mg̃a soldados. * Ang táuo ng̃a sinohólan sa hari, -ng̃a magabúhat sa mg̃a secretaría, sa mg̃a holosáyon sa Guinharían, sa -ilálom sa paghópot sa iang caogalíng̃on ng̃a ponóan. * Ang berdugo, ang -magapatáy sa mg̃a saláan ng̃a guihócman sa camatáyon. * Ang mg̃a alcalde, -gobernadorcillo, &c. - -Oficialazo. = Ang maálam caáyo sa bisan onsang opicio. - -Oficialidad. = Cadaghánan sa mg̃a ponóan sa mang̃a soldados sa usá ca -pang̃obátan. - -Oficiar. = Pagtábang sa pagcanta sa mg̃a misa ug sa obán ng̃a mg̃a -tolománon sa Singbahán. * Pagmisa ug pagtúman sa obán ng̃a mg̃a tulumánon -sa coro ug sa Singbahán. * Pagsólat sa usá ca ponóan sa bisan cansang -táuo sa sulat ng̃a guing̃álan ug oficio. - -Oficina. = Lugar ng̃a pagabuhátan, ang secretaría, contaduría, &c., sa -usá ca longsod. * Ang mg̃a solód ng̃a obos sa mg̃a baláy. - -Oficinista. = Ang sinohólan sa hari ng̃a magabúhat sa mg̃a secretaría, -&c. - -Oficio. = Buhat, catongdánan sa tagsa tagsa. * Libang. * Pang̃ádye ng̃a -may catungdánan ng̃a pang̃adyéon sa mg̃a Padre ug sa mg̃a táuo ng̃a -guioldenáhan. * Sulat, papel ng̃a sinulátan sa mg̃a ponóan, ug ang -guisólat sa bisan cansa sa mg̃a ponóan, sa tong̃ód sa bisan onsang -hulusáyon con catongdánan. * Lugar ng̃a pagatumánan sa mg̃a secretario ug -mg̃a escribano sa mg̃a longsod sa ilang mg̃a catungdánan, ug ng̃a -pagasulátan sa mg̃a camatuódan, &c. - -Ofrecedor. = Ang magahálad. * Ang magasáad. - -Ofrecer. = Saar, paghálad sa bisan onsa sa Dios sa Vírgen, &c. * -Pagháyag pagdayág sa bisan onsa. * Paglímos tong̃ód sa Dios. * Paghúna -húna sa bisan onsa sa oalá tuyóon, pagábot sa bisan onsa sa oalá -tuyóon, pagábot sa bisan onsa sa húna húna, sa ahat, sa calit. * -Pagáng̃ay, pagóyon sa cabobót-on sa lain, arón matúman ang iang pagbóot. - -Ofrecimiento. = Pagcasáad. * Pagcahálad. * Saad. - -Ofrenda. = Halad, paghálad, hatag ng̃a ipanghálar ug ipahanong̃ód sa -Dios. * Bisan onsa ng̃a guipanghálad tong̃ód sa mg̃a calág sa purgatorio. - -Ofrendar. = Paghálad sa mg̃a hatag sa pagtáhod ug pagsíngba sa Dios -tong̃ód sa mg̃a calóoy ng̃a guidáoat sa mg̃a táuo, sa maong Guinóo. - -Oftalmía. = Saquét ng̃a mahamútang sa pagcahobág sa mg̃a matá. - -Ofuscamiento. = Pagpolá sa pagpanolóng, solóng, pagsuláo. * Pagcaoalá -sa boot. - -Ofuscar. = Pagoalá sa pagpanolóng solóng, pagpasoláo. * Pagbóloc. * -Pagng̃ít ng̃it, paglándong. - - - -OH - -Oh! = Aba!, Abáa! - - - -OI - -Oidas (de). = Bisan onsa ng̃a guinadóng̃og lamang, sa oalá quit-on. - -Oido. = Idodóng̃og, idolóng̃og. * Ang bohó sa mg̃a lothang, ng̃a -pagasebáhan sa pólvora ng̃a pagasilsílan sa caláyo. - -Oidor. = Ang macadóng̃og, ang mamáti ug magapatalínghog. * Hocom sa -mang̃a Audiencia. - -Oidoría. = Opicio ug cahímtang sa pagcaoidor. - -Oir. = Pagdóng̃og, pagpatalínghog. * Pagatóbang sa pagsíngba, sa mg̃a -pagásoy sa mg̃a magtóon sa mg̃a quinaárman, sa oáli, &c. - - - -OJ - -Ojal. = Ojales: bohó ng̃a pagasódlan sa botones. - -Ojalá! = Onta!, agád pa onta!, hináot pa! - -Ojaladera. = Babáye ng̃a magabúhat sa mg̃a ojales. - -Ojaladura. = Cadaghánan sa mg̃a ojales sa usá ca bisti. - -Ojalar. = Pagbúhat sa mg̃a ojales. - -Ojeada. = Pagsolóng, pagtán-ao sa ibábao, sa salingcápao lamang, -pagtolotán-ao. - -Ojeador. = Ang magabógao sa mg̃a mananáp arón dacpon con patyon sa mg̃a -mang̃ang̃áyam. - -Ojeo. = Pagcabógao sa mg̃a mananáp ng̃a guinabantáyan sa mg̃a mang̃ang̃áyam. - -Ojera. = Pagcalágom sa mg̃a matá. - -Ojeriza. = Casocó, capong̃ót, caligótgot, caáquig. * Pagcadomót, daótan -ng̃a pagbóot. - -Ojeroso. = Ang guilagóman sa mg̃a matá. - -Ojerudo. = Ang guidagcóan sa mg̃a calágom sa matá, ang may dagcóng -calágom sa matá. - -Ojete. = Bohó ng̃a malíng̃in ng̃a pagaboháton sa mang̃a bisti con mg̃a -panápton, ng̃a pagasórlan sa cordon, &c., ng̃a quinahánglan. * Lobot, -alaguían sa tae. - -Ojetear. = Pagbóhat sa mg̃a ojete. - -Ojetera. = Ang bahín sa bisti ng̃a pagabohátan sa mg̃a ojete. - -Ojialegre. = Ang may mg̃a matá ng̃a malipáyon, ng̃a timáan sa -pagcacondátan. - -Ojienjuto. = Táuo ng̃a malisód mohílac, ng̃a díli macahílac. - -Ojimel ú Ojimiel. = Sacót sa suca ug sa dogós ng̃a pagalotóon hasta ng̃a -mahágcot hagcot. - -Ojimoreno. = Táuo ng̃a may mg̃a matá ng̃a molomaítom, ang guioloitóman sa -mg̃a matá. - -Ojinegro. = Táuo ng̃a guiitóman sa mg̃a matá, ang may mg̃a matá ng̃a -maítom. - -Ojizáino. = Ang magasolóng sa mg̃a balábag ng̃a matá, sa mg̃a masíga ng̃a -matá: timáan sa daótan ng̃a cásing cásing ug sa pagcabórhi. - -Ojizarco. = Táuo ng̃a bolhog ug matá, ng̃a may matá ng̃a asules. - -Ojo. = Matá. * Bohó sa dagom, sa mg̃a cuentas, &c., sa mg̃a saról ug ubán -pang mg̃a capandáyan. * Toborán ng̃a diótay. * Ang tagsa ca tolo sa -manteca, sa lana, &c., ng̃a magalutáo sa bino, sa tubig, &c. * Ang tagsa -ca arco con bohó sa mg̃a tuláy ng̃a pagabaháan ug pagaaguían sa tubig. * -Timáan ng̃a ibútang sa daplin sa bisan onsang sulat con sa bisan onsa -ng̃a inimprenta, sa pagmátng̃on sa bisan onsa. * Bohó sa tinápay. - - - -OL - -Ola. = Balod, bacat. - -Olaje. = Pagcabálod, pagcabácat, balod ng̃a magacasómpay. - -Oleada. = Balod ng̃a dagcó. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagtápoc, -nanaghagóot. * Pagcadámag sa mg̃a balod. - -Oleaginosidad. = Pagcalána sa bisan onsa. - -Oleaginoso. = Lanáhon. - -Oleaje. V. Olaje. - -Olear. = Pagódyo, paghílog, pagdíhog sa masaquét sa santos ng̃a lana. - -Oleario. V. Oleoso. - -Oledero. = Ang may bahó. - -Oledor. = Ang manimahó, ang magasínghot. - -Óleo. = Lana. - -Óleo (santo). = Ang santos ng̃a lana ng̃a igahílog sa mg̃a masaquét. * Ang -usá sa pipíto ca sacramento ng̃a guing̃álan ug Extremauncion. - -Oleoso. = Lanáhon. - -Oler. = Pagsínghot, pagpanimahó. * Pagpaquigsáyod, pagpaquigásoy, -pagsósi sa bisan onsa sa dagcóng cacógui. * Paghomót. - -Olfatear. = Pagsínghot, pagpanimahó sa masóbsob ug sa tinúyo gayód. - -Olfato. = Isilínghot. - -Olfatorio. = Ang nahatong̃ód sa isilínghot. - -Oliente. = Ang mabahó. * Ang magasínghot, ang magapanimahó. - -Oliera. = Lalánhan, lanáhan. * Ang sodlánan sa santos ng̃a lana. - -Oligarquía. = Pagcabóot, pagcahópot sa píla ca táuo ng̃a nanaghiósa sila -arón pagasácpan nila ng̃atanán. - -Olimpiada. = Pagcadógay sa opát ca túig. - -Olímpico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a dula ng̃a guibóhat sa mg̃a caráan ng̃a -táuo sa longsod sa Olimpia, sa tagsa ca icaópat ca túig. - -Olimpo. = Ang Lang̃it. - -Oliscar. V. Olfatear, y oler desde pagpaquigsáyod. * Pagsógod sa daótan -ng̃a bahó sa bisan onsa. - -Oliva. = Cáhoy ug ang iang bong̃a, ng̃a ang mg̃a aseitunas. - -Olivar. = Lugar, yota ng̃a guitámnan sa mg̃a oliva. - -Olivarda. = Langgam. * Tanóm, dagámi. - -Olivarse. = Pagbótoy sa tinápay sa paglóto niána. - -Olivera. = Cahoy, ang mobóng̃a sa mg̃a aseitunas. - -Olivo. = Idem. - -Olmo. = Cahoy. - -Olor. = Bahó. * Cahomót. * Pagsáad. * Pagláom sa bisan onsa. * Ang -guinicánan sa bisan onsang catáhap. * Dong̃og ng̃a maáyo, maáyong ng̃alan. - -Oloroso. = Ang mahomót. - -Olvidadizo. = Táuo ng̃a mang̃ilímtan, ang masáyon macahalimót sa bisan -onsa. - -Olvidar. = Paglimót, pagoalá sa panomdóman. - -Olvido. = Pagcalimót. * Pagcaoalá, pagcaóndang sa paghigógma, sa boot -ng̃a maáyo. * Pagcaoaláy cacúgui sa bisan onsa ng̃a tacós ng̃a -pagcacuguíhan. - - - -OLL - -Olla. = Colon. * Ang can-on ng̃a magáma sa carne, sa baboy, sa -garbansos, &c. - -Ollao. = Tagsa ca bohó ng̃a pagaboháton sa mg̃a layág sa sacayán, sa -pagsómpay sa lain ng̃a layág con may quinahánglan. - -Ollería. = Baláy con lugar ng̃a pagabohátan sa mg̃a colon ug -pagabaligyáan. * Cadaghánan sa mg̃a colon. - -Ollero. = Ang mananálsal, ang magabóhat, magbobóhat sa mg̃a colon, -magcocólon. - -Ollica. = Ang bohó sa sinógdan sa doghan sa mg̃a táuo sa obus sa -totónlan. - - - -OM - -Ombligada. = Ang bahin sa mg̃a panit ng̃a hingtúngdan sa posod sa -mananáp. - -Ombligo. = Posod. * Ang talioála sa bisan onsa. * Tanóm. * Quinháson. - -Ombliguero. = Bacos ng̃a guibácos sa mg̃a bátang bag-ong guiánac, sa -paglúgpit sa panápton ng̃a guibótang sa pagtábon sa posod. - -Omental. = Ang nahatong̃ód sa guinábot. - -Omento. = Guinábot. - -Ominar. V. Agorar. - -Ominoso. = Ang guicatahápan, ang may catáhap sa pagcadaótan. - -Omision. = Pagcasálang, díli pagtúman sa catungdánan, pagcasayóp. * -Pagcaoaláy cacógui, pagcatápol. - -Omiso. = Ang díli macógui, ang díli macatóman sa catongdánan. * -Tapólan. - -Omitir. = Pagsálang, díli pagtúman. * Paghílom sa bisan onsa. - -Omnímodamente. = Sa loyo ug sa loyo. - -Omnímodo. = Ang macasácop sa ng̃atanán. - -Omnipotencia. = Gahóm sa pagbóhat sa ng̃atanán: macaígo lamang sa Dios. - -Omnipotente. = Ang Dios ng̃a magahímo sa ng̃atanán, macagagáhom sa -ng̃atanán. - -Omnipotentemente. = Sa gahóm ng̃a macahímo sa ng̃atanán. - -Omniscio. = Ang Dios ng̃a maálam sa ng̃atanán. - -Omoplato. = Bocó bocó. - - - -ON - -Onagra. = Tanóm ng̃a dagcó. - -Onagro. = Borricong ihálas. - -Once. = Napólo ug usá. - -Oncear. = Pagtímbang sa pagcaonsas, paghátag sa tagsa tagsa ca onsa. - -Oncejera. = Lit-ag sa pagdácop sa mg̃a langgam ng̃a diótay. - -Onceno. = Ang nacatúman sa isip sa napúlo ug usá, ang icapólo ug usá. - -Onda. V. Ola. * Bisan onsa ng̃a panápton, &c., ng̃a may dagoay sa balod, -guican sa mg̃a pagpicó picó, con sa pagtábas ba ng̃a molomalíng̃in. - -Ondeado. V. el anterior desde bisan. - -Ondear. = Pagbálod. * Pagánod sa bisan onsa sa pagcalíhoc sa mg̃a balod. -* Pagbálod balor sa bisan onsa, sa bisti, sa panápton, sa bohóc, &c. - -Onerario. = Sacayán ng̃a pagalolánan. - -Oneroso. = Ang mabóg-at. * Ang malisód, ang macasámoc. * Catongdánan -ng̃a guican sa bisan onsang opicio, tong̃ód, &c. - -Onfacino. = Lana sa aseitunas ng̃a oalá pa mahínog. - -Onfacomeli. = Bino sa dogá sa ubas, sa paras, ng̃a oalá pa mahínog, ng̃a -sináctan sa dogós. - -Ónice. V. Ónix. - -Óniche. = Idem. - -Ónix ú Óniz. = Bató ng̃a pino, molomahál ug asul, ng̃a binórcan sa mg̃a -barlis ng̃a maputí. - -Onocrotalo. = Langgam. - -Onomancía. = Quinaárman ng̃a bacácon, sa pagtágna sa palad ng̃a maáyo con -daótan sa bisan cansang táuo, tong̃ód sa iang ng̃alan. - -Onomástico. = Ang mahímo sa daghánan ng̃a mg̃a ng̃alan. - -Onoquiles. = Tanóm. - -Onosma. = Tanóm. - -Ontina. = Tanóm ng̃a mahomót. - -Ontología. = Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa ng̃atanán ng̃a may pagcamáo. - -Onza. = Ang icapólo ug onóm ca bahin sa timbang ng̃a guing̃álan ug libra. -* Mananáp sa opát ca tiil. * Doblon, salapíng boláoan ng̃a bale ug -napólo ug unóm ca pisos. - -Onzavo. = Ang icapólo ug usá ca bahin sa bisan onsang isip. - - - -OP - -Opacamente. = Sa pagcang̃ít ng̃it, sa pagcalándong, sa oaláy sugá. - -Opacidad. = Pagcang̃ít ng̃it, pagcalándong. * Cang̃itng̃ítan. - -Opaco. = Mang̃ít ng̃it, ang coláng̃an sa sugá, ang guilandóng̃an. * Ang -mamíng̃ao, ang masolóbon. - -Ópalo. = Batóng magáhi. * Batóng mahál. - -Opcion. = Pagcabóot sa pagpíli. * Pagpacapíli. - -Ópera. = Bisan onsang buhat ng̃a macóti ug madúgay. * Garay ng̃a -pagacantáhon. - -Operable. = Ang arang boháton, ang mabóhat. - -Operacion. = Buhat, pagcabóhat, pagbóhat. * Pagcóha, pagbólag, pagpótol -sa bisan onsang bahin sa laoas, sa camót, &c. * Caayóhan con cadaótan -ng̃a guican sa mg̃a tambal. * Cesárea. = Pagcasí-si, pagcadácdac, -pagcalí-li sa tian sa mg̃a babáye ng̃a mabdos, sa pagcóha sa báta. * En -Cebú. = Yas yas. - -Operante. = Ang magabóhat. - -Operar. = Pagbóhat. * Pagáng̃ay sa mg̃a tambal. - -Operario. = Ang magabóhat, magbobóhat, mamomóo. - -Operativo. = Ang magabóhat. * Ang magapolós sa guitúyo. - -Operoso. = Ang macóli caáyo, ang malisód, ang macabórlay uyámot. - -Opieta. = Tambal ng̃a sináctan sa opio. - -Opieto. = Idem. - -Opilacion. = Bilbil, pagcasara sa mg̃a alaguían sa dogá ng̃a daótan sa -laoas. * Pagcaóndang sa bolan, sa saquét sa mg̃a babáye. - -Opilar. = Pagbílbil, pagsara sa alaguían sa mg̃a dogá ng̃a daótan sa -laoas. - -Opilativo. = Ang magapabílbil. * Ang macabílbil. - -Opimo. = Ang guidaghánan sa bisan onsa. - -Opinable. = Ang guidúha duháan, bisan onsa ng̃a arang húna hunáon sa -pagcamáo ug sa pagcadíli mao. - -Opinante. = Ang magahúna húna sa tong̃ód sa bisan onsa. - -Opinar. = Paghúna húna sa tung̃ód sa bisan onsa, sa malíg-on ng̃a -hingtóngdan. - -Opinion. = Húna húna sa tong̃ód sa bisan onsa, labon ng̃a arang onta húna -húnaon sa pagcabátoc. * Dong̃og. - -Opio. = Ang dugá sa guing̃álan ug adormideras: V. Anfion. - -Opíparo. = Conbida ng̃a mahál, sa daghánan ng̃a mg̃a calán-on ng̃a piníli. - -Opitulacion. = Paglában, tabang. - -Opobálsamo. = Bálsamo ng̃a mahomót caáyo, sa Meca. - -Oponer. = Pagsámoc, pagólang, pagbótang sa cabilínggan. * Pagbátoc sa -suguílon, sa mg̃a polong sa lain. * Pagatóbang. * Pagtúyo sa pagdáng̃at -sa bisan onsa, tong̃ód sa caugalíng̃on ng̃a quinaárman, sa pagcamagtotóon, -&c. - -Opopónaca. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Opopónaco. = Tagoc sa opopónaca. - -Oportunamente. = Sa pagcaígo, sa maáyong tiempo. - -Oportunidad. = Pagcaígo. - -Oportuno. = Ang guibóhat con guipamólong sa pagcaígo, sa maáyong horas. - -Oposicion. = Pagcaatóbang sa mg̃a botang. * Pagcabátoc sa usá ca botang -sa lain ng̃a botang. * Pagatóbang, pagting̃ób sa mg̃a táuo ng̃a nanagtúyo -sa pagdáng̃at sa bisan onsa, arón pagaexamináhon ug tocsóon sila, ug -arón hiílhan ang labíng tacós tong̃ód sa iang quinaárman. * Pagcabátoc -sa mg̃a polong con suguílon sa lain. - -Opositor. = Ang magabátoc sa lain. * Ang magatúyo sa pagdáng̃at sa bisan -onsa, tong̃ód sa iang quinaárman. - -Opresion. = Pagcalógos, pagcapógos. - -Opresivamente. = Sa pagcapógos, sa linugsánay. - -Opresivo. = Ang magalógos, ang magapógos. - -Opresor. = Idem. * Mamomógos. - -Oprimir. = Pogos, pigós, logos. * Pagpasáquet, pagpayógot. - -Oprobio. = Caólao. * Polong con buhat ng̃a macadáot sa isigcatáuo. - -Oprobioso. = Ang macaólao. * V. el anterior desde polong. - -Optante. = Ang modáoat sa bisan onsa ng̃a opicio con cahímtang. - -Optar. = Pagángcon, pagdáoat sa bisan onsang opicio con cahímtang. - -Óptica. = Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa pagcabótang sa mg̃a matá ug sa -isololóng. - -Óptico. = Ang nahatong̃ód sa óptica. - -Óptimamente. = Sa pagcaáyo oyámot, sa pagcahíngpit caáyo. - -Óptimo. = Ang maáyo uyámut, ang maáyo sa isigcaíng̃on. - -Opuestamente. = Sa pagcabátoc. - -Opuesto. = Batoc. * Aoay, caáoay, contra. - -Opugnacion. = Pagcabátoc. - -Opugnar. = Pagbátoc. * Pagpang̃óbat. * Paglális, pagsócol sa mg̃a polong. - -Opulencia. = Pagcadóna, pagcaaronáhan. - -Opulentamente. = Sa pagcadóna. * Sa pagcadághan. - -Opulento. = Arunáhan, salapían, salapiánon. - -Opúsculo. = Sulat ng̃a hamóbo, lactod. - - - -OQ - -Oquedal. = Buquid ng̃a guinatórcan lamang sa mg̃a cahoy ng̃a hatáas, sa -oaláy dagámi ug casagbótan. - -Oqueruela. = Pagcaquinólos sa hilo, igagáma, &c., cay guilabíhan sa -pagbílic. - - - -OR - -Ora. = Bisan. - -Oracion. = Pagámpo, pagpang̃ádye. * Pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo. * -Soguílon ng̃a hamóbo, sa pila lamang ca polong. * Pang̃ádye sa pagtáhod -can María Santísima, sa pagbágting sa ling̃ánay sa pagcasálop sa adlao, -sa harúul na sa gabíy. * Paghúna húna, pagpalándong. - -Oracional. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a pagámpo, sa mg̃a pagpang̃ádye. - -Oráculo. = Pagtúbag, tubag sa maong Dios, con ng̃a guitúbag sa Dios sa -alaguían sa íang mg̃a ilis. * Tubag sa mg̃a yaoa sa mg̃a pagpang̃otána -caníla sa mg̃a dioatáhan. * Táuo táuo sa mg̃a dioatáhan ng̃a guisingbáhan -nila ug guipanghalálan sa mg̃a paghálar, sa mg̃a hatag. * Táuo ng̃a -guipatalinghógan sa obán sa dagcóng pagtáhod. - -Orador. = Ang mang̃áyo, ang mang̃amóyo. * Ang magaoáli, ang mamólong sa -cadaigánan ug sa cadaghánan. - -Oral. = Ang guiásoy sa polong lamang sa oaláy solat. - -Orangutan. = Amó, alíoas ng̃a dagcó. - -Orar. = Pagámpo, pagpalándong. * Pagoáli, pagsámbag, pagpamólong sa -cadaghánan. * Pagpang̃áyo, pagpang̃ádye, pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo, -pagpaquigmalóoy. - -Orate. = Boang, ang guicoháan sa boot. * Boang boang, hong̃og, ang oaláy -salabótan, coliró. - -Oratorio. = Ang nahatong̃ód sa pagoáli, lugar ng̃a pagaampóan, Singbahán -ng̃a diótay. * Caparían sa mg̃a Padre ni San Felipe Neri. - -Orbayar. = Pagólan guican sa gabon. - -Orbayo. = Olan ng̃a guican sa gabon. - -Orbe. = Calíng̃in, pagcalíng̃in. * Calibótan. * Ang guibotáng̃an sa tagsa -ca bitóon. * Isda sa diótay ng̃a olo. - -Orbicular. = Malíng̃in. - -Orbicularmente. = Sa pagcalíng̃in. - -Órbita. = Pagcatóyoc sa mg̃a planeta sa libót sa adlao. * Ang bohó ng̃a -guibotáng̃an sa matá. - -Orca. = Isdang dagcó. - -Orcaneta. = Tanóm. - -Orco. V. Orca. * Impierno. - -Órden. = Pagcasóhay, pagcahósay sa bisan onsa. * Butacán ng̃a pagaapáson -sa pagbóhat sa bisan onsa. * Pagcasonód sonód sa mg̃a botang. * Ang -icánom ca sacramento sa santa Iglesia ng̃a guibóhat sa atong Guinóong -Jesucristo. * Bisan onsang caparían ng̃a guitógot sa Santos ng̃a Papa. * -Pagcaáng̃ay sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. - -Ordenacion. = Pagcahósay. * Pagcabóot. * Pagcaórden sa mg̃a Padre. * -Sogo. * Pagbóot. - -Ordenadamente. = Sa pagcahúsay, sa pagcasinóhay, sa maáyong -pagcabótang, sa pagcaáng̃ay. - -Ordenador. = Ang magahúsay. * Ang magaordenál. - -Ordenamiento. V. Ordenacion. * Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a sugo sa mg̃a -ponóan, arón matúman ug bisan onsa. - -Ordenante. V. Ordenador. * Ang táuo ng̃a pagoldináhan. - -Ordenanza. = Pagcahósay, pagcasóhay, pagáng̃ay, maáyong pagcabótang sa -bisan onsa. * Tolománon. - -Ordenar. = Paghósay, pagsóhay, pagáng̃ay, pagbótang ug maáyo, pagsógo, -pagpína, pagbóot. * Pagordenál sa mg̃a Padre. - -Ordeñadero. = Ang sodlánan ng̃a pagasórlan sa gatas, sa pagpagátas sa -mang̃a mananáp. - -Ordeñar. = Pagpagátas. - -Ordinacion. V. Ordenanza. - -Ordinariamente. = Sa masóbsob, sa masócot, sa macadághan. * Sa -pagcabáol. - -Ordinario. = Ang mahímo sa masóbsob, sa masócot, sa macadághan. * Táuo -ng̃a díli mahál. * Bisan onsa ng̃a obus, sa diótay ng̃a bale. * Ang gasto -sa matagádlao sa tagsa ca panimaláy. * Ang hocom ng̃a mahilábot pagóna -sa bisan onsang holosáyon. * Ang coreo, ang magadála sa mg̃a sulat sa -mg̃a calongsódan, sa semana semanang tanán. - -Ordinativo. = Ang nahatong̃ód sa pagcahúsay sa bisan onsa. - -Oréade. = Dios dios, nimpa sa mg̃a solóp ing̃on sa pagtóo sa mg̃a -dioatáhan. - -Orear. = Pagpaháng̃in, paghaláyhay sa bisan onsa. * Pagpahalayáhay. - -Orégano. = Tanóm ng̃a mahomót ug ng̃a pagagamíton sa panácot. - -Oreja. = Dalónggan. - -Orejeado. = Ang guinatorlóan na ng̃a daan, con pang̃otánon ogáling sa -lain, arón hibalóan nia con onsa ba ang itúbag. - -Orejear. = Paglíhoc sa mg̃a mananáp sa ilang mg̃a dalónggan, pagsóqui sa -pagbóhat sa bisan onsa. - -Orejera. = Bisti ng̃a igatábon sa mg̃a dalónggan arón díli onta -pagatugnáuon. * Mg̃a tombága, &c., ng̃a bitay sa mg̃a calo sa mg̃a soldado, -sa pagtábon sa mg̃a dalónggan nila, arón díli onta tigbáson sa mg̃a -caáoay. * Bitay bitay ng̃a guitáod sa mg̃a dalónggan. - -Orejon. = Pagcabótar sa mg̃a dalónggan. - -Orejudo. = Ang guidalóngganan, táuo con mananáp ng̃a guidagcóan sa mang̃a -dalónggan. - -Orenga. V. Varenga. - -Oreo. = Pagcahaláyhay, paghámpac ng̃a mahínay sa hang̃in. - -Oreoselino. = Tanóm. - -Orfandad. = Pagcaílo. * Pagcaoaláy tabang, laban, dalángpan. - -Organero. = Ang magabóhat ug magaáyo sa mg̃a órgano. - -Orgánico. = Ang láoas ug ang mg̃a bahin ng̃a magapalíhoc sa maong láoas. -* Ang may caang̃áyan. - -Organista. = Ang magacáblit sa órgano. - -Organizar. = Pagáng̃ay sa órgano arón díli mabóloc, paghósay sa bisan -onsa. - -Órgano. = Órgano, tolónggon sa Singbahán ng̃a guibotáng̃an sa daghánan -ng̃a mg̃a hopat hopot ng̃a managtonóg. * Alaguían sa ting̃og, &c., sa láoas -sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. - -Orgullo. = Pagpalábi labi. * Pagcadalí, pagcalágmit sa bisan onsa. - -Orgullosamente. = Sa pagcalabí labi. - -Orgulloso. = Palábi labíhon. * Ang madalí, ang malágmit caáyo. - -Oriental. = Ang nahatong̃ód sa casiláng̃an, sa casobáng̃an. * Bitóon ng̃a -mogóa sa bontag. - -Orientar. = Pagtimáan sa mg̃a mapa, &c., sa amihánan, arón hibalóan sa -magatán-ao sa lugar ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a provincia, sa mg̃a longsod, -&c. * Pagpatigáyon, pagbótang ug maáyo sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, -arón pagasórlan sa hang̃in. * Pagíla sa pagcabótang sa bisan onsa. - -Oriente. = Guinicánan, sinógdan sa bisan onsa. * Casiláng̃an, -casobáng̃an. * Timog. * Ang pagcasíhag ng̃a maputí sa mg̃a mutia. * -Pagcabáta sa mg̃a táuo. - -Orífice. = Panday ng̃a magabóhat sa mg̃a buhat sa buláoan. - -Orificia. = Quinaárman sa pagbúhat sa mg̃a buhat sa buláoan, mg̃a -sorlánan, mg̃a hías, &c. - -Orificio. = Bába. * Bohó. * Lobót, alaguían sa tae ug sa ihi. - -Orígen. = Sinógdan, guinicánan. * Longsod ng̃a guicatauóhan sa bisan -cansa. * Guinlioátan, catiguláng̃an, mg̃a tigúlang. * Tong̃ód, -hingtóngdan. - -Original. = Ang nahatong̃ód sa sinógdan, sa guinicánan. * Bisan onsa ng̃a -cating̃aláhan, hibólng̃an. * Panigíngnan ng̃a ihúad con guihóad ba. - -Originalidad. = Pagcaláin sa bisan onsa. - -Originalmente. = Cutub sa sinógdan, cutub sa guinicánan. * Ing̃on sa -panigíngnan. - -Originar. = Paghímo sa guinicánan, sa sinógdan, sa hingtúngdan sa bisan -onsa. * Pagguícan sa bisan onsa ug sa bisan diin. - -Originariamente. V. Originalmente. - -Originario. = Ang muguícan sa bisan onsa ug sa bisan diin. - -Orilla. = Daplin, sidsid, sogot. * Ng̃ilit, bay bay, baybáyon, piliu, -panhay, bingqui, bigar. * Catapúsan, cocotóban. - -Orillar. = Pagtápus, paghúsay, pagtibáos sa bisan onsa. * Pagdáplin. * -Pagpíleu. * Paglíg-on sa sidsid sa bisti con sa panápton. - -Orillo. = Daplin, sidsid sa panápton. - -Orin. = Tayá. - -Orina. = Ihi. - -Orinal. = Caihiánan, ihiánan. * Lugar ng̃a pagaulánan caáyo. - -Orinar. = Pagíhi. - -Oriniento. = Ang guitáyan, ang naponó sa tayá. - -Orinque. = Pisi ng̃a dagcó, mabága, ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán, sa -paghólog sa sinípit, sa pagpondo. - -Oriol. = Langgam. - -Oriundo. V. Originario. - -Orla. = Sidsid sa mg̃a bisti ug sa mang̃a panápton. - -Orlador. = Ang magadáyan dayan sa mg̃a sidsir sa mg̃a bisti. - -Orladura. = Dayan dayan sa mg̃a sirsir sa mg̃a bisti. - -Orlar. = Pagdáyan dayan sa mg̃a sirsir sa mg̃a bisti. - -Ormesí. = Panápton ng̃a linabráhan. - -Ormino. = Tanóm. - -Ornamentar. = Pagdáyan dayan. - -Ornadamente. = Sa mg̃a dayan dayan, sa dináyan dadáyan, sa pagcadáyan -dayan. - -Ornamento. = Dayan dayan sa bisan onsa ng̃a bisti, ng̃a guibistí sa mg̃a -Obispo ug sa mg̃a Padre sa pagmisa níla. - -Ornato. = Dayan dayan. - -Ornitología. = Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a langgam. - -Oro. = Buláoan. * Color ng̃a bulágao. * Hias sa buláoan. * Pohónan, -cadaghánan sa mg̃a dona, mg̃a hias, &c. - -Orobias. = Calaínan ng̃a labíng maáyo sa insienso. - -Orondo. = Sorlánan ng̃a dagcó, sa dagcóng loang. * Táuo ng̃a parayégon, -ng̃a mahagógma ng̃a pagasólng̃on sía ug dagyégon. * Maandácon. - -Oropel. = Tombága ng̃a binácbac sa pagcanípis caáyo, dahon ng̃a pino -uyámot sa tumbága. * Bisan onsang butang sa diótay ng̃a bale. * Mg̃a -polong con bohat ng̃a caoang, ng̃a oaláy hingtóngdan. * Dayan dayan sa -mg̃a táuo. - -Oropelero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa oropel. - -Oropéndola. = Langgam ng̃a maníndot ug matahóm uyámot, tolíhao. - -Oropimente. = Hiló ng̃a maísog caáyo. - -Orozuz. = Tanóm. - -Orquesta. = Cadaghánan sa mg̃a músico. * Ang lugar ng̃a guitagána ng̃a -pagalingcóran sa mg̃a músico, sa mg̃a teatro. - -Ortega. = Langgam. - -Ortiga. = Cayagpá, cayapá. - -Ortivo. V. Oriental. - -Orto. = Pagcasóbang sa adlao, sa bolan, &c. - -Ortodoxo. = Táuo ng̃a mutóo sa mg̃a camatoóran sa mg̃a cristianos ug ng̃a -guisógo sa santa Iglesia. - -Ortografía. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagsúlat ug maáyo, sa -pagcaáng̃ay. - -Ortográfico. = Ang nahatong̃ód sa ortografía. - -Ortógrafo. = Ang maálam ug ang magatóon sa ortografía. - -Ortología. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa maáyong pagsángpot. - -Oruga. = Tanóm. * Olor. - -Orujo. = Mg̃a panit sa mg̃a ubas, sa mg̃a paras, sa guicoháan ug guipígan -na sa dugá. - -Orvalle. = Tanóm. - -Orza. = Tibor, sorlánan sa yota ng̃a guidíhog sa bulit ng̃a masínao. - -Orzaga. = Tanóm. - -Orzar. = Pagpínpin, pagbíloc sa sacayán, pagatúbang sa dolong, cutub sa -mahímo, sa guiguicánan sa hang̃in. - -Orzuelo. = Talúbig, bogas, boing̃it, hobág ng̃a diótay ng̃a mutóbo sa -solód sa tabon tabon sa mg̃a matá. * Lit-ag sa pagdácop sa mg̃a langgam -ug sa mg̃a mananáp ng̃a ihálas. - - - -OS - -Osa mayor. = Tapoc sa mg̃a bitóon. - -Osa menor. = Lain tapoc sa mg̃a bitóon. - -Osadamente. = Sa pagcaoaláy cahárloc, catáhap ug catálao. * Sa -pagcabinóang, sa pagcaoaláy húna húna. - -Osadía. = Pagcaoaláy cahárloc ug catáhap. * Caínit ng̃a maáyo sa casing -casing. - -Osado. = Casing casíng̃an. * Ang oaláy cahárloc, catáhap ug catálao. - -Osamenta. = Cadaghánan sa mg̃a bocóg sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a -mananáp. - -Osar. = Pagbóhat sa bisan onsa sa oaláy catáhap ug catálao. - -Osario. = Ang bohó con lang̃ob ng̃a pagabotáng̃an ug pagatapócan sa mg̃a -bocóg sa mg̃a minatáy. - -Oscilacion. = Pagtábiog sa bisan onsa ng̃a nabítay. - -Oscilante. = Ang magadóyan, ang magatábiog. - -Oscilar. = Tabiog, duyan, abion, tabion. - -Oscilatorio. = Pagcatábiog. - -Ósculo. = Haloc. - -Oscuramente. = Sa pagcang̃ít ng̃it, sa oaláy mg̃a sugá ug siga. * Sa -pagcabóloc, sa pagcagobót, sa oaláy cahosáyan. * Sa oaláy pagcamahál, -sa pagcaóbos. - -Oscuras (a). = Sa pagcang̃ít ng̃it. - -Oscurecer. = Pagng̃ít ng̃it. * Paggabíy. * Pagcóha sa pagcamahál, sa -pagcabale sa mg̃a botang. * Pagpaláin sa húna húna sa pagbóloc sa -camatóod sa mg̃a butang, arón díli hiílhan. * Paggámit sa mg̃a suguílon, -sa mg̃a polong ng̃a halálom, sa mg̃a sambíng̃ay ng̃a malisód pagasabóton. * -Paglándong, pagdág-om. - -Oscurecimiento. = Pagcang̃ít ng̃it. - -Oscuridad. = Idem. * Pagcaoaláy sugá ug siga. * Pagcadólom, -pagcalándong sa mg̃a solóp ng̃a guibanósan, guisonsónan caáyo sa mg̃a -cahoy ng̃a malángbo. * Pagcaóbos sa mg̃a calioátan. * Pagcaoaláy siga ug -pagcaíla ng̃a maáyo sa mg̃a galámhan sa calág. - -Oscuro. = Mang̃ít ng̃it. * Ang coláng̃an sa sugá ug siga. * Táuo sa obos -ng̃a guinicánan, ng̃a díli mahál. * Bisan onsa ng̃a mabóloc, ng̃a díli -maháyag, madayág ug maáyo. * Ang mabóloc sa iang suguílon. * Color ng̃a -hapit moábot sa pagcaítom, molomaítom, ang hapit díli na maquíta. - -Óseo. = Bisan onsa sa bocóg. - -Osera. = Baláyan sa mananáp ng̃a guing̃álan ug oso. - -Osero. V. Osario. - -Osesno. = Ang nati, ang anac ng̃a diótay sa oso. - -Osificarse. = Pagbocóg sa bisan onsa. - -Osífraga. = Langgam. - -Osífrago. = Idem. - -Oso. = Mananáp sa opat ca tiil ng̃a balahibóon ug maísog caáyo. - -Ososo. = Ang nahatong̃ód sa bocóg. * Ang bocógan, ang may bocóg. - -Ostaga. = Pisi ng̃a dagcó ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán. - -Ostensible. = Ang arang pagadaígon, ang mahímo ng̃a ipadayág, ipaquíta, -ipaháyag. - -Ostension. = Pagcadayág, pagcaháyag. - -Ostensivo. = Ang magapaquíta, ang magapaháyag, ang magadayág sa bisan -onsa. - -Ostentacion. = Pagcapaquíta, pagcapaháyag, pagcadayág sa bisan onsa. * -Pagparáyeg, pagcaándac. - -Ostentador. V. Ostensivo. - -Ostentar. = Pagpaquíta, pagpaháyag, pagdayág. * Pagándac. * Pagparáyeg. - -Ostentativo. V. Ostensivo. * Maandácon, parayégon. - -Ostentosamente. = Sa pagcaparáyeg. - -Ostentoso. = Mahál caáyo, tacós ng̃a pagatan-áuon. - -Osteología. = Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a bocóg. - -Ostiario. = Ang guioldenáhan sa pagcaostiario. - -Ostiatim. = Polong ng̃a linatín: sa tagsa tagsa ca pultahán. - -Ostra. = Quinháson, tooay, talába, caláycay. - -Ostracismo. = Pagcahing̃ílin, pagcalálin, pagpaháoa. - -Ostrera. = Lugar ng̃a pagatobóan sa mg̃a tooay, mg̃a talába, mg̃a caláycay. - -Ostrífero. = Idem. - -Ostro. V. Ostra. - -Ostugo. = Timáan. * Lugar ng̃a tinágo. - -Osudo. = Táuo con mananáp ng̃a may dagcóng bocóg. - -Osuno. = Ang nahatong̃ód sa oso. - - - -OT - -Otanez. = Laláquing tigúlang ng̃a tigubán ubán sa mg̃a señora. - -Otear. = Paghíling, paglí-li, pagtán-ao cutub sa lugar ng̃a hatáas, sa -anáa sa ilálom, sa obus. * Paghíling, paglí-li sa dagcóng cacúgui. - -Otero. = Bolobóngtod ng̃a diótay. - -Otoz. = Langgam. - -Otomano. = Guinharían ug lioat sa mg̃a haring turco. - -Otoñada. = Túig ng̃a igatúruc sa mg̃a tanóm ug mg̃a dagámi. - -Otoñal. = Ang nahatong̃ód sa otoño. - -Otoñar. = Pagtoróc sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a dagámi. - -Otoño. = Ang usá sa opát ca bahin sa túig. - -Otorgador. = Ang maagándo, ang motángdo sa bisan onsa. - -Otorgamiento. = Pagtógot. * Pagbóot. - -Otorgar. = Pagándo, pagtángdo. * Pagsáad sa pagcatúman sa bisan onsa, -sa pagbóot sa hocom. - -Otorgo. = Pagsáad sa pagcamíño. * Pagsábot ng̃a moóna sa mg̃a pagcasál. - -Otro. = Lain. - -Otrosí. = Labot pa. - - - -OV - -Ova. = Lomot, ambiláng, guláman. - -Ovacion. = Pagpadáyeg sa pagcabántog sa bisan cansang táuo, tong̃ód sa -pagdáog nia sa mg̃a caáoay. - -Ovado. = Haláoig. * Langgam ng̃a baye ng̃a guipang̃asáoa sa langgam ng̃a -laqui. - -Oval. = Bisan onsa ng̃a may dagoay sa pagcahaláoig. - -Ovalado. = Idem. - -Ovalar. = Pagcahaláoig sa bisan onsa. - -Óvalo. = Dagoay ng̃a haláoig. - -Ovante. = Ang guidáyeg sa pagcabántog cay guidáog nia ang mg̃a caáoay. - -Ovario. = Pagoáncan sa mg̃a langgam. * Itlógan. * Itlog sa mg̃a babáye ug -sa mg̃a baye. - -Oveja. = Carnerong baye, ang baye sa carnero. - -Ovejero. = Baquero sa mg̃a carnero. - -Ovejuno. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a carnero. - -Overa. V. Ovario hasta itlog. - -Overo. = Ang may color sa itlog. * Mg̃a matá ng̃a bolhog, potíon caáyo. - -Ovil. = Alad ng̃a pagasórlan sa mg̃a hayópan. - -Ovillar. = Pagbórbor pagsámbor. * Pagticóngcong. - -Ovillo. = Borbod. * Bisan onsa ng̃a nagobót sa pagcalíng̃in. * Tapoc sa -bisan onsa ng̃a oaláy paghiósa. - -Ovíparo. = Mananáp ng̃a baye ng̃a magaítlog. - -Ovoso. = Ang guilomótan, ang may lomot, ambaláng, goláman. - - - -OX - -Ox. = Polong ng̃a icabúgao sa mg̃a manóc, sa mg̃a langgam ug mg̃a mananáp. - -Oxalme. = Guinamós ng̃a naáslom. - -Oxear. = Pagbúgao sa mg̃a manóc ug sa obán pang mg̃a langgam. - -Oxímaco. = Langgam ng̃a manágit. - -Oxizacre. = Sabáo, salsa ng̃a magáma sa dogá sa sooa, sa limon, sa -gatas, sa dogós ug sa asúcal. - -Oxte. = Paháoa dihá, irog didto. - -Oxte ni moxte (sin decir). = Sa oaláy polong ug ting̃og, sa oalá -sománhil. - - - -OY - -Oyente. = Ang magadóng̃og, ang magapatalínghog. - - - - - - - - -P - - -PA - -Pabellon. = Pabeyon, tabil, cobong cobong. * Bandelang dagcó. - -Pábilo ó Pabílo. = Ang hilo, pisi con gapas ng̃a guibótang sa mg̃a -candela, sa mg̃a lamparahán, &c., arón pagadagcótan ug masíga. - -Pabulo. = Calán-on. - -Paca. = Mananáp sa opát ca tiil. * Pardo, bogcos, potós. - -Pacato. = Táuo ug mahilómon, maquigdaéton, sa mahínay ug mahúsay ng̃a -gaoi. - -Pacedero. = Yota ng̃a guinatórcan sa dághan ng̃a mg̃a dagámi ng̃a calán-on -sa mg̃a mananáp. - -Pacedura. = Pagpaning̃áon sa mg̃a mananáp. - -Pacer. = Idem. * Pagcáon, pagcótcot, pagcágod sa bisan onsa. - -Paciencia. = Pagcaántos, pagcaílob. * Pagcapaábot sa bisan onsa ng̃a -guinahúlat. * Pagcaláng̃ay, pagcaláng̃an sa pagbóhat sa bisan onsa ng̃a -tacós onta ng̃a boháton sa madalí, sa pagcalágmit. - -Paciente. = Ang magaántos, ang magaílob, ang masaquét, ang masáquet. - -Pacientemente. = Sa pagcaílob, sa pagcaántos, sa pagpasáilo. - -Pacienzudo. = Ang magaílob, ang magaántos, ang magapasáilo caáyo. - -Pacificacion. = Pagpacadáit, pagpacaáng̃ay. * Pagcahúsay, pagpacahínay -sa mg̃a táuo ng̃a nanagáoay. * Pagcadáit, cadáit. - -Pacificador. = Ang magapadáit, magahúsay, ug magapahínay sa mg̃a táuo -ng̃a nagacaáoay. - -Pacíficamente. = Sa pagcadáit, sa cadáit, sa pagcaoaláy batoc ug -contra, sa pacaoaláy aoay. - -Pacificar. = Pagpadáit, pagcahínay, paghúsay sa mg̃a táuo ng̃a -nanagsigáoay. - -Pacífico. = Maquidaíton maúgdang, mahináyon, táuo sa maáyo ug mahúsay -ng̃a gaui, sa maháoan ng̃a boot ug cásing cásing. - -Pacotilla. = Cadaghánan sa mg̃a manggad ng̃a guilúlan sa usá ca táuo sa -sacayán sa lain ng̃a táuo. * Cadaghánan sa mg̃a manggad ng̃a guibalígya sa -bisan cansang táuo. - -Pactar. = Pagsábot, pagsáar. - -Pacto. = Pagcasábot, pagcasáad. * Pagcasábot, pagcaóyon sa yaoa, sa -pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an, daótan ug dinilían, -sa iang ng̃alan ug tong̃ód sa iang gahóm. - -Pachon. = Táuo sa mahínay caáyo ng̃a gaoi. * Calaínan sa iró ng̃a -guing̃álan ug perdiguero. - -Pachorra. = Pagcahínay, pagcadúgay, pagcaláng̃an lang̃an. - -Pachorrudo. = Táuo ng̃a mahínay hináyon, maláng̃an lang̃ánon. - -Padecer. = Pagsaquét. * Pagsáquet. - -Padecimiento. = Pagcasaquét. * Pagcasáquet. - -Padilla. = Caláhang diótay. * Hornong diótay ng̃a pagalotóan sa tinápay. - -Padrastro. = Ama ama. * Casámoc, caculían, caoláng̃an. * Buquid ng̃a -hatáas ug harúul sa mg̃a calongsódan. * Dotol dotol, inabacá, ang mg̃a -panit ng̃a tolotagídyot ng̃a nanagócal sa quinatórcan sa mg̃a cocó. - -Padrazo. = Amahán ng̃a magapaparáyeg ug magapapasagad caáyo sa iang mg̃a -anac. - -Padre. = Amahán. * Ang nahaúnang Persona sa Santísima Trinidad. * -Mananáp ng̃a laqui ng̃a guitagána sa paglíoat. * Tigúlang, catiguláng̃an. -* Sinógdan, guinicánan. * Manlalában, tomalábang, dalángpan. * Ang -magabóhat pagóna sa bisan onsa. * Ang sacerdote. * Santos sa canhing -tiempo, ng̃a quinaarmánon ug doctor, magtotóon sa mg̃a pagtolón-an sa -santa Iglesia: bisan quinsa sa mg̃a sacerdote ng̃a nagtámbong sa mg̃a -catilíngban ng̃a guing̃álan ug concilio. * Apóhan. * Ang mg̃a sacop -ng̃atanán sa usá ca caparían. - -Padrear. = Pagíng̃on, pagsáma sa mg̃a anac sa dagoay sa amahán. * -Paglíuat ug maáyo sa mg̃a mananáp. * Pagcóndat sa mg̃a olitáo. - -Padrinazgo. = Pagcacógos, pagcacódcod sa mg̃a báta ng̃a boloñágan. * -Cahímtang sa pagcaamáon. * Pagcalában, pagcatábang, dalángpan. - -Padrino. = Amáon, ang magacógos, magacórcod sa usá ca báta, sa pagbóñag -canía ug sa pagpirma. * Ang moobán obán sa mg̃a táuo ng̃a manolód sa -pagcareligioso con sa pagcamonja, sa pagcanta sa nahaónang misa, &c. * -Ang moobán sa mg̃a táuo ng̃a nanagsigáyat ug nagaáoay sila. * Ang -magalában, magatábang ug magapadang̃óp sa lain. - -Padron. = Padron. * Listáhan, papel ng̃a sinolátan sa ng̃alan sa mg̃a -táuong tanán sa usá ca longsod. * Ang daótan ng̃a dong̃og sa bisan cansa, -ng̃a mahabílin sa panomdóman sa mg̃a táuo. * V. Padrazo. - -Paga. = Pagcabáyad sa mg̃a otang sa salapí ug sa mg̃a salá. * Sohol. * -Pagcabálos sa gugma ug sa maáyong boot. - -Pagadero. = Baláyron sa túig, sa tiempo ng̃a guitagál. * Ang masáyon -baydan. * Túig, tiempo, adlao ng̃a guinatagál sa pagbáyar sa bisan onsa. - -Pagado. = Táuo sa mahúsay ng̃a boot. * V. Afable. * Palábi labíhon -maandácon. - -Pagador. = Ang magabáyar, ang magasóhol. - -Pagaduría. = Lugar, baláy ng̃a pagabayáran sa mg̃a sohol con sa mg̃a -otang. - -Pagamento. V. Paga. - -Paganismo. = Catilíngban sa mg̃a dioatáhan. * Pagtóo sa mg̃a dioatáhan. - -Pagano. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a dioatáhan. * Dioatáhan. * Ang magapoyó -sa banua, sa caming̃áoan. * Ang táuo ng̃a oaláy boñag. * Ang magabáyad, -ang magatámpo. - -Pagar. = Pagbáyar sa mg̃a otang sa salapí, sa manggad ug sa mg̃a salá. * -Pagbálos sa gugma, sa maáyong boot, sa pagpalángga. - -Pagaré. = Papel ng̃a sinolátan sa catongdánan sa bisan cansa sa pagbáyad -sa buláydon sa túig ng̃a guitórlo, guitagána ug guitagál. - -Página. = Nauong sa mg̃a dahon sa mg̃a libro. - -Pago. V. Paga. * Balus sa mg̃a pahanóngdan. * Yota ng̃a guitámnan, ug -labí pa sa mg̃a paras. - -Pagoda. = Alampóan, Singbahán sa mg̃a dioatáhan sa yota sa casobáng̃an, -ug ang ilang mg̃a dios dios. - -Pagote. = Táuo ng̃a sinang̃ílan sa mg̃a salá ug mg̃a bohat ng̃a oalá nia -boháta. - -Paguro. = Caság, alimáng̃o. - -Pairar. = Pagpúyo sa mg̃a sacayán, sa binúclad ang mg̃a layág ug binóhi -ang mg̃a escota. - -Pairo. = Pagcapúyo sa sacayán, ing̃on sa guiíng̃on carón. - -País. = Guinharían, provincia, yota. * Piníntal ng̃a guipintálan sa mg̃a -longsod, sa mg̃a baláy, sa mg̃a capatágan, &c. - -Paisaje. = Idem desde piníntal. - -Paisana. = Sayáo, pagsabáy. - -Paisanaje. = Ang mg̃a táuo sa longsod, ca provincia, &c., ng̃a díli -soldados. * Pagcamasigcataguilóngsod, pagcaisigcataguilóngsod. - -Paisano. = Masigcataguilóngsod, isigcataguilóngsod. * Táuo ng̃a díli -soldado. - -Paja. = Dagámi ng̃a laya. * Bisan onsang magáan, diótay, sa diótay ng̃a -bale. * Ang ináyran, ang pinilían sa bisan onsa. * Polong ng̃a caoang, -suguílon ng̃a oaláy cahológan ug hingtóngdan. - -Pajada. = Dagámi ng̃a linóto ug sináctan sa salabaro, ng̃a ipacáon sa mg̃a -mananáp. - -Pajado. = Ang may color sa dagámi. - -Pajar. = Lugar ng̃a pagasórlan sa dagámi ng̃a laya. - -Pájara. = Talabánog. - -Pajarear. = Pagdácop, pagpatáy, pagpusil sa mg̃a langgam. * Pagsóroy -soroy sa oaláy buhat. - -Pajarel. = Langgam. - -Pajarera. = Jaluang dagcó ng̃a guisórlan ug guibilanggóan sa daghan ng̃a -mg̃a langgam. - -Pajarería. = Cadaghánan sa mg̃a langgam. - -Pajarero. = Táuo ng̃a matístis, malipáyon caáyo. * Panápton, piníntal, -&c., ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a color ng̃a buhi caáyo. * Ang magadácop ug -magabáton sa mg̃a langgam ug ang magabalígya niána. - -Pajarico, ca, llo, lla, to, ta. = Langgam ng̃a diótay. - -Pajaril (hacer). = Pagtácgos, pagbáat sa puño sa mg̃a layág sa mg̃a -sacayán, sa usá sa pising dagcó, ug pagbótad dapit sa obus, arón -mahogót ang maong mg̃a layág, con matólod, matólot, malargo ang hang̃in. - -Pajarilla. = Tanóm. * Bagá sa mg̃a mananáp, ug labí pa sa mg̃a baboy. * -Caólao sa pagpamólong sa cadaigánan ug sa cadaghánan. * Caínit ng̃a -dagcó. * Tiláoc. - -Pajarita de las nieves. = Langgam. - -Pájaro. = Langgam. * Táuo ng̃a batid, malaláng̃on, masinabóton. * Ang -magalabás, ang magalabí sa quinaárman, sa pagcaboótan, &c. - -Pajarotada. = Soguílon, balítang bacácon, ng̃a oaláy hingtóngdan. - -Pajarraco. = Langgam ng̃a dagcó, ng̃a oalá hiílhan. * V. Pájaro. - -Pajaza. = Ang mahabílin sa dagámi ng̃a guicáon sa mg̃a cabayo. - -Paje. = Sologóon ng̃a magaobán obán sa iang agálon, sa paglacát nia. * -Sologóon sa mg̃a sacayán. - -Pajea. = Tanóm ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagámi. - -Pajel. = Isdang dagcó. - -Pajera. V. Pajar. - -Pajero. = Ang magabalígya sa dagámi. * Táuo ng̃a tampalásan. - -Pajica, lla, ta. = Quigol, sigariyo ng̃a guibórbod sa dahon sa maís, sa -nipa, &c. - -Pajizo. = Ang guibóhat ug ang guitábon sa dagámi. * Color ng̃a maíng̃on -sa color sa dagámi. - -Pajoso. = Bisan onsa sa dagámi. * Ang guibotáng̃an ug guisáctan sa -dagámi. - -Pajuela. = Cahoy diótay, gung̃i, pisi, &c., ng̃a guidíhog sa asufre ng̃a -guinagámit sa mg̃a baláy sa pagdágcot sa madalí sa mg̃a sugá. - -Pajujero. = Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa dagámi, arón madonót. - -Pajuncio. = Polong ng̃a icatíao ug icatámay sa sologóon. - -Pajuz. = Dagámi ng̃a harúul na madonót. - -Pala. = Capandáyan ng̃a guinagámit sa pagbálhin, pagcútao ug pagbósuat -sa trigo, sa maís, &c., ug mao ang usá ca papán sa usá ca dang̃áo ug -tung̃á sa cahitáson ug sa usá ca dang̃áo sa calápdon, ng̃a guitaólan sa -caogalíng̃on ng̃a togdánan: silbi opód sa pagcótao sa yota, sa pagcólgog -sa caláyo, sa pagsolód ug sa paggóa sa tinápay sa horno, sa pagcóha sa -abó, &c. * Ang pala, ang labíng halagpád sa mg̃a gayóng. * Lugar ng̃a -pagalobóng̃an sa mg̃a motia ug sa mg̃a batóng mahál, sa salapí, sa -boláoan, &c. * Ang panit ng̃a dapit sa ibábao sa mg̃a sapín. * Ang -cahitáson ug calápdon sa mg̃a ng̃ipon. * Pagcalaláng sa pagpaquigásoy ug -sa pagsósi sa bisan onsa. * Papán ng̃a diótay ng̃a may iang caogalíng̃on -ng̃a caláptan, coloptánan, ng̃a guinagámit sa mg̃a táuo ng̃a nanagsogál sa -pelota. - -Palabra. = Polong, ting̃og. * Ang Anac ng̃a bogtong sa Dios ng̃a Amahán. * -Saad. - -Palabrada. = Polong ng̃a daótan, ng̃a macadáot sa isigcatáuo, malágsot, -mang̃íl-ad, maláo-ay. - -Palabrero. = Hinoguilánon caáyo, tabían. * Ang masáyon magasáad ug -malisód magatúman. - -Palabrimujer. = Ting̃og sa laláqui ng̃a maíng̃on sa ting̃og sa babáye. - -Palabrista. V. Palabrero. - -Palabrita. = Polong ng̃a ondan, ng̃a may tuyo ug hingtúngdan. - -Palabrota. V. Palabrada. - -Palaciego. = Ang nahatong̃ód sa palasio. * Ang nagasílbi sa palasio. - -Palacio. = Baláy ng̃a guimpóy-an sa mg̃a hari, sa mg̃a Obispo, ug sa obán -ng̃a mg̃a dagcóng táuo. - -Palacra. = Tipac ng̃a boláoan ng̃a olay ug baol pa, ng̃a maquíta usáhay sa -mg̃a mina. - -Palada. = Bisan onsa ng̃a macóha sa pala, sa macaúsa, sa tagsa ca -pagcóha. - -Paladar. = Lang̃ágng̃ag. * Pagcalamí. * Caíbog sa bisan onsang -espirituhánon. - -Paladear. = Pagbótang, pagtóng̃ad sa lang̃ágng̃ag sa bag-ong guiánac, sa -dogós con sa lain ng̃a matám-is, arón mahagálam ug magasóso ug maáyo. * -Pagcóha sa caíbog sa bisan onsang botang tong̃ód sa lain ng̃a botang ng̃a -ihátag, ng̃a macalípat ug macalímbong sa lamí. * Paghógas sa bába con sa -lang̃ágng̃ag sa mg̃a mananáp, arón macacáon sila ug maáyo. * Pagbóhat sa -timáan sa báta ng̃a bag-ong guiánac, sa iang bába, ng̃a boot magsóso. * -Pagdímdim, pagtagámtam, sa mahínay, sa bisan onsa. - -Paladeo. = Pagcadímdim, pagcatagámtam. - -Paladin. = Táuo ng̃a bantógon ug cásing casíng̃an, ng̃a nahímo sia ug -banságon tong̃ód sa iang mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan ug hibólng̃an. - -Paladinamente. = Sa pagcabántog, sa pagcaháyag, sa pagcadayág. - -Paladino. = Ang nabántog, ang nadayág, ang naháyag. - -Palafren. = Cabayo ng̃a aghop, ng̃a guicabayóan, sa canhing tiempo, sa -mg̃a dama, sa mg̃a señora. * Ang cabayo ng̃a pagacabayóan sa mg̃a sologóon -con managobán sila sa ilang mg̃a agálon. - -Palafrenero. = Ang sologóon ng̃a magagóyor sa cabayo ug magabótad sa -preno. - -Palahierro. = Ang pothao ng̃a guibótang sa bató sa obos, sa mg̃a lilígsan -sa duhá ca bató. - -Palamenta. = Cadaghánan sa mg̃a gayóng, sa mg̃a gaod sa tagsa ca sacayán -ng̃a pagagaóran. - -Palanca. = Lig-oat, icalíg-oat. * Pisi ng̃a dagcó ng̃a icaósoag sa mg̃a -layág sa mg̃a sacayán. - -Palancada. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa lig-oat, sa espeque. - -Palancana. V. Palangana. - -Palangana. = Honáoan, panghunáoan. - -Palanquera. = Bolobóngtod ng̃a hatáas. - -Palanquero. = Ang magalíg-oat. - -Palanqueta. = Lig-oat, icalíg-oat ng̃a diótay. - -Palanquin. V. Ganapan. * Pisi ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán, sa -paglólos sa mg̃a layág. - -Palatina. = Bisti sa mg̃a babáye sa pagtábon sa liog ug sa doghan sa -tiempo sa tugnao. - -Palatinado. = Cahímtang sa mg̃a caobánan sa hari sa Alemania, ug ang -yota sa mg̃a príncipes sa maong Guinharían. - -Palatino. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a palasio, ug onay sa mg̃a táuo ng̃a -nagasílbi sa palasio. * Cahímtang sa mg̃a dagcóng táuo sa Guinharían sa -Alemania, sa Francia ug sa Polonia. - -Palazo. = Paglámbos, pagbónal sa cahoy, con sa pala. - -Palazon. = Cadaghánan sa mg̃a cahoy sa bisan onsang buhat. - -Palco. = Lugar ng̃a pagalingcódan sa mg̃a táuo sa pagsolóng sa mg̃a dola. -* Solód solód ng̃a may balcon, talambóan, sa mg̃a teatro. - -Paleador. = Ang mogámit sa pala sa iang pagbúhat. - -Palenque. = Dingding sa mg̃a papán con sa mg̃a bogsoc, ng̃a magalibót sa -bisan onsang lugar. - -Paleografía. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagbása, sa mg̃a sulat ng̃a -caráan. - -Paleográfico. = Ang nahatong̃ód sa paleografía. - -Paleógrafo. = Ang nagaestudio sa quinaádman sa paleografía. - -Palería. = Opicio sa pagbóhat sa mg̃a balaháan ug mg̃a alaguían sa tubig. - -Palero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a pala. * Ang magaháoan, sa -pala, sa mg̃a alaguían sa tubig, sa mg̃a lugar ng̃a tubígan caáyo. - -Palestra. = Lugar ng̃a pagaaoáyan, ng̃a pagapinongpóng̃an. * Lugar ng̃a -pagaíndig indígan sa mg̃a táuo, arón suláyon nila ang ilang quinaárman. - -Palestrico. = Ang nahatong̃ód sa palestra. - -Paleta. = Papán ng̃a diótay ug haláoig ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a pintor sa -mg̃a color, sa pagcasonód sonód, sa pagpíntal nila. * Capandáyan sa -puthao, ng̃a malíng̃in, ng̃a may iang caogalíng̃on ng̃a tugdánan, ng̃a -guinagámit sa mg̃a caparían, sa pagpáhat sa mg̃a sod-an. * Capandáyan sa -pagcólcog sa caláyo. - -Paletilla. = Bocó bocó. * Bocóg sa cotó cotó. - -Paleto. = Mananáp sa opát ca tiil, maíng̃on ing̃on sa osa. * Táuo ng̃a -boquídnon, borong. - -Paleton. = Ang bahin sa yaoe ng̃a mosolód sa yaoíhan. - -Paletoque. = Capote ng̃a moábot hasta sa tohod. - -Palia. = Cortina, tabil sa sagrario, ng̃a magasalípod sa Santísimo -Sacramento. * Panápton ng̃a diótay ug laro ng̃a igatábon sa cális sa -pagmisa sa mg̃a Pare, ug ang malíng̃in ng̃a igatábon sa hostia ng̃a -guibótang sa patena ng̃a guiibábao sa cális, sa oalá pa macóha ang paño -ng̃a guitábon sa maong cális. - -Paliacion. = Pagcalimód, pagcatábon sa bisan onsa. - -Paliadamente. = Sa pagcatinágo, sa pagcahílom. - -Paliar. = Paglimór, pagsománg̃il. - -Paliativo. = Tambal ng̃a ibótang sa mg̃a masaquét ng̃a díli na matámbal, -arón mamahínay hinay lamang ang mg̃a maól-ol. - -Paliatorio. = Ang macatábon, ug macalimód sa bisan onsa. - -Palidez. = Pagcalálag, pagcalospád, pagcalopsád. - -Pálido. = Malospád, malopsád, malálag, madálag. - -Palillero. = Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a palíyo, sa mg̃a gung̃i -ng̃a icóhit sa mg̃a ng̃ipon. * Hopot hopot ug bisan onsa ng̃a pagasórlan ug -pagabotáng̃an sa mg̃a palíyo. - -Palillo. = Palíyo, gong̃i ng̃a icolóhit sa mg̃a ng̃ipon. * Cahoy ng̃a -icabásal sa tambol. * Bisan onsa ng̃a oaláy bale ug polós. * Ang -tolománon ng̃a ona ug tolotagídyot sa mg̃a quinaárman ug mang̃a opicio. - -Palinodia. = Pagcasíbog ng̃a bantog sa guiíng̃on ng̃a daan. - -Pálio. = Timáan ng̃a guihátag sa santos ng̃a Papa sa mg̃a Arzobispo ug sa -obán ng̃a mg̃a Obispo, ng̃a mao ang usá ca bacus ng̃a putíon, ng̃a -guibotáng̃an sa onóm ca crus ng̃a maítom, ng̃a guisáblay sa mg̃a abága ug -mobítay sa doghan. * Panápton ng̃a dagcó ng̃a guibótang sa onóm con oaló -ca cohoy ng̃a hatáas, ng̃a guidála sa mg̃a procesion arón masílbi ug dao -atóp ng̃a pagasilóng̃an sa Padre ng̃a magabítbit sa Santísimo Sacramento, -sa mg̃a reliquia, &c., ug sa Padre ng̃a magasonód sa bisan onsang santos: -pagagamíton opod sa Santos ng̃a Papa, sa mg̃a hari ug sa obán pang mang̃a -ponóan sa Singbahán, sa mg̃a piesta ug sa ilang pagsolód ng̃a bantog sa -mg̃a longsod. * Bisan onsa ng̃a may dagoay sa lambong, sa sambong. - -Palique. = Suguílon ng̃a caoang, ng̃a oaláy polós ug cahológan. - -Paliza. = Pagcabónal, castigo sa daghan ng̃a mang̃a paglátos, paglámbos. - -Palizada. = Alad, lugar ng̃a guilibótan sa mg̃a bogsoc. - -Palma. = Lubí, sacsac, nipa, bolí, saguísi, &c. * Cahoy ng̃a mobóng̃a sa -bong̃a ng̃a guing̃álan ug datil. * Timáan sa pagdáog ug ang maong pagdáog. -* De la mano. = Palad sa camót. * De los pies. = Lapa lapa, itolónob. - -Palmacristi. = Tanóm. - -Palmada. = Dapi, pagcadápi dapi, pagcadágpi. * Pagcabásal basal sa mg̃a -camót. - -Palmadica. = Sayáo, pagsabáy. - -Palmar. = Lugar ng̃a guinatórcan sa daghánan ng̃a mg̃a lobí, &c. * Ang -nahatong̃ód sa dang̃áo. * Ang socod sa usá ca dang̃áo. * Ang madayág, ang -maháyag, ang nabántog. - -Palmario. = Idem desde ang madayág. - -Palmatoria. = Palmeta, capandáyan ng̃a guinagámit sa mg̃a magtotóon sa -pagbárlong ug pagcastigo sa mg̃a báta ng̃a tinón-an nila: mao ang usá ca -papán ng̃a diótay ug malíng̃in ng̃a guinabohó bohóan sa pila ca bohó, ng̃a -icadápi dapi sa mg̃a palad sa mg̃a camót sa maong mg̃a báta, ug sa luyong -tomóy guitaólan sa mg̃a tinábas ng̃a panit ng̃a igahámpac opód caníla. * -Sanggáan sa mg̃a candela, sa pothao, tombága, &c. - -Palmeado. = Mg̃a tiil sa mg̃a gaquét, mg̃a itic, &c., ng̃a guicalang̃aquítan -sa mg̃a torlo ug mg̃a cocó sa usá ca panit. - -Palmear. = Pagdápi dapi, pagdágpi sa mg̃a camót, pagbásal sa mg̃a palad. - -Palmejea. = Cahoy ng̃a guitáod cutub sa dolong hasta sa olín, sa solód -sa mg̃a sacayán, ug ng̃a guipahaáng̃ay sa tagsa tagsa ca ligason. - -Palmentera. = Coreo, ang magadála sa mg̃a sulat. - -Palmeo. = Socod sa mg̃a dang̃áo, sa mg̃a tocáo. - -Palmera. V. Palma hasta timáan. - -Palmero. = Táuo ng̃a magabántay sa mg̃a palma. * Táuo ng̃a nagaádto sa -yotang santos, sa yota sa Jerusalém, cay sa pagpaúli nia nanagdála sa -mg̃a lucay, sa mg̃a dahon sa mg̃a palma. - -Palmeta. V. Palmatoria hasta sanggáan. * Pagcadágpi sa palad sa camót -sa palmeta, pagcadolápi. - -Palmífero. = Ang guidaghánan sa mg̃a palma. - -Palmilla. = Calaínan sa panápton ng̃a hinábol sa longsod sa Cuenca. - -Palmitieso. = Cabayo ng̃a may cocó ng̃a tindog dapit sa atubáng̃an, ug -magáhi. - -Palmito. = Obód. * Tanóm. - -Palmo. = Dang̃áo. * Dula sa mg̃a báta. - -Palmotear. V. Palmear. - -Palmoteo. = Pagcadágpi, pagcadápi dapi, pagcabásal sa mg̃a palad sa -camót. * Pagcadápi sa palmeta. - -Palo. = Cahoy, bonal. * Pagcalátos, pagcabónal sa cahoy. * Ang pagpatáy -sa mang̃a saláan, guican sa sentencia sa mg̃a hocom. * Bisan onsang -dagoay sa mg̃a dahon sa baraja, oros, copas, &c. * Pong̃a, quinapónghan, -sa mg̃a bong̃a. * Talároc sa mg̃a sacayán. - -Polomadoras. = Tinahían sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, ng̃a pagasinambágan -sa relinga. - -Palomar. = Lobir, pisi ng̃a magamáy ng̃a binílic caáyo. * Salapatíhan, -baláyan sa mg̃a salapáti. - -Polomariego. = Salapáti ng̃a guibatónan sa baláy, ng̃a magalúpad lupad sa -banua. - -Palomear. = Pagdácop, pagpusil sa mg̃a salapáti. * Pagbáton sa -pagcadúgay sa mg̃a salapáti. - -Palomera. = Lugar ng̃a maháoan caáyo, ng̃a oaláy salípdan ng̃a guihámpac -uyámut sa mg̃a hang̃in ng̃atanán. * Salapatíhan. - -Palomería. V. Palomear. - -Palomero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa mg̃a -salapáti. * Ang mahagógma magbáton sa mg̃a salapáti. - -Palómico. V. Mariposa. * Bocó bocó sa mg̃a cabayo, &c. - -Palomina. = Iti sa mg̃a salapáti. * Tanóm. - -Palomino. = Cayóbog, coyóbog, pisó sa mg̃a salapáti. * Timáan sa tae ng̃a -mahabílin usáhay sa mang̃a sinína ug sa mg̃a calson. - -Palomo. = Salapáting laqui. * Táuo ng̃a boang boang, hong̃og, coláng̃an sa -boot. * Balod. - -Palon. = Bandela ng̃a hatáas ug ng̃a may opát ca tomóy. - -Palor. V. Palidez. - -Palotada. = Pagcabónal sa cahoy ng̃a díli dagcó. * Barlis ng̃a -guinabárlis sa papel, sa papán, &c., ng̃a silbi sa panigíngnan arón -magatóon sa pagsúlat ang mg̃a báta. - -Paloteado. = Pagsabáy sa mg̃a táuo ng̃a nanagsigbásal basal sila sa mg̃a -cahoy hamóbo ng̃a guinabítbit nila sa ilang mg̃a camót, sa pagbánha nila -ug pagsádsad sa maáyong pagcompás. * Pagcabónal, pagcalátos sa mg̃a táuo -ng̃a nanagsigáoay. - -Palotear. = Pagbásal sa mg̃a cahoy. * Pagsuguílon sa mg̃a hatáas ng̃a -polong. - -Palpable. = Ang arang hicápon, cobílon, capcápon. * Ang maháyag, ang -madayág, ang oaláy duha duha. - -Palpablemente. = Sa pagcadayág caáyo, sa pagcaoaláy duha duha, ug -maíng̃on sa pagahicápon onta sa camót. - -Palpadura. = Como el siguiente. - -Palpamiento. = Pagcahícap, pagcacóbil, pagcacápcap. - -Palpar. = Hicap, capcap, cobil. * Pagíla sa bisan onsa sa pagcadayág -caáyo. - -Pálpebra. V. Párpado. - -Palpitacion. = Pagcalóbcob, pagcaólpot, pagcaguíap ng̃a masóbsob caáyo -sa cásing cásing, sa pulso ug mg̃a caogátan sa mg̃a táuo ug sa mg̃a -mananáp. - -Palpitante. = Ang magacalóbcob, ang magaólpot, ang magaguíap. - -Palpitar. = Olpot, guiap, calóbcob. - -Palpo. = Ihilícap sa mg̃a mananáp. - -Palta. = Bong̃a sa cahoy sa maong ng̃alan. - -Palto. = Idem. - -Paludamento. = Lambong ng̃a mapóla ug binoldáhan sa buláoan ng̃a -guibisti, niádtong tiempo, sa mg̃a romanos. - -Paludoso. = Yota ng̃a tubígan, danáoan, pisácan caáyo. - -Palumbrario. = Langgam ng̃a manágit sa mg̃a balod. - -Palurdo. = Táuo ng̃a borong, boquírnon. - -Palustre. = Ang nahatong̃ód sa danao. * Capandáyan sa pothao ng̃a -guigámit sa mg̃a panday sa cota sa pagcóha sa apog. - -Pallar. = Pagpíli sa salapí, buláoan, &c., ng̃a labíng mahál, sa nasácot -pa sa yota. - -Pallon. = Pagcadághan sa buláoan, sa salapí, &c., ng̃a macóha sa tagsa -ca pagólay, sa guiláin na sa yota. - -Pamema. = Bisan onsa ng̃a oaláy bale ug polós. - -Pámpana. = Dahon sa mg̃a paras. - -Pampanador. = Ang dogá ng̃a guipíga sa mg̃a oloódlot sa mg̃a paras. - -Pampanaje. = Cadaghánan sa mg̃a orlot sa mg̃a paras. * Pagdáyan dayan ng̃a -guilabíhan sa mg̃a bótang ng̃a oaláy polós caáyo. - -Pampanilla. = Solosáyang diótay ng̃a guibísti sa mang̃a indio, sa -pagtábon sa ilang laoas. - -Pámpano. = Orlot sa mg̃a balágon sa mg̃a paras. - -Pampanoso. = Ang may daghánan ng̃a mg̃a pámpano. - -Pampirolada. = Sabáo, salsa ng̃a magáma sa ajos, sa tinápay ug sa tubig. -* Polong con bohat ng̃a oaláy hingtóngdan. - -Pamplina. = Tanóm. * V. el anterior desde polong. - -Pamporcino. = Tanóm. - -Pamposado. = Tapólan. - -Pampringada. = Bisan onsa ng̃a oaláy polós ug hingtóngdan. * Pagcahílog -sa tinápay sa bisan onsa. - -Pan. = Tinápay. * Bisan onsang minása sa binócboc, sa dagoay sa -tinápay. * Bisan onsa ng̃a can-on sa matagádlao. - -Pana. = Panápton ng̃a bolobalabibóon, sa igagáma. - -Panace. = Tanóm. - -Panadear. = Pagbóhat sa tinápay ng̃a ibalígya. - -Panadería. = Opicio sa pagbóhat sa tinápay, lugar ng̃a pagabohátan ug -pagabaligyáan sa tinápay. - -Panadero. = Magbobóhat, ang magabóhat sa tinápay. - -Panadizo. = Hobág ng̃a motoróc sa mg̃a torlo, basol. * Táuo ng̃a -masaquéton, salaquétan, malospálon. - -Panal. = Orlan sa mg̃a potiócan. - -Panarra. = Táuo ng̃a hong̃og, coliró, boang boang, coláng̃an sa boot. - -Panática. = Cadaghánan, balon sa tinápay. - -Pancada. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa tiil. * Pagcapáquiao. - -Pancarpia. = Porong porong ng̃a nagáma sa mang̃a bulac ng̃a nagacaláin -lain. - -Pandar. = Pagtápoc, pagtíp-oc sa mg̃a dahon sa baraja sa nanagsugál, sa -paglímbong sa obán. - -Pandear. = Pagbalíquig, paglicó, paglíad sa bisan onsa. - -Pandectas. = Cadaghánan sa mg̃a leyes ng̃a guipating̃ób ug guipatígom sa -hari ng̃a si Justiniano. - -Pandeo. = Pagcabalíquig, pagcabalicó, pagcabóyoc, pagcalíad sa bisan -onsa. - -Panderada. = Cadaghánan sa mg̃a pandero. * Polong, con buhat ng̃a díli -macaígo, ng̃a oaláy hingtúngdan. - -Panderete. = Limbong sa nagasugál sa baraja. * Dingding, bongbong sa -mg̃a ladriyo, sa mg̃a bató. - -Panderetear. = Pagbásal sa pandero ug pasayáo sa iang compas. - -Pandereteo. = Pagcabásal sa pandero. - -Panderetero. = Ang magabásal, ang magabúhat ug ang magabalígya sa mg̃a -pandero. - -Pandero. = Tolotámbol ng̃a diótay ug manípis ng̃a guigámit sa mg̃a longsod -ng̃a obos, ug ng̃a pagabáslan sa mg̃a camót sa mg̃a tagilóngsod, sa ilang -mg̃a pagsabáy, mg̃a piesta ug mg̃a calípay. * Táuo ng̃a mamólong sa oaláy -hingtóngdan ug cahológan. - -Pandilla. = Pagcahiósa, pagcaáng̃ay sa pila ca táuo, sa paglímbong sa -ilang isigcaíng̃on. * Catilíngban, cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a naning̃ób -sila sa pagdúla ug sa pagsóroy soroy. - -Pandillista. = Ang magapatígom sa obán ng̃a mg̃a táuo. - -Pando. = Balíquig, balicó, ang nalíad sa tong̃á tong̃á, talioála. * Ang -mahináyon caáyo sa iang mg̃a paglíhoc. * Ang tubig sa sobá sa mg̃a -capatágan ng̃a hapit díli magabahá. - -Pandorga. = Babáyeng matámboc caáyo, ng̃a mahináyon sa iang mg̃a -paglíhoc, ug ng̃a oaláy caang̃áyan. * Talabánog. - -Panecico, llo, to. = Ang may dagoay sa tinápay. - -Panegírico. = Ang nahatong̃ód sa suguílon, oáli, &c., sa pagdáyeg sa -lain, ug sa pagbántog sa iang mg̃a bohat ng̃a maáyo. * Oáli, pagdáyeg sa -mang̃a santos ug sa obán ng̃a mg̃a táuo ng̃a matárong. - -Panegirista. = Palaoáli. * Malaoáli, maoaoáli. * Ang magadáyeg sa lain. - -Panera. = Tangcal, panonórlan, sorlánan sa trigo, sa humáy, sa maís, -&c., con sa binócboc. - -Panetelas. = Sopas ng̃a matín-ao, ng̃a magáma sa tinápay ng̃a quinórcod, -sa sabáo ug sa asúcar, ng̃a ipacáon sa mg̃a táuo ng̃a maloyáhon. - -Panetería. = Solód ng̃a guitagána sa mg̃a baláy sa mg̃a hari sa pagtípig -ug sa pagpáhat sa tinápay. - -Pánfilo. = Táuo ng̃a mahináyon, maláng̃an lang̃ánon, malúya caáyo. * Dula -sa mg̃a báta ng̃a mahamótang sa pagpálong sa usá ca candela, ug -quinahánglan ng̃a sangpóton ang maong polong sa maong paghoyóp. - -Pangelin. = Cahoy ng̃a dagcó. - -Paniaguado. = Ang guilabánan ug guipacáon sa lain. * Abian, higála. - -Pánico. = Cahárloc, calísang, cacógmat ng̃a dagcó. - -Paniego. = Ang hing̃áoan caáyo sa tinápay. * Yota ng̃a mobóng̃a caáyo. * -Poyo poyo, puntél ng̃a pagasórlan sa olíng. - -Panificar. = Pagbóhat pagbág-o sa mg̃a solóp, sa pagpógas sa trigo, sa -humáy, sa maís, &c. - -Panizo. = Maís. - -Panoja. = Poso. - -Pantalon. = Calson, salooál ng̃a hatáas. - -Pantalla. = Oja de lata. * Tombága ng̃a binácbac sa pagcanípis, &c., ng̃a -icaatúbang sa mg̃a sugá sa belon, &c., arón salípdan ang siga, ug díli -onta magapasoláo ug magadáot sa mg̃a matá. * Bisan onsa ng̃a ibútang sa -atubáng̃an sa mg̃a matá, sa pagsalípod sa sugá con sa caláyo. * Bisan -onsa ug bisan quinsa ng̃a magasalipód sa lain. - -Pantano. = Danao, yota ng̃a tobígan. * Caculían. * Caoláng̃an, -cabilínggan, casámoc ng̃a dagcó. - -Pantanoso. = Yota ng̃a guidanáoan caáyo. * Bisan onsa ng̃a guibotáng̃an sa -mg̃a cabilínggan, mg̃a caculían, mg̃a caoláng̃an, mg̃a casámoc. - -Panteon. = Singbahán, sa canhing tiempo, ng̃a guibóhat sa longsod sa -Roma, ng̃a guisingbáhan sa mg̃a dioatáhan sa mg̃a dios dios ng̃atanán: -carón tiempoha nahímo Singbahán ng̃a pagasingbáhan cang María Santísima. -* Lugar ng̃a guibohátan pagtúyo sa mg̃a lang̃ob lang̃ob con mg̃a bohó, sa -paglobóng sa mg̃a minatáy, ug labi pa sa mg̃a hari ug mg̃a príncipe. - -Pantera. = Mananáp sa opát ca tiil ng̃a maísog caáyo. * Bató ng̃a pino, -salamín ng̃a guing̃álan de roca, sa bató. - -Pantómetra. = Capandáyan sa pagsócod socod sa bisan onsa, ug sa -pagbárlis. - -Pantomima. = Dula sa puro, sa lonlon timáan, sa oaláy polong. - -Pantomímico. = Ang nahatong̃ód sa pantomima. - -Pantomimo. = Ang táuo ng̃a magapanigíng̃on ing̃on sa mg̃a buhat ug sa mg̃a -polong sa mg̃a táuo ng̃a nanagápil sa mg̃a dula. - -Pantoque. = Ang tian, ug ang loang sa sacayán. - -Pantorrilla. = Bagtac. - -Pantorrillera. = Panápton ng̃a ilócloc sa ilálom sa mg̃a medias arón -pagaíngnon ng̃a dagcó ang mg̃a bagtac. * Medias ng̃a mabága. - -Pantorrilludo. = Ang may dagcóng bagtac. - -Pantuflazo. = Pagpócpoc sa sapín. - -Pantuflo. = Sapín ng̃a maíng̃on ing̃on sa sinelas. - -Panza. = Tian. - -Panzada. = Pagdóso sa tian. * Pagcabósog. - -Panzon. = Ang may dagcóng tian. - -Panzudo. = Idem. - -Pañal. = Hapín, postánan sa mg̃a batang diótay. * Ang mg̃a bahin sa -sinína, dapit sa obus. * Pagcabáta. - -Pañero. = Ang magabalígya sa mg̃a panápton. - -Pañetes. = Salooál, calsonsillos sa mg̃a mananágat. * Ang paño, ang -panápton con bagcos ng̃a guibácos sa mg̃a laráoan sa atong Guinóong -Jesucristo. - -Paño. = Panápton ng̃a hinábol sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero. * Bisan -onsang panápton. * Tabil. * Panápton ng̃a magámit sa pagtámbal sa mg̃a -samad. * Aláp-ap sa nauong ug sa láoas. * Pagcalágom sa mg̃a matá, ug -pagcapolá. * Boling sa mg̃a salamín, sa mg̃a baso, &c., landong ng̃a -macaólang sa ilang pagcasíga. * Layág sa mg̃a sacayán. - -Pañol. = Tagsa ca junta junta con solód solód sa mg̃a sacayán. - -Pañoso. = Táuo ng̃a bolíng̃on, ng̃a guibistíhan sa mg̃a noog. - -Pañuelo. = Paño, panyo. - -Papa. = Ang Santos ng̃a Papa, pang̃ólo ng̃a maquíta sa calibútan sa mg̃a -binuñágan ng̃atanán, ilis ni Jesucristo sa iyang Iglesia. * Sopas ng̃a -mahómoc ng̃a ipacáon sa mg̃a báta. * Bisan onsang calán-on. - -Papá. = Polong ng̃a igatáuag sa mg̃a báta sa ilang amahán. - -Papacete. = Talabánog. - -Papada. = Ogoc, lagung lagung. - -Papadilla. = Ang onód ng̃a anáa sa ilálom sa solang. - -Papado. = Pagcahímtang sa Santos ng̃a Papa ug ang túig ng̃a pagadugáyan -nia. - -Papafico. = Langgam. - -Papagayo. = Perico, loro. * Tanóm. * Isda. * Bolac. - -Papahigo. = Panápton sa mg̃a calo calo, sa panápton opód, ng̃a igatábon -sa liog ug sa nauong gauas ang mg̃a matá. * Layág sa mg̃a sacayán. - -Papal. = Ang nahatong̃ód sa Santos ng̃a Papa. - -Papalina. = Calo calo sa panápton, &c., ng̃a magatábon sa mg̃a dalónggan. - -Papalmente. = Ing̃on sa Papa. * Ing̃on sa gahóm sa Santos ng̃a Papa. - -Papamoscas. = Langgam. * Táuo ng̃a magabang̃áng̃a sa masóbsob sa bába. - -Papanatas. = Táuo ng̃a masáyon motóo sa bisan onsa, ng̃a masáyon -pagalimbóng̃an ug pagaólo olóhon. - -Papandujo. = Ang mahínog caáyo, ang mahómoc sa pagahínog, ang nadóboc. - -Papar. = Pagcáon sa bisan onsang mahómoc sa díli quinahánglan ng̃a -osápon, paglámoy. * Díli pagtágad sa bisan onsa ng̃a tacós onta ng̃a -pagatágdan. - -Páparo. = Táuo ng̃a borong, boquídnon, cabos sa oaláy quinaárman, ng̃a -mating̃ála sa bisan onsa. - -Paparrabias. = Ang masáyon masocó, mabaláca, manoyó. - -Paparrolla. = Polong ng̃a igacahárloc sa mg̃a báta, arón magahílom sila -con managhílac. - -Paparrucha. = Balíta, suguílon ng̃a bacácon. - -Papasal. = Dula sa mg̃a báta. * Bisan onsa sa diótay ng̃a bale, ang oaláy -polós. - -Papaz. = Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa África sa mg̃a Padreng cristianos. -* Polong ng̃a guicahing̃álan usáb sa mg̃a cristianos sa mg̃a Padre sa mg̃a -moros. - -Papazgo. V. Papado. - -Papel. = Papel. * Papel ng̃a sinolátan sa bisan onsa. * Ang bahin sa -dula, ng̃a ihátag ng̃a sinúlat sa papel sa tagsa ca táuo ng̃a apil sa -dula, arón saolóhon nia. * Ang táuo ng̃a mahilábot con may catongdánan -sa bisan onsa. - -Papelear. = Pagbólong sa usá ca papel sa talioála sa obán. - -Papelera. = Panonórlan sa mg̃a papel. * Honos honos ng̃a sorlánan sa -papel. * Cadaghánan sa mg̃a papel ng̃a sinolátan. - -Papelería. = Cadaghánan sa mg̃a papel ng̃a nang̃obót ug nasácot, ug ang -mg̃a papel ng̃a guisi ug oaláy polós. - -Papelero. = Ang magbobóhat, ang magabóhat ug magabalígya sa papel. - -Papeleta. = Papel ng̃a diótay, sinolátan sa bisan onsa, balisóngsong ng̃a -papel ng̃a pagasórlan sa bisan onsa. - -Papelina. = Copa, baso ng̃a halagpád dapit sa itáas ug diótay dapit sa -obus. * Panápton ng̃a manípis caáyo. - -Papelista. = Ang mahilábot sa mg̃a papel. - -Papelon. = Papel ng̃a sinolátan sa bisan onsa ng̃a oaláy polós. * Papel -ng̃a mabága ng̃a nagáma sa daghan ng̃a mg̃a papel ng̃a guipílit pilit sa -atóle. * Táuo ng̃a maandácon, ng̃a magapacadagcó. - -Papelonear. = Pagpacadagcó, pagándac sa bisan cansa. - -Papelote. = Papel ng̃a sinolátan ng̃a oaláy polós. - -Papera. = Bocol, bogon sa liog. - -Papero. = Colon ng̃a pagabohátan sa sopas ng̃a mahómoc sa mg̃a báta. - -Papiabillo. = Mananáp sa opát ca tiil. - -Papilla. = Sopas ng̃a mahómoc ng̃a ipacáon sa mg̃a báta. * Pagcalaláng sa -paglímbong sa isigcatáuo. - -Papion. = Calaínan sa amó. - -Papiro. = Tanóm. - -Papirotada. = Pagcalític, pagcalábtic. - -Papirotazo. = Como el siguiente. - -Papirote. = Lític, labtic, pitic. - -Papista. = Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a táuo ng̃a díli mutóo sa -Santos ng̃a Papa sa mg̃a cristianos ng̃a nanógot canía. - -Papo. = Balónan, pabalónan. - -Papudo. = Ang may dagcóng balónan. - -Papujado. = Langgam ng̃a balahibóan caáyo sa balónan. - -Papulá. = Hobág ng̃a motóbo sa liog sa obos sa solang. - -Paquebot. = Sacayán ng̃a guitagána sa padála dala sa mg̃a sulat. - -Paquete. = Idem. * Pardong diótay. * Cadaghánan sa mg̃a sulat ng̃a -guipailálom sa usá lamang ca papel ng̃a guipílit. - -Par. = Pares. * Magsáma, maíng̃on. - -Para. = Arón. * Dapit. * Sa. - -Parabien. = Pagcalípay, pagpasábot sa calípay sa bisan cansa, tong̃ód sa -maáyong palad sa lain. - -Parábola. V. Enigma. * Suguílon ng̃a halálom, ng̃a díli matúquib, ng̃a -malisód pagatogcálon, gaday, tigmo. - -Parabolano. = Ang mamólong sa malisód ng̃a pagasabóton ug tuquíbon. - -Parabólico. = Ang soguílon ng̃a malisód pagatuquíbon ug tugcálon, ang -guibotáng̃an sa baláybay. - -Paracaídas. = Máquina, capandáyan ng̃a guinagámit sa mg̃a táuo ng̃a -magalupád sa mg̃a globo, ng̃a guitagána nila sa ilang pagcahólog. - -Parácleto ó Paráclito. = Ang Espíritu Santo. - -Paracronismo. = Pagcasayóp sa pagísip sa mg̃a catuígan. - -Parada. = Pagcahonóng, pagcapoyó. * Lugar ng̃a pagatigúman sa mg̃a -hayúpan. * Ting̃ób, pagcatígom sa mg̃a soldados. * Ang salapí ng̃a -guisugál sa macaúsa. - -Paradero. = Lugar ng̃a pagahunúng̃an. * Catapúsan sa bisan onsa. - -Paradeta. = Sayáo, pagsabáy, sa España. - -Paradigma. V. Ejemplar hasta catalágman. - -Paradilla. V. Parada. - -Paradislero. = Mang̃ang̃áyam ng̃a nagahúlat sa mg̃a mananáp. * Ang -mahagógma sa mg̃a balíta, ug magagáma, macamáo mao sa mg̃a suguílon. - -Parado. = Táuo ng̃a oaláy cacúgui sa iang mg̃a buhat ng̃a caugalíng̃on, ng̃a -mahináyon sa iang mg̃a paglíhoc. - -Paradoja. = Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan, ng̃a díli maíng̃on sa guihúna -húna sa mg̃a táuo. - -Paradójico. V. Paradoja. - -Paradojo. = Cating̃aláhan, hibólng̃an. * Ang magaláin caáyo sa paghúna -húna. - -Parador. = Ang magapoyó, ang magahonóng. * Ang magaposta sa mabáscog sa -sugál. * Halapítan ng̃a pagasórlan sa mg̃a coche, mg̃a caró, mg̃a galíng̃an, -&c. - -Parafrasear. = Pagásoy, pagsáyor sa magacaláin lain sa bisan onsa. - -Paráfrasis. = Casayóran sa pagcaláin lain sa bisan onsa. * Casayóran sa -usá ca polong con suguílon ng̃a halálom sa lain polong con suguílon ng̃a -masáyon pagasabóton. - -Paraguay. = Calaínan sa perico, sa loro. - -Paraguas. = Payong. - -Parahuto. = Calaínan sa barena, sa locob, sa taladro. - -Paraiso. = Tanáman ng̃a matahóm caáyo, ng̃a ponó sa mg̃a bong̃ang tanán ng̃a -matám-is ug malalím oyámot, ng̃a guibotáng̃an ug guipapóy-an sa Dios cang -Adán sa human na ang pagbóhat canía. * Pahimayáan, padoláan, calipáyan -sa mg̃a buláhan, sa Lang̃it. * Bisan onsa ng̃a maníndot. - -Paraje. = Lugar, bolotáng̃an. * Pagcabótang sa bisan onsa. - -Paral. = Cahoy ng̃a guitongtóng̃an sa quilla sa sacayán ug ng̃a -pagadihógon sa sebo, sa tamboc, arón pagadanglógan ug pagdalagánan sa -maong sacayán con ibótang ug ipalotáo sa tubig. - -Paralelo. = Ang guibótang sa pagcahalayó ng̃a magsáma. * Ang maíng̃on, -ang mahatong̃ód sa pacamagsáma. * Pagcatándi, pagcatándig sa bisan onsa, -sa lain ng̃a butang. - -Paralisis. V. Perlesía. - -Paraliticado. = Ang nabacól. - -Paralítico. = Bacól. - -Paralogismo. = Soguílon ng̃a díli matúod, ng̃a nahamútang sa mg̃a polong -ng̃a malaláng̃on. - -Paralogizar. = Pagsámbag sa mg̃a soguílon ng̃a may camatóod sa -salingcápao lamang. - -Paramento. = Dayan dayan sa bisan onsa. * Panápton ng̃a itábon sa bocó -bocó sa mg̃a cabayo. * Ng̃atanán ng̃a quinahánglan sa pagmisa sa mg̃a -Padre. - -Páramo. = Caming̃áoan, cahaoánan. * Bisan onsang lugar ng̃a mabúgnao -caáyo ug ng̃a ualá pagapúy-an. - -Parancero. = Mang̃ang̃áyam ng̃a may mg̃a capandáyan sa pagdácop sa mg̃a -langgam ug sa mg̃a mananáp. - -Parangon. = Pagcatándi, pagcatándig. * Pagcasáma, pagcaíng̃on. - -Parangonar. = Pagtándig, pagtándi. - -Paraninfo. = Ang amáon sa mg̃a pagcasál. - -Paranza. = Ogdo, bolobóngtod ca yota ng̃a pagsalípdan sa boot magposíl -sa mg̃a mananáp. - -Parao. = Sacayán ng̃a diótay ng̃a pagalayágan ug pagagaóran. - -Parapetarse. = Pagsalípod sa bisan diin. * Pagándam, pagtagána, -paglícay sa mg̃a icaráut. - -Parapeto. = Ogdo, bolobóngtod ng̃a binóhat pagtúyo ng̃a pagasalípdan sa -mg̃a soldados, arón díli onta pagadaóton sila sa mg̃a bala sa ilang mg̃a -caáoay. * Cota, bongbong, &c., ng̃a pagasandígan, ug ng̃a guibótang arón -díli onta mahólog ang magalacáo sa mg̃a tuláy, ang manáog sa mg̃a hagdan, -&c. - -Parar. = Poyó, honóng. * Pagábot sa catapúsan. * Pagbálhin sa usá ca -botang sa lain ng̃a butang. * Pagpogóng, pagságang. * Pagtagána, -pagándam. * Pagtóg-an sa salapí ng̃a iposta sa sugál. * Pagárang, -pagóndang. - -Pararayo. = Máquina, capandáyan ng̃a ibútang sa bisan diin arón moánha -dihá ang mg̃a linti. - -Parasceve. = Viernes ng̃a santos, arlao ng̃a guicamátyan sa atong -Guinóong Jesucristo, ng̃a parasceve sa mg̃a judíos, con pagcaándam sa -pasco. - -Paraselene. = Laráoan sa bolan ng̃a maquíta sa mg̃a dag-om. - -Parasismo. = Pagcapógdao ng̃a dagcó, pagcaoalá sa mg̃a balatían, sa boot, -sa húna húna, sa pagcadúgay. - -Parásito. = Ang boot magcáon, ug ang mucáon, sa oaláy paggasto, sa mg̃a -calán-on sa lain. * Tanóm ng̃a macóyot ug magacoyátot, magacápot sa lain -ng̃a tanóm con cahoy ug motóbo sa dugá sa guigácos ug guicoyatótan. - -Parasol. V. Paraguas. - -Parastado. = Halígueng cota, columna ng̃a guipadápat sa lain ng̃a columna -ug ng̃a guihonóng̃an sa sinógdan sa mg̃a arco. - -Parazonio. = Espada ng̃a halagpád ug ng̃a oaláy tomóy. - -Parca. = Camatáyon. - -Parcamente. = Sa tolotagídyot, sa mahínay hinay, sa pagcahícao. - -Parce. = Papel ng̃a guihátag sa mg̃a magtotóon sa mg̃a tinón-an ng̃a may -pahanóngdan, ng̃a sinolátan sa mg̃a pagpasaílo caníla, con masayóp sila -ogáling sa oláhing adlao. - -Parcial. = Ang nahatong̃ód sa bisan onsang bahin sa usá ca tibúoc. * Ang -magabóyoc sa bisan onsang dapig, ug ang magalában guihápon sa bisan -cansa. * V. Afable. - -Parcialidad. = Pagcaáng̃ay, pagcahiósa sa pila ca táuo, sa pagbúhat sa -bisan onsa. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanaghiósa sila ug nanagbúlag -sa obán. * Pagcahigála, pagcaábian. * Pagcalómo, pagcaáyo sa gaui. * -Pagcapíli sa mg̃a táuo sa pagtábang sa obán bisan ng̃a díli tacós, ug sa -pagáyad sa obán bisan ng̃a tacós sila. - -Parcialmente. = Sa pagcahigála. - -Parcidad. = Casaráng̃an ng̃a nahamútang sa pagcasabót sa paghátag ug sa -pagpáhat sa bisan onsa. - -Parco. = Ang magaápas ug maganonót sa casaráng̃an sa paghátag, sa -paggámit ug sa pagbóhat sa bisan onsa, ug sa pagcáon ug pagínom. - -Parchazo. = Pagcayóbit, pagcatíao ng̃a mabóg-at. - -Parche. = Haclop, hampol. * Ang panit sa mg̃a tambol. * Bisan onsa ng̃a -guibótang lamang sa ibábao sa lain ng̃a botang, sa salingcápao ug sa -díli ang̃ay. - -Pardal. = Táuo sa mg̃a longsod ng̃a diótay. * Táuo ng̃a malaláng̃on, -tolotampalásan. * Mananáp sa opát ca tiil. * Langgam. - -Pardear. = Paglabáo, paglabí sa color ng̃a molomaítom. - -Par diez. = Sa pagcamatúod. - -Pardilla. = Langgam. - -Pardillo. = Panápton sa balahíbo sa mg̃a carnero ng̃a molomaítom. * -Langgam. - -Pardo. = Color ng̃a molomaítom, mabóloc boloc. * Cang̃ít ng̃it sa mg̃a -pang̃ánod. - -Pardusco. = Color ng̃a mabóloc boloc. - -Parear. = Pagpares, pagpárang, pagtopóng, pagpaáng̃ay sa dohá ca botang. -* Pagtinagórha, pagtagórha sa mg̃a butang. - -Parecer. = Húna húna, pagcasábot. * Pagcabótang sa baihon sa nauong. * -Pagtóngha, pagpaquíta sa bisan onsa. * Pagcaáng̃ay, pagcabótang ng̃a -maáyo, pagcahúsay sa mg̃a butang. - -Parecido (bien ó mal). = Bisan onsa sa maáyo con sa daótan ng̃a dagoay -con baihon. - -Pareciente. = Ang maíng̃on, ang magsáma, ang topóng sa lain. * Ang -motóngha ang mapaquíta. - -Pared. = Pared, bongbong, dingding ng̃a cota. * Baláy ng̃a caogalíng̃on sa -tagsa tagsa. - -Paredaño. = Ang anáa sa talioála sa mg̃a bongbong. - -Paredon. = Pared, bongbong ng̃a dagcó. * Ang potol ng̃a pared ng̃a -mahabílin sa pagcatíndog sa mg̃a baláy, mg̃a cota, &c., ng̃a nagubá, -nabóncag, napócan. - -Pareja. = Pares, duhá ca botang ng̃a magtopóng, magsáma, maíng̃on. - -Parejo. = Ang maíng̃on ug magsáma sa lain ng̃a botang. - -Parejura. = Pagcaíng̃on, pagcasáma, pagcatopóng. - -Parénesis. = Sambag, tambag, pagágda. - -Parenético. = Ang magasámbag, ang magatámbag, ang magaágda, somalámbag, -tigsámbag. - -Parentacion. = Piesta sa Singbahán ng̃a masolóbon, tong̃ód sa mg̃a -minatáy. - -Parentela. = Pagcacaobánan, cadaghánan sa mang̃a caubánan. - -Parentesco. = Pagcacaobánan. * Pagcaáng̃ay, pagcahiósa sa mg̃a butang. - -Paréntesis. = Pagcasácot sa pila ca polong ng̃a díli onta quinahánglan -sa usá ca suguílon. * Pagcaárang, pagcaóndang sa bisan onsa. - -Pareo. V. Parejura. - -Parérgon. = Pagcasómpay, pagcadógang sa bisan onsa, sa lain. * Ang -guisómpay ug guidógang sa bisan onsang botang. - -Pares y Nones (jugar, echar á). = Pagsogál sa pares lones, pagsómbol, -paghánip. * Secundinas. = Inónlan. - -Parias. = Ang bohis ng̃a guinabáyad sa usá ca hari sa lain ng̃a hari, ng̃a -igacaíla sa iang pagcaponóan canía. - -Paricion. = Túig, tiempo ng̃a igaánac sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayúpan, -tangánac sa mg̃a guimbúhi. - -Paridad. = Pagcatándig, pagcatándi sa mg̃a butang, pagcasáma, -pagcatopóng, pagcaíng̃on nila. - -Paridera. = Babáye con baye ng̃a tigánac. * Lugar ng̃a pagaáncan sa mg̃a -hayúpan. * Pagcaánac sa mg̃a hayúpan, ug ang túig ng̃a igaánac nila. - -Parida. = Ang bag-o nagaánac. - -Pariente. = Caubánan. * Maíng̃on, magsáma. * Dapig. * Ang bana, ang -asáoa. - -Parietal. = Tagsa ca bocóg ng̃a labíng dagcó sa olo. - -Parietaria. = Tanóm. - -Parificar. = Pagmatúod sa guiíng̃on, sa guisoguílon, sa mg̃a pananglétan. - -Parihuela. = Tarabón, orimón. - -Parir. = Pagánac. * Pagítlog sa mg̃a langgam, &c. * Pagbíhod sa mg̃a -isda. * Pagásoy, pasáyor ug maáyo sa anáa sa húna húna. * Pagtóngha, -pagpaquíta sa bisan onsa. - -Parla. = Ting̃og, pagpamólong, pagcasáyon sa pagsuguílon. * Pagcatábi sa -oaláy hingtóngdan. - -Parladillo. = Soguílon ng̃a palábi labíhon, maandácon. - -Parlador. V. Hablador. - -Parladuría. V. Habladuría. - -Parlaembalde. = Ang tigsoguílon caáyo sa oaláy cahológan, sa caoang. - -Parlamental. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a soguílon sa mg̃a catilíngban sa mg̃a -dagcóng táuo. - -Parlamentar. = Pagsigsoguílon sa mg̃a táuo, pagsoguílon sa mg̃a táuo sa -ubán ng̃a isigcaíng̃on. * Pagsábot sa bisan onsa. - -Parlamentario. = Bisan quinsa sa mg̃a dagcóng táuo sa mg̃a catilíngban sa -pagsábot sa mg̃a holosáyon sa Guinharían. - -Parlamento. = Pagsoguílon sa mg̃a catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo. * -Catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo sa Guinharían, ng̃a nanígom sila sa -pagsábot sa mg̃a holosáyon ng̃a labíng mahál. - -Parlanchin. V. Parlaembalde. - -Parlante. V. Hablador. - -Parlar. V. Hablar. - -Parlatorio. = Idem. * Lugar ng̃a pagasoguilánan. - -Parlería. V. Habladuría. * Suguílon ng̃a bacácon. * Pagcatíng̃og sa mg̃a -langgam. * V. Murmurio. - -Parlero. V. Hablador. * Hinoguilánon caáyo, tabían. * Ang magadála dala -sa mg̃a suguílon ng̃a bacácon. * Langgam ng̃a tigtíng̃og. * Bahá sa tubig -ng̃a mobánha. * Bisan onsa ng̃a magapasábot sa anáa ng̃a tinágo sa húna -húna. - -Parleron. = Como el anterior hasta ang magadála. - -Parleta. = Solte. * Cagóla, soguílon sa caling̃áoan lamang. - -Parlon. = Ang hinólte, hinoguilánon caáyo sa oaláy polós ug -hingtóngdan. - -Parlotear. = Pagsoguílon caáyo sa oaláy lamí, hingtóngdan ug cahológan. - -Parnaso. = Ang buquid ng̃a guinapóy-an sa mg̃a musa, ing̃on sa guihúna -húna sa mg̃a caráan ng̃a táuo. * Cadaghánan sa mg̃a sulat ng̃a guibutáng̃an -sa mg̃a berso, sa mg̃a garay, sa mg̃a balac. - -Parodia. = Hinóad sa bisan onsang sulat ng̃a maáyo sa pagyúbit canía. - -Parola. = Pagcatábi, soguílon, solte ng̃a oaláy polós cagúla ng̃a hatáas -sa oaláy cahológan. - -Paroximal. = Ang nahatong̃ód sa pagcapógdao. - -Paroxismo. V. Parasismo. - -Parpadear. = Pagpamíloc sa masóbsob. - -Párpado. = Tabon tabon sa mg̃a matá, alobáob. - -Parpar. = Ang ting̃og sa gaquít, sa itic. - -Parque. = Lugar ng̃a pagadoláan, ng̃a guilibótan sa cota ug harúul sa mg̃a -baláy sa mg̃a hari. * Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa pólvora, sa mg̃a bala, -&c., ug sa balon, sa mg̃a calán-on sa guihonóng̃an sa mg̃a pang̃obátan. - -Parquedad. V. Parcidad. - -Parra. = Paras, tanóm ng̃a mobóng̃a sa ubas. * Sorlánan sa yota sa duhá -ca caláptan, coloptánan. - -Parrado. = Tanóm con cahoy sa hatáas ng̃a sang̃á, masámba caáyo. - -Párrafo. = Bahin, pagcalináin lain sa mg̃a sulat. - -Parral. = Paras ng̃a guibótang sa dalámba. * Paras ng̃a oalá capónan. * -Baso, sorlánan ng̃a dagcó sa yota. - -Parrar. = Pagsámba sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm, pagtáas caáyo sa mg̃a -sang̃á nila. - -Parricida. = Ang nagapatáy sa iang amahán con sa inahán nia. - -Parricidio. = Pagpatáy sa bisan cansa sa iang amahán con inahán. - -Parrillas. = Taláphan, salárang. * Tinghoy ng̃a diótay dapit sa bába ug -dagcó dapit sa sampot. - -Parrizo. = Paras ng̃a ihálas. - -Parro. = Gaquít, itic. - -Párroco. = Ang cura sa usá ca longsod. - -Parron. V. Parrizo. - -Parroquia. = Singbahán ng̃a ponóan sa tagsa ca longsod ng̃a pagapaambítan -sa mg̃a sacramentos ug sa mg̃a caposlánan ng̃a calágnon sa mg̃a sacop ng̃a -hingtóngdan. * Cadaghánan sa mg̃a sacop ug ang yota ng̃a hingsácpan sa -tagsa ca parroquia. * Ang mg̃a Padre ng̃a nanagsílbi sa tagsa ca -parroquia. - -Parroquial. = Ang nahatong̃ód sa parroquia. - -Parroquialidad. = Yota, &c., ng̃a guitórlo sa pagcasácop sa tagsa ca -parroquia. - -Parroquiano. = Sacop sa tagsa ca parroquia. * Ang táuo ng̃a magapálit -guihápon sa iang mg̃a quinahánglan sa usá lamang ca tiendáhan. - -Parsimonia. = Casaráng̃an sa ng̃atanán. - -Parte. = Bahin sa bisan onsa. * Ang guipáhat sa bisan onsa. * Táuo ng̃a -may gahúm. * Tagsa sa mg̃a táuo ng̃a may capolong̃ánan. * Ang luyo, dapig, -&c., ng̃a guibóyocan ug guilabánan sa bisan cansa. * Bisan onsang -pagpahibaló con balíta ng̃a guihátag sa bisan cansa. - -Partear. = Pagpanábang sa nagaánac. - -Partero. = Mananábang. - -Partería. = Opicio sa pagcamananábang. - -Partero. = Mananábang ng̃a laláqui. - -Partesana. = Hing̃aníban ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay sa bangcao. - -Particion. = Pagcabáhin, pagcabólag. - -Particionero. V. Partícipe. - -Participacion. = Pagcaámbit. * Pagpahibaló, balíta ng̃a ipasábot. - -Participante. V. Partícipe. - -Participar. = Pagpahibaló, pagsáyod, pagásoy. * Pagámbit. - -Partícipe. = Ang moámbit sa bisan onsa. - -Partícula. = Bahin ng̃a diótay. - -Particular. = Ang ang̃ay ug onay sa bisan onsa, ang quinaía, ang -caogalíng̃on. * Tagsa ca buoc. * Mahál, cating̃aláhan, hibólng̃an. * Táuo -ng̃a oaláy opicio, con pagcahímtang ng̃a magapaláin canía sa obán. * Tuyo -ng̃a hingtúngdan sa suguílon. - -Particularidad. = Pagcatinágsa, pagcatágsa, pagcaláin sa bisan onsa. * -Pagcapalángga. * Tagsa ca bahin con bisan onsa ng̃a nagapaláin sa usá ca -botang sa lain ng̃a botang. - -Particularizar. = Pagásoy, pagsáyor sa bisan onsa sa macúti cuti. * -Pagpalángga sa bisan cansa labí ng̃a sa obán ng̃a mg̃a táuo. * Paglabáo, -paglábi sa bisan onsa. - -Particularmente. = Labí pa. * Sa pagcapiníli. * Pagcatinágsa tagsa. - -Partida. = Pagcaguícan. * Ang camatáyon. * Ang sulat sa mg̃a libro sa -mg̃a Singbahán, sa mg̃a táuo ng̃a natáuo ug guibuñágan, sa mg̃a quinasál ug -sa mg̃a guipirmáhan, ug ang hinóad niána. * Tapoc sa mg̃a soldados ng̃a -may ilang hingtúngdan ng̃a cabo sa pagcaponóan, ng̃a guipaádto sa bisan -diin. * Ang isip sa mg̃a cuenta ng̃a guitigóman sa obán ng̃a mg̃a ihap ng̃a -tolotagídyot ug nagacaláin lain. * Cadaghánan, tapoc sa bisan onsa, sa -mg̃a táuo, sa mg̃a manggad, sa hamáy, &c. * Tagsa ca pagsugál. * -Caogalíng̃on ng̃a gaoi con batásan ng̃a maáyo sa tagsa tagsa ca táuo. - -Partidamente. = Sa pagcalináin lain, sa pagcabáhin. - -Partidario. = Ang mananámbal ng̃a magasóroy soroy sa mg̃a lugar. * Ang -magalában, mapasácop con magaápil sa bisan onsa ng̃a dapig. - -Partido. = Dapig. * Pagcahiósa, pagcasábot sa pila ca táuo sa pagbóhat -sa bisan onsa. * Polós, caposlánan, pagcalában, pagcatábang. * Obán, -caobánan sa táuo ng̃a nagasugál. * Bisan onsang alaguían con -pagpatigáyon ng̃a guihúna húna sa pagbóhat con sa pagdáng̃at sa bisan -onsa. * Guinhócman ng̃a nagasácop sa mg̃a longsod ng̃atanán sa tagsa ca -cabecera con hocmánan. * Longsod ng̃a quinahánglan ng̃a pagapóy-an con -pagaduáuan sa mg̃a masaquét sa caogalíng̃on ng̃a mananámbal, tong̃ód sa -sohol ng̃a guisabótan. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a apil sa usá ca -dapig. - -Partidor. = Ang magabáhin, ang magalápa, ang magabúlag sa bisan onsa. * -Ang magapáhat. * Ang capandáyan ng̃a icabáhin ug icalápa. - -Partimiento. V. Particion. - -Partir. = Pagbáhin, pagbólag, paglápa. * Pagbóoac, paglíqui, pagbalána, -pagbásag. * Pagpáhat. * Pagláin lain. * Pagdámag, pagdósmog. * -Pagguícan. - -Partitivo. = Ang arang bahínon, bolágon, lapáon. * Ang arang paháton. - -Parto. = Pagcaánac. * Ang guiánac. * Bisan onsang buhat ng̃a guibóhat ug -nahúman na. * Bisan onsang húna húna. - -Parturiente. = Babáye ng̃a mugalánac, ialánac. - -Parulis. = Hobág ng̃a mutóbo sa ilálom sa dila con sa mg̃a lagos. - -Parva. = Humáy, daoa, &c., ng̃a guicátag sa yota arón guiócon. * Tapoc, -ogdo ng̃a dagcó. - -Parvedad ó Parvidad. = Pagcadiótay, pagcadíot, diríot. * Ang calán-on -ng̃a diótay ng̃a icapaínit sa adlao ng̃a pagapoasáhan, sa pagpoása. - -Parvo. = Diótay, diot. - -Parvulez. V. Pequeñez. - -Párvulo. = Diot, diótay. * Ang bátang diótay caáyo. * Ang táuo ng̃a -masáyon pagaólo olóhon ug pagalimbóng̃an. * Táuo ng̃a mapaobsánon. - -Pasa. = Ubas ng̃a namalá. * Pagcaágui sa mg̃a langgam cutub sa usá ca -banua sa lain ng̃a banua. - -Pasacaballo. = Sacayán sa canhing tiempo. - -Pasacalle. = Sones ng̃a guisónes sa sesta ug sa obán pang mg̃a tolónggon. - -Pasada. = Pagcaágui. * Pohónan ng̃a igo sa pagcabóhi. * Bohat ng̃a daótan -sa pagdáot sa isigcatáuo. - -Pasadera. = Tagsa ca bató ng̃a ibótang sa pagtáytay ug pagágui sa mg̃a -balaháan sa tubig, sa mg̃a cayanáng̃an, &c. - -Pasaderamente. = Sa pagcaárang arang. - -Pasadero. = Ang maáyo ayo, ang arang arang. * Ang masáyon pagaaguían ug -pagalabáng̃an. * Ang arang pagaantóson ug pagailóbon. - -Pasadillo. = Pagborda sa duhá ca nauong. - -Pasadizo. = Alaguían ng̃a haíctin, taytáyan ng̃a talapónan cutub sa usá -ca lugar sa lain ug lugar. - -Pasador. = Ang muágui, ang matápon, ang magatáytay. * Paná ng̃a -matalínis uyámot. * Tranca ng̃a pothao, ng̃a itralanca sa mg̃a pultahán ug -mg̃a talambúan. * Sab-it, cao-it, dagom sa bohóc, ng̃a icapogóng, -igahípus ug icadáyan dayan sa bohóc. * Capandáyan sa mg̃a sacayán, sa -puthao, sa pagsómpay ug sa pagcólat sa mg̃a pisi. - -Pasados. = Mg̃a tigúlang, mg̃a catiguláng̃an, guinicánan. - -Pasagonzalo. = Pocpoc sa dinalí ug sa pagcalágmit caáyo. - -Pasaje. = Pagcaágui, pagcatápon, salapí ng̃a icabáyad tong̃ód sa pagágui -sa bisan diin ng̃a lugar ng̃a pagaaguían ug pagatapónan. * Abang, bayad -ng̃a icabáyad tong̃ód sa táuo ng̃a musacáy sa sacayán sa lain, ug tong̃ód -sa mg̃a manggad, &c., ng̃a ilúlan. * Saláng̃an, alaguían sa talioála sa -duhá ca polo. * Pagcaábi abi sa bisan cansa. - -Pasajero. = Lugar, dalan, &c., ng̃a pagaaguían sa masóbsob sa daghánan -ng̃a mg̃a táuo. * Ang madalí ug malágmit moágui, ang dilí mudúgay. * -Langgam ng̃a magabálhin sa pinoyánan ug sa banua, somála sa pagcaláin sa -tiempo, sa tugnao con sa init. * Ang muágui sa usá ca lugar sa lain ng̃a -lugar. - -Pasamanar. = Pagbóhat, paglála sa mg̃a galon con mg̃a sintas. - -Pasamanería. = Galon con sintas ng̃a linála. * Ang opicio sa paglála sa -mg̃a sintas con mg̃a galon, ug ang baláy ng̃a pagabohátan niána. - -Pasamanero. = Ang magabóhat ug magalála sa mg̃a sintas con mg̃a galon. - -Pasamano. = Ang catapúsan dapit sa itáas sa mg̃a sandígan ug hambóyan, -sa mg̃a hagdanán, &c., sa pothao, sa bató, &c. * Ang alaguían sa luyo ug -sa luyo sa mg̃a sacayán ng̃a harúul sa bongbong. * Galon con sintas sa -hilo, igagáma, &c. - -Pasamiento. V. Tránsito. - -Pasante. = Ang moágui. * Ang muubán obán sa mg̃a magtotóon sa bisan -onsang quinaárman, arón magahíngpit sa iang caálam, arón masáyor sia ug -maáyo. * Magtotóon sa bisan onsang quinaárman. - -Pasantía. = Opicio, cahímtang sa pagcamagtotóon. - -Pasapan. V. Gargüero. - -Pasaporte. = Pagtógot, lisensia ng̃a sinólat ng̃a guican sa mg̃a ponóan, -arón muádto bisan quinsang táuo cutub sa usá ca longsod sa lain ng̃a -longsod. * Pagtógot, lisensia sa pagbóhat sa bisan onsa. - -Pasar. = Pagdála. * Paghátud. * Pagbálhin, pagláin, pagtápon. * -Pagágui, paglabáng. * Pagdócot, pagtacód. * Paglában, paglabí. * -Pagtóhog. * Pagsolód, pagsóol. * Pagágag, pagáyag. * Pagtólon. * -Paghílom sa bisan onsa ng̃a tacós unta ng̃a ipamólong. * Pagbása sa -salingcápao lamang sa oalá húna hunáon ug pamatng̃ónon ug maáyo. * -Pagsúmay sumay sa pagtolón-an. * Pagpaláya, pagpamalá, pagbólad sa -bisan onsa. Paghápit sa bisan diin sa magalacát. * Paghaágom sa ing̃ong -catigayónan sa pagcabóhi, sa cabuhían. * Pagóyon, pagáng̃ay sa -cabobót-on sa lain. - -Pasatiempo. = Dula, caling̃áoan. - -Pasavolante. = Bisan onsang buhat ng̃a guibúhat sa madalí caáyo, sa -pagcalágmit. * Luthang ng̃a diótay. - -Pascasio. = Ang estudiante ng̃a muádto sa iang longsod sa tiempo sa -pasco. - -Páscua. = Pasco. - -Pascual. = Ang nahatong̃ód sa pasco. - -Pascuilla. = Ang nahoónang domingo sa lioas sa pagcabúhi usáb sa atong -Guinóong Jesucristo. - -Pase. = Pagtógot sa mg̃a ponóan arón buháton sa bisan cansa sa guitógot -ng̃a daan canía. * V. Pasaporte. - -Paseadero. = Lugar ng̃a maáyo ng̃a pagalácuan. - -Paseador. = Ang mahagógma maglacát, magpasear, maglacáo. - -Paseante. = Idem. * Ang oaláy opicio. - -Pasear. = Paglacát, paglacáo lacáo, pagpascar. * Paghúna húna sa -salingcápao lamang. * Pagsóroy soroy sa oaláy opicio ug buhat. * -Caling̃áoan. - -Paseo. = Pagcalacát, pagcalacáo. * Lugar ng̃a guitagána sa paglacáo -lacáo ug paglíng̃ao sa mg̃a táuo. * Dalan ng̃a guilácuan sa mg̃a saláan ng̃a -guihócman sa catarúng̃an sa pagpatáy caníla con sa lain ng̃a castigo. - -Pasera. = Lugar ng̃a pagabulálan sa mg̃a bong̃a arón mamalá ug maláya. - -Pasero. = Ang cabayo, &c., ng̃a maálam maglacát sa pagcapináso. - -Pasibilidad. = Pagcasáquet, pagacasaquét. - -Pasible. = Ang arang masáquet ug masaquét. * Ang mahímo ng̃a -panagsaquíton. - -Pasicorto. = Ang magalácang ug hamóbo. - -Pasilargo. = Ang magalácang ug hatáas. - -Pasillo. = Solód ng̃a diótay ug haíctin, ug alaguían sa obán ng̃a mg̃a -solód sa mg̃a baláy. - -Pasion. = Pagpasáquit. * Ang santos ng̃a pagpasáquit ng̃a guiaguían sa -atong Guinóong Jesucristo. * Cabóloc, pagcaláin sa húna húna. * -Paghigógma, pagpalángga ng̃a guilabíhan. * Caíbog, pagpanghináot ng̃a -labí sa casaráng̃an sa bisan onsa. * Oáli sa tong̃ód sa santos ng̃a -pagpasáquet sa atong Guinóong Jesucristo, ng̃a ioáli sa jueves ng̃a -santos. * Ang bahin sa opát ca Evangelio ng̃a nagaásoy sa pagpasáquit sa -atong Guinóong Jesucristo. - -Pasionaría. = Tanóm sa color ng̃a asul ug matahóm. - -Pasionario. = Libro ng̃a guisolátan sa pasion ng̃a guibótang sa punto. - -Pasionero. = Ang magacánta sa pasion sa semana santa. - -Pasionista. = Idem. - -Pasito. = Sa mahínay hínay, sa pagcahalaoáhao, sa pagcahínay. - -Pasitrote. = Pagcalacát sa mg̃a cabayo, &c., sa pagcaoloólpoc. - -Pasivamente. = Sa pagcasáquet. * Sa pagcapaságad. - -Pasivo. = Ang guisáquet, ang guinasáquet. * Ang nagapaságad. - -Pasmado. = Táuo ng̃a guicolocabórcan sa buot, ng̃a nabolobang̃áng̃a lamang -guican sa pagcating̃ála nia. - -Pasmar. = Pagbóloc, pagoalá sa mg̃a balatían ug sa buot. * Pagbúgnao -caáyo. * Pagláya, pagpacamalá sa mg̃a tanóm, guican sa dagcóng tugnao. * -Pagábot sa hilánat ng̃a dagcó, guican sa paglacát sa maínit, con sa -pagcalígo sa maínit caáyo ang laoas, &c. - -Pasmarota. = Timáan ng̃a nagapaíla sa saquét sa pasmo. * Bisan onsang -timáan ng̃a guipaquíta sa táuo ng̃a nating̃ála sa bisan onsa. - -Pasmo. = Saquét ng̃a nahamútang sa pagcabacól con pagcagáhi sa bisan -onsang bahin sa laoas. * V. Pasmar desde pagábot. * Pagcating̃álang -dagcó. * Pagcabóloc sa boot, pagcaoalá sa mg̃a balatían. * Bisan onsang -cating̃aláhan ug hibólng̃an. - -Pasmosamente. = Sa pagcating̃ála. - -Pasmoso. = Cating̃aláhan. * Hibólng̃an. - -Paso. = Bong̃a ng̃a naláya ug namalá sa tinúyo, bong̃a ng̃a guibólad arón -mamalá, arón pagacuháan sa dugá. * Lacang, pagcaágui, pagcatápon, -pagcalálin. * Pagcalacát ng̃a caugalíng̃on sa tagsa tagsa. * Lugar ng̃a -pagalácuan, pagaaguían. * Cacúgui, pagpatigáyon sa pagdáng̃at ug pagcúha -sa guipanghináot ug guitúyo. * Tonób, timáan sa bisan onsa ng̃a miágui -sa bisan diin. * Pagcabálhin sa gahóm, opicio, &c., sa usá ca táuo, sa -lain ng̃a táuo. * Pagcasáyod sa magtotóon, sa iang mg̃a guintón-an, sa -hingtóngdan ng̃a pagtolón-an. * Pagcasálang sa pagsogál sa mg̃a sogaról. -* Paglacát ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a soldados. * Ang camatáyon ug bisan -onsa ng̃a moábot sa táuo ng̃a malisód caáyo. * Tagsa sa mg̃a paghonóng sa -pagsómay sa guiaguían sa atong Guinóong Jesucristo, sa iang santos ng̃a -pagpasáquet. * Pagcasádsad, mudansa sa mg̃a pagsabáy. * Pagsólte sa -mahínay hinay, sa pagcahalaoáhao. * Pagtúlpoc ng̃a hatáas sa mg̃a -tinahían, pagcadoláhot, pagcahalóghog. * Caugalíng̃on ng̃a pagpoyó, ug -batásan sa quinabóhi sa tagsa tagsa ca táuo. * Soguílon ng̃a guibótang -sa bisan onsang libro con sulat. - -Paspié. = Pagsabáy, pagsayáo. - -Pasquin. = Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a polong ng̃a contra sa dong̃og sa -bisan cansang táuo, ng̃a guipílit, guitápot sa cadaigánan arón basáhon -sa cadaghánan. - -Pasquinada. = Polong ng̃a mabántog contra sa isigcatáuo. - -Pasquinar. = Pagdáot sa dong̃og sa isigcatáuo sa mg̃a polong ng̃a guisúlat -sa mg̃a pasquin. - -Pasta. = Minása, quinómos ng̃a magáma sa bisan onsa ng̃a dinócdoc. * -Minása, quinúmus sa binócboc, sa asúcar, lana, &c., ng̃a icabóhat sa mg̃a -ojaldre, sa mg̃a pastel, &c. * Minása sa binócboc ug sa tubig ng̃a -igabúhat sa fideos, sa tinápay, &c. * Buláoan, salapí, &c., ng̃a tinúnao -ug baol pa. * Minása sa panápton ng̃a dinócdoc, dinógmoc, ng̃a igabúhat -sa papel. * Minása sa papel ng̃a dinócdoc ng̃a icabúhat sa mg̃a carton. * -Pagcahínay sa pagbúhat ug sa pagpamólong. * Pagcalómo, pagcaáyo sa -gaoi, sa cagaoían. - -Pastar. = Paghátud sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayúpan, arón maning̃áon. * -Pagpaning̃áon, pagcáon sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayúpan. - -Pasteca. = Moton ng̃a magámit sa mg̃a sacayán. - -Pastel. = Calán-on ng̃a magáma sa binócboc ug sa manteca, ng̃a -guibotáng̃an sa sulúd sa carne, sa isda, &c., ug pagalotóon sa horno. * -Tanóm. * Pagcapóg-oc sa mg̃a dahon sa baraja sa bisan cansa ng̃a mosogál, -sa paglímbong sa obán. * Cadaghánan sa mg̃a letra sa imprenta ng̃a oalá -nay bale, ug ng̃a quinahánglan ng̃a pagatunáuon ug boháton pagopód. * -Pagsábot sa tinágo sa pila ca táuo, sa pagbóhat sa bisan onsa ng̃a díli -maáyo, sa daútan ng̃a tuyo. * Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc caáyo. - -Pastelera. = Asáoa sa pastelero. - -Pastelería. = Baláy ng̃a pagabuhátan ug pagabaligyáan sa mg̃a pastel. * -Quinaárman sa pagbóhat sa mg̃a pastel. - -Pastelero. = Táuo ng̃a magabúhat ug magabalígya sa mg̃a pastel. - -Pastelillo. = Calaínan sa matám-is. - -Pastelon. = Pastel ng̃a dagcó ng̃a guisórlan sa mg̃a pisó, sa mg̃a cayóbog -sa salapáti, &c. - -Pastilla. = Minása ng̃a magáhi, ng̃a magacaláin lain sa dagoay ug sa -hilimóon, ng̃a silbi sa pagpalína, sa pagtámbal, sa pagcáon, somála sa -mg̃a sacót nia. - -Pasto. = Pagcapaning̃áon, pagcapanípsip sa mg̃a hayúpan, sa mg̃a mananáp. -* Calán-on sa mg̃a mananáp. * Lugar ng̃a calán-an sa mg̃a mananáp. * -Calán-on ng̃a ihátag sa macaúsa sa mg̃a langgam. - -Pastoforio. = Pinuyánan ng̃a guibúhat sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a alampóan -sa mg̃a dioatáhan, ng̃a guimpúy-an sa ilang mg̃a Padre. - -Pastor. = Baquero, magbalántay. * Ang moátang, ang magabántay sa mg̃a -hayúpan, sa mg̃a mananáp. * Ponóan sa Singbahán, ug ang Padreng -saserdote ng̃a may sacop ug catongdánan sa pagbántay caníla. - -Pastoral. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a ponóan sa santa Iglesia, ug hasta -ng̃ani sa mg̃a baquero. - -Pastoralmente. = Ing̃on sa batásan sa mg̃a ponóan sa santa Iglesia. * -Ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a baquero. - -Pastorear. V. Pastar hasta pagpaning̃áon. * Pagbántay, pagalíma ug maáyo -sa mg̃a ponóan sa Singbahán sa ilang mg̃a sacop. - -Pastorela. = Pagcanta ng̃a ang̃ay sa mg̃a baquero. - -Pastoreo. = Opicio sa pagcabaquero, sa pagbántay ug pagátang sa mg̃a -hayúpan. - -Pastoría. = Idem. * Cadaghánan sa mg̃a baquero. - -Pastoril. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a baquero ug ang̃ay niána. - -Pastorilmente. = Ing̃on sa batásan sa mg̃a baquero, ug maíng̃on sa ang̃ay -caníla. - -Pastoso. = Bisan onsa ng̃a mahómoc ug mahínlo sa itilílao ug sa -ihilícap. * Ang piníntal sa mg̃a color ng̃a maáyo. - -Pastura. = Calán-on, dagámi, &c., ng̃a guipacáon sa mg̃a mananáp. * Lugar -ng̃a calán-an sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayúpan. * Calán-on ng̃a guipacáon -sa macaúsa sa mg̃a cabayo, mg̃a baca, &c. - -Pasturaje. = Lugar ng̃a calán-an sa mg̃a mananáp, sa cadaghánan, ng̃a -oaláy tagía ng̃a caugalíng̃on. - -Pata. = Tiil sa mg̃a mananáp. - -Pataca. = Salapí ng̃a bale ug duhá ca cuarta. * Tanóm. - -Patacon. = Salapí ng̃a timbang ug usá ca onsa. - -Patache. = Sacayán. - -Patada. = Pagcatíndac, pagtíndac. - -Patagon. = Indio ng̃a loog caáyo, ihálas. - -Patagorrillo. = Guinisál sa atáy sa baboy con sa lain ng̃a mananáp. - -Patagua. = Cahoy. - -Patalear. = Pagpanícay sicay, paglíhoc sa mg̃a paa ug mg̃a tiil sa -masóbsob ug mabáscog caáyo. - -Pata leo. = Pagcapanícay sicay. * Ang banha sa mg̃a tiil sa pagpanícay -sicay. - -Pataleta. = Pagcapúgdao, pagcaoalá sa buot ug sa mg̃a balatían, ng̃a -magapasícay sicay ug magapaláin lain sa mg̃a paglíhoc sa lauas. - -Pataletilla. = Pagsabáy, pagsayáo ng̃a caráan. - -Patan. = Táuo ng̃a borong, molópio sa longsod ng̃a diótay, boquídnon, -coláng̃an sa quinaárman, cabos. - -Patanería. = Pagcabórong, pagcaboquídnon. * Pagcacábus, pagcaoaláy -quinaárman. - -Patarata. = Bisan onsa ng̃a tacós ng̃a pasipád-an, ng̃a talamáyon, ng̃a -oaláy polós. * Polong con bohat ng̃a guilabíhan sa pagcacúti cuti, sa -pagcaábi abi, sa salingcápao. - -Pataratero. = Ang cuti cutíhan sa pagcalácad na. * Ang tabían, -hinoguilánon sa caoang lamang, sa oaláy cahológan. - -Patarraez. = Pisi, lubid ng̃a dagcó, ng̃a magámit sa mg̃a sacayán sa -pagtaquílid caníla. - -Patata. = Tanóm, gamót ng̃a maíng̃on ing̃on sa camote: magacaláin lain ug -dagoay. - -Patatús. = Pagcapúgdao, capógdao ng̃a diótay. - -Patax ó Pataje. = Sacayán. - -Pateadura. = Pagcasícay sicay. * Pagcatíndac. - -Pateamiento. = Idem. - -Patear. V. Patalear. * Pagtíndac, pagsíndol. * Pagpatigáyon sa -pagdáng̃at sa bisan onsa, sa paglacát ug maáyo. * Pagsocó ug dagcó, -pagpong̃ót. - -Patena. = Polopínggan sa buláoan con sa salapí ng̃a binoláoan ng̃a -pagabotáng̃an ug pagatongtóng̃an sa hostia, sa pagmisa sa mg̃a Padre. * -Pilit ng̃a dagcó, ng̃a isáb-ong sa doghan sa obán ng̃a mg̃a babáye. - -Patente. = Dayág, ang atúbang, ang naháyag, ang napaquíta. * Papel ng̃a -sinolátan sa pagtógot ug pagbóot sa hari sa paghátag sa opicio con sa -cahímtang sa bisan cansa ng̃a táuo. * Papel ng̃a sinolátan sa pagbóot sa -mg̃a ponóan sa mg̃a caparían, arón malálin ug bisan quinsang paría cutub -sa usá ca conbento sa lain ng̃a conbento. * Papel ng̃a ihátag sa ponóan -sa mg̃a cofradía sa mg̃a sacop, sa pagcamatúod sa ilang pagcahermanos. * -Amot, silot ng̃a guipabáyad sa mg̃a táuo ng̃a daan na sa bisan onsang -opicio, niádtong mg̃a táuo ng̃a bag-o minsolód sila. - -Patentemente. = Sa pagcadayág, sa pagcaoaláy casámoc, cacolían, -cabilínggan ug caoláng̃an. - -Patentizar. = Pagpaháyag, pagpadayág. - -Patera. = Baso ng̃a halagpád sa bába ug haíctin dapit sa sampótan, ng̃a -guinagámit sa canhing tiempo sa mg̃a paghálad sa mg̃a dioatáhan. - -Paternal. = Ang nahatong̃ód ug ang ang̃ay sa amahán, ang tacós sa amahán. - -Paternidad. = Pagcaamahán, cahímtang sa amahán. * Polong ng̃a -icahing̃álan sa obán ng̃a mg̃a Padre sa mg̃a caparían. - -Paterno. V. Paternal. - -Paternoster. = Polong ng̃a linatín: amahán namo. * Cuentas sa rosario, -ang icapúlo sa cuentas sa mg̃a rosario. * Balígtos, balíghot ng̃a dagcó. - -Pateta. = Táuo ng̃a may cabilínggan sa mg̃a tiil ug sa mg̃a paa. - -Patéticamente. = Sa pagcamíng̃ao. * Sa minatúod uyámot, sa guican sa -cásing cásing. - -Patético. = Bisan onsa ng̃a mamíng̃ao caáyo, ng̃a guibóbat con guipamólong -sa guican sa cásing cásing. - -Patiabierto. = Bacang, bacáang. - -Patialbillo. = Mananáp sa opát ca tiil. - -Patíbulo. = Bitáyan, palátyan sa mg̃a táuo ng̃a guihócman sa camatáyon. - -Paticojo. = Piáng. - -Patihendido. = Mananáp ng̃a guibooácan sa iang mg̃a cocó. - -Patilla. = Puthao ng̃a hatáas ng̃a guitaólan sa timon, sa bansálan sa mg̃a -sacayán. * Bong̃ot ng̃a paságdan arón tumóbo cutub sa mg̃a dong̃an dong̃an -ng̃adto sa obus. * Ang yaoa. - -Patin. = Saoang ng̃a diótay. * Langgam. * Capandáyan sa puthao ng̃a -masínao caáyo, ng̃a ipahaáng̃ay sa itolonób sa mg̃a sapín, sa paglacát ug -pagdalágan sa pagcatólin uyámot sa ibábao sa tubig sa mg̃a subá, sa mg̃a -danao, &c., ng̃a natibúoc ug migáhi caáyo, guican sa dagcóng tugnao. - -Pátina. = Tayá ng̃a magáma sa mg̃a casangcápan ug capandáyan sa tumbága. - -Patio. = Saoang ng̃a linibótan sa mg̃a cotang hamóbo. * Caláng̃an sa mg̃a -cahoy. - -Patitieso. = Bacól sa mg̃a paa, ang díli macaglíhoc sa iang mg̃a paa. * -Ang nating̃ála sa bisan onsa. * Ang parayégon. - -Patituerto. = Táuo con mananáp ng̃a guibalíqgan sa iang mg̃a paa. * Bisan -onsa ng̃a balíquig, ng̃a díli matúl-id. - -Patizambo. = Ang magabiláca sa iang paglacát, bacang, bacáang. - -Pato. = Gaquít, itic. - -Patochada. = Polong ng̃a díli macaígo sa suguílon, ng̃a caoang, ng̃a oaláy -hingtúngdan ug cahológan. - -Patojo. V. Patituerto. * Ang magalacáo maíng̃on sa paglacát sa gaquít. - -Patología. = Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa pagíla sa mg̃a saquét ug sa -ilang guinicánan. - -Paton. = Ang may dagcóng mg̃a paa ug mg̃a tiil. - -Patraña. = Balítang bacácon, bacac. - -Pátria. = Lugar longsod ng̃a guinicánan ug guicatauóhan sa bisan cansa. -* Celestial. = Ang Lang̃it, ang pahimáya sa Lang̃it. - -Patriarca. = Dagcóng táuo sa batásan ng̃a caráan, ng̃a guinicánan ug -pang̃ólo sa mg̃a banay. * Ng̃alan ng̃a banságon ng̃a guitógot sa obán ng̃a -mg̃a Obispo. * Ang santos ug pang̃ólo ng̃a nagapatíndog sa bisan onsang -caparían. - -Patriarcado. = Cahímtang sa pagcapatriarca, ug ang yota ng̃a hingsácpan -sa iang gahóm. * Túig ng̃a cadugáyan sa opicio sa pagcapatriarca. - -Patriarcal. = Ang nahatong̃ód sa patriarca. - -Patricio. = Ang natáuo sa bisan onsang longsod. - -Patrimonial. = Ang nahatong̃ód sa patrimonio. * Ang macaígo sa bisan -cansa, tong̃ód sa iang longsod con sa iang amahán. - -Patrimonialidad. = Gahóm ng̃a nahatong̃ód sa bisan cansa, cay natáuo ug -guican sia sa bisan onsang longsod, sa pagdáoat sa bisan onsang opicio -con cahímtang. - -Patrimonio. = Puhónan, catigayónan sa bisan cansa, ng̃a guican sa iang -amahán con sa iang mg̃a apóhan. - -Patrimonio real. = Pohónan, catigayónan ng̃a hariánon. - -Pátrio. = Ang nahatong̃ód sa longsod ng̃a guicatauóhan sa bisan cansa. * -Ang nahatong̃ód ug guican sa amahán. - -Patriota. = Ang mahagógma sa longsor, provincia con Guinharían ng̃a -guicatauóhan nia. - -Patriótico. V. Pátrio hasta cansa. - -Patriotismo. = Ang gugma sa hingtúngdan ng̃a Guinharían, provincia con -longsod. - -Patrocinar. = Paglában, pagtábang, pagpadang̃óp. - -Patrocinio. = Pagcatábang, pagcalában. * Ang usá sa mg̃a piesta sa santa -Iglesia ng̃a nahatong̃ód cang María Santísima. * Ang usá sa mg̃a piesta -usáb ng̃a nahatong̃ód can San José. - -Patron. = Manlalában, tomalábang. * Ang magbóot ug magahópot sa bisan -onsang sacayán. * Ang santos ng̃a patron sa bisan onsang Singbahán ug -longsod. * Ang tagía sa baláy ng̃a halapítan sa bisan cansang táuo, ug -labí pa sa mg̃a soldados. * Ang magapaóli sa ila sa iang bihag, con -moóndang sa pagolípon canía. * Panigíngnan ng̃a ihóad. - -Patrona. = Ang sacayán ng̃a sonód sa capitána. - -Patronato. = Gahóm ug pagbóot sa mg̃a patrono. * Cadaghánan sa mg̃a -patrono. - -Patronazgo. = Idem. * Gahóm sa Guinóong hari, sa pagtógot sa Santos ng̃a -Papa, sa pagpíli sa mg̃a táuo ng̃a tacós, arón domáoat sila sa cahímtang -sa pagcaobispo con sa pagcacura sa mg̃a Catedral ug sa obán pang mg̃a -parroquia. - -Patronear. = Pagtúman sa catungdánan sa pagcapatron, sa pagcaponóan sa -mg̃a sacayán. - -Patronímico. = Ang ng̃alan ng̃a nagáma sa ng̃alan sa amahán, sa apóhan con -sa obán ng̃a mg̃a tigúlang. * Ang anac ug bisan quinsa sa mg̃a lioat. * -Ang icadúhang ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a nagáma, sa canhing tiempo, sa -ng̃alan sa mg̃a amahán. - -Patrono. V. Patron hasta panigíngnan. * Ang may gahóm, cay guitogótan -sa Santos ng̃a Papa, sa pagpíli sa mg̃a Padre ng̃a tocós sila sa pagdáoat -sa pagcaobispo sa pagcacanónigo, sa pagcacura, &c. - -Patrulla. = Tapoc sa pila ca buoc ng̃a soldados, ug bisan ng̃a díli -soldados, ng̃a nanagsóroy soroy sila sa mg̃a longsod ug mg̃a cadalánan, -arón oaláy ug mg̃a pagáoay ug mg̃a buhat ng̃a daótan. * Pila ca buoc ng̃a -táuo ng̃a may ilang hingtúngdan ng̃a ponóan. - -Patrullar. = Pagsóroy sa longsod con sa mg̃a cadalánan, arón mahósay ang -mg̃a táuo. - -Patudo. = Ang may dagcó ng̃a mg̃a paa ug mg̃a tiil. - -Patullar. = Pagtonób sa mabáscog. * Paglacáo ug maáyo, arón macóha ang -tuyo ng̃a guipanghináot. - -Paul. = Lugar ng̃a mabasá ng̃a pagatórcan sa balíli ug sa mg̃a dagámi. - -Paulatinamente. = Sa pagcaánam anam, sa mahínay hinay. - -Paulatino. = Ang mamólong ug magabúhat sa mahínay hinay, sa pagcaánam -anam. - -Paulina. = Casabáng dagcó ug maháit. * Sulat ng̃a guican sa mg̃a hocmánan -sa Santos ng̃a Papa ug guibotáng̃an sa excomunion, arón hiquít-an onta -ang guipang̃áoat. - -Paulo. = Ng̃alan ng̃a guing̃álan sa ubán ng̃a mg̃a Papa ug mg̃a hari. - -Pausa. = Pagcaóndang, pagcahonóng, sa macadiót lamang, sa bisan onsang -buhat. - -Pausadamente. = Sa pagcahínay, sa pagcadúgay, sa pagcaánam anam. - -Pausado. V. Paulatino. - -Pausar. = Paghonóng, pagárang, pagóndang. - -Pauta. = Papán ng̃a mahínlo caáyo ug binarlísan, ng̃a may silbi sa -pagbárlis sa papel sa mg̃a báta ng̃a nanagtóon sa pagsúlat. * Bisan onsa -ng̃a capandáyan ng̃a may silbi sa pagbúhat sa bisan onsa panigíngnan, -pananglétan, sangletánan, sanglet. - -Pautador. = Ang magabárlis ug magabúhat sa mang̃a pauta. - -Pautar. = Pagbárlis sa papel ng̃a guiibábao sa pauta, ug bisan ng̃a oaláy -pauta. * Pagtórlo, pagtóon sa bisan cansa, sa pagbúhat sa bisan onsa. - -Pava. = Pabong baye. - -Pavada. = Panón sa mg̃a pabo. - -Pavana. = Pagsayáo, pagsabáy sa España. - -Pavero. = Baquero, ang muátang, ang magabántay sa mg̃a pabo. - -Pavesa. = Agbon, alipáloc, aligáto, agueu. * Ang pabílo ng̃a sinónog sa -candela, sa lamparahán, &c. - -Pavía. = Bong̃a sa España. - -Pávido. = Maharlócon, taláoan. - -Pavilon. = Ang gapas, &c., ng̃a nabólag sa luli ug maúsic usáhay. - -Pavimento. = Tagsa ca salog sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c. - -Paviota. = Langgam. - -Pavipollo. = Ang pisó sa pabo. - -Pavo. = Pabo, langgam ng̃a nagacaláin sa pagcadagcó, sa dagoay ug sa -color. - -Pavon. = Langgam. * Tapoc sa mg̃a bitóon. - -Pavonada. = Paglacát ng̃a hamóbo, con lain ng̃a caling̃áoan ba sa macariót -lamang. * Pagcaámbong ng̃a ipaquíta sa bisan cansa. - -Pavonar. = Pagpíntal sa puthao sa color ng̃a oloasul. - -Pavonazo. = Color ng̃a mapolá. - -Pavonear. = Pagparáyeg, pagpaquíta sa bisan cansa sa iang maáyong -pagcatíndog, &c. * Pagólo olo sa bisan cansa, pagpaíbog canía sa bisan -onsa. - -Pavor. = Cahárloc, calísang, cacólba, cacógmat. - -Pavorde. = Ponóan sa bisan onsang caparían, magtotóon sa teología ug sa -cánones, sa ubán ng̃a mg̃a Catedral. - -Pavordía. = Cahímtang sa pavorde. - -Pavorido. = Ang mahárloc, ang guicalisáng̃an, ang nacógmat. - -Pavorosamente. = Sa cahárloc, sa calísang, sa cacógmat, sa cacólba. - -Pavura. V. Pavor. - -Payaso. = Táuo ng̃a macalípat ug macalípay sa mg̃a táuo, sa iang -pagcatístis ug pagcaláin lain sa iang pagatúbang, sa mg̃a dula. - -Payo. = Burong, buquírnon, cabos. - -Paz. = Cadáet, pagcadáit. * Ang usá sa mg̃a hatag sa Dios ng̃a Espíritu -Santo. * Pagcahúsay sa mg̃a Guinharían ug sa mg̃a caubánan, sa oaláy -pagpang̃óbat ug pagbíquil biquil sa mg̃a cabobót-on. * Pagcasábot sa mg̃a -hari, arón mahúsay ang ilang mg̃a Guinharían. * Gaoi ng̃a maáyo, mahúsay. -* Pagsigháloc sa mg̃a táuo, sa nauong, sa timáan sa maáyong búot. * -Pagcabálos sa mg̃a búhat ug mg̃a polong ng̃a maáyo con daótan. * Pagcabáoi -sa nagapíldi sa sugál. * Pagcabáyad sa mg̃a otang. * Tolománon sa mg̃a -pagmísa, sa pagháloc sa nagamisa sa patena, sa paggácos sa diácono, sa -paggácos usáb sa diácono sa subdiácono, sa pagpaháloc sa mg̃a táuo ng̃a -anáa sa coro sa usá ca laráuan con reliquia, ug sa mg̃a táuo opód, ng̃a -mg̃a ponóan, ng̃a nanagatúbang sa Singbahán. - -Pazguato. = Táuo ng̃a mating̃ála dayon caáyo sa bisan onsa ng̃a guidóng̃og -ug guinatán-ao nia. - -Pazote. = Tanóm ng̃a mahomót. - - - -PE - -Pe á Pa (de). = Cutub sa sinógdan hasta sa catapósan. - -Peaje. = Ang salapí ng̃a guibáyad tong̃ód sa pagágui sa mg̃a manggad ug sa -mg̃a mananáp sa bisan diin, con sa bisan onsang yotáa. - -Peajero. = Ang mudáoat sa salapí ng̃a peaje. - -Peal. = Ang bahin sa medias con sa lain ng̃a panápton ng̃a icapótus ug -igatábon sa mg̃a tiil. * Medias sa oaláy sorlánan sa tiil. * Táuo ng̃a -holohúng̃og, ng̃a oaláy polós. - -Peana. = Bolotáng̃an, tilindúgan sa bisan onsa, sa laráuan, sa táuo -táuo. * Ang papán ng̃a tonbánan ng̃a guidóol ug guipadápat sa tiílan sa -mg̃a altal. - -Peaña. = Idem. - -Pebete. = Dagoay sa cahoy ng̃a hamóbo, ng̃a nagacaláin lain ug color, ng̃a -binóhat sa mg̃a binócboc ng̃a dinócdoc ug minása, ug ng̃a pagadagcótan sa -pagpalína sa bisan diin sa iang asó. * Hopot hopot ng̃a diótay ng̃a -sinórlan sa pólvora sa pagsílsil sa bisan onsang buhat sa maong -pólvora. - -Pebetero. = Bolotáng̃an sa mg̃a pebete. * Magbobóhat sa mg̃a pebete. - -Pebrada. = Como el siguiente. - -Pebre. = Sabáo, salsa ng̃a magáma sa asafran, pimienta, cabos ug sa obán -ng̃a mg̃a panácot. - -Peca. = Talómtom. - -Pecable. = Ang arang macasalá ug ang maong salá. * Ang buhat ng̃a daótan -ng̃a arang buháton. - -Pecado. = Salá. * Polong, buhat ug húna húna ng̃a díli ang̃ay sa batásan -sa Dios y sa mg̃a sugo nia. * Ang díli motaláy sa cataróng̃an. * Ang -yaoa. * Pagsogál sa baraja. - -Pecador. = Macasasála. - -Pecaminoso. = Ang nahatong̃ód sa salá. - -Pecante. = Ang nacasalá. - -Pecar. = Pagpacasalá, pagbóhat sa salá. * Pagándac. * Pagíbog con -pagbóhat sa masóbsob sa bisan onsa. * Pagcápin con pagcólang sa bisan -onsa. - -Pece. = Ang yota ng̃a mabasá ug ng̃a napísac. * Ang ogdo sa talioála sa -mg̃a turling. - -Peceño. = Ang may color sa salong, sa pez. * Ang may lalím sa salong. - -Pecera. = Sorlánan ng̃a ponó sa tubig, ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a isda ng̃a -nagacaláin lain ug dagoay ug color, ug mahímo ng̃a caling̃áoan sa mg̃a -táuo. - -Pecezuela. = Bahin ng̃a diótay. - -Pecezuelo. = Tiil ng̃a diótay. * Isdang magamáy, diótay. - -Peciento. = Ang may color ug ang maíng̃on sa salong, sa pez. - -Peciluengo. = Bong̃a ng̃a may hatáas ng̃a pong̃á. - -Pecina. = Danao ng̃a diótay ng̃a guitobóan ug guibatónan sa mg̃a isda. - -Pecinal. = Tubígan, danao ng̃a may daghan ng̃a yánang ng̃a guidaghánan sa -lapoc, sa pisac. - -Pécora. = Hayúpan ng̃a may balahíbo ng̃a guing̃álan ug lana. * Táuo ng̃a -batir, malaláng̃on, malipáyon, matístis, cundátan. - -Pecorea. = Pagpang̃áoat sa mg̃a soldados ng̃a nanagsigcolocalágueu sa -ilang ubán. - -Pecoso. = Talomtómon. - -Pectoral. = Ang nahatong̃ód sa doghan. * Ang cruz ng̃a guinacuentas, ng̃a -guisáb-ong sa abága ug nabítay dapit sa dughan, ng̃a timáan sa -pagcaobispo, ug ng̃a guidála opód sa ubán ng̃a mg̃a ponóan sa Singbahán. - -Pecuario. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a hayúpan. - -Peculado. = Pagpang̃áoat sa caban ng̃a guisórlan sa salapí sa hari con sa -Guinharían. - -Peculiar. = Ang onay ug caugalíng̃on sa bisan onsa. - -Peculiarmente. = Sa labí pa. - -Peculio. = Ang puhónan ng̃a guipanógot sa mg̃a amahán ug sa mg̃a agálon sa -ilang mg̃a anac ug mg̃a olípon. * Ang salapí ng̃a caogalíng̃on sa tagsa -tagsa. - -Pecunia. = Salapí sa salapíng tuod, sa buláoan con sa tumbága. - -Pecuniariamente. = Sa salapíng tuod. - -Pecuniario. = Ang nahatong̃ód sa salapí ng̃a tuod. - -Pecha. = Buhis, amot, tampa, tampo. - -Pechar. = Pagbúhis. * Pagbáyad sa mg̃a amot, sa mg̃a tampo ug mg̃a tampa. - -Pechardigno de manga. = Ang limbong ng̃a guibúhat sa usá ca táuo sa lain -ng̃a táuo, sa paglúgos canía arón magbáyad sa otang sa durúha. - -Pechazo. = Dughan ng̃a dagcó. * Táuo sa dagcóng cásing cásing, sa -calig-ónan, sa maháoan ng̃a boot. - -Pechera. = Panápton ng̃a itábon sa doghan. * Dayan dayan sa -pagcaquinonót conót ng̃a itápot sa mg̃a sinína, sa dapit sa dughan. * Ang -bahin sa sinína ng̃a dapit sa goa sa dughan sa mg̃a babáye. * Ang panit -ng̃a ibútang sa mg̃a dughan sa mg̃a mananáp, ng̃a pagahíctan sa mg̃a pisi -con mg̃a corea ng̃a icagóyod nila sa bisan onsa. - -Pechería. = Cadaghánan sa mg̃a pagbóhis, sa mg̃a amot, mg̃a tampa ug mg̃a -tampo. * Padron, listáhan, casayóran sa mg̃a baláiron sa mg̃a táuo ng̃a -bomulúhis. - -Pechero. = Táuo ng̃a magabúhis. * Bomolóhis. * Táuo ng̃a díli dato. - -Pechiblanco. = Mananáp ng̃a guitórcan sa dughan sa balahíbo ng̃a maputí. - -Pechicolorada. = Langgam. - -Pechicolorado. = Idem. - -Pechigonga. = Sogál sa baraja. - -Pechina. = Calaínan sa quinháson, tooay. - -Pechirojo. = Langgam. - -Pecho. = Dughan. * Húna húna ng̃a caugalíng̃on sa mg̃a táuo. * Paghigógma, -pagpalángga. * Paghimóot. * Calig-ónan sa buut, caísog sa cásing -cásing. * Ting̃ug ng̃a caugalíng̃on sa pagcanta ug sa pagoáli. * Bohis, -amot, tampa, tampo. - -Pechuga. = Abá. * Dughan sa laláqui ug sa babáye. - -Pechugon. = Pagpócpoc sa camót ng̃a guicómcom sa dughan sa lain. * -Pagcadámag sa mg̃a táuo sa ilang mg̃a dughan. - -Pechuguera. = Obo ng̃a guican sa doghan, mabáscog ug halálom. - -Pedagogía. = Ang catongdánan sa pagtórlo ug pagtóon sa mg̃a báta, ug ang -maong pagtórlo ug pagtóon caníla. - -Pedagogo. = Ang magaobán guihápon sa lain, ug magatórlo canía sa iang -pagaboháton. - -Pedáneo. = Hocom, capitan, gobernadorcillo sa longsod ng̃a diótay. - -Pedante. = Magtotóon sa gramática ng̃a muádto sa mg̃a baláy sa iang mg̃a -guintón-an sa pagtórlo caníla. * Ang magapacaálam, labon ng̃a díli sia -maálam ng̃a tuod. - -Pedantear. = Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a caoang, pagpacaálam sa oaláy -hingtúngdan. - -Pedantería. = Pagcaoaláy quinaárman, pagcahóng̃og, pagcasámoc, pagcasalí -sa pagcapamólong sa bisan onsang pinamólong sa oaláy quinaárman. - -Pedantesco. = Pagpamólong ng̃a binóang, ng̃a díli macaígo. * Ang -nahatong̃ód sa táuo ng̃a nagapacaálam, labon ng̃a hong̃og sia ug cabos. - -Pedazo. = Bahin, tipic, tipac sa bisan onsa, hioa, golot. * Tinábas, -pinótol. - -Pedernal. = Tiltil, tiltílan, sactícan, batóng magáhi caáyo, lag-it. - -Pedestal. = Bungsálan, lingcorán, tilindúgan sa columna, sa laráoan, sa -táuo táuo, &c. * Bolotáng̃an sa bisan onsa. - -Pedestre. = Ang nagalacát, ang nagalacáo. - -Pedicoj. = Pagcalógso logso sa pagcataquíngquing. - -Pedicolar. = Saquét ng̃a nahamótang sa paghigóa sa daghánan ng̃a mg̃a toma -sa laoas sa masaquét. - -Pedido. = Ang hatag ng̃a guipang̃áyo sa mg̃a hari sa ilang mg̃a sacop. - -Pedidor. = Ang mang̃áyo, tigpang̃áyo, hing̃áyo. - -Pedidura. = Pagcapang̃áyo. - -Pedigon. V. Pedidor. - -Pedigüeño. = Hing̃áyo caáyo, tigpang̃áyo uyámot, ang mang̃áyo sa masóbsob, -sa canúnay, sa díli macaígo. - -Pediluvios. = Pagpahamitíis, pagcahúgas sa mg̃a tiil ug sa mg̃a paa agui -sa pagcatámbal. - -Pedimento (á). = Sa pagcacáyo, sa pagcapang̃áyo, sa pagcaháng̃io. - -Pedir. = Cayo, hang̃io, pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo. * Pagbíng̃at sa -bisan onsa ng̃a ibalígya. * Pagíbog, pagpanghináot. * Pagtalóctoc, -pagpang̃áyo sa mg̃a tigúlang sa bisan cansang babáye ng̃a ipanógot onta -nila ang maong babáye, arón mamána sa bisan cansang laláqui. * Paglógos -sa mg̃a nanagsugál sa baraja arón ibútang onta nila ang dahon sa -magsámang dagoay sa guibútang na. - -Pedo. = Otót. - -Pedorrera. = Cadaghánan, pagcadághan sa mg̃a otót. * Calsones ng̃a hagóot -caáyo. - -Pedorrero. = Tigotót. * Ang muotót sa masóbsob. - -Pedorreta. = Banha, ting̃og ng̃a guibúhat sa báta sa pagpogóng sa -pagguinháoa. - -Pedorro. V. Pedorrero. - -Pedrada. = Pagcabalítoc, pagcabonó sa bató. - -Pedrea. = Idem. * Pagcasángcay. * Pagcaúlan sa mg̃a tolo ng̃a tibúoc -ing̃on sa dagoay sa mg̃a bató, guican sa dagcóng tugnao. - -Pedregal. = Cabatóhan, cabatóan, lugar ng̃a ponó sa mg̃a batóng diótay. - -Pedregoso. = Lugar sa daghánan ng̃a mg̃a bató, cabatóhan, cabatóan. * -Táuo ng̃a mobáti sa saquét ng̃a guing̃álan sa bató, cay may bató sa -alaguían sa ihi. - -Pedrejon. = Batóng dagcó. - -Pedreñal. = Pasil ng̃a diótay, hamóbo. - -Pedrera. = Lugar ng̃a pagacoháan sa mg̃a bató. - -Pedrería. = Cadaghánan, pagcadághan sa mg̃a batóng mahál. - -Pedrero. = Tigsápsap, ang magasápsap sa mg̃a bató. * Luthang ng̃a diótay. - -Pedrisco. = Mg̃a tolo sa ulan ng̃a mang̃ahólog sa dagoay sa pagcabató ng̃a -dolodagcó, guican sa dagcóng tugnao. * Cadaghánan sa mg̃a bató ng̃a -guibalíbag, guisalibáy, guibonó. * Pagcadághan sa mg̃a bató. - -Pedrisquero. V. Pedrisco hasta cadaghánan. - -Pedriza. = Idem desde cadaghánan. - -Peer. = Pagotót. - -Pega. = Pagcapílit, pagcadocót. * Pagcadíhog sa bisan onsa, pagbólit sa -salong, sa pez. - -Pegadizo. = Ang masáyon mapílit, matápot, madocót. * Ang matacód. * Ang -modóol caáyo. - -Pegado. = Hampol, haclop ng̃a guibotáng̃an sa bisan onsa ng̃a mahágcot, -mapílit ug matápot. - -Pegadura. V. Pega hasta Pagcadíhog. - -Pegajoso. = Mahágcot. * V. Pegadizo. * Ang mahómoc, malómo. * Opicio, -cahímtang con catundánan sa paghilábot sa salapí. - -Pegamiento. V. Pega hasta Pagcadíhog. - -Pegante. V. Pegajoso. - -Pegar. = Tapot, pilit, docót. * Pagpahiósa, paglang̃áquit. * Pagdóol, -pagsígpit. * Pagbónal, pagpasáquet, pagcastigo. * Pagtacód. * -Paghigógma, pagpalángga. * Pagíbog, pagpanghináot. * Pagdámag, -pagdósmog. - -Pegaso. = Cabayo ng̃a guihúna húna sa mg̃a dioatáhan sa canhing tiempo -ng̃a pac-an sia. * Tapoc sa mg̃a bitóon. - -Pegata. = Limbong. * Pagcayóbit, pagcatíao ng̃a mabóg-at. - -Pegote. V. Pegado. * Bisan onsang guinisál, calán-on con bisan onsa pa -ng̃a mahágcot caáyo. * Bisan quinsa ng̃a díli mabólag sa lain, ug labí sa -horas sa pagcáon. * Bisan onsa ng̃a guibótang sa salingcápao lamang, ug -ng̃a díli ang̃ay, díli mahiósa sa guibutáng̃an. - -Pegotear. = Pagsolód sa bisan cansa sa mg̃a cabaláyan sa horas ng̃a -igacáon, sa díli sia pagdapíton, sa oalá taogon. - -Peguera. = Tapoc sa mg̃a cahoy ng̃a pagacoháan sa pez, sa sinónog na. - -Peguero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa pez, sa -salong, ug ang magabúhat niána. - -Pegujal. V. Peculio. * Puhónan ng̃a diótay sa salapí, sa mg̃a hayúpan con -sa mg̃a cabalánan. - -Pegujalero. = Táuo ng̃a may diótay ng̃a baol, con diótay ng̃a panón sa mg̃a -hayúpan. - -Pegujon. = Cadaghánan sa mg̃a bohóc con mg̃a balahíbo ng̃a nang̃apílit, -nang̃atápot. - -Pegunta. = Timáan, marca ng̃a guibútang sa mang̃a carnero, sa salong. - -Peguntar. = Pagmarca, pagtimáan sa salong, sa pez, sa mg̃a carnero. - -Peinada. V. Peinadura. - -Peinado. = Laláqui ng̃a nagadáyan dayan sa iang bisti ing̃on sa mg̃a -pagdáyan dayan sa mg̃a babáye, laláquing babayénon sa iang pagbísti. * -Pagcasóhay, pagcadáyan dayan sa bohóc. - -Peinador. = Tigsórlay, ang magasórlay. * Pamahíran, panápton ng̃a -ibótang sa liog sa napaálot ug nagapagónting sa bohóc. - -Peinadura. = Pagcasórlay. * Ang mg̃a bohóc ng̃a guiíbot ug guidála sa -sodlay. - -Peinar. = Sorlay, solod. * Pagsóhay sa bohóc sa surlay. * Pagcóbil, -pagdósdos sa mahínay hinay sa bisan onsa. * Pagcóha, sa obán ng̃a yota -sa bisan diin, con pagtábas sa obán ng̃a mg̃a bató sa mg̃a caboquílan. * -Paglíhoc, pagbálhin sa mahínay hinay sa bisan onsa. - -Peinazo. = Cahoy ng̃a nabalábag sa mg̃a marco ng̃a tindog sa mg̃a tacop ug -sa mg̃a talambóan, ug ng̃a macagáma sa mg̃a hunta hunta nila. - -Peine. = Surlay, sulud. * Bool bool sa mang̃a tiil. - -Peinería. = Baláy ng̃a pagabohátan ug pagbaligyáan sa mg̃a sudlay ug mg̃a -solod. - -Peinero. = Magbobóhat, tigbúhat, ang macagáma ug magabúhat sa mg̃a -surlay ug mg̃a sulud. - -Peineta. = Surlay ng̃a dagcó sa sisic, &c., ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a -señora sa ilang bohóc. - -Peje. = Isda. * Táuo ng̃a batid, malaláng̃on ng̃a maálam mang̃íta ug -magpatigáyon. * Mulier. = Isda, duyon. - -Pejepalo. = Isda, talaóng̃an. - -Pejerey. = Isda ng̃a molomasíhag, ug ng̃a guitolotolpócan sa iang laoas -sa mg̃a mansa ng̃a maítom. - -Pejesapo. = Isda. - -Pejira. = Bisan onsa ng̃a macasámoc ug macaólang sa oaláy polós. - -Pelada. = Panit sa cornero ng̃a guicoháan sa balahíbo. - -Peladero. = Lugar ng̃a pagalapoáhan sa mg̃a langgam ug mg̃a baboy, sa -paghibólbol caníla ug sa pagquías sa balahíbo. - -Peladilla. = Bong̃a ng̃a guing̃álan ug almendra, talísay ng̃a pinótos sa -matám-is. * Batóng diótay, magáhi ug mahínlo. - -Peladura. = Pagcapánit, pagcapácpac sa bisan onsa. - -Pelafustan. = Tapólan, táuo ng̃a pobres, hang̃ol, tong̃ód sa batásan niang -daútan. - -Pelagallos. = Polong ng̃a icahing̃álan sa táuo ng̃a oaláy opicio, sa -mang̃íl-ad ng̃a batásan. - -Pelagatos. = Polong ng̃a icahing̃álan sa táuong pobres, hang̃ol. - -Pelagianismo. = Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagpanonót sa pagtolón-an -ng̃a inherejes ni Pelagio. - -Pelagiano. = Ang nahatong̃ód cang Pelagio ng̃a herejes. - -Pelaire. = Táuo ng̃a mamomóo sa baláy ng̃a pagaháblan sa mg̃a panápton, ug -magahaláyhay caníla. - -Pelairía. = Opicio sa pagcapelaire. - -Pelaje. = Calaínan, quinaía sa bohóc, sa balahíbo. * Pagcabútang sa -bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a bisti. - -Pelambre. = Cadaghánan sa mg̃a panit. * Mang̃a anit ng̃a pagacoháan sa -balahíbo. * Cadaghánan sa bohóc ug sa balahíbo, ug labí pa ang naíbot. -* Ang sacót sa apog ug túbig ng̃a igacurti sa mg̃a anit. * Pagcaoalá sa -bohóc con sa balahíbo sa mg̃a bahin sa laoas ng̃a bohócan ug balahibóon -unta. - -Pelambrera. = Lugar ng̃a pagaquiásan sa balahíbo sa mg̃a panit. * Tapoc, -pagcadághan sa bohóc con balahíbo ng̃a masónson ug hatáas. - -Pelambrero. = Táuo ng̃a magaquías sa balahíbo sa mg̃a anit. - -Pelamen. V. Pelambre. - -Pelamesa. = Pagcaáoay, aoay sa pagsiggúnit sa bohóc ug sa bong̃ot. * -Bohóc con bong̃ot ng̃a arang captan ug guníton. - -Pelandusca. = Babáyeng bigáon. - -Pelantrin. = Magbabáol, palaóma sa diótay ng̃a puhónan. - -Pelar. = Pagálot, pagónting, pagquías, pagcóha, pagíbot sa bohóc, sa -balahíbo ug sa bong̃ot. * Pagbólbol sa mg̃a langgam, pagpánit, pagpácpac -sa mang̃a bong̃a ng̃a may panit, pacpac. * Pagdáog sa mang̃a pagsugál. * -Pagcóha, pagcáoat, pagticás, pagcáhas, sa pagcalaláng, sa bisan onsa sa -isigcatáuo. * Pagúpao, pagnónho, paglórot, paglógdot, paghólog sa bohóc -ug sa balahíbo. * Pagpang̃aról sa mang̃a langgam. - -Pelaruecas. = Babáyeng pobres, ng̃a mang̃íta sa pagcabúhi sa paggáling. - -Peleza. = Dagámi sa humáy, &c. * Pagcaáoay, pagcalális. - -Peldaño. = Ang ang sa hagdanán. - -Peldefebre. = Calaínan sa panápton ng̃a caráan. - -Pelea. = Pagpang̃óbat, pagcadámag, pagcadósmog, pagcaáoay. * Pagcógui sa -pagdáog ug pagpogóng sa mg̃a cailíbgon ng̃a daótan. * Cabórlay, cahágo, -calisód sa pagbóhat sa bisan onsa. - -Peleador. = Ang nagaáoay, ang nang̃óbot. - -Peleante. = Idem. - -Pelear. = Gobat, aoay, damag, dosmog. * Pagbátoc. * Paglális, pagsócol -sa mg̃a cailíbgon ng̃a daótan. * Pagcógui, pagpatigáyon sa masingcámot, -sa minatúod, sa pagdáng̃at sa bisan onsa. - -Pelechar. = Pagtoróc sa bohóc, sa balahíbo, cay nalógdot ang nahaóna. * -Pagsógod sa maáyong dong̃og. - -Pelele. = Táuo táuo ng̃a magáma sa doláan sa mg̃a táuo. * Táuo ng̃a -holohóng̃og, ng̃a oaláy polós. - -Peleona. = Aoay, pagáoay, pagcalális lalis, pagcadámag. - -Pelete. = Pobres, hang̃ol. - -Peletería. = Opicio sa pagcúrti sa mang̃a anit ng̃a manípis ug maníndot. -* Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a panit. - -Peletero. = Ang nagacúrti sa mg̃a panit ng̃a pino ug magabalígya niána. - -Pelgar. V. Pelagallos. - -Peliagudo. = Mananáp ng̃a may balahíbo ng̃a hatáas ug manípis. * Bisan -onsa ng̃a may dagcóng cacolían, cabilínggan. * Táuo ng̃a batid. - -Peliblanco. = Ang bohóc con balahíbo ng̃a maputí. - -Peliblando. = Ang may balahíbo con bohóc ng̃a mahómoc. - -Pelicano. = Táuo ng̃a ubánon. - -Pelícano. = Langgam. - -Pelico. = Hingtúngdan sa pagáoay, ng̃a diótay ug tacós ng̃a pasipád-an ug -díli unta tagdan. - -Pelicorto. = Ang may bohóc con balahíbo ng̃a hamóbo. - -Película. = Panit ng̃a diótay ug pino. - -Peliforra. = Babáyeng maláo-ay, bigáon. - -Peligrar. = Tahap, pagpoyó sa may catáhap sa pagcadaótan, sa icadáot. - -Peligro. = Cadáot, icadáot, catáhap sa icadáot. - -Peligrosamente. = Sa pagcatáhap, sa may catáhap. - -Peligroso. = Ang guicatahápan, ang may catáhap ng̃a macadáot. * Táuo sa -maísog ug madalíon ng̃a gaoi. - -Pelilargo. = Ang may balahíbo con bohóc ng̃a hatáas. - -Pelilloso. = Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a madalí sasaquétan. - -Pelinegro. = Ang may balahíbo con bohóc ng̃a maítom. - -Pelirojo. = Ang may bohóc con balahíbo ng̃a bulágao. - -Pelirubio. = Idem. * Ang may balahíbo con bohóc ng̃a molomapolá. - -Pelitieso. = Ang may bohóc con balahíbo ng̃a magáhi, colóng̃on. - -Pelitre. = Tanóm. - -Pelitrique. = Bisan onsa ng̃a oaláy polós, dayan dayan ng̃a caoang, sa -bisti ug sa bohóc. - -Pelma. V. Pelmazo. - -Pelmacería. = Pagcadúgay, pagcaláng̃an lang̃an, pagcahínay, pagcabóg-at -sa mg̃a paglíhoc. - -Pelmazo. = Bisan onsa ng̃a nadásoc caáyo. * Calán-on ng̃a díli mahílis sa -cotó cotó. * Mahináyon, maláng̃an lang̃ánon, madugáyon. - -Pelo. = Bohóc, balahíbo. * Lugás ng̃a manípis caáyo sa bisan onsa. * Ang -color sa panit sa mg̃a mananáp. * Barlis sa bisan onsang color, ng̃a díli -ang̃ay, sa mg̃a batóng mahál. * Lotac, balána, sa boláoan, sa tombága, -&c. * Saquét ng̃a guinabáti sa mg̃a babáye sa ilang mg̃a soso, ug guican -sa pagcahágcot ug pagcatibúoc sa gatas. * Bisan onsa sa diótay ng̃a -bale. - -Pelon. = Ang oaláy bohóc, ang guigontíng̃an sa bohóc. * Ang pobres, ang -coláng̃an sa catigayónan. - -Pelonería. = Pagcapobres, Pagcacólang sa mg̃a quinahánglan, pagcaháng̃ol. - -Pelosilla. = Tanóm. - -Peloso. = Bohócan, balahíboan, bochan. - -Pelota. = Malíng̃in ng̃a diótay sa balahíbo sa mg̃a carnero con sa mg̃a -canding, ng̃a bináat sa pagcahógot sa mg̃a quilís con sa hilo, ug sinápao -sa panit con sa panápton. * Bisan onsang malíng̃in sa bisan onsang -hilimóon ng̃a mahómoc, ug masáyon pagamasáhon ug pagacómos comóson. * -Ang bala ng̃a igacarga ug isolód sa mg̃a lothang ug sa mg̃a pusil. - -Pelotazo. = Pocpoc, pagcabonó sa pelota. - -Pelote. = Balahíbo sa mg̃a canding. - -Pelotear. = Pagágui, pagsúmay sa mg̃a cuenta ug pagtándig sa mg̃a isip sa -ilang caugalíng̃on ug hingtúngdan ng̃a camatuódan. * Pagdúla sa pelota. * -Pagtúbag tubag, paglális lalis, pagíndig indig. * Pagbalíbag sa bisan -onsa, sa pagcabálic balic, sa pagcaósob osob. * Pagcaáoay. - -Pelotera. = Pagcaáoay, pagcalális lalis, ug labí pa sa mg̃a babáye. - -Pelotería. = Pagcadághan sa mg̃a pelota, cadaghánan sa balahíbo sa mg̃a -canding. - -Pelotero. = Tigbúhat, magbubúhat, ang magabóhat sa mg̃a pelota. - -Pelotica. = Malíng̃in sa talo ng̃a tinolpócan ug linansáng̃an sa mg̃a tipic -sa lamín, ng̃a guicahámpac ug guicasáquet, niádtong tiempo, sa laoas, -ng̃a guibútang sa tomóy sa mg̃a saplina, sa mg̃a ihalámpac. - -Peloton. = Cadaghánan sa bohóc con sa balahíbo ng̃a nangdocót, -nanagpílit, nanagtápot, nanápot. * Tapoc sa mg̃a táuo ng̃a nanagbóloc ug -nang̃óbot. - -Peltre. = Tombága ng̃a magáma sa tingga ug sa estaño. - -Peltrero. = Ang magabúhat sa bisan onsa, sa peltre. - -Peluca. = Bohócan, tagbong, tagalábong. * Táuo ng̃a may bohócan, -tagbong. * Casabá, pagcabárlong, pagcasáoay sa ponóan sa mg̃a sacop. - -Peludo. = Ang guidaghánan sa bohóc con sa balahíbo. - -Peluquera. = Asáoa sa peluquero. - -Peluquería. = Baláy ng̃a pagabuhátan ug pagabaligyáan sa mg̃a bohócan, sa -mang̃a tagbong. - -Peluquero. = Ang may opicio sa pagsórlay sa mg̃a táuo, ug sa pagbúhat ug -pagbalígya sa mg̃a bohócan, sa mg̃a tagbong, sa mg̃a tagalábong. - -Peluquin. = Bohócan, tagbong ng̃a diótay. - -Pelusa. = Bolobalahíbo ng̃a mahómoc ug magamáy sa ubán ng̃a mg̃a tanóm ug -mg̃a bong̃a. * Ang balahíbo ng̃a natáctac sa mg̃a hablon ug sa mg̃a bisti -ng̃a nadúgay dugay na. - -Pelusila. = Idem. - -Pella. = Minása ng̃a magáma sa pagcalíng̃in. * Langgam. * Mg̃a tombága ng̃a -baol pa, boláoan, salapí, &c. * Cadaghánan sa salapíng tuod. - -Pellada. = Ang apog con yeso ng̃a guicóha sa panday sa cota, sa tagsa ca -pagcábo, sa pagbúlit sa bongbong, sa pared, &c. - -Pellejas. = Ang panit, ang anit ng̃a inócal na sa laoas sa mananáp. - -Pellejería. = Baláy ng̃a pagacurtíhan ug ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a panit, -ang opicio sa pagcúrti sa mg̃a anit. * Cadaghánan sa mg̃a panit. - -Pellejero. = Ang magacúrti ug magabalígya sa mg̃a panit. - -Pellejina. = Panit ng̃a diótay. - -Pellejo. = Panit, anit. * Hobgánon, hobóg, palailínom. - -Pellejudo. = Ang may dagcóng panit. - -Pelleta. V. Pelleja. - -Pelletería. V. Pellejeria. - -Pellica. = Haboc, tabon sa higdáan sa mg̃a panit ng̃a pino, magamáy. * V. -Pellico. * Panit, anit ng̃a diótay. - -Pellico. = Solosupa ng̃a dagcó sa panit, ng̃a guibísti sa mg̃a baquero sa -mg̃a canding ug sa mg̃a carnero. - -Pelliquero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a pellica. - -Pelliza. = Bisti ng̃a guisápao sa mg̃a panit. - -Pellizcador. = Ang magacotól, hing̃otól, tigcotól. - -Pellizcar. = Cotól, pagquiliquíti, paglósi, pagquímpit, pagcómpit. * -Pagcúha sa tolotagídyot sa bisan diin. * Pagpanghináot sa bisan onsa, -sa dagcóng caíbog. - -Pellizco. = Cotól, quiliquíti, losi. * Ang tolotagídyot ng̃a macúha sa -bisan diin. - -Pellon. = Bisti ng̃a caráan, ng̃a guigáma sa mg̃a panit. - -Pellote. = Idem. - -Pelluzgon. V. Mechon. - -Pena. = Castigo, pagpasáquet tung̃ód sa salá. * Casáquet, cayógot, -calisód, cagóol. * Caculían, cabilínggan. * Ang bahin ng̃a dapit sa -itáas sa mg̃a berga sa mesana sa mg̃a sacayán. - -Penacho. V. Copete. * Dayan dayan sa mg̃a balahíbo sa mg̃a langgam, ng̃a -ibútang sa bisan diin, sa mg̃a calo, &c. * Ang may dagoay sa lambóng̃ay. - -Penado. = Ang ponó sa mg̃a casáquet sa mg̃a cagóol, sa mg̃a calisód. * -Sorlánan ng̃a cadáan, sa España, sa diótay caáyo ng̃a bába. * Bisan onsa -ng̃a malisód, macúli. - -Penal. = Ang nagatong̃ód sa castigo, sa pagpasáquet. - -Penalidad. = Calisód, cagóol. * Casaquét. - -Penante. = Ang mobáti sa saquét, ang guicasaquétan, guicalísdan, -guicayógtan. - -Penar. = Pagcastigo, pagpasáquet. * Pagsaquét, pagántos, pagílob. * -Paglisód, pagyógot, paggóol. * Pagting̃á, paghing̃ótas sa pagcadúgay. - -Penates. = Mg̃a dios dios ng̃a guisíngba sa mang̃a dioatáhan: guipacaíng̃on -nila ng̃a nanagbántay sa mg̃a cabaláyan. - -Penca. = Dahon sa obán ng̃a mg̃a tanóm. * Ang tinábas ng̃a panit ng̃a -icahámpac sa mg̃a saláan. - -Pencar. = Paghámpac sa berdugo sa mg̃a saláan. - -Pencazo. = Hampac ng̃a guihámpac sa penca. - -Pencudo. = Ang may dahon ng̃a guing̃álan ug penca. - -Pencuria. = Babáyeng bigáon. - -Penchicarda. = Pagcalaláng sa ubán ng̃a mg̃a táuo, arón mahamísic sila sa -oaláy bayad sa mg̃a calán-on ng̃a guipang̃áon nila sa mg̃a halapítan, sa -paggáma nila pagtúyo sa mg̃a paglális lalis, arón pagaíngnon ng̃a -nagaáoay sila ng̃a tuod. - -Pendanga. = Babáyeng bigáon. - -Pendejo. = Balahíbo ng̃a mutoróc sa poson ug sa bolog. * Táuo ng̃a -taláuan, maharlócon. - -Pendencia. = Pagcaáoay, aoay, pagcalális lalis. - -Pendenciar. = Pagáoay, paglális lalis. - -Pendenciero. = Ang magatúyo ug mahagúgma sa mg̃a pagáoay ug mg̃a -paglális. - -Pender. = Pagbítay sa bisan onsa. * V. Depender. * Paghúsay pa sa -capolong̃ánan. - -Pendiente. = Pagcahándig, pagcahanáyhay. * Bitay bitay sa mg̃a -dolónggan, ariyos, aretes. * Ang nabítay sa bisan diin. * Ang bahin ng̃a -dapit sa obus sa mg̃a bandela ug sa mg̃a estandarte. - -Pendil. = Pandong sa mg̃a babáye. - -Pendingue (tomar el). = Pagoalá, pagpaháoa, paglacát. - -Péndol. = Buhat ng̃a guibúhat sa mg̃a grumete, sa pagnósnos sa mg̃a bahin -sa mg̃a sacayán ng̃a anáa sa ilálom sa tubig, sa pagbótang sa mg̃a -mabóg-at sa luyo arón mataquílid. - -Péndola. = Capandáyan ng̃a magáma sa usá ca puthao, caoat, &c., ng̃a -guitaólan sa tomóy ng̃a dapit sa obus sa bisan onsang mabóg-at, arón -magapalacát sa horasan sa iang mg̃a pagtábiog tabiog. - -Pendolaje. = Gahóm sa pagángcon sa nagadácop sa bisan onsang sacayána -ng̃a caáoay, sa ng̃atanán ng̃a mg̃a manggad ng̃a hiquít-an sa ibábao sa -cubierta. - -Pendolario. = Como el siguiente. - -Pendolista. = Ang maálam magsúlat sa pagcaáyo ug sa pagcatúlin. - -Pendon. = Timáan sa mg̃a soldados: mao ang usá ca bandela ng̃a diótay ng̃a -magapaláin lain sa mg̃a tapoc sa maong mg̃a soldados. * Timáan sa mg̃a -cofradía ug mg̃a Singbahán, ng̃a magáma sa usá ca tinábas ng̃a panápton -ng̃a guitáod sa usá ca cahoy ng̃a hatáas, ug may silvi sa pagóna sa mg̃a -procesion. * Ang sang̃á ng̃a guican sa maong ponóan sa mg̃a cahoy. * Táuo -ng̃a hatáas uyámot, ng̃a oaláy caang̃áyan sa iang laoas. - -Péndulo. V. Pendiente y Péndula. - -Peneque. = Ang nahobóg. - -Penetrabilidad. = Pagcasáyon arón tahóson, lahóson, ang usá sa butang -sa lain ng̃a butang. - -Penetrable. = Ang arang lahóson, tahóson. - -Penetracion. = Pagcalápos, pagcalahós, pagcatahós. * Pagcasábot, -pagcatóquib sa bisan onsa ng̃a halálom ug macúli. * Pagcasóyop, -pagcayópyop. * Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna. - -Penetrador. = Batid, táuo sa matalínis ng̃a húna húna. * Táuo sa gaoi, -cagaoían ng̃a madalíon. - -Penetrante. = Ang magalahós, magatahós, magalápos, ang magalágbas. * -Ting̃og ng̃a hatáas ug matágning. - -Penetrar. = Lahós, tahós, lapos, solód, lagbas. * Pagól-ol sa pagcaháit -sa mg̃a samad, mg̃a hobág, &c. * Pagbáti sa bisan onsa, sa tugnao, sa mg̃a -pagsínggit, &c., sa pagcabáscog. * Pagsábot, pagtúquib sa mg̃a macóli. - -Penetrativo. V. Penetrante. - -Penígero. = Ang may mg̃a pacó, ang pac-an. - -Península. = Yota ng̃a guilibótan sa dagat gaoas sa usá ca luyo con -bahín lamang ng̃a nanáyon sa lain ng̃a yota. - -Peninsular. = Ang nanong̃ód sa península. - -Penisla. V. Península. - -Penitencia. = Sacramento ng̃a, tong̃ód sa pagdaláng̃in sa Padre ng̃a may -gahóm, sa mg̃a táuo ng̃a managcompisal, ing̃on sa ang̃ay, macaoalá sa mg̃a -saláng tanán. * Casáquet paghinólsol, pagbásol, ng̃a guican sa grasia ug -santos ng̃a pagtábang sa Dios, sa mg̃a salá ng̃a guibúhat sa tagsa ca -táuo, ug ng̃a quinahánglan ng̃a pagaobánan sa matúod ng̃a pagsáad ng̃a díli -na maósob sa pagpacasalá. * Pagcasáquet sa laoas, sa pagbáyad sa -atobáng̃an sa Dios sa mg̃a otang sa mg̃a salá. * Bisan onsang casáquet sa -laoas. * Ang penitensia ng̃a guibótang, guihátag sa Padre ng̃a -guicompisálan sa táuo ng̃a nagatóg-an sa iang mg̃a salá. * Casáquet, -paghinólsol tong̃ód sa bisan onsang cadaótan ng̃a guibúhat. * Ang castigo -ng̃a guibótang sa cadaigánan, sa hocmánan sa Inquisision, sa mg̃a saláan -contra sa Pagtúo sa mang̃a cristianos. - -Penitenciado. = Ang guicastigo. - -Penitencial. = Ang nahatong̃ód sa penitensia ug ang ang̃ay canía. - -Penitenciar. = Pagbótang, paghátag sa castigo, pagpasáquet sa laoas sa -mg̃a saláan, ing̃on sa ilang mg̃a pahanóngdan. - -Penitenciaría. = Hocmánan sa Singbahán sa Roma, ng̃a mao ang alaguían sa -mg̃a pagtógot sa Santos ng̃a Papa, somála sa guipang̃áyo canía sa mg̃a -binuñágan, sa paghúsay sa ilang calág ug consiensia. * Cahímtang sa -pagcapenitenciario. - -Penitenciario. = Padre ng̃a may catongdánan sa pagpacompisál sa mg̃a -táuo, sa bisan onsang Singbahán ng̃a tinórlo sa Sr. Obispo. * Ang -Padreng cardenal ng̃a ponóan sa hocmánan sa penitenciaría sa Roma. - -Penitenta. = Ang babáye ng̃a mocompisál ug magatúg-an sa iang mg̃a salá. - -Penitente. = Ang mahatong̃ód sa penitensia. * Táuo ng̃a magabúhat sa -penitensia. * Ang magacompisál ug magatúg-an sa iang mg̃a salá. * Ang -caobán sa pagbóhat sa bisan onsang buhat ng̃a díli maáyo. * Ang maobán -sa mg̃a procesion sa pagbóhat sa bisan onsang penitensia. - -Penol. = Ang mg̃a tomóy sa mg̃a berga sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán. - -Penosamente. = Sa pagcalisód, sa pagcagóol, sa pagcayógot. - -Penoso. = Malisód, ang may caculían ug cabilínggan. * Ang guicayógtan, -ang guicasaquétan, ang guicalísdan. - -Pensado (de). = Sa tinúyo gayúd, guican sa pagbáot ng̃a caugalíng̃on. - -Pensamiento. = Húna húna. * Pagcadalí, pagcalágmit, pagcalágsic. * -Catáhap, catághap. - -Pensar. = Paghúna húna, pagpalándong, pagpamátng̃on. * Pagtúyo sa -pagbóhat sa bisan onsa. * Pagpacáon sa mg̃a mananáp. - -Pensativo. = Ang magahúna húna, ang magapalándong, ang magapamátng̃on. * -Ang guicabórcan sa boot tong̃ód sa bisan onsa ng̃a guidóng̃og, guitán-ao -con miábot canía. - -Penseque. = Abi co, naco. - -Pensier. = Tanóm. - -Pensil. = Ang nabítay. * Tanáman sa mg̃a bulac ng̃a maníndot. - -Pension. = Sohol ng̃a guibáyad sa hari sa mg̃a táuo ng̃a nanagsílbi canía. -* Gahóm sa pagdáoat sa bisan onsang sohol, con sa mg̃a bong̃a sa mg̃a -baol, tong̃ód sa bisan onsang opicio. * Calisód, cabórlay. * Cacógui sa -bisan onsa. - -Pensionado. = Ang guitogótan sa bisan onsang sohol. - -Pensionar. = Pagbótang sa bisan onsang catungdánan. - -Pensionario. = Ang magabáyad sa bisan onsa, tong̃ód sa catongdánan. * -Ang somolosámbag, ang mang̃ialáman sa mg̃a leyes, ang abogado. - -Pensionista. V. Pensionado. * Ang magapuyó sa bisan onsang colegio con -baláy, ug may catungdánan sa pagbáyad sa bisan onsa. - -Pentatéuco. = Ang nahaónang lilíma ca libro sa santos ng̃a Sulat ng̃a -guisúlat ni Moysés. - -Pentecostes. = Pasco sa Pentecostes. * Pagánhi sa Espíritu Santo sa -ibábao sa mg̃a tinón-an ni Jesucristo sa pagcadágoay sa mg̃a dilang -caláyo. * Piesta sa mg̃a Judíos, sa canhing tiempo, sa pagdómdom nila sa -batásan ng̃a guihátag caníla sa Dios, sa buquid ng̃a guing̃álan ug Sinaí. - -Penúltimo. = Ang guisóndan sa catapúsan. - -Penumbra. = Ang landong ng̃a nahatalioála sa pagcang̃ít ng̃it ug sa -pagcalámdag, sa mg̃a pagbaconáoa. - -Peña. = Batóng dagcó ng̃a baol. - -Peñarse. = Paglágueu. - -Peñascal. = Lugar ng̃a cabatóhan, ng̃a ponó sa mg̃a batóng dagcó, sa mg̃a -pangpang. - -Peñasco. = Pangpang, batóng dagcóan caáyo ug hatáas. * Panápton ng̃a -mudúgay caáyo. - -Peñascoso. = Capangpáng̃an. - -Peñol. V. El siguiente. - -Peñon. = Pangpang ng̃a dagcó ug hatáas uyámot, buquid sa lonlon ng̃a mg̃a -bató. - -Peon. = Ang nagalacát. * Magbobóhat tong̃ód sa sohol, mamomóo. - -Peonada. = Ang buhat ng̃a guibúhat sa tagsa ca adlao sa tagsa ca -mamomóo. - -Peonaje. = Cadaghánan sa mg̃a soldados ng̃a oaláy cabayo. * Cadaghánan sa -mg̃a mamomóo. - -Peonería. = Yota ng̃a pagabohátan sa tagsa ca táuo, sa tagsa ca adlao. - -Peonía. = Tanóm. * V. el anterior. - -Peonza. = Cásing. * Táuo ng̃a diótay ug condátan, ng̃a malíhoc caáyo. - -Peor. = Ang butang ng̃a labíng daútan sa lain ng̃a butang. - -Peoría. = Pagcadúgang sa cadáot, pagcalabíng daútan. - -Pepino. = Tanóm ng̃a mobóng̃a sa mg̃a pepino usáb. - -Pepion. = Salapí ng̃a caráan, sa España. - -Pepita. = Liso. * Ang binhi sa obán ng̃a mg̃a tanóm ug mg̃a bong̃a. * -Saquét ng̃a guibáti sa mg̃a manóc, sa dila. * Ang bató ng̃a lonlon ng̃a -buláoan. - -Pepíta de S. Ignacio. = Igásod. - -Pepitoria. = Guinisál ng̃a magáma sa mang̃a pacó sa mg̃a tiil, sa atáy, sa -casing casing, &c., sa mg̃a langgam. * Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a -nahasácot, ng̃a oalá mahúsay ug maáyo. - -Pepitoso. = Ang guidaghánan sa mg̃a liso. * Ang manóc ng̃a nasaquét sa -saquét sa pepita. - -Pepon. V. Sandía. - -Pequeñamente. = Sa pagcadiótay, sa pagcadíot. - -Pequeñez. = Pagcadíot, sa pagcadiótay. * Pangcabáta, diótay ng̃a edad. - -Pequeñito. = Diótay uyámot. - -Pequeño. = Diótay. * Hamóbo. * Ang báta pa, ang may diótay ng̃a edad. * -Táuo ng̃a pobres. * Mapaobsánon. - -Pequin. = Panápton sa igagáma sa Guinharían sa mg̃a insic. - -Pera. = Bong̃a sa España, ng̃a malalím caáyo. * Ang bong̃ot ng̃a guipatóbo -sa tomóy sa sulang con sa maong sulang. * Opicio ng̃a macapolós caáyo ug -díli macacabórlay, díli macasámoc. - -Perada. = Matám-is sa pera ng̃a quinílquig, quinódcor. - -Peral. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a peras. - -Peralejo. = Calaínan sa cahoy sa España, ng̃a guing̃álan ug álamo blanco. - -Peranton. = Paypay ng̃a dagcóan caáyo, ng̃a guican sa Indias. * Táuo ng̃a -hatáas uyámot. - -Perca. = Isda sa sobá. - -Percance. = Polós ng̃a macóha sa mg̃a sologóon, labot pa sa ilang sohol. -* Casáquet, calisód, cabórlay, cahágo ng̃a guican sa opicio, sa -pagcahímtang ng̃a caugalíng̃on. - -Percatar. = Paghúna húna, pagpalándong. - -Percepcion. = Pagcabáti sa mg̃a balatían. * Laráoan ng̃a mahabílin sa mg̃a -húna húna sa mg̃a táuo, sa ilang calág, tong̃ód sa guinatán-ao nila, -guinadóng̃og, guihícap, &c. * Pagcadáoat. - -Perceptible. = Ang arang batíon sa mg̃a balatían. * Ang arang daoáton. - -Perceptiblemente. = Sa pagcadayág gayód. - -Perceptivo. = Ang may gahóm sa pagbáti. - -Percibir. = Pagdáoat. * Pagbáti sa mg̃a balatían. * Pagíla, pagsábot, -pagtúquib sa bisan onsa. - -Percibo. V. Percepcion. - -Percocería. = Mg̃a buhat ng̃a diótay sa salapí, mg̃a singsing, mg̃a -cuentas, &c. - -Percuciente. = Ang macabónal, ang macagsámar. - -Percudir. = Pagcóha sa casínao sa bisan onsa, paglóm-it. - -Percusion. = Pagcapácog, pagcadámag sa duhá ca lauas. - -Percusor. = Ang magabúnal, ang magasámar. - -Percha. = Cahoy ng̃a hatáas ug manípis ng̃a guibalábag sa lain ng̃a cahoy, -ng̃a pagabotáng̃an sa bisan onsa. * Taólan ng̃a cahoy ng̃a pagabitáyan ug -pagasabláyan sa mg̃a panápton, sa mg̃a bisti. * Isda. - -Perchado. = Langgam ng̃a nabátog sa mg̃a sang̃á. - -Perchar. = Pagsáblay sa mg̃a panápton. - -Perchon. = Ang balágon ng̃a hatáas ng̃a guibílin pagtúyo sa nagacapón sa -mg̃a paras. - -Perchonar. = Pagbílin pagtúyo sa balágon sa mg̃a paras, sa pagcapón -caníla. - -Perdedero. = Hingtúngdan sa pagcaoalá sa bisan onsa, sa pagpíldi. - -Perdedor. = Ang nagapíldi, ang guidáog. - -Perder. = Pagcaoalá sa bisan onsa. * Pagósic. * Pagdáot sa bisan onsa. -* Ang guidáog, pagpíldi sa sugál. - -Perdicion. = Pagcaoalá. * Pagcapíldi, pagcadáot. * Paghigúgma ng̃a -guilabíhan. * Hingtúngdan sa bisan onsang cadáot. - -Pérdida. = Idem. * Ang naoalá. * Ang napíldi. - -Perdidamente. = Sa guilabíhan, sa labi sa casaráng̃an, sa pagcaoaláy -húna húna ug pagcatimáan. * Sa pagcaoaláy polós. - -Perdidizo. = Ang guipacaoalá bisan ng̃a oalá maoalá. - -Perdido. = Ang nagapíldi. * Ang oaláy tuyo ng̃a tuod. * Ang guicaoád-an -sa bisan onsa. - -Perdidoso. = Ang guicaoád-an sa bisan onsa, ang nagapíldi, ang guidáog -sa sugál. - -Perdigar. = Pagtápa, pagoloíhao, pagbótang sa ibábao sa mg̃a baga sa -caláyo sa macaríot lamang, sa carne, sa isda, &c., arón díli onta -madáot hasta sa dugay. * Pagándam sa bisan onsa, sa bisan onsang tuyo. -* Paghólom sa carne, &c., ng̃a pagaguisálon, sa manteca, arón malalím. - -Perdigon. = Ang pisó sa langgam ng̃a guing̃álan ug perdiz. * Ang perdiz -ng̃a laqui. * Olitáo ng̃a maosícon. * Ang magapíldi sa sugál. * Ang liso -ng̃a diótay sa tingga, ng̃a ibótang sa mg̃a pusil sa pagpusíl ug pagpatáy -sa mg̃a langgam. - -Perdigonera. = Sudlánan sa mg̃a perdigon. - -Perdiguero. = Iró con lain ng̃a mananáp ng̃a magadácop sa mg̃a perdiz. - -Perdimiento. V. Perdicion y Pérdida. - -Perdiz. = Langgam ng̃a guipoláhan sa mg̃a paa ug mg̃a tiil. - -Perdon. = Pagcapasáilo, pagpasaílo sa mg̃a otang ug sa mg̃a salá. * Ang -tolo sa lana, sa talo, &c. ng̃a mahólog sa maínit caáyo. - -Perdon (con). = Tabi. - -Perdonable. = Ang tacús ng̃a pasailóon. - -Perdonador. = Ang magapasáilo. - -Perdonante. = Idem. - -Perdonar. = Pagpasáilo sa mg̃a otang ug sa mg̃a salá. * Pagpamísic, -pagpagáoas sa bisan cansa sa iang catungdánan. - -Perdonavidas. = Maandácon, ang magapacalaláqui, ang magapacaísog. - -Perdulario. = Ang díli macúgui sa nahatong̃ód sa iang caogalíng̃on. - -Perdurable. = Ang díli matápus, ang díli macóbos, ang oaláy catapúsan. -* Ang madúgay caáyo. - -Perdurablemente. = Sa pagcaoaláy catapúsan. - -Perecear. = Pagtacá, pagtápol. * Pagbáyan bayan. - -Perecedero. = Ang díli madúgay caáyo, ang matápos, ang matibáoas. * -Caháng̃ol, pagcaoalá sa mg̃a quinahánglan. - -Perecer. = Pagtápos, pagtibáoas. * Pagbáti sa bisan onsang calisód ng̃a -dagcóan caáyo. * Pagbáti sa mg̃a casaquétan sa impierno. * Pagháng̃ol ng̃a -dagcó, pagoalá sa mg̃a quinahánglan sa pagcabúhi. * Pagíbog, -pagpanghináot sa bisan onsa. - -Perecido. = Ang mobáti sa bisan onsang calisód, sa uháo, sa gotom, &c. - -Pereciente. = Ang matápus, ang matibáoas. - -Perecimiento. = Pagcatibáoas, pagcatápus. - -Peregrinacion. = Pagcalacát ng̃a halayó sa caugalíng̃on ng̃a longsod. * -Pagcalacáo sa bisan onsang Singbahán, sa pagtúman sa pagsáad con sa -pagámpo lamang. * Pagcahing̃ílin sa quinabúhi ng̃a calibutánon. - -Peregrinaje. = Idem. - -Peregrinamente. = Sa pagcating̃ála. * Sa pagcaáyo uyámot. - -Peregrinante. = Ang magabiaje ng̃a hatáas. - -Peregrinar. = Pagbiaje, paglacát sa mg̃a yota ng̃a halayó sa hintúngdan -ng̃a longsod. * Paglacát sa mg̃a Singbahán sa pagámpo con sa pagtúman sa -bisan onsang pagsáad. * Pagpoyó sa calibútan ng̃a mao ang alaguían sa -pagábot sa quinabóhi ng̃a díli matápos sa Lang̃it. - -Peregrinidad. = Pagcamahál, pagcahamíli, pagcabilírhon sa bisan onsa. * -Ang guitán-ao ug guidóng̃og sa talágsa da. - -Peregrino. = Ang magabiaje sa mg̃a yota ng̃a halayó sa caogalíng̃on ng̃a -longsod. * Ang magalacáo sa hilit sa pagdóao sa mg̃a Singbahán, sa -pagámpo lamang con sa pagtúman sa bisan onsang pagsáad. * Ang mahál, -bilídhon, hamíli. * Ang talágsa lamang guitán-ao ug guidóng̃og. * Ang -matahóm, maáñag ug maníndot uyámut. * Ang magapuyó sa calibútan ug -magalacát sa pagpaíng̃on sa Lang̃it. - -Perejil. = Dagámi, tanóm ng̃a mahomót ug ng̃a silbi sa panácot sa mg̃a -guinisál. * Dayan dayan ng̃a guilabíhan sa mg̃a bisti sa mg̃a babáye. * -Ang mg̃a ng̃alan ng̃a banságon ug bantógon sa bisan cansa. - -Perendeca. = Babáyeng bigáon. - -Perendengue. = Bitay bitay sa mg̃a dalónggan sa mg̃a babáye, ariyos, -aretes. - -Perene. V. Perenne. - -Perennal. = Ang boang sa guihápon. - -Perenalmente. V. Perennemente. - -Perenne. = Canúnay, ang oaláy honóng, ang oaláy ondang. - -Perennemente. = Sa canúnay, sa pagcaoaláy honóng. - -Perennidad. = Pagcacanúnay, pagcaoaláy honóng. - -Perentoriamente. = Sa tagál ng̃a díli maópod. * Sa dinalían. - -Perentoriedad. = Pagcatagál. * Pagcadalí. - -Perentorio. = Ang catapúsan ng̃a tagál ng̃a guitógot. * Ang dinalían -caáyo. * Ang oaláy duha duha, ang nadayág. - -Perero. = Capandáyan ng̃a maíng̃on ing̃on sa cuchiyo. - -Pereza. = Catacá, catápol. * Pagcaoalá cacúgui. * Pagcahínay, -pagcadúgay. - -Perezosamente. = Sa catacá, sa catápol. * Sa pagcahínay sa pagcadúgay. - -Perezoso. = Matalác-on, matác-hon. * Tapólan. * Mahináyon, madugáyon. * -Ang díli mahagúgma magbáng̃on sa higdáan. - -Perfeccion. = Pagcahíngpit, pagcatúman. * Pagcaáyo. * Pagcaáng̃ay sa -laoas ug sa pagcatíndog sa bisan cansa. * Catahóm, caáñag, pagcaníndot. -* Pagcahíngpit sa batásan, sa quinabúhi. - -Perfeccionar. = Paghíngpit, pagtúman. - -Perfectamente. = Sa pagcatúman, sa pagcahíngpit uyámot. * Sa -pagcaníndot. * Sa pagcaoaláy salaoáyon. - -Perfectivo. = Ang macahíngpit. * Ang macatahóm, ang magapaníndot. - -Perfecto. = Híngpit, tuman. * Ang magatúman sa pagcacristianos sa oaláy -salaoáyon. * Matahóm, maníndot, ang̃áyan. * Quinaarmánon, batid. * Ang -maáyo, mahál, hamíli, bilírhon, halángdon sa isigcaíng̃on. - -Perficiente. = Ang macahíngpit. - -Pérfidamente. = Sa pagcadaótan caáyo, sa pagcang̃íl-ad uyámot. * Sa -pagcabórhi. - -Perfidia. = Pagcabórhi, cadaótan, pagcang̃íl-ad. - -Pérfido. = Burhíon, daútan, mang̃íl-ad. - -Perfil. = Dayan dayan ng̃a pino ng̃a ibútang sa daplin sa bisan onsa. * -Ang barlis ng̃a manípis, magamáy, ng̃a catapúsan sa mg̃a letra. * -Pagcataquílid, pagcabótang sa bisan onsa sa pagcatinaquílid. - -Perfilado. = Ilong ng̃a maáyo, nauong ng̃a hingpit. - -Perfiladura. = Pagcataquílid sa bisan onsa. - -Perfilar. = Pagbútang sa mg̃a dayan dayan sa mg̃a daplin sa bisan onsa. * -Pagtaquílid sa bisan onsa. - -Perfoliata ó Perfoliada. = Tanóm. - -Perforar. = Pagbohó sa pagcalápos. - -Perfumadero. = Como el siguiente. - -Perfumador. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a cahomót. * Sorlánan, -panonódlan ng̃a pagasórlan sa bisan onsa ng̃a igapalína. - -Perfumar. = Pagpalína. * Pagpahomót. - -Perfume. = Mahomót, cahomót. * Bisan onsa sa maáyong bahó ng̃a -icapalína. * Ang asó ng̃a guican sa mg̃a mahomót ng̃a igapalína. * Bahó -ng̃a maáyo. - -Perfumería. = Lugar, baláy ng̃a pagabuhátan ug pagabaligyáan sa mg̃a -cahomót, sa mg̃a butang ng̃a icapalína. - -Perfumero. V. Perfumador hasta sorlánan. - -Perfumista. = Idem. - -Perfunctoriamente. = Sa ibábao, sa salingcápao lamang. - -Perfunctorio. = Ang muágui lamang. - -Pergaminero. = Ang magabúhat sa mg̃a pergamino. - -Pergamino. = Panit sa mananáp ng̃a quinoháan sa balahíbo, ng̃a quinúrti -ug hinínat ug maáyo, ug ng̃a pagagamíton sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a -hingtúngdan. - -Pergenio. V. Pergeño. - -Pergeñar. = Pagándam, pagbúhat sa bisan onsa sa quinaárman, sa -pagcabátid. - -Pergeño. = Quinaárman, pagcaálam sa pagbúhat sa bisan onsa. - -Pericardio. = Panit panit ng̃a magapótus sa cásing cásing. - -Pericarpio. = Panit panit ng̃a magapótus sa obán ng̃a mg̃a bong̃a. - -Pericia. = Quinaárman, caálam, pagcabátid. - -Perico. = Perico, loro. * Mananáp sa opát ca tiil. - -Pericon. = Ang magasalíli, magaalíli sa ng̃atanán. * Paypay ng̃a dagcóan -caáyo. - -Pericráneo. = Panit panit ng̃a magapótus sa mg̃a otoc. - -Periferia. = Pagcalibót. - -Perifollo. = Tanóm. * Pagdáyan dayan sa mg̃a babáye. - -Perigallo. = Ang panit ng̃a bitay sa sulang con sa tutúnlan sa mg̃a -tigúlang ug sa mg̃a táuo ng̃a maníoang caáyo. * Táuo ng̃a hatáas ug -maníoang. * Pisi ng̃a icabútad dapit sa itáas sa mg̃a toldo sa mg̃a -sacayán, arón mahímo ang dagoay sa atóp atóp. - -Perigeo. = Ang lugar ng̃a pagalácuan sa usá ca planeta, ng̃a labíng -hadúul sa yota. - -Perihelio. = Lugar ng̃a pagalácuan sa usá ca planeta, ng̃a labíng harúul -sa adlao. - -Perilla. = Bisan onsang dayan dayan sa dagoay sa pera. * (De). = Sa -pagcaígo, sa maáyong horas. * Bong̃ot sa sulang sa mg̃a laláqui. - -Perillan. = Malaláng̃on, batid. * Tampalásan. - -Perillo. = Matám-is ng̃a diótay ug malíng̃in. - -Perímetro. = Pagcadagcó sa calíng̃in sa bisan onsa. - -Perineo. = Alaguían sa tae ug sa ihi sa laoas sa mg̃a táuo. - -Perineumonía. V. Pulmonía. - -Perinola. = Cahoy ng̃a diótay ng̃a may opát ca nauong ng̃a magsáma, ug sa -luyo guibotáng̃an sa usá ca tomóy ng̃a icatúyoc sa pagquilíquit canía, sa -pagsugál sa mg̃a táuo. * Babáye ng̃a hamóbo ug sa malágsic ng̃a lauas. - -Periódicamente. = Sa hingtúngdan, sa tinórlo, sa guitimaánan ng̃a túig. - -Periódico. = Ang nahatong̃ód sa tinórlo ug guitimaánan ng̃a túig. * -Gaseta ug bisan onsang papel ng̃a ibaláod sa tinórlong arlao con túig. - -Periodista. = Ang nagasúlat sa bisan onsang periódico con gaseta. - -Periodo. = Túig con adlao ng̃a tinórlo ug ng̃a guitimaánan ng̃a pagasúbli, -sublían sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagcadúgay, túig, tiempo ng̃a -nasácop sa cadugáyan sa bisan onsa. * Túig ng̃a pagadugáyan sa mg̃a -bitóon sa paglibót sa ilang pagalácoan. - -Perióstio. = Panit panit ng̃a manípis ng̃a magalibót ug magapótus sa mg̃a -bocóg. - -Peripatético. = Táuo ng̃a tacús ng̃a pagacatáuan tong̃ód sa mg̃a húna húna -nia ng̃a díli macaígo caáyo. - -Peripecia. = Pagcabálhin ng̃a ahat sa usá ca pagcabútang sa lain ng̃a -pagcabútang, sa mg̃a táuo ng̃a nanagápil sa pagbúhat sa mg̃a dula. - -Peripuesto. = Ang mahagúgma magdayán dayan sa iang mg̃a bisti sa -guilabíhan ng̃a pagdáyan. - -Periquillo. = Calaínan sa matám-is sa lonlon ng̃a asúcar. - -Peristilo. = Lugar ng̃a guilibótan sa mg̃a columna. - -Perito. = Quinaarmánon, mang̃ialáman. * Batid. - -Peritonéo. = Panit panit ng̃a nagasápao ug nagapótus sa tibúoc ng̃a tian, -sa dapit sa solód. - -Perjudicador. = Ang magadáot. * Ang magaólang. - -Perjudicante. = Idem. - -Perjudicar. = Pagdáot. - -Perjudicial. V. Perjudicador. * Ang tacós ng̃a pagahusáyon pagóna. - -Perjudicialmente. = Sa pagcadáot, sa cadáot. - -Perjuicio. = Cadáot. * Pagcaoalá sa bisan onsa, ug labí pa sa dong̃og. - -Perjurador. V. Perjuro. - -Perjurar. = Pagpanúmpa sa bacac, sa díli matúod. * Pagpanúmpa sa -masóbsob. * Pagtónglo ng̃a caogalíng̃on sa manómpa, arón labí pagatohóan -ang pagpanúmpa nia. * Díli pagtúman sa guisáad sa ilálum sa pagpanúmpa. - -Perjurio. = Salá sa pagpanúmpa sa díli matúod, sa bacac. - -Perjuro. = Ang manúmpa sa bacac, ang magalápas sa pagpanúmpa. - -Perla. = Mutia. - -Perlático. = Bacól. * Ang nahatong̃ód sa saquét sa perlesía. - -Perlería. = Cadaghánan sa mg̃a mutia. - -Perlesía. = Pagcabacól. * Pagcaoláy cosóg, pagcalúya. - -Perlino. = Ang may color sa perla, sa mutia. - -Perlongar. = Pagsacáy sa pagcasúmay sa baybáyon. * Pagtóyod sa usá ca -lubid, sa pagbútar canía. - -Permanecer. = Pagdáyon, pagdúgay sa maong pagcabútang. * Pagpoyó. - -Permaneciente. V. Permanente. - -Permanencia. = Pagcadáyon, pagcadúgay sa maong pagbútang. * Pagcapoyó, -pagcahonóng. - -Permanente. = Ang magadáyon, ang madúgay sa maong pagcabútang. * Ang -díli mabálhin, ang mao da sa guihápon. * Ang magapuyó, ang magahunúng. - -Permansion. V. Permanencia. - -Permisible. = Ang arang itúgot. - -Permision. = Pagcatógot. - -Permisivamente. = Sa pagtógot, sa pagcatógot. - -Permiso. = Pagtógot, pagcatógot. - -Permisor. V. Permitidor. - -Permistion. = Pagcasácot. * Pagcasimbóg, pagcasambóg. - -Permitente. = Ang magatógot. - -Permitidero. = Ang arang itógot, ang arang paságdan. * Ang masáyon -pagailóbon ug antóson. - -Permitidor. = Ang magapaságad, ang magaílob ug magaántos. - -Permitir. = Pagtógot. * Pagpaságad, díli pagdilí, díli pagólang. - -Permuta. = Pagcabáilo, pagcataguílis, pagcaílis, pagcatagáilo. - -Permutacion. = Idem. - -Permutar. = Ilis, tagílis, tagáilo, bailo. - -Perna. = Quinháson. - -Pernada. = Pagtíndac sa paa. * Pagtúyod, pagcóngcong, paglíhoc ng̃a ahat -sa paa. - -Perneador. = Ang may cosóg sa mg̃a paa ug magalacát sa halayó, sa -hatáas. - -Pernear. = Paglíhoc sa mabáscog sa mg̃a paa. * Paglacát ug maáyo ug sa -dagcóng cacúgui sa pagpatigáyon sa bisan onsa ng̃a guitúyo ug -guipanghináot. - -Pernería. = Cadaghánan sa mg̃a perno, sa mg̃a lansang. - -Pernetas (en). = Mg̃a paa ng̃a oaláy medias. - -Perniabierto. = Bacang, bacáang. - -Perniciosamente. = Sa pagcadaótan uyámot. - -Pernicioso. = Daótan, ang magadáot caáyo. - -Pernil. = Paa sa baboy. - -Pernio. = Pothao, tumbága, &c., ng̃a guitáod sa mg̃a tacop ug sa mg̃a -marco, ng̃a pagatuyócan sa maong mg̃a tacop ug mg̃a talambóan. - -Perniquebrar. = Pagbalí sa mg̃a paa. - -Pernituerto. = Ang guibalíqgan sa mg̃a paa, ang may mg̃a paa ng̃a -balíquig. - -Perno. = Lansang ng̃a malíng̃in ug sa dagcóng olo. - -Pernoctar. = Pagágui sa gabíy sa bisan diin, sa pagcatólog con sa -pagcatúcao. - -Pero. = Calaínan sa bong̃a sa España. * Apan. - -Perogrullada. = Camatúod, camatoódan ng̃a díli onta quinahánglan ng̃a -ingnon ug asóyon cay dayág na man. - -Perol. = Tacho sa tumbága. - -Perone. = Bitíis. - -Peroracion. = Catapúsan sa mg̃a oáli. - -Perorar. = Pagtápus sa mg̃a oáli, sa pagsámbag sa mg̃a táuo ng̃a -nanagpatalínghog. * Pagpang̃áyo, pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo sa minatúod -caáyo. - -Perorata. = Suguílon ng̃a díli macaígo, ng̃a masámoc, ng̃a macabórlay. - -Perpendicular. = Sa pagcatónton. * Ang natónton, ang natárung. - -Perpendicularmente. = Sa pagcatónton, sa pagcatárong. - -Perpendículo. V. Péndulo. - -Perpetracion. = Pagcabúhat sa bisan onsang saláa. - -Perpetrador. = Ang magabúhat sa bisan onsang saláa. - -Perpetrar. = Pagbóhat sa bisan onsang saláa. - -Perpetua. = Tanóm. - -Perpetuacion. = Pagcadáyon, pagcadúgay sa bisan onsa. - -Perpetuamente. = Sa oaláy catapúsan, sa guihápon. - -Perpetuan. = Calaínan sa panápton. - -Perpetuar. = Pagdúgay sa guihápon, sa oaláy catapúsan. - -Perpetuidad. = Pagcadúgay sa guihápon, sa oaláy catapúsan. - -Perpetuo. = Ang madúgay sa guihápon. - -Perpiaño. = Bató ng̃a magalápus sa tibúoc ng̃a cota con pared. - -Perplejamente. = Sa pagcadúha duha. * Sa inálang alang ng̃a buot, sa -pagcang̃ólo ng̃olo. - -Perplejo. = Ang nagadúha duha, ang guiálang aláng̃an sa buot, ang -nagang̃ólo ng̃olo. - -Perrada. = Cadaghánan sa mg̃a iró. * Buhat ng̃a mang̃íl-ad, sa díli -pagbálos sa tacús ng̃a pagabáslan. - -Perramente. = Sa pagcadaótan uyámot. - -Perrengue. = Ang masáyon masucó, manuyó, mabaláca. - -Perrera. = Lugar ng̃a pagabilanggóan sa mg̃a iró sa pagpang̃áyam. * Buhat -ng̃a dagcó, sa diótay ng̃a pulús. * Ang táuo ng̃a díli buot magbáyad sa -mang̃a otang nia. - -Perrería. = Cadaghánan sa mg̃a iró. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a daútan -ug sa mang̃íl-ad ng̃a batásan. * Polong con buhat ng̃a igapaquíta sa bisan -cansa sa iang casucó ug caligótgot. - -Perrero. = Táuo ng̃a may opicio ug catungdánan sa pagpagóa sa Singbahán -ng̃a Catedral sa mg̃a iró ng̃a manolód. * Ang magabántay ug magaalíma sa -mg̃a iró sa pagpang̃áyam, ang mahagógma magbáton sa mg̃a iró. * Ang -magalímbong sa isigcaíng̃on. - -Perrezno. = Ang iróng diótay, ang tocóy. - -Perrico, llo, lla, to, ta. = Idem. - -Perro. = Iró. * Ng̃alan ng̃a talamáyon ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a moros ug -mg̃a judíos. * Táuo ng̃a malíg-on sa iang húna húna, ng̃a díli magaópod -opod sa iang pagbúot. - -Perroquete. V. Mastelero. - -Perruna. = Tinápay ng̃a maítom caáyo ng̃a ipacáon sa mg̃a iró. - -Perruno. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a iró. - -Persecucion. = Pagcadomót. * Pagtúyo ng̃a masámoc arón tangdóon sa -isigcaíng̃on ang guipanghináot. - -Perseguidor. = Ang magadomót. * Mamomógos. - -Perseguimiento. V. Persecucion. - -Perseguir. = Pagápas sa nalágueu. * Pagdomót. * Paglógos, pagpógos. * -Pagdáot. * Pagpang̃íta sa bisan cansa, sa masingcámot caáyo, sa dagcóng -cacúgui. * Pagtúyo, pagpanghináot sa bisan onsa, sa masóbsob ug sa -minatúod caáyo. - -Perseo. = Tapoc sa mg̃a bitóon. - -Perseverancia. = Pagcaparáyon, pagcadáyon sa bisan onsa ng̃a guisógdan. -* Pagcadúgay ng̃a canúnay sa bisan onsa. - -Perseverante. = Ang macadáyon, ang magaparáyon sa bisan onsang buhat. - -Perseverantemente. = Sa pagcadáyon, sa pagcacanúnay. - -Perseverar. = Pagdáyon. * Pagdúgay caáyo, sa hatáas ng̃a túig. - -Persiana. = Panápton ng̃a guibotáng̃an sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a boloc, -ng̃a guinooátan. * Tacop sa talambóan ng̃a honos honos, ng̃a guitaólan sa -mang̃a papán papán ng̃a haíctin ng̃a magacasápao sapao, ng̃a maócab ug -masara, arón omágui ang hang̃in ug díli macaágui ang adlao. - -Pérsico. = Cahoy ug ang iang bong̃a. - -Persignarse. = Pagpang̃óros. * Pagting̃ála sa bisan onsa. * Pagóna sa -pagbalígya sa bisan onsa. - -Pérsigo. = Cahoy ug ang iang bong̃a. - -Persistente. = Ang magaparáyon sa bisan onsa. - -Persistir. = Pagdáyon, pagparáyon sa bisan onsa. * Pagdúgay sa hatáas -ng̃a túig. - -Persona. = Táuo. * Pagcabótang sa lauas. * Táuo sa opicio con cahímtang -ng̃a mahál ug hatáas. - -Personado. = Cahímtang sa bisan cansang Padre arón macalíngcod sa coro -sa obán ng̃a mg̃a Catedral, sa hingtúngdan ng̃a sohol ug sa oaláy opicio. -* Ang Padre ng̃a hingtúngdan niíning cahímtang. - -Personaje. = Táuo ng̃a mahál, hamíli, bilídhon, ng̃a may hatáas ug -bantógon ng̃a opicio. - -Personalidad. = Pagcabótang ng̃a caugalíng̃on ng̃a magaláin sa usá ca táuo -sa ubán ng̃a mg̃a táuo. * Paghigógma, pagpalángga con pagdomót ng̃a -guibótang sa usá ca táuo ng̃a labí ng̃a sa obán. * Polong con sulat -contra sa ubán ng̃a mg̃a táuo. - -Personalizar. = Pagpamólong con pagsúlat contra sa isigcatáuo. - -Personalmente. = Sa inatubáng̃ay gayúd, sa maong pagatúbang, sa -pagatúbang sa maong táuo, sa atubáng̃an gayúd. - -Personería. = Opicio, cahímtang sa pagcapersonero. - -Personero. = Ang guitúgyan sa láin sa pagatúbang ug paghilábot sa mg̃a -halusáyon ug mg̃a buhat. - -Personificar. = Pagtógot sa bisan onsa ng̃a ang̃ay lamang sa mg̃a táuo, sa -ubán ng̃a mg̃a binúhat ng̃a díli táuo. * V. Personalizar. - -Personilla. = Táuo ng̃a hamóbo ug sa malágsot ng̃a dagoay, sa malágsot -ng̃a pagatúbang. - -Perspectivo. = Cadaghánan sa mg̃a butang ng̃a madayág sa mg̃a matá sa -nagasolóng cutub sa usá ca lugar. * Pagcabútang ng̃a malimbóng̃on, ng̃a -díli mao, sa mg̃a butang. - -Perspicacia. = Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna. * Pagcatalínis sa -mg̃a matá, sa isololóng. - -Perspicacidad. = Idem. - -Perspicuo. = Matín-ao, masíhag. * Suguílon ng̃a dayág caáyo. - -Persuadidor. = Ang nagasámbag, ang nagatámbag, somalámbag. - -Persuadir. = Sambag, tambag, laygay, maymay, logpay, lomay. - -Persuasible. = Ang arang toóhan tong̃ód sa mang̃a hingtúngdan ng̃a -guisóndan ug guisógdan. - -Persuasion. = Pagcaláygag, pagcamaymay, pagcalómay. * Catáhap ug bisan -onsang húna húna ng̃a nahamútang sa matúod ng̃a hingtúngdan ug sa mang̃a -guisóndan. - -Persuasiva. = Gahóm sa mg̃a polong sa magasuguílon, arón matúman ang -guiíng̃on nia, ang iang buot. - -Persuasivo. = Ang may gahóm sa pagláygay, sa pagmáymay, sa paglógpay, -sa paglómay. - -Persuasor. = Idem. - -Pertenecer. = Pagtong̃ód, pagpanong̃ód. * Pagpahamútang sa catungdánan sa -bisan cansa. * Pagguícan sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. - -Perteneciente. = Ang nahatong̃ód, ang nanong̃ód sa bisan onsa. * Ang -maáyo ug ang̃ay sa bisan onsa. - -Pertenencia. = Pagcaángcon, pagcaía. * Ang guican sa bisan onsa, cay -iang sacop con bahin nia. - -Pértica. = Socod sa yota sa pagcatáas sa duhá ca lacang. - -Pértiga. = Cahoy ng̃a magamáy ug hatáas. - -Pertigal. = Idem. - -Pértigo. = Ang cahoy sa talioála ug sa onáhan sa mg̃a caro, sa mg̃a -galíng̃an, ng̃a icagóyod caníla. - -Pertiguería. = Opicio, cahímtang sa pagcapertiguero. - -Pertiguero. = Táuo ng̃a sologóon sa mg̃a Singbahán ng̃a Catedral, ng̃a may -catungdánan sa pagubán obán sa mg̃a Padre ng̃a managtúman sa ilang -pagcapadre sa altal, sa coro, sa oalihánan, &c., ug nagabítbit sa usá -ca baras baras ng̃a sinápao sa salapí. - -Pertinacia. = Pagcaparáyon, pagcadáyon sa guihúna húna ng̃a daan. - -Pertinaz. = Ang magadáyon, ang magaparáyon, ang díli magaópod opod sa -iang húna húna ng̃a nahaóna, ang suquíhan, masinocólon. - -Pertinazmente. = Sa casóqui gayód, sa pagcadáyon sa nahaónang húna -húna, sa húna húna ng̃a daan. - -Pertinente. V. Perteneciente. * Ang macaígo sa bisan onsa. - -Pertinentemente. = Sa pagcaígo. - -Pertrechar. = Pagsángcap sa usá ca cota, sa usá ca baluarte, &c., sa -mg̃a quinahánglan sa pagsócol sa mg̃a caáoay. * Pagtagána, pagándam sa -mg̃a quinahánglan sa bisan onsa. - -Pertrechos. = Mg̃a bala, pólvora, &c., ng̃a icasángcap sa mg̃a cota, sa -mg̃a baluarte, &c., sa pagsócol sa mg̃a caáoay, ang mg̃a quinahánglan -ng̃atanán sa bisan onsa. - -Perturbarle. = Ang arang pagabórcon. * Ang mahímo ng̃a pagagóbot gabóton -ug paglaínon. - -Perturbacion. = Pagcabóloc, pagcagobót, pagcaláin sa bisan onsa. - -Perturbadamente. = Sa cabóloc, sa pagcagobót, sa pagcaláin. - -Perturbador. = Ang magagobót, ang magabóloc, ang magapaláin. - -Perturbar. = Gobót, boloc, laín, gobóc pagsámoc, pagólang sa -nagasuguílon. - -Peruétano. = Cahoy ug ang iang bong̃a. * Bisan onsa ng̃a magalábi, -magalabáo magatóybo sa ubán. - -Perversamente. = Sa pagcadaótan caáyo. - -Perversidad. = Pagcadaótan sa batásan. - -Perversion. = Idem. * Pagpacadáot sa isigcatáuo. - -Perverso. = Daótan, sa malágsot ug mang̃íl-ad ng̃a batásan. - -Pervertidor. = Ang magapacadáot sa isigcatáuo. - -Pervertimiento. V. Perversion. - -Pervertir. V. Perturbar. * Pagpacadáot sa isigcatáuo sa panigíngnan sa -daútan ng̃a batásan ug quinabúhi. - -Pervigilio. = Pagcacúlang, pagcaoalá sa pagcatólog. * Pagcatúcao, -pagcahócao. - -Pesa. = Bató sa batong tuod, sa puthao, tumbága, &c., sa mg̃a timbáng̃an, -ug sa pagpalacát sa mg̃a horásan. - -Pesada. = Ang guitímbang sa tagsa ca pagtímbang. - -Pesadamente. = Sa pagcabóg-at. * Sa casáquet. * Sa pagcasóqui, sa -daútan ng̃a húna húna. * Sa pagcahínay, sa pagcadúgay. * Sa guilabíhan. - -Pesadez. = Pagcabóg-at, cabóg-at. * Pagcabórong, pagcabóng̃og sa olo. * -Calisód, casáquet. * Pagcahínay, pagcadúgay. * Pagcatámboc. - -Pesadilla. = Cadám-ag, pagcadám-ag. - -Pesado. = Ang mabóg-at. * Católog ng̃a halálom. * Mahináyon, madugáyon. -* Ang macasáquet, macasámoc, macabórlay, macaaling̃ása. * Ang díli -mahímo ng̃a antóson, ilóbon. * Ang gaui ug bisan onsa ng̃a maháit, -maísog. * Ang macadáot. - -Pesador. = Ang magatímbang. - -Pesadumbre. V. Pesadez y Gravedad. * Casáquet, calisód, cagóol. * -Pagcaáoay, pagcalális lalis. - -Pésame. = Polong ng̃a igapaquíta sa casáquet tung̃ód sa daútan ng̃a palad -ug mg̃a calisdánan sa isigcatáuo. - -Pesante. = Ang may timbang ng̃a caugalíng̃on. * Ang mabóg-at. - -Pesantez. = Pagcabóg-at sa bisan onsa. - -Pesar. = Casáquet, paghinólsul, pagcabásol sa mg̃a salá, polong con -buhat ng̃a macasáquet sa buot, ng̃a macalisód. * Pagbóg-at. * Pagbíli ug -dagcó sa bisan onsa. - -Pesaroso. = Ang nasáquet, ang nagahinólsol ug nabásol sa guibúhat ug -guipamólong, ang guicalísdan, guicayógtan. - -Pesca. = Pagcapanágat. * Opicio sa pagpanágat. * Mg̃a isda. - -Pescada. = Isda. * Pacas sa talaóng̃an ng̃a inasín. - -Pescadera. = Babáye ng̃a magabalígya sa mg̃a isda. - -Pescadería. = Lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a isda. - -Pescadero. = Ang magabalígya sa isda. - -Pescadilla. = Isdang diótay. - -Pescado. = Isda. * Talaóng̃an ng̃a inasín. - -Pescador. = Mananágat, tigpanágat. * Isda sa maong ng̃alan. - -Pescante. = Capandáyan, taólan ng̃a guibótang sa mg̃a dalámba, sa -pagósoag sa mg̃a hilimóon sa mg̃a bohat: sa mg̃a bató, sa apog, &c. * -Lingcoránan ng̃a pagalingcóran sa cochero ng̃a magaalíma ug magahópot sa -mg̃a cabayo, &c., ng̃a nanaggóyod sa mg̃a coche. - -Pescar. = Pagpanágat. - -Pescozada. = Como el siguiente. - -Pescozon. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa tangcógo. - -Pescozudo. = Ang may dagcóng liog, ang guitambócan sa liog. - -Pescuezo. = Liog. * Pagpalábi labi, pagparáyeg ng̃a guilabíhan. - -Pescuño. = Sisip, badyet ng̃a icalíg-on sa liboy sa daro. - -Pesebre. = Cajon cajon ng̃a calán-an sa mg̃a mananáp. * Lugar ng̃a -calán-an sa masóbsob sa bisan cansa. - -Pesebrejo. = Ang mg̃a bohó ng̃a guinatórcan sa mg̃a ng̃ipon. - -Pesebrera. = Pagcabótang sa pagcataláy sa mg̃a calán-an sa mg̃a cabayo. - -Pesebron. = Cajon cajon, sorlánan ng̃a guibútang sa ilálom sa mg̃a salog -sa mg̃a coche. - -Peseta. = Caháte. - -Pésete. = Calaínan sa pagpanómpa, sa pagpanghináot sa bisan onsang -cadaótan sa isigcatáuo. - -Pesga. V. Pesa y Peso. - -Pesillo. = Timbáng̃an ng̃a diótay sa pagtímbang sa salapí. - -Pésimamente. = Sa pagcadaútan uyámot, sa labíng daótan. - -Pésimo. = Ang daótan caáyo, ang labíng mang̃íl-ad. - -Peso. V. Pesantez. * Timbáng̃an, sinantánan. * Bisan onsang cabóg-at, ug -ang cabóg-at sa bisan onsa. * Hingtóngdan, cahológan sa bisan onsa. * -Pagcabóg-at sa bisan onsang bahin sa laoas. * Pisos ng̃a bali ug oaló ca -sicápat ug timbang sa usá ca onsa. - -Pespunteador. = Ang magatahí sa pagcasiníbog sibog sa mg̃a pagtúlpoc. - -Pespuntear. = Pagtahí sa pagsíbog sibog sa mg̃a pagtúlpoc. - -Pespunte. = Pagcatahí sa pagcasiníbog sibog sa mg̃a pagtúlpoc. - -Pesquera. = Lugar ng̃a panagátan. - -Pesquisa. = Pagcasósi, pagcasóquit, pagpaquigsáyod, pagpaquigásoy. - -Pesquisante. = Ang magapaquigsáyod, ang magapaquigásoy, ang magasósi, -ang magasóquit. - -Pesquisar. = Sosi, soquit, sayod, asoy. - -Pesquisidor. V. Pesquisante. - -Pestaña. = Piloc sa mg̃a matá. * Dayan dayan sa mg̃a sidsir sa mg̃a bisti. - -Pestañear. = Pagpamíloc piloc. - -Pestañeo. = Pagcapíloc piloc. - -Peste. = Saquét ng̃a matacód, salot. * Camátay. * Bisan onsang daótan -caáyo, ng̃a macadáot. * Pagcadaótan, cadáot sa batásan sa mg̃a táuo, cay -mahímo ug daútan ng̃a panigíngnan sa isigcatáuo. * Daótan bahó. * -Cadaghánan sa bisan onsa. - -Pestíferamente. = Sa pagcadaótan oyámot, sa pagcang̃íl-ad. - -Pestífero. = Ang arang magdáot. * Ang mang̃íl-ad caáyo. * Ang mabahó -caáyo, ang may malágsot ng̃a bahó. - -Pestilencia. V. Peste. - -Pestilencial. V. Pestífero. - -Pestilencialmente. V. Pestíferamente. - -Pestilencioso. = Ang nahatong̃ód sa peste con sa pestilencia. - -Pestilente. V. Pestífero. - -Pestillo. = Puthao ng̃a itralanca sa mg̃a pultahán, sa mg̃a tacop. - -Pestiño. = Calán-on ng̃a magáma sa binócboc ng̃a minása sa mg̃a itlog ug -ng̃a pagalotóon sa caláha. - -Pestorejazo. V. Pescozon. - -Pestorejon. = Idem. - -Pesuña. = Ang cocó sa mg̃a mananáp, sa mg̃a baca, mg̃a calabáo, &c. - -Pesuño. = Idem. - -Petaca. = Cajon cajon, caban ng̃a guináma sa mg̃a panit, con sinapáoan sa -maong panit. * Sorlánan sa salapí, sa boláoan, sa panit, &c., ng̃a -pagatipígan sa mg̃a tabaco, sa mg̃a tinóstos. - -Pétalo. = Dahon sa mg̃a bulac. - -Petar. = Pagpahimóot. * Paghímo sa bisan cansa ug pinalángga sa obán. - -Petardear. = Paglóngcab, pagbóncag, pagpócan sa mg̃a tacop, sa petardo. -* Paglímbong. - -Petardo. = Capandáyan sa paglóngcab, pagbóngcag ug pagpalupád sa mg̃a -tacop sa mg̃a cota, sa mg̃a baluarte, &c. * Limbong. - -Petardista. = Ang magalímbong. - -Petate. = Baníg. * Bacácon, malilímbong. * Táuo ng̃a talamáyon ng̃a oaláy -polós sa bisan onsa. - -Peticion. = Pagpang̃áyo, pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo. * Polong ng̃a -icapang̃áyo. - -Petillo. = Dayan dayan ng̃a guibisti sa mg̃a babáye sa atubáng̃an sa ilang -dughan. - -Petrimetre. = Ang magabántay caáyo sa pagdáyan dayan sa iang mg̃a bisti, -ug ang magabisti ing̃on sa bag-ong batásan. - -Petitoria. V. Peticion. - -Petitorio. = Idem. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a pagpang̃áyo. - -Peto. = Bisti ng̃a guibisti sa doghan. - -Pétreo. = Ang naponó sa mg̃a bató. - -Petrificacion. = Pagcabálhin sa bisan onsa sa bató. - -Petrificante. = Ang macabálhin sa bató sa bisan onsa. - -Petrificar. = Pagbálhin sa bató sa bisan onsa, pagbató. - -Petrífico. V. Petrificante. - -Petróleo. = Bulit ng̃a matín-ao tin-ao, molomaítom ug sa maísog ng̃a -bahó. - -Petrus in cunctis. = Mang̃a polong ng̃a linatín, ng̃a icabóyboy sa táuo -ng̃a magapacamaálam, labon ng̃a díli sia maálam tuod. - -Petulancia. = Pagcatampalásan, pagcaoaláy caólao, pagtáhod ug catahá. - -Petulante. = Tampalásan, táuo ng̃a oaláy caúlao, catahá ug pagtáhor. - -Peucédano. = Tanóm. - -Pez. = Isda. * Bisan onsa mg̃a guidáng̃at sa mg̃a táuo sa dagcóng calisód, -apan ng̃a may dagcóng polós. * Salong. - -Pezolada. = Ang daplin sa mg̃a hablon. - -Pezon. = Pong̃á, quinapónghan, capopóngtan sa mg̃a bong̃a ug sa mg̃a bolac. -* Atng̃al sa mg̃a soso sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. * Ang tomóy sa mg̃a -batang batang sa mg̃a coche, sa mg̃a caro, mg̃a galíng̃an, &c., ng̃a -molabáo, sa luyo ug sa luyo, sa mg̃a rueda. - -Pezonera. = Ang puthao ng̃a magalápos sa mg̃a tomóy sa mg̃a batang batang -sa mg̃a coche, &c. * Capandáyan sa tingga, &c., ng̃a guibohóan sa -talioála, ug ng̃a ipahaáng̃ay sa mg̃a babáye ng̃a nanagpasóso sa mg̃a báta, -sa ilang soso, arón lomabáo ang atng̃al ug maholohatáas. - -Pezpalo. = Isda. - -Pezpita ó Pezpitalo. = Langgam. - -Pezuelo. = Daplin sa mg̃a hablon. - -Pezuña. V. Pesuña. - - - -PI - -Piache (tarde). = Díli pagábot sa maáyong horas, pagdúgay sa pagábot sa -bisan diin. - -Piada. = Pagcayápyap sa mg̃a langgam. - -Piador. = Ang magayápyap. - -Piadosamente. = Sa pagpoáng̃od, sa calóoy. * Maíng̃on sa Pagtóo sa mg̃a -cristianos. - -Piadoso. = Mapoang̃óron, mang̃iloóyan, mang̃ilóy-an. - -Piamater ó Piamadre. = Panit panit ng̃a manípis ng̃a magalípot ug -magapótus sa mg̃a otoc. - -Piamente. V. Piadosamente. - -Pian pian ó Pian piano. = Sa mahínay hinay. - -Piano. = Tolónggon ng̃a quinoldásan ng̃a pagacablíton maíng̃on sa -pagcáblit sa Órgano. - -Piante. V. Piador. - -Piar. = Pagyápyap sa mg̃a langgam. * Pagtáoag sa bisan cansa. * -Pagpang̃áyo sa bisan onsa sa dagcóng pagcahírlao ug caíbog. - -Piara. = Panón sa mg̃a baboy, sa mg̃a carnero, &c. - -Piarcon. = Palaínom, hing̃ínom. - -Piariego. = Táuo ng̃a tagía sa mg̃a panón sa mg̃a hayúpan. - -Pica. = Calaínan sa bangcao. - -Picacero. = Langgam ng̃a manáguit. - -Picacureba. = Langgam. - -Picacho. = Tomóy sa mg̃a buquir. - -Picada. = Pagcasóntoc, pagcatólpoc, pagcatonóc. * Pagcatóctoc sa mg̃a -langgam. - -Picadero. = Lugar ng̃a pagatoónan sa mg̃a cabayo. - -Picadillo. = Guinisál sa onód ng̃a tinártar caáyo, ng̃a pagasáctan sa -baboy ug sa mg̃a panácot. - -Picado. = Bisan onsang dagoay ng̃a guibúhat sa lonlon ng̃a mg̃a tolpoc. - -Picador. = Ang magatóon sa mg̃a cabayo. * Ang magatólpoc ug pagasóntoc -sa pica sa mg̃a toro. * Tartarán. - -Picadura. V. Picada. * Ang samad ng̃a guican sa pagtolpoc, pagsóntoc ug -pagtonóc. * Pinaácan sa mg̃a mananáp. - -Picafigo. = Langgam. - -Picagallina. = Tanóm. - -Picagrega. = Langgam. - -Picamaderos. = Langgam. - -Picante. = Ang mahálang. * Ang magatonóc. * Polong ng̃a matístis apan -ng̃a may daótan ng̃a tuyo sa pagdáot sa isigcatáuo. - -Picantemente. = Sa tuyo sa pagdáot sa isigcatáuo. - -Picaño. = Tapólan, matalác-on. * Táuo ng̃a oaláy caólao, sa malágsot ng̃a -bisti. - -Picapedrero. = Panday sa bató, ang magasápsap sa mg̃a bató. - -Picaporte. = Capandáyan sa pagtranca sa mg̃a tacop, sa pagcacálit. - -Picaposte. = Langgam. - -Picapuerco. = Langgam. - -Picar. = Sontoc, tolpoc, tonóc. * Pagháoid sa mang̃a toro, sa pica. * -Pagtóctoc sa mang̃a langgam. * Pagtártad sa bisan onsa. * Pagcáon sa mg̃a -isda sa paon. * Pagcatól. * Paghálang. * Pagtiláo; pagcáon sa diríot sa -bisan onsa. * Paglacát sa madalí. * Pagcáon sa mg̃a ubas, sa mang̃a -paras, sa tinágsa tagsa. * Pagtóon sa mg̃a cabayo. * Pagágda sa bisan -cansa. * Pagpasocó, pagpanoyó, pagtúyo sa bisan cansa. * Pagápas sa -nalágueu. - -Pícaramente. = Sa pagcatampalásan, sa pagcang̃íl-ad uyámot. - -Picaraza. = Langgam. - -Picarazo. V. Picaro. - -Picardear. = Pagpamólong ug pagbóhat sa mg̃a polong ug mg̃a buhat ng̃a -daótan, sa mg̃a tampálas. * Pagdúla, paglíhoc, pagcúndat sa mg̃a báta. - -Picardía. = Pagcatampalásan. * Buhat ng̃a daótan, mang̃íl-ad. * -Pagcabátid, Pagcalaláng. * Pagcacúndat, pagcalíhoc sa mg̃a báta. * Buhat -ng̃a maólag, maláo-ay, mg̃a polong ng̃a malágsot, ng̃a macadáot sa -isigcatáuo. * Cadaghánan sa mg̃a tampalásan. - -Picardihuela. = Idem. - -Picaresca. = Catilíngban ug caling̃áoan sa mg̃a tampalásan. - -Picaresco. = Ang nahatong̃ód sa tampalásan. - -Picaril. = Idem. - -Picarillo. = Como el siguiente. - -Pícaro. = Tampalásan, ang oaláy caólao. * Ang may daútan ng̃a tuyo, ang -magadáot. * Ang malaláng̃on, ang batid sa pagdáng̃at sa guitúyo niya. * -Matístis, malipáyon. - -Picaron. = Idem. - -Picaronazo. = Idem. - -Picarote. = Idem. - -Picarrelincho. = Langgam. - -Picatoste. = Inárlip ng̃a pan ng̃a priníto con tinósta sa lana con sa -manteca. - -Picaza. = Langgam. * Saról ng̃a diótay. - -Picazon. = Pagcacatól. * Casocó, panoyó, capong̃ót. - -Pícea. = Cahoy. - -Pico. = Song̃ó, simod, sung̃ad. * Langgam. * Capandáyan sa puthao ng̃a -icasápsap sa mg̃a bató. * Saról ng̃a guibotáng̃an sa usá ca tomóy, sa -pagcále sa yuta, sa pagíbot sa mg̃a bató, &c. * Buquid ng̃a molabáo sa -obán. * Ang isip ng̃a diótay ng̃a icahíngpit sa isip ng̃a dagcó. * -Pagcasáyon sa pagpamólong ug sa pagsuguílon. * Tomóy sa bisan onsa. - -Picoa. = Colon. - -Picol. = Diótay. - -Picolete. = Singsing ng̃a puthao ng̃a pagaaguían sa tranca sa mg̃a tacop. - -Picon. = Mananáp sa opát ca tiil ng̃a guitaásan sa mg̃a ng̃ipon sa itáas -ng̃a labí pa ng̃a sa mg̃a ng̃ipon sa obos. * Pagcatíao, pagcayúbit sa -isigcatáuo. * Isdang diótay sa subá. * Oling ng̃a magamáy caáyo. - -Piconero. = Ang magabúhat sa oling ng̃a guiíng̃on carón. - -Picor. = Pagcacatól. * Pagcahálang. - -Picosa. = Dagámi. - -Picoso. = Ang may daghánan ng̃a mg̃a timáan sa mg̃a buti. - -Picota. = Bitáyan. * Halígueng cota ng̃a guibóhat sa mg̃a solórlan sa mg̃a -longsod, sa pagbítay dihá sa mg̃a olo sa mg̃a táuo ng̃a saláan ng̃a -guipátay sa justicia, ug sa pagbótang sa obán ng̃a mg̃a saláan arón -mang̃aúlao, ug sa paggáer caníla; sa paghámpac. * Tomóy, catapúsan sa -mg̃a caboquíran. - -Picotada. = Como el siguiente. - -Picotazo. = Pagcatóctoc sa mg̃a langgam. - -Picote. = Panápton ng̃a maháit, sa balahíbo sa canding, panápton sa -igagáma ng̃a masínao caáyo. - -Picoteado. = Ang may mg̃a tomóy, ang guiguínting guintíng̃an. - -Picotear. = Pagtóctoc sa mg̃a langgam. * Pagpamólong sa oaláy polós, -pagsógil sa mg̃a soguílon ng̃a cauang. * Pagtábi. * Pagáoay, paglális -lalis sa mang̃a babáye. - -Picotería. = Pagcatábi. - -Picotero. = Tabían tigsuguílon, hinoguilánon caáyo, sa oaláy cahológan -ug hingtúngdan. - -Picotillo. = Panápton. - -Pictórico. = Ang nahatong̃ód sa pagpíntal. - -Picudilla. = Langgam. - -Picudo. = Ang may song̃ó, song̃ad, simod. * Ang may tomóy, ang tomóyan. * -Isda. - -Pichel. = Saro, surlánan sa tubig. - -Pichelería. = Opicio sa pagbúhat sa mg̃a pichel. - -Pichelero. = Ang magabúhat, magbubúhat sa mg̃a pichel. - -Pichon. = Cayóbog, cuyúbog, pispis, pisó sa salapáti. - -Pidientero. = Ang maquiglímos. - -Pie. = Teel. * Tiílan sa bisan onsa. * Ponó, ponóan, tagsa ca buoc sa -mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy. * Lalog sa bisan onsa. - -Piedad. = Pagpoáng̃od. * Pagtáhod, pagalágad sa Dios ug sa mg̃a tigúlang. -* Calóoy. - -Piedra. = Bató. Tubig ng̃a natibúoc sa pagúlan, maíng̃on sa dagoay sa mg̃a -batóng diótay. * Pagcagáhi sa bisan onsa. - -Piel. = Panit. * Anit. - -Piélago. = Dagat, dagcóng lauod ng̃a halayó sa yota. * Ang malisód ng̃a -pagaisípon ug pagatagóon, tung̃ód sa pagcadagcó ug pagcadághan. - -Pienso. = Ang humáy, &c., ng̃a ipacáon, sa macaúsa, sa mg̃a cabayo, mg̃a -borrico, &c. - -Pierna. = Paa. * Tiil sa mg̃a mananáp. - -Piernitendido. = Ang guitúyran sa mg̃a paa, ang may mg̃a paa ng̃a tuyód. - -Pieza. = Bahin sa bisan onsa. * Salapí sa bisan onsang dagoáya, pisos, -caháte, sicaoálo, &c. * Bulus sa panápton. * Lothang. * Solód sa mg̃a -baláy. - -Piezgo. = Ang panit ng̃a hingtúngdan sa mg̃a tiil sa mg̃a mananáp. - -Pífano. = Tolónggon sa mg̃a soldados ng̃a muobán sa mg̃a tambol, maíng̃on -ing̃on sa plauta. - -Pifar. = Pagágda sa cabayo arón magalacát. - -Pifiar. = Díli pagígo ug maáyo sa bolá sa mang̃a táuo ng̃a nanagsugál sa -sugál ng̃a guing̃álan ug billar, sa pagbúnal canía. - -Pifo. = Capote, bisti ug itábon sa laoas. - -Pigargo. = Calaínan sa manáol. * Langgam. - -Pigmeo. = Táuo ng̃a hamóbo caáyo. - -Pigre. = Tapólan. * Mahináyon, madugáyon. * Matalác-on. - -Pigricia. = Pagcatápol, catacá. * Pagcadógay, pagcahínay. - -Pigro. V. Pigre. - -Pihuela. = Casámoc, cabilínggan ng̃a macaólang sa pagbúhat na bisan -onsa. * Singsing ng̃a puthao ng̃a pagasuúlan sa mg̃a tiil sa mg̃a saláan, -sa mg̃a preso. - -Piísimo. = Mapoang̃úrun caáyo. - -Pila. = Batóng dagcó ng̃a quinalían, ng̃a silbi sa benditáhan, sa -buñágan, &c. * Singbahán ng̃a pagabuñágan sa mg̃a táuo. * Tapoc sa bisan -onsa ng̃a guilóngtod longtor. - -Pilada. = Ang apog ug ang balás ng̃a pagasacóton ug pagacutáuon sa tagsa -ca pagmása. * Tapoc. - -Pilar. V. Pilon. * Halígueng cota. * Timáan sa cota, &c., ng̃a ibótang -sa mg̃a caotlánan sa mg̃a dalan. - -Pilastra. = Halígueng cota ng̃a laro. - -Pilatero. = Ang mamomóo sa pagbónal sa mg̃a panápton. - -Píldora. = Malíng̃in ng̃a maíng̃on ing̃on sa pagcadagcó sa usá ca garbanso, -ug diótay pa, ng̃a magacaláin lain sa mg̃a tambal sa obán ng̃a mg̃a saquét. - -Píleo. = Calo sa canhing tiempo. - -Pileta. = Benditáhan ng̃a diótay. - -Pilon. = Cota ng̃a magacaláin lain ug dagoay, ng̃a hamóbo, ng̃a magalibót -sa mg̃a tobóran, arón sorlan sa tubig, ug arón mahímo ug ilimnánan sa -mang̃a mananáp. * Ang asúcar ng̃a guisulód sa hormáhan. * Bató sa mg̃a -timbáng̃an. * Tapoc, ogdo sa apog ug sa balás ng̃a minása. - -Pilonero. = Táuo ng̃a tigdála sa mg̃a balíta. - -Pilonga. = Bong̃a ng̃a guing̃álan ug castaña, ng̃a ogá caáyo. - -Pilongo. = Táuo ng̃a maníoang, ug malopsád. - -Piloso. = Balahibóon. - -Pilotaje. = Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa paghópot sa mg̃a sacayán. * -Salapí ng̃a ibáyad tong̃ód sa pagpondo sa mg̃a sacayán sa obán ng̃a mg̃a -laoígan. - -Pilote. = Cahoy, bogsoc ng̃a itanóm sa ilálom sa tubig, arón mahímo ug -simiento sa bisan onsang buhat ng̃a buot buháton. - -Pilotin. = Báta ng̃a magatóon sa pilotaje ug magalúyo luyo sa piloto. - -Piloto. = Piloto, ang magahópot ug magabóot sa mg̃a sacayán ng̃a -nanaglayág. - -Piltra. = Higdáan. - -Piltrafa. = Onód ng̃a maníoang caáyo, ng̃a lonlon ng̃a panit. - -Piltro. = Solód sa mg̃a baláy. - -Pillada. = Pagcatampalásan, buhat ng̃a daútan caáyo. - -Pillador. = Caoatán. - -Pillaje. = Pagpang̃áoat. - -Pillar. = Idem. * Pagcóha, pagcobót, pagcópot sa bisan onsa. * -Paggúnit, pagdácop. - -Pillería. = Cadaghánan sa mg̃a tampalásan. - -Pillo. = Tampalásan. - -Pimental. = Yota ng̃a guitámnan sa mg̃a sile. - -Pimienta. = Pimienta, malísa. - -Pimientero. = Tanóm, cahoy cahoy ng̃a magabóng̃a sa pimienta. * Sodlánan -sa pimienta. - -Pimiento. = Ang sile ng̃a mapolá ug dinócdoc sa maáyong pagbócboc. * -Tanóm ug ang iang bong̃a ng̃a ang mg̃a sile, catómbal. - -Pímpido. = Isda. - -Pimpin. = Dula sa mg̃a báta. - -Pimpinela. = Tanóm. - -Pimpollecer. = Pagórlot sa mg̃a cahoy. - -Pimpollo. = Orlot sa mg̃a cahoy, salíngsing, sabá. * Bolac ng̃a poyós pa. -* Olitáo ng̃a ang̃áyan, sa maáyong baihon ug pagcatíndog. - -Pimpolludo. = Ang may daghánan ng̃a mg̃a orlot. - -Pina. = Halígueng cota ng̃a hamóbo ng̃a may tomóy sa catapúsan. * Cahoy -ng̃a balicó ng̃a icahímo sa calíng̃in sa mg̃a rueda sa mg̃a coche, &c. - -Pinabete. = Cahoy. - -Pináculo. = Ang labíng hatáas sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a baláy, &c. - -Pinar. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a cahoy ng̃a guing̃álan ug pino. - -Pinariego. = Ang nahatong̃ód sa cahoy ng̃a guing̃álan ug pino. - -Pinasto. = Pino ng̃a ihálas. - -Pinaza. = Sacayán ng̃a diótay ng̃a pagagaóran. - -Pincarrascal. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a cahoy ng̃a guing̃álan ug -pincarrasco. - -Pincarrasco. = Cahoy, calaínan sa pino. - -Pincel. = Pincel, ponpon sa mg̃a balahíbo sa mg̃a mananáp, ng̃a icapíntal. -* Ang táuo ng̃a magapíntal. * Bisan onsang piníntal. - -Pincelada. = Pagdíhog sa pinsel. - -Pincelero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a pinsel. - -Pincerna. = Ang magapaínom sa mg̃a dinápit sa mg̃a combida, sa pagtiláo -pagóna sa mg̃a ilímnon. - -Pinchadura. = Pagcasóntoc, pagcotólpoc, pagcadoghó, pagcadóghang. - -Pinchar. = Doghó, doghang, tolpoc, sontoc. - -Pinchauvas. = Táuo ng̃a talamáyon. - -Pinche. = Tanód sa cosina. - -Pinchel. = Bisan onsa ng̃a igadóghang, icadoghó, icasóntoc, igatólpoc. * -Bisan onsa ng̃a matalínis, ng̃a tomóyan ng̃a maháit. - -Pindonga. = Babáye ng̃a tigsóroy soroy, ng̃a hilacáo caáyo. - -Pindonguear. = Pagsóroy soroy. - -Pineda. = Sintas ng̃a nagacaláin lain ug color. - -Pingajo. = Tinábas ng̃a nagabítay sa bisan diin. - -Pinganitos, (en). = Sa maáyong palad, sa maáyong pagcabútang. - -Pingorote. = Bisan onsa ng̃a hatáas caáyo, ng̃a molabáo sa obán. - -Pingorotado. = Idem. - -Pingüe. = Matámboc. * Daghánan. * Calaínan sa sacayán. - -Pingüedinoso. = Ang may daghan ng̃a tamboc. - -Pigüosidad. = Catámboc. - -Pinico, llo, to. = Lacang sa mg̃a bátang diótay sa pagsógod sa palacát. - -Pinillo. = Tanóm. - -Pino. = Ang nahanáyhay ug nahándig, ang tíndog, caáyo. * Cahoy. * V. -Pinico. - -Pinocha. = Dahon sa cahoy ng̃a pino. - -Pinole. = Binócboc sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a panácot ng̃a mahomót, ng̃a -isácot sa socolate. - -Pinoso. = Ang guidaghánan sa mg̃a cahoy ng̃a pino. - -Pinta. = Timáan, olat ng̃a mahabílin sa mg̃a samad. * Mg̃a barlis sa mg̃a -dahon sa baraja ng̃a igacaíla sa dagoay sa oalá pa maquíta ang pintal. * -Tagsánan sa bino, aguardiente, &c., sa obán ng̃a mg̃a longsod sa España. -* Timáan ng̃a maquíta sa goa sa bisan onsa. - -Pintadera. = Capandáyan sa pagdáyan dayan sa tinápay sa dapit sa goa. - -Pintadillo. = Langgam. - -Pintado. = Ang guipíntal. * Ang guidíhog sa mg̃a color. * Ang -guibatócan. - -Pintado (al mas). = Sa labíng quinaarmánon, sa labíng batid, sa labíng -buútan. - -Pintamonas. = Pintor ng̃a díli maálam magpíntal. - -Pintar. = Pintal, pagdíhog sa mg̃a color. * Pagbátoc. * Pagsúlat, -paggáma sa mg̃a letras. * Pagpadagcó sa bisan onsa. * V. Finjir. - -Pintarojo. = Langgam. - -Pintarrajo. = Piníntal ng̃a malágsot. - -Pintarroja. = Isda. - -Pintiparado. = Magsáma, maíng̃on. * Ang moáng̃ay sa bisan onsa. - -Pintiparar. = Pagtándi, pagtándig sa usá ca butang sa lain ug butang. - -Pintojo. = Ang may mg̃a timáan, mg̃a mansa, mang̃a buling. - -Pintor. = Ang magapíntal. - -Pintora. = Asáoa sa pintor. - -Pintoresco. = Bisan onsa ng̃a maníndot, maáñag. - -Pintorear. = Pagbóling sa bisan onsa sa mg̃a color, sa oaláy caálam ug -caang̃áyan. - -Pintura. = Quinaárman sa pagpíntal. * Bisan onsang laráoan, &c., ng̃a -piníntal. * Pagcabóhat sa mg̃a letra. * Casayóran sa bisan onsa. - -Pinzas. = Quimpit, cumpit. - -Pinzon. = Langgam. - -Pinzote. = Cahoy ng̃a guitáor sa tomóy sa caling sa bansálan sa mg̃a -sacayán, sa paghópot sa maong bansálan. - -Piña. = Ang bong̃a sa cahoy ng̃a guing̃álan ug pino. * Lain bong̃a sa -Pilipinas ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay sa piña. * Bong̃a sa cahoy ng̃a -guing̃álan ug ciprés. - -Piñon. = Mg̃a liso sa piña. * Ang binhi sa pino. * Ang bocóg ng̃a -catapúsan sa mg̃a pacó sa mg̃a langgam. * Puthao ng̃a diótay ng̃a guibútang -sa mg̃a máquina sa mg̃a horásan. * Puthao ng̃a diótay ng̃a apil sa mg̃a yaoe -sa mg̃a pusil. - -Piñonata. = Matám-is ng̃a magáma sa mg̃a almendra ng̃a quinílquig ug sa -asúcar con calámay. - -Piñonate. = Calán-on ng̃a magáma sa mg̃a piñon ug sa asúcar. - -Piñuela. = Calaínan sa panápton. * Ang bong̃a sa ciprés. - -Pio. = Maampóon. * Mapoang̃óron, malolóy-on, mang̃iloóyan. * Cabayo, &c., -ng̃a guisinambágan sa color sa balahíbo. * Ting̃og sa mg̃a pisó sa mg̃a -langgam. - -Piocha. = Dayan dayan, hias ng̃a nagacaláin lain ug dagoay, sa pagdáyan -dayan sa mg̃a babáye sa ilang bohóc. * Bolac ng̃a magáma sa mg̃a balahíbo -ng̃a pino sa mg̃a langgam. - -Piojento. = Ang guicóto. - -Piojería. = Cadaghánan sa mg̃a coto. * Pagcaháng̃ol. * Pagcadiótay. - -Piojillo. = Coto sa mg̃a langgam. - -Piojo. = Coto. - -Piojoso. = Cot-on, ang may daghánan ng̃a mg̃a coto. * Hicáoan, -daguinótan. - -Piojuelo. = Mananáp ng̃a diótay ug maítom, ng̃a managdáot sa mg̃a tanóm. - -Piola. = Pisi, lubir ng̃a magamáy. - -Piorno. = Tanóm con cahoy ng̃a diótay. - -Pipa. V. Cuba. - -Pipar. = Pagyópyop sa tabaco, pagtabaco. - -Pipería. = Cadaghánan sa mg̃a cuba, sa mg̃a pipa. - -Pipí. = Langgam. - -Pipian. = Calaínan sa guinísal. - -Pipiar. = Pagyápyap sa mg̃a langgam sa diótay pa. - -Pipirillo. = Tanóm. - -Pipiripao. = Combida ng̃a mahál, bantógon. - -Pipiritaña ó Pipitaña. = Tolónggon ng̃a diótay, ng̃a duláan sa mg̃a báta. - -Pipo. = Langgam. - -Pipote. = Cuba, pipang diótay. - -Pique. = Casáquet sa húna húna. - -Pique (á). = Sa catáhap. - -Piquera. = Bohó sa mg̃a bariles arón gomóa, arón omágui ang bino, tubig, -&c. - -Piqueta. = Saról ng̃a guitomóyan. - -Piquete. = Pocpoc con samar ng̃a diótay. * Boling ng̃a diótay sa mg̃a -panápton ug sa mg̃a bisti. * Tapoc, isip sa mg̃a soldados ng̃a guiándam sa -bisan onsang quinahánglan. - -Piquetilla. = Capandáyan sa mg̃a panday sa cota, sa pagbóhat sa mg̃a bohó -ng̃a diótay. - -Pira. = Daob, dilab, diláab. - -Piragua. = Sacayán, balóto. - -Piramidal. = Ang guibóhat sa dagoay sa haligue sa cota, &c., ng̃a -matápos sa pagcatomóy caáyo. * Usá sa mg̃a bocóg sa popólan sa camót. - -Pirámide. = Haligue sa cota, &c., ng̃a mahínay hinay sa pagcanípis cutub -sa obus ng̃adto sa itáas, hasta ng̃a matápus sa pagcatomóy caáyo. - -Pirata. = Caoatán ng̃a mang̃áoat sa dagat, ang moádto sa pang̃ayáoan. - -Piratear. = Pagpang̃áoat sa dagat, pagpang̃áyao. - -Piratería. = Opicio sa pagpang̃áoat sa dagat. * Ang quináoat sa dagat. * -Pagpang̃áoat sa bisan onsa. - -Pirático. = Ang nahatong̃ód sa pirata. - -Piraústa. = Mananáp ng̃a dolodagcó sa lang̃ao. - -Pirita. = Tumbága ng̃a sacót sa asufre. - -Pirofilacio. = Lang̃ob ng̃a hatáas sa ilálom sa yota ng̃a ponó sa caláyo. - -Piromancía. = Quinaárman ng̃a bacácon sa pagtágna sa bisan onsa tong̃ód -sa mg̃a siga sa caláyo. - -Piromántico. = Ang magatágna sa mg̃a omalábot tong̃ód sa caláyo ug sa -iang siga. - -Pirómetro. = Capandáyan sa pagíla sa cabáscog sa caínit sa caláyo. - -Piropo. = Bató ng̃a mahál. * Mg̃a polong ng̃a piníli caáyo. - -Pisa. = Pagcatonób. * Pagcatíndac. - -Pisada. = Pagcatonób, tonób. - -Pisador. = Ang magatonób. * Ang magapíga sa mang̃a ubas. * Ang cabayo -ng̃a magatonóg caáyo sa iang pagtonób. - -Pisadura. V. Pisada. - -Pisante. = Tiil. * Sapín. - -Pisar. = Pagtonób. * Pagdásoc. * Pagdóol sa bisan diin. * Pagpang̃asáoa -sa mg̃a langgam, ug labí pa sa mg̃a salapáti. - -Pisauvas. = Ang magatonób sa mg̃a ubas arón gomóa ang dugá. - -Pisaverde. = Táuo ng̃a macúgui caáyo sa pagdáyan dayan sa iang mg̃a -bisti. * Laláquing babayénon. * Ang magasóroy soroy sa pagbólong sa mg̃a -caling̃áoan. - -Piscator. = Ilisípan sa túig túig ng̃atanán. - -Piscatorio. = Ang nahatong̃ód sa pagpanágat. - -Piscina. = Danao ng̃a diótay, tubígan sa mg̃a tanáman, ng̃a pagabohían ug -pagabatónan sa mg̃a isda. * Lugar ng̃a guitagána sa mg̃a singbahán sa -pagyábo sa tubig ng̃a igabóñag, &c. - -Piscis. = Tapoc sa mg̃a bitóon. - -Piso. V. Pisada. * Salog sa mg̃a baláy, sa mg̃a singbahán, &c. - -Pison. = Capandáyan sa pagdásoc, idalásoc. - -Pisonear. = Pagdásoc. - -Pisotear. = Pagtonób sa masóbsob. - -Pisoteo. = Pagcatonób. - -Pista. = Tonób, timáan ng̃a mahabílin sa lugar ng̃a guiaguían sa mg̃a táuo -ug sa mg̃a mananáp. - -Pistacho. = Bong̃a. - -Pistadero. = Pison. * Ipilíga, ipológa. - -Pistar. = Pagpíga, pagpúga sa bisan onsa. - -Pistero. = Solosáro ng̃a diótay ng̃a may tomóy, sa pagpaínom sa tubig, -&c., sa mg̃a masaquét. - -Pistilo. = Ang bahin sa mg̃a bulac ng̃a anáa sa talioála, ng̃a guibotáng̃an -sa binhi. - -Pisto. = Ang dugá ng̃a piníga sa mg̃a langgam ng̃a dinócdoc, ng̃a ipacáon -cun ipaínom sa masaquét ng̃a díli na macacáon. * Priníto sa mg̃a sile ng̃a -sináctan sa mg̃a camates. - -Pistola. = Pusil ng̃a hamóbo. - -Pistolera. = Panunúrlan sa mg̃a pistola, sa mg̃a pusil ng̃a diótay. - -Pistolete. = Pusil ng̃a hamóbo pa sa pistola. - -Piston. = Cahoy ng̃a isolód sa mg̃a bomba sa pagsóyop sa tubig. * -Tumbágang diótay ng̃a macacaláyo sa mg̃a pusil. - -Pistoresa. = Hing̃aníban ng̃a hamóbo, ng̃a maíng̃on ing̃on sa puñal. - -Pistraje ó Pistraque. = Ilímnon, sabáo, &c., ng̃a oaláy lamí. - -Pistura. = Pagcapíga, pagcapúga. - -Pita. = Tanóm, magáy. - -Pitaco. = Dahon sa pita. - -Pitafio. = Saro. - -Pitancería. = Lugar ng̃a pagapahátan sa bisan onsa ng̃a pagapaháton. - -Pitancero. = Ang may opicio sa pagpáhat ug pagbáhin sa bisan onsa. * -Ang mayordomo sa mg̃a caparían. - -Pitanza. = Pagcapáhat sa mg̃a calán-on con sa salapí. * Ang bayad sa -bisan onsa. - -Pitaña. = Mutá. - -Pitar. = Pagtáihop sa pito. * Pagbáyad, pagpáhat sa bisan onsa. - -Pitarra. = Mutá. - -Pitarroso. = Mutáon. - -Pítima. = Hampol ng̃a ibótang sa ibábao sa casing casing, con may -quinahánglan pa. - -Pito. = Tolónggon ng̃a diótay, plautang hamóbo, sa matágning ng̃a ting̃og. - -Piton. = Song̃áy ng̃a diótay ug bag-o sa mg̃a mananáp. * Ogdo sa bisan -onsa, salíngsing, odlot sa mg̃a cahoy. * V. Pitaco. - -Pitonisa. = Babáye ng̃a saserdote ng̃a magapadayág sa mg̃a pagtúbag sa -dios dios sa mg̃a dioatáhan, sa Singbahán sa Delfos. * Babáyeng balbal, -onglo, asoang. - -Pitpit. = Langgam. - -Pituita. = Laoay ng̃a mahágcot, cogmo, sip-on. - -Píxide. = Cajang diótay, panonórlan sa bisan onsa. * Copon, cajang -diótay ng̃a pagabotáng̃an sa Santísimo Sacramento. - -Pizarra. = Bató ng̃a maítom ng̃a mahómoc homoc ug díli apód mabóg-at -caáyo. - -Pizarral. = Lugar ng̃a pagatobóan sa mg̃a pizarra. - -Pizarrero. = Ang magasápsap ug magahíngpit sa mg̃a pizarra. - -Pizca. = Bahin ng̃a magamáy sa bisan onsa, bisan onsa ng̃a diótay caáyo. - -Pizcar. = Pagcotól. - -Pizco. = Cotól. - -Pizpereta. = Babáye ng̃a malágsic, sa madalíon ng̃a gaui. - -Pizpirigaña. = Dula sa mg̃a báta. - -Pizpita ó Pizpitillo. = Langgam. - - - -PL - -Placar. V. Aplacar. - -Placarte. = Papel ng̃a sinólatan sa mg̃a sugo sa mg̃a ponóan, ng̃a ipílit -sa cadaigánan. - -Placativo. = Ang macapahínay. - -Placel. = Hunásan, tacot. - -Pláceme. = Calípay tong̃ód sa maáyong palad sa isigcatáuo, ug tung̃ód ba -sa maáyong balíta. - -Placenta. = Minása ng̃a magáma sa tian sa babáyeng mabdos, ng̃a -guinicánan sa posod sa báta. - -Placenteramente. = Sa calípay sa himáya. - -Placentero. = Maghimayáon, malipáyon. - -Placer. = Calípay, himáya. * Pagbóot. * Caling̃áoan, dula. - -Placero. = Ang nahatong̃ód sa saoang. * Táuo ng̃a magabalígya sa mg̃a -saoang sa mg̃a otang, sa mg̃a bong̃a, &c. - -Placible. = Táuo sa maáyong buot. - -Plácidamente. = Sa maáyong pagcabótang, sa tibúoc ng̃a buot. - -Plácido. = Ang oalá mabóloc, ang mahamútang sa pagcaoaláy cacólba. - -Placiente. V. Placible. - -Plaga. = Calisód, hampac ng̃a guibóot sa Dios ng̃a moábot sa mg̃a táuo, -ang dolon, ang camátay, ang gotom, &c. * Cadáot, saquét. * Pagcaoaláy -palad, cayógot, cagóol. - -Plagar. = Pagponó sa bisan onsa ng̃a macadáot. - -Plagiario. = Ang mang̃áoat sa mg̃a huna huna sa lain, ng̃a guidayág sa mg̃a -sulat, ug pagaíngnon ng̃a sa gayúd. - -Plagio. = Pagpang̃áoat sa mg̃a sulat, sa mg̃a libro sa lain. - -Plan. V. Plano. * Ang sulat sa bisan onsa ng̃a guisúlat sa iang ng̃alan. -* Listáhan sa mg̃a táuo, sa mg̃a manggad, &c. * Ang cahoy ng̃a mohonóng sa -quilla, sa onáyan sa mg̃a sacayán. - -Plana. V. Llana. * Nauong sa papel ng̃a sinolátan. * Yota ng̃a patag, -datág. * Ang guisólat sa mg̃a báta sa escolahán ng̃a nanagtóon, sa -pagsúlat, sa usá ca nauong sa papel. * Cadaghánan sa mg̃a ponóan sa mg̃a -soldados. - -Planada. V. Llanada. - -Planador. = Pandáy ng̃a magabácbac sa salapí, sa tumbága, &c. - -Plancha. = Buláoan, salapí, tumbága, &c., ng̃a binácbac sa pagcanípis. * -Utáo. * Gaquít ng̃a magáma sa mg̃a cahoy ng̃a magáan, sa mg̃a caoáyan, &c., -ng̃a pagatongtóng̃an sa mg̃a táuo ng̃a nanagsolót sa mg̃a sacayán. - -Planchar. V. Aplanchar. - -Planchear. = Pagtábon sa bisan onsa sa mg̃a dahon dahon ng̃a tumbága, sa -buláoan, sa salapí, &c., ng̃a binácbac sa pagcapíno, sa pagcanípis. - -Planeta. = Bitóon ng̃a nagaámbit sa casúlao, sa siga sa adlao. * Bisti -ng̃a guibísti sa mg̃a Padre sa pagtúman nila sa ilang catungdánan sa -Singbahán, ng̃a holohamóbo, dapít sa atubáng̃an, sa casullang tuod. - -Planetario. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a planeta. - -Planga. = Calaínan sa manáol. - -Planicie. = Patag, datág. - -Planisferio. = Casayóran sa tibúoc ng̃a calibútan. - -Plano. = Patag, datág, sa oaláy casámoc ug cabilínggan. * Casayóran ng̃a -piníntal sa bisan onsang longsod, sa cota, sa mg̃a dagat, &c. - -Planta. = Itolonób sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp, lápa lápa sa tiil. * -Tanóm. * Pagcatanóm. * Panigíngnan sa bisan onsa ng̃a pagabuháton, sa -baláy, sa Singbahán, &c. * Pagpatigáyon ng̃a caugalíng̃on sa pagcúha ug -pagdáng̃at sa guipanghináot. - -Plantacion. = Pagcatanóm. - -Plantador. = Ang magatanóm, tigtanóm. * Capandáyan ng̃a icatanóm sa mg̃a -tanóm. - -Plantaje. = Cadaghánan sa mg̃a tanóm. - -Plantanal. V. Platanal. - -Plántano. V. Plátano. - -Plantar. = Pagtanóm. * Pagpatíndog sa bisan onsa. * Pagbótang, -pagpalíngcod. - -Plantario. = Lugar ng̃a pagapugásan sa mang̃a binhi sa mg̃a otang, sa -humáy, &c., sa pagtanóm ug paglálin oña sa lain ng̃a yota, con -maholohatáas na. - -Plantear. = Paghúna huna sa pagcabútang sa bisan onsa, arón mahímo ng̃a -híngpit sa pagbúhat na. - -Plantica, lla, ta. = Ang nahaúnang tinábas sa panit ng̃a ibútang sa -pagbúhat sa mg̃a sapín. * Tinábas ng̃a panápton ng̃a isápao sa tulónban sa -mang̃a medias. * Ang pothao ng̃a dagcó ng̃a pagataólan sa obán ng̃a mg̃a -puthao ng̃a diótay sa mg̃a yaoe sa mg̃a posil. * Panigíngnan sa papán sa -bisan onsa ng̃a buot ng̃a pagbuháton. - -Plantificacion. = Pagcabúhat sa bisan onsa. - -Plantificar. = Pagbúhat sa bisan onsa ng̃a guihúna huna. - -Plantillar. = Pagbútang sa plantilla sa mg̃a sapín ug sa mg̃a medias. - -Plantío. = Yota ng̃a guinatámnan. * Pagtanóm. * Yota ng̃a bag-o pa -guitámnan. * Cadaghánan sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy. - -Plantista. = Maandácon, ang magapacalaláqui ug magapacaísog. - -Planton. = Salíngsing, sahá sa mg̃a cahoy ng̃a maáyo sa pagtanóm. * Ang -soldado ng̃a guicastigo arón magabántay sa bisan diin hasta sa dugay. * -Soldado ng̃a magabántay sa pagcaportero sa bisan diin. - -Plantosa. = Baso con panácsan ng̃a ilimnánan, tagayán. - -Planudo. = Sacayán ng̃a molotáo sa diótay ng̃a tubig, cay halagpád sa -dapit sa obus, sa dapit sa quilla. - -Plañidera. = Babáye ng̃a guiabáng̃an sa pahílac sa mg̃a paglobóng. - -Plañido. = Pagcahílac, pagcabachó. - -Plañir. = Pagbachó, paghílac, pagagólo. - -Plaquin. = Calaínan sa bátong bátong. - -Plasma. = Bató. - -Plasmador. = Tigbúhat, magbubúhat, ang magabóhat, macagáma ug macahímo -sa bisan onsa, ug labí pa sa yota. - -Plasmante. = Idem. - -Plasmar. = Pagbúhat, paggáma, paghímo sa bisan onsa, ug labí pa sa -yota. - -Plasta. = Bisang onsang mahómoc, maíng̃on sa yánang, sa lapoc. * Bisan -onsa ng̃a guibúhat sa oaláy caang̃áyan. - -Plaste. = Minása sa yeso ug sa cola sa pagsóngsong sa mg̃a bohó sa bisan -onsa ng̃a pagapintálan. - -Plastecer. = Pagsóngsong sa mg̃a bohó ug mg̃a lutac sa plaste. - -Plastecido. = Pagcasóngsong sa mg̃a bohó ug sa mg̃a lutac sa yeso ng̃a -minása sa cola, sa tubig ng̃a liná-ga sa cola. - -Plástica. = Quinaárman sa pagbúhat sa bisan onsa sa yota, sa yeso, &c. - -Plata. = Salapí. * Ang macapolós sa guihápon. - -Plataforma. = Baluarte, lantáon ng̃a guibúhat sa solód sa mg̃a cota. * -Capandáyan, máquina sa pagbúhat sa mg̃a bahin sa mg̃a horasan. - -Platanal ó Platanar. = Saguíng̃an. - -Plátano. = Saguing, ang tanóm ug ang bong̃a. - -Plateado. = Bisan onsa ng̃a may color sa salapí. - -Plateador. = Ang táuo ng̃a nagadíhog sa bisan onsa, sa salapí ng̃a -tinúnao. - -Plateadura. = Pagcadíhog sa bisan onsa sa salapí ng̃a tinúnao. - -Platear. = Pagdíhog sa salapí sa bisan onsa, pagtápot sa salapí sa -bisan diin. - -Platería. = Dalan ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a baláy sa mg̃a pandáy sa -salapí; baláy ng̃a pagabuhátan sa salapí. * Quinaárman sa pagbóhat sa -bisan onsa, sa salapí. - -Platero. = Pandáy sa salapí. - -Plática. = Cagúla, suguílon, solte. * Oáli sa mg̃a ponóan sa ilang mg̃a -sacop. - -Platicar. = Pagsúguir, pagsuguílon, pagsólte, pagcagúla. - -Platico, llo, to. = Guinisál sa onód ug sa mg̃a otan ng̃a tinártar ug -maáyo; calán-on ng̃a ihátag sa mg̃a religioso, sa mg̃a arlao ng̃a mahál, -ng̃a icadúgang sa mg̃a sod-an sa matagádlao. * Pinggan ng̃a tumbága ng̃a -apil sa mg̃a tolónggon sa mg̃a música. - -Platificar. = Pagbálbin sa bisan onsa sa salapí, pagsalapí sa bisan -onsa. - -Platija. = Isda. - -Platilla. = Panápton. - -Platina. = Tumbága ng̃a mahál. - -Platino. = Tumbága ng̃a labíng mabóg-at sa ng̃atanán, sa color sa salapí. - -Plato. = Pinggan. * Ang calán-on sa matagádlao. * Ang sod-an ng̃a -ibótang ug isúcar sa mg̃a pinggan. - -Platónicamente. = Sa pagcaólay. * Sa pagtáhor. * Sa oaláy daótan ng̃a -tuyo ug húna húna. - -Plausibilidad. = Pagcamahál, pagcaáyo sa bisan onsa arón tacós ng̃a -pagdayégon. - -Plausible. = Dalayégon, ang tacús ng̃a dayégon. - -Plausiblemente. = Sa pagcadáyeg, sa pagdáyeg. - -Playa. = Piliu, daplin, baybáyon sa dagat con sa mg̃a sobá. - -Playado. = Dagat con sobá ng̃a may baybáyon. - -Playazo. = Baybáyon ng̃a dagcó, hatáas. - -Playero. = Táuo ng̃a magadála sa isda sa baybáyon, sa pagbalígya. - -Plaza. = Saoang. * Lugar ng̃a guilibótan sa cota, sa mg̃a baluarte, sa -mg̃a lantáoan, sa pagsócol sa mang̃a caáoay. * Opicio, pagcahímtang sa -bisan cansa. * Dong̃og. - -Plazo. = Tagál, tacga. * Arlao ng̃a tinórlo ug guitagána sa pagbóhat sa -bisan onsa. - -Ple. = Dula ng̃a guing̃álan de pelota. - -Pleamar. = Pagcatáob, taob ng̃a dagcó. - -Plebe. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a obus, ng̃a díli dato, ug sa díli -mahál ng̃a guinicánan. - -Plebeyo. = Táuo ng̃a díli dato ug díli opód lioat sa maáyo ug mahál ng̃a -guinicánan. - -Plectro. = Capandáyan sa pagcáblit sa arpa. - -Plegable. = Ang arang pilóon, picóon, locóton. - -Plegadamente. = Sa pagcabóloc, sa díli madayág. - -Plegadera. = Capandáyan sa garing, sa cahoy, sa bocóg, &c., sa pagpíco -ug pagguísi sa mg̃a papel. - -Plegadizo. V. Plegable. - -Plegador. = Ang magapiló, ang magapicó. - -Plegadura. = Pagcapiló, pagcapicó. - -Plegar. = Piló, picó. - -Plegaria. = Pagpang̃áyo, pagpang̃amúyo, pagpang̃aliópo. * Pagbágting sa -mg̃a ling̃ánay, sa odto, arón mang̃ádye ang mg̃a cristianos. - -Pleita. = Lubid ng̃a sinalápid, esparto ng̃a icabúhat sa mg̃a baníg sa -España, sa mg̃a estara. - -Pleiteador. = Ang may capolong̃ánan, ang mahagógma sa capolong̃ánan. - -Pleiteante. = Idem. - -Pleitear. = Paghilábot sa mg̃a capolong̃ánan. - -Pleites. = Manlalában, ang magapahúsay sa mang̃a táuo ng̃a nanaglális -lalis ug nagacaáoay. * Ang magabúhat sa bisan onsa, sa ng̃alan sa lain. - -Pleitista. V. Pleiteador. * Táuo ng̃a macagobót. - -Pleito. = Capolong̃ánan. * Pagáoay, paglális lalis. * Pagpang̃óbat. - -Plenamar. V. Pleamar. - -Plenamente. = Sa pagcahíngpit, sa pagcatúman. * Sa pagcaponó. - -Plenariamente. = Idem. * Pagcahócom ing̃on sa mang̃a tulumánon sa mg̃a -leyes, sa batásan. - -Plenario. = Ponó. * Tuman, hingpit. - -Plenilunio. = Pagcatibúoc sa bulan, bulan ng̃a tibúoc. - -Plenipotencia. = Gahóm ng̃a dagcó ng̃a itógot sa mg̃a hari ug mg̃a ponóan -sa bisan cansa. - -Plenipotenciario. = Táuo ng̃a sinógo sa mg̃a hari, ug ng̃a guitugútan sa -dagcóng gahóm, sa pagsábot ug sa paghúsay sa bisan onsa. - -Plenitud. = Pagcaponó, pagcahíngpit, pagcatúman sa bisan onsa. * -Pagcadághan, cadaghánan sa bisan onsa. - -Plétora. = Pagcadághan sa dugó ug sa dugá sa lauas. - -Pletórico. = Ang guidaghánan sa dugó ug sa dugá. - -Pleura. = Panit panit ng̃a manípis, ng̃a magapótus sa tibúoc ng̃a doghan, -sa dapit sa sulód. - -Pleuresía. = Saquét sa dughan. - -Pleurético. = Ang masaquét, ang mubáti sa doghan. - -Plica. = Sulat ng̃a pinicó ug ng̃a guipílit, ng̃a sinolátan sa pagbóot sa -bisan cansa ng̃a nagabúhat sa testamento. - -Pliego. = Ang papel ng̃a pagaboháton sa tagsa ca pagcábo sa marca, sa -hormáhan. * Cadaghánan sa mg̃a sulat ng̃a ibútang sa ilálom sa usá ca -sapao. - -Pliegue. = Conót. * Pagcapicó. - -Plomada. = Tingga ng̃a manípis sa pagbárlis sa bisan onsa, tonton sa -bató, tingga, puthao, &c., sa pagsócod sa cahilarmon sa tubig, sa mg̃a -táuo ng̃a nanagsacáy. * Památo ng̃a tingga sa mg̃a anod, sa mg̃a sahid, &c. - -Plomar. = Pagbótang sa marca sa tingga ng̃a binítay sa mg̃a hilo con mg̃a -lubid ng̃a magamáy, sa mg̃a camatoóran, sa mg̃a solat ng̃a guican sa mg̃a -hari, sa Santos ng̃a Papa, &c. - -Plomazon. = Olounlánan ng̃a pagatabásan sa buláoan sa dagoay sa mg̃a -dahon ng̃a manípis, ug ng̃a ipanápot sa bisan diin. - -Plomería. = Tabon sa bisan diin, sa tingga. - -Plomero. = Ang magabúhat sa bisan onsa, sa tingga. - -Plomizo. = Ang sináctan sa tingga. - -Plomo. = Tingga. - -Plomoso. V. Plomizo. - -Pluma. = Balahíbo sa mg̃a langgam. * Bisan onsa ng̃a icasúlat. * -Quinaárman sa pagsúlat. * Catigayónan, pohónan, bahándi. * Otót. - -Plumada. = Pagsúlat. - -Plumado. = Ang balahibóan, ang may balahíbo sa mang̃a langgam. - -Plumaje. = Cadaghánan sa mg̃a pluma. * Dayan dayan ng̃a magáma sa mg̃a -pluma. - -Plumajería. = Idem. * Cadaghánan sa mg̃a dayan dayan sa mg̃a pluma. - -Plumajero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a pluma ug sa mg̃a dayan -dayan sa mg̃a balahíbo, sa mg̃a pluma. - -Plumazo. = Onlánan, cama, ng̃a ponó sa mg̃a pluma. - -Plumazon. V. Plumajería y Plumaje. - -Plúmbeo. = Bisan onsa sa tingga ug maíng̃on niána. - -Plumeado. = Cadaghánan sa mg̃a barlis maíng̃on sa guibúhat sa pluma. - -Plumear. = Pagbárlis sa mg̃a pluma con sa lápis, sa mg̃a piníntal. - -Plúmeo. = Ang balahibóan, ang may mg̃a pluma. - -Plumero. = Baat, bináng̃an sa mg̃a pluma sa pagyábyab ug pagcóha sa -agbon. * Sorlánan sa mg̃a pluma. - -Plumífero. V. Plómeo. - -Plumion. V. Plumon. - -Plumista. V. Escribiente. - -Plumon. = Balahíbo, pluma ng̃a magamáy caáyo ug pino. * V. Plumazo. - -Plumoso. V. Plúmeo. - -Plural. = Ang nahasácop sa daghan. - -Pluralidad. = Cadaghánan, pagcadághan. - -Plus ultra (ser el non). = Pacamahál, pagcahamíli, pagcabilídhon sa -bisan onsa. * Pagcalabí, pagcalabáo. - -Plúteo. = Tagsa ca cajon sa mg̃a sorlánan sa mg̃a libro. - -Pluvial. = Tubig ng̃a guican sa olan sa mg̃a pang̃ánod. - -Pluvioso. = Taliúlan, tang̃úlan. - - - -PO - -Poa. = Pisi, lubid ng̃a magámit sa mg̃a sacayán. - -Pobeda. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a cahoy ng̃a guing̃álan ug álamo -blanco. - -Poblacion. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a mulópio sa usá ca longsod. * -Longsod. - -Poblado. = Longsod. - -Poblador. = Ang magapoyó sa bisan diin. - -Poblar. = Pagtíndog sa usá ca longsod. * Pagpoyó sa usá ca longsod. * -Pagponó sa bisan onsa. - -Pobo. = Cahoy ng̃a guing̃álan ug álamo blanco. - -Pobre. = Pobres, hang̃ol, quinahanglánon. * Mapaobsánon. * Bisan onsa sa -diótay ng̃a bale. * Táuo ng̃a ualáy palad, ng̃a guicayógtan, masolóbon, -ming̃ánon. * Táuo sa maáyo ug sa malómong buot. * Aláot, anógon. - -Pobremente. = Sa pagcapobres, sa pagcaháng̃ol. - -Pobrero. = Ang may catongdánan sa paglímos sa mg̃a pobre. - -Pobreta. = Babáyeng bigáon. - -Pobrete. = Ang guicayógtan, ang ualáy palad, mapaobsánon. * Táuo ng̃a -díli batid, ng̃a oaláy quinaárman, ng̃a oaláy polós, apan sa maáyong gaoi -ug húna húna. - -Pobretería. = Cadaghánan sa mg̃a pobres, sa mg̃a hang̃ol. * Pagcábores, -pagcaháng̃ol, pagcacólang sa mg̃a quinahánglan. - -Pobreto. V. Pobrete. - -Pobreton. = Pobres, hang̃ol uyámot. - -Pobreza. = Pagcabres, pagcaháng̃ol. * Pacabía sa ng̃atanán ng̃a -calibutánon. - -Pobrismo. = Cadaghánan sa mg̃a pobres. - -Pocero. = Ang magabóhat sa mg̃a atábay. - -Pocilga. = Tangcál, sodlánan, alad ng̃a pagahipúsan sa mg̃a baboy. * -Bisang onsang lugar ng̃a mahámos. - -Pocillo. = Sorlánan ng̃a linobóng sa yota sa pagbútang sa bino, sa lana, -&c. * Socolatíhan, panácsan, ng̃a pagaímgnan sa socolate. - -Pócima. = Tambal ng̃a ipaínom sa mg̃a masaquét. * Bisan onsang ilímnon -ng̃a malágsot, ng̃a oaláy lalím ug lamí. - -Pocion. = Ilímnon ng̃a italámbal. - -Poco. = Diótay. * Pagcahícao, cahícao. * Sa macariót. - -Pocho. = Malupsád. - -Poda. = Pagcacapón sa mg̃a cahoy ug ang túig, ang tiempo ng̃a igacapón. - -Podadera. = Capandáyan sa pothao ng̃a quinalaháan, ng̃a icacapón sa mg̃a -cahoy ug sa mg̃a paras. - -Podador. = Ang magacapón sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a paras. - -Podagra. = Saquét ng̃a guing̃álan de gota. - -Podar. = Pagcapón sa mg̃a paras ug sa mg̃a cahoy. - -Podazon. V. Poda. - -Podenco. = Calaínan sa iró. - -Poder. = Gahóm, cagahúman. * Pagbóot. * Pagcasáyon sa pagbúhat sa bisan -onsa. * Cosóg. - -Poderdante. = Ang motógot sa iang gahúm sa lain, arón magabúhat sa -bisan onsa. - -Poderhabiente. = Ang guitagáan sa gahúm sa lain, sa pagbúhat sa bisan -onsa. - -Poderío. = Gahóm sa pagbúhat sa bisan onsa. * Puhónan, catigayónan, -dona. * Cosóg ng̃a dagcó. - -Poderosamente. = Sa gahóm, sa cosóg. - -Poderoso. = Ang may gahóm, ang may cosóg. * Salapían, salapiánon, -arunáhan, bahandiánon. * Ang nagabáton sa bisan onsa sa ilálom sa iang -gahóm. - -Podio. = Lingcoránan ng̃a hatáas ng̃a guitindúgan sa ubán ng̃a mg̃a -columna. - -Podon. V. Podadera. - -Podre. = Nana. - -Podrecer. V. Pudrir. - -Podrecimiento. V. Putrefaccion. - -Podredumbre. = Pagcadonót. * Casáquet sa huna huna ng̃a dili ipagóa, -dili ipadayág. * Nana. - -Podricion. V. Putrefaccion. - -Podridero. V. Pudridero. - -Podrimiento. V. Pudrimiento. - -Podrir. V. Pudrir. - -Poema. = Sulat ng̃a guisólat sa pagcaberso, sa pagcagáray, sa -pagcabálac. - -Poesía. = Quinaárman sa pagbúhat sa mg̃a berso, sa mg̃a garay, mg̃a balac. - -Poeta. = Ang magabúhat sa mg̃a berso, sa mg̃a garay, sa mg̃a balac. - -Poética. V. Poesía. - -Poéticamente. = Ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a tulumánon sa poesía. - -Poético. = Ang nahatong̃ód sa poesía. - -Poetisa. = Babáye ng̃a tiggáma sa mg̃a berso, sa mg̃a garay, sa mg̃a balac. - -Poetizar. = Pagbúhat sa mg̃a berso, sa mg̃a garay, sa mg̃a balac. - -Poino. = Cahoy ng̃a pagalingcóran sa mg̃a cuba ng̃a sinórlan sa bino, -aguardiente, &c. - -Polacra. = Sacayán. - -Polaina. = Bisti sa mg̃a paa ng̃a magáma sa panápton ng̃a pagabotáng̃an sa -mg̃a botones. - -Polea. = Motón. - -Poleadas. = Sopas ng̃a mahómoc caáyo. - -Poleame. = Cadaghánan sa mg̃a motón. - -Polémica. = Quinaárman ng̃a magaásoy sa mg̃a paglaláng sa pagsócol sa mg̃a -caáoay ng̃a nang̃úbat sa mg̃a cota, sa mg̃a longsod, &c. * Pagíndig indig. - -Polémico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a pagíndig indig sa tung̃ód sa bisan -onsa ng̃a quinaárman. - -Polemonio. = Tanóm. - -Polen. = Oloágbon ng̃a maholohágcot, ng̃a nahamótang sa mg̃a orlot sa mg̃a -bolac ug ng̃a guisórlan sa binhi. - -Polenta. V. Poleadas. - -Poleo. = Tanóm, dagámi. * Pagparáyeg, pagcaándac. * Hang̃in ng̃a mahorós -ug mabógnao. - -Poliantea. = Cadaghánan sa mg̃a balíta ng̃a nagacaláin lain. - -Poliarquía. = Pagcahópot, pagbóot ng̃a guican sa daghan ng̃a mg̃a táuo ng̃a -ponóan. - -Pólice. = Torlong comalágco. - -Policía. = Maáyong pagbántay sa mg̃a longsod, hingpit ng̃a paghúsay arón -matúman ang batásan, ang mg̃a leyes. * Pagcaábi abi, pagtáhor, catahóran -catahá. - -Policitacion. = Pagsáar sa Dios sa bisan onsa, con sa mg̃a ponóan. - -Poliche. = Baláy ng̃a pagasugálan. - -Polidero. V. Pulidero. - -Polidor. = Idem. * Caoatán ng̃a nagabalígya sa guicáoat nia. - -Polígala. = Dagáming diótay caáyo. - -Polígama. = Babáye ng̃a may daghan ng̃a mg̃a bana ng̃a dong̃an, con mg̃a bana -ng̃a nagacasonód sonód. - -Poligamia. = Pagcabótang sa usá ca laláqui ng̃a namíño sa daghan ng̃a mg̃a -babáye ng̃a dong̃an, ug ang laláqui ng̃a nang̃asáoa sa daghan ng̃a mg̃a -babáye sa pagcasonód sonód. - -Polígamo. = Laláqui ng̃a may daghan ng̃a mg̃a asáoa ng̃a dong̃an, con ng̃a -nang̃asáoa sa daghan ng̃a mg̃a babáye sa pagcasonód sonód. - -Poligloto. = Ang guisólat sa mg̃a pinamólong ng̃a nagacaláin lain. * Ang -maálam mamólong sa daghánan ng̃a mg̃a pinamólong. * Ang santos ng̃a Sulat -ng̃a sinólat sa nagacaláin ng̃a mg̃a pinamólong. - -Poligrafía. = Quinaárman ng̃a nagatórlo sa pagsólat sa bisan onsa sa mg̃a -cahológan ng̃a tinágo, ug ng̃a díli sasabóton con díli asóyon sa -mahibaló. * Quinaárman ng̃a nagaásoy sa cahológan sa bisan onsa ng̃a -guisúlat sa mg̃a letra ng̃a caráan caáyo, ug ng̃a díli ing̃on sa batásan. - -Polilla. = Bocboc, anay. * Ang macadáot sa bisan onsa, sa pagcahínay -hinay. - -Polímita. = Panápton ng̃a hinábol sa mg̃a hilo ng̃a nagacaláin lain ug -color. - -Polin. = Cahoy ng̃a pagatongtóng̃an sa bisan onsa. - -Polinche. = Cagon cagon sa mg̃a caoatán. - -Polio. = Dagámi ng̃a italámbal. - -Pólipo. = Hobág hobág ng̃a motoróc sa mg̃a bohó sa ilong, ug ng̃a moósob -osob con díli ugáling tambálan ug maáyo. - -Polipodio. = Tanóm ng̃a motoróc sa mg̃a ponóan sa mg̃a cahoy, sa mg̃a cota, -&c. - -Polispastos. = Motón ng̃a guibotáng̃an sa daghan ng̃a mg̃a rondana. - -Politécnico. = Ang nahasácop sa daghánan mg̃a quinaárman. - -Politeismo. = Sayóp sa mg̃a táuo ng̃a mutóo sila ng̃a may daghan ng̃a mg̃a -dios. - -Política. = Quinaárman sa paghópot sa mang̃a longsod ug sa paghúsay -caníla, arón matúman ang maáyong batásan ug ang guisúgo sa mg̃a -tolománon, sa mg̃a leyes. - -Políticamente. = Ing̃on sa mg̃a tulumánon ug sa mg̃a leyes. * Sa maáyong -pagcahúsay. - -Político. = Ang nahatong̃ód sa política. * Táuo ng̃a maábi abíhon, ng̃a -tigtáhor. * Ang maálam sa paghósay sa mg̃a holosáyon sa Guinharían. - -Politicon. = Ang maábi abíhon caáyo. - -Póliza. = Papel ng̃a sinolátan ug ihátag sa lain, arón modáoat sa bisan -onsang salapí. * Camatoódan ug calig-ónan sa pagmatúod ng̃a ang mg̃a -manggad ng̃a guidála sa bisan cansa díli dinilían. - -Polizon. = Táuo ng̃a tigsóroy soroy, ng̃a oaláy opicio ng̃a caugalíng̃on. * -Táuo ng̃a musucáy sa tinágo, sa oalá itógot sa mg̃a ponóan, sa oaláy -lisensia. - -Polo. = Ang himotáng̃an ug pagalingcóran sa bisan onsa. - -Poltron. = Malúya, taláoan, matalác-on. - -Poltronería. = Catápol, catacá, calúya, pagcalícay sa pagbúhat. - -Poltronizarse. = Paglícay sa mg̃a pagbóhat, sa mg̃a cahágo. - -Polucion. = Pagáoas sa dugó sa laoas sa pagcatólog. - -Poluto. = Mahúgao, mahámos, maláo-ay. - -Polvareda. = Pagcaágbon. * Agbon ng̃a guilíbot, guilupád sa hang̃in. - -Polvificar. V. Pulverizar. - -Polvo. = Agbon. * Bocboc, binócboc. - -Pólvora. = Pólvora, malílang. * Gaui. * Cagauían ng̃a malágsot, maísog. -* Pagcadalí, pagcalágsic, sa bisan onsa. - -Polvoramiento. = Pagcabórbor, pagcabilíbod, pagcabitíbot. - -Polvorear. = Bitíbot, bilíbor, balíbor, borbor. - -Polvoriento. = Ang naponó sa agbon. - -Polvorin. = Pólvora ng̃a magamáy caáyo, sorlánan sa pólvora ng̃a magamáy -ng̃a iseleba sa mg̃a luthang. - -Polvorista. = Ang magabúhat sa pólvora. - -Polvorizable. V. Pulverizable. - -Polvorizar. V. Polvorear. - -Polvoroso. V. Polvoriento. - -Polla. = Domalágang manóc. - -Pollada. = Cadaghánan sa mg̃a pisó ng̃a guican sa tagsa ca paglómlom sa -mg̃a langgam, ug labí pa sa mg̃a manóc. - -Pollastro. = Pisó ng̃a dolodagcó na. * Táuo ng̃a batir, malaláng̃on. - -Pollazon. = Pagcadághan sa mg̃a itlog ng̃a guilúmlom sa tagsa ca -paglúmlom sa mg̃a langgam, ug ang mg̃a pisó ng̃a guican niána. - -Pollera. = Lugar ng̃a pagabatónan sa mg̃a pisó. * Capandáyan ng̃a may -silvi sa pagtóon sa paglacát sa mg̃a bátang diótay. - -Pollería. = Lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a pisó. - -Pollero. = Lugar ng̃a pagabatónan sa mg̃a pisó. * Táuo ng̃a magaláming sa -mg̃a pisó sa pagbalígya. - -Pollinarmente. = Pagcabayo sa borrico. - -Pollino. V. Borrico. * Táuo ng̃a borong, cabos, ng̃a oaláy quinaárman. - -Pollito. = Báta sa diótay ng̃a edad. - -Pollo. = Pisó. * Anac sa mg̃a putiócan. * Táuo ng̃a malaláng̃on, batid. - -Poma. = Bong̃a sa España, mansana. * Malíng̃in ng̃a magáma sa mg̃a cahomót -ng̃a nagacaláin lain. - -Pomada. = Tamboc ng̃a maíng̃on ing̃on sa manteca, ng̃a magáma sa mg̃a -nagacaláin lain ng̃a cahomót, ug may silbi sa pagdíhog sa nauong, sa mg̃a -camót ug sa bohóc. - -Pomar. = Tanáman ng̃a guibatónan sa mg̃a cahoy ng̃a bong̃áan. - -Pómez (piedra). = Buga. - -Pomífero. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a mansanas. - -Pomo. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a mansanas. * V. Poma. * Baso ng̃a -maíng̃on sa dagoay sa usá ca mansana, ng̃a pagsórlan sa mg̃a cahomót. * -Ang dayan dayan sa polóan sa espada ng̃a magapogóng sa maong espada. - -Pompa. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a manámbong sa mg̃a piesta ug sa mg̃a -combida. * Pagparáyeg, pagcabántog ng̃a ang̃ay sa mg̃a dagcóng táuo. * -Procesion ng̃a dagcó, bantógon. * Labtog, bitlig ng̃a magáma sa tubig, -guican sa hang̃in ng̃a misolód. * Pagcabócad sa mg̃a bisti ng̃a hatáas, sa -mang̃a saya, &c., tong̃ód sa hang̃in ng̃a misolód. - -Pompearse. = Pagparáyeg. * Paglacát ng̃a obán sa daghánan ng̃a mg̃a táuo. - -Pomponearse. V. Pompearse. - -Pomposamente. = Sa paráyeg, sa pagcabántog. * Sa pagcaámbong, sa -pagcalígdong. - -Pomposo. = Parayégon, malígdong, maámbong. * Ang mabócad, mabotód. - -Poncil. = Sooa, limon ng̃a maáslom. - -Ponche. = Ilímnon ng̃a magáma sa aguardiente, sa limon ug asúcar. - -Poncho. = Malúya, tapólan. - -Ponderable. = Ang arang timbáng̃on. * Ang tacós ng̃a dayégon caáyo, ng̃a -pagdacóon. - -Ponderacion. = Pagcamátng̃on, pagcacúgui, pagcapalándong sa pagpamólong -ug sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagpadáyeg caáyo, pagpadagcó sa bisan -onsa. * Pagcatímbang sa bisan onsa. - -Ponderado. = Táuo ng̃a parayégon, maandácon, ng̃a magapadagcó sa iang -suguílon. - -Ponderador. = Ang magadáyeg caáyo, ang magapacadagcó sa bisan onsa. * -Ang magapamátng̃on ug magapalándong. * Ang magatímbang. - -Ponderal. = Ang nahatong̃ód sa timbáng̃an ug sa pagtímbang. - -Ponderar. = Pagtímbang. * Pagmátng̃on, pagpalándong paghúna huna ug -maáyo sa bisan onsa. - -Ponderativo. V. Ponderador. - -Ponderosamente. = Sa dagcóng cacógui, sa maáyong pagpalándong ug -pagmátng̃on. - -Ponderosidad. V. Pesadez. - -Ponderoso. V. Pesado. * Malígdong, maámbong. - -Ponedera. = Langgam ng̃a magaítlog na. - -Ponedero. = Ang arang ibútang. * Pugarán. * Alaguían sa mg̃a itlog sa -mg̃a manóc. - -Ponedor. = Ang magabótang. - -Ponente. = Ponóan, hocom sa hocmánan ng̃a guing̃álan de la Rota. - -Poner. = Botang, lingcor. * Pagándam, pagtagána sa bisan onsa. * -Pagpósta sa sugál. * Pagsólat sa guipasúlat sa lain. * Pagítlog sa mg̃a -langgam. - -Poniente. = Casobáng̃an. * Hang̃in ng̃a guican sa casubáng̃an. - -Ponimiento. = Pagcabótang sa bisan onsa. - -Pontazgo. = Salapí ng̃a ibáyad tung̃ód sa pagágui sa mg̃a tuláy. - -Pontear. = Pagbúhat sa mg̃a tuláy. - -Pontificado. = Cahímtang sa Santos ng̃a Papa. * Tiempo, túig ng̃a -pagadugáyan sa Santos ng̃a Papa ug sa mg̃a Sres. Obispos sa ilang -pagcahímtang. - -Pontifical. = Ang nahatong̃ód sa Santos ng̃a Papa. * Mg̃a bisting tanán -ng̃a guibisti sa mg̃a Sres. Obispos sa pagmisa, ug sa ubán ng̃a mg̃a -tulumánon sa ilang pagcaobispo. * Libro ng̃a sinulátan sa mg̃a tulumánon -sa mg̃a Sres. Obispos, sa Singbahán. * Ang salapí ng̃a nahatong̃ód sa -tagsa ca Parroquia. - -Pontificalmente. = Ing̃on sa batásan sa Santos ng̃a Papa ug sa mg̃a Sres. -Obispos. - -Pontificar. = Pagángcon sa pagcahímtang sa Santos ng̃a Papa. - -Pontífice. = Ang Arzobispo con Obispo sa tagsa ca Singbahán. * Ang -Santos ng̃a Papa, pang̃ólo sa mg̃a ponóan sa Singbahán. - -Ponton. = Sacayán ng̃a pagabuháton pagtúyo sa pagháoan sa mg̃a pondóhan -ug sa mg̃a subá, sa mg̃a bató, sa balás, &c. - -Pontonero. = Ang magabántay ug magahópot sa mg̃a ponton. - -Ponzoña. = Hiló, lala, lanag. - -Ponzoñosamente. = Sa hiló. - -Ponzoñoso. = Ang macahiló, ang malála, macalála, ang ang macalánag. * -Ang macadáot sa mg̃a batásan ng̃a maáyo ug sa mg̃a calág. - -Popa. = Olín. - -Popamiento. = Pagcaógay ogay, pagcaálam alam. - -Popar. = Pagtámay, pagyúbit sa isigcatáuo sa pagdolápi sa iang olo, con -sa pagbúhat sa lain ng̃a buhat ng̃a talamáyon. - -Popés. = Lubid ng̃a dagcó ng̃a magámit sa mg̃a sacayán. - -Popote. = Dagámi sa Indias. - -Populacho. V. Plebe. - -Populacion. V. Poblacion. - -Popular. = Ang nahatong̃ód sa longsod. * Táuo ng̃a obus, ng̃a díli lioat -sa mahál ng̃a guinicánan. * Ang guihigógma sa mg̃a taguilóngsod tong̃ód sa -iang maáyong buot ug gaui, tong̃ód sa iang maáyong batásan. - -Popularidad. = Pagcahigógma sa mg̃a tagilóngsod sa bisan cansang táuo, -ug ang mg̃a pahanóngdan sa táuo ng̃a guihigógma. - -Popularmente. = Ing̃on sa pagcadágoay sa longsod. - -Popularizar. = Pagcúha sa bisan cansa sa maáyong buot sa mg̃a -isigcataguilóngsod. - -Populeon. = Cahomót ng̃a magáma sa mg̃a salinsíng̃an sa mg̃a cahoy ng̃a -guing̃álan ug álamo blanco, sa tamboc sa baboy ug sa obán ng̃a isalácot. - -Populoso. = Longsod ng̃a guimpúy-an sa daghánan ng̃a mg̃a tagilóngsod, mg̃a -molópio. - -Poquedad. = Pagcadiótay, pagcadíot. * Pagcatálao. * Bisan onsa ng̃a -oaláy bale, ng̃a oaláy polós. - -Poquillo, lla, to, ta. = Diótay uyámot. * Macariót caáyo. - -Poquísimo. = Idem. - -Poquitico, ca, llo, lla, to, ta. = Idem. * Diriót, diriót uyámot. - -Poquito. = Idem. * Ang malúya, ang oaláy cosóg ug gahóm. - -Por. = Tong̃ód. * Sa. - -Porcal. = Calaínan sa mg̃a ciríoelas ng̃a dagcó ug díli maáyo caáyo, sa -España. - -Porcel. = Baboy ng̃a diótay. - -Porcelana. = Mg̃a pinggan, mg̃a panácsan, &c., ng̃a pino caáyo, masínao ug -masíhag. * Panácsan ng̃a dagcó, ng̃a pagabotáng̃an sa gatas, sa sabáo, sa -matám-is, &c. * Color ng̃a maputí ng̃a sináctan sa asul. - -Porcino. = Ang nahatong̃ód sa baboy. * Baboy ng̃a diótay. * Hobág sa olo -cay hingpácng̃an. - -Porcion. = Bahin ng̃a macúha ug mabólag sa bisan diin. * Ang sod-an ng̃a -ihátag sa bisan cansa, sa adlao ng̃atanán. - -Porcionero. V. Partícipe. - -Porcionista. = Ang tacús ng̃a pagatagáan sa bisan onsang bahin. - -Porcipelo. = Ang balahíbo ng̃a malíg-on sa baboy. - -Porciúncula. = Pagtógot sa pagpasáilo sa mg̃a salá ng̃a macúha sa mg̃a -Singbahán ni S. Francisco, sa icadúha ca adlao sa Agosto. - -Porcuno. = Ang ang̃ay ug ang nahatong̃ód ca baboy. - -Porche. = Atóp atóp. - -Pordiosear. = Pagquilímos. - -Pordiosería. = Opicio con cahímtang sa pagquilímos. - -Pordiosero. = Pobres, hang̃ol ng̃a maquiglímos tong̃ód sa Dios. - -Porfía. = Pagcalális lalis. * Pagcacanúnay, pagcaúsob osob sa pagbúhat -sa bisan onsa sa masingcámot. - -Porfiadamente. = Sa tinúyo caáyo, sa masingcámot, sa pagcaósob osob. - -Porfiado. = Ang magaósob osob sa bisan onsa. * Ang díli magaópod sa -iang húna húna. - -Porfiador. = Idem. - -Porfiar. = Paglális lalis, pagíndig indig. * Paópod opod sa pagbúhat -con sa pagpamólong sa bisan onsa. * Pagdáyon sa pagcacanúnay sa bisan -onsang tuyo. - -Pórfido. = Batóng mahál. - -Porgadero. = Alíg-ig. - -Pormenor. = Cadaghánan sa mg̃a tolotagídyot. - -Poro. = Bohóng diótay uyámot sa mg̃a laoas. - -Porosidad. = Cadaghánan sa mg̃a bohó ng̃a magamáy sa usá ca laoas. - -Poroso. = Ang may mg̃a bohó ng̃a magamáy. - -Por qué? = Mano? ng̃ano? - -Porque. = Cay. - -Porquera. = Lugar ng̃a pagahigdáan ug pagahipúsan sa mg̃a baboy. - -Porquería. = Hugao, cahámos, sagbot, boling, tae. * Pagcaólag, -pagcaláo-ay. * Buhat ng̃a daótan, maláo-ay, maólag. * Bisan onsa sa -diótay ng̃a bale, ng̃a oaláy polós. * Bong̃a ug bisan onsang calán-on ng̃a -magadáot sa macacáon. - -Porqueriza. = Tangcál ng̃a pagalamíng̃an sa mg̃a baboy. - -Porquerizo. = Ang magabántay sa mg̃a baboy. - -Porquero. = Idem. - -Porqueron. = Mananácop ng̃a modácop sa mg̃a saláan ug magadála caníla sa -presóhan. - -Porquezuelo. = Baboy ng̃a diótay. * Táuo ng̃a talamáyon. - -Porra. V. Cachiporra. * Pagparáyeg, pagcaándac. * Táuo ng̃a magaópod -opod sa iang suguílon, ng̃a magabórlay ug magaaling̃ása. - -Porraceo. = Ang may color ng̃a berde maíng̃on sa color sa seboyas ng̃a -guing̃álan ug puerros. - -Porrada. = Pagcapócpoc, pagcabúnal sa cahoy ng̃a guing̃álan ug porra. * -Polong ng̃a caoang ng̃a oaláy cahológan. - -Porrazo. = Idem hasta polong. * Bisan onsang pocpoc. * Pagcahagpá, -pagcahágbong. - -Porrear. V. Porfiar. - -Porrería. V. Porrada desde polong. - -Porreta. = Dahon ng̃a linhod sa mg̃a seboya, sa trigo, sa humáy, &c. - -Porrilla. = Bacbac ng̃a icahíngpit sa mg̃a lansang, sa mg̃a táuo ng̃a -magabúhat sa mg̃a puthao ng̃a ilánsang sa mg̃a itolonób, sa mg̃a cocó sa -mg̃a cabayo. * Hobág ng̃a motoróc sa mg̃a luha luha sa mg̃a cabayo, &c. - -Porrillo (a). = Sa pagcadághan. - -Porrina. = Ang trigo, ang humáy, &c., con diótay ug malúnghao pa. * V. -Porreta. - -Porro. = Táuo ng̃a borong, cabos. - -Porron. = Mahináyon, madugáyon. * Sorlánan sa tubig, bino, &c., ng̃a may -usá ca tomóy ng̃a hatáas ng̃a pagaímnan. - -Porta. = Talambóan ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a luthang sa mg̃a sacayán. * -Talambóan sa cubierta, sa salog sa mg̃a sacayán. - -Portalmízcle. = Mananáp sa Asia, tinggalóng. - -Portabandera. = Bacos ng̃a guibotáng̃an sa usá ca puyo puyo sa atubáng̃an -sa pagsolód sa tomóy sa cahoy ng̃a guitaólan sa bandela. - -Portacarabina. = Puyo puyo sa panit ng̃a guibítay sa mg̃a siya sa mg̃a -cabayo, ng̃a pagasórlan sa tomóy sa mg̃a pusil. - -Portacartas. = Sorlánan sa mg̃a sulat, táuo ng̃a may opicio sa pagdála sa -mg̃a sulat. - -Portada. = Atubáng̃an sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a baláy, &c., ug sa bisan -onsa. * Ang nahaúnang nauong sa mg̃a libro ng̃a inimprenta. - -Portador. = Ang magadála, ang magahátod sa bisan onsa. * Papán ng̃a -halagpád ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a pinggan ng̃a sinórlan sa mg̃a sod-an, sa -pagdála dala sa bisan diin. - -Portaestandarte. = Soldado ng̃a magadála sa bandela. - -Portafusil. = Gorca, tinábas sa panit sa pagbála sa pusil. - -Portaguion. = Soldado ng̃a magadála sa guion. - -Portal. = Silong. * Atóp atóp ng̃a pagasilóng̃an. - -Portaleña. = Talambóan ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a luthang sa mg̃a sacayán. - -Portaleto. = Bantay ng̃a nagaátang sa pultahán ng̃a solórlan sa longsod, -sa paghíling sa mg̃a manggad ng̃a isolód. - -Portalon. = Talambóan ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a hagdan sa pagsáca sa mg̃a -sacayán. - -Portante. = Paglacát ng̃a caogalíng̃on sa mananáp, sa mg̃a cabayo, &c. * -(Tomar el). = Paglacáo sa madalí. - -Portantillo. = Paglacát ng̃a madalí caáyo sa cabayo, &c. - -Portañola. V. Portaleña. - -Portañuela. = Tinábas ng̃a panápton ng̃a igatábon sa si-si sa mg̃a calson, -dapit sa atubáng̃an. - -Portapaz. = Ang laráoan sa salapí, &c., ng̃a icahátag sa pas sa mg̃a -Singbahán. - -Portar. = Pagpatigáyon sa bisan onsa, sa pagcaáyo con sa pagcadaótan. * -Pagbísti sa maáyo, pagalíma ug maáyo sa mg̃a casangcápan sa baláy. * -Paglólot con may quinahánglan pa. - -Portátil. = Ang masáyon pagadáron sa bisan diin. * Ang masáyon -pagabálhin balhínon. - -Portaventanero. = Ang panday ng̃a magabúhat sa mg̃a tacop, sa mg̃a -pultahán ug sa mg̃a talambúan. - -Portazgo. = Salapí ng̃a ibáyad tong̃ód sa pagágui sa bisan diin. - -Portazo. = Pagcahagpá, pagcahágbong sa mg̃a tacop cay guisara sa hang̃in. -* Pagcasára sa pultahán sa pagpasipála sa bisan cansa, ug arón díli -macasolód. - -Porte. = Salapí ng̃a ibáyad tong̃ód sa pagdála sa bisan onsa, sa bisan -diin ng̃a lugála. * Caogalíng̃on ng̃a pagpoyó, pagbatásan ug pagcabóhi sa -bisan cansa. * Pagcahamíli, pagcamahál sa guinicánan sa mg̃a táuo. * -Pagcadagcó, pagcalóang sa bisan onsa. - -Portear. = Pagdála sa bisan onsa, sa bisan diin, tong̃ód sa sohol ng̃a -guisabótan. * Paghágbong sa mg̃a tacop. * Pagágui sa bisan onsa sa usá -ca lugar sa lain ng̃a lugar. - -Portento. = Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an. * Macalilísang, -macacógmat. - -Portentosamente. = Sa pagcamilagros, sa pagcating̃ála, sa pagcahibólong. - -Portentoso. = Cating̃aláhan, hibólng̃an. * Macalilísang, macacógmat, -macahahárloc. - -Portería. = Ang pultahán ng̃a dagcó sa mg̃a conbento, sa mg̃a caparían. * -Opicio ug ang solód sa portero. * Cadaghánan sa mg̃a pultahán nagatanán -sa usá ca sacayán. - -Portero. = Táuo ng̃a may opicio ug catungdánan sa pagócab, sa pagábli ug -sa pagsára sa mg̃a tacop. - -Pórtico. = Sulód ng̃a guiátpan ng̃a guilibótan sa mg̃a columna. - -Portillo. = Bohó, alaguían sa mg̃a cota ug sa mg̃a bongbong, sa mg̃a -pared. * Tacop ng̃a diótay ng̃a guipahaáng̃ay sa lain ng̃a pultáhan ng̃a -dagcó. * Ang guibang sa bisan onsa ng̃a natípac. * Pultáhan ng̃a solórlan -sa ubán ng̃a mg̃a longsod, ng̃a díli mahímo ng̃a pagasórlan sa bisan onsa -ng̃a tacós ng̃a hilng̃on. - -Porton. = Poltahán ng̃a guibótang sa solód ug tong̃ód sa hagdanán. - -Porvenir. = Omalábot. - -Porvida. = Pagpanómpa tong̃ód sa quinabóhi sa Dios ug sa iang mg̃a -santos. - -Pos (en). = Dayon, sonód. - -Posa. = Pagcabágting tong̃ód sa mg̃a minatáy. * Pagcahonóng sa -managyáyong sa mg̃a minatáy ug sa moobán sa lobóng, sa pagcanta sa usá -ca responso. - -Posada. = Caogalíng̃on ng̃a baláy sa tagsa tagsa, pinuyánan. * Halapítan. -* Sorlánan sa cuchillo, sa tenedor ug sa cuchara ng̃a guidála sa táuo -ng̃a magabiaje. * Sulód ng̃a pagapúy-an sa mg̃a sologóon ng̃a babáye sa mg̃a -baláy sa mg̃a hari ug sa mg̃a dagcóng táuo. - -Posadera. = Sampot, ililíngcod. - -Posadero. = Tagía sa halapítan. - -Posante. = Sacayán ng̃a díli malíhoc caáyo sa paglayág na. - -Posar. = Pagpoyó sa halapítan. * Pagpoyó. * Paglíngcod, pagpahamórlay, -paghóoay. * Pagbátog sa mg̃a langgam. * Pagbótang sa bisan onsa ng̃a -guibála con guipás-an sa paghóoay. - -Posdata. = Bisan onsa ng̃a guisúlat pagdógang sa mg̃a sulat, sa human na -ang pagbótang sa pecha ug sa pirma. - -Poseedor. = Ang magasácop sa bisan onsa sa ilálom sa iang gahóm. * -Tagía. - -Poseer. = Pagtagía sa bisan onsa. * Pagbáton sa bisan onsa sa ilálom sa -gahóm ng̃a caugalíng̃on. - -Poseido. V. Poseso. * Ang magabúhat sa mg̃a buhat ng̃a daútan. - -Posesion. = Pagcatagía, pagcahaágom sa bisan onsa. * Pagcabótang sa -táuo ng̃a guisórlan sa mg̃a yaoa. * Húna húna ng̃a maáyo con daótan sa -tong̃ód sa isigcatáuo. * Yota, baláy, &c., ng̃a caugalíng̃on sa bisan -cansa. - -Posesional. = Ang nahatong̃ód sa pagcatagía sa bisan onsa. - -Posesionarse. = Pagdáoat sa bisan onsa, pagsógod sa pagcatagía sa bisan -onsa. - -Posesionero. = Ang tagía sa mg̃a hayúpan ng̃a nahímo opód ug tagía sa mg̃a -lugar ng̃a calán-an sa mg̃a mananáp. - -Poseso. = Táuo ng̃a guisórlan sa mg̃a yaoa. - -Posesor. V. Poseedor. - -Posesorio. V. Posesional. - -Poseyente. V. Poseedor. - -Posfecha. = Pecha, adlao ng̃a sonód sa matúod ng̃a adlao ug pecha. - -Posibilidad. = Pagcahímo sa bisan onsa. * Ang bahándi, ang puhónan, ang -catigayónan, ang salapí sa bisan cansa. - -Posibilitar. = Pagpatigáyon arón mahímo ug bisan onsa ng̃a díli macúli -onta. - -Posible. = Ang arang himóon ug buháton. * V. Posibilidad desde ang -puhónan. - -Posiblemente. = Sa pagcahímo. - -Posicion. = Pagcabótang sa bisan onsa. - -Positivamente. = Pagcamatúod, sa oaláy duha duha. - -Positivo. = Matúod, ang dayág caáyo, ang oaláy duha duha. - -Pósito. = Baláy ng̃a pagatipígan sa trigo, sa humáy, &c., sa mg̃a -longsod, ng̃a itagána con may quinahánglan pa. - -Positura. V. Posicion. - -Posma. = Pagcabóg-at, pagcahínay, pagcadúgay. * Táuo ng̃a madugáyon, -mahináyon. - -Poso. = Lalog. * Pagpahóoay, pagpahamórlay. - -Pospelo (á). = Sa díli ang̃ay, sa pagcabátoc. - -Posponer. = Pagbótang sa usá ca botang sa pagcasonód sa laín ng̃a -butang. * Pagpabíli ug paghigúgma sa usá ca butang sa diótay ng̃a bili -sa lain ng̃a butang. - -Posta. = Ang mg̃a cabayo ng̃a guibótang botang sa mg̃a cadalánan, sa -pagdáoat daoat sa mg̃a táuo ug sa mg̃a súlat, sa madalí caáyo, sa oaláy -honóng ug lang̃an. * Lugar ng̃a guibutáng̃an sa mg̃a posta. * Cahalayóon -cutub sa usá ca posta sa lain ng̃a posta. * Ang táuo ng̃a magaobán sa -posta, ng̃a magabiaje sa madalí caáyo. * Hioa sa carne, sa isda ug sa -bisan onsa pa. * Balang diótay sa tingga ng̃a dolodagcó sa guing̃álan ug -perdigones. - -Poste. = Halígueng bató, sa cahoy con sa tumbága, columna. * Castigo -ng̃a guihátag sa mg̃a magtotóon sa ilang mg̃a guitón-an, sa pagpatíndog -caníla sa pagcadúgay dugay. - -Postema. = Hobág ng̃a ponó sa nana. * Táuo ng̃a samócan, ng̃a magabúrlay -ug magaaling̃ása. * Táuo ng̃a magpaháyag ug magapadayág sa iang -isigcatáuo sa casáquet sa iang cásing cásing. - -Postemero. = Capandáyan sa mg̃a mananámbal sa pagsí-si sa mg̃a hobág. - -Postergacion. = Pagcaoláhi. - -Postergar. = Pagoláhi, pagsonód. - -Posteridad. = Lioat, calioátan. - -Posterior. = Ang nagaoláhi, ang mosonód. - -Posterioridad. V. Postergacion. - -Posteriormente. = Oña. * Sa oláhi, sa pagcasonód. - -Posteta. = Cadaghánan sa mg̃a pliego ng̃a papel ng̃a guisolosócsoc sa mg̃a -impresor, sa paghípos sa mg̃a libro ng̃a inimprenta. - -Postigo. = Pultahán ng̃a guibótang sa lugar ng̃a tolotinágo sa mg̃a baláy. -* Tacop sa usá lamang ca dahon. * Tacop ng̃a diótay ng̃a guipahaáng̃ay sa -lain pultahán ng̃a dagcó. * Pultahán ng̃a solórlan sa mg̃a longsod. - -Postila. = Pagmátng̃on ng̃a guibótang sa mg̃a daplin sa mg̃a dahon sa mg̃a -libro, arón sabóton ug maáyo ang cahológan sa guisúlat dihá. - -Postilador. = Ang nagabótang sa mg̃a pagmátng̃on ng̃a guiíng̃on caron. - -Postilla. = Cugan. - -Postillon. = Sologóon ng̃a magacabayo pagóna sa mg̃a posta, sa pagtórlo -caníla sa dalan, ug sa pagsíbog, sa pagóli sa mg̃a cabayo. - -Postilloso. = Ang may cugan. - -Postiza. = Bongbong sa mg̃a sacayán ng̃a guitáod sa ibábao sa cubierta. - -Postizo. = Ang guibótang lamang sa ibábao, sa salingcápao. * Bohócan -ng̃a idúgang sa mg̃a táuo ng̃a guihinágan sa bohóc. - -Postimeridiano. = Ang nahatong̃ód sa hapon. * Ang tiempo ng̃a sonód, ng̃a -lioas sa odto. - -Postor. V. Ponedor. - -Posparto. = Pagánac ng̃a sonód sa lain ng̃a pagánac. - -Postracion. = Pagcahapá, pagcaóbo, pagcayáob. * Pagcalúya guican sa -saquét con sa casáquet. - -Postrador. = Ang magabóncag, ang magaláglag. * Ang magapaóbos. * Papán -ng̃a ibútang sa tiílan sa mg̃a lingcoránan sa coro ng̃a pagatónban sa -hingtúngdan ng̃a religioso. - -Postrar. = Pagpaóbos. * Paglóhor. * Pagobó, pagyáob, paghapá. * -Pagbóncang, pagláglag, paggobá. * Paglúya, pagcúha sa gahóm, sa cosóg. -* Pagámpo, pagpang̃amúyo. - -Postre. = Ang matám-is, ang mg̃a bong̃a, &c., ng̃a ibútang sa lamesa sa -catapúsan sa mg̃a pagcáon, sa human na ang pagcáon sa mg̃a sod-an. - -Postre (á la). = Sa catapúsan. - -Postremo. = Ang toa, ang anáa sa oláhi, sa catapúsan. - -Postreramente. = Sa pagcatápus, sa catapúsan, sa pagcaoláhi. - -Postrero. V. Postremo. * Ang magaoláhi. - -Postrimeramente. V. Postreramente. - -Postrimería. = Caolahían. * Ang mg̃a túig ng̃a catapúsan sa quinabúhi. - -Postrimero. V. Postre y Postrero. - -Postulacion. = Pagcahing̃álan sa Obispo sa usá ca Singbahán, ng̃a -guibúhat sa mg̃a Padreng canónigo, ug ng̃a quinahánglan sa pagtógot sa -Santos ng̃a Papa, tung̃ód cay Obispo man sa lain ng̃a Singbahán ang -tinórlo, ug tong̃ód ba sa lain ng̃a cabilínggan. - -Postulado. = Ang madayág uyámot, ang díli quinahánglan ng̃a asóyon. - -Postulador. = Ang Padreng canónigo ng̃a magatórlo sa pagcaobispo sa táuo -ng̃a díli unta mahímo ng̃a itódlo. * Ang mang̃áyo sa hocmánan sa Roma sa -pagbaláod sa pagcasantos sa bisang cansang táuo ng̃a nagaalágad ug maáyo -sa Dios sa buhi pa sia. - -Postular. = Pang̃ang̃áyo sa pagcaponóan sa usá ca Singbahán sa táuo ng̃a -díli onta mahímo ng̃a itórlo ing̃on sa tulumánon sa santa Iglesia, con -díli onta itógot sa Santos ng̃a Papa. - -Póstumo. = Ang ipabántog ug ipabaláod sa lioas sa camatáyon, sa obus na -namatáy ang magabúhat. - -Postura. V. Posicion. * Pagtanóm sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. * Ang -bili ng̃a guipabíli sa mang̃a ponóan sa mg̃a calán-on ng̃a ibalígya sa -longsod. * Ang bale ng̃a guipabale sa magapálit sa bisan onsa ng̃a -ibalígya. * Pagcapósta, pagpósta. * Pagcaóyon. * Itlog sa mg̃a langgam. -* Cahoy con tanóm ng̃a ilálin. - -Potable. = Ang mahímo, ang arang imnon. - -Potado. = Hobóg. - -Potador. = Ang moínom. - -Potaje. = Sabáo sa laolla, &c. * Mg̃a liso ng̃a calán-on, ng̃a guinisál. * -Ang maong mg̃a liso ng̃a hílao. * Ang ilímnon ng̃a magáma sa daghánan ng̃a -mg̃a sacót. * Catilíngban, cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a caoang ug ng̃a -oaláy polós. - -Potajería. = Cadaghánan sa mg̃a liso, mg̃a balátong, &c., ng̃a laya, ug -hiláo, ng̃a pagaguisálon. * Solód ng̃a pagatipígan sa mg̃a balátong ng̃a -icabúhat sa mg̃a guisál. - -Potajero. = Táuo ng̃a magabántay sa potajería sa mg̃a baláy ng̃a hiriánon. - -Potala. = Bató ng̃a tinácgos sa tomóy olín con sa dolong sa mg̃a sacayán, -ng̃a icapondo sa mg̃a bote ug sa mg̃a sacayán ng̃a diótay. - -Potar. = Pagsíbo sa mg̃a tacsánan ug sa mg̃a timbáng̃an. * Pagínom. - -Pote. = Sorlánan sa yota ng̃a hatáas, ng̃a pagaímnan ug pagabotáng̃an sa -mg̃a ilímnon, tinghoy. * Masetasán ng̃a pagatámnan sa mg̃a tanóm ng̃a -mahomót ug bulácan. * Tacsánan ug timbáng̃an ng̃a pagasibóan sa obán. - -Pote. (á). = Sa pagcadaghánan. - -Potencia. = Gahóm, galámhan. * Cosóg. * Pagcahópot sa mg̃a Guinharían. - -Potencial. = Ang may gahóm, cosóg. - -Potencialidad. = Pagcahímo. * Pagcatómbas. - -Potencialmente. = Sa pagcatómbas. * Sa pagcahímo. - -Potentado. = Hari, príncipe. * Táuo ng̃a gahúman. - -Potente. = Ang may gahúm, ang gahúman. * Ang macalíoat. * Salapían, -salapiánon, arunáhan. * Dagcó, dagcóan. - -Potentemente. = Sa gahóm. * Sa casóg. - -Potenza. = Cahoy ng̃a guibalábag sa tamóy sa lain ng̃a cahoy sa -pagcadágoay sa usá ca T. - -Potenzado. = Cahoy ng̃a maíng̃on sa usá ca T. - -Poterna. = Poltahán sa mg̃a cota, sa mg̃a longsod, ng̃a guilibótan sa -cota. - -Potestad. = Gahóm, pagcabóot. * Hocom, magbolóot. * Mg̃a Ángeles sa -icánom ca ponong ponóng̃an. - -Potestativo. = Ang anáa sa gahóm sa bisan cansa. - -Potingue. = Bisan onsang ilímnon sa botica. - -Potísimo. = Mahál, hamíli caáyo. - -Potista. = Ang hing̃ínom sa bino. - -Potra. = Dagcóng lagáy, daloac. - -Potranca. = Cabayo baye, ng̃a díli mocápin sa toló ca túig. - -Potrera. = Bosal ng̃a ibútang sa mg̃a cabayong báta pa. - -Potrero. = Ang may dagcóng lagáy. * Ang magabántay sa mg̃a cabayong báta -pa. - -Potril. = Solóp ng̃a pagabatónan sa mg̃a cabayong báta, sa guipanagbúlag -na sa mg̃a inahán. - -Potrilla. = Tigúlang ng̃a nagapacabáta. - -Potro. = Cabayo ng̃a báta pa. * Capandáyan ng̃a guipanagsaquétan niádtong -tiempo sa mg̃a saláan ng̃a oalá boot matúg-an sa ilang mg̃a salá. * V. -Incordio. * Bisan onsa ng̃a macasámoc. * Caihían sa yota. - -Potroso. = Ang may dagcóng lagáy, ang daloácan. * Ang paláran. - -Poya. = Tinápay ng̃a guibáyad sa tagía sa horno ng̃a pagalótoan. - -Poyal. = Panápton ng̃a igatábon sa mg̃a lingcoránan ng̃a guing̃álan ug -poyo. - -Poyata. = Alsáhan, lugar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a baso, &c. - -Poyo. = Lincoránan sa cota. * Salapí ng̃a ibáyad sa mg̃a hocom tong̃ód sa -pagtúman sa ilang catongdánan. - -Poza. = Bohó ng̃a tubígan, danáoan. - -Pozal. = Timba, cabo. * Taryao, &c., ng̃a sinolód ug linobóng sa yota, -sa pagbótang sa bino, sa tubig, &c. - -Pozanco. = Oloatábay ng̃a mahabílin sa baybáyon sa paghunás. - -Pozo. = Atábay. * Lugar ng̃a labíng halálom. - -Pozuelo. V. Pozal. * Taryao, sorlánan sa bisan onsa. - - - -PR - -Práctica. = Pagcabóhat sa bisan onsa, pagcaánad. - -Practicable. = Ang arang boháton, ang masáyon mobóhat, mahímo, magáma. - -Practicador. = Ang nagabúhat, ang maánad sa bisan onsa. - -Prácticamente. = Sa pagcaánad, sa pagbúhat gayúd. - -Practicante. = Idem. * Ang madúgay sa pila ca túig sa luyo sa maestro, -arón maálam ug maáyo sa bisan onsang opicio. * Ang magaalíma ug -magabántay sa mg̃a hospital, sa mg̃a masaquét. - -Practicar. = Pagbúhat. * Pagánad. * Pagbúhat sa bisan cansa sa iang -opicio sa luyo sa iang maestro, sa pila ca túig. - -Práctico. = Ang nahatong̃ód sa práctica. * Ang maálam, ang maánad sa -bisan onsa. - -Practicon. = Ang maálam sa bisan onsa cay guisúmay sumay nia sa -nacadághan. - -Pradera. = Como el siguiente. - -Pradería. = Patag, datáy sa daghánan ng̃a mg̃a calán-on sa mg̃a mananáp. * -Compay sa mg̃a mananáp, ng̃a hatáas ug ng̃a mahímo ng̃a galábon. - -Praderoso. = Ang nahatong̃ód sa prado. - -Prado. = Yota ng̃a datág ng̃a pagatobóan sa dagámi, sa cumpay, sa -calán-on sa mg̃a mananáp. * Lugar ng̃a guitámnan sa mg̃a cahoy ng̃a haróol -sa mg̃a longsod, ng̃a pagduláan sa mg̃a táuo ug pagasóroy soróyan nila. - -Pragmática. = Sogo sa mg̃a ponóan, sa mg̃a hari, ng̃a guipabaláod sa -cadaghánan ng̃a hingtúngdan. - -Prasio. = Batóng mahál ng̃a berde. - -Prasma. = Bató ng̃a berde. - -Pravedad. = Pagcadaútan, pagcang̃íl-ad sa batásan. - -Pravo. = Daútan, tampalásan, sa malágsot ng̃a batásan. - -Praxis. V. Práctica. - -Pre. = Sohol ng̃a ihátag sa matagádlao sa mg̃a soldados. - -Preámbulo. = Polong ng̃a guisóndan sa bisan onsang suguílon. * Mg̃a -polong ng̃a licó licó sa mg̃a suguílon ng̃a oaláy polós. - -Prebenda. = Sohol sa Singbahán ng̃a guican sa pagcacanónigo, sa -pagcucura, &c. * Opicio ng̃a hatáas ug labí sa mg̃a Padreng canónigo sa -mg̃a Catedral. * Salapí ng̃a ihátag arón mamíño ug bisan quinsang babáye -con arón mosolód sa pagcamonja, ug arón magaestudio ug bisan quinsang -laláqui. * Opicio sa diótay ng̃a cabórlay ug sa dagcóng caposlánan. - -Prebendado. = Padre ng̃a may dagcóng opicio sa mg̃a Catedral. - -Prebendar. = Paghátag sa dagcóng opicio sa mg̃a Padre. - -Prebostazgo. = Cahímtang sa pagcaponóan sa mg̃a caparían. - -Preboste. = Ponóan sa mg̃a caparían. - -Precariamente. = Sa pagcadíli madúgay. * Sa pagcainótang. - -Precario. = Ang inótang, ang guiángcon sa bisan cansa hasta sa pagbóot -lamang sa lain. * Ang díli madúgay. - -Precaucion. = Pagcatagána, pagcaándam sa pagcóha sa mg̃a casámoc, sa mg̃a -caoláng̃an, sa mg̃a cabilínggan sa bisan onsa. - -Precaucionado. = Ang magaándam, ang magatagána. - -Precaucionarse. = Pagándam, pagtagána. - -Precautelar. = Idem. - -Prevenir. = Idem. - -Precavido. V. Precaucionado. * Batid. - -Precedencia. = Pagcaóna. * Sinógdan. * Pagcaponóan. - -Precedente. = Ang moóna, sinógdan, guinsóndan. - -Preceder. = Pagóna, pagsógod. * Pagponóan. - -Preceptista. = Ang magatóon, ug ang magatódlo sa mg̃a tolománon sa bisan -onsa. - -Preceptivo. = Ang guibotáng̃an sa mg̃a tolománon sa bisan onsa, sa mg̃a -sogo. - -Precepto. = Sogo, tolománon. * Pagtolón-an. * Ang tagsa sa mg̃a sugo sa -Dios. * Pagcabóot sa mg̃a ponóan sa mg̃a caparían ng̃a tacós pagatománon -sa ilang mg̃a guinsacópan. - -Preceptor. = Magtotóon, ang magatóon sa gramática. - -Preces. = Mg̃a socna, mg̃a tocso ng̃a nacóha sa santos ng̃a Sulat, ug -magámit sa Singbahán sa pagpang̃áyo sa Dios sa iang mg̃a calóoy, ang -guiobánan sa obán ng̃a mg̃a pagámpo ug pagpang̃ádye. * Mg̃a pagpang̃amúyo sa -Santos ng̃a Papa ug ang mg̃a pagtógot sa maong Papa. - -Preciado. = Mahál, hamíli, bilírhon, sa dagcóng bale. * Parayégon, -maandácon. - -Preciador. = Ang nagapabíli sa bisan onsa. - -Preciar. V. Apreciar. * Pagparáyeg, pagándac. - -Precinta. = Tinábas ng̃a panit ng̃a icalíg-on sa mg̃a esquina sa mg̃a -cajon. - -Precintar. = Paglíg-on sa mg̃a esquina sa mg̃a cajon ug sa mg̃a lutac sa -mg̃a papán, sa mg̃a tinábas ng̃a panit. * Pagcóros coros, sa mg̃a sinta, sa -mg̃a cajon ng̃a sinórlan sa mg̃a manggad, arón díli boncágon ug hilng̃on -con díli sa lugar lamang ng̃a pagahonóng̃an. - -Precio. = Bili sa bisan onsa. * Maáyong dong̃og, maáyong ng̃alan. - -Preciosamente = Sa pagcamahál, sa pagcabilírhon, sa pagcadagcóng bale. - -Preciosidad. = Pagcamahál, pagcahamíli, pagcabilírhon. - -Precioso. = Mahál, hamíli, bilírhon, sa dagcóng bale. * Táuo ng̃a -matístis, malipáyon. - -Precipicio. = Ambácan, lugar ng̃a may catáhap sa pagcahólog sa -magalacát, ng̃a catahápan sa pagcahólog. * Pagcapúcan, pagcahólog ng̃a -ahat. * Pagcadáot ng̃a laoásnon ug calágnon. - -Precipitacion. = Pagcaámbac, pagcahólog. * Pagcahanáyac, pagcadilí sa -pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa. * Pagcahólog sa obus sa mg̃a -sorlánan, sa labíng mabóg-at. - -Precipitadamente. = Sa pagcadilí, sa pagcahanáyac sa oaláy paghúna húna -ug pagmátng̃on, sa oaláy salabótan. - -Precipitadero. V. Precipicio. - -Precipitado. = Boang boang, ang mahanáyac sa oaláy húna húna ug -pagmátng̃on. * Ang mahólog sa obus sa mg̃a sorlánan. * Lalog. - -Precipitante. = Ang magapahanáyac. - -Precipitar. = Ambac, holog, pocan. * Pagpahanáyac sa bisan cansa sa mg̃a -icadáot ng̃a laoásnon ug calágnon. - -Precípite. = Ang guibótang sa may catáhap sa pagcahólog, sa pagcaámbac. - -Precipitosámente. V. Precitadamente. - -Precipitoso. = Ang nahándig, ang nahanáyhay, ang madánglog. V. -Precípite, y Precipitado hasta ang mahólog. - -Precipuamente. = Ang labí pa. - -Precipuo. = Ang ona, ang labí. * Ang guitimaánan ug maáyo. - -Precisamente. = Sa pagcaígo, sa pagcatopóng. * Sa quinahánglan gayúd. - -Precision. = Quinahánglan. * Pagcatúman, pagcahíngpit. * Pagcabáhin sa -húna húna, ug sa usá ca botang sa lain ng̃a butang. - -Preciso. = Quinahánglan gayúd. * Ang mahíngpit. * Ang macatúman. * Ang -madayág. * Ang nabólag, ang mabánin. - -Precito. = Pinilían, ang ináiran. - -Preclaramente. = Sa pagcamahál, sa pagcahamíli. - -Preclaro. = Mahál, hamíli, bilírhon. * Talahóron. * Tacós ng̃a dayégon. - -Precocidad. = Pagcaóna, pagcadalí sa mg̃a bong̃a sa yota, sa mg̃a cahoy ug -sa bisan onsa. - -Precognicion. = Pagcaíla, húna húna ng̃a daan. - -Precognizacion. = Pagcatóg-an, pagcabaláod sa mang̃a pahanóngdan sa -bisan cansa. * Pagcabaláod sa catilíngban sa mg̃a cardenal, ng̃a -pagabotáng̃an sa pagbóot sa Santos ng̃a Papa, sa paghing̃álan sa bisan -cansa sa pagcaobispo, &c. - -Preconizar. = Pagdáyeg, pagtóg-an, pagbaláod sa bisan cansa sa mg̃a -pahanóngdan sa lain. * Pagpaháyag, pagdayág sa catilíngban sa mg̃a -cardenales, ng̃a pagatubáng̃an sa santos ng̃a Papa, sa mg̃a pahanóngdan sa -bisan cansa ng̃a táuo ng̃a guitórlo sa mg̃a hari sa pagcaobispo, &c. - -Preconocer. = Paghúna huna, pagíla ng̃a daan. - -Precoz. = Ang moóna. * Ang madalí. * Bong̃a ng̃a mahínog sa masayó. - -Precursor. = Maoóna, ang magaóna sa lain, ang guisóndan sa lain. * -Ng̃alan ng̃a guihátag sa santa Iglesia cang san Juan Bautista, cay -nagaóna sa pagcatáuo cang Jesucristo ug nagaoáli sa iang pagánhi sa -calibútan. - -Predecesor. = Ang guisóndan sa lain, ang guiilísan. - -Predecir. = Pagtágna, pagtághap. - -Predefinicion. = Pagcabóot sa Dios arón magasógod sa tinórlong túig -ng̃atanán ng̃a mg̃a binúhat nia. - -Predefinir. = Pagtórlo sa túig ng̃a igasógod sa mg̃a binúhat ng̃atanán. - -Predestinacion. = Pagcapíli sa Dios, cutub sa oaláy sinógdan, sa iang -mg̃a piníli. * Pagcapíli ng̃a daan sa bisan onsa, sa bisang onsang tuyo. - -Predestinado. = Piníli sa Dios, sa paghiágom sa mg̃a pahimáya sa Lang̃it. - -Predestinar. = Pagpíli ng̃a daan sa bisan onsa, sa bisang onsang táuo. * -Pagpíli sa Dios, cutub sa oaláy sinógdan, sa mg̃a táuo ng̃a, tong̃ód sa -iang grasia ug santos ng̃a pagtábang, mahiágom sa mg̃a pahimáya sa -Lang̃it. - -Predeterminacion. = Pagcatagána ng̃a daan sa bisan onsa. * Paghúna húna -ng̃a daan. - -Predeterminar. = Paghúna huna, pagtagána ng̃a daan sa bisan onsa. - -Predial. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a cabalánan. - -Prédica. = Oáli sa mg̃a herejes sa ilang mg̃a guinsacópan. - -Predicable. = Dalayégon, ang tacús ng̃a ioáli. - -Predicacion. = Pagcaoáli. * Pagtólon-an ng̃a maáyo ng̃a hingtúngdan sa -mg̃a oáli. - -Predicadera. = Oalihánan. * Ang ting̃og ng̃a maáyo, maáyong pagatúbang, -&c., sa mg̃a palaoáli. - -Predicador. = Palaoáli, ang magaoáli. * Ang magadáyeg sa bisan cansa, -ang magaológ. - -Predicamental. = Ang nahatong̃ód sa bisan onsa ng̃a maoy guinicánan sa -lain ng̃a butang. - -Predicamento. = Pagcadagcó con pagcadiótay sa dong̃og, sa maáyong ng̃alan -sa bisan cansa, ng̃a macaígo sa iang mg̃a pahanóngdan. - -Predicante. = Padreng palaoáli, ng̃a magaoáli sa mg̃a pagtolón-an sa mg̃a -herejes. - -Predicar. = Pagoáli, pagbántog sa mg̃a pahanóngdan sa bisan cansa. * -Pagdáyeg. - -Prediccion. = Pagcatágna, pagcatághap. - -Predileccion. = Paghigúgma, pagpalángga. - -Predilecto. = Hinigúgma uyámot, pinalángga. - -Predio. = Baol, cabalánan. - -Predisposicion. = Pagcabótang. - -Predominante. = Ang magabóot, ang may gahóm sa bisan onsa. - -Predominar. = Pagbóot, pagángcon sa gahóm sa bisan onsa. * Pagsácop. * -Paglabí, paglabáo sa catáson sa usá ca butang. - -Predominio. = Gahóm sa ibábao sa bisan onsa. * Pagcabóot, pagsácop. - -Preeminencia. = Pagtógot, ng̃a caogalíng̃on sa mang̃a ponóan, sa bisan -cansang táuo tong̃ód sa iang pahanóngdan. - -Preeminente. = Hatáas, dagcó. * Donggánon. * Dagcóan sa lain. - -Preexcelso. = Mahál uyámot, hamíli caáyo, bilírhon, halángdon. - -Preexistencia. = Pagcamáo ng̃a daan. - -Preexistir. = Pagmáo ng̃a daan. - -Prefacio. = Ang bahin sa misa ng̃a guinsóndan sa sanctus, sa cánon. - -Prefacion. V. Prólogo. - -Prefecto. = Cahímtang ng̃a mahál caáyo. * Ang ponóan sa mg̃a catilíngban -sa Singbahán, ponóan ng̃a magabántay sa pagcatúman sa bisan onsa. - -Prefectura. = Pagcahímtang sa pagcaprefecto. - -Preferencia. = Pagcaóna sa bisan onsa. - -Preferente. = Ang moóna. - -Preferible. = Ang tacós ng̃a ióna. - -Preferir. = Pagóna. - -Prefiguracion. = Pagcahúna huna ng̃a daan sa bisan onsa. - -Prefigurar. = Paghúna huna, pagpalángdong ng̃a daan sa bisan onsa. - -Prefijar. = Pagtagána ng̃a daan. - -Prefinicion. = Pagcatagál sa bisan onsa. - -Prefinir. = Pagtagál sa bisan onsa. - -Prefulgente. = Masíhag, maguíla gila caáyo. - -Pregon. = Pagcabaláod, pagcamantalá. * Pagcabántog. - -Pregonar. = Pagmantalá, pagbaláod. * Pagbántog. - -Pregonería. = Opicio sa pagcamagbabaláod. - -Pregonero. = Magbabaláod, ang magamantalá, ang magabántog. - -Pregunta. = Socna, tocso, pagpang̃otána. - -Preguntador. = Ang nagatócso, ang magasócna, ang mang̃otána. - -Preguntante. = Idem. - -Preguntar. = Pagtócso, pagsócna, pagpang̃otána. - -Pregunton. = Ang macasámoc ug macaaling̃ásan sa iang pagpang̃otána. - -Preinserto. = Ang nahaláquip na ng̃a daan. - -Prejudicial. = Ang quinahánglan ng̃a husáyon sa díli pa hológan sa -pagcahócom ng̃a catapúsan. - -Prejuzgar. = Paghúna huna ng̃a daan, sa oála pa hiílhan caáyo ng̃a -guihonóng̃an sa húna húna. - -Prelacía. = Cahímtang sa pagcaponóan. - -Prelacion. = Pagcaóna sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. - -Prelada. = Babáyeng ponóan sa mg̃a binócot, sa mg̃a monja. - -Prelado. = Ponóan sa Singbahán, Obispo, Arzobispo, &c. * Ponóan sa mg̃a -caparían. - -Preliminar. V. Preámbulo. * Tagsa ca tolománon sa mg̃a pagsábot sa mg̃a -hari. - -Preliminarmente. = Sa pagcaóna. - -Prelucir. = Pagsíga ng̃a daan. - -Preludiar. = Pagsuláy sa mg̃a tolónggon sa música con sa ting̃og, sa oalá -pa sogdon ang pagcanta sa cacantáhon. - -Preludio. = Ang sinógdan sa bisan onsa. - -Prelusion. = Idem. * Timáan ng̃a magapadayág sa mg̃a mosonód. - -Prematuramente. = Sa pagcasayó caáyo, sa díli pa tiempo. * Sa oalá -macaígo. - -Prematuro. = Ang oalá pa mahínog. * Ang nasayó, ang díli macaígo sa -maáyong tiempo. * Babáye ng̃a oalá pa omábot sa edad ng̃a quinahánglan -arón mamána. - -Premeditacion. = Pagcahúna húna, pagcapalándong sa pagcaboótan. - -Premeditar. = Pagpalándong, paghúna huna sa maáyo, sa mahínay, sa bisan -onsa, sa oalá pa boháton. - -Premiador. = Magbabálos sa balos ng̃a maáyo. - -Premiar. = Pagbálos ug maáyo sa mg̃a pahanóngdan. - -Premio. = Balus ng̃a maáyo tong̃ód sa mg̃a pahanóngdan. * Ang hias ug -bisan onsa ng̃a guiponó, guitóngtong sa mg̃a pagbáilo, arón matómbas ang -guibáilo. - -Premiosamente. = Sa pagcacúli, sa pagcalisód. * Sa pagcahagóot, sa -pagcagóot, sa pagcasígpit. * Sa linogsánay. - -Premioso. = Ang nahagóot, ang nagóot uyámot. * Ang malisód. * Ang -macasámoc. * Ang macalúgus, ang macapúgus. * Matinumánon. - -Premisa. = Timáan sa bisan onsa. - -Premiso. V. Prevenido. * Ang sinógo ng̃a daan, ang guitagána pagóna. - -Premocion. = Pagcalíhoc ng̃a daan. - -Premonstratense. = Caparían ni San Norberto, ug ang mg̃a religiosos sa -maong caparían. - -Premoriencia. = Camatáyon ng̃a daan, ng̃a ona sa lain ng̃a pagcamatáy. - -Premoriente. = Ang magaóna sa lain, sa pagcamatáy. - -Premorir. = Pagcamatáy sa usá ca táuo ng̃a ona sa lain ng̃a táuo. - -Premura. = Pagcadalí, bisan onsa ng̃a mahímo ng̃a dinalían caáyo. - -Prenda. = Hias ug bisan onsa ng̃a ihátag sa otáng̃an sa guiotáng̃an nia, -ug ng̃a díli mabáoi hasta sa pagbáyad sa otang. * Bisan onsang -casangcápan sa baláy. * Ang ihátag sa pagcatimáan sa bisan onsa. * Ang -guihigúgma caáyo, maíng̃on ng̃a ang asáoa, ang mg̃a anac, &c. * Ang -maáyong pagcabótang sa laoas. * Ang pagcabátir, pagcaquinaarmánon. * -Pagcaábi abi sa mg̃a táuo. - -Prendador. = Ang mang̃áyo sa prenda. - -Prendamiento. = Pagbótang sa bisan onsa sa pagcaprenda. * Pagcaprenda. - -Prendar. = Pagpang̃áyo sa bisan onsang hias hastang díli baidan ang -otang. * Pagcóha sa maáyong bóot, sa pagcapalángga sa bisan cansa. * -Paghigógma, pagpalángga. - -Prendedero. = Bisan onsang capandáyan sa paggónit ug pagcáo-it sa bisan -onsa. * Italácgos sa bohóc. - -Prendedor. = Ang magadácop, mananácop. - -Prender. = Coha, cabot, copot, gonit, dacop. * Pagbilánggo, pagpreso. * -Pagdáyan dayan, pagpaníndot, pagpaáñag, pagtahóm sa bisan onsa. - -Prenderia. = Tiendahán ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a bisti, mg̃a casangcápan -ng̃a dolodáan na. - -Prendido. = Dayan dayan sa mg̃a babáye, ug labí pa sa olo, sa bahóc. - -Prendimiento. = Pagcagónit, pagcadácop, pagcacóha. - -Prenocion. = Nahaónang pagíla sa bisan onsa. - -Prenotar. = Pagtimáan ng̃a daan. - -Prensa. = Pigsánan, ipítan, máquina sa pagimprenta sa mg̃a libro, &c. - -Prensado. = Casínao sa mg̃a panápton ng̃a guilígis. - -Prensador. = Ang magapígos magaípit. - -Prensadura. = Pagcapígos, pagcaípit. - -Prensar. = Pagpígos, pagípit. - -Prensista. = Ang táuo ng̃a magabóhat sa mg̃a pigsánan sa imprenta. - -Preñado. = Pagcasámcon, pagcamábdos. * Bongbong, pared ng̃a díli tonton, -ng̃a may mg̃a lison lison. * Ang naponó. * Ang nagasácop sa bisan onsang -tinágo. - -Preñez. = Pagcamábdos, pagcasámcon. * Pagcabótang sa bisan onsa ng̃a -oalá hibalóan con onsa bay cahá catapúsan nia, con maáyo con daótan ba -cahá. * Cabóloc, caoláng̃an, cabilínggan sa bisan onsa. - -Preocupacion. = Pagcaángcon ng̃a daan sa bisan onsa. * Ang nahaónang -húna húna ng̃a malíg-on ug ng̃a díli maósob osob. * Pagcabóloc sa húna -húna. - -Preocupadamente. = Sa húna húna ng̃a díli macaígo. - -Preocupado. = Ang napadáog sa mg̃a húna húna ng̃a díli onta macaígo -caáyo. - -Preocupar. = Pagángcon ng̃a daan sa bisan onsa, pagóna sa lain sa -pagángcon sa bisan onsa. * Pagándam ng̃a daan sa lain, sa pagpahibaló -canía sa bisan onsa arón díli onta sia magahúna húna sa lain. * -Pagpalángga con paghigógma sa bisan cansa. - -Preopinante. = Ang mamólong pagóna sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a -nanagsábot sila sa bisan onsa. - -Preordinacion. = Ang santos ng̃a cabobót-on sa Dios ng̃a guibúot nia, -cutub ng̃a oaláy sinógdan, ng̃a mahímo ng̃atanán ng̃a mg̃a binúhat nia sa -ílang hingtúngdan ng̃a túig. - -Preordinadamente. = Sa pagbóot ng̃a daan. - -Preordinar. = Pagbóot sa Dios, cutub sa oaláy sinógdan, sa ng̃atanán, -arón mahímo unta sa oláhi ug hingtúngdan ng̃a tiempo. - -Preparacion. = Pagcaándam, pagcatagána. - -Preparamiento. = Idem. - -Preparar. = Pagcaándam, pagcatagána. * Pagpahibaló sa bisan cansa, sa -bisan onsa na moábot con mosonód. * Pagpatigáyon sa bisan onsang -quinahánglan. - -Preparativo. = Bisan onsa ng̃a guiándam ug guitagána. * V. Preparatorio. - -Preparatoriamente. = Sa pagcaándam, sa pagcatagána. - -Preparatorio. = Ang magaándam ang magatagána. - -Preponderancia. = Pagcalabí, pagcalabáo sa timbang sa usá ca butang sa -lain ng̃a butang. * Pagcalabí, pagcalabáo sa pagbóot, sa pagcaboótan, sa -pagcaarunáhan, &c. - -Preponderar. = Paglabí sa timbang sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. -* Paglabí sa cosóg, sa gahóm, &c., sa usá ca botang sa lain ng̃a butang -ng̃a pagatandían. - -Preponer. = Paglabí sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagbótang sa -ona. - -Prepositivo. = Ang guibútang pagóna, sa ona. - -Prepósito. = Ponóan sa mg̃a caparían ug sa mg̃a catilíngban. - -Prepositura. = Cahímtang sa pagcaponóan. - -Preposteracion. = Pagcasinóhi sa mg̃a botang. - -Prepósteramente. = Sa díli macaígo, sa pagcasinóhi. - -Preposterar. = Pagsóhi sa bisan onsa. * Pagbótang sa ona ang ibótang -onta sa oláhi. - -Prepóstero. = Ang guisóhi. * Ang guibóhat sa díli onta macaígo. - -Prepotencia. = Gahóm ng̃a labí ug dagcó. * Gahóm ng̃a palábi labíhon. - -Prepotente. = Ang macagagáhom caáyo. * Ang palábi labíhon sa iang gahóm -ug sa pagbóot sa iang mg̃a sacop. - -Prepucio. = Panit ng̃a magatábon sa olo sa quinatáuo sa mg̃a laláqui. - -Prerogativa. = Pagcagáoas, pagcamísic sa bisan onsa, ng̃a guitógot sa -mg̃a ponóan sa bisan cansa. - -Presa. = Pagcadácop, pagcagónit, pagcacóha, pagcacóbot, pagcacúpot. * -Ang guicúha sa mg̃a soldados ng̃a nang̃adáog sa ilang pagáoay ug -pagpang̃óbat, sa guibílin ug guibiáan sa mg̃a guidáog ug napadáog. * -Alaguían, balaháan sa mg̃a tubig. * Ang cota ng̃a pagaboháton sa mg̃a subá -sa pagpogóng sa cabahá sa tubig, ug arón mobahá sa lain ng̃a lugar. * -Pinótol sa bisan onsa ng̃a calán-on, hioa sa carne, sa isda, &c. * -Ng̃ipon, tang̃ó ng̃a dagcó ug hatáas sa ubán ng̃a mg̃a mananáp. * Ang -langgam ug bisan onsang mananáp ng̃a guidágit, guidácop ug guisúbad sa -lain ng̃a mananáp con langgam. - -Presada. = Color ng̃a berde ng̃a molomaputí. - -Presagiar. = Pagtágna, pagtághap, tong̃ód sa mang̃a timáan. - -Presagio. = Timáan ng̃a magapasábot sa bisan onsa. * Pagcatágna, -pagcatághap tong̃ód sa mg̃a timáan. - -Presagioso. = Ang magatágna ug magatághap sa omalábot, sa mosonód. - -Présago. = Idem. - -Presbiterado. = Ang Padreng sacerdote ug ang cahímtang con pagorden sa -pagcasacerdote. - -Presbiteral. = Ang nahatong̃ód sa sacerdote. - -Presbiterato. V. Presbiterado. - -Presbiterio. = Pagcadatág sa mg̃a Singbahán ng̃a guibotáng̃an sa altal ng̃a -dagcó con mayor. - -Presbítero. = Ang Padre ng̃a guioldenáhan sa pagcasacerdote. - -Presciencia. = Pagcaíla, caálam sa bisan onsa ng̃a omalábot. - -Prescindible. = Bisan onsa ng̃a arang biáan, ang mahímo ng̃a díli -pagatágdon. - -Prescindir. = Pagbía sa bisan onsa sa húna húna, díli pagtagád sa obán. - -Prescito. = Pinilían. - -Prescribir. = Pagtórlo. * Pagángcon sa bisan onsa, tong̃ód cay dogay na -sa ilálom sa gahóm sa bisan cansa. - -Prescripcion. = Pagcatórlo. * Pagcaángcon sa bisan cansa, sa bisan -onsa, cay dugay na caáyo sa ilálom sa iang gahóm. - -Presea. = Hias ng̃a mahál. - -Presencia. = Pagcaatóbang. * Bayhon, dagoay sa laoas. * Pagcahándom sa -bisan cansa, pagcadómdom sa bisan onsa. - -Presencial. = Ang nahatong̃ód sa pagcaatúbang. - -Presencialmente. = Sa pagcaatúbang gayúd. - -Presenciar. = Pagatúbang. - -Presentacion. = Pagpaquíta, pagpacatóngha. * Piesta ng̃a guipiesta sa -mg̃a cristianos, sa pagsíngba ug pagdómdom sa pagpaquíta ug paghátor -cang María Santísima sa iang mg̃a tigúlang sa Singbahán sa Jerusalém, ug -sa paghálad canía sa Dios. * Pagcahing̃álan, sa may caogalíng̃on, ng̃a -gahóm, sa obán ng̃a mg̃a táuo, sa pagcaobispo, sa pagcacura, &c. - -Presentador. = Ang nagapaquíta, ang nagapatúngha. - -Presentalla. = Paghálad, hatag ng̃a guipanghálad sa mg̃a binuñágan sa -Dios ug sa mg̃a santos, tong̃ód sa mg̃a calóoy ng̃a guipanáoat nila. * -Hatag ng̃a guipanghálad sa mg̃a dioatáhan sa ilang mg̃a dios dios ng̃a -bacácon. - -Presentante. V. Presentador. - -Presentar. = Pagpaquíta, pagpatóngha. * Paghátag, paggása, pagregalo sa -bisan onsa. * Paghing̃álan sa bisan cansa ng̃a may gahóm ng̃a hinátag sa -santos ng̃a Papa, sa pagcaobispo, sa pagcacura, &c. * Pagsácop sa -pagbóot sa lain. - -Presente. = Ang atúbang, ang anáa sa atubáng̃an. * Hatag, gasa, regalo. - -Presentemente. = Sa pagcaatúbang gayúd. - -Presentero. = Ang magahing̃álan ug magatórlo sa bisan cansa, sa -pagcaobispo, sa pagcacura, &c. - -Presentimiento. = Pagcatándog sa húna húna sa pagtágna sa omalábot. - -Presentir. = Pagtágna sa mg̃a omalábot guican sa pagcatándog sa huna -huna. - -Presero. = Ang magabántay sa mg̃a presa sa mg̃a sobá. - -Preservacion. = Pagcatípig, pagacaalíma, pacaáyo ng̃a daan sa bisan -onsa, arón díli unta madáot. - -Preservador. = Ang magatípig, magaáyo, magaalíma, magahópot sa bisan -onsa. - -Preservar. = Ayo, tipig, alíma, hopot. - -Preservativo. V. Preservador. - -Presidario. V. Presidiario. - -Presidencia. = Cahímtang sa pagcaponóan, sa pagcabóot sa mg̃a -catilíngban sa mg̃a táuo. - -Presidenta. = Asáoa sa presidente. * Ang babáyeng ponóan sa mg̃a monja. - -Presidente. = Ang pang̃ólo, ang magasúgo ug magabóot sa obán. * Ang ilis -sa ponóan. - -Presidiar. = Pagbótang sa mg̃a soldados arón managbántay sila sa bisan -díin ng̃a lugar. - -Presidiario. = Táuo ng̃a guihócman, tong̃ód sa iang mg̃a salá, sa mg̃a -buhat ng̃a mabúg-at sa longsor, ug guihíctan sa tiil sa talicaláng -puthao. - -Presidio. = Tapoc, cadaghánan sa mg̃a soldados ng̃a guipapuyó sa bisan -díin ng̃a lugar, cota, &c., sa pagbántay niána. * Lugar ng̃a pagapúy-an -sa mg̃a saláan ng̃a guihócman sa mg̃a buhat ng̃a mabóg-at sa longsod, ug -ng̃a guihíctan sa tiil sa mg̃a talicaláng puthao. * Ang maong castigo sa -mg̃a saláan. * Tabang, pagcalában. - -Presidir. = Paglíngcod sa nahaónang lingcoránan sa mg̃a catilíngban sa -mg̃a táuo. - -Presilla. = Sagioálo, icalíg-on sa bisan onsa. - -Presion. = Pagcapigós, pagcahagóot, pagcagóot. * Pagcapíga, pagcapóga. - -Preso. = Binilánggo, ang guipreso. - -Prest. V. Pre. - -Prestacion. = Pagcabáilo, pagcaólos. - -Prestadizo. = Ang arang ipaólos, ang arang ipabáilo. - -Prestado. = Ang magapaólos, ang magapabáilo. - -Prestamente. = Sa pagcalágmit, sa pagcadalí, sa madalí, sa pagcatólin. - -Prestamera. = Sohol ng̃a guican sa salapí sa Singbahán, ng̃a icasóhol sa -mg̃a táuo ng̃a nanagsílbi sa maong Singbahán. - -Prestamería. = Pagcahaágom sa guibáilo, sa guiólos. - -Prestamero. = Ang mahaágom sa bisan onsa ng̃a guibáilo, guiólos. - -Prestamista. = Ang magabáilo, magaólos, ug ang magapaólos, ug -magapabáilo. - -Préstamo. V. Empréstito y Prestamera. - -Prestancia. V. Excelencia. - -Prestante. V. Excelente. - -Prestar. = Bailo, olos. * Pagtábang sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * -Pagpolós sa bisan onsa. - -Preste. = Sacerdote ng̃a magacanta sa misa sa tolólo ca Padre. * Ang -Padre ng̃a magadála ug magabísti sa capa sa mg̃a tolománon sa Singbahán. - -Prester. V. Huracan. - -Presteza. V. Prestamente. - -Prestigiador. = Malimbóng̃on, ang magalímbong sa mg̃a táuo sa mg̃a -tanghága ug sa ubán ng̃a mg̃a buhat. - -Prestigio. = Limbong ng̃a guican sa mg̃a tanghága. * Maáyo con daótan ng̃a -húna húna ng̃a guibótang sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo. - -Prestigioso. V. Prestigiador. - -Prestimonio. V. Empréstito y Prestamera. - -Prestito. V. Prestamente. - -Presto. = Madalíon, malágmit. * Ang guitagána ug guiándam. * V. -Prestamente. - -Presumible. = Ang arang taghápon, ang arang húna hunáon. - -Presumido. = Parayégon, maandácon. - -Presumir. = Pagtághap, pagtáhap tong̃ód sa mg̃a timáan. * Pagparáyeg, -pagándac. - -Presuncion. = Catáhap. * Pagcatághap. * Paráyeg, pagcaándac. - -Presunta. = Idem. - -Presuntamente. = Sa catáhap. - -Presuntivamente. = Idem. - -Presuntivo. = Ang arang pagtahápan, ang arang taghápon. - -Presuntuosamente. = Sa paráyeg, sa pagcaándac. - -Presuntuosidad. V. Presuncion. - -Presuntuoso. = Ponó sa paráyeg, sa pagcaándac. - -Presuponer. = Pagmatúod ng̃a daan sa bisan onsa. - -Presuposicion. = Idem. - -Presupuesto. = Tong̃ód, hingtúndan sa bisan onsa. * Isip ng̃a daan sa mg̃a -gasto sa bisan onsang buhat ng̃a buot ng̃a buháton. - -Presura. = Pagcadalí, pagcalágmit. - -Presurosamente. V. Prestamente. - -Presuroso. V. Presto hasta ang guitagána. - -Pretal. = Corea ng̃a guican sa atubáng̃an sa tian sa mg̃a cabayo ug -magalícos sa ilang liog. - -Pretender. = Pagting̃óha, pagíbog sa bisan onsa. - -Pretendienta. = Babáye ng̃a magating̃úha sa bisan onsa. - -Pretendiente. = Ang magapanghináot, ang magating̃óha, ang magaíbog sa -bisan onsa. - -Pretension. = Pagcapanghináot, pagcating̃óha, pagcaíbog sa bisan onsa. - -Pretenso. = Idem. - -Pretensor. V. Pretendiente. - -Pretericion. = Bisan onsa sa canhing tiempo. * Ang oalá sa túig ng̃a -atúbang apan dihá sa canhi. * Pagcaoalá na. * Pagcadíli paghing̃álan sa -testamento, ng̃a guibúhat sa bisan cansa, sa mg̃a táuo ng̃a tacós ng̃a -pagabínlan sa cabílin. - -Preterir. = Díli paghing̃álan, sa nagabúhat sa testamento, sa mg̃a -manononód ng̃a tacús unta ng̃a pagabínlan sa cabílin. - -Pretérito. = Ang nahúman na, ang miágui na. - -Pretermitir. V. Omitir. - -Preternatural. = Ang díli mahímo sa gahóm ng̃a calibutánon. - -Preternaturalizar. = Paglálin, pagbóloc sa bisan onsa, arón díli onta -mahamótang sa caogalíng̃on ug onay ng̃a pagcabótang. - -Pretexta. = Bisti ng̃a guibisti sa mg̃a hocom sa mg̃a romano. - -Pretextar. = Pagsománg̃il, pagbalíbad. - -Pretexto. = Balíbad, pagcasománg̃il. - -Pretil. = Sandígan, hambóyan. - -Pretina. = Italácgos sa mg̃a bisti dihá sa haoac. * Haoac ng̃a talacgósan -sa pretina. * Ang daplin sa mg̃a calsones, salooál, saya, &c., ng̃a -itácgos sa haoac. * Ang magalícos ug magalibót sa bisan onsa. - -Pretinilla. = Dayan dayan ng̃a guibisti sa mg̃a babáye, sa canhi, ug -guitácgos sa haoac. - -Pretor. = Hocom, ponóan sa mg̃a romano, ng̃a nagahópot ug nagabóot sa -hingtúngdan ng̃a provincia. - -Pretorial. = Ang nahatong̃ód sa pretor. - -Pretoriano. = Idem. * Soldado ng̃a nagabántay sa mg̃a hari sa mg̃a romano. - -Pretoriense. = Ang nahatong̃ód sa pretorio. - -Pretorio. V. Pretorial. * Hocmánan sa mg̃a pretor. - -Pretura. = Cahímtang sa pagcapretor. - -Prevalecer. = Paglabí, paglabáo sa usá sa butang sa lain ng̃a butang. * -Pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a guiilógan sa daghan. * Paggamót, pagbúhi sa -mg̃a tanóm ug pagtóbo sa mahínay hinay: pagdághan, pagtóbo sa bisan -onsa. - -Prevaleciente. = Ang magalabí sa obán, sa bisan onsa. - -Prevaler. = Paggámit sa bisan onsa. - -Prevaricacion. = Pagcasálang sa mg̃a catongdánan. * Pagcabórhi. - -Prevaricador. = Ang magasálang, ang díli macatúman sa catugdánan, -matalapáson, malipáson. * Burhíon. * Ang magahópo, ang magaágda sa -lain, arón díli magatúman sa catungdánan. - -Prevaricar. = Pagtalápas, paglípas, pagalápas sa catongdánan. * -Pagbórhi. * Pagbóloc, pagsóhi sa bisan onsa. - -Prevaricato. = Pagcabórhi. * Salá sa díli magatúman sa catungdánan. - -Prevencion. = Pagcaándam, pagcatagána. * Pagcaíla ng̃a daan sa omalábot, -pagcamátng̃on, pagcabaláod, paghibaló sa bisan onsa, arón buháton con -díli pagaboháton ug bisan onsa usáb. * Ang bantay sa mg̃a baláy ng̃a -guimpúy-an sa mg̃a soldados. - -Prevenidamente. = Sa daan na, sa pagcadáan, sa pagcatagána sa -pagcaándam. - -Prevenído. = Ang naándam, ang natagána. * Ponó. * Táuo ng̃a cacuguíhan, -mabantáyon. - -Preveniente. = Ang magatagána, ang magaándam. - -Prevenir. = Andan, tagána. * Pagíla ng̃a daan sa omalábot. * Pagóna sa -lain. * Pagáhat, pagcálit. * Pagságang. * Pagólang. * Pagmátng̃on, -pagbaláod, pagpahibaló sa lain sa bisan onsa. * Pagsámbag, pagágda, -paghópo. - -Preventivamente. = Sa pagcaándam, sa pagcatagána. - -Preventivo. = Ang magaóna sa lain. - -Prever. = Pagtágna, pagtághap ng̃a daan sa omalábot, tong̃ód sa mg̃a -timáan. - -Prévio. = Ang nagaóna. - -Prevision. = Pagcatágna, pagcatághap, pagcaíla, paghúna húna sa -omalábot. - -Previsor. = Ang magatágna, ang moíla, ang magahúna húna ang magatághap -sa omalábot. - -Prez. = Dong̃og ng̃a maáyo, maáyong ng̃alan, pagcabánsag, pagcabántog ng̃a -macóha tong̃ód sa bisan onsang buhat ng̃a cating̃aláhan. - -Priapismo. = Saquét ng̃a nahamótang sa pagcagáhi ng̃a canúnay sa -quinatáuo. - -Priesa. V. Prisa. - -Prieto. = Color ng̃a molomaítom. * Ang nahagóot, ang nagóot, ang -nasígpit. * Hicáoan, daguinótan. - -Prima. = Ang usá ca bahín sa arlao, sa tiempo sa mg̃a romano, ng̃a -nagacaígo sa totólo ca horas ng̃a nahaóna sa buntag. * Ang nahaóna sa -mg̃a pagpang̃ádye ng̃a guipang̃ádye sa mg̃a Padre, ng̃a sonód sa mg̃a -maitines. * Ang nahaónang coldas ug ang labíng magamáy sa mg̃a tolónggon -ng̃a guicoldásan. * Ang bahin sa gabíy cutub sa las ocho hasta sa las -dose. - -Primacía. = Pagcalabí, pagcalabáo, pagcamahál sa usá ca butang sa lain -ng̃a botang. * Cahímtang sa pagcaprimado. - -Primacial. = Ang nagatong̃ód sa primacía ug sa primado. - -Primado. = Ang nahaónang lugar. * Pagcaóna, pagcaponóan, pagcalabí sa -usá ca Obispo sa obán ng̃a mang̃a Obispo sa provincia. - -Primal. = Saguioálo, cordon sa igagáma. - -Primariamente. = Sa nahaóna, sa labí. - -Primario. = Ang labí, ang nagaóna. - -Primavera. = Ang usá sa opát ca bahin sa túig. * Tanóm. * Bisan onsa -ng̃a guisinambágan sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain ug maníndot. * -Panápton sa igagáma ng̃a guinooátan, ng̃a guibolácan. * Túig tiempo sa -pagcaáng̃ay sa bisan onsa. - -Primazgo. = Pagcamagágao, pagcacaubánan sa mg̃a igágao. - -Primearse. = Pagtáoag sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo sa ng̃alan sa -igágao. - -Primer. V. Primero. - -Primera. = Sugál sa baraja. - -Primeramente. V. Primariamente. - -Primerizo. = Ang mióna sa laín. * Ang nahaóna. * Babáye con baye ng̃a -nasámcon ug nagaánac sa nahaóna pa. - -Primero. = Ang nahaóna. * Ang dagcó, ang mahál sa isigcaíng̃on. * Ang -daan, ang guihiagúman ng̃a daan. * V. Primariamente. * Labí pa. - -Primecerio. = Ang nahaóna, ang labí, ang dagcó, ang mahál sa -isigcaíng̃on. * Padre ng̃a may catongdánan sa pagátang ug paghúsay sa mg̃a -cacantáhon, sa obán ng̃a mg̃a Singbahán ng̃a Catedral. - -Primicia. = Inonáhan sa bisan onsa. - -Primicial. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a inonáhan. - -Primiclerio. V. Primicerio. - -Primichon. = Palós sa igagáma ng̃a binílic caáyo, ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a -color ng̃atanán. - -Primigenio. = Pang̃ánay. * Ang guibúhat pagóna. - -Primilla. = Pagpasáilo sa nahaónang salá, sayóp. - -Primitivo. = Ang nahaóna, ang oaláy guinicánan. - -Primo. = Nahaóna, mahál, hamíli, halángdon. * Batir. * Bisan onsa ng̃a -guibúhat sa pagcaáyo, sa pagcahíngpit. * Igágao. - -Primogénito. = Pang̃ánay, ang nahaóna sa mg̃a anac, ang magúlang. - -Primogenitura. = Gahóm ng̃a ang̃ay sa pang̃ánay. - -Primor. = Pagcaálam, quinaárman sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan -onsa, pagcabátir. * Pagcaníndot, pagcaáñag, pagcatahóm sa bisan onsa. - -Primordial. V. Primitivo. * Guinicánan sa bisan onsa. - -Primorear. = Pagbúhat sa bisan onsa sa pagcaáyo, sa pagcaníndot. - -Primorosamente. = Sa pagcatahóm, sa pagcaníndot, sa pagcaáñag, sa -pagcaáyo, sa pagcamahál. * Sa pagcabátir, sa caálam. * Sa pagcatúman, -sa pagcahíngpit. - -Primoroso. = Mahál, bilírhon, maáyo uyámot. * Batir, maálam, -quinaarmánon. * Hingpit, tuman, maáyo. - -Princesa. = Asáoa sa príncipe. * Ang babáye ng̃a anac sa hari ng̃a -manononód sa pagcahári. - -Principada. = Buhat ng̃a ang̃ay sa ponóan, ng̃a guibúhat sa táuo ng̃a díli -onta tacós, ng̃a díli ponóan. - -Principado. = Cahímtang sa pagcapríncipe. * Yota ng̃a nahasácop sa -ilálom sa gahóm sa príncipe. * Pagcamahál, pagcalabí, pagcabilírhon sa -usá ca butang ng̃a labíng dagcó sa lain ng̃a butang ng̃a pagatandían. * -Ang icatólo sa mg̃a capónong ponóng̃an sa mg̃a Ángeles. - -Principal. = Ang nahaóna. * Ang labíng mahál. * Ang tacós ng̃a ióna sa -lain. * Hamíli, bilírhon, dato, sa maáyong guinicánan. * Lugar ng̃a -pagabantáyan sa canúnay sa mg̃a soldados, sa mg̃a longsod ng̃a dagcó. * -Puhónan ng̃a guihátag arón mohátag sa tobo ang midáoat. - -Principalidad. = Pagcahímtang sa pagcadáto, sa pagcamahál, sa -pagcahamíli. - -Principalmente. = Sa labí pa, sa ona, sa pagcaóna. - -Príncipe. = Ang nahaóna. * Ang labíng mahál ug bilírhon sa bisan onsa. -* Ang anac ng̃a pang̃ánay sa hari ng̃a manononód sa pagcahári. * Hari. * -Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a hari. * Dagcóng táuo sa Guinharían. - -Principela. = Panápton ng̃a hinábol sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero. - -Principiador. = Ang magasógod, ang magaóna sa bisan onsa. - -Principiar. = Pagsógod, pagóna. - -Principio. = Sinógdan, guinicánan. * Tong̃ód, hingtóngdan. * Ang mg̃a -sod-an ng̃a ibótang sa lamesa ng̃a calán-an labot pa sa laolla. - -Principote. = Ang magapacadagcóng táuo sa iang batásan, sa iang bisti, -&c. - -Pringada. = Inárlip ng̃a pan ng̃a hinolóman, ng̃a diníhog sa tamboc. - -Pringar. = Pagtónlob, pagtósnob sa tamboc. * Pagmánsa sa tamboc. * -Pagsámad. * Paghilábot sa bisan onsa. - -Pringon. = Mahámos, hugáoan, ponó sa tamboc, sa boling, sa hugao. * -Pagcamánsa ug ang maong mansa. - -Pringoso. = Ang may tamboc. - -Pringue. = Tamboc sa baboy, tamboc, sebo sa ubán ng̃a mg̃a mananáp. * -Hugao, buling ng̃a matápot sa mg̃a bisti ug sa laoas. - -Prior. = Ponóan sa mg̃a caparían. * Padre cura. * Pang̃ólo sa ubán ng̃a -mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo. - -Priora. = Ponóan sa mg̃a binócot, sa mg̃a monja. - -Prioral. = Ang nahatong̃ód sa prior con sa priora, sa ponóan. - -Priorato. = Pagcahímtang sa pagcaprior ug sa pagcapriora. * Yota ng̃a -nahasácop sa gahóm sa prior. - -Prioridad. = Pagcaóna sa usá ca butang sa lain ng̃a botang. - -Prioste. = Mayordomo, maghohópot sa mg̃a cofradía. - -Prisa. = Pagcadalí pagcalágmit. - -Priscilianismo. = Pagcaherejes ni Prisciliano. - -Priscilianista. = Ang maganonót sa pagtolón-an ng̃a inherejes ni -Prisciliano. - -Prisco. = Bong̃a sa España. - -Prision. = Bilanggóan, presóhan. * Pagcabílanggo, pagcapreso. - -Prisionero. = Ang táuo ng̃a guidácop sa mg̃a soldado ng̃a nang̃adáog sa mg̃a -caáoay níla ng̃a napadáog. * Ang napadáog sa mg̃a cailíbgon. - -Prisma. = Capandáyan ng̃a pagagamíton sa quinahánglan ng̃a hingtúngdan. - -Priste. = Isdang dagcó maíng̃on ing̃on sa ambohótan. - -Privacion. = Pagcacóha, pagcaágao, pagcasámnit. * Pagcaoalá sa bisan -onsa. - -Privada. = Calibáng̃an. * Oloógdo sa hugao, sa tae. - -Privadamente. = Sa pagcaláin. * Pagcahigála. - -Privadero. = Ang magaháoan sa mg̃a cahogáoan. - -Privado. = Ang guibóhat sa atubáng̃an lamang sa mg̃a abian, sa sacop sa -baláy, sa oaláy cuti cuti. * Ang onay, ang caogalíng̃on ug hingtúngdan -sa tagsa tagsa. * Hinigúgma, pinalángga. - -Privanza. = Pagcapalángga, pagcahigúgma, pagcalában, pagcatábang sa -bisan cansa. * Pagcahigála, pagcaábian. - -Privar. = Coha, agao, samnit. * Pagpógdao, pagoalá sa boot, sa mg̃a -balatían. * Paghigála sa mg̃a ponóan, sa mg̃a hari, &c. * Pagdáoat sa mg̃a -paglában, sa mg̃a pagtábang. * Pagáyad, pagdíli sa bisan onsa. - -Privativamente. = Sa pagcaláin gayúd, sa oaláy labut ang obán. - -Privativo. = Ang hingtúngdan sa pagcaoalá. * Ang hingtúngdan, ang -caogalíng̃on, ang onay sa bisan onsa. - -Privilegiadamente. = Sa pagcatógot ng̃a caugalíng̃on. * Sa gahóm sa -pagcagáoas. - -Privilegiar. = Pagmísic, paggáoas, pagtógot. - -Privilegiativo. = Ang magapagáoas, magapamísic. * Ang magasácop sa mg̃a -pagtógot. - -Privilegio. = Pagcagáoas, pagcamísic, pagcatógot. - -Proa. = Olín sa mg̃a sacayán. - -Probabilidad. = Timáan sa pagcamatúod. - -Probabilísimo. = Ang may timáan caáyo sa pagcamatúod. - -Probable. = Ang may mg̃a timáan sa matúod, sa pagcamatúod. * Ang masáyon -pagmatuóron. - -Probablemente. = Sa mg̃a timáan sa mg̃a matúod, sa pagcamatúod. - -Probacion. V. Prueba. * Pagcasuláy sa mg̃a táuo ng̃a monolód sa -pagcareligioso, sa cadugáyan sa usá ca túig, sa oalá pa sila managbóhat -sa mg̃a pagsáad sa pagsógot, sa pagcapobres ug sa pagcacastos. - -Probador. = Ang magatiláo. * Ang nagatagámtam, ang nagadímdim. - -Probadura. = Pagcatiláo, pagcatagámtam, pagcadímdim. - -Probanza. = Pagcasósi, pagcaásoy, pagcasáyod. - -Probar. = Sosi, sayod, asoy. * Pasoláy. * Pagpamatúod sa bisan onsa. * -Pagdímdim, pagtiláo, pagtagámtam. - -Probática. = Danao, tubígan sa longsad sa Jerusalém ng̃a harúul sa -Singbahán, ng̃a paghugásan sa mg̃a mananáp ng̃a guipanghálad sa mg̃a -judíos. - -Probatorio. = Ang may silbi sa pagsósi sa bisan onsa ng̃a buot susíhon. -* Icasúsi. - -Probatura. = Pagcasuláy. - -Probidad. = Caáyo, pagcaáyo, pagcaháoan sa buot, sa casing casing. - -Problema. = Baláybay, polong con suguílon ng̃a icapaquigsáyod ug -icapaquigásoy sa bisan onsa ng̃a dili madayág, ug ng̃a malisód ng̃a -pagatuquíbon. - -Problemáticamente. = Sa pagcaálang alang, sa may pagcabóyoc sa huna -huna sa luyo ug sa luyo, sa duha duha. - -Problemático. = Ang guibotáng̃an sa mg̃a duha duha, ang guidúha duháan. - -Procacidad. = Pagcaoaláy caúlao. - -Procaz. = Ang ualáy caúlao, tampalásan. - -Procedencia. = Guinicánan, sinógdan. - -Procedente. = Ang guican sa bisan onsa, sa bisan cansa ug sa bisan -diin. - -Proceder. = Caugalíng̃on ng̃a batásan ng̃a maáyo con daútan sa bisan -cansa. * Pagguícan ug bisan quinsa sa lain, con sa usá ca botang sa -lain ng̃a butang. * Pagpatigáyon sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagguícan -sa Dios ng̃a Anac, sa Dios ng̃a Amahán, ug sa Dios ng̃a Espíritu Santo, sa -Dios ng̃a Amahán ug sa Dios ng̃a Anac. - -Procedimiento. V. Proceder hasta pagguícan. - -Proceloso. = Dagat ng̃a barlan uyámot, ng̃a nagobót, nalisód caáyo. - -Prócer. = Táuo sa hatáas ng̃a cahímtang, hamíli, bilírhon. * Bisan onsa -ng̃a guibútang sa lugar ng̃a hatáas. - -Proceridad. = Pagcatáas. * Pagcatóbo, pagcasópang ng̃a nasayó sa mg̃a -táuo, sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy. - -Prócero. V. Prócer. - -Procesado. = Ang guisúlat ug ang letra sa proceso. - -Procesal. = Ang nahatong̃ód sa proceso. - -Procesar. = Paggáma sa mg̃a proceso. - -Procesion. = Pagcaguícan sa usa ca butang sa lain ng̃a butang. * -Pagcaguícan sa Dios ng̃a Anac, sa iang Dios ng̃a Amahán, ug sa Dios ng̃a -Espíritu Santo, sa Dios ng̃a Amahán ug sa Dios ng̃a Anac. * Pagtaláy sa -daghánan ng̃a mg̃a táuo sa pagtúman nila sa mg̃a tulumánon sa mg̃a -cristianos, sa pagcóyog ug pagobán sa mg̃a laráoan ng̃a guiprocesion -nila. - -Procesional. = Ang mahatong̃ód sa procesion. - -Procesionalmente. = Sa pagcataláy. - -Procesionario. = Ang libro ng̃a guidála sa mg̃a procesion, ng̃a -pagabasáhan sa pagpang̃ádye ug sa mg̃a pagámpo. - -Proceso. = Cadaghánan sa mg̃a papel ug mg̃a comatuódan ng̃a sinolátan sa -tong̃ód sa bisan onsang holosáyon. - -Procinto. = Pagcahápit sa pagbúhat sa bisan onsa. - -Procio. = Bitóon ng̃a dagcóan caáyo. - -Proclama. = Pagcatáoag, pagcabaláod, pagcamantalá. * Pagcatáoag sa -Singbahán sa mg̃a táuo ng̃a calásnon. * Oáli sa mang̃a ponóan sa ilang mg̃a -guinsacópan. - -Proclamacion. = Idem hasta oáli. * Pagdáyeg sa dayág, sa pagcabántog. - -Proclamar. = Pagtáoag sa Singbahán sa mg̃a calásnon. * Pagbaláod, -pagmantalá sa bisan onsa, arón hibalóan sa cadaghánan. * Pagdáyeg sa -dayág, sa pagcabántog. - -Proclive. = Ang masáyon mabóyoc sa bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a buhat -ng̃a daútan. - -Proclividad. = Pagcasáyon sa pagbóyoc sa mg̃a daútan ng̃a buhat. - -Procónsul. = Maghohópot, ponóan sa usá ca provincia, sa tiempo sa mg̃a -romanos. - -Proconsulado. = Opicio, cahímtang sa pagcaprocónsul. * Tiempo ng̃a -pagadugáyan sa opicio sa mg̃a ponóan sa mg̃a provincia, sa tiempo sa mg̃a -romanos. - -Proconsular. = Ang nahatong̃ód sa procónsul. - -Procreacion. = Pagcalíoat. * Pagcadághan. * Pagcahópot, pagcaalíma sa -bisan onsa. - -Procreador. = Ang magalíoat. - -Procreante. = Idem. - -Procrear. = Paglíoat. - -Procura. = Como el siguiente. - -Procuracion. = Pagcacógui, cacúgui sa pagbántay ug paghópot sa bisan -onsa. * Gahóm ng̃a guihátag sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo, arón -magabúhat sa bisan onsa sa iang ng̃alan. * Cahímtang, catungdánan sa -pagcaprocurador. - -Procurador. = Ang magacúgui, ang magabántay. * Manlalában. * Ang -magabúbat sa bisan onsa sa ng̃alan sa lain ug tong̃ód sa gabúm ng̃a -guidáoat nia. * Ang mahilábot sa mg̃a pagpálit sa ng̃atanán ng̃a -quinahánglan sa usá ca baláy, sa pagcáon, sa pagbisti, &c. - -Procuraduría. = Ang opicio ug cahímtang sa pagcaprocurador. * Baláy con -solód ng̃a pagapúy-an sa procurador. - -Procurante. = Ang magapatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa. - -Procurar. = Pagcúgui, pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * -Pagtúman sa opicio sa pagcaprocurador. - -Procurente. = Catar mán sa yota ng̃a mogóa caáyo dapit sa dagat. - -Prodicion. = Pagcabórhi. - -Prodigalidad. = Pagcaúsic. * Pagcadághan, cadaghánan. - -Pródigamente. = Sa pagcadághan. * Sa pagcaúsic. - -Prodigar. = Pagúsic. - -Prodigiador. = Ang magatágna sa omalábot tong̃ód sa mg̃a cating̃aláhan ng̃a -guitán-ao ug guidóng̃og nia. - -Prodigio. V. Milagro. * Bisan onsa ng̃a mahál caáyo ug cating̃aláhan. - -Prodigiosamente. V. Milagrosamente. * Sa pagcaáyo uyámot, sa -pagcaníndot, sa pagcaáñag. - -Prodigioso. = Cating̃aláng̃an, hibólng̃an. * Mahál, hamíli, maáyo uyámot. - -Pródigo. = Maosícon. * Ang malólot uyámot. - -Produccion. = Pagcabóhat sa bisan onsa, pagcaásoy sa mamólong ug sa -magasúlat. - -Producente. = Ang macabúhat, macagáma ug macahímo sa bisan onsa. - -Producibilidad. = Pagcasáyon sa bisan onsa arón buháton. - -Producible. = Ang arang buháton. - -Producidor. V. Producente. - -Producir. = Pagbúhat, paggáma, paghímo. * Paglíoat, pagbóng̃a sa yota, -sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy. * Paghímo sa guinicánan sa mg̃a caayóhan -con sa mg̃a cadaótan. * Pagpaquíta, pagdayág sa bisan cansa sa mg̃a -camatoóran, sa mg̃a testigos, &c., ng̃a quinahánglan, arón pagmatoóron ug -bisan onsa. * Pagásoy, pagsáyor. - -Productivo. V. Producente. - -Producto. = Ang puhónan, ang bili sa bisan onsa ng̃a guibalígya. * Ang -abang sa guipaabáng̃an. - -Proejar. = Paggáod, pagbúgsay contra sa sológ ug sa hang̃in. - -Proel. = Táuo, grumete ng̃a magabántay sa dolong sa sacayán. - -Proemial. = Ang mahatong̃ód sa prólogo. - -Proemio. V. Prólogo. - -Proeza. = Buhat ng̃a bantógon, cating̃aláhan, banságon, hibólng̃an. - -Profanacion. = Pagcapasipála sa mg̃a botang ng̃a sinagrado. - -Profanador. = Ang magapasipála sa bisan onsang sinagrado. - -Profanamente. = Sa dagcóng pagparáyeg ug pagcabántog ng̃a díli ang̃ay. - -Profanamiento. V. Profanacion. - -Profanar. = Pagpasipála sa bisan onsa ng̃a sinagrado ng̃a nahatong̃ód sa -singbahán, paggámit niána sa pagcadíli ang̃ay. * Pagcóha sa dong̃og ug sa -maáyong ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a maáyo. - -Profanidad. V. Lujo. * Pagparáyeg ng̃a lacád na, ng̃a guilabíhan. - -Profano. = Ang díli na mahatong̃ód sa singbahán. * Buhat con polong ng̃a -icapasipála sa bisan onsa ng̃a nahatong̃ód sa Singbahán. * Táuo ng̃a -calibutánon caáyo. - -Profecía. = Pagcatágna. * Hatag ng̃a guilólot sa Dios sa ubán ng̃a mg̃a -táuo, arón omíla síla sa omalábot. * Pagcaíla, pagcasáyod, pagcaásoy sa -bisan onsa ng̃a mosonód ug omalábot, guican sa quinaárman sa -pagcamanalágna, con guican ba sa mg̃a timáan ng̃a napaquíta. - -Profecticio. V. Peculio. - -Proferente. = Ang mamólong. - -Proferir. = Pagpamólong, pagsángpot sa mg̃a polong. - -Profesar. = Pagbúhat, pagtúman sa bisan onsang opicio, &c. * Pagtóon, -pagtórlo sa bisan onsang quinaárman. * Pagsolód sa pagcareligioso hasta -sa camatáyon ug pagtúman sa mg̃a pasáar ng̃a hingtúngdan. - -Profesion. = Opicio, pagcahímtang sa tagsa tagsa. * Pagsáad sa Dios sa -totólo ca pagsáad sa pagcasógot, sa pagcapobres ug sa pagcacastos, -hasta sa camatáyon, sa táuo ng̃a misolód sa pagcareligioso sa bisan diin -ng̃a caparían. * Pagásoy, pagsáyor, pagtúg-an sa bisan onsa, sa dayág, -sa cadaigánan. - -Profeso. = Ang religioso ng̃a nacatúman sa totólo ca pagsáad sa -pagcasógot, sa pagcapobres ug sa pagcacastos. - -Profesor. = Ang magabóhat sa bisan onsang opicio, magtotóon. - -Profeta. = Magtatágna, manalágna, tomalágna, ang magatágna. - -Profetal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a manalágna ug sa mg̃a pagtágna. - -Profetante. V. Profeta. - -Proféticamente. = Ing̃on sa pagtágna sa mg̃a manalágna. - -Profético. V. Profetal. - -Profetisa. = Babáyeng manalágna. - -Profetizador. V. Profeta. - -Profetizante. = Idem. - -Profetizar. = Pagtágna. * Pagtághap tong̃ód sa mang̃a timáan. - -Proficiente. = Ang maálam alam, ang magatóon sa mahínay hínay sa bisan -onsa. - -Proficuo. = Ang may polós, ang macapolós. - -Prófugo. = Lumalágueu, ang malágueu. * Ang micágueu. - -Profundamente. = Sa pagcahalálom. * Sa ilálom, sa cailalóman sa búot, -sa húna húna, sa casing casing. - -Profundar. V. Profundizar. - -Profundidad. = Cahalármon, cahilárman, pagcahalálom. * Pagcatáas, -pagcabátir, pagcatalínis sa húna húna. - -Profundizar. = Pagcále sa pagcahalálom. * Paghúna húna, pagpalándong sa -dagcóng cacúgui, sa bisan onsa, arón hiílhan caáyo. - -Profundo. = Halálom. - -Profusamente. = Sa pagcatáas, sa pagcadagcó, sa pagcadághan. * Sa -pagcalólot. - -Profusion. = Pagcalólot ng̃a dagcó, pagcaúsic. - -Profuso. = Ang guidaghánan, ang guidagcóan. * Maosícon, malólot ng̃a -guilabíhan. - -Progenie. = Lioat, calioátan. - -Progenitor. = Guinicánan, guilioátan, tigúlang, catiguláng̃an. - -Progenitura. V. Progenie. * Cahímtang sa pagcapang̃ánay ug ang iang -gahóm. - -Programa. = Pagbaláod, pagmantalá sa cadaghánan. * Hingtóndan sa mg̃a -oáli. - -Progresar. = Pagcóha sa mahínay hinay sa mg̃a quinaárman, pagálam alam. - -Progresion. = Pagcacóha sa bisan onsang quinaárman sa maánam anam, sa -mahínay. * Pagdáyon, pagparáyon sa bisan onsa. - -Progresivamente. = Sa pagcaánam anam, sa pagcahínay hinay. - -Progresivo. = Ang magparáyon. - -Progreso. V. Progresion. - -Prohibir. = Pagdíli. * Pagólang. - -Prohibitivo. = Como el siguiente. - -Prohibitorio. = Ang magadilí, ang macaólang. - -Prohijacion. V. Prohijamiento. - -Prohijador. = Ang magaángcon, ang modáoat sa pagcaánac sa díli mao iang -anac. - -Prohijamiento. = Pagcadáoat, pagcaángcon sa bisan cansa sa anac sa -lain, sa pagcaánac nia. - -Prohijar. = Pagángcon, pagdáoat sa usá ca táuo sa anac sa lain, sa -pagcaánac nia. * Pagsáng̃il sa lain sa salá ng̃a oalá nia buháton. - -Prohombre. = Táuo ng̃a bantógon, banságon, dalayégon, ng̃a guipanáhod sa -ubán. - -Proíza. = Pisi ng̃a dagcó, cable sa pagpóndo sa mg̃a sacayán. - -Prójimo. = Isigcatáuo, isigcaíng̃on. - -Prolacion. = Pagcasángpot. - -Prolé. = Lioat, calioátan, mg̃a anac. - -Prologómeno. = Sulat sa sinógdan sa mg̃a libro ng̃a maoy casayóran sa -ng̃atanán ng̃a nahamútang sa maong mg̃a libro. - -Proletario. = Táuo ng̃a oaláy puhónan ug catigayónan, ug ng̃a guiíla sa -padron sa longsod tong̃úd lamang sa iang ng̃alan. - -Prolífico. = Ang may gahóm sa paglíoat, ang macalíoat. - -Prolijamente. = Sa mg̃a hatáas ng̃a polong. * Sa pagcadúgay. * Sa -pagcacúti cuti. - -Prolijo. = Ang cuti cutíhan sa iang suguílon, ang magaásoy sa hatáas -ng̃a polong. * Cacuguíhan, mabantáyon ng̃a guilabíhan. * Ang macasámoc, -magabórlay ug magaaling̃ása. - -Prólogo. = Sulat ng̃a guibútang sa sinógdan sa mg̃a libro, arón masáyod -ang magabása sa hingtóngdan ng̃a casayóran sa maong mg̃a libro, con sa -pagmátng̃on sa bisan onsa. * Ang sinógdan sa bisan onsa. - -Prologuista. = Ang magasúlat sa mg̃a prólogo. - -Prolongacion. = Pagcacadógay sa bisan onsa. * Pagcatáas. - -Prolongadamente. = Sa pagcatáas. * Sa pagcadúgay. - -Prolongado. = Ang hatáas ug haíctin. - -Prolongador. = Ang magapatáas. * Ang magapadúgay. - -Prolongar. = Pagtáas, pagpatóbo sa bisan onsa. * Pagpadúgay. - -Proloquio. = Suguílon sa diótay ng̃a mg̃a polong, ug sa dagcóng -cahológan. - -Promediar. = Pagbáhin sa bisan onsa sa duhá ca bahin ng̃a magsáma, -topóng. * Paghilábot sa mg̃a holosáyon sa doróha con capin ba ca táuo, -sa pagpaáng̃ay caníla. - -Promedio. = Tong̃á tong̃á, talioála sa bisan onsa. - -Promesa. = Saad, pagsáad, pagcasáad. - -Prometedor. = Ang magasáad. - -Prometer. = Pagsáad. - -Prometido. V. Promesa. - -Prometiente. V. Prometedor. - -Prometimiento. V. Promesa. - -Prominencia. = Pagcaógdo, pagcatáas sa usá ca butang ng̃a labí sa -pagcatáas sa lain ng̃a butang. - -Prominente. = Ogdo, ang butang ng̃a labíng hatáas sa ubán ng̃a mg̃a butang -ng̃a anáa sa caduúlan. - -Promiscuamente. = Sa pagcasácot, sa oaláy pagpíli. - -Promiscuar. = Pagsácot sa carne ug sa isda, sa pagcáon. - -Promiscuo. = Ang sináctan. * Ang nabóloc, ang guigóbtan. - -Promisorio. = Ang may saad. - -Promocion. = Pagcapatigáyon sa pagcóha ug pagdáng̃at sa bisan onsa. * -Pagcacóha, pagcadáoat sa bisan cansa sa opicio con pagcahímtang ng̃a -labíng dagcó ug bantógon sa iang opicio ng̃a daan. - -Promontorio. = Ogdo, pangpang ng̃a hatáas caáyo. * Bisan onsa ng̃a -magántong caáyo. * Bisan onsa ng̃a macasámoc, ng̃a macaólang. - -Promotor. = Ang magapatigáyon sa pagcóha ug sa pagdáng̃at sa bisan onsa. -* Piscal sa mg̃a hocmánan. - -Promovedor. = Idem. - -Promover. = Pagpatigáyon sa pagcóha ug sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * -Pagtógot, paghátag sa bisan cansa sa labíng dagcóng opicio sa iang -opicio ng̃a daan. * Pagósoag sa cahímtang sa bisan cansa. - -Promulgacion. = Pagbaláod, pagcamantalá. - -Promulgador. = Ang magabaláod ug magapabaláod, ang magamantalá ug -magapamantalá sa bisan onsa. - -Promulgar. = Pagbaláod, pagmantalá sa bisan onsa arón hibalóan sa -ng̃atanán, sa cadaghánan, pagbántog sa bisan onsang suguílon. - -Prono. = Ang masáyon magabóyoc sa iang húna húna sa bisan onsa. - -Pronosticacion. = Pagcatágna, pagcatághap sa omalábot tong̃ód sa mg̃a -timáan. - -Pronosticador. = Ang magatágna ug magatághap sa omalábot. - -Ponosticar. = Pagtágna, pagtághap sa omalábot tong̃ód sa mg̃a timáan ng̃a -napaquíta. - -Pronóstico. = Timáan ng̃a nadayág sa pagtágna ug pagtághap sa mg̃a -omalábot. * V. Pronosticacion. * Ilisípan sa tagsa ca túig. * Ang húna -húna sa mg̃a mananámbal sa tong̃ód sa guibáti sa mg̃a masaquét, guican sa -mg̃a timáan ng̃a guitán-ao nila. - -Prontamente. = Sa madalí, sa pagcalágmit. - -Prontitud. = Pagcadalí, pagcalágmit. * Pagcabátid, pagcatalínis sa húna -húna. - -Pronto. = Madalíon, malágmit, malágsic. * Ang naándam sa pagbúhat sa -bisan onsa. * Pagcaáhat, pagcacálit sa húna húna sa pagbúhat sa bisan -onsa. * Sa madalí caáyo, sa oalá húna hunáon. - -Prontuario. = Libro ng̃a sinulátan sa mg̃a hamóbong polong sa bisan onsa -arón díli hicalímtan. - -Prónuba. = Ináon sa mg̃a pagcasál. - -Pronunciacion. = Pagcasángpot. * V. Publicacion. - -Pronunciador. = Ang magasángpot. * V. Pronosticador. * Ang magapahibaló -sa mg̃a pagsentencia sa mg̃a hocom. - -Pronunciamiento. V. Publicacion. - -Pronunciar. = Pagsángpot sa mg̃a polong. * V. Pronosticar. * Pagpahibaló -sa sentencia sa hocom. - -Propagacion. = Pagcalíoat, lioat, calioátan. * Cadaghánan, pagcadághan. -* Pagcatacód. - -Propagador. = Ang magalíoat. * Ang magapadághan. * Ang magatacód. - -Propagante. = Idem. - -Propaganda. = Catilíngban sa mg̃a Padreng cardenal, sa Roma, ng̃a -nahilábot sila sa pagbántog sa santos ng̃a Pagtóo cang Jesucristo. - -Propagar. = Pagpadághan, paglíoat. * Pagtacód. - -Propagativo. = Ang may gahóm sa paglíoat, sa pagdághan, sa pagtacód. - -Propalar. = Pagsoguílon, pagbaláod sa ibútang, onta sa pagcahílom. - -Propao. = Hambóyan, sandígan sa obán ng̃a mg̃a sacayán. - -Propartida. = Tiempo, túig ng̃a harúul sa pagguícan. - -Propasar. = Pagágui sa onáhan. * Pagágui sa labí sa pagaaguían onta. * -Pagpamólong sa díli mao, pagtalápas sa catahóran. - -Propender. = Paghigógma, pagpalángga sa bisan cansa. - -Propensamente. = Sa pagcahigógma, sa pagcapalángga. - -Propension. = Pagcahigógma, pagcapalángga sa bisan cansa, sa bisan -onsa. - -Propenso. V. Propension. - -Propiamente. = Sa pagcamáo gayúd. - -Propiciacion. = Buhat ng̃a maáyo, ng̃a guihigúgma sa Dios, arón malóoy ug -magapoáng̃od sia. * Paghálad ng̃a guihálad sa batásan ng̃a caráan, sa -pagpahínay sa catarúng̃an sa Dios, ug sa pagcúha sa iang santos ng̃a -pagcalóoy. - -Propiciador. = Ang magacúha sa mang̃a calóoy. - -Propiciamemte. = Sa pagpoáng̃od, sa calóoy. - -Propiciar. = Pagpahínay sa caligótgot sa bisan cansa, sa pagcóha sa -iang pagpoáng̃od ug pagcalóoy. - -Propiciatorio. = Ang may gahóm sa pagcóha sa calóoy. * Ang Singbahán, -ang mg̃a reliquias ug ang mg̃a santos, cay tong̃ód sa ilang alaguían -mahímo ng̃a coháon ang mg̃a calóoy sa Dios. - -Propicio. = Mapoang̃óron, malolóy-on, ang masáyon malóoy. - -Propiedad. V. Dominio. * Puhónan, catigayónan ng̃a caugalíng̃on sa tagsa -tagsa. * Pagcaúnay sa bisan onsa. * Cahológan ng̃a caugalíng̃on sa tagsa -ca polong. * Gaui, cagaoían, batásan. * Pagcaíng̃on, pagcasáma. - -Propietariamente. = Sa pagcaquinaía. - -Propietario. = Ang tagía sa bisan onsa. * Ang religioso ng̃a nacasalá -ng̃a contra sa iang pagcahímtang, cay nahímo sia ug tagía sa bisan onsa, -sa oaláy pagtógot con licencia. - -Propina. = Gala. * Sohol tong̃ód sa bisan onsang buhat. - -Propinar. = Pagpaínom. - -Propincuidad. = Pagcadóol, pagpaharúul, pagcadápit. * Pagcacaobánan. - -Propincuo. = Ang harúul, ang nadóol. * Ang caubánan. - -Propio. = Bisan onsa ng̃a caogalíng̃on sa tagsa tagsa. * Quinaía, ang -unay sa bisan onsa. * Ang oyon ug ang̃ay sa bisan onsa. * Ang magsáma, -ang maíng̃on. * Ang mamólong ug magasúlat ing̃on ng̃a ang̃ay. * Ng̃alan ng̃a -caugalíng̃on sa tagsa tagsa. * Correo, táuo ng̃a sinógo sa paghátod sa -mg̃a sulat ng̃a mahál, sa dagcóng hingtúngdan ug dinalían. - -Propóleos. = Bulit ng̃a guidíhog sa mg̃a putiócan sa ilang mg̃a baláyan, -dapit sa sulód. - -Proponedor. = Ang magapaháyag sa bisan onsa. - -Proponer. = Pagpaháyag sa bisan onsa arón hibalóan sa ubán. * Pagsáad -sa pagbóhat con sa díli pagbúhat sa bisan onsa. * Pagpaquíta sa bisan -cansa, arón pagatogótan sa bisan onsang opicio con cahímtang. - -Proporcion. = Pagcaáng̃ay sa mg̃a bahin sa bisan onsa. * Pagcasáyon sa -pagbúhat sa bisan onsa. - -Proporcionable. = Ang arang buháton, ang masáyon ng̃a pagadang̃áton. - -Proporcionablemente. = Como el siguiente. - -Proporcionadamente. = Sa pagcaáng̃ay. - -Proporcionado. = Ang ang̃ay, ang oyon sa quinahánglan. - -Proporcionalidad. V. Proporcion. - -Proporcionalmente. V. Proporcionadamente. - -Proporcionar. = Pagtagána, pagándam sa bisan onsa. * Pagpaáng̃ay sa -bisan onsa arón gamíton con may quinahánglan. - -Proposicion. = Pagpacaháyag. * Suguílon ng̃a hamóbo sa pagtángdo ug sa -pagdíli sa bisan onsa. - -Propósito. = Tuyo, paghúna húna sa pagbúhat con sa díli pagbúhat sa -bisan onsa. - -Propretor. = Hocom, ponóan sa mg̃a romano. - -Propuesta. V. Proposicion, y Proponer desde pagpaquíta. * -Pagquigsámbag. - -Propugnáculo. = Baluarte, lantáoan, cota ng̃a malíg-on ng̃a pagasóclan sa -mg̃a caáoay. * Bisan onsa ng̃a magalában, magaságang sa lain. - -Propulsa. V. Repulsa. - -Propulsar. V. Repulsar. - -Propulsion. V. Repulsa. - -Prorata. = Hingtúngdan ng̃a pahat ng̃a macaígo sa tagsa tagsa, ng̃a -nahamútang sa maáyo ug matárong ng̃a paghúsay. - -Proratear. = Pagpáhat sa bisan onsa ng̃a pagapaháton, sa tagsa tagsa, -ing̃on sa pagcaígo sa matúod ng̃a catarúng̃an. - -Prorateo. = Idem. - -Próroga. V. Prorogacion. - -Prorogable. = Ang arang parayónon, iparáyon. - -Prorogacion. = Pagcapadáyon sa bisan onsa sa pila ca arlao ng̃a tinórlo. -* Pagcatagál. - -Prorogar. = Pagdáyon, pagparáyon sa bisan onsa, sa pila ca arlao ng̃a -tinórlo, pagtagál. - -Prorumpir. = Paggóa sa bisan onsa sa ahat, sa calit, sa mabáscog. * -Pagpomólong sa mg̃a polong ng̃a icadayág sa cusacó, sa capong̃ót, &c. * -Pagpanghupáo, paghílac, pagcatáoa, &c., sa mabáscog, sa minatúod. - -Prosa. = Suguílon con sulat ng̃a díli garay, díli balac. - -Prosapía. = Guinacánan. * Guilioátan, tigúlang, catiguláng̃an. - -Proscribir. = Pagíla sa bisan cansa, sa cadaigánan, sa pagcadaótan ng̃a -táuo, ug pagtógon arón patyon sa isigcatáuo. - -Proscripcion. = Pagcabaláod sa mg̃a ponóan arón hiílhan ug bisan quinsa -sa pagcadaótan ng̃a táuo, ug arón patyon con dácpon ug ientregal sa -justicia sa bisan cansa, buhi con patáy ba. - -Prosecucion. = Pagcaparáyon. - -Proseguible. = Ang arang parayónon. - -Proseguimiento. V. Prosecucion. - -Proseguir. = Pagdáyon, pagparáyon. - -Prosélito. = Ang dioatáhan con moros ng̃a mibálic ug napasácop sa -religion ug Pagtóo ni Jesucristo. * Táuo ng̃a guihópo, ng̃a guicóha, arón -magalában sa bisan onsang dapig. - -Prosista. = Ang hinoguilánon sa oaláy hingtúngdan, tabían. - -Prosodia. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa maáyong pagsángpot. * -Pagpamólong ng̃a caoang. - -Prosopopeya. = Pagparáyeg ng̃a guilabíhan. - -Prospecto. = Casayóran sa mg̃a hamóbong polong ng̃a guipabaláod sa -cadaghánan, arón hibalóan ang tuyo ug ang hingtóngdan sa bisan onsang -libro ng̃a guisúlat. - -Prósperamente. = Sa pagcaárang arang, sa tong̃ód sa puhónan, sa -quinabúhi, &c. - -Prosperar. = Pagtóbo sa puhónan, sa mg̃a guinamíton ug sa maáyong -pagcabótang sa pagcabóhi. - -Prosperidad. = Maáyong palar. * Maáyong pagcabótang sa puhónan, sa mg̃a -guinamíton ug sa bisan onsa ng̃a guipanghináot. - -Próspero. = Paláran, buláhan. - -Prostitucion. = Pagcaólag, pagcaláo-ay ng̃a guilabíhan, sa pagcaoaláy -caúlao bisan diriót. - -Prostituir. = Pagpacasalá sa salá sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay, sa -cadaigánan ug sa oaláy caólao bisan diriót. * Pagbalígya sa hingtúngdan -ng̃a opicio, sa paglában sa díli onta tacós ug sa paglápas sa -catarúng̃an. - -Prostituto. = Táuo ng̃a mang̃íl-ad, maólag, maláo-ay. * Ang magalápas sa -catarúng̃an tong̃ód sa salapí, sa pagcahigála, &c. - -Protagonista. = Ang táuo ng̃a ona sa bisan onsang buhat. - -Proteccion. = Pagcalában, pagcatábang, pagcahópot, pagcaalíma. - -Protector. = Manlalában, ang magatábang, ang magahópot, ang magaalíma, -ang magapanílong, ang magapadang̃óp. - -Protectoría. = Cahímtang sa pagcamanábang, sa pagcamanlalában. - -Protectriz. = Babáyeng mananábang, manlalában. - -Proteger. = Tabang, laban, pagpadang̃óp. - -Protegido. = Ang guilabánan, ang guitabáng̃an, pinalángga, ang guitagáan -sa dalángpan. - -Protervamente. = Sa Pagcadaótan ng̃a huna huna, sa pagcaparáyon sa -mang̃íl-ad ng̃a tuyo. - -Protervia. = Pagcaparáyon sa pagcadaótan sa tinóyo sa buot. - -Protervidad. = Idem. - -Protesta. = Pagcasáar sa pagbúhat con sa díli pagbúhat sa bisan onsa. - -Protestacion. = Idem. - -Protestante. = Ang magapamatúod ug magatúg-an sa bisan onsa. * Ang -maganonót sa obán ng̃a mg̃a religion ng̃a batoc sa religion ni Jesucristo -ug sa mg̃a binuñágan. - -Protestar. = Pagásoy, pagsáyor, pagtúg-an, pagmatúod sa bisan onsa. - -Protestativo. V. Protestante hasta ang maganonót. - -Protesto. V. Protesta. - -Proto. = Ang nahaúna sa isigcaíng̃on. - -Protoalbéitar. = Ang nahaónang sa mg̃a mananámbal sa mg̃a mananáp. - -Protocolar. = Pagláquip, pagbótang sa tapoc sa mg̃a papel, sa mg̃a sulat. - -Protocolo. = Libro ng̃a pagahoálan sa mg̃a escribano sa mg̃a camatoódan, -arón hicaplágan con bolóng̃on ugáling sa oláhing adlao. - -Protomártir. = Ang nahaóna sa mg̃a mártir. * Si san Estéban. - -Protomedicato. = Hocmánan ng̃a pagatambóng̃an sa mg̃a mananámbal arón -pagaexamináhon sila. - -Protomédico. = Ang ponóan sa mg̃a mananámbal. * Bisan quinsa sa mg̃a -mananámbal sa hari. - -Protonotario. = Ang ponóan sa mg̃a notario, sa mg̃a escribano. - -Prototipo. = Panigíngnan, nahaónang pananglétan sa bisan onsang buhat. - -Protuberancia. = Ogdo ng̃a quinaía sa mg̃a bocóg. - -Provecto. = Ang maálam sa bisan onsang quinaárman. * Tolotigúlang. - -Provecho. = Polós, caposlánan. - -Provechosamente. = Sa polós. - -Provechoso. = Ang magapolós, ang macapolós. - -Proveedor. = Ang may catongdánan sa pagsángcap sa mg̃a quinahánglan -ng̃atanán sa mg̃a soldados, sa mg̃a sacayán sa hari, sa mg̃a caparían, &c. - -Proveeduría. = Baláy ng̃a pagatipígan sa ng̃atanán ng̃a mg̃a quinahánglan -sa pagcáon, &c. - -Proveer. = Pagípon, pagtígom, pagtápoc sa mg̃a quinahánglan sa bisan -onsa. * Pagtibáoas sa mg̃a holosáyon. * Paghátag, pagtógot sa bisan -onsang opicio, con cahímtang. * Pagsángcap, sa bisan cansa, sa mg̃a -quinahánglan. * Pagcalíbang, pagcaólo. - -Proveido. = Sogo ng̃a guican sa hocom. - -Proveimiento. = Pagcasógo sa hocom. - -Proveniente. = Ang guican sa bisan onsa. - -Provenir. = Pagguícan. - -Provento. = Polós ng̃a guican sa bisan onsa, sohol. - -Proverbiador. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a casangputánan ng̃a tacús ng̃a -timaánan ug pagadomdóman. - -Proverbial. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a casangputánan. - -Proverbialmente. = Sa pagcasangputánan. - -Proverbio. = Sangputánan. * Casangputánan. * Toloóhan ng̃a bacácon sa -pagtóo ng̃a ang ubán ng̃a mang̃a polong ng̃a guidóng̃og maoy casayóran sa -maáyo con sa daótan ng̃a palad. - -Proverbista. = Ang nahagógma sa pagpamólong ug sa pagsúlat sa mg̃a -casangputánan. - -Próvidamente. = Sa cacúgui, sa pagcamasingcámot. - -Providencia. = Pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Pagcatagána, -pagcaándam. * Pagbóot, pagsógo sa hocom, sa oalá matápus ang -capolong̃ánan. * Pagbóot sa Dios. - -Providencial. = Ang nahatong̃ód sa providencia. - -Providencialmente. = Sa tong̃ód sa niáron. * Sa díli madúgay. * Hasta sa -lain ng̃a pagbúot, sa lain ng̃a sugo. - -Providenciar. = Pagsógo, pagbúot. - -Providente. = Batid, ang may salabútan. - -Próvido. = Ang nagatagána, ang nagaándam. - -Provincia. = Ang bahin sa usá ca Guinharían ng̃a nagasácop sa pila ca -longsod, ug ng̃a guibotáng̃an sa caogalíng̃on ng̃a maghohópot, alcalde, -gobernador con ponóan, ng̃a magabóot sa ng̃alan sa hari. * Ang mg̃a -convento ng̃a nasácop sa gahúm sa provincial. - -Provincial. = Ang nahatong̃ód sa provincia. * Ang Padreng religioso ng̃a -magabóot sa sa mg̃a sacop ng̃atanán sa mg̃a convento, sa usá ca provincia. - -Provincialato. = Opicio, cahímtang sa pagcaprovincial. * Túig ng̃a -pagdugáyan sa provincial sa iang catungdánan. - -Provisión. = Ang mg̃a quinahánglan sa pagcáon, sa pagbisti, &c., ng̃a -guibútang sa bisang diin, arón gamíton sa tiempo ng̃a igagámit. * -Pagsógo, pagbóot sa mg̃a hocom, sa ng̃álan sa hari, arón matúman ang -guisógo nila, pagcatógot, pagcahátag sa bisan onsang opicio con -cahímtang. - -Provisional. = Ang guisógo sa pila lamang ca adlao. - -Provisionalmente. V. Providencialmente. - -Proviso (al). = Dihá dihá, guiláyon, carón carón, gayúd. - -Provisor. V. Proveedor. * Padre ng̃a guitugútan sa Obispo sa iang gahúm -sa paghúsay sa ubán ng̃a mg̃a hulusáyon ng̃a nahatong̃ód sa iang -pagcaobispo. - -Provisora. = Ang monja mg̃a magabántay, sa mg̃a convento sa mg̃a binócot, -sa quinahánglan ng̃atanán sa pagcáon, sa pagbisti, &c. - -Provisorato. = Opicio, pagcahímtang sa pagcaprovisor. - -Provisoría. = Idem. * Baláy, lugar ng̃a pagatipígan sa ng̃atanán ng̃a mg̃a -quinahánglan sa pagcáon, sa pagbísti, &c. - -Provisto. = Sangcap, ang guisancápan sa mg̃a quinahánglan ng̃atanán. - -Provocacion. = Pagcaágda, pagcatúyo, pagcasámbag. - -Provocador. = Ang magasámbag, ang magaágda, ang magtúyo, arón managáoay -ang ubán, ang maquiáoay. - -Provocante. = Idem. - -Provocar. = Pagsámbag, pagágda, pagtúyo sa bisan cansa, arón magabúhat -ug bisan onsa. * Pagpapong̃ót, pagpasucó. * Pagquigáoay. - -Provocativo. V. Provocador. - -Próximamente. = Carón bag-o. * Díli pa dugay. * Harúul ra, díli haláyo. - -Proximidad. = Pagcadóol, pagcaharúul. * Pagcacaobánan, ng̃a harúul. - -Próximo. = Harúul, duul caáyo, hapit, caubánan. - -Proyeccion. = Pagcabalíbag, pagcasalibáy. - -Proyectar. = Pagpatigáyon sa bisan onsa arón macóha ang tuyo ng̃a -guipanghináot. - -Proyectil. = Bisan onsa ng̃a ibalíbag, isalibáy. * Bala, odyong, paná, -&c. - -Proyectista. = Táuo ng̃a mahagógma maghúna húna sa mg̃a pagpatigáyon sa -pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a guitúyo. - -Proyecto. = Hatáas ug halagpád. * Bisan onsang húna húna con -pagpatigáyon sa pagcóha sa bisan onsa ng̃a guitúyo ug guipanghináot. - -Proyectura. = Ang bahin sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c., ng̃a mogóa, -maíng̃on ng̃a ang mg̃a coredor, mg̃a balisbísan, &c. - -Prudencia. = Pagcaboótan, caboótan, salabútan sa pagbúhat ug sa -pagpamólong. - -Prudencial. = Ang nahatong̃ód sa caboótan, sa salabótan. - -Prudencialmente. = Sa pagcaboótan, ing̃on sa batásan sa mg̃a boótan. - -Prudente. = Boótan, ang may salabótan. - -Prudentemente. = Sa boot, sa salabótan, sa pagcaboótan. - -Prueba. = Pagcasuláy. * Polong, camatoódan, &c., ng̃a igapamatúod sa -bisan onsa. * Timáan sa bisan onsa. * Tipac, tipic ng̃a diótay sa mg̃a -calán-on, ng̃a ihátag arón tiláuon. * Ang nahaónang nauong sa bisan onsa -ng̃a inimprenta, ng̃a pagasaoáyan sa mg̃a sayóp. - -Prurito. = Pagcacatól. * Caíbog ng̃a dagcó. - - - -PU - -Pua. = Tonóc, bisan onsa ng̃a magamáy ng̃a may tomóy. * Mg̃a ng̃ipon sa mg̃a -solod sa olo ug sa haláblan. * Ang hingtúngdan sa casáquet sa húna -húna. - -Pubertad. = Pagcaolitáuo sa mg̃a laláqui ug pagcadalága sa mg̃a babáye. - -Pubes ó Pubis. = Pos-on. - -Pubescencia. V. Pubertad. - -Pubescer. = Pagábot sa pagcadalága ug sa pagcaolitáuo, sa edad sa -icapúlo ug opát ca túig sa mg̃a laláqui, ug sa icapólo ug duhá sa mg̃a -babáye. - -Publicacion. = Pagcabaláod, pagcamantalá. * V. Amonestacion. - -Publicador. = Pagcabaláod, pagcamantalá. - -Públicamente. = Sa dayág, sa maháyag, sa atubáng̃an sa cadaghánan. - -Publicano. = Ang naníng̃il sa mg̃a abang sa tiempo sa mg̃a romano. - -Publicar. = Pagbaláod, pagmantalá, pagpabántog. * Pagháyag, pagdayág. * -Pagsógil sa bisan onsa ng̃a tacós unta ng̃a díli itúg-an, ng̃a tacús unta -ng̃a hilúmun. * Pagtáoag sa mg̃a caláslon. - -Publicata. = Papel ng̃a sinolátan arón ibaláod ang ng̃alan sa táuo ng̃a -pagaoldenáhan, ug ang camatuóran sa pagcamatúod ng̃a guioldenáhan na. - -Publicidad. = Pagcabántog. * Lugar ng̃a pagatambóng̃an sa daghánan ng̃a -mg̃a táuo. - -Publicista. = Ang maálam sa mg̃a leyes, ug ang magasúlat sa tong̃ód -niána. - -Público. = Ang nadayág, ang anáa sa cadaigánan, sa atubáng̃an sa -ng̃atanán. * Ang pagagamíton sa cadaghánan. * Babáyeng bigáon, ng̃a -magatógot sa iang laoas sa daghan ng̃a mg̃a laláqui. * Cadaghánan sa mg̃a -taguilóngsod. - -Pucelana. = Bulit, yota ng̃a mahágcot caáyo. - -Pucia. = Baso, sorlánan ng̃a pagabuhátan ug pagalotóan sa mg̃a boticario -sa mg̃a tambal. - -Puchada. = Hampol, haclop ng̃a diníhog sa binócboc ng̃a inónao, ináhog sa -tubig. - -Puchero. = Colon. - -Pucherico, llo, to. = Timáan ng̃a napaquíta sa bába sa mg̃a báta, sa -pagpicót nila sa mg̃a ng̃abil con mahilácon sila ugáling, pagcacolimáuon. - -Puchero. = Colon. * V. Olla. * Ang calán-on sa matagádlao. - -Puches. V. Gachas. - -Pudendas. = Quinatáuo, boto. - -Pudendo. = Maólag, maláo-ay, mang̃íl-ad, ng̃a macaúlao. - -Pudicicia. = Pagcaólay, pagcacastos. * Pagpamólong ug pagbóhat ing̃on sa -ang̃ay sa mg̃a táuo ng̃a potli. - -Púdico. = Moólay, potli. * Mang̃iuláoan. - -Pudiente. = Arunáhan, salapían, salapiánon, dato. - -Pudor. V. Pudicicia. - -Pudredumbre. = Pagcadonót. - -Pudricion. = Idem. - -Pudridero. = Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa bisan onsa arón madonót. * Lugar -ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a laoas ng̃a minatáy sa mg̃a hari ug sa mg̃a -caubánan sa mg̃a hari, sa obos na sila guidíhog sa mg̃a cahomót, sa -convento ni S. Lorenzo del Escorial. - -Pudridor. = Ang losóng ng̃a bató ng̃a pagabotáng̃an sa panápton ng̃a -icabúhat sa papel. - -Pudrigorio. = Táuo ng̃a salaquétan caáyo. - -Pudrimiento. = Pagcadonót. - -Pudrir. = Pagdonót. * Pagsámoc, pagbórlay, pagpapong̃ót; pagaling̃ása. - -Puebla. = Longsod. * Pagcapúgas sa mg̃a ortelano sa tagsa ca calaínan sa -mg̃a otan. - -Pueblo. = Longsod. * Cadaghánan sa mg̃a táuo, sa mg̃a mulópio ng̃a -nanagpuyó sa longsod. * Ang mg̃a táuo ng̃a obus sa mg̃a longsod, mg̃a táuo -ng̃a díli dato. - -Puente. = Tuláy, taytáy, taytáyan. * Salog sa mg̃a sacayán. * Cahoy ng̃a -hamóbo ug binohóan, sa mg̃a guitara, sa mg̃a sesta ug sa ubán pang mg̃a -tolónggon ng̃a may coldas, sa pagtácgos ug pagbalígtos dihá sa maong mg̃a -coldas sa usá ca tomóy. - -Puerca. = Baboy ng̃a baye, anáyon. * Calaínan sa hubág. * Mananáp ng̃a -diótay ug ng̃a mutóbo sa mg̃a lugar ng̃a tubígan. - -Puercamente. = Sa pagcahámus, sa pagcahúgao. * Sa oaláy pagtáhod ug -catahá. - -Puerco. = Baboy. * Hugáoan, mahámos, bulíng̃on. * Táuo ng̃a coláng̃an sa -maáyong pagtórlo, ng̃a oaláy pagtáhod ug catahá. - -Puericia. = Pagcabáta sa mg̃a táuo, edad cutub sa icapíto ca túig hasta -sa icapólo ug opát. - -Pueril. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a báta, sa puericia. * Buhat ng̃a bináta, -ng̃a ang̃ay sa mg̃a báta. - -Puerilidad. = Idem desde buhat. * Bisan onsa sa diótay ng̃a bale, ng̃a -oaláy polós caáyo. - -Puerilmente. = Ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a báta, sa pagcabináta. - -Puerro. = Calaínan sa seboya. - -Puerta. = Tacop, pultahán. * Bohó ng̃a mahímo ng̃a pagasórlan sa bisan -diin. * Alaguían sa pagpatigáyon sa bisan onsa ng̃a guitúyo ug -guipanghináot. - -Puerto. = Laoígan, pondóhan, donggoánan sa mg̃a sacayán. * Alaguían sa -talioála sa mg̃a caboquílan. * Bába sa mg̃a pagoáncan sa mg̃a babáye. * -Dalángpan. - -Pues. = Nan, dan. - -Puesta. = Ang guipilde sa mg̃a táuo ng̃a nanagsugál sa obán ng̃a mg̃a -pagsogál sa baraja. - -Puestecico, llo, to. = Tiendahán ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a tolotagídyot. - -Puesto. = Bolotáng̃an sa bisan onsa. * Lugar ng̃a guitagána ug tinórlo sa -pagbóhat sa bisan onsa. * Lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a tolotagídyot -ug sa mg̃a calán-on. * Lugar ng̃a pagaáncan sa mg̃a babáye. * Baláy sa -pagahóptan sa mg̃a cabayo, &c., ng̃a guitagána sa paglíoat. * Pagcabótang -sa bisan onsa. * Cay, ing̃on niána. * Nan, dan. - -Puf. = Polong ng̃a icaásoy sa pagcabahó sa bisan onsa. - -Pugilar. = Librong diótay ng̃a guibatónan sa mg̃a hebreo, sa mg̃a judío, -ng̃a sinolátan sa mg̃a pagtolón-an sa santos ng̃a Sulat. - -Pugilato. = Pagáoay sa mg̃a táuo, sa lonlon ng̃a mg̃a pagpócpoc sa mg̃a -camót. * Pagcaáoay sa camót lamang. - -Pugna. = Pagcapang̃óbat, pagcaáoay. * Pagcabátoc. - -Pugnacidad. = Caínit, caísog sa pagáoay. - -Pugnante. = Aoay, caáoay. * Batoc, maquigaoáyon. - -Pugnar. = Pagpang̃óbat, pagáoay. * Pagpatigáyon sa masingcámot sa -pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a guipanghináot. - -Puja. = Pagcadagcó, pagcadógang sa bale sa bisan onsa ng̃a guibalígya -con guipaabáng̃an. - -Pujador. = Ang magapujál, ang magapaósoag, ang magadógang sa bale sa -bisan onsa ng̃a guibalígya. - -Pujame. = Como el siguiente. - -Pujámen. = Ang icatólo ca bahin sa dapit sa obus sa mg̃a layág sa mg̃a -sacayán. - -Pujamiento. = Pagcadághan sa dogó ug sa dugá sa laoas sa mg̃a táuo. - -Pujante. = Matámboc, supang. * Macosóg. * Ang may gahóm sa pagdáng̃at sa -bisan onsa ng̃a guipanghináot, ug sa pagbóhat sa bisan onsa. - -Pujar. = Pagpujál, pagpadagcó, pagdógang sa bili sa bisan onsa ng̃a -ibalígya con ng̃a guipaabáng̃an. * Pagpang̃osóg sa pagdáng̃at sa -guipanghináot, ug sa pagcóha sa mg̃a caculían, &c. * Paglisód sa -pagpamólong. * Pagálang alang sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagculíot sa -paghílac. - -Pujavante. = Capandáyan ng̃a puthao ng̃a quinalaháan, sa pagpótol sa mg̃a -cocó sa mg̃a cabayo, &c. - -Pujo. = Hibólos. * Caíbog, paghigógma ng̃a dagcó sa paghílac, sa -pagcatáoa, &c. * Caíbog sa bisan onsa. - -Pulcritud. = Cocóguing dagcó sa pagbántay ug pagalíma sa caogalíng̃on -ng̃a laoas ug sa mg̃a bisti. - -Pulcro. = Matahóm, maníndot. * Sa maáyong baihon ug pagcatíndog. * Ang -magaalíma ug maáyo sa iang bisti. - -Pulga. = Pulgas. - -Pulgada. = Socod, ang icapólo ug duhá ca bahin sa cahitáson sa usá ca -tiil. - -Pulgar. = Comalágco. * Ang sang̃áng diótay ng̃a ibílin sa mg̃a balágon sa -mg̃a paras, sa pagcapón caníla. - -Pulgarada. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa tórlong comalágco. * Bisan onsa -ng̃a magamáy, dogmoc caáyo. - -Pulgon. = Mananáp ng̃a diótay caáyo ng̃a magadáot sa mg̃a tanóm, ug labí -pa sa mg̃a paras. - -Pulgoso. = Ang guipulgásan, ang may pulgas. - -Pulguera. = Pulgasán, lugar ng̃a guitigúman sa daghan ng̃a mg̃a pulgas. * -Tanóm. - -Pulguica. = Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a madalí sasaquétan. - -Pulican. = Capandáyan sa pagíbot sa mg̃a bag-ang. - -Pulidamente. = Sa pagcaníndot, sa pagcatahóm, sa maáyong pagdáyan -dayan. - -Pulidez. = Pagcadáyan dayan, pagcaníndot, pagcaáñag. - -Pulido. = Pulido, matahóm, maníndot, sa maáyong baihon ug pagcaatúbang. - -Pulidor. = Ang magapatahóm, ang magadáyan dayan sa bisan onsa. * -Capandáyan ng̃a icahínlo, icasínao sa bisan onsa. * Panápton ng̃a diótay -ng̃a icalugpit sa lugás sa hilo, sa igagáma, &c., sa pagbórbor, arón -díli masámad ang torlo sa nagabórbor sa maong lugás. - -Pulimento. = Pagcahínlo, pagcasínao. - -Pulimentar. = Pagsínao, paghínlo. * Pagdáyan, pagáyo, pagpatahóm sa -bisan onsa, pagcóha sa pagcabórong. - -Pulmon. = Bagá. * Hobág ng̃a notóbo sa ibábao sa mg̃a bocóg ug sa mg̃a -luha luha sa laoas. - -Pulmonar. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a pulmon. - -Pulmonaria. = Tanóm ng̃a motoróc ug mabóhi sa mg̃a ponóan sa obán ng̃a mg̃a -cahoy. - -Pulmonía. = Saquét ng̃a nahamótang sa pagcahobág sa pulmon. - -Pulmoniaco. V. Pulmonar. - -Pulpa. = Onód ng̃a oaláy bocóg. * Onód sa mg̃a bong̃a ug sa obán ng̃a mg̃a -cahoy. - -Pulpejo. = Onód sa mg̃a bahin ng̃a diótay sa mg̃a laoas. * Quinatórcan sa -torlo ng̃a comalágco. - -Pulpería. = Tiendáhan sa Indias, ng̃a pagabaligyáan sa bino, -aguardiente, suca, &c. - -Pulpero. = Ang tagía sa tiendáhan ng̃a pulpería. * Mananágat sa coguíta, -sa colabótan. - -Pulpeta. = Híoa sa onór ng̃a oaláy bocóg. - -Púlpito. = Oalihánan. * Cahímtang sa pagcamalaoáli sa mg̃a caparían. - -Pulpo. = Coguita, colabótan, tabógoc. - -Pulposo. = Ang may onód sa oaláy bocóg. - -Pulque. = Tubá, dugá ng̃a guican sa tanóm ng̃a guing̃álan ug pita. - -Pulquería. = Tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa pulque. - -Pulsacion. = Pagcaólpot, pagcalábtic, pagcaquíbot, quibot sa pulso. * -Pagcatimáan sa pulso. - -Pulsada. = Idem hasta pagcatimáan. - -Pulsador. = Ang magatimáan sa pulso. - -Pulsante. = Idem. - -Pulsar. = Pagtimáan sa pulso. * Pagcablit sa mg̃a tolónggon. * Pagsoláy -sa pagpatigáyon sa pagcóha sa bisan onsa ng̃a guipanghináot. * Pagólpot, -pagquíbot quibot, paglábtic sa pulso. - -Pulsativo. = Ang magacáblit, ang magaólpot. - -Pulsear. = Pagsoláy sa dohá ca táuo sa cosóg sa ilang pulso, sa -pagsigcóbot nila sa ilang mg̃a camót sa pagpang̃osóg. - -Pulsera. = Ang panápton ng̃a ibútang sa popólan, sa pulso sa masaquét, -sa pagtámbal canía. * Quinatórcan sa apapáng̃ig sa dapit sa solang. * -Bocála. - -Pulsista. = Mananámbal ng̃a macaíla sa mg̃a saquít sa pagtimáan sa pulso. - -Pulso. = Pulso. * Pagcaólpot, pagcaquíbot quibot, pagcalábtic sa pulso. -* Calig-ónan sa camót sa pagbóhat sa bisan onsa. * Cacógui ug -pagcatóltol sa pagbóhat sa bisan onsa. - -Pululante. = Ang magaguítib, ang motoróc. - -Pulular. = Pagtoróc, pagguítib sa mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy, paggamót. * -Pagguícan sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. - -Pulverizable. = Ang masáyon pagabocbócon, buháton ug bocboc. * Ang -maíng̃on sa bocboc, sa binócboc. - -Pulverizacion. = Pagcabócboc, pagcabinócboc, pagcahímo sa bisan onsa ug -binócboc. - -Pulverizar. = Paggáma ug binócboc sa bisan onsa, pagbócboc sa bisan -onsa. - -Pulla. = Polong ng̃a mang̃íl-ad ng̃a guipamólong sa mg̃a táuo sa pagsigtíao -tiao nila. * Polong ng̃a ondan ng̃a ipamólong sa pagcaígo. * Calaínan sa -manáol. - -Pullista. = Táuo ng̃a mahagúgma mamólong sa mg̃a polong ng̃a pulla. - -Pumente. = Calaínan sa saya sa babáye. - -Puna. = Yota ng̃a díli mahímo ng̃a pagapúy-an, ng̃a díli capúy-an, tong̃ód -cay guilabíhan ang tugnao. - -Puncha. = Tonóc, bisan onsa ng̃a diótay ug matalínis uyámot. - -Punchar. V. Punzar. - -Pundonor. = Dong̃og ng̃a maáyo, caólao. - -Pundonorosamente. = Sa maáyong dong̃og. - -Pundonoroso. = Mang̃iuláuan, ang may dong̃og ng̃a maáyo. - -Pungente. V. Punzante. - -Pungir. V. Punzar. - -Punible. = Ang tacús sa castigo. - -Punicion. = Castigo, pagpasáquet. - -Punta. = Tomóy ng̃a matalínis, ug bisan ng̃a díli matalínis, sa bisan -onsa. * Panón ng̃a diótay sa mg̃a hayúpan ng̃a nabúlag sa panón ng̃a dagcó. -* Song̃áy sa mg̃a mananáp. * Cutarmán, yota ng̃a mogóa dapit sa dagat. * -Pagcaoloáslom sa bisan onsa. - -Puntacion. = Pagcabótang sa mg̃a punto sa ibábao sa mg̃a letra. - -Puntada. = Pagcatúlpoc sa dagom ng̃a tinohógan sa hilo, &c., sa panápton -ng̃a guitahí. * Pagpamólong sa bisan onsang polong ng̃a pagaíngnon ng̃a -oalá tuyóon, arón pagahisgótan ug bisan onsa. - -Puntal. = Tocó, salagúnting. * Pagcatáas sa mg̃a sacayán cutub sa -quilla, sa onáyan, hasta sa salog sa ibábao. * Sandígan. * Tong̃úd, -hingtóngdan. - -Puntapié. = Pagcasíndol. - -Puntar. = Pagtimáan sa mg̃a pagsálang sa mg̃a Padre sa pagcaátang nila sa -coro. * Pagbútang sa mg̃a puntos sa ibábao sa mg̃a letras. - -Puntear. = Pagcáblit sa sesta, sa pagcúbil sa tagsa ca coldas sa tagsa -ca torlo. * Pagbúhat sa mang̃a puntos sa bisan diin. * Pagtahí, -pagtúlpoc sa dagom. * Pagoloatúbang sa dolong sa sacayán sa guinicánan -sa hang̃in, pagbíloc sa sacayán ing̃on sa arang, arón pagapóslan ang -hang̃in. - -Puntel. = Capandáyan, hopot hopot ng̃a pothao ug hatáas, ng̃a icagóa ug -icóhit sa salamín ng̃a tinónao sa horno, sa pagbúhat sa bisan onsa. - -Puntera. = Tanóm. - -Puntería. = Pagcapunta sa pagbúhi sa mg̃a luthang ug mg̃a pusil. - -Puntero. = Ang maálam magpúnta sa magbúhi sa mg̃a luthang ug sa mg̃a -pusil. * Ang balahíbo con gong̃i ng̃a icatórlo sa mg̃a letra, sa mg̃a báta -ng̃a nanagtóon sa pagbása. * Bisan onsa ng̃a itolórlo, ng̃a silbi sa -pagtórlo. * Ang salapí, &c., ang gung̃i ng̃a icadíhog sa santos ng̃a lana -sa mg̃a masaquét. * Puthao ng̃a matalínis, ng̃a icasápsap sa mg̃a bató. - -Puntiagudo. = Ang may tomóy ng̃a matalínis. - -Puntilla. = Puntíyas, panápton ng̃a haíctin ng̃a ponó sa mg̃a bohó ng̃a -diótay. * Capandáyan ng̃a maíng̃on sa usá ca cuchillong diótay sa oaláy -polóan, ng̃a silbi sa pagbárlis. - -Puntillazo. = Pagcasíndol. - -Puntillo. = Bisan onsa ng̃a oaláy polós ng̃a pagahonóng̃an sa maáyong -dong̃og sa mg̃a mang̃iuláoan. - -Puntillon. V. Puntilloso. - -Punto. = Catapúsan sa usá ca barlis. * Punto, culit, tulpoc sa tinta, -&c., ng̃a diótay caáyo ug malíng̃in. * Bisan onsa ng̃a guihisgótan. * -Catapúsan ng̃a tuyo ng̃a hingtóngdan sa bisan onsang buhat. * Pagcabótang -sa bisan onsa. * Pagcabótang ng̃a híngpit sa bisan onsa ng̃a nabúhat sa -caláyo, sa tinápay, sa caramelo, &c. * Bisan onsa ng̃a diótay uyámot. * -V. Momento. * Caang̃áyan sa mg̃a tolónggon sa música. * Pagcatólpoc sa -dagom, ng̃a tinohógan sa hilo, sa mg̃a ng̃abil sa mg̃a samad, arón mapílot -ug mamaáyo. * Tagsa ca tomóy sa pluma ng̃a icasúlat. * Ang isip sa tagsa -ca dahon sa baraja. * Tagsa ca sayóp sa pagleccion sa mg̃a báta ng̃a -nanagtóon sa pagbása. * Ang timáan sa padalóman ng̃a casayóran sa -pagcabótang sa mg̃a sacayán sa dagcóng lauod. * Ang bató ng̃a guidáog sa -nanagsogál sa bisan onsang sugála. - -Puntoso. = Ang may daghan ng̃a mg̃a tomóy. * Ang may maáyong dong̃og, ang -mang̃iuláoan. * Ang cuti cutíhan sa tong̃ód sa mg̃a pagábi abi. - -Puntuacion. = Pagcabótang sa mg̃a timáan sa mg̃a sulat, arón paglaínon -ang mg̃a polong ug macahímo sa maáyong cahológan ug casayóran. - -Puntual. = Matinumánon. * Madalíon. - -Puntualidad. = Pagcacógui, pagcatúman. * Pagcaóyon. * Pagcaáng̃ay sa mg̃a -butang. - -Puntualizar. = Pagbílin ug maáyo ug sa pagcahíngpit sa bisan onsa sa -panumdúman. * Pagsuguílon sa bisan onsa sa pagcacúti cuti. * Paghíngpit -sa bisan onsang buhat. - -Puntuar. = Pagbútang sa mg̃a timáan sa mg̃a sulat, arón paglaínon ang mg̃a -polong, ug arón macóha ang maáyong casayóran ug cahológan. - -Puntuoso. V. Puntoso. - -Puntura. = Samad ng̃a guibúhat sa capandáyan ng̃a may tomóy ng̃a -matalínis. * Tagsa ca tomóy ng̃a puthao ng̃a macatólpoc ug macalíg-on sa -papel ng̃a pagamarcáhan sa imprenta. - -Punzada. = Pagcasóntoc, pagcatonóc. * Pagcang̃ót ng̃ot sa mg̃a maól-ol. * -Casáquet ng̃a matalínis sa húna húna ng̃a macayógot sa casing casing. - -Punzador. = Ang magasóntoc, ang magatólpoc. - -Punzadura. V. Punzada hasta pagng̃ót ng̃ot. - -Punzante. V. Punzador. - -Punzar. = Pagsóntoc, pagtólpoc, pagsámar sa bisan onsa ng̃a may tomóy. * -Pagól-ol caáyo usáhay sa mg̃a samar, pagsáquet sa húna húna, sa casing -casing. - -Punzon. = Hilihód, quilícot. * Marca. - -Punzonería. = Cadaghánan sa mg̃a hilíhod. - -Puñada. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa camót ng̃a quinómcom. - -Puñado. = Halop. * Pagcadiótay sa bisan onsa, sa mg̃a táuo, sa mg̃a -mananáp, &c. * Quinómcom. - -Puñal. = Punyal, hing̃aníban ng̃a hamóbo, bolo. - -Puñalada. = Pagsóntoc sa punyal. * Casáquet ng̃a ahat, calit. - -Puñalero. = Ang magabúhat sa mg̃a punyal, sa mg̃a bolo. - -Puñetazo. V. Puñada. - -Puñete. = Idem. * Bocála. - -Puño. = Comcom, ang camót ng̃a quinómcom. * Pagcadiótay sa bisan onsa, -sa baláy, sa humáy, &c. * Ang tinábas ng̃a panápton ng̃a guitápot sa mg̃a -bába sa mg̃a mangas sa mg̃a sinína. * Dayan dayan ng̃a guibútang sa bába -sa mg̃a bocton sa mg̃a sinína, ng̃a magalibót ug magahálog sa mg̃a popólan. -* Polóan sa mg̃a hing̃aníban ug sa mg̃a capandáyan. * Caláptan sa mg̃a -bastón, sa mg̃a sogcod, tomóy sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, ng̃a -pagatohógan ug pagahóctan sa mg̃a escota. - -Pupa. = Cogan sa mg̃a hobág. * Ting̃og sa mg̃a báta con magaagólo sila. - -Pupila. = Báta báta sa mg̃a matá, táuo táuo. * Babáyeng báta ng̃a oalá pa -omábot sa icapólo ug duhá ca túig. * Babáyeng ilo ng̃a oalá pa omábot sa -icacaluháan ug lima ca túig ug ng̃a guitagáan sa hocom sa usá ca táuo -ng̃a magahópot canía. - -Pupilaje. = Pagcabótang sa pupilo, sa báta ng̃a anáa sa ilálom sa gahóm -sa táuo ng̃a tinórlo, arón pagahóptan ug pagaalimáhan sia. * Pagcabótang -sa táuo ng̃a guipacáon ug guialimáhan sia sa bisan diin ng̃a baláya, -tong̃ód sa bayad con sohol ng̃a sinabótan. * Pagcabótang sa anáa sa -ilálom sa gahóm sa lain, cay guipacáon sia. * Baláy ng̃a pagadaoátan sa -mg̃a pupilo. - -Pupilar. = Ang nahatong̃ód sa pupilo. - -Pupilero. = Ang magdáoat ug magabáton sa iang baláy sa mg̃a pupilo. - -Pupilo. = Laláqui ng̃a ilo ng̃a oalá pa omábot sa icapólo ug opat ca -túig, ng̃a guibantáyan ug guihóptan sa táuo ng̃a tinórlo sa amahán con sa -hocom. * Ang magapuyó sa bisan diin ng̃a baláya arón pagaalimáhan sia ug -pacánon tong̃ód sa bayad con sohol ng̃a guisabótan. - -Puposo. = Ang may cugan. - -Puramente. = Sa pagcaólay. * Sa oaláy sacót sa bisan onsa, sa oaláy -cabilínggan. - -Pureza. = Pagcaólay, pagcaoaláy sacót. * Pagcabóg-os, pagcacastos. * -Pagcaoaláy salá, pagcaáyo sa batásan. * Pagcahíngpit sa pagpíli sa mg̃a -polong ng̃a icapamólong. - -Purga. = Tambal ng̃a iímnon sa pagcalíbang. - -Purgable. = Ang arang pagoláyon. - -Purgacion. = Pagcaólay. * Pagcagóa sa daótan ng̃a dugá, tong̃ód sa gahóm -sa tambal ng̃a guiínom. * Saquét sa bulan bulan ng̃atanán sa mg̃a babáye. -* Nana con dogá ng̃a magóa sa alaguían sa ihi, sa mg̃a laláqui ug sa mg̃a -babáye. * Pagcaoalá sa catáhap contra sa bisan cansang táuo, sa tong̃ód -sa mg̃a daótan ng̃a buhat ng̃a guisolosuguílon ng̃a guibúhat nia. - -Purgador. = Ang magapaólay. * Ang muhátag sa tambal sa pagcalíbang. - -Purgamiento. V. Purgacion. - -Purgante. V. Purga. - -Purgar. = Pagólay, paghínis, pagnósnos, pagquías. * Pagbáyad sa mg̃a -salá. * Pagbáti sa mg̃a casaquétan sa purgatorio, arón maólay ang mg̃a -calág ug macasolód sa Lang̃it. * Paggóa sa mg̃a dogang daótan, guican sa -gahóm sa tambal. * Pagoalá sa mg̃a catáhap sa mg̃a daótan ng̃a buhat ng̃a -guibántog ng̃a guibúhat sa bisan cansang táuo. * Pagpogóng sa mg̃a -cailíbgon ng̃a daótan. * Paglícay sa mg̃a icadáot. - -Purgativo. V. Purga. - -Purgatorio. = Lugar ng̃a pagasaquétan sa mg̃a calág sa mg̃a táuo ng̃a -nang̃amatáy sila sa camatáyon sa mg̃a matárong, apan sa oalá pa sila -managbáyad sa igo sa mg̃a baláydon tong̃ód sa ilang mang̃a salá, arón -maólay sila caáyo sa pagsáca sa Lang̃it. * Bisan onsang lugar ng̃a -malisód ng̃a pagapúy-an. - -Purificacion. = Pagcaólay. * Piesta ng̃a guipiesta sa santa Iglesia sa -pagsíngba ug pagdúmdum sa pagpaquíta ni María Santísima sa iang santos -ng̃a Anac sa Singbahán sa Jerusalém, sa icacapat-án ca adlao sa iang -pagánac. * Pagcahógas sa cális sa mang̃a Padre ng̃a nanagmísa sa obos na -sila nanagcaláoat sa mahál ng̃a laoas ug dugó sa atong Guinóong -Jesucristo. - -Purificadero. = Ang magapaólay, ang magahínis, ang maganósnos. - -Purificador. = Idem. * Pañong diótay ng̃a icapáhid sa cális, sa obos na -micaláoat ang Padre ng̃a nagamisa, ug ang icapáhid sa mg̃a torlo. - -Purificante. V. Purificadero. - -Purificar. = Olay, nosnos, pahid, quias. * Pagpasáquet sa Dios sa mg̃a -calág, sa purgatorio ug sa calibútan. - -Purificatorio. V. Purificadero. - -Purísimo. = Olay oyámot. - -Puro. = Olay, ang oaláy mansa. * Ang magatúman sa iang catongdánan -ing̃on sa cataróng̃an. - -Púrpura. = Quinháson. * Panápton ng̃a tinína sa pagcapolá. * Color ng̃a -mapolá caáyo. * Cahímtang sa pagcahári ug sa pagcacardenal. - -Purpurado. = Padreng cardenal. - -Purpurante. = Ang may color ng̃a mapolá, ug ang icatína sa pagcapolá. - -Purpurar. = Pagtína sa pagcapolá. - -Purpúrea. = Tanóm. - -Purpurear. = Pagpolá. - -Purpúreo. = Ang may color ng̃a mapolá caáyo. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a -cardenal. - -Purrela. = Bino ng̃a matáb-an caáyo. - -Purriela. = Bisan onsa ng̃a oaláy polós caáyo, talamáyon. - -Purulento. = Ang may nana. - -Pus. = Nana. - -Pusilánime. = Táuo ng̃a taláoan, sa diótay ng̃a cásing cásing. - -Pusilanimidad. = Catálao, pagcatálao, pagcalúya sa cásing cásing. - -Pústula. = Cugan. - -Puta. = Bigáon, babáyeng maólag, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan, sandil. - -Putaismo. = Batásan, quinabóhi sa mg̃a bigáon, sa mg̃a babáye sa -cadaghánan. * Cadaghánan, catilíngban sa mg̃a bigáon. * Baláy ng̃a -guimpóy-an sa mang̃a babáyeng daótan. - -Putañear. = Pagólag, pagpang̃íta sa mg̃a babáyeng bigáoan, paghiláoas. - -Putañero. = Laláqui ng̃a maólag, ang maquigbabáye, ang macasalá sa mg̃a -babáye, maquighilaoáson. - -Putativo. = Ang táuo ng̃a guipacaamahán, guipacaigsúon, &c., bisan ng̃a -díli amahán, díli igsúon, &c. - -Putear. V. Putañear. - -Putería. V. Putaismo. * Pagcaógay ogay sa mg̃a babáye, pagcahang̃álo -nila. - -Putero. V. Putañero. - -Putesco. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a bigáon. - -Puto. = Laláqui ng̃a pagapasipád-an sa ubán ng̃a mg̃a laláqui. - -Putrefaccion. = Pagcadonót sa bisan onsa. - -Putrefactivo. = Ang macadonót. - -Putridez. V. Putrefaccion. - -Pútrido. = Ang nadonót. - -Puzolana. = Balás ng̃a maáyo sa pagsácot sa apog. - - - - - - - - -Q - - -QUE - -Que. = Ng̃a, ug. - -Que? = Onsa? - -Quebrada. = Yotang díli patag, ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a bolobóngtod, sa -mg̃a sapa sapa. - -Quebradera. V. Quebrador. - -Quebradizo. = Ang masáyon mabóong, mabalí. * Masaquéton, salaquétan. * -Pagcalírog lirog sa ting̃og. - -Quebrado. = Ang comerciante ng̃a nagapaquíta sa hocom sa pagcadáot sa -iang pagpatigáyon, ug ng̃a díli sia macagbáyad sa iang mg̃a guiotáng̃an. * -Ang táuo ng̃a daluácan, ng̃a may dacóng lagáy. * Maluspár, malopsád. * -Ang díli maáyo caáyo. * Ang bahin sa bisan onsa ng̃a tibúoc. - -Quebrador. = Ang macabóong, ang macabalí. * Ang magalípas, ang -magalápas, ang díli macatóman, malipáson, matalapáson. - -Quebradura. = Pagcabóong, pagcabalí, pagcabalána, pagcalótac, -pagcabóoac. - -Quebraja. = Lutac sa mg̃a cahoy. - -Quebrajoso. V. Quebradizo. - -Quebramiento. V. Quebrantamiento. - -Quebrantable. = Ang masáyon pagaboóng̃on, pagabalíon. - -Quebrantador. V. Quebrador. * Ang magapalúya sa cosóg, sa gahóm. - -Quebrantadura. V. Quebradura. - -Quebrantahuesos. = Langgam. * Táuo ng̃a samócan, ng̃a maca sámoc, ng̃a -magabórlay ug magaaling̃ása. * Dula sa mg̃a báta. - -Quebrantamiento. V. Quebradura. * Pagcabórlay, cahágo. * Pagcatalápas, -pagcalípas, pagcasálang. * Pagcaópod sa mg̃a testamento. - -Quebrantante. V. Quebrantador. - -Quebrantar. V. Quebrar. * Pagdógmoc, pagdócdoc, pagtalápas, paglípas, -pagsálang. * Pagcóha sa mg̃a cabilínggan, sa mg̃a caoláng̃an. * Pagpalóya -sa mg̃a cosóg, sa gahóm. * Pagcóha sa pagcaísog sa bisan onsa. * -Pagcalóoy, pagpoáng̃od. * Pagágda, pagsámbag sa pagcamalaláng̃on. * -Pagópod sa nahaónang testamento. - -Quebrante. V. Quebrantador. - -Quebranto. V. Quebradura. * Pagcaoaláy gahóm ug cosóg, pagcalóya. * -Calóoy, pagcalóoy, pagcapoáng̃od. * Casáquet, calisód, cayógot, cagóol. - -Quebrar. = Pagbóong, pagbalí. * Pagbalíquig, pagbalicó. * Pagsámoc, -pagólang sa pagparáyon sa bisan onsa. * Pagpahínay sa cosóg sa bisan -onsa, sa caísog. * Pagcóha sa maáyong color sa nauong, paglopsád, -pagpaluspád. * Pagóndang sa pagcomersio, sa pagpatigáyon, tong̃ód cay -oaláy salapí ng̃a icabáyad sa mg̃a guiotáng̃an. * Pagoalá sa pagcaamigos, -sa pagcaábian, sa pagcahigála. - -Queda. = Tiempo, horas sa gabíy ng̃a igabágting sa ling̃ánay arón mahípos -ang mg̃a táuo. * Ang ling̃ánay sa pagbágting sa queda. - -Quedada. = Pagcabílin sa bisan diin. - -Quedar. = Pagbílin, paghonóng, pagpoyó. * Pagcólang sa bisan onsa ng̃a -pagaboháton pa. - -Quedo. V. Quieto. * Sa mahínay ng̃a ting̃og, sa pagcahalaoáhao, sa -pagcahónghong. * Sa pagcahínay hinay. - -Quehacer. = Libang, buhat. - -Queja. = Pagcagáoad, pagcahanólsol, pagcahang̃álo. * Casáquet sa húna -húna. * Pagcaagólo, pagcaagó, pagcaagoróy. - -Quejarse. = Agólo, agólon, pagagoróy. * Pagpaquíta sa casáquet sa húna -húna. * Paggáoad, paghang̃álo paghanósol. - -Quejicoso. = Ang magaagólo, ang magaagó. * Ang masáquet sa oaláy -hingtúngdan ug cahológan. - -Quejido. = Pagcaagólo, pagcaagólon, pagcaagó, pagcaagoróy. - -Quejigo. = Cahoy. - -Quejosamente. = Sa casáquet sa húna húna. - -Quejoso. = Ang masáquet sa lain, ang guicasaquétan sa isigcaíng̃on. - -Quejumbroso. V. Quejicoso. - -Quema. = Pagcasónog. - -Quemadero. = Lugar ng̃a guitagána sa pagsónog sa mg̃a táuo ng̃a saláan ng̃a -guihócman sa caláyo. - -Quemado. = Maítom. - -Quemador. = Ang magapasónog, ang magabótang sa caláyo. - -Quemadura. V. Quema. * Bit-lig, libótoy, samad ng̃a guican sa caláyo. * -Saquét sa mg̃a tanóm. - -Quemajoso. = Ang mahápdos caáyo. - -Quemante. V. Quemador. * Ang matá. - -Quemar. = Sonog, daob, dilab, diláab. * Pagpáso. * Pagínit caáyo sa -adlao. * Pagláya sa mg̃a tanóm, guican sa dagcóng init con sa tugnao ng̃a -guilabíhan. * Pagcatól, paghálang caáyo. * Pagínit caáyo. * -Pagligótgot, pagpong̃ót. * Pagbáti sa mg̃a caísog, sa mg̃a cosóg sa mg̃a -cailíbgon. * Paghápit sa pagcáplag sa bisan onsa. - -Quemazon. V. Quema. * Caínit ng̃a dagcó. * Polong ng̃a ondan ng̃a -icabóyboy sa isigcaíng̃on. * Casáquet tong̃ód sa mg̃a polong ng̃a guidóng̃og -ng̃a maháit ug mabóg-at. - -Querella. = Casáquet. * Pagcasáca sa isigcatáuo sa hocom, tong̃ód sa -bisan onsang salá ng̃a guibúhat nia. * Pagcasúmbong. * Pagpaópod sa mg̃a -anac sa testamento sa ilang mg̃a tigúlang, sa atubáng̃an sa hocom. - -Querellador. = Como el siguiente. - -Querellante. = Ang magapasáca sa hocom sa isigcatáuo. * V. Quejoso. * -Ang magasómbong. - -Querellarse. V. Quejarse. * Pagsáca sa hocom sa isigcatáuo. * Ang -magasómbong. - -Querellosamente. V. Quejosamente. - -Querelloso. V. Quejicoso, Quejoso y Querellante. - -Querencia. = Lugar ng̃a pagaadtóan sa mg̃a mananáp, sa masóbsob, sa -pagpaning̃áon. * Lugar ng̃a pagaadtóan sa masócot sa mg̃a táuo, tong̃ód cay -dihá guialimáhan sila ug maáyo, con guican ba sa ilang paghigúgma. - -Querencioso. = Lugar, yota ng̃a guihigúgma sa mg̃a mananáp. - -Querer. = Paghigúgma, pagíbog, pagpanghináot. * Pagbóot sa pagbúhat sa -bisan onsa. * Pagsógo, pagbúot. - -Querido. = Pinalángga, hinigúgma. - -Queriente. = Ang magabúot, ang mahagúgma. - -Querocha. V. Cresa. - -Querochar. = Pagbínhi sa mg̃a putiócan ug sa mg̃a olor. - -Querubin. = Ángeles sa icadúhang punong punóng̃an. - -Querva. = Tanóm. - -Quesadilla. = Calán-on ng̃a magáma sa queso ug sa binócboc. * Calaínan -sa matám-is. - -Quesear. = Pagbúhat sa queso. - -Quesera. = Lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a queso. - -Quesería. = Túig ng̃a igabúhat sa queso. - -Quesero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a queso. - -Queso. = Queso. * Minása sa gatas ng̃a tibúoc. - -Quetzale. = Langgam. - - - -QUI - -Quibey. = Tanóm. - -Quicial. = Cahoy ng̃a macalíg-on sa mg̃a tacop, ng̃a pagatoyócan nila sa -pagable ug sa pagsara. - -Quicialera. = Idem. * Quisióhan. - -Quicio. = Ang bahin sa mg̃a tacop ng̃a pagabotáng̃an sa puthao, tumbága, -&c., arón masáyon managtúyoc ug managlíso sa quisióhan, sa pagsara ug -pagabli caníla. - -Quidam. = Bisan quinsa. - -Quid pro quo. = Mg̃a polong ng̃a linatín ng̃a magámit sa pagásoy ng̃a -guitaguilísan ang usá ca butang sa lain ng̃a butang ng̃a maíng̃on ing̃on sa -guitúyo. - -Quiebra. V. Quebradura. * Pagcaoalá, pagcacóbos, pagcadáot sa bisan -onsa. * Pagcadáot sa mg̃a pagpatigáyon sa mg̃a comerciante, ug pagcadayág -nila ng̃a díli na sila macagbáyad sa ilang mg̃a guiotáng̃an. - -Quiebro. = Pagcalírog lirog sa ting̃og. - -Quién? = Quinsa? - -Quietacion. = Pagcapuyó. * Pagcahínay hinay sa buot. - -Quietador. = Ang magapapuyó, ang magapahonóng. * Ang magapahínay hinay. - -Quietamente. = Sa pagcapuyó. - -Quiete. = Pagcapuyó, pagcahonóng. * Horas ng̃a igalíng̃ao ug -igasolosuguílon sa mg̃a sacop sa mang̃a caparían. - -Quieto. = Ang mopoyó, ang muhunóng, ang díli malíhoc. * Ang mahináyon -sa buot, ang díli macólba, díli malísang. - -Quietud. = Pagcaoaláy pagcalíhoc, pagcapuyó, pagcahonóng. - -Quijada. = Apapáng̃ig, bocóg ng̃a hingsórlan sa mang̃a ng̃ipon ug sa mg̃a -bag-ang. - -Quijal ó Quijar. = Ng̃ipon ng̃a labíng dagcó. - -Quijarudo. = Ang may dagcóng apapáng̃ig. - -Quijo. = Bató ng̃a magáhi caáyo. - -Quijones. = Tanóm. - -Quijotada. = Buhat ng̃a hing̃alatáoan. * Ang tuyo ng̃a díli macaígo. - -Quijote. = Táuo ng̃a hing̃alatáoan. * Ang mahilábot sa díli iang -catungdánan. - -Quijotería. = Batásan ng̃a tinóntos, ng̃a hing̃alatáoan. - -Quijotesco. = Idem. * V. Quijote. - -Quilatador. = Ang magasoláy sa buláoan ug sa mg̃a bató ng̃a mahál sa -pagíla sa iang bale ug sa ilang pagcamahál. - -Quilatar. V. Aquilatar hasta pagsósi. - -Quilate. = Pagcamahál sa buláoan ug sa mg̃a batóng mahál. * Pagcaáyo, -pagcahíngpit sa bisan onsa. - -Quilatera. = Capandáyan sa pagíla sa pagcamahál sa buláoan ug sa mg̃a -batóng mahál. - -Quilificacion. = Pagcabálhin sa mg̃a quináon sa quilo. - -Quilificar. = Pagbálhin sa quilo sa quináon. - -Quilo. = Dogá ng̃a magáma sa mg̃a quináon, sa cotó cotó. - -Quiloso. = Ang may quilo. - -Quilla. = Onáyan sa mg̃a sacayán. - -Quimera. = Pagcaáoay. * Bisan onsa ng̃a moábot sa húna húna ng̃a -pagaíngnon ng̃a pagaboháton, labon ng̃a malisód caáyo. - -Quimérigo. = Ang oaláy himotáng̃an ug cahológan ng̃a tuod, ang nagáma ug -guipacamáo mao sa húna húna lamang. - -Quimerino. V. Quimérico. - -Quimerista. = Maquigaoáyon. - -Quimerizar. = Pagmáo mao sa húna húna lamang sa bisan onsa. - -Química. = Quinaárman ng̃a magaásoy sa paghiósa sa mg̃a láoas ug sa ilang -caogalíng̃on ng̃a gahóm. - -Químicamente. = Ing̃on sa mg̃a tolománon sa química. - -Químico. = Ang maálam sa química. - -Quina ó Quinaquina. = Tambal sa hilánat, panit sa usá ca cahoy. - -Quinario. = Número ng̃a bale ug lilíma. - -Quincalla. = Cadaghánan sa mg̃a balígya sa diótay ng̃a bale, maíng̃on ng̃a -ang mg̃a gunting, mang̃a dagom, mg̃a labaja, &c. - -Quince. = Napólo ug limá. * Sogál sa baraja. - -Quincena. = Ang usá sa mg̃a tolónggon sa órgano. - -Quinceno. = Ang macahíngpit sa isip sa napólo ug limá, ang icapólo ug -limá. - -Quincuagenario. = Ang macahíngpit sa isip sa calím-an. - -Quincuagésima. = Ang domingo ng̃a guinsóndon sa nahaúna sa cuaresma. - -Quincuagésimo. = Ang macahímo ug macatúman sa isip sa calím-an. - -Quindécima. = Ang usá sa mg̃a bahin ng̃a macatúman sa isip sa napúlo ug -limá, ang icapólo ug limá. - -Quindenio. = Cadugáyan, pagcadúgay sa napúlo ug limá ca túig. - -Quinete. = Panápton ng̃a bastos sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero. - -Quingentésimo. = Ang macatúman sa isip sa limá ca gatús. - -Quinientos. = Limá ca gatús. - -Quinina. = Quina ng̃a inólay, ang labíng mahál sa quina. - -Quínolas. = Sugál sa baraja. - -Quinquenal. = Mg̃a sugál, mg̃a hocom, &c., ng̃a guibúhat ug guihing̃álan, -sa tiempo sa mg̃a romano, sa tagsa ca icalíma ca túig. - -Quinquenervia. = Tanóm. - -Quinquenio. = Pagcadúgay, cadogáyan sa lilíma ca túig. - -Quincallería. V. Buhonería. - -Quincallero. V. Buhonero. - -Quinta. = Baláy sa banua ng̃a pagaling̃áoan. * Pagcapíli sa mg̃a icalíma. -* Pagcaripa sa mg̃a táuo ng̃a manolód sa pagcasoldados. - -Quintador. = Ang magapaláin, ang magapíli sa mg̃a icalíma. - -Quintal. = Timbang ng̃a mahímo sa usá ca gatús ca libra. * Ang icalíma -ca bahin sa usá ca gatús. - -Quintaleño. = Ang magasácop sa usá ca quintal. - -Quintalero. = Timbang sa usá ca quintal. * V. el anterior. - -Quintante. = Capandáyan sa pagíla sa cahitáson sa adlao. - -Quintañon. = Táuo ng̃a may edad sa usá ca gatús ca túig. - -Quintar. = Papíli, pagripa sa mg̃a icalíma, sa usá sa tagsa ca lilíma. * -Pagripa sa mg̃a táuo ng̃a manolód sa pagcasoldados. * Pagábot sa isip sa -usá ca gatús. - -Quintería. V. Quinta hasta pagcapíli. - -Quinterno. = Libro, cuaderno sa lilíma ca pliego. * Pagcaígo sa lilíma -ca número sa lotería. - -Quintero. = Ang nagaábang sa baláy sa banua ug nagabúhat sa mg̃a yota -ng̃a hingtúngdan sa maong baláy. - -Quintil. = Ang bulan sa Julio, ang icapíto ca bulan sa túig. - -Quintilla. = Berso, garay, balac sa limá ca dalan. - -Quintin. = Calaínan sa panápton ng̃a maputí. - -Quinto. = Ang macatúman sa isip sa lilíma. * Ang táuo ng̃a guicaígan sa -palad, sa pagripa na, sa pagcasoldado. * Icalíma. - -Quintúplo. = Ang isip ng̃a magasácop sa lain ng̃a isip sa macalíma. - -Quiñon. = Ang bahin ng̃a guibútang sa bisan cansa sa puhónan sa lain, -arón tagáan sa hingtúngdan ng̃a tobo con ganancia. * Socod sa mg̃a yota -ng̃a ipaábang arón tamnan ug pugásan. - -Quiñonero. = Ang magaámbit sa bisan onsa sa obán. - -Quipos. = Mg̃a pisi ng̃a binotáng̃an sa mg̃a balígtos ng̃a nagacaláin lain -ug color, ng̃a nasílbi sa sulat sa mg̃a indio sa Perú, ug nahímo -casayóran sa ilang historia, sa mg̃a cuenta, &c. - -Quiragra. = Saquít sa mg̃a camót. * V. Gota desde saquít. - -Quirie. = Pagpang̃ádye, pagámpo sa Dios, sa paghing̃álan canía niíning -polong sa mg̃a griego, sa sinógdan sa mg̃a misa. - -Quirieleison. = Idem. * Pagcanta ng̃a caugalíng̃on tung̃ód sa mg̃a minatáy -ug sa paglobóng. - -Quiromancía. = Quinaárman ng̃a bacácon mg̃a nahamótang sa pagtágna sa -maáyo con daótan ng̃a palad sa táuo, tong̃ód sa mg̃a barlis sa palad sa -mg̃a camót. - -Quiromántico. = Ang nahatong̃ód sa quiromancía, ug ang magatágna tong̃ód -sa niíning quinaárman. - -Quiroteca. V. Guantes. - -Quirúrgico. = Ang nahatong̃ód sa quinaárman sa pagtámbal. - -Quirurgo. = Mananámbal. - -Quisicosa. = Tigmo ng̃a malisód ng̃a pagabarbáron ug pagataghápon. - -Quisquilla. = Cuti cuti ng̃a oaláy hingtóngdan. - -Quisquilloso. = Cuti cutíhan, táuo ng̃a madalí sasaquétan. - -Quistidos. = Cahoy cahoy. - -Quisto (bien ó mal). = Táuo sa maáyo con sa díli maáyong dong̃og. - -Quita. = Pagcapasáilo sa otang, con sa bahin sa otang, sa guiotáng̃an, -sa iang otáng̃an. * Paháoa, irog didto. * Díli pagbóot. - -Quitacion. = Idem hasta paháoa. * Sohol. - -Quitador. = Ang magacóha. - -Quitaguas. = Payong. - -Quitamiento. V. Quita. - -Quitante. V. Quitador. - -Quitapelillos. = Ang magaálam alam, ang modóga dogá, ang magaógay ogay. - -Quitapesares. = Calípay sa mg̃a casáquet. - -Quitapon. = Dayan dayan ng̃a ibútang sa mg̃a olo sa cabayo, &c. - -Quitar. = Coha. * Caoat, ticás, cahas. * Pagólang. * Pagbía sa bisan -onsa. * Pagpaháoa, paglacát, pagoalá sa bisan diin. - -Quitasol. = Payong. - -Quito. = Pacaságang, pagcaólang. - -Quizá ó Quizás. = Cahá, ting̃áli. - - - - - - - - -R - - -RA - -Rabadan. V. Mayorál. - -Rabadilla. = Igot igot, quigol. * Ipos. * Isol. - -Rabanal. = Lugar ng̃a guitámnam sa mg̃a rábanos. - -Rabanero. = Bisti ng̃a hamóbo, ug labí pa ang mg̃a saya sa mg̃a babáye. * -Ang magabalígya sa mg̃a rábanos. - -Rabanico. = Pagcaoloáslom, pagcaquísom sa vino. * Pagcaháit, pagcaísog -sa gaui. * Caíbog ng̃a dagcó sa pagbúhat sa bisan onsa. - -Rabaniza. = Binhi sa rábano. - -Rábano. = Tanóm ug ang iang gamót ng̃a macáon. - -Rabazuz. = Dugá sa tanóm ng̃a guing̃álan ug regalíza. - -Rabear. = Paglíhoc sa icog. - -Rabel. = Tolónggon ng̃a guibotáng̃an sa toló lamang ca coldas. * Sampot, -ug labí pa sa mg̃a báta. - -Rabera. = Sampótan ug licód sa bisan onsa. - -Rabí. = Quinaarmánon sa mg̃a judíos. - -Rabia. = Cabóang ng̃a matacód, saquét cabóang, capong̃ót, caligótgot, -casucóng dagcó. - -Rabiar. = Pagbáti sa saquét sa cabóang, pagbáti sa caól-ol ng̃a mabáscog -ug maháit. * Pagíbog sa dagcóng pagpanghináot sa bisan onsa, -pagligótgot, pagsucó, pagpong̃ót. - -Rabiatar. = Pagbáat, paghocót sa icog. - -Rabican ó Rabicano. = Cabayo ng̃a may balahíbo ng̃a maputí sa icog. - -Rabico, llo, to. = Icog ng̃a diótay, hamóbo. * Ang mansa ng̃a maítom sa -mg̃a liso sa trigo, humáy, &c., cay managdápat sa lain ng̃a mg̃a liso ng̃a -itúmon. - -Rabicorto. = Mananáp sa hamóbong icog. * Táuo ng̃a magabisti sa mg̃a -saya, &c., ng̃a hamóbo. - -Rabido. V. Rabioso. - -Rabieta. = Casucó. * Caaligótgot, capong̃ót. - -Rabihorcado. = Langgam. - -Rabilargo. = Mananáp ng̃a may icog ng̃a hatáas. * Táuo ng̃a magabisti sa -mg̃a bisti ng̃a hatáas ug ng̃a managgóyod. * Langgam. - -Rabínico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a rabino ug sa ilang pagtolón-an. - -Rabinismo. = Pagtolón-an sa mg̃a rabino. - -Rabinista. = Ang maganonót sa pagtolón-an sa mang̃a rabino. - -Rabino. = Quinaarmánon sa mg̃a hebreo, sa mang̃a judío. - -Rabiosamente. = Sa caaligótgot, sa capong̃ót, sa casucóng dagcó. - -Rabioso. = Mananáp con táuo ng̃a mobáti sa saquét sa cabóang. * Ang -nasocó, ang naligótgot, ang guicapóngtan. - -Rabisalsera. = Babáye ng̃a malágsic caáyo, cundátan, malipáyon ng̃a -guilabíhan. - -Rabiza. = Ang tomóy sa bagácay ng̃a icapanágat. * Tomóy sa bisan onsa. * -Babáye ng̃a talamáyon. - -Rabo. = Icog. * Bisan onsa ng̃a nabítay sa dapit sa licód. - -Rabon. = Mananáp ng̃a otód, ng̃a guipótlan sa icog. - -Raboseada. = Mansa, boling sa bisan onsa, ug guican cay midápat sa lain -ng̃a butang. - -Rabosear. = Pagmansa, pagbúling sa bisan onsa. - -Raboso. = Ang may mg̃a bitay bitay. * Bisti ng̃a guicascásan sa sirsir. - -Rabotear. = Pagotód, pagpótol sa mg̃a icog sa mg̃a carnero ng̃a diótay. - -Raboteo. = Pagcaotód, pagcapótol sa mg̃a icog sa mg̃a carnerong diótay. - -Rabudo. = Ang may icog ng̃a hatáas. - -Racimo. = Bulig. * Cadaghánan sa mg̃a butang ng̃a magamáy ng̃a nahamútang -sa pagcadágoay sa bulig. * Ang binítay. * Táuo ng̃a guibítay. - -Racimoso. = Ang magabúlig. - -Raciocinacion. = Pagcahúna húna. - -Raciocinio. = Húna húna, ang guihúna húna. - -Racion. = Pahat, bahin. * Ang guihátag sa mg̃a sologóon sa pagcáon sa -adlao adlao ng̃atanán. * Opicio sa obán ng̃a mg̃a Padre canónigo sa mg̃a -Catedral. - -Racionabilidad. = Gahóm sa calág sa paghúna húna. - -Racional. = Ang nahatong̃ód sa húna húna, ang may húna húna. * Táuo. * -Ang usá sa mg̃a bisti sa dagcóng Padre sa mg̃a judíos, sa batásan ng̃a -caráan. - -Racionalidad. = Pagcaáng̃ay sa mg̃a butang ug sa húna húna. * V. -Racionabilidad. - -Racionalmente. = Ing̃on sa ang̃ay sa maáyong húna húna ug salabótan. - -Racionero. = Padre ng̃a may opicio ng̃a holohatáas sa mg̃a Catedral. * Ang -magapáhat sa calán-on sa mg̃a caparían. - -Racionista. = Idem. * Ang may sohol, ang guisohólan. - -Rada. = Looc ng̃a pagasalipdan sa hang̃in. - -Radiacion. = Pagcaguícan sa mg̃a casuláo, casílao sa adlao, sa bulan, -&c. - -Radiante. = Ang magapasuláo, ang magasílao. - -Radiar. = Pagsílao, pagsoláo, pagguíla guila. - -Radicacion. = Pagcagamót. * Pagcapuyó sa bisan diin, pagcalópio sa -bisan diin ng̃a longsod. * Pagcadúgay sa bisan onsang batásan. - -Radical. = Ang nahatong̃ód sa gamót. * Sinógdan, guinicánan. - -Radicar. V. Arraigar. * Pagánar sa bisan onsang buhat ng̃a maáyo con -daótan, con sa bisan onsang batásan. - -Radicoso. = Ang maíng̃on sa mg̃a gamót. - -Radio. = Barlis cutub sa talioála sa usá ca malíng̃in hasta sa iang -daplin. - -Radioso. V. Radiante. - -Raedera. = Capandáyan sa pagquías, sa pagcórcor, sa pagcágod. - -Raedizo. = Ang masáyon pagacagólon, pagaquiáson, pagacorcóron. - -Raedor. = Ang magaquías, ang magacórcor, ang magacágor. - -Raedura. = Quinórcod, quinías, ang mg̃a tolotagídyot ng̃a macóha sa -pagquías, sa pagcórcor, sa pagcágor sa bisan onsa. - -Raer. = Quias, coscos, cagod, corcor. * V. Rasar. * Pagcóha, pagíbot sa -daótan ng̃a batásan, sa mg̃a salá, &c. - -Rafa. = Calig-ónan sa apog ug sa mg̃a bató, sa talioála sa mg̃a cota, sa -mg̃a pared. * Alaguían sa mg̃a balaháan sa tubig, arón magabahá ang maong -tubig sa luyo ug sa luyo, cutub sa may quinahánglan. - -Ráfaga. = Pagcaámbac sa hang̃in, manoc manoc. * Dag-om ng̃a díli madúgay, -ng̃a maoalá dayon. * Pagcatúngha sa dagcóng sugá. - -Rafe. = Daplin sa balisbísan, balisbísan sa mg̃a atóp. - -Raible. V. Raedizo. - -Raido. = Táuo ng̃a oaláy caúlao, ng̃a oaláy pagtáhor ug catahá. - -Raigal. = Ang moábot sa gamót. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a gamót. * Ang -bahin sa cahoy ng̃a hingsácpan sa mg̃a gamót. - -Raigambre. = Cadaghánan sa mg̃a gamót sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. - -Raigar. V. Arraigar. - -Raigon. = Gamót sa mg̃a bag-ang ug sa mg̃a ng̃ipon. - -Raimiento. = Pagcaquías, pagcacórcor, pagcacágor. * Pagcaoaláy caólao, -pagtáhor ug pagtahá. - -Raíz. = Gamót, guinicánan, sinógdan sa bisan onsa. * Tilindógan, -honóng̃an sa bisan onsa. * Baol, cabalánan sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm ng̃a -mobóng̃a sa mg̃a paras, sa mg̃a cacao, sa mg̃a lobí, &c. - -Rajadillo. = Matám-is sa mg̃a almendras ng̃a binóoac ug sa asúcar. - -Rajadizo. = Ang masáyon mabóoac malótac, mabádyet, masí-si. - -Rajante. = Ang magabóoac, ang magapalótac, ang magasí-si. - -Rajar. = Booac, lotac, balána, si-si, badyet. * Pagándac sa pagsóguil -sa mg̃a bacac. - -Rajeta. = Panápton ng̃a sináctan, ng̃a sinambágan, ng̃a binórcan sa mg̃a -color. - -Ralea. = Lioat, calioátan. * Calaínan. - -Ralear. = Paghínag sa bisan onsa. * Pagháyag, pagdayág sa daótan ng̃a -batásan. - -Raleza. = Pagcahínag sa bisan onsa. - -Ralo. = Mahínag. - -Ralladura. = Alaguían sa corcóran, sa quilquígan. * Quinórcod, -quinílquig. - -Rallar. = Pagcórcor, pagquílquig. * Pagsámoc, pagbórlay, pagaling̃ása. - -Rallo. = Quilquígan, corcóran, quilquílan, lirguíran, lirguílan. - -Rallon. = Hing̃aníban ng̃a pagabuhion sa bosog. - -Rama. = Sang̃á. * Táuo ng̃a guican sa maong guinicánan sa obán. * Pothao -ng̃a macalíg-on sa marca sa mg̃a pigsánan sa imprenta. - -Ramada. V. Ramaje. - -Ramadan. = Cuaresma ng̃a pagapoasáhan sa mg̃a moros. - -Ramal. = Tagsa ca labid sa mg̃a pisi. * Pisi ng̃a igagóyod sa mg̃a -mananáp. * Tagsa sa hunta hunta sa mg̃a hagdanán. * Mg̃a lang̃ob lang̃ob -ng̃a guican sa too ug sa oála sa mg̃a lang̃ob ng̃a dagcó. * Bisan onsa ng̃a -guican sa guinicánan. - -Ramalazo. = Pagcalámbos sa pisi. * Labod ng̃a mahabilin sa paglámbos sa -pisi. * Caól-ol ng̃a ahat, calit, sa bisan asa sa laoas. * Casáquet, -calisód ng̃a moábot sa ahat, sa calit, sa oalá húna hunáon. * Calisód -ng̃a moábot sa bisan cansa tong̃ód sa salá sa lain. - -Rambla. = Yota ng̃a ponó sa balás ng̃a guidála sa mg̃a bahá sa dagat ug sa -mg̃a subá. - -Ramblar. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a rambla. - -Ramblazo. = Lugar ng̃a guiaguían sa mg̃a pagbahá. - -Ramera. = Babáyeng bigáon, maólag, sa maláo-ay ng̃a batásan, babáye ng̃a -motógot sa iang laoas sa cadaghánan. - -Ramería. = Baláy ng̃a guimpúy-an sa mg̃a bigáon. * Pagcabigáon, pagcaólag -sa mg̃a babáye. - -Ramificacion. = Pagcabáhin, pagcabólag sa bisan onsa. - -Ramificarse. = Pagbólag, pagbáhin. - -Ramilla. = Sang̃áng diótay. * Bisan onsa ng̃a diótay ng̃a pagagamíton sa -bisan onsang tuyo. - -Ramillete. = Cadaghánan sa mg̃a bolac ng̃a guipónpon ug guibáat sa -pagcaáng̃ay. * Matám-is sa pagcadágoay sa mg̃a bulac, ng̃a ibútang sa mg̃a -lamesa ng̃a calán-an. * Mg̃a dayan dayan sa mg̃a tumbága, sa bató, &c., -ng̃a nagacaláin lain, ng̃a itóngtong sa mg̃a lamesa ng̃a calán-an. * -Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a labíng mahál. - -Ramilletero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a ramillete. * Dayan -dayan ng̃a ibótang sa mg̃a altal. - -Ramiza. = Cadaghánan sa mg̃a sang̃á. * Bisan onsang buhat sa mg̃a sang̃á. - -Ramo. = Sang̃á. * Bisan onsa ng̃a may caposlánan. * Bahin sa bisan onsang -quinaárman. * Buhat, catungdánan ng̃a pagapaháton sa daghánan ng̃a mg̃a -táuo. * Bahin ng̃a nahólog sa bisan onsa. - -Ramojo. = Cadaghánan sa mg̃a sang̃á ng̃a diótay ug magamáy. - -Ramon. = Sang̃á ng̃a dagcó, ng̃a ipacáon sa mg̃a mananáp. - -Ramonear. = Pagpótol, pagtagá sa mg̃a sang̃á sa cahoy. - -Ramoneo. = Pagcapótol, pagcatagá sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy. - -Ramoso. = Ang guidaghánan sa mang̃a sang̃á. - -Rampa. V. Calambre. * Pagcahánding, pagcahanáyhay. - -Rampiñete. = Puthao ng̃a manípis ug holohatáas, sa tomóy ng̃a balicó, ng̃a -icaíla sa calaínan sa tumbága sa mg̃a luthang. - -Ramplon. = Sapín ng̃a mabága ug bastos. * Táuo ng̃a borong, buquírnon. * -Ang díli magabántay sa iang bisti ng̃a caugalíng̃on. - -Ramplojo. = Botay. - -Rampollo. = Sang̃á ng̃a italánom. - -Rana. = Baquí, talá talá, paca. - -Ranacuajo. V. Renacuajo. * Táuo ng̃a hamóbo ug talamáyon. - -Rancajada. = Pagcaíbot sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm ubán ang mg̃a camót. - -Rancajado. = Ang guisagocsócan sa sinápsap, &c. - -Rancajo. = Sinápsap, &c., ng̃a nagasagócsoc sa tiil, sa camót, &c. - -Ranciarse. V. Enranciarse. - -Rancidez. = Pagcapanós. - -Rancio. = Ang napanós, ang nadúgay caáyo. - -Rancioso. = Idem. - -Rancheadero. = Lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a baláy baláy, sa mg̃a payág, -sa mg̃a balong balong. - -Ranchear. = Pagbúhat sa mg̃a balong balong, sa mg̃a payág. - -Ranchería. = Lugar, baláy ng̃a pagatíngban sa mg̃a táuo ng̃a nagacaláin -lain ug pinuyánan. - -Ranchero. = Ang magabúhat ug ang magabántay sa mg̃a balong balong. - -Rancho. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagalírong sila sa pagcáon. * -Lugar ng̃a maháoan, ng̃a oaláy samoc, ng̃a pagaaguían sa mg̃a táuo. * -Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagláin ug pinuyánan, ng̃a naning̃ób sila -sa pagsoguílon ug sa pagsábot sa bisan onsa. * Tagsa ca solód solód ng̃a -pagabuháton sa mg̃a sacayán arón manghípus ang mg̃a grumete. * Balon ng̃a -magdála sa mg̃a sacayán sa ng̃atanán ng̃a quinahánglan sa pagcáon. - -Randa. = Dayan dayan sa puntíyas ng̃a ibútang sa mg̃a bisti. - -Randado. = Ang guidáyan dayánan sa mg̃a puntíyas. - -Randal. = Panápton ng̃a ponó sa mg̃a bohó bohó ng̃a diótay ug tinúyo. - -Randera. = Babáyeng nagabúhat sa mg̃a puntíyas. - -Rangífero. = Mananáp sa opát ca tiil. - -Ranina. = Mg̃a caogátan sa ilálom sa dila. - -Ránula. = Hubág ng̃a mataróc sa ilálum sa dila sa mg̃a cabayo ug sa mg̃a -baca. - -Ranúnculo. = Tanóm. - -Ranura. = Canal ng̃a pagaboháton sa mg̃a papán, mg̃a cahoy, mg̃a bató, &c., -sa pagsolód ug pagáng̃ay sa lain ng̃a bató, cahoy, &c. - -Raño. = Idem. - -Rapacejo. = Sirsid sa bisti con sa panápton sa oaláy dayan dayan. - -Rapacería. = Buhat ng̃a ang̃ay sa mg̃a báta. - -Rapacidad. = Batásan sa pagpang̃áoat, sa pagcáhas, sa pagticás. - -Rapador. = Ang magagúnting sa bohóc, ang magaálot. - -Rapadura. = Pagcagúnting sa bohóc, pagcaálot. - -Rapagon. = Báta ng̃a oalá pa torcan sa bong̃ot. - -Rapamiento. V. Rapadura. - -Rapante. V. Rapador. - -Rapapies. V. Buscapies. - -Rapar. = Pagálot sa bohóc. * Pagpang̃áoat, pagticás, pagcáhas. - -Rapaz. = Ang magógma, ang maánad, ang may batásan sa pagpang̃áoat. * -Báta ng̃a diótay. - -Rapazada. V. Rapacería. - -Rapazuelo. V. Rapaz. - -Rape. = Pagcaálot sa bong̃ot ng̃a dinalían. - -Rapé. = Tabaco ng̃a dogmóc caáyo ug maítom. - -Rápidamente. = Sa pagcadalí, sa pagcalágmit, sa pagcacosóg. - -Rapidez. = Pagcalágmit, pagcadalí. - -Rápido. = Madalíon, malágmit. - -Rapiego. = Langgam ng̃a manágit. - -Rapiña. = Ang quináoat, ang guiticás, ang guicáhas. - -Rapiñador. = Caoatán, maninícas, mang̃ang̃áhas. - -Rapiñar. = Pagpang̃áoat, pagcáhas, pagágao, pagticás. - -Rapista. V. Rapador. - -Rapo. = Gamút ng̃a maíng̃on sa nabo. - -Rapónchigo. = Tanóm. - -Raposa. V. Zorra. * Táuo ng̃a malaláng̃on, batid. - -Raposear. = Pagbúhat sa bisan onsa sa pagcalaláng, sa pagcabátid. - -Raposera. = Baláyan sa mananáp ng̃a guing̃álan ug zorra. - -Raposería. = Limbong, pagcalaláng sa paglímbong sa isigcatáuo. - -Raposo. = Zorra ng̃a laqui. - -Raposuno. = Ang nahatong̃ód sa raposa. - -Rapsodia. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a polong, sa mg̃a soguílon ng̃a -hinóad sa lain ng̃a libro. - -Rapta. = Babáye ng̃a quináoat, tinában sa laláqui, sa linugsánay con sa -paglímbong ba canía. * Salá ng̃a pagaboháton sa táuo ng̃a magatában sa -usá ca babáye sa linogsánay con sa paglímbong canía. - -Raptor. = Ang mang̃áoat, ang magatában sa usá ca babáye, sa linugsánay -con sa paglímbong canía. - -Raquítico. = Ang mobáti sa saquét sa raquitis. - -Raquitis. = Saquét ng̃a nahamútang sa pagcaláin sa dagoay sa olo, sa -mang̃a bocton, sa mg̃a bitíis ug sa obán ng̃a mg̃a bocóg. * Pagcaníoang. - -Raramente. = Sa talágsa ra, sa pagcamilagros, sa pagcating̃ála. - -Rarefaccion. = Pagcadagcó, pagcalagpád sa bisan onsa ng̃a diótay ug -haíctin ng̃a daan. - -Rareza. = Pagcating̃ála sa bisan onsa. * Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan. * -Pagcaláin sa gaoi, sa cagauían. - -Raridad. = Pagcahínag sa bisan onsa. * Pagcating̃ála sa bisan onsa. - -Rarificar. = Pagdagcó, paglagpád sa bisan onsa ng̃a diótay ug haíctin -ng̃a daan. - -Raro. = Ang dagcó ug halagpád, labon ng̃a diótay ug haíctin ng̃a daan. * -Cating̃aláhan, hibólng̃an. * Mahál, hamíli, bilírhon. * Táuo sa gaoi, sa -cagaoían ng̃a lain, malisód. - -Ras. = Pagcatopóng sa mg̃a botang. * Paghápit sa usá ca butang sa -mahínay lamang, sa ibábao lang. - -Rasadura. = Pagcacalís, sa pagcasáphid. - -Rasamente. = Sa pagcaháyag, sa pagcadayág. - -Rasante. = Ang magasáphid. - -Rasar. = Saphid. * Paghápit, pagdápat sa usá ca butang sa lain ng̃a -butang sa ibábao lamang, sa mahínay lang. - -Rascadera. V. Rascador. - -Rascador. = Capandáyan sa pagquías sa bisan onsa. * Dagom ng̃a -guibotáng̃an sa olong dagcó, ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a babáye sa ilang -bohóc, sa ilang pinángco. - -Rascadura. = Pagcacálot. - -Rascamiento. = Idem. - -Rascamoño. V. Rascador desde dagom. - -Rascar. = Calot. - -Rascazon. = Pagcacatól. - -Rascon. = Langgam. * Ang maháit, maáras sa bába, sa lang̃ágng̃ag. - -Rascuñar. V. Rasguñar. - -Rasero. = Calís. * Pagcatopóng caáyo. * Sa oaláy pagcadagcó ug -pagcadiótay. - -Rasgado. = Pultahán ng̃a dagcó ng̃a pagasórlan sa daghan ng̃a sugá. * Matá -ng̃a dagcó. - -Rasgador. = Ang magaguísi, ang magasí-si ang magaquísi. - -Rasgar. = Si-si, guisi, quisi. * V. Rasguear. - -Rasgo. = Barlis ng̃a matahóm ng̃a icadáyan dayan sa mang̃a letra. * Polong -ng̃a macaígo, ng̃a icaáyo sa suguílon ug sa pagcahíngpit sa bisan onsa. * -Bisan onsa ng̃a pagboháton sa pagcaáng̃ay sa pagcalólot. * Baihon, dagoay -sa laoas sa tagsa tagsa. - -Rasgon. = Pagcaguísi, pagcasí-si, pagcaquísi sa bisan onsang bisti con -panápton. - -Rasgueado. V. Rasgueo. - -Rasguear. = Pagcóscos sa guitara, sa sesta. * Pagbóhat sa mang̃a barlis, -sa pluma. - -Rasgueo. = Pagcacóscos sa sesta. - -Rasguñar. = Pagcárlis, pagcárlas, paggónit, pagcárlit, pagcámlas, -pagcáscas. - -Rasguño. = Pagcagálas, pagcacárlis, pagcacárlas, pagcacárlit, -pagcagónit, pagcacámlas, pagcacáscas. - -Rasilla. = Panápton ng̃a magamáy sa balahíbo sa mg̃a carnero. * Ladriyo -ng̃a pino, manípis. - -Rasion. = Pagcaquías, pagcaquílquig. - -Raso. = Ang patag, ang datág. * Siya, lingcoránan ng̃a oaláy sandígan. * -Lang̃it ng̃a maháoan, ng̃a oaláy dag-om. * Panápton sa igagáma ng̃a magáhi -ug masínao. - -Raspa. V. Arista. * Cotay. * Tonóc, bocóg sa mg̃a isda. * Limbong sa -sugál sa baraja. - -Raspador. = Quilquígan, corcóran, iquilías, igacágod. - -Raspadura. V. Rasion. * Pagcacórcor, pagcacágod. - -Raspajo. = Butay. - -Raspamiento. V. Raspadura. - -Raspante. = Bino ng̃a mahálang sa lang̃ágng̃ag. - -Raspar. = Quias, cagod, corcor, quílquig. * Paghálang sa vino con sa -lain ng̃a ilímnon. * Pagpang̃áoat, pagticás, pagcáhas. - -Raspear. = Pagsolosóngco sa pluma, sa pagsúlat. - -Rasqueta. = Mg̃a pothao ng̃a maháit ng̃a icaquías sa mg̃a salog sa mg̃a -sacayán. - -Rastel. = Hambóyan, sandígan, &c., ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a cahoy, sa mg̃a -pothao, &c., ng̃a tiníndog. - -Rastillado. = Ang guicaoátan sa bisan onsa. - -Rastillador. V. Rastrillador. - -Rastillar. V. Rastrillar. - -Rastillero. = Caoatán, mang̃ang̃áhas, maninicás. - -Rastillo. V. Rastrillo. * Camót. - -Rastra. = Pagcagóyod. * Bisan onsa ng̃a nabítay ug nagóyod. * Tonób, -timáan ng̃a nahabílin sa miágui sa bisan diin. * Capandáyan sa paghípos -sa mang̃a dagámi, &c., ng̃a laya, sa mg̃a tanáman ug mg̃a cabalánan. * -Tohog sa bisan onsang bong̃a. - -Rastrallar. V. Lastiguear. - -Rastreador. = Ang magabólong sa bisan onsa sa pagsómay sa guiaguían, sa -timáan sa mg̃a tonób con sa lain ng̃a timáan. * Pagbalígya sa mg̃a mananáp -ng̃a guipatáy sa lugar ng̃a pagabaligyáan. * Pagtághap tong̃ód sa mg̃a -timáan. * Paglupád sa harúul caáyo sa yota. - -Rastrero. = Ang magagóyod. * Ang magalupád ng̃a harúul sa yota, ng̃a -hapit modápat sa yota. * Táuo ng̃a obus, talamáyon, tampalásan. * Ang -may opicio sa lugar ng̃a pagapátyan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayúpan. * -Ang nagadála sa mg̃a hayúpan ng̃a pagapátyon, sa lugar ng̃a palátyan -caníla. - -Rastrillada. = Ang macóha sa macaúsa sa tagsa ca pagquigí, ug sa tagsa -ca pagóyod sa sorlay sa yota. - -Rastrillar. = Pagquiguí, pagquichí sa lanot, &c. - -Rastrillo. = Capandáyan sa pagquiguí sa lanot, &c. * Pothao ng̃a santic -sa mg̃a posil. V. Rastra desde capandáyan hasta tohog. - -Rastro. V. Rastra desde bisan onsa. * Lugar ng̃a guitagána sa mg̃a -calongsóran sa pagpatáy ug pagbalígya sa mg̃a hayúpan. * Timáan sa bisan -onsa, ng̃a mahabílin sa bisan diin. - -Rastrojera. = Yota ng̃a guicoháan na sa trigo, sa humáy, &c. - -Rastrojo. = Ang dagámi ng̃a nahabílin sa yota sa nagálab na ang trigo, -ang humáy, &c. - -Rasura. = Pagcaálot, pagcaquías, pagquílquig. * Lalog sa vino. - -Rasuracion. V. Rasion. - -Rasurar. = Pagálot. - -Rata. = Ilagá ng̃a baye. - -Ratafía. = Ilímnon ng̃a magáma sa aguardiente sa guindas ug sa obán ng̃a -mg̃a panácot ng̃a mahomót. - -Ratear. V. Proratear. * Pagpáhat sa pagcaígo, somála sa mg̃a -pahanúngdan. * Pagcáoat, pagticás sa mg̃a tolotagídyot sa pagcalaláng. * -Pagaguínod. * Paggóyod sa yota. - -Rateo. V. Prorateo. - -Rateramente. = Sa pagcang̃íl-ad, sa pagcadaótan. - -Ratería. = Pagcapang̃áoat sa mg̃a tolotagídyot, sa pagcalaláng. * -Pagcatampalásan. * Buhat ng̃a daótan, malágsot, mang̃íl-ad. - -Ratero. V. Rastrero hasta ang may opicio. * Caoatán, mang̃ang̃áhas, -maninicás, ng̃a mang̃áoat sa mg̃a tolotagídyot, sa pagcalaláng. * Bisan -onsa ng̃a talamáyon. - -Ratificacion. = Pagcamatúod sa guiíng̃on ng̃a daan. - -Ratificar. = Pagmatúod sa bisan onsa. - -Ratigar. = Pagbáat ug maáyo sa guibútang, sa pagcahúsay, sa careton, sa -galíng̃an. - -Rátigo. = Cadaghánan sa mg̃a surlánan sa vino, ng̃a guilúlan sa careton, -sa galíng̃an. - -Ratihabicion. = Pagángdo, pagtándo, sa bisan cansa, sa bisan onsa ng̃a -guibúhat sa lain sa iang ng̃alan. - -Ratina. = Panápton sa balahíbo sa mg̃a carnero. - -Rato. = Ilagá. * Macadiót, diriót sa horas. * Calípay con casáquet. - -Raton. = Ilagá, balágtoc. * Bató ng̃a maháit sa cahiládman sa dagat, ng̃a -macatábas ug macapótol sa mg̃a cable sa mg̃a sacayán ng̃a guihócot sa mg̃a -sinípit. - -Ratona. = Ilágang baye. - -Ratonar. = Pagpáac, pagcótcot sa mg̃a ilagá. * Pagsaquét sa iríng cay -guilabíhan ang pagsobád sa mang̃a ilagá. - -Ratonera. = Sagpá. - -Ratonero ó Ratonesco. = Ang nahatong̃ód sa mang̃a ilagá. - -Raudal. = Balaháan ng̃a pagaaguían sa daghan ng̃a tubig ng̃a mabahá caáyo. -* Cadaghánan sa bisan onsa. - -Raudamente. = Sa pagcalágmit. - -Raudo. = Malágmit. - -Raya. = Barlis. * Caotlánan sa mg̃a provincia con mg̃a calongsóran. * -Catapúsan, tagál sa bisan onsa. * Calaínan sa isda. - -Rayado. = Sinambágan, binórcan sa mg̃a barlis. - -Rayano. = Ang naganáyon sa lain ng̃a yota. * Ang anáa sa caotlánan sa -dohá ca provincia, &c. - -Rayar. = Pagbárlis. * Pagpánas, pagpápas sa guisólat. * Pagbótang, sa -obos sa obán ng̃a mg̃a polong ng̃a guisúlat, sa usá ca barlis, arón -timaánan. * Paglabáo, paglabí sa isigcaíng̃on. * Pagdápat sa usá ca -butang sa lain ng̃a butang. * Pagaláman daman, paglámdag, pagsógod sa -caarláuon. - -Rayo. = Casoláo, casílao sa adlao, sa bulan ug sa mg̃a bitóon. * Linti. -* Mg̃a cahoy ng̃a guibótang sa mg̃a rueda, sa mg̃a malíng̃an. * Pusil, -escopeta, luthang. * Bisan onsa ng̃a mabáscog, ng̃a may cosóg, gahóm. * -Táuo ng̃a batid, sa matalínis ng̃a húna húna. * Ang caól-ol ng̃a maháit ug -dagcó. * Caáyo, cadáot ng̃a calit, ahat, sa oalá paabótan ug húna -hunáon. * Opiciales sa justicia, sa catarúng̃an. * Matá. - -Rayoso. = Ang guibarlísan. - -Rayuela. = Dula sa mg̃a báta. - -Rayuelo. = Langgam. - -Raza. = Lioat, calioátan. * Calaínan sa bisan onsa. * Casoláo, casílao -sa adlao. - -Razado. = Panápton ng̃a bastos, ng̃a díli magsáma sa pagcapino, sa -pagcanípis. - -Razon. = Húna húna, ihibaló, boot. * Casaráng̃an sa bale sa bisan onsa -ng̃a ibalígya. * Isip, ihap. * Cataróng̃an, casaráng̃an. - -Razonable. = Ang moáng̃ay sa catarúng̃an, sa pagcatacós. * Arang arang, -maáyo ayo, igo igo. - -Razonablejo. = Idem. - -Razonablemente. = Ing̃on sa cataróng̃an. * Maáyo ayo. - -Razonadamente. = Ing̃on sa nahamótang sa matúod ng̃a cataróng̃an. - -Razonado. = Boótan. - -Razonador. = Ang magaoáli, ang magasámbag. - -Razonamiento. = Pagcasuguílon, suguílon, solte, cagúla. - -Razonar. = Pagpamólong, pagsuguílon, pagsólte, pagcagúla. - - - -RE - -Reaccion. = Pagcabátoc, pagcacosóg, pagcasócol sa usá ca butang sa lain -ng̃a butang ng̃a magabátoc opód ug macapógos canía. * Pagcasócol sa bisan -onsa. - -Reagravacion. = Pagcabóghat. * Pagcaópod, pagcaósob sa dagcóng cosóg. - -Reagudo. = Táuo sa matalínis ug batid uyámot ng̃a húna húna. - -Real. = Ang may pagcamáo gayód. * Ang nahatong̃ód sa hari. * Malólot -uyámot. * Ang sacayán ng̃a ponóan sa ubán ng̃a mg̃a sacayán sa mg̃a -escuadra. * Maáyo caáyo. * Lugar ng̃a guimpúy-an ug guihonóng̃an sa usá -ca pang̃obátan, ug ang guibotáng̃an sa balong balong sa hari con sa -general, sa ponóan sa mg̃a soldados. * Sicápat. - -Realce. = Dayan dayan ng̃a molabáo, molabí sa bisan onsa. * Pagcadagcó, -pagcamahál. - -Realejo. = Órgano, tolónggon ng̃a diótay ug ng̃a masáyon ng̃a pagabálhin -balhínon. - -Realengo. = Longsod ug yota ng̃a nahatong̃ód sa hari ug sa Guinharían. - -Realeza. = Cahímtang ug pagcabóot sa hari. - -Realidad. = Pagcamáo ng̃a túod sa bisan onsa. * Camatúod, pagcamatúod, -matúod túod. - -Realillo. = Sicaoálo ng̃a coliró, ng̃a oaláy cahoy. - -Realista. = Ang mahagógma sa hari, ang maganonót sa dapig sa hari. - -Realizable. = Ang arang buháton, ang mahímo ng̃a pagmatoóron. - -Realizar. = Pagbúhat ng̃a túod. - -Realmente. = Sa pagcamatúod, sa matúod gayúd. - -Realzar. = Pagósoag, pagtáas sa bisan onsa, pagbótang sa labíng hatáas -sa pagcabútang ng̃a daan. * Pagdáyan dayan, pagtahóm. - -Reamar. = Paghigúgma ug dagcó. * Pagbálos sa paghigúgma. - -Reanimar. = Pagpahióli sa cosóg, sa gahóm. * Pagágda, pagsámbag sa -guióbsan sa buot. - -Reapretar. = Paghogót pagopód, pagósob sa paghogót. - -Rearar. = Pagdáro pagósob. - -Reasumir. = Pagdáoat pagopód sa guibiáan ng̃a daan. - -Reasuncion. = Pagcadáoat pagósob sa guibiáan ng̃a daan. - -Reata. = Pisi ng̃a icahocót sa durúha con capin ba ng̃a mg̃a mananáp. * -Pagcaáng̃ay sa cabobót-on sa obán ng̃a mg̃a táuo, sa pagbóot sa ílang -isigcaíng̃on. - -Reatadura. = Pagcahogót pagósob. - -Reatar. = Paghogót sa durúha con capin ba ng̃a mg̃a mananáp, arón -managlacát sa pagcasonód sonód. - -Reato. = Catungdánan ng̃a mahabílin sa pagbáyad sa baláidon tong̃ód sa -otang sa mg̃a salá, bisan ng̃a guipasáilo na ang maong mg̃a salá. - -Reaventar. = Pagpálid pagopód sa bisan onsa. - -Rebaba. = Bisan onsa ng̃a capin. - -Rebaja. = Pagcacólang, pagcacópos sa bisan onsa. - -Rebajar. = Pagcólang, pagcópos. - -Rebajo. = Canal, bohó sa cahoy, sa bató, &c., arón pagasórlan ug -pagaang̃áyan sa lain ng̃a bató, sa lain ng̃a cahoy, &c. - -Rebalaje. = Alimpólos sa mg̃a bahá sa tubig, sa sológ sa dagat ug sa mg̃a -sobá. - -Rebalsa. = Tubig ng̃a díli magabahá, ng̃a magapuyó. - -Rebalsar. = Pagpoyó, paghunóng sa cabahá sa tubig. - -Rebanada. = Inárlip sa bisan onsa. - -Rebanar. = Pagárlip sa bisan onsa. - -Rebañadera. = Capandáyan ng̃a puthao sa pagcóha sa nahólog sa mg̃a atábay -ug sa anáa sa cahilárman sa dagat ug sa mg̃a subá. - -Rebañar. V. Arrebañar. - -Rebaño. = Panón sa mg̃a hayúpan. * Catilíngban sa mg̃a cristianos. - -Rebasadero. = Lugar ng̃a pagaaguían sa mg̃a sacayán. - -Rebasar. = Pagágui sa bisan diin sa mg̃a sacayán. - -Rebate. = Pagcalális lalis. * Pagcaáoay, pagpang̃óbat. - -Rebatiña. V. Arrebatiña. - -Rebatir. = Pagbátoc, pagsócol sa cosóg sa lain. * Pagáoay, pagpang̃óbat -pagopód. - -Rebato. = Paghimaló, pagcahimaló. * Bisan onsa ng̃a moábot sa ahat, sa -calit, sa oalá paghúna hunáon. * Pagcagobóc. - -Rebautizante. = Ang magabúñag sa guibuñágan na. - -Rebautizar. = Pagbúñag pagósob. - -Rebelar. = Pagpaálsa, paghópo sa bisan cansa sa obán arón manócol sa -mang̃a ponóan. * Pagbólag sa pagcaamigos, sa pagcaábian. * Pagdáog sa -mg̃a cailíbgon ng̃a daótan. - -Rebelde. = Ang moálsa, ang magasócol sa mg̃a ponóan. * Suquíhan, -masinocólon. * Cailíbgon ng̃a díli padáog sa maáyong húna húna. * Ang -díli magatamód sa mg̃a calóoy. - -Rebeldía. = Pagcasóqui, pagcasócol. * Pagcaparáyon sa díli maáyong húna -húna, sa mg̃a buhat ng̃a daútan. - -Rebelion. = Pagcaálsa, pagcasócol sa mg̃a ponóan. - -Rebelon. = Cabayo ng̃a díli boot magsógot sa preno sa pagtóyoc sa luyo -ug sa luyo. - -Rebenque. = Tinábas ng̃a panit, pisi ng̃a malíg-on, ng̃a ihalámpac ug -igacastigo sa mg̃a táuo ng̃a guihócman sa mang̃a buhat ng̃a mabóg-at. * -Pisi ng̃a hamóbo ng̃a igabáat ug igabítay sa bisan onsa sa mg̃a sacayán. - -Rebeza. = Pagcabálhin sa mg̃a sológ, sa mg̃a pagtáob ug paghunás sa -dagat. - -Rebisabuelo. = Apóhan ng̃a itagótlo, apóhan sa tohod. - -Rebiznieto. = Apo ng̃a itagótlo, apo sa tohod. - -Reblandecer. = Paghómoc sa bisan onsa. - -Rebociño. = Mantiya ng̃a hamóbo ng̃a igatábon sa mang̃a babáye sa olo ug -sa nauong. - -Rebollar. = Lugar ng̃a guitórcan sa daghan ng̃a mg̃a salíngsing sa ponóan -sa mg̃a cahoy. - -Rebollidura. = Salaoáyon sa bohó sa mg̃a luthang, cay oalá boháton ug -maáyo. - -Rebollo. = Salíngsing sa mg̃a cahoy, sa dapit sa ponóan. - -Rebolludo. = Supang, matámboc. * Batóng mahál, diamante ng̃a baol pa. - -Rebosadero. = Lugar ng̃a pagaaoásan sa bino, sa tubig, &c. - -Rebosadura. = Pagcaáoas sa bino, sa tubig, &c. - -Rebosar. = Pagáoas. * Pagdághan sa bisan onsa. * Pagpasábot sa mg̃a -timáan sa anáa sa cásing cásing. - -Rebotador. = Ang magaómpoc. - -Rebotadura. = Pagcaómpoc. - -Rebotar. = Ompoc. * Pagláin sa color, &c., sa bisan onsa. * Pagsócol. * -Pagbálic sa tomóy sa mg̃a lansang, &c. - -Rebote. = Pagcaómpoc. - -Rebotica. = Ang solód ng̃a sonód sa botica. * Lugar ng̃a guitigúman sa -tubig sa ulan, sa mg̃a quinahánglan sa botica. - -Rebotiga. = Ang sulúd ng̃a sonód sa guibotáng̃an sa tiendáhan. - -Rebotin. = Ang dahon ng̃a icadóha sa mg̃a cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a moras, -sa nacóha na ang nahaúna. - -Rebozar. = Pagpótus sa mg̃a sod-an sa mg̃a itlog, sa binócboc, &c. * -Pagdúngdong, pagtábon sa nauong sa pandong, &c. - -Rebozo. = Pagcatábon sa nauong sa pandong, &c. * Pagcasalingcápao, -pagcasománg̃il. * Sa tinágo, sa hilom. - -Rebramar. = Pagtíng̃og pagósob sa mg̃a mananáp. * Pagsigbálos balos sa -mg̃a mananáp sa ilang pagtíng̃og. - -Rebramo. = Ting̃og sa mg̃a mananáp ng̃a icabálos sa ting̃og sa -isigcamananáp nila. - -Rebudiar. = Pagpósng̃a sa baboy ng̃a ihálas con macaquíta sa mg̃a táuo. - -Rebufar. = Pagpósng̃a sa mabágcog, sa pagcacosóg. - -Rebujal. = Ang isip sa mg̃a hayúpan sa mg̃a panón ng̃a díli moábot sa -calím-an. - -Rebujo. = Pagcadóngdong, pagcatábon sa mg̃a babáye arón díli sila -quit-on ug pagaílhan. * Potús ng̃a oalá hipóson ag maáyo. - -Rebullicio. = Sabá, banhang dagcó. - -Rebullir. = Pagsógod sa paglíhoc sa bisan onsa ng̃a nagapuyó. - -Reburujar. = Pagpótus sa bisan onsa sa díli maáyo ng̃a pagcahípos. - -Reburujon. V. Rebujo desde potús. - -Rebusca. = Pagcadaguínot sa mg̃a bong̃a ng̃a nahabílin sa mang̃a cabalánan. -* Ang mg̃a bong̃a ng̃a mahabílin sa mg̃a cabalánan sa lioas na ang panúig. -* Ang labíng daútan sa bisan onsa. - -Rebuscar. = Pagpólot, pagdaguínot sa mg̃a bong̃a ng̃a mahabílin sa mg̃a -cabalánan sa lioas na ang paghípos, sa nacúha an ang panúig. * -Pagpang̃íta, pagbólong, pagsúsi sa bisan onsa, sa dagcóng cacúgui. - -Rebusco. V. Rebusca. - -Rebuznador. = Ang magatíng̃og ing̃on sa pagtíng̃og sa mg̃a borrico. - -Rebuznar. = Pagtíng̃og sa mg̃a borrico. - -Rebuzno. = Ting̃og sa mg̃a borrico. - -Recabar. = Pagdáng̃at sa guipanghináot tong̃ód sa maáyong pagpang̃amúyo. - -Recado. = Polong ng̃a ipadála, ng̃a ipasuguílon sa lain. * Panomdóman ng̃a -maáyo, pagcahándom sa isigcaíng̃on. * Pagcomostá, pagpang̃omostá. * -Hatag, gasa, regalo, timáan sa maáyong buot. * Pagcaándam, pagcatagána -sa mg̃a quinahánglan sa bisan onsa. * Ang mg̃a quinahánglan sa pagcáon sa -matagádlao sa tagsa ca panimaláy. - -Recaer. = Paghólog pagopód. * Pagbóghat sa mg̃a masaquét. * Pagábot sa -usá ca táuo sa mg̃a calisód sa lain ng̃a táuo. - -Recaida. = Icadúhang pagcahólog, pagcapócan. * Pagcabóghat sa mg̃a -masaquét. - -Recalada. = Pagcadónggo sa mg̃a sacayán. - -Recalar. = Paghonób, pagyópyop. * Pagdónggo sa mg̃a sacayán sa laoígan, -pagábot sa hang̃in sa lugar ng̃a guilináoan. - -Recalcadamente. = Sa pagcadásoc. - -Recalcadura. = Pagcadásoc. - -Recalcar. = Pagdásoc. * Paghagóot, paggóot. * Pagósob sa maong -suguílon. - -Recalcitral. = Pagsíbog. * Pagsóqui sa minatúod. - -Recalentamiento. = Pagcaínit pagósob. - -Recalentar. = Pagínit pagopód. * Pagábot sa caíbog, sa paghigúgma. - -Recalzar. = Pagdóol sa yota sa mg̃a tanóm, sa libót nila. * Pagáyo sa -mg̃a simiento sa mg̃a baláy, &c. - -Recalzo. = Pagcaáyo sa mg̃a simiento sa mg̃a tilindógan sa mg̃a baláy. - -Recamador. = Magbobórda. - -Recamar. = Pagbórda. - -Recámara. = Solód ng̃a sonód sa solód ng̃a guibotáng̃an sa higdáan. * -Solód ng̃a guihipósan sa mg̃a hias ug mg̃a casangcápan sa mg̃a baláy ng̃a -hariánon. * Lugar ng̃a pagasórlan sa pólvora sa mg̃a luthang, mg̃a pusil, -&c., sa pagbúhi caníla. - -Recambiar. = Pagbáilo, pagtagílis pagósob. - -Recambio. = Icadúhang pagcabáilo, pagcatagílis. - -Recamo. = Pagcabólda. - -Recancanilla. = Pagcaquiáng quiáng sa mg̃a báta, sa pagdúla nila. - -Recantacion. V. Palinodia. - -Recanton. = Ang bató ng̃a ipadápat sa mg̃a pared, arón díli madáot. - -Recapacitar. = Paghúna húna, pagpalándong. - -Recapitulacion. = Pagcaásoy sa pagcaláctor sa guiíng̃on ng̃a daan. - -Recapitular. = Pagásoy sa pagcaláctod sa guiíng̃on ng̃a daan sa mg̃a -hatáas ng̃a polong. - -Recargar. = Pagbála, paglólan pagopód. * Pagdógang sa cabóg-at sa -guipás-an, sa guibála, sa guilólan. * Pagsáoay tong̃ód sa bag-ong salá. -* Pagdógang sa castigo sa mg̃a saláan guican sa bag-ong paghócom. - -Recargo. = Bag-ong bala, bag-ong lulan. * Bag-ong pagsáoay, tong̃ód sa -bag-ong salá. * Castigo ng̃a bag-o sa mg̃a saláan. * Pagcadógang sa -hilánat ug sa saquét. - -Recata. = Pagcadímdim; pagcatagámtam, pagcatiláo pagósob. - -Recatadamente. = Sa pagcabántay, sa pagcaólay. - -Recatado. = Mabalantáyon. * Maólay. * Ang magabántay sa iang láoas, sa -iang pagpamólong, sa iang pagatúbang, &c. - -Recatar. = Paghílom, pagtábon, pagtágo sa díli boot ng̃a hibalóan. * -Pagtiláo pagósob, pagtagámtam, pagdímdim pagopód. * Pagtáhap sa -pagbóhat sa bisan onsa. - -Recatear. V. Regatear. * Paghícao. * Díli pagbóot, pagsúqui. - -Recatería. V. Regatonería. - -Recato. = Pagcabántay. * Pagcaólay, pagcatimáan sa mg̃a búhat, sa mg̃a -polong, &c. - -Recaton. V. Regaton. - -Recatonazo. = Pocpoc, pagcabónal sa tomóy, sa sop-ot sa bangcao. - -Recatonear. V. Regatonear. - -Recatonería. V. Regatonería. - -Recaudacion. = Pagcapaníng̃il, pagcacaláoat sa salapí. * Ang solód ng̃a -pagatipígan sa salapí sa Guinharían. - -Recaudamiento. V. Recaudacion. * Cahímtang sa pagcamaniníng̃il. * Ang -yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa maniníng̃il. - -Recaudar. = Pagtíng̃il, pagtígom sa salapí sa Guinharían. * Pagbútang sa -maáyo sa bisan onsa. - -Recaudo. V. Recaudacion. * Pagcaáco. - -Recavar. = Pagcále pagopód. - -Recazo. = Dayan dayan sa calang sa mg̃a polóan ug sa mg̃a onód sa mg̃a -hing̃aníban. * Bocó bocó sa ng̃a cuchillo. - -Recelar. = Pagtáhap, pagtághap. - -Recelo. = Pagcatáhap. - -Receloso. = Matahápon. - -Recentadura. = Ang binhi ng̃a pagatipígan sa pagsácot sa bag-ong minása. - -Recental. = Anac sa carnero ng̃a magasóso pa. - -Recentar. = Pagsácot sa bag-ong minása sa binócboc, sa binhi ng̃a -tinipígan. * Pagbág-o. - -Receñir. = Pagbácos, paglícos pagósob. - -Recepcion. = Pagcacaláoat. * Pagcasúsi, pagcasóquit sa hocom, arón -hibalóan sa matúod. - -Recepta. = Libro ng̃a pagasolátan sa mg̃a silot. - -Receptáculo. = Bolotáng̃an sa bisan onsa. * Dalángpan. - -Receptador. = Ang magatábon, ang magatágo, ang magacágon cagon sa mg̃a -saláan. - -Receptar. = Pagtábon, pagtágo, pagcágon cagon sa mg̃a saláan ug sa mg̃a -salá. - -Receptivo. = Ang mudáoat, ang arang magdáoat. - -Recepto. = Dalángpan. - -Receptor. = Ang modáoat. * Ang escribano ng̃a guisógo sa hocom sa bisan -onsa ng̃a tacós ug boháton. - -Receptoría. V. Recetoría. * Cahímtang sa pagcareceptor. * Ang opicio -ng̃a guitógon sa receptor. - -Recercador. = Ang magapalibót, ang magapalícos pagósob. - -Receso. = Pagcabólag, pagcapaháoa. - -Receta. = Ang pagbóot sa mananámbal ng̃a sinúlat, arón ihátag sa -boticario ang tambal ng̃a guipang̃áyo. * Tolománon sa pagbúhat sa bisan -onsa. * Papel ng̃a guisulátan sa bisan onsa ng̃a guipang̃áyo. - -Recetador. = Ang magasúlat sa mg̃a reseta. - -Recetante. = Idem. - -Recetar. = Pagpang̃áyo sa botica sa mg̃a tambal tong̃ód sa sulat ng̃a -guisúlat sa mananámbal. - -Recetario. = Libro ng̃a pagasulátan sa mg̃a tambal ng̃a guipang̃áyo sa -mananámbal sa botica. * Cadaghánan sa mg̃a reseta ng̃a sinolátan sa mg̃a -tambal ng̃a oalá pa baidan sa boticario. - -Recetor. V. Receptor. * Ang modáoat sa salapí sa Guinharían. - -Recetoría. = Solód ng̃a pagatipígan sa salapí sa Guinharían. - -Recial. = Solog ng̃a mabáscog sa mg̃a subá. - -Reciamente. = Sa pagcabáscog, sa pagcacosóg. - -Recibidero. = Ang mahímo ng̃a pagadaoáton. - -Recibidor. = Ang mudáoat, ang macacaláoat. - -Recibiente. = Idem. - -Recibimiento. = Pagcadáoat, pagcacaláoat. * Pagcasogát, pagcatágbo, -pagcahinágbo. * Solód ng̃a pagadaoátan sa mg̃a bisita, solód ng̃a -guisóndan sa lasalas. * Altal ng̃a guigáma sa mg̃a cadalánan ng̃a -pagabotáng̃an sa Santísimo Sacramento sa mg̃a procesion. - -Recibir. = Pagdáoat, pagcaláoat. * Pagságang. * Pagtágbo, pagsogát, -paghinágbo. * Pagatúbang sa mg̃a bisita. * Pagsócol sa boot magdámag. - -Recibo. V. Recepcion. * Calig-ónan, camatuódan ng̃a guihátag sa táuo ng̃a -mudáoat sa bisan onsa. - -Recien. = Bag-o pa, carón bag-o, díli pa dugay. - -Reciente. = Idem. * Ang bag-o nahúman, natápus, natibáoas. - -Recientemente. V. Recien. - -Recinchar. = Pagbácus ug maáyo. - -Recinto. = Solód. - -Recio. = Mabáscog, macosóg. * Matámboc. * Supang, sa maísog ng̃a gaui. - -Récipe. = Polong ng̃a linatín: ang reseta ng̃a guisúlat sa mg̃a mananámbal -sa pagpang̃áyo sa mg̃a tambal sa botica. * Bisan onsa ng̃a macasáquet, -macalisód. - -Recipiente. V. Recibidor. - -Recíprocamente. = Sa pagcabinálos balos. - -Reciprocidad. = Pagcabálos sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo. - -Recíproco. = Magsáma sa pagbálos. - -Recitacion. = Pagcasóguid. - -Recitador. = Ang magasóguir sa hatáas ng̃a ting̃og. - -Recitar. = Pagsúguir sa bisan onsa sa hatáas ng̃a ting̃og. - -Reciura. V. Robustez. * Pagcahorós sa hang̃in, pagbáscog sa init, sa -ulan, &c. - -Reclamacion. = Pagcatáoag sa masingcámot. * Pagcasóqui sa mg̃a -pagsentensia sa hocom, tong̃ód cay oalá macaígo sa catarúng̃an. * -Pagcasigtáuag sa mg̃a langgam. - -Reclamar. = Pagsigtáoag sa mg̃a langgam. * Pagtáoag sa minatúod, sa -masóbsob. * Pagsóqui sa bisan onsa ng̃a díli matárong. - -Reclamo. = Ang langgam ng̃a aghop ng̃a guitorlóan arón taogon sa iang -ting̃ób ang mg̃a isigcalánggam nia. * Ting̃og ng̃a guitáoag sa usá ca -langgam sa lain ng̃a isigcalánggam nia. * Capandáyan sa pagtáoag sa mg̃a -langgam. * Ting̃og ng̃a igatáoag sa bisan cansang táuo. - -Recle. = Túig ng̃a guitógot sa mg̃a canónigo arón maling̃áo ling̃ao, ug -arón díli sila muátang sa coro. - -Reclinacion. = Pagcasándig, pagcasál-ig, pagcahámboy. * Pagcataquílid. - -Reclinar. = Pagtaquílid, pagtóang. * Paghámboy, pagsándig, pagsál-ig. - -Reclinatorio. = Hambóyan, sandígan, sal-ígan. - -Recluir. = Pagbilánggo. - -Reclusion. = Bilanggóan. - -Reclusorio. = Idem. - -Recluta. = Pagcadógang sa soldados ng̃a culang sa mg̃a pang̃obátan. * Ang -musulód sa pagcasoldados sa iang caugalíng̃on ng̃a pagbóot. - -Reclutar. = Paghópo sa mg̃a táuo arón manolód sila sa pagcasoldado. * -Pagpatigáyon sa mg̃a quinahánglan. - -Recobrante. = Ang magabáoi. - -Recobrar. = Pagbáoi. * Paghióli sa capógdao, sa pagcaoalá sa búot, sa -mg̃a balatían. - -Recobro. = Pagcabáoi. * Paghióli sa pagcapógdao. - -Recocer. = Paglóto pagósob. * Paglabí sa capong̃ót, sa casocó. - -Recocido. = Táuo ng̃a maánad na sa bisan onsa, batid. - -Recocina. = Solód ng̃a harúul sa cosina, sa dapóg. - -Recocho. = Ang loto ng̃a guilabíhan. - -Recodadero. V. Reclinatorio. - -Recodo. = Pagcasíco, pagcalicó sa mang̃a cadalánan. - -Recogedero. = Lugar ng̃a pagahipósan sa mg̃a botang. * Capandáyan ng̃a -icahípos. - -Recogedor. = Ang magapasáca sa iang baláy. - -Recoger. = Pagcúha pagopód sa bisan onsa. * Pagtígom, pagting̃ób, -pagpópho, paghípos sa mg̃a bong̃a sa panúig. * V. Encoger. * Pagdaguínot -sa salapí ug sa bisan onsa. * Paghípos sa caugalíng̃on ng̃a baláy. * -Paghúna húna, pagpalándong. - -Recogida. = Babáye ng̃a mopoyó sa usá ca baláy, sa díli magalacát sa -goa, guican sa iang pagbóot con sa sugo sa mg̃a ponóan. - -Recogidamente. = Sa pagcaoaláy labot sa mg̃a caling̃áoan. - -Recogido. = Ang magapuyó ng̃a sia usá ra, sa oaláy labot sa mg̃a -caling̃áoan. - -Recogimiento. = Pagcatígom, pagcating̃ób, pagcatápoc, sa mg̃a botang. * -Dalángpan ng̃a malíg-on pagcabólag sa mg̃a caling̃áoan. * Pagcahúna húna, -pagcapalándong. - -Recolar. = Pagsála pagopód sa vino, sa tubig, &c. - -Recoleccion. = Pagcaláctod. * Pagcatúman ng̃a hingpit sa mg̃a tulumánon -sa ubán ng̃a mg̃a caparían. * Pagcahípos sa mg̃a bong̃a sa tiempo sa -panúig, sa panuígan. * Pagcatíng̃il sa salapí ug sa mg̃a bong̃a. * -Pagcabía sa ng̃atanán ng̃a calibutánon sa maáyong pagámpo ug pagpang̃amúyo -sa Dios. - -Recolectar. = Paghípos sa mg̃a bong̃a sa panúig. - -Recoleto. = Padre, religioso ng̃a magatúman sa pagcahíngpit sa mg̃a -tulumánon sa caparían ng̃a hingtúngdan, ug ang convento ng̃a guimpúy-an -nia. * Táuo ng̃a díli mahagúgma caáyo sa mg̃a caling̃áoan ng̃a calibotánon, -ug ng̃a may casaráng̃an sa pagbísti. - -Recomendable. = Ang tacós ng̃a higugmáon ug palanggáon. - -Recomendablemente. = Sa dagcóng pagcacúgui. - -Recomendacion. = Pagcatógon. * Pagcadáyeg sa bisan cansa. * Pagcamahál, -pagcahamíli sa bisan onsa. - -Recomendar. = Pagtógon sa bisan cansa arón magabántay ug magaalíma sa -bisan onsa. * Paglában sa bisan cansa sa pagdáyeg canía. - -Recompensa. = Pagcabálus sa mg̃a calóoy. * Pagcabáilo ng̃a magsáma. - -Recompensable. = Ang tacús ng̃a pagabáslan. - -Recompensacion. V. Recompensa. - -Recompensar. = Paghátag sa usá ca butang ng̃a tumbas sa bale sa lain ng̃a -butang ng̃a guidáoat. * Pagbálos sa mg̃a calóoy, sa mg̃a pahanóngdan. - -Recomponer. = Pagáyo pagósob. - -Reconcentramiento. = Pagcasolód sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. - -Reconcentrar. = Pagsolód sa usá ca botang sa lain ng̃a butang. * Pagtágo -sa mg̃a húna húna. * Paghúna húna sa minatúod sa bisan onsa. - -Reconciliacion. = Pagcaábian pagósob, pagopód sa pagcahigála. * -Pagcatóg-an sa mg̃a salá ng̃a hingcalímtan ug sa mg̃a salá ng̃a diótay. * -Pagcacompisál sa mg̃a sacerdote. - -Reconciliador. = Ang magapaamigos. - -Reconciliar. = Pagcábig pagósob sa pagcahigála, pagopód sa pagcaábian. -* Pagpacompisál sa táuo ng̃a nagatúg-an sa mg̃a saláng diótay con sa mg̃a -salá ng̃a hingcalímtan sa lain ng̃a pagcompisál. * Pagdaláng̃in sa bisan -onsang lugar ng̃a sagrado ng̃a guibohátan sa mg̃a salá. - -Reconcomerse. = Paglíhoc sa licód sa abága, ug sa bocó bocó, guican sa -pagcacatól ng̃a dagcó. - -Reconcomio. = Pagcalíhoc sa bocó bocó, sa abága ug sa licód, ng̃a -dong̃an, guican sa pagcacatól ng̃a dagcó, con guican ba sa pagcadagcóng -calípay. * Catáhap ng̃a magatándog sa mg̃a húna húna. - -Recóndito. = Ang natágo. * Ang nahóbong. * Ang halálom uyámot. - -Reconduccion. = Pagcasábot sa pagábang pagopód sa bisan onsa sa human -na ang nahaónang pagsábot. - -Reconducir. = Pagábang pagopód. - -Reconocedor. = Ang magalí-li, ang magahíling ug maáyo. - -Reconocer. = Li-li, hiling. * Pagpasábot sa pagcaía sa hari, sa mg̃a -ponóan, &c. * Pagtóg-an sa pagcatámod sa usá ca táuo sa isigcaíng̃on, -tong̃ód sa mg̃a calóoy ng̃a guidáoat. * Paghúna húna, pagpalándong. * -Pagíla, sa bisan cansa sa bisan onsa ng̃a ia. * Pagíla pagtóg-an sa -salá, sa sayúp ng̃a guibúhat. - -Reconocidamente. = Sa pagcatamód. - -Reconocido. = Ang magatamód sa mg̃a calóoy. - -Reconociente. = Ang magalí-li, ang magahíling. - -Reconocimiento. = Pagpacaíla, pagcahíling, pagcalí-li. * Pagcatamód. * -Pagpaóbos, pagcasácop. - -Reconquista. = Pagcaángcon pagopód sa bisan onsa, guican sa gahúm sa -mg̃a hing̃aníban ug sa mg̃a soldados. - -Reconquistar. = Pagángcon, pagdáog, pagpasácop pagósob sa mg̃a longsod, -&c., guican sa gahóm sa mg̃a soldados ug sa mg̃a hing̃aníban. - -Recontante. = Ang magasúguid pagópod opod sa bisan onsa. - -Recontento. = Malipáyon caáyo. * Calípay ng̃a dagcó. - -Reconvalecer. = Pagáyo pagósob sa saquét. - -Reconvencion. = Pagcasáoay, pagcabárlong sa bisan cansa, tong̃ód sa -maong salá. - -Reconvenir. = Pagcasabá, pagbárlong, pagsáoay sa bisan cansa tong̃ód sa -salá nia. * Pagsáca sa hocom sa bisan cansa, sa maong táuo ng̃a nagasáca -canía. - -Recopilacion. = Pagcaláctor sa mg̃a sulat. * Catilíngban sa bisan onsa. -* Catilíngban sa mg̃a leyes ng̃atanán. - -Recopilador. = Ang magapaláctor. * Ang magating̃ób, ang magatígom. - -Recopilar. = Pagláctor. * Pagting̃ób, pagtígom. - -Recoquin. = Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc caáyo. - -Recordable. = Ang arang pagdomdómon. * Ang tacós ng̃a pagahandómon. - -Recordacion. = Pagcadómdom, pagcahándom. - -Recordador. = Ang magapadómdom, ang magahándom. - -Recordante. = Ang icapadómdom, ang igahándom. - -Recordar. = Pagdómdom, paghándom. * Pagmatá sa natólog. - -Recordativo. V. Recordante. - -Recorrer. = Paglí-li, paghíling, pagsolóng sa dagcóng cacúgui. * -Pagsósi. * Pagbása sa ibábao lamang. * Pagáyo sa nagadáot. * Pagdang̃óp. - -Recortadura. V. Recorte. - -Recortar. = Pagtábas sa capin sa bisan onsa, pagholíbis. * Paggónting -sa papel sa magacaláin lain ng̃a mg̃a dagoay. * Pagguínting guinting. - -Recorte. = Pagcatábas. * Pagcaholíbis. - -Recorvar. V. Encorbar. - -Recorvo. V. Corvo. - -Recoser. = Pagtahí pagopód. - -Recostadero. = Lugar ng̃a pagaoraráyan. - -Recostar. = Pagoráray. * Pagtaquílid. * Pagcalígad, paghígda. - -Recova. = Pagcapálit sa mg̃a itlog, mg̃a pisó, &c., sa pagbalígya, -pagopód. * Lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a pisó, mg̃a itlog, &c. * Panón -sa mg̃a ayam. - -Recoveco. = Pagcalicó licó, pagcasíco sa mg̃a cadalánan. * Pagcalaláng -sa mg̃a táuo sa pagdáng̃at sa guipanghináot nila. - -Recovero. = Ang magapálit sa mg̃a manóc, sa mg̃a pisó, &c., sa pagbalígya -pagósob. - -Recre. V. Recle. - -Recreacion. = Caling̃áoan, calipáyan, calipátan. - -Recrear. = Paglípay, paglípat, paglíng̃ao ling̃ao. - -Recreativo. = Ang macalípay, ang macalípat, ang macalíng̃ao ling̃ao. - -Recrecer. = Pagdagcó, pagpadagcó, pagpadághan sa bisan onsa. * Pagábot -sa bisan onsa sa pagcaáhat. * Paghióli sa gahóm, sa cosóg. - -Recrecimiento. = Pagpacadagcó, pagcadághan. - -Recreo. V. Recreacion. * Lugar ng̃a pagaling̃áoan, ng̃a padoláan. - -Rectamente. = Sa pagcatárong. * Sa pagcaláctod. - -Rectificacion. = Pagcahíngpit sa bisan onsa. * Pagcasoláy sa -pagcamatúod sa bisan onsa. - -Rectificar. = Pagcahíngpit. * Pagsoláy, pagpamatúod sa bisan onsa. * -Pagólay sa mg̃a ilímnon. - -Rectificativo. = Ang magahíngpit. * Ang icapamatúod sa bisan onsa. - -Rectilíneo. = Ang nagáma sa mg̃a barlis ng̃a tindog. - -Rectitud. = Pagcaláctod. * Pagcatárong. - -Recto. = Matól-id, matanos. * Matárong. - -Rector. = Magholópot, ang magabóot, magbolóot, ponóan. * Cura párroco. - -Rectorado. = Cahímtang sa pagcarector, ug ang tiempo ng̃a pagadugáyan sa -opicio. - -Rectoral. = Ang nahatong̃ód sa rector ug sa rectora. - -Rectorar. = Pagtúman sa opicio sa rector. - -Rectoría. = Cahímtang ug gahóm sa rector ug sa rectora. - -Recua. = Cadaghánan sa mg̃a mananáp ng̃a pagabalsáhan. * Cadaghánan sa -mg̃a botang ng̃a nagacasonód sonód. - -Recuadrar. = Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcaláro. - -Recuadro. = Pagcabáhin sa pagcaláro. - -Recuaje. = Ang salapí ng̃a guibáyad tong̃ód sa pagágui sa mg̃a mananáp sa -bisan diin. - -Recuarta. = Icaópat ca coldas sa sesta, sa guitara. - -Recudimiento. = Gahóm ng̃a guihátag sa bisan cansang táuo sa -isigcaíng̃on, arón mamaníng̃il sa salapí ng̃a catongdánan nia ng̃a -panínglon. - -Recudir. = Pagbáyad sa bisan cansa sa tacús ng̃a ibáyar canía. * Pagóli -sa bisan onsa sa lugar ng̃a guicoháan. - -Recuento. = Isip, icadúhang ihap sa bisan onsa. - -Recuerdo. = Panomdóman sa bisan onsa ng̃a miágui. - -Recuero. = Ang magabántay ug magasonód sa mg̃a recua. - -Recuesta. = Pagcapahibaló sa pagbóot sa hocom. - -Recuesto. = Pagcahanáynay, pagcahándig. - -Reculada. = Pagcasíbog, pagcaisíos, pagcaísol. - -Recular. = Pagisíos, pagsíbog. * Pagisíos sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot ug -húna húna. * Isol. - -Reculo. = Manóc con pisó ng̃a tocóng, ng̃a oaláy icog. - -Reculones. (á). = Sa pagcasíbog. - -Recuperable. = Ang arang bauíon, ang mahímo ng̃a pagalocáton. - -Recuperacion. = Pagbáoi, pagcalocát. - -Recuperador. = Ang magabáoi. * Ang magalocát. - -Recuperar. = Pagbáoi, paglucát. * Pagáyo ayo, pagárang arang sa saquét. - -Recuperativo. = Ang icabáoi, ang icalucát. - -Recura. = Capandáyan sa mg̃a magbobóhat sa mg̃a sodlay, sa paghínag sa -ilang mg̃a ng̃ipon. - -Recurar. = Paghínag sa mg̃a ng̃ipon sa mg̃a sudlay. - -Recurrir. = Pagdang̃óp, paquigmalóoy, pagpaquigtábang, pagpaquiglában. * -Pagúli sa lugar ng̃a guiguicánan, paghióli sa bisan onsa sa lugar ng̃a -guicuháan. - -Recurso. = Pagcadang̃óp. * Pagcaóli, pagcahióli. * Pagánha sa lain ng̃a -hocom sa nagapíldi sa usá ca hocmánan. - -Recusacion. = Pagcaáyad. - -Recusante. = Ang magaáyad. - -Recusar. = Pagáyad. - -Rechazador. = Ang magasócol, ang musúqui, ang magasícuay. - -Rechazamiento. = Pagcasóqui, pagcasócol, pagcasícuay. - -Rechazar. = Sicuay, socól, suqui. - -Rechazo. = Pagcasíbog sa bisan onsa cay misóngco sa lain. - -Rechifla. = Pagcayúbit, pagcatíao ng̃a mabóg-at, pagcatámay. - -Rechiflar. = Pagyúbit, pagtámay. - -Rechinador. = Ang nagaagutíot, ang nagaíac, ang nagaígut, ang -nagabáglot, ang nagacáhit cahit, ang nagalágot, ang nagatagatá. - -Rechinamiento. = Pagcaagotíot, pagcaíac, pagcaígot, pagcabáglot, -pagcacáhit cahit, pagcalágot, pagcatagatá. - -Rechinante. V. Rechinador. - -Rechinar. = Agutíot, iac, ígot, baglot, cahit cahit, lagot, tagatá. * -Pagbúhat sa bisan onsa sa pagcasóqui. - -Rechino. V. Rechinamiento. - -Rechoncho. = Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc. - -Red. = Layá, sahid, baling. * Bisan onsa ng̃a guilála sa pagcadágoay sa -layá, ng̃a may daghan ng̃a mg̃a bohó bohó. * Lugar ng̃a pagabaligyáan sa -tinápay. * Limbong, pagcalaláng, pagcaólo olo. - -Redaccion. = Pagcasólat sa bisan onsa sa pagcahúsay, sa pagcasonód -sonód. - -Redactar. = Pagsólat sa bisan onsa sa maáyong pagcahúsay, ug pagcasonód -sonód. - -Redactor. = Ang magahúsay, ug magapasonód sonód sa mang̃a sulat. - -Redada. = Bisan onsa ng̃a macóha sa macaúsa. - -Redaño. = Panit ng̃a manípis sa pagcadágoay sa puyo puyo ng̃a magapótus -sa mang̃a tináe. - -Redar. = Pagsáhid, pagtáctac sa baling, &c. - -Redargucion. = Pagcasócol, pagcaíndig indig sa polong. - -Redargüir. = Pagsócol. * Paglális lalis, pagíndig indig, sa polong. - -Redecilla. = Panápton ng̃a linála sa pagcadágoay sa layá. - -Rededor. = Libót, sa libót, sa lipót, sa luyo ug sa luyo, sa -pagcalícos. - -Redel. = Sinógdan sa pagcanípis sa mg̃a laoas sa mg̃a sacayán. - -Redencion. = Pagcabáoi, pagcalocát, pagcalóoas. * Tambal, sumpa. * -Dalángpan. - -Redentor. = Ang magalóoas, ang magabáoi, ang magalucát. * Mamamáoi, -manlolocát, manlolóoas. * Si Jesucristo ng̃a Guinóo ta, ng̃a nagabáoi sa -mg̃a táuo sa cabihágan sa yaoa. * Padre sa caparían sa Merced ug sa -Trinidad, ng̃a magalocát sa mg̃a bihag ng̃a toa sa camorósan. - -Redero. = Ang magabóhat sa mg̃a sahid, sa mang̃a baling, &c. - -Redhibitorio. = Pagcabárbar sa pagsábot, sa nagapálit sa bisan onsa, -cay oalá sia sairan sa nagabalígya sa cadaótan sa maong guipálit. - -Redicion. = Pagcaósob sa guiíng̃on na. - -Redicho. = Táuo ng̃a magasángpot sa pagcacúti cuti. - -Rediezmar. = Pagtíng̃il sa mg̃a icapólo. * Pagpang̃áyo pagopód sa mg̃a -icapólo. - -Rediezmo. = Icadúhang pagbáyad sa mg̃a icapólo. * Ang icasíam ca bahin, -sa nacúha na ang mg̃a icapólo. - -Redil. = Alud, coral, camálig ng̃a pagasórlan sa mg̃a hayúpan. - -Redimible. = Ang arang baoíon ug lucáton. - -Redimir. = Looas, locát, baoi. * Gaoas, misic. - -Redigote. = Calaínan sa capote. - -Rédito. = Polós, caposlánan sa salapí, tobo sa maong salapí. - -Redituable. = Ang magapolós, ang mohátag sa tobo. - -Reditual. = Idem. - -Redituar. = Pagpolós, paghátag sa tobo. - -Redoblado. = Táuo ng̃a matámboc, supang ug hatáas caáyo. * Pagcalacát -ng̃a malágmit. - -Redoblamiento. = Pagcadóha sa bisan onsa. - -Redoblar. = Pagdúha sa bisan onsa. * Pagbálic sa tomóy sa mg̃a lansang, -&c. * Pagósub, pagopód. - -Redobla. V. Redoblamiento. * Pagcaósob, pagcaópod. * Pagcatóctoc sa -tambol sa pagcadáli, sa pagcalágmit. - -Redoblegar. V. Redoblar. - -Redoblon. = Pagcalímbong sa sugál sa baraja. - -Redoma. = Sorlánan sa salamín, halagpád dapit sa obos ug haíctin dapit -sa bába. - -Redomado. = Táuo ng̃a batid, malaláng̃on. - -Redomazo. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa redoma. - -Redonda. = Calaínan sa igagáma ng̃a baol pa. * Lugar ng̃a calán-an sa mg̃a -mananáp. * V. Rededor. - -Redondamente. V. Rededor. * Sa pagcalíng̃in, sa pagcadayág, sa -pagcaoaláy duha duha. - -Redondear. = Pagpalíng̃in sa bisan onsa. * Pagbáyad sa mg̃a otang. * -Pagpatigáyon sa caogalíng̃on lamang. - -Redondel. = Calíng̃in. * Calaínan sa capote. - -Redondete. V. Redondo. - -Redondez. = Pagcalíng̃in. - -Redondilla. = Calaínan sa garay, sa balac sa opát ca dalan. - -Redondo. = Malíng̃in. * Madayág, sa oaláy duha duha. - -Redondon. = Calíng̃in ng̃a dagcó. - -Redopelo. = Pagcaáoay, pagcalális lalis sa daghánan, sa polong lamang. - -Redor. = Baníg ng̃a diótay ug malíng̃in. - -Redro. = Sa licód, sa oláhi. * Ang dao singsing, ang barlis ng̃a labíng -maítom sa mg̃a song̃áy sa mg̃a carnero. - -Redrojo. = Bolig ng̃a diótay sa ubas, ug ang mg̃a bolig ng̃a guisáilo sa -pagpópo caníla. * Ang bulac ug bong̃a ng̃a icadúha sa mg̃a tanóm ug mg̃a -cahoy. * Báta ng̃a díli mutóbo caáyo. - -Redrojuelo. = Idem. - -Redruejo. = Idem. - -Reduccion. = Pagcabálic sa bisan onsa sa pagcabútang ng̃a daan. * -Pagcabálhin sa usá ca butang sa lain ng̃a butang ng̃a magsáma. * -Pagcabáilo sa salapí, pagcadúgmoc. * Pagcabáhin bahin sa bisan onsa sa -daghan ng̃a mg̃a bahin. * Pagcaalísng̃ao, pagcaalísbo sa bisan onsa. * -Pagpaóbos, pagcasácop sa usá ca Guinharían, provincia con longsod. * -Pagcasámbag ng̃a mabáscog. * Pagcabálic sa matúod ng̃a Pagtóo. - -Reducir. = Pagbálic sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibutáng̃an ng̃a daan. * -Pagbáilo, pagtaguílis, pagdógmoc sa salapí. * Pagláctor sa suguílon. * -Pagbáhin sa bisan onsa sa daghánan ng̃a mg̃a bahin. * Pagpasácop, -pagpaóbos. * Pagsámbag, pagtámbag. - -Redundancia. = Pagcacápin sa bisan onsa, pagcaáoas. - -Redundante. = Ang capin, ang naáoas. - -Redundar. = Aoas, capin. * Pagábot sa bisan onsa sa polós con sa -icadáot sa bisan cansa. - -Reduplicacion. = Pagcadúha sa bisan onsa. * Pagcaópod, pagcaósob. - -Reduplicar. = Pagósob, pagopód. * Pagdóha. - -Reedificacion. = Pagcatíndog, pagbóhat pagopód sa baláy, sa Singbahán, -&c., ng̃a nagobá. - -Reedificador. = Ang magatíndog, magapatíndog, magabóhat, magapabóhat -pagósob sa bisan onsa. - -Reedificar. = Pagbúhat, pagtíndog pagopód sa bisan onsa ng̃a nagobá, -napócan, naláglag. - -Reeleccion. = Pagcahing̃álan pagopód. - -Reelegir. = Paghing̃álan pagopód, pagpíli pagósob. - -Reembolsar. = Pagdáoat sa salapí ng̃a guipaólos. - -Reembolso. = Pagcadáoat, pagcabáoi sa salapí ng̃a guihátag con guipaólos -sa isigcaíng̃on. - -Reemplazar. = Pagílis sa usá ca butang sa lain ng̃a butang ng̃a magsáma. - -Reemplazo. = Pagcaílis, pagcaalíli, pagcasalíli. * Pagcaponó sa bisan -onsa. * Ang táuo ng̃a nagasalíli sa lain sa pagcasoldados. - -Reencuentro. = Pagcasóngco sa bisan onsa. * Pagcatábo, pagcasogát. - -Reenganchamiento. = Pagcasáb-it, pagcacáo-it sa bisan onsa. * Salapí -ng̃a ihátac sa táuo ng̃a musulód sa pagcasoldados pagósob, con sa -nagasalíli sa lain ng̃a táuo. - -Reenganchar. = Pagsáb-it, pagcáo-it, pagopód. * Ang mosolód pagopód sa -pagcasoldado sa obos na nacatúman na sa iang tiempo ug catungdánan. - -Reenganche. V. Reenganchamiento, desde salapí. - -Reengendrador. = Ang mohátag sa bisan onsa sa bag-ong pagcamáo. - -Reengendrar. = Paghátag sa bag-ong pagcamáo, sa tong̃ód sa gracia. - -Reensayar. = Pagsoláy, pagána ana, pagsána sana pagopód. - -Reensaye. = Pagsoláy, pagsáng̃il pagósob sa mg̃a tumbága, sa buláoan con -sa salapí. - -Reensayo. = Icadúhang pagsuláy sa bisan onsa. - -Reexaminacion. = Pagcasoláy, pagcaexámen pagósob. - -Reexaminar. = Pagexámen pagopód. - -Refaccion. = Pagcacáon ng̃a igo sa casaráng̃an ng̃a icapacosóg sa laoas. - -Refajo. = Calaínan sa saya sa mg̃a babáye. - -Refalsado. = Limbóng̃an, burhíon. - -Refeccion. V. Refaccion. * Pagcaáyo sa bisan onsa. - -Refectorio. = Lugar ng̃a calán-an, sa mg̃a caparían. - -Referencia. = Pagcasoguílon sa bisan onsa. * Pagcasáma, pagcaáng̃ay sa -usá ca butang sa lain ng̃a butang. - -Referente. = Ang magasuguílon. - -Referible. = Ang arang isúguid. - -Referir. = Suguid, suguílon, ing̃on. * Pagpatigáyon sa bisan onsa arón -macúha ang tuyo ng̃a guipanghináot. - -Refertero. = Maquigaoáyon. - -Refilon (de). = Sa pagcataquílid, sa tinaquílid. - -Refinacion. = Pagcaólay. - -Refinadera. = Bató sa paglíguis sa pagcapino sa cacao. - -Refinado. = Mahál caáyo. * Táuo ng̃a malaláng̃on uyámot. - -Refinador. = Ang magaólay sa mg̃a ilímnon, sa mg̃a tambal, sa lana, &c., -ug sa buláoan, sa salapí, &c. - -Refinadura. V. Refinacion. - -Refinar. = Pagólay. * Paghíngpit. - -Refino. = Mahál, olay caáyo. - -Refirmar. = Pagpamatúod. - -Refitolero. = Ang magabántay sa refectorio, sa lugar ng̃a calán-an. - -Reflejar. = Pagsíbog sa sugá sa adlao. * Paghúna húna. - -Reflejo. = Ang magasíbog. * Pagcahúna húna ng̃a maáyo sa bisan onsa. - -Reflexion. = Pagcasíbog sa mg̃a casuláo sa sugá. * Pagcahúna húna ng̃a -hingpit. - -Reflexionar. = Paghúna húna ug maáyo. - -Reflexivamente. = Sa maáyo ug hingpit ng̃a húna húna. - -Reflexivo. = Ang casoláo sa adlao ng̃a mosíbog. * Ang maánad sa paghúna -húna, sa pagmátng̃on ug maáyo. - -Reflorecer. = Paglúnhao pagopór sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy. * -Paghióli sa bisan onsa sa iang pagcamahál. - -Refluente. = Bahá sa mg̃a tubig, sológ ng̃a musíbug. - -Refluir. = Pasíbog ca sológ sa subá, &c. - -Reflujo. = Pagcahunás. - -Refocilacion. = Pagcalíng̃ao ling̃ao, pagcalípay, pagcalípat. - -Refocilar. = Paglípay, paglípat, paglíng̃ao. - -Refocilo. V. Refocilacion. - -Reforma. = Pagcabág-o, pagcaópod, pagcahúsay ng̃a bag-o sa bisan onsa. * -Pagcaárang, pagcaóndang sa bisan onsa. * Pagcabálic sa mg̃a tulumánon sa -mg̃a caparían sa nahaónang pagcabútang. - -Reformable. = Ang tacós ng̃a ipahaóli sa nahaónang pagcabótang ng̃a -maáyo. - -Reformacion. V. Reforma. * Pagcaáyo, pagcaósob sa bisan onsa. - -Reformado. = Ponóan sa mg̃a soldados ng̃a nagaóndang sa pagtúman sa iang -opicio. - -Reformador. = Ang magapahaóli sa maáyong pagcabótang sa bisan onsa. - -Reformar. = Pagáyo, pagóli, pagbálic sa maáyong pagcabótang sa bisan -onsa. * Pagóndang sa pagtúman sa bisan onsang catungdánan con opicio. * -Paggobá sa bisan onsang catilíngban. * Pagdíot sa bisan onsa. * Pagáyo -sa batásan, pagbántay sa pagpamólong ug sa pagbúhat ng̃a caogalíng̃on. - -Reformatorio. V. Reformador. - -Reforzada. = Sintas ng̃a haíctin. * Coldas ng̃a dinúha sa mg̃a tolónggon. - -Reforzado. = Luthang, pusil, &c., ng̃a mabága ug labí ng̃a sa ubán ng̃a -magsáma sa pagcadagcó. * V. Reforzada. - -Reforzar. = Pagdúgang sa cosóg, sa gahóm. * Pagáyo sa nagadáot. - -Refractorio. = Ang magalípas sa iang mg̃a polong, sa iang mg̃a pagsáad. - -Refran. = Sangpotánan, cusangputánan. - -Refregamiento. V. Fricacion. - -Refregar. V. Estregar. * Pagbóyboy. - -Refregon. V. Fricacion. * Labod. * Casáquet con calípay ng̃a guibútang -sa isigcaíng̃on. - -Refreir. = Pagprito, paglóto sa manteca, sa tamboc, &c., pagopód, -pagprito ug maáyo sa bisan onsa. - -Refrenamiento. = Pagcapogóng. - -Refrenar. = Pagpogóng. * Pagsáoay, pagbárlong. - -Refrendacion. = Pagpalíg-on, pagpamatúod sa bisan onsang sulat con -camatuódan sa pirma sa táuo ng̃a may opicio ng̃a mahál sa longsod, sa -pirma sa hocom, sa punóan. * Pagúsob sa pagbúhat sa guibúhat ng̃a daan. - -Refrendario. = Ang may gahóm sa pagpirma sa mg̃a sulat, arón may -calig-ónan. - -Refrendata. = Ang pirma ng̃a guibútang, sa mang̃a táuo ng̃a gahúman niána, -sa mg̃a sulat arón may onta ug calig-ónan. - -Refrescador. = Ang magapabógnao. - -Refrescar. = Pagpabógnao, pagbógnao. * Pagínom sa mg̃a ilímnon ng̃a -mabógnao. * Pagbóhat pagbág-o sa guibúhat ng̃a daan. * Pagbág-o sa -casáquet, sa calípay, sa caól-ol, &c. * Pagbáscog, pagcosóg. * Pagárang -arang sa caínit, sa tognao con sa hang̃in. * Pagpahóoay, pagpahamúrlay. - -Refresco. = Calán-on ng̃a guicáon sa pagbáscog sa laoas. * Ilímnon ng̃a -mabógnao. * Ilímnon ng̃a matám-is, &c., ng̃a icagása ug icaábi abi sa mg̃a -bisita. - -Refriega. = Pagcaáoay, pagcasócol, pagcalális lalis. - -Refrigeramiento. = Pagcabógnao. - -Refrigerante. = Ang macabógnao. - -Refrigerar. = Pagbúgnao, paghalayáhay. * Pagbáscog sa cosóg. - -Refrigerativo. = Ang icabógnao. - -Refrigerio. = Pagcaáyo ng̃a guican sa bisan onsa ng̃a macabógnao sa -guinháoa. - -Refuerzo. = Calig-ónan. * Tabang, pagcalában. * Pagcabága sa mg̃a -luthang. - -Refugiar. = Pagpadang̃óp, pagdang̃óp. - -Refugio. = Dalángpan. - -Refulgencia. = Casoláo, casílao ng̃a guican sa bisan onsa ng̃a masíga. * -Pagcaguíla guila. - -Refulgente. = Ang magaguíla guila, ang magapasoláo, ang may casoláo. - -Refundicion. = Pagcatúnao pagopód, pagcaósob sa pagtónao. - -Refundir. = Pagtúnao pagósob. * Paglócop, pagsácop. * Pagbálhin sa -bisan onsa sa cadáot con sa caayóhan. * Pagbóhat pagbág-o sa bisan -onsa. - -Refunfuñadura. = Pagcabagólbol, pagcabagótbot. - -Refunfuñar. = Pagbagótbot, pagbagólbol. - -Refunfuño. V. Refunfuñadura. - -Refutacion. = Pagcabátoc, pagcalális lalis sa mg̃a polong, sa lain. - -Refutar. = Paglális lalis, pagbátoc sa polong, sa lain. - -Refutorio. = Ang icabátoc sa mg̃a suguílon sa lain. - -Regadera. = Surlánan sa tubig ng̃a binóho bohóan sa alaguían sa maong -tubig, ng̃a icabó-bo sa mg̃a tanóm, &c. - -Regadero. = Idem. - -Regadío. = Yota ng̃a mahímo ng̃a pagabo-bóan ng̃a pagaaguían sa tubig. - -Regadizo. = Idem. - -Regador. = Ang magabó-bo. * Capandáyan sa mang̃a magbobóhat sa mg̃a -surlay, sa pagbárlis sa cahitáson sa ilang mg̃a ng̃ipon. - -Regadura. = Pagcabó-bo. - -Regajo. = Tubígan ng̃a diótay. - -Regala. = Papán con cahoy ng̃a guiibábao sa mang̃a olo sa mg̃a ligason sa -mg̃a sacayán. - -Regalada. = Solód ng̃a guisórlan sa mg̃a cabayo ng̃a labíng mahál sa mg̃a -hari. * Cadaghánan sa mang̃a cabayo sa mg̃a hari. - -Regaladamente. = Sa maáyong pagcabútang. - -Regalado. = Maáyo, malómo, mahómoc, matám-is. - -Regalador. = Ang mahagógma magregalo, maggása, magábi abi. - -Regalar. = Paggása, pagregalo. * Pagálam alam, pagógay ugay. * -Pagpalípay, pagpalípat. * Pagpatigáyon sa mang̃a quinahánglan ng̃atanán. - -Regalero. = Ang táuo ng̃a sologóon sa mg̃a baláy ng̃a hariánon ng̃a may -catongdánan sa paghátor sa mg̃a bong̃a ug mg̃a bulac sa hari. - -Regalía. = Pagcabóot ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a hari, sa ilang Guinharían. -* Pagcagáoas sa bisan onsa ng̃a guitógot sa bisan cansa. - -Regalico, llo, to. = Regalong diótay. * Sorlánan sa panápton con sa -panit ng̃a balahibóon, ng̃a pagasórlan sa mg̃a babáye sa ilang camót, sa -tiempo sa tugnao. - -Regaliz. V. Orozuz. - -Regaliza. = Idem. - -Regalo. = Gasa, hatag, regalo. * Calípay. * Pagcabótang ng̃a maáyo sa -mg̃a táuo. - -Regalon. = Ang táuo ng̃a mahagógma mucáon ug magbísti ug maáyo. - -Regañada. = Calaínan sa tinápay. - -Regañado. = Calaínan sa sirioelas sa España. - -Regañamiento. V. Refunfuñadura. * Pagcacasabá, Pagcaáoay. - -Regañar. = Pagng̃ólob sa mang̃a iró. * Pagcasabá, pagáoay. * V. -Refunfuñar. - -Regaño. = Pagcaculíot sa nauong sa timáan sa casucó. * Pagcatósta, -pagcadocót sa tinápay. - -Regañon. = Ang magacasabá, ang magagáoay sa masóbsob. * V. Noruoste. - -Regar. = Pagbó-bo. - -Regata. = Alaguían, balaháan sa tubig, sa pagbó-bo sa mg̃a tanóm. - -Regatear. = Pagháng̃io arón ipaóbos ang bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya. -* Pagbalígya sa pagcatinágsa tagsa sa mg̃a manggad ng̃a guipálit sa -pináquiao. * Paglómba sa mg̃a sacayán. - -Regateo. = Pagháng̃yo sa bili sa bisan onsa ng̃a guibalígya. - -Regatería. V. Regatonería. - -Regatero. V. Regaton. - -Regato. V. Regajo. - -Regaton. = Ang magabalígya sa tinágsa tagsa sa bisan onsa ng̃a guipálit -sa pináquiao. * Sop-ot sa mg̃a baston, sa mg̃a bangcao, &c. - -Regatonear. = Pagpálit sa pináquiao sa pagbalígya sa pagcatinágsa -tagsa. - -Regatonería. = Pagcabalígya sa pagcatinágsa tagsa sa guipálit sa -pagcapináquiao. - -Regazar. V. Arregazar. - -Regazo. = Bahin sa mg̃a saya cutub sa haoac hasta sa tohor. * Bisan -onsang butang ng̃a mudáoat sa lain ng̃a butang. - -Regencia. = Pagcabóot, pagcahópot, cahímtang sa magbolóot. * Cahímtang, -pagcabótang sa usá ca Guinharían sa tiempo sa pagcaoalá pay edad sa -pagbóot sa mutúod ng̃a hari. - -Regeneracion. = Bag-ong pagcamáo. - -Regenerar. = Pagmáo sa pagcabág-o sa bisan onsa, pagáyo canía. - -Regenta. = Asáoa sa regente. * Babáye ng̃a magabóot sa usá ca Guinharían -hasta sa pagábot ta igong edad sa matúod ng̃a hari. - -Regentar. = Pagbóot, pagsúgo, paghúpot. - -Regente. = Magbolóot, ponóan, ang magahúput. * Ang nagabóot sa usá ca -Guinharían, &c. * V. Regenta desde babáye. - -Regiamente. = Sa pagcahári, ing̃on sa ang̃ay sa hari. - -Regicida. = Ang mopatáy sa hari. - -Regicidio. = Pagcapatáy, pagpatáy, pagbonó sa hari. - -Regidor. = Ang magahópot, ang magabóot. * Tagsa ca táuo sa mg̃a -cabildóhan sa mg̃a longsod. - -Regidoría ó Regiduría. = Cahímtang sa pagcaregidor. - -Régimen. = Pagcahópot, batásan. - -Regimentar. = Pagbóhat sa usá ca tapoc ng̃a dagcó sa mg̃a soldados, sa -mg̃a tapoc ng̃a diótay. - -Regimiento. = Cadaghánan sa mg̃a regidor sa mg̃a cabildóhan sa mg̃a -longsod, cahímtang sa pagcaregidor. * Tapoc ng̃a dagcó sa mg̃a soldados -sa ilang caugalíng̃on ng̃a ponóan. - -Regio. = Ang nahatong̃ód sa hari. * Mahál, halángdon. - -Region. = Banua. - -Regir. = Pagbóot, paghúpot, pagsógo. * Pagdála sa bisan onsa. * Pagóna. -* Pagsógot sa mg̃a sacayán sa bansálan, sa timon. - -Registrador. = Ang magalí-li, ang magahíling, ang magasolóng ug maáyo. - -Registrar. = Solóng, tan-ao, hiling, li-li, pagdayág sa bisan onsa arón -hilng̃on. * Paghóar sa mg̃a libro, sa mg̃a sugo sa mg̃a ponóan, sa mg̃a -camatoóran, &c. * Pagbótang sa mg̃a timáan sa mg̃a dahon sa mg̃a libro. * -Pagsúlat sa padron. - -Registro. = Pagcahíling, pagcalí-li. * Pagahílng̃an, pagalilí-an, -pagatan-áoan. * Puthao ng̃a igapahínay ug igapadalí sa mg̃a horásan. * -Padron ng̃a pagasolátan sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃atanán sa -Guinharían, sa provincia con sa longsod. * Pagcadayág sa mg̃a manggar -ng̃a ibalígya. * Pagcasólat sa hingtóngdan ng̃a libro sa mg̃a sugo ug mg̃a -camatoóran ng̃a guican sa mg̃a ponóan. * Sinta, papel, &c., ng̃a guibótang -sa talioála sa mg̃a dahon sa mg̃a misal, sa mg̃a libro, &c. * Cajon cajon -ng̃a sorlánan sa hang̃in sa mg̃a órgano. * Pagcaáng̃ay ug pagcabálos sa mg̃a -dalan sa duhá ca nauong sa mg̃a dahon sa papel ng̃a pagamarcáhan sa mg̃a -imprenta. - -Regitivo. = Ang magahópot, ang magabóot. - -Regla. = Batacán, regláhan. * Batásan ng̃a paganóntan sa mg̃a catilíngban -sa mg̃a táuo. * Tolománon sa mg̃a caparían. * Sinógdan ug nahaónang -camatoóran sa mg̃a quinaárman. * Batacán sa catarúng̃an ng̃a paganóntan sa -mg̃a táuo sa ilang mg̃a buhat. * Casaráng̃an, socod ng̃a matárong. * -Pagcahúsay ng̃a onay sa mg̃a butang. - -Regladamente. = Sa socod ng̃a matárong, sa maáyong batacán. * Sa -casaráng̃an. - -Reglado. = Ang muápas sa casaráng̃an sa pagcáon ug pagínom. - -Reglamentario. = Ang nahatong̃ód sa pagbóot sa mg̃a ponóan, sa batásan, -sa mg̃a leyes, sa mg̃a tolománon. - -Reglamento. = Tolománon, batásan. - -Reglar. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a tolománon sa mg̃a caparían. * Pagbárlis -sa pagcanonót sa batacán. * Pagáng̃ay sa mg̃a buhat sa matárong ng̃a -batacán. * Pagsáoay pagáyo sa batásan. - -Regleta. = Tumbágang haíctin ng̃a ibútang sa talioála sa mg̃a dalan sa -mg̃a sulat ng̃a pagamarcáhan sa imprenta. - -Reglon. = Batacán ng̃a dagcó. - -Regnícula. = Táuo sa bisan onsang Guinharían. - -Regocijadamente. = Sa calípay, sa maáyong buot. - -Regocijado. = Ang macalípay, ang macalípat. * Malipáyon. - -Regocijador. = Ang macalípay, ang magalípat. - -Regocijar. = Pagpalípay, paglípay, paglípat, pagpalípat. * Paglíng̃ao -ling̃ao. - -Regocijo. = Calípay, maáyong buot, himáya. * Timáan sa maáyong -cabobót-on. - -Regodearse. = Paglípay, paghimóot sa bisan onsa ng̃a guihiagóman. * -Pagsolosólte, pagsolosuguílon, paglíng̃ao ling̃ao. - -Regodeo. = Paghimóot ng̃a guican sa bisan onsa ng̃a guihiagúman. - -Regojo. = Tipac ng̃a nahabílin sa lamesa ng̃a calán-an, sa capos na ang -pagcáon. * Báta sa diótay ng̃a laoas. - -Regoldar. = Pagtóg-ab. * Pagándac sa oaláy hingtúngdan. - -Regolfar. = Pagsíbog sa cabahá sa tubig. - -Regolfo. = Pagcasíbog sa cabahá sa tubig. * Dagat sa talioála sa duhá -ca catárman. - -Regona. V. Reguera. - -Regordete. = Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc. - -Regostarse. = Paghagálam, pagcaánad. * Caíbog ng̃a dagcó sa bisan onsa -ng̃a guinatiláo. - -Regraciar. = Pagpaquíta sa pagcatamód, sa paggása, sa pagregalo sa -bisan onsa. - -Regresar. = Pagóli, pagpaúli, pagbálic sa lugar ng̃a guiguicánan. - -Regresion. = Pagcasíbog, pagcaísol, pagcaisíos. - -Regreso. = Pagcasíbog, pagcabálic, pagcaóli sa lugar ng̃a guiguicánan. - -Regruñir. = Pagíoic caáyo. * Pagbagólbol, pagcagótbot uyámot. - -Regüeldo. = Tug-ab, pagcatóg-ab. * Pagcaándac ng̃a oaláy hingtúngdan. * -Sahá ng̃a guican sa ponóan. - -Reguera. = Canal, alaguían. * Baháan ng̃a pagaboháton pagtúyo sa -pagdápit sa tubig. - -Reguero. = Tubígan, danao ng̃a diótay. * Timáan sa vino, tubig, &c., ng̃a -naágas agas, ng̃a nayabó. V. Reguera. - -Regulacion. = Pagcahúsay sa isip. - -Regulado. = Ing̃on sa cataróng̃an. - -Regulador. = Ang magahúsay. - -Regular. = Paghúsay sa bisan onsang tulumánon, pagnonót sa casaráng̃an -sa batásan ug sa quinabúhi. * Ang maáyo ayo, ang arang arang. * Táuo -ng̃a maganonót sa mg̃a tolománon sa bisan onsang caparían con -catilíngban. * Paghúsay sa bisan onsa. - -Regularidad. = Pagcaáng̃ay. * Pagcatúman ng̃a hingpit sa mg̃a tulumánon -ng̃a caugalíng̃on. * Batásan ng̃a arang arang, ng̃a díli daótan. - -Regularmente. = Ing̃on sa batásan. - -Régulo. = Hari hari, ponóan sa diótay ng̃a Guinharían. * Bitóon ng̃a -dagcó caáyo sa mg̃a labíng dagcó. * Bahin ng̃a labíng mahál sa tombága, -sa buláon, sa salapí, &c. - -Regurgitar. = Pagáoas sa vino sa tubig, &c., sa sudlánan. - -Rehabilitacion. = Pagcabálic, pagcaóli sa pagcabótang ng̃a daan. - -Rehabilitar. = Pagóli, pagbálic sa bisan onsa sa iang daan ng̃a -pagcabútang. - -Rehacer. = Pagbúhat pagopód sa guigobá, pagáyo sa nagadáot, pagponó sa -guicoháan. * Pagbáscog, pagcosóg, pagdáoat sa bag-ong gahúm. - -Réhacimiento. = Pagcabóhat pagósob. - -Rehacio. = Suquíhan, sa magáhing olo. - -Rehartar. = Pagbósog caáyo, pagdásoc uyámot. - -Rehecho. = Táuo ng̃a díli hatáas, apan supang, matámboc, sa maáyong -laoas. - -Rehen. = Táuo ng̃a mahál ng̃a mahabílin sa pagcaprenda sa ilálom sa gahóm -sa caáoay, hasta ng̃a matápos ug bisan onsa ng̃a holosáyon con pagsábot. - -Reenchir. = Pagponó sa bisan onsa ng̃a micópos, ng̃a nacóha, pagponó sa -guicoháan, sa guicópsan. - -Reherimiento. = Pagcasócol. * Pagcaómpoc. - -Reherir. = Pagsócol. * Pagómpoc. - -Reherrar. = Pagbótang pagopód sa cocó sa cabayo, &c., sa maong pothao, -apan sa bag-ong lansang. - -Rehervir. = Pagbócal pagósob sa nabócal ng̃a daan, pagángdo sa cosóg sa -mg̃a cailíbgon. - -Rehilar. = Pagbílic caáyo. * Pagcacoróg coróg. * Pagcahagónghong sa -bala, sa bató, sa paná, &c., ng̃a guisalibáy. - -Rehilo. = Pagcacoróg coróg sa bisan onsa. - -Rehinchimiento. = Pagcaponó. - -Rehogar. = Paglóto sa sod-an sa caláyo ng̃a oaláy siga. - -Rehollar. = Pagtónob pagósob. - -Rehoyar. = Pagbág-o sa bohó ng̃a guibútang ng̃a daan. - -Rehoyo. = Cayanáng̃an, pisácan, bohó ng̃a halálom. - -Rehuida. = Pagcabólag sa bisan onsa, sa bisan diin tong̃ód sa catáhap sa -icadáot. * Pagcasíbog sa guilácuan ng̃a daan. - -Rehuir. = Paglícay, pagbúlag sa bisan onsa, sa bisan diin ng̃a lugar, -tong̃ód sa catáhap sa mg̃a icadáot. * Paglágueu, pagaolá sa bisan onsa sa -lugar ng̃a guibutáng̃an. * Pagáyad sa bisan onsa. - -Rehumedecer. = Pagómog ug maáyo. - -Rehundir. = Pagbútang sa bisan onsa sa ilálom caáyo. * Pagtúnao pagopód -sa mg̃a tumbága. * Pagoalá sa bisan onsa, sa díli hingbalóan con mano. - -Rehusar. = Pagáyad, díli pagbóot, pagdilí. - -Reidero. = Ang hing̃alatáoan, ang magapatáoa, calatáoan. - -Reidor. = Ang magacatáoa, hing̃atáoa. - -Reimpresion. = Pagcamárca pagopód sa mg̃a imprenta sa bisan onsa ng̃a -sulat, libro, &c. * Cadaghánan sa mg̃a buoc sa mg̃a libro, &c., ng̃a -guimárca pagopód sa mg̃a imprenta. - -Reimprimir. = Pagmárca pagósob sa mg̃a libro, &c., sa mg̃a imprenta. - -Reina. = Ang asáoa sa hari. * Babáye ng̃a hari, ng̃a magabóot sa -Guinharían. * Putiócan ng̃a ponóan. - -Reinado. = Cadugáyan sa tiempo ca pagcahári sa bisan cansa. - -Reinante. = Idem. - -Reinar. = Paghári, pagbóot sa Guinharían. - -Reincidencia. = Pagcabúhat pagósob sa maong salá, sa maong sayóp. - -Reincidente. = Ang macasalá pagopód sa maong salá. - -Reincidir. = Pagbóhat, pagpacasalá sa maong salá. - -Reincorporacion. = Pagcahiósa pagósob. - -Reincorporar. = Paghiósa pagopód. - -Reino. = Guinharían. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a tinórlo sa paghúsay -sa mg̃a hulusáyon sa Guinharían. * Paghimayáan, calipáyan sa Lang̃it. - -Reintegracion. = Pagcabáoi ng̃a hingpit sa bisan onsa. - -Reintegrar. = Pagóli sa bisan onsa sa pagcatúman, sa pagcahíngpit. * -Pagbáoi pagósob sa naoalá. - -Reintegro. V. Reintegracion. - -Reir. = Pagtáoa, pagcatáoa. * Pagsógor sa pagguísi sa bisti, sa -panápton. - -Reiteracion. = Pagcaópod, pagcaósob. - -Reiteradamente. = Sa pagcaósob, sa pagcaópod, sa pagcabálic balic, sa -macadághan. - -Reiterar. = Osáb, osob, opód, pagbóhat sa macadághan. - -Reivindicacion. = Gahóm sa bisan cansa arón mang̃áyo sia sa bisan onsa -ng̃a ia gayúd, ug ng̃a toa sa lain. - -Reivindicar. = Pagbáoi sa bisan cansa sa ilálom sa gahóm sa lain. - -Reja. = Punta sa daro. * Mg̃a cahoy, mg̃a puthao, &c., ng̃a guipatíndog ug -guibalábag usáhay sa mg̃a talambóan. * Balatíbat, ulang ulang. - -Rejo. = Tomóy sa puthao. * Soyod sa mg̃a putiócan. * Cabáscog, cosóg, -pagcasupang. * Capopóngtan sa gamót sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy. - -Rejon. = Pothao ng̃a matalínis. - -Rejonazo. = Samad ng̃a guican sa pagsóntoc sa puthao ng̃a matalínis. - -Rejoneador. = Ang magasóntoc sa puthao ng̃a matalínis. - -Rejoneo. = Pagcasóntoc sa rejon. - -Rejuela. = Bagáhan sa pagínit sa mg̃a tiil. - -Rejuvenecer. = Pagbáta, pagóli sa pagcacosóg sa pagcabáta. - -Relacion. = Pagcasóguid, suguílon. * Pagcaáng̃ay sa bisan onsa, sa usá -ca táuo con butang sa lain ng̃a butang con táuo. * Pagcaásoy, -pagcasáyor. - -Relacionar. = Pagsúguid, pagásoy, pagsáyod. - -Relacionero. = Ang magabalígya sa mg̃a suguílon ng̃a sinúlat, ug ang -magasúlat niána. - -Relajacion. = Pagcadáot, pagcalóag sa bisan onsa. * Pagcatalápas, -pagcalípas sa mg̃a tulumánon ng̃a tacús unta ng̃a pagatumánon. * -Pagcagáoas sa pagtúman sa bisan onsang saad con pagpanómpa. * -Pagcahóoay, pagpahamórlay sa mg̃a buhat. * Pagcahátag sa hocom sa -Singbahán sa hocom sa longsod sa saláan, arón castigóhon samála sa mg̃a -pahanóngdan. - -Relajadamente. = Sa pagcadaótan. - -Relajador. = Ang magapasáilo. - -Relajamiento. V. Relajacion. - -Relajar. = Paglóag, pagtógot, pagpaságad sa pagtalápas sa mg̃a batásan, -sa mg̃a tulumánon. * Paggáoas sa catongdánan sa pagtúman sa mg̃a -pagpanúmpa ug mg̃a pagsáad. * Paghátag sa hocom sa Singbahán sa hocom sa -longsod sa táuo ng̃a saláan, arón patyon. * Paghóoay, pagpahamórlay sa -buhat. * Pagdáot sa batásan. - -Relamer. = Pagtiláp pagopód. * Pagtiláp sa macadághan sa mg̃a ng̃abil. * -Pagándac sa bisan onsa ng̃a guibúhat. - -Relamido. = Parayégon caáyo. - -Relámpago. = Quilat. * Bisang onsang siga ng̃a ahat, ng̃a malágmit -muágui. * Bisan onsa ng̃a malágmit, ng̃a díli madúgay. * Ang miábot sa -húna húna sa pagcaáhat, bolog sa mg̃a matá sa mg̃a cabayo. - -Relampagueante. = Ang magapaquílat. - -Relampaguear. = Pagquílat, pagpang̃ílat. * Pagguíla guila caáyo. - -Relance. = Icadúhang pagtáctac. * Ang muábot sa oalá húna hunáon ug -paabóton. - -Relanzar. = Pagsócol, pagómpoc. - -Relapso. = Ang magaósob sa pagpacasála sa maong salá. - -Relatador. = Ang magaásoy, ang magasáyor, ang magasóguid. - -Relatante. = Idem. - -Relatar. = Pagsúguil. * Pagsáyor, pagásoy. - -Relativamente. = Sa tung̃ód sa bisan onsa. * Sumála. - -Relativo. = Ang may labot, ang nahatong̃ód sa lain ng̃a butang. - -Relato. = Pagcasóguid, suguílon. * Pagcaásoy, pagcasáyod. - -Relator. = Ang magasúguid. * Ang magaásoy, ang magasáyor. * Táuo ng̃a -magaásoy sa mg̃a capolong̃ánan sa atubáng̃an sa mg̃a hocom. - -Relatoría. = Cahímtang sa pagcarelator. - -Relavar. = Pagbónac pagósob. - -Relave. = Icadúhang pagcabúnac. * Icadúhang paghúgas sa buláoan ng̃a -sináctan pa sa yuta. - -Releer. = Pagbása pagopód. - -Relej ó Releje. = Pagcadiótay sa mg̃a bohó sa mg̃a luthang sa lugar ng̃a -pagabotáng̃an sa pólvora. * Ang hugao ng̃a magáma sa bába ug sa mg̃a -ng̃abil. - -Relente. = Ton-og, yamog. - -Relentecer. V. Reblandecer. - -Relevacion. = Pagcasalíli, pagcaalíli, pagcaílis, pagcaólos. * -Pagcagáoas, pagcamísic. - -Relevante. = Ang magalabí, ang magalabáo. - -Relevar. = Pagílis, pagólos, pagalíli, pagsalíli. * Paggáoas, pagmísic. -* Pagsáilo. * Pagpadagcó, pagdayág sa bisan onsa. * Pagpalíloc sa mg̃a -cahoy, sa mg̃a tumbága, &c. - -Relevo. V. Relevacion. * Ang magaílis sa bantay. - -Relicario. = Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a reliquia. * Caban ng̃a mahál -caáyo, cajon cajon ng̃a maníndot ng̃a pagasórlan sa mg̃a reliquia. - -Relieve. = Bisan onsang dayan dayan con dagoay ng̃a guilíloc sa papán, -sa tumbága, &c. - -Religa. = Icadúhang sacót ng̃a ibútang sa buláoan sa salapí, &c. - -Religacion. = Pagcabáat, pagcahiósa pagósob. - -Religar. = Pagbáat, pagtácgos, paghiósa pagopód. * Pagsácot, pagósob sa -mg̃a tumbága. - -Religion. = Pagtáhod sa Dios, galámhan sa calág ng̃a igatáhod sa Dios. * -Pagcatúman sa mg̃a buhat ng̃a maalampóon. * Pagcapoáng̃od. * -Pagcacristianos. * Pagcabótang sa mg̃a táuo ng̃a nanagsolód sa mg̃a -caparían ing̃on sa hingtóngdan ng̃a mg̃a tolománon. - -Religionario. = Ang mononót sa religion ng̃a guing̃álan ug reformada, ng̃a -díli moíla sa Santos ng̃a Papa sa pagcapang̃ólo sa santa Iglesia. - -Religionista. = Idem. - -Religiosamente. = Ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a cristianos, sa pagcatúman, sa -pagcahíngpit. - -Religiosidad. = Cacógui sa pagtúman sa mg̃a catungdánan sa religion. * -Pagcatúman sa mg̃a buhat ng̃a maáyo. * Pagcahíngpit sa pagtúman sa bisan -onsa. - -Religioso. = Ang matinumánon sa batásan sa iang caogalíng̃on ng̃a -religion. * Ang magabisti sa bisti sa bisan onsang caparían. * Ang -nahatong̃ód sa religion ug sa iang mg̃a sacop. * Táuo ng̃a mapoang̃óron, -maampóon. * Ang maganonót sa casaráng̃an. - -Relimar. = Paglímbas pagopód. - -Relimpiar. = Paghínis, pagnósnos pagúsob. - -Relimpio. = Ang magabántay caáyo sa iang caugalíng̃on ng̃a laoas. - -Relinchador. = Ang cabayo ng̃a magatíli, ang magahúni huni sa masóbsob. - -Relinchante. = Idem. - -Relinchar. = Pagtíli, paghúni huni sa mg̃a cabayo. - -Relinchido. = Como el siguiente. - -Relincho. = Pagcatíli, pagcahúni huni sa mg̃a cabayo. - -Relindo. = Matahóm, maníndot, maáñag uyámot. - -Relinga. = Pisi ng̃a icalíg-on sa mg̃a daplin, sa mg̃a sirsid sa mg̃a layág -sa mg̃a sacayán. * Coyab cuyab, calat. - -Relingar. = Pagcóyab cuyab, pagcálat sa mg̃a layág. * Pagtahí sa relinga -sa mg̃a layág. * Paglíhoc sa mg̃a daplin, sa mg̃a relinga sa mg̃a layág, sa -pagsógod sa hang̃in. - -Reliquia. = Tolotagídyot ng̃a natúla sa bisan onsa. * Bahin sa laoas sa -bisan cansang santos, con sa iang mg̃a bisti. * Timáan ng̃a nahabílin sa -bisan onsa ng̃a miágui na, caól-ol ng̃a nahabílin sa bisan onsang saquít -ng̃a daan. - -Reloj. = Horásan. - -Relojera. = Caban caban ng̃a diótay ng̃a pagasórlan sa mg̃a horásan. - -Relojería. = Quinaárman sa pagbúhat sa mg̃a horásan. * Baláy ng̃a -pagabaligyáan sa mg̃a horásan. - -Relojero. = Magbobóhat, ang magabóhat sa mg̃a horásan. - -Reluciente. = Ang masínao, ang magaguíla guila, ang masíhag. - -Relucir. = Sinao, guila guila, sihag, siga, quipat quipat, quiblat -quiblat, canang canang, hinao hinao, sigac sigac, quidlap, quilá quilá. -* Táuo sa maáyong batásan, pananglétan sa iang mang̃a buhat. - -Reluchar. V. Luchar. - -Relumbrante. = Ang masíga. - -Relumbrar. = Pagsíga sa dagcóng sugá. - -Relumbre. = Ang lamí sa ubán ng̃a mang̃a calán-on cay guiguisál sa -surlánan sa puthao con sa tumbága. - -Relumbron. = Pagcaguíla guila ng̃a malágmit. - -Rellanar. = Pagtámbac pagósob. * Pagpócan, pagcalígar sa ibábao sa -bisan onsa. * Pagdásoc. - -Rellano. = Hunta hunta sa mg̃a hagdanán, quínaang áng̃an. - -Rellenar. = Pagponó pagopód, pagdásoc pagósob. * Pagpacáon. - -Relleno. = Ang naponó caáyo. * Pagcaponó. * Mg̃a otan, carne, &c., ng̃a -tinártad caáyo ug sináctan sa mg̃a panácot ng̃a isolód sa tian sa mg̃a -langgam, sa mg̃a tináe, sa mg̃a sileng dagcó, &c., ug pagalotóon sa -laolla con pagapritóhon. - -Rellente. V. Relente. - -Rellentecer. V. Relentecer. - -Remachar. = Pagpicó, pagbálic sa tomóy sa lansang, &c. - -Remache. = Pagcapicó, pagcabálic sa tomóy sa lansang, &c. - -Remallar. = Pagáyo sa mg̃a bohó sa mg̃a layá, &c. - -Remamiento. = Pagcabógsay, pagcagáod, pagcagayóng. - -Remandar. = Pagsúgo sa macadághan sa maong sogóa. - -Remanecer. = Pagtúngha pagósob, pagpaquíta pagbág-o. - -Remaneciente. = Ang mutúngha, ang mapaquíta pagopód. - -Remanente. = Ang nasálin, ang natúla, ang nahabílin sa bisan onsa. - -Remangar. V. Lolho. - -Remango. = Pagcalólho. - -Remansarse. = Pagdánao sa tubig, &c., pagpuyó sa sológ, díli pagbahá. - -Remanso. = Pagcapuyó, pagcahonóng sa cabahá sa tubig. * Pagcahínay -hinay, pagcadúgay. - -Remar. = Paggáod, paggayóng, pagbúgsay. * Pagbúhat sa dagcóng cacúgui, -sa masingcámot. - -Remarcar. = Pagtimáan, pagmarca pagósob. - -Rematadamente. = Sa pagcatápus, sa pagcatagolá, sa catapúsan. - -Rematado. = Ang oaláy tambal ug sumpa, ang nadáot caáyo. - -Rematar. = Pagtápus, pagtibáoas. * Pagtógot sa bisan onsa ng̃a ibalígya -sa labíng maáyong pomalálit. * Pagoalá, pagbóncag, paggobá, pagláglag. - -Remate. = Catapúsan, pagcatibáoas sa bisan onsa. * Catapúsan, tagál sa -bisan onsa ng̃a ibalígya. - -Remecedor. = Ang magabúnal sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy arón mahólog ang -bong̃a. - -Remedable. = Ang arang pagasóna sonáhon, pagasóod soóran, pagaíng̃on -ing̃ónon. - -Remedador. = Ang magasóor soor, ang magasóna sona, ang magapanigíng̃on. - -Remedar. = Sona sona, soor soor, pagpanigíng̃on. - -Remediable. = Ang may tambal ug sumpa. - -Remediador. = Ang magatámbal, ang moságang sa mg̃a icadáot, ang -magapatigáyon sa mg̃a sumpa sa bisan onsa. * Ang magatábang cutub sa may -quinahánglan. - -Remediar. = Pagtámbal, pagsómpa, pagtábang cutub sa may quinahánglan. * -Pagságang, pagbáoi sa mg̃a icaráot. - -Remedicion. = Pagcasócod pagopód. - -Remedio. = Tambal, sompa. * Alaguílan sa pagbúhat sa bisan onsa. * -Dalángpan. - -Remedir. = Pagsócod pagósob. - -Remedo. = Pagcasóod sood, pagcasóna sona, pagcapanigíng̃on. - -Rememorar. = Pagdómdom, paghándom. - -Rememorativo. = Ang magapadómdom, ang icadómdom, ang icahándom, ang -magapahándom. - -Remendado. = Ang tinopácan sa mg̃a topac con tinábas ng̃a nagacaláin lain -ug color. - -Remendar. = Pagtúpac sa panápton, sa bisti, &c., ng̃a naguísi, ng̃a -nabólho. * Pagsáoay, pagbárlong. * Pagdógang sa guicoláng̃an. - -Remendon. = Ang nagatúpac. - -Remera. = Ang balahíbong dagcó ng̃a catapúsan sa mg̃a pacó sa mg̃a -langgam. - -Remero. = Ang magabógsay, magagayóng con magagáor. - -Remesa. = Pagpahátor, pagpadála sa bisan onsa. - -Remesar. = Pagíbot sa mg̃a bohóc, sa mg̃a camót. - -Remeson. = Pagcaíbot sa bohóc ug sa bong̃ot, sa camót. * Ang bohóc ug -ang bong̃ot ng̃a iníbot. * Pagcahonóng sa cabayo sa pagdalágan nia caáyo. - -Remeter. = Pagsolód, pagsóol. - -Remiche. = Caláng̃an sa talioála sa mg̃a banco sa mg̃a sacayán ng̃a -pagagaólan. - -Remiel. = Ang icadúhang pagcapóga sa tobó. - -Remiendo. = Tupac, sompay sa bisan onsa. * Mansa sa mg̃a panit sa mg̃a -mananáp. - -Remilgadamente. = Sa dayan dayan ng̃a guilabíhan, sa pagcaláin lain sa -nauong. - -Remilgado. = Ang magadáyan dayan caáyo sa iang bisti. * Ang -magapacaníndot, ang magaláin lain sa pagcabótang sa iang nauong, arón -dayégon sia ug pagaíngnon ng̃a maáyong báta sia. - -Remilgarse. = Pagdáyan dayan caáyo sa bisti. * Pagláin lain sa -pagcabótang sa laoas ug sa nauong. * Pagparáyeg. - -Remilgo. = Pacadáyan dayan ng̃a guilabíhan. * Pagcaláin lain sa -pagcabótang sa laoas ug sa nauong. * Pagcaparáyeg. - -Reminiscencia. = Pagcadómdom, pagcahándom, pagcahísgot. * Gahóm sa -calág ng̃a icadómdom. - -Remirado. = Ang magahúna húna ug magapalándong caáyo. - -Remirar. = Pagsolóng, pagtán-ao, pagquíta sa maáyong pagpalándong. * -Pagcúgui sa bisan onsang buhat. * Paghimóot. - -Remisamente. = Sa pagcalúya. * Sa pagcahínay, sa pagcadúgay. - -Remisible. = Ang arang pasailóon. - -Remision. = Pagpasáilo, pagcapasáilo. * Calúya. * Pagcahínay, -pagcaárang sa mg̃a saquét ug mg̃a caól-ol. - -Remisivamente. = Sa lain táuo, sa lain lugar, sa lain túig. - -Remisivo. = Ang magapadála, ang icapadála. - -Remiso. = Malúya, ang guiálang aláng̃an sa iang pagbúot, pagcahínay sa -tugnao, sa init, &c. - -Remisoria ò Letra remisoria. = Pagcapadála sa usá ca hocom sa mg̃a sulat -sa mg̃a salá, con sa saláan sa lain ng̃a hocom. - -Remitente. = Ang magapadála, ang magapahátud. * Hilánat ng̃a abut abut, -ng̃a mamahínay hinay ug macosóg. - -Remitir. = Pagpadála, pagpahátod. * Pagpasáilo. * Pagpagáoas, -pagpamísic. * Pagbáyan bayan. * Pagárang, pagóndang. * Paghínay hinay -sa caínit, sa hilánat, &c. - -Remo. = Gayóng, gaod, bógsay. * Buhat ng̃a dagcó. * Ang mg̃a bocton ug -ang mg̃a paa. * Tagsa ca pacó sa mg̃a langgam. - -Remocion. = Pagcabólag. - -Remojadero. = Lugar ng̃a pagaholóman sa bisan onsa. - -Remojar. = Pagbasá, paghomód pagopód, paghólom. - -Remojo. = Pagcahólom. - -Remolacha. = Tanóm ng̃a maáyo, ng̃a pagaotánon. - -Remolar. = Pagbúhat sa mg̃a gayóng, sa mg̃a gaod, sa mg̃a bugsay. * Ang -táuo ng̃a magabúhat ug ang baláy ng̃a pagabuhátan niána. - -Remolcar. = Pagbótar, paggoyód sa bisan onsa ng̃a mulutáo. - -Remoler. = Paglíguis caáyo. - -Remolimiento. = Pagcalíguis ug maáyo. - -Remolinar. = Pagalimpólos, pagliló. * Pagalimpólo. * Pagtápoc, -pagting̃ób, pagtígom sa oálay husáyan. - -Remolinear. = Paglibót, pagtúyoc. - -Remolino. = Alimpólos, liló. * Tapoc sa mg̃a táuo ng̃a mabóloc. * De la -cabeza. = Alimpólo. - -Remolon. = Malúya. * Mahináyon madugáyon. * Ng̃ipon ng̃a dagcó sa dapit -sa itáas sa baboy ng̃a ihálas. - -Remolonearse. = Pagáyad. * Pagdúgay, pagtápul sa pagbúhat sa bisan -onsa. - -Remolque. = Pagcabútar, pagcagóyod, pagcaságuib sa bisan onsa ng̃a -nagalutáo. * Ang pisi, ng̃a icabútad sa mg̃a sacayán. - -Remollar. = Pagsápao. - -Remondar. = Pagpánit, pagpácpac pagopód. * Pagcapón pagósob sa mg̃a -tanóm ug sa mg̃a cahoy. - -Remonta. = Pagcatóngtong, pagcabayo pagopód sa cabayo. * Pagcaáyo sa -mg̃a sapín ng̃a guing̃álan ug botas. * Pagcasángcap sa mg̃a soldados sa -ilang caugalíng̃on ng̃a mg̃a cabayo. * Cadaghánan sa mg̃a cabayo ng̃a -guipálit ug dong̃an sa mg̃a soldado. - -Remontar. = Pagbúgao, pagpacalágueu. * Paghátag sa mg̃a soldado sa mg̃a -bag-ong cabayo. Pagáyo sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo. * Pagáyo sa mg̃a -botas. * Pagósoag, pagitáas. * Paglupád sa hatáas uyámot. - -Remonte. = Pagcalupád sa hatáas caáyo. * Pagcaósoag, pagcatáas. - -Remontista. = Ang táuo ng̃a guitógnan sa pagpálit sa mg̃a cabayo sa -soldado. - -Remoque. = Polong ng̃a ondan ng̃a maháit ug mabóg-at. - -Remoquete. = Pagpócpoc sa camót ng̃a quinómcom. * Polong ng̃a matístis, -malipáyon. * Pagcaábi abi. * Pagcaáli ali. - -Remora. = Isda, cumí. * Bisan onsa ng̃a magaólang, magapaláng̃an, -magaháoid. - -Remordedor. = Ang malisód, ang magacótcot sa húna húna ug sa casing -casing sa mg̃a táuo. - -Remorder. = Papáac pagósob. * Pagsámoc, pagcótcot, paglisód sa bisan -onsa sa sulúd sa húna húna, sa casing casing. * Pagpaquíta sa mg̃a -timáan sa goa sa casáquet sa sulúd sa casing casing. - -Remordiente. V. Remordedor. - -Remordimiento. = Calisód, casámoc casáquet ng̃a mahabílin sa húna húna -ug sa calág, tong̃ód sa mg̃a daútan sa mg̃a buhat ng̃a guipamóhat. - -Remostar. = Pagbótang sa dugá sa ubas ng̃a matám-is sa bino ng̃a caráan. -* Catám-is sa bino. - -Remotamente. = Sa pagcahalayó. - -Remoto. = Halayó. - -Remover. = Paglálin, pagbálhin sa usá ca butang sa usá ca lugar sa lain -ng̃a lugar. * Pagcúha sa mg̃a caoláng̃an, sa mg̃a cabilínggan. * Pagcúha sa -opicio con sa cahímtang sa bisan cansa. - -Removimiento. = Pagcabálhin, pagcalálin. - -Remozar. = Pagbáta. - -Rempujar. V. Empelir. * Pagparáyon sa caugalíng̃on ng̃a húna húna bisan -ng̃a may cabilínggan ug caoláng̃an. - -Rempujo. V. Empellon. - -Rempujon. = Idem. - -Remuda. = Pagcaalíli, pagcasalíli, pagcaílis, pagcaólos, pagcapúli. * -V. Muda. - -Remudar. = Ilis, alíli salíli, olos, puli. - -Remullir. = Pagbóscag, pagbósog caáyo. - -Remuneracion. = Pagcabálos. - -Remunerador. = Magbabálos. - -Remunerar. = Pagbálos. - -Remuneratorio. = Ang icabálos. - -Remusgar. = Pagtáhap, pagtághap. - -Remusgo. = Hang̃in ng̃a mahínay, diótay ug mabúgnao. - -Renacer. = Pagtáuo, paggóa, pagtoróc, pagcaguítib pagopód. * Pagcóha -tong̃ód sa pagbóñag sa quinabúhi sa grasia. - -Renacimiento. = Pagcatáuo, pagcagóa, pagcatoróc, pagcaguítib pagósob. * -Ang pagbóñag. - -Renacuajo. = Ang baquí ng̃a diótay ng̃a bag-o pa guican sa itlog. * Táuo -ng̃a hamóbo ug sa daótan ng̃aagóay. * Sapat sapat. - -Renadío. = Ang trigo, humáy, &c, ng̃a musahá sa human na ang paggálab. - -Rencilla. = Pagcaáoay paglális lalis. - -Rencilloso. = Ang mahagúgma sa mg̃a paglális lalis, maquigaoáyon. - -Renco. = Piáng cay madáoat ang mg̃a payod. - -Rencor. = Domót, daótan ng̃a pagbóot. - -Rencorosamente. = Sa pagcadomót. - -Rencoroso. = Mang̃idómtan, ang magadomót. - -Rendaje. = Cadaghánan sa mg̃a rienda sa mg̃a cabayo. - -Rendicion. = Pagcapaóbos, pagcasácop. * Ang polós sa bisan onsa. - -Rendidamente. = Sa pagpaóbos. - -Rendido. = Sacop, ang napaóbos. * Ang guibórlay, ang guicápoy. - -Rendija. = Lutac, balána, liqui. - -Rendimiento. = Cabórlay, pagcacápoy, pagcaoalá sa cosóg, sa gahóm. * -Pagcalúya. * Pagcapaóbos, pagcasácop. * Polós, capuslánan sa bisan -onsa. - -Rendir. = Pagdáog, pagpasácop. * Pagpaóbos, paghátag, pagtógot sa tagsa -tagsa sa iang caogalíng̃on ng̃a hingtúngdan. * Pagpolós sa bisan onsa. * -Pagsúca. - -Renegado. = Ang mobía sa Pagtóo cang Jesucristo. * Táuo sa malágsot ng̃a -gaoi, tigpanómpa, tigpamólong ug daútan. - -Renegador. = Idem. - -Renegar. = Pagdíli, pagdilí sa minatúod sa bisan onsa. * Pagáyad, -pagbía, paglícay, pagdomót sa bisan onsa. * Pagbía, pagáyad sa Pagtóo -cang Jesucristo. * Pagbalícas, pagtónglo, pagpanómpa, pagpamólong sa -mg̃a polong ng̃a daútan. - -Renglon. = Dalan sa mg̃a sulat. * Polós, caposlánan sa bisan onsa. - -Renglonadura. = Mg̃a barlis sa mg̃a papel. - -Rengo. V. Renco. - -Reniego. = Balícas, pagpanúmpa, polong ng̃a daútan. - -Renitencia. = Casóqui, pagcasúqui. * Pagcasócol. - -Renitente. = Suquíhan, masinocólon. - -Reno. = Mananáp ng̃a maíng̃on sa usá. - -Renombrado. = Banságon, bantógon. - -Renombre. = Icadúhang ng̃alan. * Bansag, ng̃alan ng̃a bantógon. - -Renovacion. = Pagcabág-o. * Pagcaopód, pagcaósob. * Pagcabálhin sa -pagcabútang sa usá ca butang sa lain ng̃a pagcabútang ng̃a labíng -hingpit. * Pagcacaláoat sa Padre sa mg̃a hostiang diótay ng̃a guisolód sa -sagrario, ug pagcadaláng̃in, pagcaconsagrar sa lain ng̃a mg̃a hostia ng̃a -bag-o. - -Renovador. = Ang magapabág-o. - -Renovante. = Idem. - -Renovar. = Pagbág-o. * Pagopód sa pagbúhat sa bisan onsa ng̃a -guiondáng̃an. * Pagílis sa mg̃a hostia ng̃a daan sa sagrario, sa mg̃a -hostia ng̃a quinonsagráhan ng̃a bag-o. - -Renovero. = Ang magapabáilo sa salapí tong̃ód sa tobo. - -Renta. = Polós, caposlánan sa bisan onsa ng̃a sohol. - -Rentado. = Ang guisohólan, ang modáoat sa caposlánan sa iang oficio, sa -iang mg̃a baol, &c. - -Rentar. = Pagpolós sa bisan onsa. - -Rentero. = Ang nagaábang sa mg̃a baol, &c. - -Rentilla. = Sugál sa baraja. - -Rentista. = Ang quinaarmánon sa tong̃ód sa bisan onsa ng̃a macahátag sa -capuslánan sa Guinharían. - -Rento. = Ang baláy ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a capandáyan sa pagbúhat sa -yota, sa mg̃a cabalánan, &c. - -Rentoso. = Ang macapolós. - -Rentoy. = Sugál sa baraja. - -Renuencia. V. Renitencia. - -Renuevo. = Salíngsing, sahá, balágon ng̃a bag-o sa mg̃a tanóm, bag-ong -sang̃á sa mg̃a cahoy. - -Renuncia. = Pagdilí. * Papel ng̃a guisolátan sa pagdilí, sa pagáyad, sa -pagbía sa bisan onsa. * Pagáyad, pagbía ng̃a guícan sa caugalíng̃on ng̃a -pagbúot sa bisan onsa ng̃a guiángcon. - -Renunciable. = Ang arang pagaáidan, ang masáyon pagabiáan ug pagdilíon. - -Renunciacion. V. Renuncia. - -Renunciamiento. = Idem. - -Renunciador. = Ang magadilí, ang magaáyad, ang magabía. - -Renunciar. = Dilí, ayad, bia. * Pagpasipála. * Díli pagbótang sa usá ca -táuo sa dahon sa baraja ng̃a magsáma sa dagóay sa guibótang sa lain ng̃a -táuo. - -Renunciativo. = Ang guipóslan sa bisan onsa ng̃a guibiáan, guiáiran ug -guidilí sa lain. - -Renuncio. = Pagcadíli pagbútang sa usá ca táuo ng̃a nagasugál sa baraja -sa dahon ng̃a magsáma sa dagoay sa guibótang sa lain ng̃a táuo. * Polong -con buhat ng̃a oalá huláton ug paabóton. - -Reñidamente. = Sa pagcaáoay. - -Reñido. = Ang nanoyó, ang nabaláca sa lain. - -Reñidor. = Ang nagaáoay sa masóbsob. - -Reñidura. = Pagcaáoay, pagcabárlong, pagcasáoay. - -Reñir. = Pagáoay paglális lalis, pagpang̃óbat. * Pagbárlong, pagsáoay. - -Reo. = Saláan, ang nacasalá, ang nasayúp, ang tacós ng̃a castigóhon. * -Isda. - -Reojo (mirar de). = Pagsolóng sa ibábao lamang. * Pagsolóng, pagtán-ao -sa timáan sa casocó, sa capong̃ót. * Pagpamid-oc. - -Repacer. = Paghurút sa mg̃a mananáp sa mg̃a dagámi ng̃a guipanipsípan -nila. - -Repagar. = Pagbáyar ug dagcó sa bisan onsa, pagpalabí sa pagbáyad. - -Repajo. = Lugar ng̃a guilibótan sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy. - -Repanchigarse. = Como el siguiente. - -Repantigarse. = Paglíngcod sa maáyong pagcatúyod ug pagcabútang. - -Repapilarse. = Pagcáon ug maáyo, paghaágom ug maáyo sa lamí sa mg̃a -calán-on. - -Reparable. = Ang arang tambálon, ang arang ayóhon. * Ang tacús ng̃a -pagatágdon ug pamatng̃ónon. - -Reparacion. = Pagcatámbal, pagcaáyo sa bisan onsa. * Pagquigpasáilo. - -Reparado. = Ang guiáyo. * Ang naándam, ang natagána. - -Reparador. = Ang magaáyo sa bisan onsa. * Ang nacatimáan sa mg̃a sayóp, -sa pagcacúti cuti. - -Reparamiento. V. Reparo y Reparacion. - -Reparar. = Pagáyo, pagpatigáyon sa pagáyo sa cadáot sa bisan onsa. * -Pagsolóng, pagtán-ao ug maáyo. * Paghúna húna, pagmátng̃on. * Pagsáoay, -pagbárlong. * Pagquipasáilo, pagpang̃áyo ug peldon. * Pagságang, -paglícay sa mg̃a icadáot. * Pagáyo ayo, pagárang arang. * Pagbálic, -paghióli sa cosóg, sa gahóm. - -Reparativo. = Ang icaáyo. - -Reparo. V. Reparacion hasta pagquigpasáilo. * Pagcapamátng̃on, -pagcatimáan. * Duha duha, caculían. * Haclop, hampol ng̃a ibútang sa -cotó cotó, arón mahaóli ang cosóg, ang gahóm sa masaquét. * Bisan onsa -ng̃a macatábang, macalában. - -Reparon. = Ang nacatimáan caáyo sa mg̃a sayúp sa isigcatáuo. - -Repartible. = Ang arang bahínon, ang arang paháton. - -Reparticion. = Pagcapáhat, pagcabáhin. - -Repartidamente. = Sa mg̃a bahin, sa mg̃a pahat ng̃a nagacaláin lain. - -Repartidero. = Ang pagapaháton ug pagabahínon. - -Repartidor. = Ang magapáhat, ang magabáhin. - -Repartimiento. V. Reparticion. * Amot, tampo, tampa ng̃a ipang̃áyo sa -tagsa tagsa ca táuo. - -Repartir. = Pagbáhin, pagpáhat. - -Reparto. V. Repartimiento y Reparticion. - -Repasadero. = Sepiyo ng̃a dagcó ug hatáas sa mg̃a panday sa cahoy. - -Repasadora. = Babáye ng̃a magabósog, magabóscag sa balahíbo sa mg̃a -carnero. - -Repasar. = Pagágui sa lugar ng̃a guiaguían ng̃a daan. * Pagbósog, -pagbóscag sa balahíbo sa mg̃a carnero. * Pagsolóng, pagtán-ao pagopód. * -Pagásoy, pagsáyod pagósob, pagsúmay sa bisan onsa ng̃a guisaólo na. * -Paghíling, paglí-li sa ibábao lamang. * Pagtahí sa tolotagídyot ng̃a mg̃a -guisi. - -Repasata. V. Reñidura. - -Repaso. = Pagcaágui sa guiaguían na. * Pagcasúmay sumay sa guisaólo na. -* Paghíling ug maáyo sa bisan onsa, arón ponóan sa pagcacúlang. * V. -Reñidura. - -Repastar. = Pagpacáon, pagpanípsip sa mg̃a mananáp. - -Repasto. = Pagpacáon sa mg̃a mananáp ng̃a capin sa casaráng̃an. - -Repechar. = Pagáng̃at sa mg̃a baquílid, sa mg̃a bang̃ílid. - -Repecho. = Bang̃ílid, baquílid, pagcahanáyhay, pagcahándig. - -Repelada. V. Ensalada. - -Repeladura. = Icadúhang paggónting sa bohóc. - -Repelar. = Paggónit, pagíbot sa bohóc. * Pagpadalágan sa cabayo sa -macaríot. * Pagálab sa dagámi, pagcúha, pagcópos, pagholíbis. - -Repelente. = Ang icatolód, icadóso, icapaháoa. - -Repeler. = Tolód, doso. * Pagdilí, pagáyad. - -Repelo. = Supat, pagcalális lalis ng̃a diótay. * Pagcasúqui sa pagbúhat -sa bisan onsa. - -Repelon. = Pagcabútad, pagcagúnit sa bohóc. * Bisan onsang bahín ng̃a -diótay ng̃a maíbot sa bisan diin. * Pagcadalágan ng̃a malágmit ug -macadíot lamang sa mg̃a cabayo. - -Repeloso. = Cahoy ng̃a supat. * Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a madalí masucó -ug mabaláca. - -Repellar. = Pagtápot sa apog con sa yeso sa mang̃a bongbong, sa pared -ng̃a guiáyo. - -Repensar. = Paghúna húna sa mahínay, sa maáyong pagcamátng̃on. - -Repente. = Pagcaáhat, pagcacálit, tagcoláhao. - -Repentinamente. = Idem. - -Repentino. = Bisan onsa ng̃a ahat, ng̃a calit, ng̃a oalá húna hunáon ug -paabóton. - -Repentista. = Ang mamólong sa mg̃a balac sa ahat, sa pagcacálit. - -Repenton. V. Repentino. - -Repeor. = Labíng daótan. - -Repercudida. = Pagcasíbog sa usá ca botang ng̃a mosóngco ug mudámag sa -lain ng̃a butang. - -Repercudir. V. Repercutir. - -Repercusion. V. Repercudida. - -Repercusivo. = Ang macapasíbog. - -Repercutir. = Pagsíbog. - -Repertorio. = Libro ng̃a sinolátan sa bisan onsa, sa mg̃a hamóbong -polong, sa pagcaláctud. - -Repesar. = Pagtímbang pagopód. - -Repeso. = Pagcatímbang pagósob. - -Repeticion. = Pagcaósob, pagcaópod. - -Repetidamente. = Sa pagcaópod opod, sa pagcaósob osob, sa macadághan. - -Repetidor. = Ang magaópod, ang magaósob. * Ang magapaleccion sa lain. - -Repetir. = Pagópod opod, pagósob osob. * Pagpang̃áyo sa tagsa tagsa sa -iang caugalíng̃on. * Pagtúg-ab. - -Repicar. = Pagtártar ug maáyo sa bisan onsa. * Pagcabágting sa -pagcacompás ug sa madalí sa mg̃a ling̃ánay. * Pagtólpoc, pagsóntoc -pagopód. * Pagparáyeg, pagándac. - -Repinarse. = Pagósuag, pagitáas. - -Repintar. = Pagpintal sa ibábao sa guipíntal na. * Pagdíhog sa nauong -sa mang̃a homót ug sa mg̃a color. * Pagmarca pagósob sa letra, sa goa sa -iang lugar, sa mg̃a imprenta. - -Repique. = Pagcabágting sa mg̃a ling̃ánay sa madalí ug sa pagcacompás. * -Pagcaáoay, pagcalális lalis, pagcatúbag tubag. - -Repiquete. = Idem hasta pagcaáoay. - -Repiquetear. = Pagbágting sa mg̃a ling̃ánay sa madalí caáyo. * Pagáoay, -paglális lalis. - -Repisa. = Lamesang diótay ng̃a pagatongtóng̃an sa bisan onsang dayan -dayan. - -Repiso. = Bino ng̃a matáb-an. - -Repizcar. V. Pellizcar. - -Repizco. V. Pellizco. - -Replantar. = Pagtanóm pagósob sa yota ng̃a guitámnan na. - -Replantear. = Pagtimáan, pagbárlis pagopód sa baláy, sa singbahán, &c., -ng̃a pagabuháton sa ibábao sa mg̃a simiento ng̃a nanaggóa na sa yota. - -Replanteo. = Pagcabárlis, pagósob sa baláy ng̃a guihúna húna ng̃a -pagaboháton. - -Replecion. = Pagcaponó, pagcabósog. - -Replegar. = Pagpiló, pagpíco, pagconót pagopód. * Pagsíbog, sa -pagcahúsay, sa mg̃a soldados ng̃a nanaglacát sa onáhan. - -Repleto. = Ponó caáyo. - -Réplica. = Tubag, balíbad. - -Replicador. = Ang nagabalíbad, ang nagatúbag. - -Replicante. = Idem. - -Replicar. = Pagtúbag, pagbalíbad. - -Replicon. V. Replicador. - -Repoblacion. = Pagcapuyó pagopód sa mg̃a táuo sa bisan diin. - -Repoblar. = Pagpuyó pagósob sa mg̃a táuo sa bisan diin ng̃a lugar. - -Repollar. = Pagtibúoc sa pagcagáhi sa mg̃a orlot sa mg̃a tanóm. - -Repollo. = Coles ng̃a guicoyopósan sa mg̃a dahon sa pagcatibúoc ug -magáhi. * Pagcatibúoc ug cagáhi sa mg̃a orlot sa ubán ng̃a mg̃a tanóm. - -Repolludo. = Tanóm ng̃a pagatibuócan sa pagcagáhi sa orlot. * Táuo ng̃a -hamóbo ug matámboc. - -Reponer. = Pagóli, pagbálic sa bisan onsa sa lugar ug pagcabótang ng̃a -daan. * Pagponó sa culang ug sa nacúha sa bisan diin ug sa bisan onsa. -* Pagtúbag, pagbalíbad. * Pagbáoi sa puhónan, sa salapí, &c. * Pagóli -sa maáyong quinabúhi. - -Reportacion. = Pagcapogóng, pagcahínay sa buot. - -Reportamiento. = Idem. - -Reportar. = Pagcapogóng. * Pagcóha, pagdáng̃at sa guipanghináot. * -Pagdála, paghátud. - -Reposadamente. = Sa pagcahínay, sa pagcapuyú. - -Reposado. = Ang nagapuyó. * Ang díli mahárloc, ang díli pagaculbáan. - -Reposar. = Pagpuyó, paghóoay, pagárang, pagóndang sa pagbúhat, pagtólog -sa macaríot. Pagpoyó sa lolóbng̃an. - -Reposicion. = Pagcabálic sa bisan onsa sa pagcabótang ng̃a daan. - -Reposo. = Pagcapoyó, pagcapahóoay. * Pagcabótang ng̃a maáyo sa laoas ug -sa húna húna, sa calág. - -Reposte. V. Despensa. - -Repostería. = Solód sa mg̃a cabaláyan, ng̃a pagabohátan sa mg̃a matám-is -ug sa mg̃a ilímnon. * Cahímtang sa pagcarepostero, sa mg̃a baláy ng̃a -hariánon. * Cadaghánan sa mg̃a capandáyan ug mg̃a quinahánglan sa táuo -ng̃a repostero. - -Repostero. = Táuo ng̃a may catungdánan sa pagbúhat sa mg̃a matám-is ug -mg̃a ilímnon sa baláy sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a sologóon sa asáoa sa hari -con sa haring babáye, ng̃a may catungdánan sa pagátang sa pultahán sa -solód sa maong reyna ug sa pagpahómoc, pagbóscag sa mg̃a cama, sa mg̃a -colchon, sa íang higdáan. - -Repregunta. = Icadúhang pagpang̃otána. - -Repreguntar. = Pagpang̃otána pagopód. - -Reprendedor. V. Reprensor. - -Reprender. = Pagbárlong, pagsáoay, pagáoay. - -Reprendiente. V. Reprensor. - -Reprension. = Pagcabárlong, pagcaáoay, pagcasáoay. - -Reprensor. = Tigsáoay, tigbárlong, ang magabárlong, magasáoay. - -Represa. = Pagcahonóng, pagcapoyó sa bisan onsa, ug labí pa sa tubig. - -Represalia. = Pagcaháoid sa mg̃a manggad con sa mg̃a táuo sa Guinharían -ng̃a caáoay. - -Represar. = Pagbáoi sa sacayán ng̃a guicúha sa mg̃a caáoay. * Pagpapoyó, -pagpahonóng sa tubig ng̃a nagabahá. * Pagháoid, paghonóng. - -Representable. = Ang arang ipaháyag, ipadayág, ipaquíta. - -Representacion. = Pagcapaháyag, pagcadayág sa bisan onsa. * Pagcabúhat -sa mg̃a dula, sa mg̃a comedia. * Gahóm sa mg̃a táuo ng̃a may opicio ng̃a -hatáas. * Laráoan, landong sa bisan onsa ng̃a paquíta sa húna húna. * -Pagcaháng̃io, pagcapang̃áyo, pagcapang̃amúyo, sa mg̃a ponóan, ng̃a -guipahonóng sa mg̃a camatuóran ug sa mg̃a pahanóngdan. * Gahóm sa -pagdáoat ug sa pagbúhat sa bisan onsa sa ng̃alan sa lain. - -Representador. = Ang magabúhat ug magaápil sa mg̃a dula. - -Representar. = Pagpaháyag, pagdayág, pagpaquíta sa bisan onsa. * -Pagpaquíta, pagtúngha sa mg̃a landong, sa mg̃a laráoan sa húna húna. * -Pagásoy ug pagsáyod, pagsuguílon. * Pagbóhat sa bisan onsa sa ng̃alan sa -lain. * Pagalíli, pagsalíli. * Pagsúbli, pagpóli poli. * Paglaráoan sa -bisan onsa, paghímo ug laráoan. * Panigíngnan. - -Representativo. = Ang laráoan sa bisan onsa. - -Reprension. = Casabá, pagcabárlong, pagcasáoay. - -Represivo. = Ang nacapogóng. - -Reprimenda. V. Reprension. - -Reprimir. = Pagpogóng, pagháoid. - -Reprobable. = Ang tacós ng̃a saoáyon, ng̃a díli tangdóon, ang pagaáidan. - -Reprobacion. = Pagcasáoay, pagcadíli, pagcadíli pagtángdo. - -Reprobadamente. = Sa pagcadíli, sa pagcadíli ang̃ay. - -Reprobador. = Ang magasáoay, ang magadíli, ang díli muándo. - -Reprobatorio. V. Reprobador. - -Réprobo. = Pinilían, ang guihócman sa impierno. - -Reprochar. = Pagbóyboy. * Pagáyad. - -Reproche. = Pagcabóyboy. * Pagcaáyad. - -Reproduccion. = Pagpamólong sa guiíng̃on na, pagcabóhat ng̃a bag-o. - -Reproducir. = Pagíng̃on sa guipamólong ng̃a daan, pagbóhat ng̃a bag-o sa -bisan onsa. - -Repromision. = Pagsáad ng̃a guiópod opod. - -Reprueba. = Bag-ong pagsuláy. - -Reptil. = Mananáp ng̃a magadáhic, magagóyod sa yota cay oaláy tiil. - -República. = Pagcahópot sa usá ca Guinharían sa mg̃a mulópio, sa oaláy -hari. * Pagcahópot, pagcabóot sa cadaghánan. * Bisan onsa sa -cadaghánan. - -Republicano. = Ang nahatong̃ód sa república. * Ang mahagógma sa -república. - -Repudiacion. = Pagcaáyad, pagcabía. - -Repudiar. = Pagbía, pagáyad sa caugalíng̃on ng̃a asáoa. - -Repudio. = Pagcabía, pagcaáyar sa caugalíng̃on ng̃a asáoa. - -Repudrir. = Pagdónot uyámot. * Pagsáquet sa caugalíng̃on ng̃a húna húna, -sa díli ipaquíta sa goa ang casáquit. - -Repuesto. = Inándam, tinagána. * Ang sorlánan, ang lamesáhan ng̃a -guibotáng̃an sa mg̃a quinahánglan ng̃atanán sa pagcáon. - -Repugnancia. = Casóqui, pagcadíli ang̃ay, pagcadíli oyon. * Domót, -daótan ng̃a pagbóot. - -Repugnante. = Ang díli ang̃ay, ang díli oyon. * Ang guiáidan, ang díli -pagahigogmáon, ang guidómtan. - -Repugnantemente. = Sa pagcadomót, sa pagcaoaláy gogma. - -Repugnar. = Pagdomót, díli paghigúgma, pagáyad, pagsóqui, díli pagáng̃ay -ug pagóyon. - -Repulgar. = Pagpiló, pagtahí sa mg̃a sogot, sa mg̃a daplin sa mg̃a paño ug -sa obán ng̃a mg̃a panápton. - -Repulgo. = Piniló sa mg̃a paño ug sa daplin sa obán ng̃a mg̃a panápton. - -Repulido. = Ang guidáyan dayánan ug maáyo, sa pagcacúti cuti. - -Repulir. = Pagsináo, paghínlo pagósob. * Pagdáyan dayan sa guilabíhan. - -Repulsa. = Pagcapasipála. * Pagcadíli sa guipang̃áyo. * Pagcaáyad. - -Repulsar. = Pagáyar, pagpasipála. * Pagdíli sa guipang̃áyo. - -Repulsion. V. Repulsa. - -Repulsivo. = Ang macaáyad ang magapasipála. * Ang magadíli. - -Repullo. = Pagcalíhoc, pagcacoróg coróg sa laoas ng̃a ahat, guican sa -calísang, sa cahárloc, sa cacúlba. * Pagcating̃ála ng̃a calit. - -Repunta. = Catarmán. * Bahin ng̃a diótay caáyo sa bisan onsa. * -Pagcaáoay, pagcalális lalis. - -Repuntar. = Pagsógod sa pagcatáob sa dagat. * Pagsógod sa pagáslom, sa -pagquísom sa bino. * Pagbíquil biquil sa mg̃a cabobót-on. - -Repurgar. = Pagoláy. * Pagnósnos, pagpáhid pagósob. - -Reputacion. = Dung̃og ng̃a maáyo, maáyong ng̃alan. - -Reputante. = Ang magahúna húna. - -Reputar. = Paghúna húna. - -Requebrador. = Ang magaáli ali, ang mahagúgma magoloatúbang ug magsólte -sa mg̃a babáye. - -Requebrar. = Pagdógmoc, pagtípac, pagtípic pagopód sa bisan onsa. * -Pagáli ali, pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a malómo sa mg̃a babáye. - -Requemado. = Ang molomaítom cay guibólad con guibútang sa caláyo, ang -nasónog sonog. - -Requemamiento. V. Resquemo. - -Requemante. = Ang macaítom. - -Requemar. = Pagsónog pagósob sa bisan onsa. * Pagoínit sa dugó. * -Pagsáquet sa sulúd sa casing casing sa díli ipaquíta ang casáquet. * -Paghálob sa mg̃a dahon, sa mg̃a tanóm. - -Requemazon. V. Resquemo. - -Requeridor. = Ang magapahibaló. * Ang magasúsi, ang magapaquigsáyor, -magapaquigásoy. - -Requeriente. = Idem. - -Requerimiento. = Pagcapahibaló sa mg̃a pagbóot sa mg̃a punóan, sa mg̃a -hocom. - -Requerir. = Pagpahibálo sa mg̃a pagbúot sa mg̃a ponóan, sa mg̃a hocom. * -Paghíling, pagsúsi, pagpaquigsáyod, pagpaquiásoy. * Pagquinahánglan. * -Pagpasábot sa anáa sa húna húna, sa mg̃a caíbog, &c. * Pagsámbag, -pagágda, paghópo. - -Requeson. = Pagcatibúoc sa gatas. - -Requiebro. = Polong ng̃a malómo ng̃a igapamólong sa mg̃a babáye con sa mg̃a -laláqui, ng̃a icapasábot sa gogma. * Pagcalírog lirog sa ting̃og. - -Requintador. = Ang magapalabí. * Ang magapalabáo ug dagcó. - -Requintar. = Paglabí, paglabáo caáyo. * Pagitáas con pagóbos sa lilíma -ca punto sa ting̃og sa mg̃a tolónggon, ug sa ting̃og sa mg̃a táuo. - -Requinto. = Ang icadúhang icalíma ca bahin ng̃a macóha sa bisan onsa, sa -nacúha na ang nahaúna ng̃a icalíma. * Tolónggon ng̃a maíng̃on ing̃on sa -clarinete. - -Requisa. = Pagcadúao sa macapíla sa adlao adlao ng̃atanán, sa -magbalántay, sa mg̃a bilanggóan, sa mg̃a binilánggo. - -Requisito. = Ang quinahánglan sa bisan onsa. - -Requisitorio. = Sugo ng̃a guisógo sa usá ca hocom sa lain ng̃a hocom arón -matúman ang iang pagbúot, ang iang paghócom. - -Res. = Hayúpan, guimbúhi sa opát ca tiil, cabayo, baca, calabáo, &c., -ng̃a aghop. - -Resaber. = Pagálam, pagsábot ug maáyo sa bisan onsa. * Pagtábi caáyo. - -Resabiar. = Pagpaángcon sa daótan ng̃a batásan. * Pagsocó, pagcabaláca. -* Paghagálam sa lamí sa bisan onsa. - -Resabido. = Ang magapacaálam. - -Resabio. = Lalím ng̃a daútan sa bisan onsa. * Batásan ng̃a daútan. - -Resaca. = Pagcalíhoc sa tubig sa mg̃a subá ug sa dagat sa paghúnas na. - -Resalado. = Táuo ng̃a ang̃áyan, sa maáyong baihon ug pagcatíndog. - -Resalir. = Paglabí, paglabáo, pagtóybo. - -Resaltar. = Pagómpoc ng̃a icadúha. * Pagtáctac, pagbúlag sa usa ca -butang sa lain ng̃a butang. * V. Resalir. * Pagdayág sa bisan onsa -tong̃ód sa iang pagcatahóm ug pagcamahál. - -Resalte. = Pagcalabí, pagcalabáo. - -Resalto. = Pagcaómpoc. * V. Resalte. - -Resaludar. = Pagbálus sa pagcaábi abi, sa pagcatábi. - -Resalutacion. = Pagcabálus sa pagcaábi abi, sa pagcatábi sa lain. - -Resárcimiento. = Pagcabálus sa pagcaáyo sa daútan ng̃a guibúhat. - -Resarcir. = Pagcabálus sa mg̃a buhat ng̃a maáyo sa mg̃a cadaótan ng̃a -guibúhat sa isigcatáuo. - -Resbaladero. = Lugar ng̃a pagadanglógan. * Ang magapahólog sa bisan -onsang salá con sayóp. * Dalin-ásan. - -Resbaladizo. = Ang magadúyas, ang magadúmpias, ang magaós-os ang -magapadánglog, ang magapálos, ang magadalípsang, ang magadalín-as. * V. -el anterior. - -Resbalador. = Idem hasta la estrellita. - -Resbaladura. = Timáan ng̃a nahabílin sa lugar ng̃a guidanglúgan, ng̃a -guidalin-ásan sa bisan cansa. - -Resbalante. V. Resbaladizo. - -Resbalar. = Danglog, doyas, dompias, os-os, daliós-os, palos, -dalínsang, dalín-as. * Pagsálang, dili pagtúman sa catungdánan. - -Resbalon. = Pagcadalín-as, pagcadánglog, pagcadaliós-os, pagcadóyas. * -Pagcahólog sa salá, sa sayúp. - -Resbaloso. V. Resbaladero y Resbaladizo. - -Rescatador. = Ang magabáoi, ang magalucát, mamamáoi, malulucát, -manlolóoas, ang magalóoas. - -Rescatar. = Pagbáoi, paglucát, paglóoas pagtagílis, pagílis. - -Rescate. = Pagcabáoi, pagcalucát, pagcalóoas, ang icalucát, ang -icabáoi. * Pagcabáilo, pagcatagílis, pagcatagáilo. - -Rescindir. = Pagbárbar sa pagsábot, sa catongdánan. - -Rescision. = Pagcabárbar sa bisan onsang pagsábot con catungdánan. - -Rescisorio. = Ang macabárbad sa mg̃a pagsábot ug mg̃a catungdánan. - -Rescoldo. = Abó ng̃a mainít caáyo, ng̃a may caláyo ng̃a dogmóc caáyo. * -Catáhap. - -Rescripto. = Sogo sa ponóan ng̃a guican sa iang caugalíng̃on, con tobag -sa guipang̃áyo canía. - -Resecacion. = Pagcamalá, pagcaláya, pagcabúlad caáyo. - -Resecar. = Pagbúlad, pagláya. * Pagmalá caáyo. - -Reseco. = Ang nabúlad. * Ang mamalá, ang naláya uyámot. * Táuo ng̃a -maníoang caáyo. - -Resegar. = Paggálab pagósob. - -Resellante. = Ang magamarca pagopód. - -Resellar. = Pagmarca pagúsob. - -Resembrar. = Pagpógas pagósob sa maong yota. - -Resentido. = Ang nasáquet. - -Resentimiento. = Timáan sa pagcabóong, sa pagcabalí sa bisan onsa. * -Casáquet, pagcabóg-at sa buot. - -Resentirse. = Pagsógod sa pagcabóong, sa pagcabalí sa bisan onsa. * -Paghátag sa mg̃a timáan sa casáquet, sa pagcabóg-at sa buot. - -Reseña. = Pagísip, paghíling, pagdóao sa mg̃a soldados sa ílang mg̃a -ponóan. * Pagsolóng ug maáyo sa mg̃a timáan sa mg̃a táuo con sa mg̃a -mananáp. * Timáan sa bisan onsa. - -Reseñar. = Pagsúlat sa mg̃a timáan sa bisan cansa. - -Resequido. = Bisan onsa ng̃a namalá malá, naláya laya. - -Reserva. = Bisan onsa ng̃a guitipígan arón pagagamíton con may -quinahánglan pa. * Bisan onsa ng̃a guipahibaló sa isigcatáuo arón -hilómon ug dili isúguil sa lain. * Pagcalaláng, pagcabátid arón dili -onta sabóton sa lain ang anáa sa cásing cásing. * Pagcapogóng, -pagcadíli sa mg̃a ponóan sa obán ng̃a gahóm sa guipanógot sa mg̃a sacop. * -Salabótan, pagcaboótan. * Pagcasolód sa sagrario sa mg̃a Singbahán sa -Santísimo Sacramento. - -Reservacion. = Pagcatípig sa bisan onsa. - -Reservadamente. = Sa hilom, sa tinágo, sa pagcahílom. - -Reservado. = Batid, malaláng̃on, ang díli magadayág sa anáa sa iang húna -húna. * Boótan. * Ang Santísimo Sacramento ng̃a guitipígan sa sagrario -sa mg̃a Singbahán. - -Reservar. = Pagtípig, pagáyo, pagtagána. * Pagbáyan bayan sa bisan -onsa, sa oláhing adlao. * Paggáoas pagpamísic. * Paghílom, díli -pagtúg-an sa bisan onsa. * Pagtípig sa Santísimo Sacramento sa -sagrario. * Pagdíli sa mg̃a ponóan sa ubán ng̃a gahóm sa mg̃a pagtógot sa -ilang mg̃a sacop. * Pagháoid sa bisan onsa. - -Resfriado. = Sip-on. * Pagcabó-bo sa yota mg̃a mamalá caáyo, arón -masáyon mg̃a pagararóhan. - -Resfriador. = Ang magapasíp-on, ang magapabógnao. - -Resfriadura. = Sip-on sa mg̃a mananáp. - -Resfriamiento. = Pagcabógnao. - -Resfriante. V. Resfriador. - -Resfriar. = Pagbúgnao, pagbolobógnao. * Pagsógod sa tiempo sa tugnao. * -Pagsíp-on. - -Resfrio. V. Resfriado. - -Resguardar. = Pagsalípod. * Pagbántay. - -Resguardo. = Bantay. * Salípdan, dalángpan. * Camatoóran ng̃a sinólat sa -mg̃a pagsábot. * Pagcabántay, ug ang mg̃a táuo ng̃a may catongdánan sa -pagbántay ng̃a díli unta ipanolód sa mg̃a longsod sa mg̃a manggad ng̃a -dinilían, ng̃a guidilí sa mang̃a ponóan. - -Residencia. = Pagcapoyó ng̃a canúnay sa bisan diin. * Pagcahósay sa mg̃a -buhat sa tong̃ód sa mg̃a catungdánan sa usá ca hocom con ponóan, sa -tiempo ng̃a guidugáyan sa iang opicio. * Cahímtang sa ubán ng̃a mg̃a -dagcóng táuo ng̃a nanagpuyó sa lain ng̃a Guinharían, sa sugo sa ilang -hari. - -Residenciar. = Paghúsay sa mg̃a buhat ng̃a nahatong̃ód sa catungdánan sa -mang̃a hocom ug mg̃a ponóan, sa tiempo ng̃a guidugáyan sa ilang opicio. - -Residente. = Molópio, ang magapuyó sa bisan diin ng̃a lugar con longsod. -* Dagcóng tauo ng̃a nagpuyó sa lain ng̃a Guinharían, sa sugo sa iang -hari. - -Residir. = Pagpuyó sa bisan diin. - -Residuo. = Bahin ng̃a nahatóla, ng̃a nahabílin sa bisan onsa. * Lalog sa -bino, &c. - -Resiembra. = Pagpógas sa díli pagapahamorláyan ang yota. - -Resigna. = Pagcahátag sa caposlánan sa opicio sa pagcapadre sa usá ca -táuo, sa lain ng̃a táuo. - -Resignacion. = Pagcaóyon ng̃a caogalíng̃on sa cabobót-on sa lain. - -Resignadamente. = Sa pagcaílob, sa dagcong pagpaciencia. - -Resignado. = Ang moóyon, ang moáng̃ay sa lain, ang magaílob, ang -magaántos sa dagcóng pagpaciencia. - -Resignar. = Paghátag sa caposlánan sa pagcapadre sa usá ca táuo, sa -lain ng̃a táuo. * Pagóyon, pagáng̃ay sa pagbúot sa lain, pagándo sa iang -cabobót-on. - -Resina. = Tagoc sa mg̃a cahoy. - -Resinoso. = Ang may tagoc. - -Resisar. = Pagdíot, pagcópos sa mg̃a socod sa vino, sa suca, &c. - -Resistencia. = Pagcasócol, pagcasóqui. - -Resistente. = Ang musócol, ang mosóqui. - -Resistero. = Tiempo cutub sa odto hasta sa las dos sa hapon. * -Pagcaalang̃íi sa arlao. - -Resistible. = Ang arang soclon, ang mahímo ng̃a pagabatócon. * Ang -masáyon ng̃a pagailóbon ug pagaantóson. - -Resistidor. = Ang musócol. - -Resistir. = Pagsócol. * Pagbátoc, pagdilí, pagílob, pagántos. * -Pagpang̃ósog. - -Resma. = Bugcos sa limá ca gatús ca pliego ng̃a papel. - -Resobrar. = Pagcápin caáyo. - -Resobrino. = Pagumáncon ng̃a itagórha. - -Resol. = Pagcaalang̃íi sa adlao, pagcaaling̃ása. - -Resolano. = Lugar ng̃a guiarláoan sa oaláy hang̃in. - -Resolucion. = Sogo, pagbóot. * Pagcaalísbo, pagcaalísng̃ao. * Pagcabáhin -sa bisan onsang tibúoc. * Pagcaoaláy catáhap, cahárloc ug caúlao sa -pagbúhat ug sa pagpamólong. * Pagcadalí, pagcalágmit sa pagpamólong ug -sa pagbúhat. - -Resoluble. = Ang masáyon pagabarbáron, ang masáyon pagahusáyon. - -Resolutivamente. = Sa minatúod gayúd, sa oaláy pagcasíbog sibug. - -Resolutivo. = Ang may gahóm sa pagcópos. - -Resoluto. = Lináctud. * Batir, ang maánad. - -Resolutoriamente. V. Resolutivamente. - -Resolvente. V. Resolutivo. - -Resolver. = Pagsógo, pagbúot. * Pagláctor sa guisúlat ug sa guipamólong -sa mg̃a hatáas ng̃a polong. * Pagbárbar sa mg̃a caculían. * Pagbáhin bahin -sa usá ca tibúoc. * Paghanáyac sa pagbúhat ug sa pagpamólong sa bisan -onsa. - -Resollar. = Pagguinháoa. * Pagtíng̃og. * Pagtápus sa mg̃a libang, sa mg̃a -buhat. - -Resonacion. = Pagcalánog, pagcaaníng̃al. - -Resonancia. = Idem. - -Resonante. = Ang ting̃og ng̃a matín-ao, matágning. - -Resonar. = Paglánog, paganíng̃al. - -Resoplar. = Paghóyop sa mabáscog ug sa pagcaáhat. * Pagpósng̃a sa mg̃a -mananáp. - -Resoplido. = Pagcaguinháoa ng̃a mabáscog ug madúgay. * Pagcapósng̃a sa -mg̃a mananáp. - -Resoplo. = Idem. - -Resorber. = Paghigóp pagopód. - -Resorte. V. Muelle desde capandáyan. * Alaguían, pagpatigáyon sa -pagdáng̃at sa bisan onsa. - -Respaldar. = Pagsúlat sa bisan onsa sa licód sa bisan onsang sulat. * -Pagsándig, pagsál-ig. - -Respaldo. = Sandígan, sal-ígan. * Licód sa mg̃a sulat ng̃a guisulátan sa -bisan onsa. - -Respectivamente. = Sa pagcapanánglet, sa pagcatándig. - -Respective. = Idem. - -Respectivo. = Ang onay ug ang nahatong̃ód sa bisan cansa ug sa bisan -onsa. - -Respecto. = Pagcaáng̃ay sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. - -Respetable. = Talahórun. - -Respetador. = Ang magatáhor. - -Respetar. = Pagtáhor, pagtahá. - -Respeto. = Catahóran, catahá. * Tong̃ód, hingtúngdan. * Bisan onsa ng̃a -guiándam con may quinahánglan pa. - -Respetosamente. = Sa catahóran, sa catahá, sa pagtáhor. - -Respetoso. V. Respetable. - -Respetuosamente. V. Respetosamente. - -Respetuoso. V. Respetable. - -Réspice. = Tubag ng̃a magáhi. * Casabá, pagcabárlong, pagcasáoay ng̃a -maháit. - -Respigador. V. Espigadera. - -Respigar. V. Espigar. - -Respigon. V. Padrastro desde dotol dotol. - -Respingar. = Paglógso logso sa mananáp con pagabonálan ug pagaguírcan -sia. * Pagsócol, pagsúqui, pagbagólbol, pagbagótbot. - -Respingo. = Pagcalógso logso sa mg̃a mananáp. * Casóqui, pagsócol sa -pagbóhat sa guisógo. - -Respiracion. = Pagcaguinháoa. * Pagágui agui sa hang̃in sa bisan diin. - -Respirable. = Hang̃in ng̃a maáyo, ng̃a díli macadáot. - -Respiradero. = Alaguían sa hang̃in. * Hung̃áoan. * Pagahoáyan sa mg̃a -cahágo. * Alaguían sa pagguinháoa sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. - -Respirante. = Ang magaguinháoa. - -Respirar. = Pagguinháoa. * Pagbahó ug paghómot. * Pagángcon sa cosóg, -sa gahóm. * Pagárang arang sa saquét. * Pagágui sa hang̃in. * Paghóoay -sa mg̃a cahágo. - -Respiro. = Pagcaguinháoa. * Túig ng̃a pagahoáyan sa mg̃a cahágo. * Túig -ng̃a guitagál sa pagbáyad sa mg̃a otang. - -Resplandecer. = Pagsuláo, pagsílao, pagsíhag, pagsílac, pagguíla guila. -* Paglabí, paglabáo sa catahóm, sa quinaárman, &c. - -Resplandeciente. = Ang masíhag, ang masílac, ang magasuláo, ang -magasílao. - -Resplandecimiento. V. Resplandor. - -Resplandor. = Casoláo. * Casílao, casíhag, casílac, pagcaguíla guila. * -Icadíhog sa nauong sa mg̃a babáye. * Pagcatahóm. - -Respondedor. = Ang magatúbag. - -Responder. = Tubag. * Pagóyon, pagáng̃ay. * Paglánog. * Pagbálos, -pagtamód sa mg̃a calóoy. * Pagtong̃ód sa usá ca butang sa lain ng̃a -butang. * Pagáco, paghímo ug mang̃ang̃áco sa lain, maaáco. - -Respondente. V. Respondedor. - -Respondon. = Tigtúbag caáyo. - -Responsabilidad. = Catungdánan sa pagbáyad sa bisan onsang cadáot. - -Responsable. = Ang may catongdánan sa pagbáyad sa mg̃a cadáot. - -Responsar. = Pagpang̃ádye sa mg̃a responso. - -Responso. = Pang̃ádye ng̃a caugalíng̃on sa tong̃ód sa mg̃a minatáy. - -Responsorio. = Pang̃ádye ng̃a apil sa pang̃adyéon ng̃a caugalíng̃on sa mg̃a -Padre. - -Respuesta. = Tubag. * Aníng̃al, lanog. - -Resquebradura. V. Hendedura. - -Resquebrajadura. = Idem. - -Resquebrajar. V. Hender. - -Resquebrajoso. V. Hendedura. * Ang masáyon mabóoac, malótac, mabádyet, -malíqui. - -Resquebrar. = Pagsógod sa paglíqui, sa pagbóoac, sa pagbalána, sa -paglútac. - -Resquemar. = Pagárat, pagáras, pagcatól sa bába ug sa dila sa obán ng̃a -mg̃a calán-on ug mg̃a ilímnon. * Pagínit sa lang̃ágng̃ag. - -Resquemazon. = Como el siguiente. - -Resquemo. = Caínit, pagcaárat, pagcaáras sa obán ng̃a mg̃a calán-on sa -lang̃ágng̃ag. * Daótan ng̃a lamí sa mg̃a calán-on ng̃a nasónog. - -Resquicio. = Bohóng diótay, liqui, lotac sa mg̃a bongbong, &c. * -Alaguían, cahigayónan sa pagbúhat sa bisan onsa. - -Resta. V. Resto. * Ang capin sa bisan onsang isip. - -Restablecer. = Pagbálic, pagóli sa bisan onsa sa pagcabótang ng̃a daan. -* Pagáyo ayo, pagárang arang sa saquét. - -Restablecimiento. = Pagcabálic sa bisan onsa sa pagcabótang ng̃a daan. * -Pagcaáyo, pagcaárang arang sa saquét. - -Restado. V. Arrestado hasta guipreso. - -Restallar. V. Latiguear. - -Restante. = Ang natúla, ang nasálin. - -Restañadura. = Pagcadíhog, pagcatápot sa estaño, sa bisan onsa. - -Restañar. = Pagtápot, pogdíhog sa estaño sa bisan onsa. * V. Estancar, -detener el curso de algun líquido. * La sangre, &c. = Tampoy, to-ang, -sagpó. - -Restañasangre. = Bató. - -Restaño. = Calaínan sa panápton sa hilo, sa buláoan, con sa salapí. - -Restar. = Pagláin sa nasálin sa bisan onsa, sa obos na nacóha ug bisan -onsang bahin. - -Restauracion. V. Recuperacion. - -Restaurador. V. Recuperador. - -Restaurante. = Idem. - -Restaurar. V. Recuperar. - -Restaurativo. V. Recuperador y Recuperativo. - -Restinga. = Tacot sa ilálom sa tubig. * Lugar sa dagat ng̃a hamabáo, sa -diótay ng̃a pondo. - -Restingar. = Lugar sa dagat ng̃a may mg̃a tacot. - -Restitucion. = Pagcaóli. * V. Restablecimiento. - -Restituible. = Ang arang iúli. - -Restituidor. = Ang magaóli. - -Restituir. = Oli. * V. Restablecer. * Pagbálic sa lugar ng̃a -guiguicánan. - -Restitutorio. = Ang magapaóli, ang magapabálic. - -Resto. = Bahin, tula, salin sa bisan onsa. - -Restregar. V. Estregar. - -Restrivar. V. Estribar. - -Restriccion. = Pagcapogóng, pagcadilí. - -Restrictivamente. = Sa minatúod. - -Restrictivo. = Ang may gahóm sa paghogót. * Ang may gahóm sa pagpogóng, -sa pagdilí. - -Restricto. = Diótay. * Ang quinahánglan lamang. - -Restringa. V. Restinga. - -Restringible. = Ang arang ponggon, ang mahímo ng̃a pagadilíon, ang arang -ponggon. - -Restringir. = Pogóng, pagdilí. * Pogos. - -Restriñidor. = Ang magatámpoy, magapatóang, ang magasangpó. * Ang -magapógos. - -Restriñimiento. = Pagcatámpoy, pagcatóang, pagcasagpó. - -Restriñir. = To-ang, sagpó, tampoy. - -Resucitador. = Ang magapaóli, ang magapabálic sa quinabóhi con sa -pagcabótang ng̃a daan. - -Resucitar. = Pagbálic sa quinabóhi sa minatáy. - -Resudacion. = Pagcasíng̃ot ug diríot. - -Resudar. = Pagsíng̃ot sa mahínay. - -Resudor. = Sing̃ot ng̃a diótay. - -Resueltamente. = Sa caísog, sa casing casing, sa oaláy catáhap ug -cahárloc. - -Resuelto. = Ang oaláy cahárloc, ang casing casíng̃an. * Madalíon, -malágsic. - -Resuello. = Guininháoa, pagcaguinháoa. - -Resulta. = Catapúsan sa bisan onsa. - -Resultas (de). = Sa pagcatápus. * Busa. - -Resultado. V. Resulta. - -Resultancia. = Idem. - -Resultante. = Ang guican sa bisan onsa. - -Resultar. V. Resaltar. * Pagábot sa bisan onsa, sa pagcapolós con sa -pagcadáot. * Pagguícan sa usá ca butang sa lain ng̃a botang. - -Resúmen. = Pagcaláctor sa mg̃a sulat ug sa mg̃a suguílon. * En. = Sa -pagcatápus, sa catapúsan, sa pagcatagolá. - -Resumidamente. = Idem. * Sa pagcaláctor, sa mg̃a hamóbong polong. - -Resumir. = Pagláctor. * Pagbálhin sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. - -Resurreccion. = Pagcabúhi usáb. - -Resurtida. = Pagcaómpoc. - -Resurtir. = Pagómpoc. - -Retablo. = Cadaghánan sa mg̃a laráuan ng̃a piníntal con liníloc. * Ang -cadaghánan sa mg̃a dayan dayan sa mg̃a altal. - -Retacería. = Cadaghánan sa mg̃a tinábas. - -Retaco. = Pusil ng̃a hamóbo. * Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc. - -Retador. = Ang magaáyat, ang magatúyo sa pagáoay. - -Retaguardia. = Tapoc sa mg̃a soldados ng̃a catapúsan sa mg̃a pagpang̃óbat. - -Retahila. = Pagcadághan sa mg̃a butang ng̃a magacasonód sonód. - -Retajar. = Pagtábas, pagpótol sa bisan onsa sa pagcalíng̃in. * Pagtája -sa pluma ng̃a icasólat. - -Retal. = Tinábas ng̃a panápton ng̃a nahabílin sa usá ca bulus. * Tinábas -sa bisan onsa. - -Retallar. = Paglíloc pagopód sa guilíloc ng̃a daan. - -Retallecer. = Pagsahá, pagsalíngsing pagopód sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a -cahoy. - -Retallo. = Salíngsing, sahá ng̃a bag-o. - -Retama. = Tanóm. * Cahoy cahoy. - -Retamal ó Retamar. = Lugar ng̃a guitobóan sa daghan ng̃a mg̃a retama. - -Retar. = Pagáyat, pagtúyo sa pagáoay. * Pagbárlong, pagsáoay. * -Pagbóyboy. - -Retardacion. = Pagcadúgay, pagcaláng̃an lang̃an, pagcabáyan bayan. - -Retardar. = Pagdúgay, pagláng̃an lang̃an, pagbáyan bayan. - -Retardo. V. Retardacion. - -Retasa. = Icadúhang pagbíli sa bisan onsa. - -Retasacion. = Idem. - -Retasar. = Pagbíli pagopód sa bisan onsa. - -Retazar. = Pagtábas tabas sa bisan onsa. - -Retazo. V. Retal. - -Retejar. = Pagáyo sa mg̃a atóp ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a tesa, arón díli -pagatolóan. - -Retejo. = Pagcaáyo sa mg̃a atóp ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a tesa. - -Retemblar. = Pagcuróg coróg caáyo. - -Reten. = Bisan onsa ng̃a guiándam, ng̃a guitagána. - -Retencion. = Pagcapogóng, pagcaháoid. * Pagcasára sa alaguían sa mg̃a -dugá sa mg̃a laoas ng̃a managgóa onta. - -Retener. = Pagpogóng, pagháoid. - -Retenidamente. = Sa pagcapogóng. - -Retenimiento. V. Retencion. - -Retentar. = Pagbáti pagopód sa saquét con caól-ol ng̃a daan. - -Retentivo. = Ang may gahóm sa pagháoid, sa pagpogóng. * Panomdóman. * -Galámhan sa calág ng̃a igadómdom. - -Retentriz. = Idem hasta galámhan. - -Reteñir. = Pagtína pagósob. - -Retesamiento. = Pagcahagóot, pagcagóot, pagcahogót. - -Retesar. V. Atiesar. - -Reteso. V. Retesamiento. - -Reticencia. = Pagcapasábot sa guisuguílon sa díli iásoy ug maáyo. - -Reticular. = Ang guibúhat maíng̃on sa dagoay sa layá, sa anod. - -Retin. V. Retintin. - -Retina. = Isololóng. - -Retinte. = Icadúhang pagtína. - -Retintin. = Canógcog, aling̃ísi, casíao, solíao. * Tining̃ógan, -pagcasángpot, punto sa pagpamólong ng̃a caugalíng̃on sa tagsa ca longsod. - -Retinto. = Ang may color ng̃a molomaítom. - -Retiñir. = Pagdúgay sa tina. - -Retiracion. = Ang icadúhang marca sa mg̃a imprenta, sa pagmarca sa -icadúhang nauong sa usá ca pliego. - -Retirada. = Pagcasíbog, pagcabólag, pagcalágueu. * Dalángpan ng̃a -malíg-on. * Pagcalícay sa caáoay sa pagcahúsay, sa oaláy cabóloc. - -Retiradamente. = Sa tinágo, sa hilom. - -Retirado. = Ang táuo ng̃a mióndang sa iang opicio. * Halayó, ang toa sa -hilit. - -Retiramiento. V. Retiro. - -Retirar. = Pagsíbog, pagbólag, pagírog. * Pagmarca sa icadúhang nauong -sa pliego ng̃a pagamarcáhan sa imprenta. * Pagoalá, pagbóncag sa -pagcaábian sa pagcaamigos. - -Retiro. V. Retirada. * Lugar ng̃a toa sa hilit, sa halayó. * Pagcapuyó -sa lugar ng̃a oaláy banha ug samoc. - -Reto. = Pagcaáyat, pagcatúyo sa pagáoay, pagpaquigáoay. - -Retocar. = Paghícap pagósob, pagcúbil sa macadághan. * Pagpíntal -pagopód sa guipíntal ng̃a daan. - -Retoñar. = Pagsahá, pagsalíngsing pagopód sa mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy. * -Pagmáo. * Pagtúngha pagopód ang naoalá. - -Retoñecer. V. Retoñar. - -Retoño. = Sahá, salíngsing. - -Retoque. = Pagcahícap sa macadághan. * Pagcaáyo sa bisan onsang cadáot -ng̃a diótay. - -Retorcedura. V. Retorcimiento. - -Retorcer. = Paglóbag, colos, balíquis, liso, baliáoot. * Pagsábot ng̃a -díli mao, ng̃a díli ang̃ay sa cahológan sa suguílon. - -Retorcido. = Calaínan sa matám-is sa mg̃a bong̃a. - -Retorcimiento. = Pagcalóbag, pagcacólos, pagcabalíquis, pagcalíso. - -Retórica. = Quinaárman sa pagsólat ug sa pagpamólong ug maáyo. - -Retóricamente. = Ing̃on sa mg̃a tulumánon sa retórica. - -Retórico. = Ang nahatong̃ód sa retórica. * Ang maálam sa mg̃a tulumánon -sa retórica. - -Retornamiento. = Pagcabálos. - -Retornante. = Magbabálos, ang magabílos. - -Retornar. = Pagbálus. * Paglóbag pagósob. * Pagsíbog, pagisíos, -pagísol. * Pagbálic, pagóli sa lugar ng̃a guiguicánan. - -Retorno. = Pagcabálic sa lugar ng̃a guiguicánan. * Pagcabálos, -pagcabáyad. - -Retorsion. = Pagcabátoc sa mg̃a polong. - -Retorta. = Baso ng̃a pagagamíton sa mg̃a mananámbal sa ilang mg̃a -quinahánglan. - -Retortero. = Pagcatóyoc, pagcalíso, sa libót gayúd. - -Retortijar. = Pagcólong caáyo, paglóbag uyámot. - -Retortijon. = Pagcacólong, pagcalóbag ng̃a tinúyoc caáyo. * De tripas. = -Soól, casaquét, caól-ol sa tian. - -Retostado. = Ang may color ng̃a molomaítom. - -Retostar. = Pagsánglag pagósob. - -Retozador. = Cundátan. - -Retozadura. V. Retozo. - -Retozar. = Pagcúndat, paglíhoc caáyo. * Pagcolocáoras. - -Retozo. = Pagcacúndat, pagcacolocáoras. - -Retozon. V. Retozador. - -Retraccion. = Pagcasámbag, pagcatámbag arón díli buháton ug bisan onsa. - -Retractable. = Ang polong con buhat ng̃a arang isíbog. - -Retractacion. = Pagcasíbog sa mg̃a polong ug sa mg̃a buhat ng̃a guibúhat -ug guipamólong ng̃a daan. - -Retractar. = Pagsíbog sa guipamólong con sa guibúhat ng̃a daan. - -Retraer. = Pagtámbag sa bisan cansa arón díli onta magabúhat sa guihúna -húna. * Pagángcon sa bisan onsa ng̃a guipálit sa lain, sa pagbáyad sa -maong bili. * Pagdang̃óp. * Pagsíbog. * Paglágueu. - -Retraido. = Ang nadáng̃op sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a lugar ng̃a dalángpan -sa mg̃a saláan. - -Retraimiento. = Sulúd sa hilit, sa halayó sa banha, ug sa casámoc. * -Dalángpan. - -Retrasar. = Pagbáyan bayan. * Pagolooláhi. * Pagdúgay. - -Retraso. = Pagcadúgay. * Pagcabáyan bayan. * Pagpacaoláhi. - -Retratable. V. Retractable. - -Retratacion. V. Retractacion. - -Retratador. V. Retratista. - -Retratar. = Paghóar sa dagoay sa bisan cansa. * Pagíng̃on, pagsáma. - -Retratista. = Pintor ng̃a magabúhat sa mg̃a retrato, ng̃a magahúar sa -dagoay sa bisan cansa. - -Retrato. = Piníntal ng̃a magapaquíta sa dagoay sa bisan cansang táuo. * -Pagcaásoy, pagcasáyod, casayóran sa dagoay sa bisan cansa. * Ang -magsáma, maíng̃on sa lain, laráoan. - -Retrechería. = Pagcalaláng sa paglimód sa matúod, ug sa paggáoas sa -pagtúman sa guisáar. - -Retrechero. = Ang maálam maglágueu ug maggáoas sa pagtúg-an sa matúod, -ug sa pagtúman sa mg̃a pagsáad. - -Retreta. = Pagtóctoc sa mg̃a tambol arón magahípos ang mg̃a soldado. - -Retrete. = Solód ng̃a diótay ng̃a pagahigdáan. - -Retribucion. = Pagcabálos. - -Retribuir. = Pagbálus. - -Retribuyente. = Magbabálos, ang magabálos. - -Retrillar. = Pagguíoc pagopód. - -Retroactivo. = Bisan onsang buhat ng̃a may labot ug gahóm sa tiempo ng̃a -miágui. - -Retroceder. = Pagsíbog, pagisíos, pagísol. - -Retrocesion. = Pagcasíbog, pagcaisíos, pagcaísol. - -Retroceso. = Idem. - -Retrogradacion. = Idem. - -Retrogradar. V. Retroceder. - -Retrógrado. = Ang magasíbog, magaisíos, magaísol. - -Retronar. = Pagcanógcog sa mg̃a tonóg sa mg̃a dalógdog. - -Retropilastra. = Halígue ng̃a ibútang sa licód sa usá ca columna. - -Retrovender. = Paggóli sa pomalálit sa bisan onsa ng̃a guipálit nia, sa -maong táuo ng̃a nagabalígya, ug pagóli osáb sa nagabalígya sa bili ng̃a -guibáyad sa nagapálit. - -Retrucar. = Pagsíbog sa malíng̃in sa sogál ng̃a guing̃álan ug billar, sa -obos na miómpoc sa bongbong sa lamesa, ug pagómpoc pagbálos sa malíng̃in -ng̃a magaómpoc ng̃a daan canía. - -Retruque. = Pagcaómpoc pagbálos sa usá ca malíng̃in, sa sugál ng̃a -guing̃álan ug billar, sa malíng̃in ng̃a nagaómpoc ng̃a daan canía. - -Retumbante. = Ang nagacanógcog, ang nagaaling̃ísi, ang nagasolíao. - -Retumbar. = Pagcanógcog, pagaling̃ísi, pagsíao, pagsolíao. - -Retumbo. V. Retintin. * Calánog. - -Retundir. = Pagtopóng sa mg̃a bató ng̃a igabúhat sa mg̃a cota, sa obos na -ng̃a guipahaáng̃ay ug guipalíngcod. * Pagómpoc. - -Reuma. V. Reumatismo. - -Reumático. = Ang mobáti sa saquét ng̃a guing̃álan ug reuma. - -Reumatismo. = Saquét ng̃a nahamótang sa caól-ol sa mg̃a cosóg ng̃a -magabolobálhin balhin. - -Reunion. = Pagcating̃ób, pagcatápoc, pagcatíp-oc, pagcatígom. - -Reunir. = Paghiósa pagopód. * Ting̃ób, tip-oc, tapoc, tigum. - -Revalidacion. = Paglíg-on, pagpamatúod sa bisan onsa. - -Revalidar. = Paglíg-on pagmatúod sa bisan onsa. - -Revecero. = Ang pagaólos olóson, ang pagapulíhan. - -Reveedor. V. Revisor. - -Revejecer. = Pagtigúlang sa masayó. - -Revejecido. = Ang natigúlang sa pagcasayó. - -Revelacion. = Pagcadayág sa bisan onsang camotoóran ng̃a tinágo. - -Revelador. = Ang magadayág, ang magatúg-an sa anáa sa tinágo. - -Revelamiento. V. Revelacion. - -Revelar. = Pagdayág, pagtúg-an sa tacús unta ng̃a pagahilómon. * -Pagdayág sa bisan onsang camatoóran. - -Revendedera. V. Revendedor. - -Revendedor. = Ang magabalígya sa bisan onsa ng̃a guipálit. - -Revender. = Pagbalígya pagósob sa guipálit ng̃a daan. - -Revenirse. = Pagconót, pagcópos sa bisan onsa sa mahínay hinay. * -Pagpanós. * Pagoyón sa pagbóot sa lain. - -Reventa. = Icadúhang pagbalígya sa bisan onsa. - -Reventadero. = Lugar ng̃a malisód ng̃a pagaang̃átan. * Calisór, cabórlay -ng̃a dagcó. - -Reventar. = Pagbotó, pagtírlos, paghírlang. * Pagposá, sa mg̃a balod sa -dagat sa baibáyon, sa mg̃a pangpang, &c. * Paggóa, pagtoróc, pagguítib -sa mabáscog. * Pagíbog sa bisan onsa sa dagcóng cahídlao. * Pagbúhat sa -masingcámot. * Pagbórlay, pagsámoc, pagaling̃ása. - -Reventazon. = Pagcabotó. * Pagcaposá sa mang̃a balod sa dagat. - -Reventon. = Idem. * Bang̃ílid, baquílid ng̃a nahándig, ng̃a tindog caáyo, -ng̃a malisód ng̃a pagaang̃átan. * Calisód, cabilínggan ng̃a dagcó, -cabórlay, dagcóng buhat. - -Rever. = Pagsolóng pagopód. - -Reververacion. = Pagcasoláo sa siga ng̃a magaíoag sa bisan onsa ng̃a -mahínlo ug masínao caáyo. - -Reververar. = Pagsuláo sa bisan onsang masínao caáyo. - -Reverdecer. = Paglúnhao pagbág-o sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cohoy, -paglángbo. - -Reverdeciente. = Ang malúnhao. - -Reverencia. = Catahóran, pagtáhod, catahá, pagábi abi. * Pagcadacó sa -olo, pagcayócbo sa laoas, sa timáan sa pagtáhod. * Polong ng̃a icatáhod -sa mg̃a Padreng religioso. - -Reverenciable. = Talahóron. - -Reverenciador. = Ang magatáhor, matahólon. - -Reverencial. V. Reverenciable. * Ang magatáhod. - -Reverenciar. = Pagtáhor, pagtahá. * Pagsíngba. - -Reverendo. = Polong ng̃a ióna sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a Padreng religioso, sa -pagtáhor caníla. * Talahóron. * Táuo ng̃a maámbong, malígdong caáyo. - -Reverendas. = Pagtógot sa mg̃a ponóan arón pagaoldináhan ang ilang mg̃a -socop sa bisan cansang obispo. - -Reverente. V. Reverenciador. - -Reversible. = Ang arang ipahaóli sa pagcabótang ng̃a daan. - -Reversion. = Pagcabálic, pagcaóli sa bisan onsa sa pagcabótang ng̃a -daan. - -Reverso. V. Revés. - -Reverter. = Paggóa sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibotáng̃an. - -Revés. = Licód. * Casáquet, calisód, cayógot. * Pagcabálhin sa gaoi. - -Revesa. = Pagcabórhi. - -Revesado. = Cundátan. * Suquíhan, masinocólon. * Ang malisód -pagasabóton, pagatogcálon. - -Revesar. = Pagóli, pagbálic sa quináon, pagsúca. - -Revesino. = Sugál sa baraja. - -Revestir. = Pagsápao sa mg̃a bisti. * Paglíg-on sa mg̃a cota, sa -pagcadúgang sa apog ug sa mang̃a bató. * Pagpalábi labi, pagparáyeg. - -Revezar. = Pagílis, pagólos. - -Revez. = Pagcaílis, pagcaólos, pagcapúli. - -Reviejo. = Ang sang̃á ng̃a daótan sa mg̃a cahoy. * Ang tigúlang na caáyo, -ang dáan uyámot. - -Reviernes. = Tagsa sa pipíto ca viernes ng̃a sonód sa Pasco sa pagcabúhi -usáb sa atong Guinóong Jesucristo. - -Revisar. V. Rever. - -Revision. = Pagcahíling. - -Revista. = Pagcahíling pagósob sa bisan onsa. - -Revisor. = Ang magasolóng, ang magahíling sa dagcóng cacógui. - -Revisoria. = Opicio, cahímtang sa pagcarevisor. - -Revista. = Icadúhang pagsolóng, paghíling sa dagcóng cacúgui. * -Icadúhang pagbása sa mg̃a capolong̃ánan. * Pagcahíling ug pagpaquigsáyod -sa isip sa mang̃a soldados, sa ilang mg̃a bisti, &c. - -Revistar. = Paghíling, pagquigsáyod sa isip ug sa ng̃atanán ng̃a -nahatong̃ód sa mg̃a soldados. - -Revivificar. = Paghátag sa cosóg, sa gahóm. - -Revivir. = Pagbúhi pagósob. * Pagbálic, pagóli sa iang boot sa -hingcaoád-an sa iang mg̃a balatían, sa napúgdao. * Pagbág-o sa bisan -onsa. - -Revocable. = Ang arang isíbog. - -Revocablemente. = Sa pagcabótang ng̃a mahímo unta ng̃a isíbog. - -Revocacion. = Pagcaópod, pagcasíbog sa sentensia, &c. - -Revocador. = Ang magasíbog. * Ang panday sa cota ng̃a magatápot sa apog -sa mg̃a pared, sa mang̃a bongbong. - -Revocadura. V. Revoque. - -Revocante. = Ang magapasíbog. - -Revocar. = Pagósob, pagsíbog sa mg̃a paghócom, &c. * Pagsámbag sa bisan -cansa arón díli magabúhat sa guihúna húna. * Pagbólit sa mg̃a bongbong, -sa mg̃a pared, sa apog con sa yeso. * Pagómpoc. - -Revoco. V. Revoque. - -Revolar. = Paglupár ng̃a icadúha. * V. Revolotear. * Paglágueu sa -caoatán sa pagcaámbac sa mang̃a talambóan con sa cota. - -Revolcadero. = Calonáng̃an, caliguílan. - -Revolcarse. = Liguid, lonáng. - -Revolear. V. Revolotear. - -Revolotear. = Paglupád lupád sa pagcalibót. - -Revoloteo. = Pagcalupád lupád sa pagcalibót, sa pagcalicó licó. - -Revoltillo. = Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a nagobót, ng̃a nasácot sa -oaláy cahosáyan. * Pagcabóloc. - -Revolton. = Olod ng̃a magadáot sa mg̃a dajon sa mg̃a tanúm. - -Revoltoso. = Cundátan. * Suquíhan, masinocólon. - -Revolucion. = Pagcasácot, pagcacótao. * Pagcalícos, pagcalibót. * -Pagcabóloc, pagcaálsa. * Pagcabálhin sa pagcabútang sa bisan onsa. - -Revolucionario. = Ang nahatong̃ód sa pagcaálsa. * Ang suquíhan, -masinocólon sa mg̃a ponóan. * Ang pang̃ólo sa obán ng̃a mg̃a táuo, arón -manóqui sa mang̃a ponóan. - -Revolvedero. = Lugar ng̃a pagasacótan, ng̃a pagacutáoan sa bisan onsa. - -Revolvedor. = Ang magacútao, ang magasácot. - -Revolver. = Cutao, sacót. * Log-ó. * Pagbórbor, paglíquit, pagpótus. * -Paglíng̃i, paglíng̃io, pagbalilíquid. * Pagcúndat. * Pagálsa, pagsócol sa -mg̃a ponóan. * Pagsíbog sa dalan ng̃a linácoan ng̃a daan. * Paghúna húna -ug maáyo. * Pagtúyoc, paglíso, paglícos, paglibót. * Pagtaquílid, -paglíso sa nagahígda. * Pagláin, pagdáot sa tiempo. * Pagcasalá sa -laláqui ug sa babáye. * Pagbíquil sa mg̃a cabobót-on, pagsámbag arón -magacaáoay ang mg̃a táuo. - -Revolvimiento. = Pagcasácot, pagcacútao, pagcalog-ó. * Pagcabórbor, -pagcalíquet, pagcalíquin, pagcapótus. - -Revoque. = Pagbólit sa apog con sa yeso sa mang̃a bongbong, sa mg̃a -pared. - -Revuelco. = Pagcalíguid, pagcalonáng. - -Revuelo. = Pagcalupád ng̃a icadúha sa mg̃a langgam. * Pagcatúyoc sa -paglupád. * De. = Sa madalí, sa malágmit. - -Revuelta. = Pagcatúyoc, pagcalíso, pagcalibót ng̃a icadúha. * Pagcaálsa, -pagcasócol sa mg̃a ponóan. * Pagcabálhin sa húna húna. * Pagcaáoay, -pagcalális lalis. - -Revueltamente. = Sa pagcasácot, sa oaláy cahusáyan. - -Revuelto. = Cundátan. * Ang malisód pagasabóton ug pagcatogcálon. - -Rey. = Hari. * Magbalátay, ang magabántay sa mang̃a baboy. * Táuo ng̃a -malólot. - -Reyerta. = Pagcaáoay, pagcalális lalis. - -Reyezuelo. = Dato, ponóan. * Langgam. * Hari hari. - -Rezado. = Pagpang̃ádye sa mg̃a Padre. - -Rezador. = Tigpang̃ádye, ang mang̃ádye caáyo. - -Rezagante. = Ang nahabílin sa oláhi. - -Rezagar. = Pagbílin sa oláhi. * Pagbáyan bayan sa bisan onsang buhat. - -Rezar. = Pagpang̃ádye. * Pagbagólbol, pagbagótbot. - -Rezelador. = Ang mataháp, matahápon. - -Rezelamiento. = Catáhap pagcatáhap. - -Rezelo. = Idem. - -Rezeloso. V. Rezelador. - -Rezno. = Tanóm. - -Rezo. = Pang̃adyéon. * Pagpang̃ádye sa mg̃a Padre. - -Rezongador. = Tigbagólbol, tigbagótbot. - -Rezongar. = Bagólbol, bagótbot. - -Rezongon. V. Rezongador. - -Rezumadero. = Bisan onsa ng̃a mahonób. * Ang lugar ng̃a pagahonóban. * -Ang guitigúman sa nahonób. - -Rezumarse. = Paghonób, pagágui sa tubig, sa bino, &c., sa surlánan. - - - -RI - -Ria. = Ang bahin sa subá ng̃a harúul sa dagat. - -Riada. = Baháng dagcó, pagcalonóp. - -Riachuelo. = Subáng diótay. - -Riatillo. = Idem. - -Ribadoquin. = Calaínan sa luthang. - -Ribaldería. = Batásan sa tampalásan. - -Ribazo. = Ogdo, yota ng̃a may pagcahanáyhay ng̃a diótay. - -Ribeldo. = Tampalásan. - -Ribera. = Baybáyon sa dagat ug sa subá. - -Ribereño. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a baybáyon, sa mg̃a daplin sa dagat ug -sa subá. - -Riberico. = Mg̃a hayúpan ng̃a díli magabálhin sa lugar ng̃a pagacán-an -nila. - -Ribero. = Ogdo ng̃a magáma sa mg̃a bogsoc ug sa mg̃a sagbot. - -Ribete. = Pinicó sa daplin sa mg̃a sirsid sa mg̃a panápton. * Bisan onsa -ng̃a nadúgang sa bisan diin. * Bilit, quiquim. - -Ribetear. = Pagpílo sa mg̃a sirsir sa mg̃a panápton. - -Ricacho. V. Ricazo. - -Ricadueña. = Babáye ng̃a asáoa sa dagcóng táuo, sa arunáhan. - -Ricaembra. = Idem. - -Ricahombría. = Polong ng̃a guicahing̃álan, niádtong tiempo, sa mg̃a -dagcóng táuo sa España. - -Ricamente. = Sa pagcamahál. * Sa pagcadághan. * Sa pagcaarunáhan. - -Ricazo. = Arunáhan, salapían, dato caáyo. - -Ricial. = Yota ng̃a guitámnan sa cumpay sa mg̃a mananáp. - -Rico. = Táuo sa mahál, hamíli, ug sa bilírhon ng̃a guinicánan. * -Salapían, salapiánon, arunáhan, dato. * Maáyo, malalím. - -Ricohombre. = Dagcóng táuo sa canhing tiempo. - -Ridículamente. = Sa pagcabótang ng̃a hing̃alatáoan. - -Ridiculez. = Polong con buhat ng̃a díli macaígo, ng̃a tacús ng̃a -pagacatáoan. * Pagcacúti cuti sa gaoi. - -Ridiculizar. = Pagtámay, pagyúbit. - -Ridículo. = Ang lain caáyo, ang hing̃alatáuan. * Bisan onsa ng̃a oaláy -bale caáyo, ng̃a oaláy pulús, ng̃a tacús ng̃a pasipád-an. - -Ridiculoso. = Idem. - -Riego. = Pagcabó-bo. - -Riel. = Liguid, pinótol ng̃a holohatáas sa buláoan con salapí ng̃a baol -pa. - -Rielera. = Capandáyan sa puthao ng̃a bohóan, ng̃a pagabo-bóan sa salapí, -sa buláoan, &c., ng̃a tinúnao, sa pagbúhat sa mg̃a liguid. - -Rienda. = Corea, cordon, pisi ng̃a guihocót sa preno sa mg̃a cabayo, &c., -ng̃a pagacáptan sa magacabayo sa pagpogóng caníla. * Pagcabántay, -pagcapogóng sa mg̃a polong ug sa mg̃a buhat. - -Riente. = Ang magacatáoa, hing̃atáua, comalatáoa, tigcatáoa. - -Riesgo. = Catáhap, catahápan sa icadáot. - -Rieto. V. Reto. - -Rifa. = Pagcaáoay, pagcalális lalis. * Pagcaripa. - -Rifador. = Ang nagaripa. - -Rifadura. = Pagcaguísi sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán. - -Rifar. = Pagáoay, paglális lalis. * Pagripa. * Pagguísi sa mg̃a layág sa -mg̃a sacayán. - -Rifirrafe. = Pagcalális lalis ng̃a diótay, ng̃a agui lamang. - -Rígidamente. = Sa hinogtánay gayúd. - -Rigidez. = Pagcagáhi. - -Rígido. = Magáhi. * Matinumánon ng̃a hingpit. - -Rigor. = Pagcaháit sa tugnao. * Pagcatúman ng̃a hogót caáyo. * Cagáhi sa -gaoi. - -Rigorosamente. V. Rígidamente. - -Rigoroso. V. Riguroso. - -Riguridad. V. Rigor. - -Rigurosamente. V. Rígidamente. - -Riguroso. = Maháit, magáhi, matinumánon ng̃a guilabíhan ug hogót caáyo. - -Rija. = Samad ng̃a diótay sa calimotáo sa mg̃a matá. * Pagcaáoay, -pagcagobót. - -Rijador. V. Rijoso. - -Rijo. = Pagcaólag. - -Rijoso. = Ang naándam sa pagáoay, maquigaoáyon. * Cundátan. - -Rimar. = Pagbólong. * Pagpaquigásoy, pagsósi, pagpaquigsáyod. - -Rimbombante. = Ang nagacanógcog. - -Rimbombar. = Pagcanógcog. - -Rimbombo. = Pagcacanógcog. - -Rimero. = Tapoc, ogdo. - -Rincon. = Sooc. * Lugar sa hilit, lugar ng̃a tinágo, baláy ng̃a -caugalíng̃on sa tagsa tagsa. - -Rinconada. = Sooc, sam-oc. - -Ringonera. = Lamesang diótay ng̃a ipahaáng̃ay sa mg̃a sooc sa mg̃a solód sa -mg̃a baláy. - -Ringla. V. Ringlera. - -Ringle. = Idem. - -Ringlera. = Pagcataláy, pagcataláytay. - -Ringlero. = Barlis ng̃a paganóntan sa mg̃a báta ng̃a nanagtóon sa -pagsúlat. - -Ringonrango. = Dayan dayan ng̃a guilabíhan, ng̃a díli quinahánglan, sa -mg̃a sulat ug sa bisan diin. - -Rinoceronte. = Mananáp sa opát ca tiil sa África ug sa Asia. - -Riña. = Pagcaáoay, pagcalális lalis. - -Riñon. = Amimíslon. * Ang solód sa yota ug sa bisan onsang lugar. - -Riñonada. = Panit panit sa sebo, ang tamboc ng̃a nagapótus sa mg̃a -amimíslon. - -Rio. = Subá, cadaghánan sa bisan onsa. - -Riolada. = Pagcating̃ób ng̃a dong̃an sa daghánan ng̃a mg̃a butang. - -Riostra. = Salagúnting ng̃a magapogóng sa usá ca halígue. - -Ripia. = Papán ng̃a manípis ng̃a baol pa. - -Ripiar. = Pagtámbac. - -Ripio. = Ang nahabílin ng̃a bia sa mg̃a buhat sa mg̃a baláy, mg̃a -Singbahán, &c., mg̃a pinótol ng̃a cahoy, mg̃a sinápsap, mang̃a bató, mang̃a -tesa ng̃a boong, &c., &c. - -Riqueza. = Pagcadághan sa catigayónan. * Sa manggar, sa mg̃a hayúpan, sa -salapí, &c. * Puhónan. - -Risa. = Catáoa, taoa. - -Risada. V. Risotada. - -Risco. = Pangpang. - -Riscoso. = Capangpáng̃an. - -Risibilidad. = Gahóm sa pagcatáoa: ang̃ay lamang sa mg̃a táuo. - -Risible. = Táuo, cay arang sia magcatáoa ug buot. - -Risiblemente. = Sa pagcabótang ng̃a hing̃alatáoan. - -Risotada. = Pagcatalírhay. - -Ríspido. = Maháit. - -Ristra. = Tinóhog sa mg̃a siboyas ug mg̃a ajos. * Pagcataláy, pagcasonód -sonód sa mg̃a botang. - -Risueño. = Cataoáon, macatáuon, mahing̃alatáuon, matáoa. - -Rita. = Polong ng̃a igatáoag sa mg̃a baquero sa mg̃a hayúpan ng̃a -guibantáyan nila. - -Rito. = Batásan. * Tolománon. - -Ritual. = Libro ng̃a guisolátan sa mg̃a tolománon sa Singbahán. * Ang -nahatong̃ód sa mg̃a tolománon sa bisan onsa. - -Rival. = Ang magaílog sa lain sa bisan onsa ng̃a guipanghináot. - -Rivalidad. = Pagcaílog. - -Rivalizar. V. Competir. - -Rivera. V. Arroyo. - -Riza. = Pagcadáot, pagcagobá, pagcaláglag. - -Rizado. = Cadaghánan sa mg̃a conót. - -Rizal. V. Ricial. - -Rizar. = Pagcólong. * Pagconót. - -Rizo. = Pagcacólong sa bohóc, bohóc ng̃a quinólong. - - - -RO - -Ro. = Polong ng̃a icabóa sa mg̃a bátang diótay. - -Roano. = Cabayo ng̃a guisinambágan sa balahíbo ng̃a molomaputí ug -bolobulágao. - -Rob. = Dugá sa mg̃a bong̃a ng̃a sináctan sa dugós con sa asúcal ug linóto -hasta ng̃a mahágcot hagcot. - -Robada. = Cadacóon sa yota ng̃a pagatámnan, sa Nabarra. - -Robador. = Ang mang̃áoat, caoatán. - -Robaliza. = Isda. - -Róbalo. = Isda. - -Robar. = Pagpang̃áoat, pagticás, pagcáhas. * Pagtában sa mg̃a babáye. * -Pagcáncan sa mg̃a subá sa yota sa caduúlan. * Pagcúha sa maáyong buot sa -isigcatáuo. * Pagbótang sa ubán ng̃a mg̃a dahon sa baraja sa mg̃a táuo ng̃a -nanagsugál, ug pagcúha sa lain ng̃a dahon sa maong baraja. - -Robin. = Tayá sa mg̃a tumbága. - -Robladero. = Lansang ng̃a masáyon pagabalícon ug pagapicóon. - -Robladura. = Pagcabálic pagcapicó sa lansang, &c. - -Roblar. = Pagbálic, pagpicó sa tomóy sa lansang, &c. - -Roble. = Cahoy sa España. * Bisan onsa ng̃a magáhi. - -Robledal. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a roble. - -Robledo. = Idem. - -Roblizo. = Malíg-on, matíga, magáhi. - -Roblon. = Lansang ng̃a pagabalícan ug pagapicóan sa tomóy. - -Robo. = Pagcapang̃áoat, pagcaticás, pagcacáhas, quináoat. * Pagcatában -sa mg̃a babáye. * Pagcacóha sa mg̃a dahon sa baraja, sa tapoc. * Socod sa -trigo, &c., sa Nabarra. - -Roboracion. = Pagcacosóg, pagcalíg-on. - -Roborante. = Ang magapacosóg, ang magapalíg-on. - -Roborar. = Pagpacosóg, paglíg-on. - -Roborativo. V. Roborador. - -Robra. = Calig-ónan sa bisan onsa ng̃a guipálit. - -Robramiento. = Pagcalíg-on sa guipálit. - -Robrar. = Pagbóhat sa papel ng̃a sinolátan sa pagcalíg-on sa guipálit. - -Robustamente. = Sa calig-ónan, sa cosóg. - -Robustez. = Cosóg, calig-ónan. - -Robusto. = Cosgon, cosógon, mang̃osóg. * Malíg-on. * Táuo sa dagcóng -hosóg, sa maáyong quinabúhi, maáyong laoas. - -Roca. = Bató ng̃a magáhi caáyo, pangpang, bisan onsa ng̃a magáhi, -malíg-on. - -Rocadero. = Olo olo sa galíng̃an ng̃a pagaborbóran sa loli. * Calo calo -ng̃a icalíg-on sa loli ng̃a guibórbor sa galíng̃an. - -Rocalla. = Cadaghánan sa mg̃a batóng magamáy. * Mg̃a cuentas sa salamín, -ng̃a igabúhat sa mg̃a rosario. - -Roce. V. Fricacion. * Pagcaháplos. * Pagcahigála. - -Rociada. = Pagcasáblig. * Pagcacátag. * Pagcalíbac libac. * -Pagcacasabá. - -Rociadera. V. Regadera. - -Rociado. = Ang nahomód sa ton-og, sa yamog. - -Rociador. = Capandáyan sa pagsáblig sa panápton. - -Rociadura. = Pagcasáblig. - -Rociamiento. = Idem. - -Rociar. = Paghólog sa yota sa ton-og, sa yamog, sa ulan ng̃a magamáy -caáyo. * Pagsáblig. - -Rocin. = Cabayo ng̃a molomalágsot. - -Rocinal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a rocin. - -Rocinante. V. Rocin. - -Rocío. = Yamog, ton-og. * Ulan ng̃a díli madúgay ng̃a muágui lang. * -Pagcasáblig. - -Roda. = Cahoy ng̃a dagcó ug balicó ng̃a catapúsan sa mg̃a ulín sa mg̃a -sacayán. - -Rodaballo. = Isda ng̃a molomalíng̃in. * Táuo ng̃a malaláng̃on. - -Rodada. = Timáan ng̃a mahabílin sa guiaguían sa mg̃a rueda. - -Rodadero. = Ang masáyon magalíguid, magatúyoc. - -Rodadizo. = Idem. - -Rodado. = Balahíbo sa mg̃a cabayo ng̃a sinambágan sa color ng̃a maítom ug -bulágao con molomaputí. - -Rodador. = Ang magalíguid. - -Rodadura. = Pagcalíguid, pagcatúyoc. - -Rodaja. = Malíng̃in ng̃a diótay. - -Rodaje. = Cadaghánan sa mg̃a malíng̃in. - -Rodante. = Ang magalíguid, ang magatúyoc. - -Rodapié. = Panápton ng̃a guitáod sa libót sa mang̃a catre sa mg̃a higdáan, -arón díli madayág ang mg̃a tiil. * Piníntal sa mg̃a baláy, sa mg̃a -Singbahán, &c., ng̃a harúul sa yota, harúul sa salog. * Papán ng̃a -ibótang sa mg̃a balcon, arón díli madayág ug díli maquíta onta ang mg̃a -tiil ug mg̃a paa sa mg̃a táuo ng̃a manámbo. - -Rodar. = Palíguid, pagtúyoc, paglíso. * Paghólog sa hatáas caáyo. * -Pagíbog, pagpanghináot sa bisan onsa. * Pagsonód sonód sa mg̃a butang. - -Rodeador. = Ang magatúyoc, ang magalibót, ang magalícos. - -Rodear. = Pagtúyoc, paglíso, paglibót. * Paglicó licó. - -Rodela. = Tamíng. - -Rodelero. = Ang magaáoay sa tamíng. * Olitáo ng̃a cundátan, ng̃a -magasúroy soroy sa gabíy ng̃a sangcap sa hing̃aníban ug sa tamíng. - -Rodeo. = Pagcalibót, pagcatúyoc, pagcalícos, pagcalíso. * Pagcalicó -licó. * Pagcabáyan bayan. * Pagcabalíbad, calaguéuan arón díli onta -itúg-an ang matúod. * Catilíngban sa mg̃a caoatán. - -Rodero. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a malíng̃in. - -Rodete. = Capandáyan ng̃a malíng̃in ug lopiac ng̃a apil sa mg̃a bahin sa -mg̃a máquina. * Pinángco. * Malíng̃in sa panápton, ng̃a ibútang sa olo, -arón pagatongtóng̃an sa bisan onsa ng̃a guilócdo. - -Rodilla. = Tohod. * Noog sa pagpáhid sa salog, sa mg̃a pinggan, &c. - -Rodillada. V. Rodillazo. * Pagcalóhor sa usá ca tohod. - -Rodillazo. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa tohod. - -Rodillera. = Bisan onsa ng̃a ibútang sa pagdáyan dayan sa mg̃a tohod. * -Tupac ng̃a ibútang sa mg̃a calson, &c., sa tong̃ód sa mg̃a tohod. - -Rodillero. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a tohod. - -Rodillo. = Danglag, latang. * Batóng dagcó ug malíng̃in, ng̃a ipalíguid -sa pagdásoc sa yota. - -Rodilludo. = Ang may dagcóng mg̃a tohod. - -Rododafne. = Tanóm, adelpa. - -Rodimiel. = Sacót sa mg̃a bolac, sa mg̃a rosa ug sa dogós. - -Rodrigar. = Pagbótang sa mg̃a tocó sa mg̃a paras ug sa mg̃a cahoy. - -Rodrigazon. = Túig ng̃a igabútang sa mg̃a tocó. - -Rodrigon. = Tocó, soláy ng̃a ibútang sa mg̃a paras ug sa mg̃a cahoy, sa -pagpogóng sa mg̃a sang̃á ug sa mg̃a balágon arón díli onta mang̃abalí. - -Roedor. = Ang magacótcot, hing̃ótcot, tigcótcot. - -Roedura. = Pagcacótcot. * Ang quinótcot. - -Roela. = Tipac sa buláoan con sa salapí sa dagoay sa usá ca panácsan. - -Roer. = Cotcot, quitquit, quibquib, obob. * Pagcágod, pagcóha sa -mahínay hinay sa bisan onsa. * Pagpasáquet, paglisód, paggóol. - -Roete. = Bino sa dugá sa mg̃a granada, ng̃a italámbal. - -Rogacion. = Pagcaámpo, pagcapang̃áyo, pagcapang̃amúyo, pagpang̃aliópo. * -Procesion ng̃a pang̃adyéan sa mg̃a letanías. - -Rogador. = Ang magaámpo, ang mang̃adyé, ang mang̃amúyo, ang mang̃aliópo, -ang mang̃áyo. - -Rogante. = Idem. - -Rogar. = Pagampó, pagpang̃áyo, pagpang̃amúyo, pagpang̃aliópo, pagháng̃io. * -Paghúna húna, pagpalándong. - -Rogativa. = Procesion ng̃a guisúgo sa mg̃a ponóan, sa pagpang̃áyo sa Dios -ug sa pagháng̃io sa iang mg̃a calóoy. - -Rogatito. V. Rogador. - -Roido. = Talamáyon, diótay caáyo. - -Rojear. = Pagíng̃on sa color ng̃a bolágao, mapolá. - -Rojez. = Color ng̃a bulágao, mapolá. - -Rojizo. = Idem. - -Rojo. = Mapolá, bulágao. - -Rojura. V. Rojez. - -Rol. = Listáhan, padron. - -Roldana. = Malíng̃in ng̃a guibútang sa si-si sa mg̃a moton, ug ng̃a -pagadalagánan sa mg̃a pisi. - -Rolde. = Alírong sa mg̃a táuo. - -Rollar. = Paglíquit, paglácon, pagbórbor, pagpótus. - -Rollete. V. Rollo. - -Rollizo. = Malíng̃in. * Táuo ng̃a matámboc, supang. - -Rollo. = Liguid. * Bisan onsa ng̃a hatáas ug malíng̃in. * Bató sa tubig -ng̃a hatáas ug malíng̃in. - -Romadizarse. = Pagsíp-on. - -Romadizo. = Sip-on. - -Romana. = Timbáng̃an. - -Romanador. = Dila dila sa timbáng̃an. - -Romance. = Pinamólong sa mg̃a catsila, sa mg̃a castellano. * Balac. - -Romancear. = Paghúar sa pinamólong sa mg̃a castellano sa sulat con sa -pinamólong ng̃a lain. - -Romancero. = Ang magacanta ug magabúhat sa mg̃a balac. - -Romanear. = Pagtímbang sa romana. - -Romaneo. = Pagcatímbang sa romana. - -Romanero. = Dila dila sa timbáng̃an. - -Romano. = Ang natáuo sa Roma. * Ang nahatong̃ód sa Roma. * Ng̃alan ng̃a -guicahing̃álan sa mg̃a iríng ng̃a guibarlísan pagbalábag sa balahíbo sa -mg̃a barlis ng̃a maítom ug bolobulágao. - -Romanzon. = Balac ng̃a hatáas. - -Romanza. = Tanóm, dagámi. - -Romeraje. V. Peregrinacion. - -Romeral. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a romero. - -Romería. V. Peregrinacion. - -Romero. V. Peregrino. * Tanóm, romero. * Isda. - -Romi ó Romin. = Dulao, asafran. - -Romo. V. Obtuso. * Pislat, pislong, pisláton, táuo sa diótay ng̃a ilong. - -Rompecoches. = Panápton ng̃a mabága sa balahíbo sa mg̃a carnero. - -Rompedera. = Paló, bacbac sa mg̃a mananálsal sa pagbúhat sa mg̃a bohó sa -puthao. - -Rompedero. = Ang masáyon mabóong ug mabalí. - -Rompedor. = Táuo ng̃a magaguísi caáyo sa mg̃a bisti. - -Rompedura. V. Rotura. - -Romper. = Pagbóong, pagbalí, pagtípac, pagtípic. * Pagguísi. * Pagcágod -caáyo. * Pagdáro sa nahaóna pa sa yota. * Pagbohó. * Pogbócad sa mg̃a -bulac. * Pagtoróc, pagguítib sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy. * -Pagtalápas, paglípas sa mg̃a catungdánan. - -Rompiente. = Hunásan, tacot ng̃a pagapusáan sa mg̃a balod sa dagat. - -Rompimiento. = Pagcabóong, pagcabalí. * Pagcadáro pagóna sa yota. * -Pagcaáoay, pagcabíquil biquil sa mg̃a cabobót-on. - -Ron. = Aguardiente ng̃a magáma sa asúcar. - -Ronca. = Pagcahólot, pagcahomót ng̃a guican sa pagcaándac. * Calaínan sa -hing̃aníban. - -Roncador. = Ang magahagóc. * Isda. - -Roncamente. = Sa pagcabáol. * Sa pagcaoaláy abi abi. - -Roncar. = Hagóc. * Paghólot, paghómot sa pagcaándac. - -Ronce. = Polong ng̃a icaálam alam, igaógay ogay. - -Roncear. = Pagbáyan bayan. * Pagálam alam, pagógay ogay. * Pagcaoláhi -sa sacayán ng̃a moábay sa ubán. - -Roncería. = Pagcabáyan bayan, pagcatápol, pagcatacá. * Pagcaálam alam, -pagcaógay ogay. * Pagcabóg-at sa mang̃a sacayán. - -Roncero. = Madugáyon, matalác-on. * Ang magaálam alam, ang magaógay -ogay. * Sacayán ng̃a mabóg-at, ng̃a oaláy tulin. - -Ronco. = Ang napagáo. - -Roncha. = Labhag. * Lapáca, dopáng. * Labod. * Limbong sa pagcúha sa -salapí sa isigcatáuo. * Higos ng̃a malíng̃in sa bisan onsa. - -Ronchar. = Paglábhag, pagdopáng, paglábod. - -Ronchon. V. Roncha. - -Ronda. = Pagcasóroy soroy. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagsóroy -soroy sa pagbántay. * Sogál sa baraja. - -Rondador. = Ang magasóroy soroy. - -Rondar. = Pagsóroy soroy sa gabíy sa pagbántay sa longsod. * Paglibót, -paglíso liso, pagtúyoc. - -Rondí ó Rondiz. = Nauong ng̃a labíng dagcó sa mg̃a batóng mahál. - -Rondin. = Pagcabántay sa usá ca cabo sa mg̃a soldados, sa gabíy sa libót -sa mg̃a cota, sa pagsolóng ug paghíling sa ubán ng̃a mg̃a bantay, arón -managtúman sa ilang mg̃a catungdánan. - -Rondon (de). = Sa oaláy catáhap ug cahádloc. - -Ronquear. = Pagpagáo. - -Ronquedad. = Pagcapagáo. - -Ronquera. = Idem. - -Ronquido. = Pacahagóc. - -Ronza (á la). = Paglíguid sa usá ca sacayán dapit sa guiguicánan sa -hang̃in. - -Ronzal. = Pisi ng̃a guibútang sa liog sa mg̃a mananáp, sa paghocót caníla -sa calán-an con sa lain ng̃a lugar. - -Ronzar. = Pagósap sa bisan onsa ng̃a magáhi. * Paglíhoc, pagóyog sa -bisan onsang mabúg-at, sa pagtábang sa mg̃a liguat. - -Roña. = Nuca. * Dalícdic, daqui. * Limbong, laláng. * Hugao, buling ng̃a -nadocót caáyo. * Cadáot. * Pagcadaútan sa batásan ng̃a magatacód sa -ubán. - -Roñería. = Limbong, pagcalaláng. * Pagcadaguínot. * Pagcahúgao. - -Roñoso. = Nucáon, dalicdícon. * Hugáoan, bulíng̃on. * Malaláng̃on, -malimbóng̃on. * Hicáoan, daguinótan. - -Ropa. = Panápton, bisti. - -Ropaje. = Panápton ng̃a guitápot sa lauas, bisti. * Cadaghánan sa mg̃a -bisti. - -Ropálico. = Calaínan sa balac. - -Ropavejería. = Tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a bisti ng̃a daan. - -Ropavejero. = Ang magabalígya sa mg̃a bisting daan. - -Ropería. = Cahímtang sa pagcaropero. * Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a -bisti ng̃a bag-o ug binúhat na. * Solód sa mg̃a caparían ng̃a pagatipígan -ug pagaandáman sa mg̃a bisti sa mg̃a Padreng tanán. * Opicio sa pagbántay -ug sa paghúput sa mg̃a bisti. - -Ropero. = Ang magabalígya sa mg̃a bisting bag-o ug binúhat na. * Ang -magabántay ug magaalíma sa bisti sa mg̃a Padre sa mg̃a caparían. * Ang -báta ng̃a magabántay sa bisti sa mg̃a baquero, sa mg̃a magbalántay sa mg̃a -hayúpan. - -Ropeta. V. Ropilla. - -Ropilla. = Bisting hamóbo ug manggásan. - -Ropon. = Bisti ng̃a hatáas, ng̃a iibábao sa ubán ng̃a mg̃a bisti. - -Roqueda. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a batóng magáhi, sa mg̃a pangpang. - -Roquedal. = Idem. - -Roquedo. = Bató ng̃a magáhi, pangpang. - -Roqueño. V. Roqueda. * Ang magáhi caáyo. - -Roquero. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a pangpang. * Ang guibúhat sa lugar ng̃a -capangpáng̃an. - -Roquete. = Bisti sa mg̃a Padre. - -Rorro. = Bátang diótay caáyo. - -Rosa. = Rosa, bulac sa rosal. * Aláp-ap ng̃a malíng̃in ug mapolá. * -Calaínan sa diamante, sa batóng mahál. * Bisan onsa ng̃a guibúhat, sa -panápton, sa papel, &c., sa dagoay sa rosa. - -Rosada. V. Escarcha. - -Rosado. = Ang may color sa rosa. * Bisan onsa ng̃a guisáctan sa mg̃a -rosa, lana, dogós, &c. - -Rosal. = Cahoy cahoy, tanóm ng̃a magabólac sa mg̃a rosa. - -Rosariero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a rosarios. - -Rosario. = Tinóhog sa mg̃a cuentas ng̃a guibútang sa tinagpólo. * -Cadaghánan sa mg̃a amahán namo ug maghimáya ca María ng̃a guipang̃ádye ug -pagaisípon sa mg̃a cuentas sa rosario. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a -nang̃ádye sa rosario. - -Rosca. = Malíng̃in ng̃a guibuhátan paglibót ug pagtúyoc tuyoc, hasta sa -tomóy, sa usá ca canal. * Calaínan sa dagoay sa tinápay. - -Róseo. = Ang may color sa rosa. - -Rosero. = Ang magadaguínot sa mg̃a bulac sa asafran. - -Rosicler. = Color ng̃a buhi caáyo maíng̃on sa color sa rosa. * Calaínan -sa salapí ng̃a mahál caáyo. - -Rosillo. = Color ng̃a bulágao. - -Roso. = Bulágao. * Á roso y velloso. = Sa oaláy magagáoas, sa oaláy -mahamísic. - -Rosolí. = Ilímnon ng̃a magáma sa aguardiente, sa asúcar, sa canela, sa -anís ug sa obán pang mg̃a panácot. - -Rosquete. = Calaínan sa dagoay sa tinápay. - -Rosquilla. = Minása ng̃a malíng̃in ug matám-is, ng̃a maáyo sa sopas sa -socolate. * Mananáp ng̃a diótay ng̃a magadáot sa ubán ng̃a mg̃a tanáman. - -Rostrillo. = Dayan dayan sa salapí, sa buláoan, &c., ng̃a ipahaáng̃ay sa -libót sa nauong sa mg̃a laráoan ni María Santísima. - -Rostrituerto. = Ang nagacolíot, ang nabolíng̃-it ug nauong. - -Rostro. = Nauong. - -Rota. = Pagcagubá sa mg̃a pang̃obátan sa ilang caáoay. - -Rotacion. = Pagcatúyoc, pagcalibót. - -Rotamente. = Sa pagcadaótan caáyo. - -Rotante. = Ang magatúyoc, ang magalíguid, ang magalíso. - -Rotar. V. Rodar. - -Roto. = Táuo ng̃a oaláy caúlao, maólag, sa daótan ng̃a batásan. * Ang -guiguisían sa mg̃a bisti, ang nagabísti sa mg̃a noog. - -Rótula. = Ang bocóg ng̃a malíng̃in sa mg̃a tohod sa mg̃a táuo ug sa mg̃a -mananáp. - -Rotular. = Pagbútang sa mg̃a sulat. - -Rotulata. V. Rótulo. - -Rótulo. = Sulat ng̃a ibútang sa mg̃a libro, &c., ng̃a casayóran sa táuo -ng̃a nagabúhat ug sa nahamótang sa maong libro, &c. * Ang papel ng̃a -sinolátan ng̃a ipílit sa cadaigánan, arón hibalóan ug bisan onsa sa -cadaghánan. - -Rotundidad. V. Redondez. - -Rotundo. V. Redondo. - -Rotura. = Bohó. * Pagcabóong, pagcabalí. * Pagcadáro pagóna sa yota. * -Pagcadaótan, pagcalágsot sa batásan, pagcaólag, pagcaláo-ay, -pagcang̃íl-ad. - -Roturar. = Pagbóhat pagóna, sa nahaóna pa, sa yota, sa pagpúgas ug sa -pagtanóm. - -Roya. = Saquét sa obán ng̃a mg̃a tanóm. - -Roza. = Caíng̃in. - -Rozador. = Ang magacaíng̃in. - -Rozadura. V. Fricacion. - -Rozagante. = Bisti ng̃a hatáas ug matahóm. * Maníndot, maáñag. - -Rozamiento. V. Fricacion. - -Rozar. = Pagcaíng̃in. * Pagsípsip sa mg̃a mananáp. * V. Raer. * Paghícap, -pagcóbil sa bisan onsa, sa mahínay, sa ibábao lamang. * Pagpándol, -pagsámad sa usá ca tiil sa lain ng̃a tiil. * Pagábian, paghigála. * -Pagíng̃on, pagsáma sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. - -Rozavillon. = Ang mucáon sa baláy sa iang isigcatáuo sa oaláy bayad. - -Roznar. = Pagbánha sa mg̃a ng̃ipon con maning̃áon ang mg̃a mananáp. * -Pagtíng̃og sa mg̃a borico. - -Roznido. = Ang banha sa mg̃a ng̃ipon sa pagcáon sa mg̃a magáhi. - -Rozno. = Borricong diótay. - -Rozo. = Pagcacaíng̃in. * Mg̃a cahoy ng̃a hamóbo. - - - -RU - -Rua. = Dalan sa longsod. * Dalan ng̃a halagpád. - -Ruante. = Ang magasóroy soroy. - -Ruar. = Pagsóroy soroy sa coche. * Paglacát lacát sa pagmorál sa mg̃a -babáye, sa pagáli ali caníla. - -Rúbeo. = Ang bolobolágao. - -Rubí. = Batóng mahál sa color sa rosa, con mapolá. * Ang may color sa -baga sa caláyo. - -Rubia. = Tanóm. - -Rubial. = Yota ng̃a mapolopolá. - -Rubican. = Cobayo ng̃a may balahíbo ng̃a bolágao ug maputí. - -Rubicundo. = Bulágao. - -Rubificar. = Pagpolá sa bisan onsa. - -Rubin. V. Rubí. - -Rubio. = Bulágao. * Isda. - -Rubion. = Calaínan sa trigo. - -Rubor. = Caúlao. * Color ng̃a mapolá sa náuong sa táuo ng̃a guiábot sa -caúlao. - -Ruborosamente. = Sa caúlao. - -Ruboroso. = Mang̃iuláoan, ang maúlao. - -Rúbrica. = Timáan ng̃a mapolá. * Ang timáan ng̃a guibótang sa mg̃a táuo -ng̃a sonód sa ilang ng̃alan con mamírma sila. * Tolománon sa ng̃atanán ng̃a -mahímo sa Singbahán. - -Rubricante. = Ang mopirma. - -Rubricar. = Pagtína sa mapolá con sa bulágao sa bisan onsa. * Pagbútang -sa caugalíng̃on ng̃a timáan ng̃a sonód sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a -mamírma. * Pagpamatúor sa bisan onsa. - -Rubriquista. = Ang maálam sa mg̃a tolománon sa Singbahán. - -Rubro. = Ang may color ng̃a mapolá con bolágao. - -Rucio. = Ang sináctan sa maputí ug maítom. * Táuo ng̃a olonbánon. - -Ruda. = Tanóm ng̃a italámbal, sa bahó ng̃a maísog caáyo. - -Rudamente. = Sa oaláy caálam, sa pagcaoaláy quinaárman, sa pagcabórong. - -Rudera. = Ang apog, ang mg̃a bató, &c., sa mg̃a cota, &c., ng̃a nagobá. - -Rudeza. = Pagcabáol sa bisan onsa. * Pagcagáhi sa húna húna ug sa mg̃a -galámhan sa calág, sa pagsábot ug sa pagtúquib sa bisan onsa. * -Pagcabórong. - -Rudimento. = Sinógdan sa bisan onsang quinaárman. * Tolománon ng̃a -nahaóna sa mg̃a quinaádman. - -Rudo. = Baol. * Ang may caculían sa pagsábot ug pagtúquib sa bisan -onsa. * Halang̃áhag, hong̃og. - -Rueca. = Galíng̃an. * Pagcatúyoc, pagcalúbag sa bisan onsa. - -Rueda. = Malíng̃in. * Isda. - -Ruedo. = Pagcalíguid, pagcatúyoc, pagcalíso. * Ang magalibót sa bisan -onsa. * V. Orla. * Baníg ng̃a malíng̃in ug diótay. * Pagcalíng̃in sa bisan -onsa. - -Ruego. = Pagámpo, pagpang̃amúyo, pagpang̃aliópo, pagháng̃io. - -Ruejo. = Batóng lingsánan. - -Ruello. = Batóng malíng̃in ng̃a icadásoc sa yota. - -Rufian. = Ang magabáton ug magaalíma sa mg̃a babáyeng daótan, bigáon, sa -pagábang ug sa pagcomercio caníla. * Táuo sa oaláy caúlao. - -Rufianear. = Pagcágon cagon sa mg̃a babáyeng bigáon. - -Rufo. = Ang mapolá, ang bulágao. * Ang may bohóc ng̃a colóng̃on. * V. -Rufian. - -Rufon. = Santic. - -Rugible. = Ang arang magdagóoc, magdagóhong. * Ang arang magtíng̃og -ing̃on sa pagtíng̃og sa leon. - -Rugido. = Ting̃og sa leon, pagcadagóoc sa mg̃a tian, sa mg̃a tináe. - -Rugiente. = Ang magadagóoc, magdagóhong. * Ang arang magtíng̃og ing̃on sa -pagtíng̃og sa leon. - -Rugir. = Pagtíng̃og sa leon. * V. Crujir. * Pagdagóoc sa tian, sa mg̃a -tináe ug sa hang̃in, pagdagóhong. - -Rugosidad. = Pagcaconót. - -Rugoso. = Ang guicóntan, ang may mg̃a conót. - -Ruibarbo. = Tanóm: ang gamót nia ipolórga man. - -Ruido. = Sabá, banha, pagcaáoay, pagcalális lalis, pagcagobót. * -Pagcating̃ála, pagcacólba sa buot. - -Ruidosamente. = Sa sabá, sa banha. * Sa pagcabántog. - -Ruin. = Talamáyon, obus. * Ang diótay, ang oalá tomóbo. * Tampalásan. * -Hicáoan, daguinótan. - -Ruina. = Pagcagobá, pagcapócan, pagcaláglag. * Pagcaoalá sa bisan onsa. -* Cahigayónan sa pagcadáot sa mg̃a táuo. - -Ruindad. = Buhat ng̃a daútan, mang̃íl-ad, pagcatampalásan. * Pagcaóbos, -pagcadiótay sa bisan onsa. * Pagcahícao, pagcadaguínot. - -Ruinmente. = Pagcang̃íl-ad, sa pagcadaótan. - -Ruinoso. = Ang golóbon, ang harúul magobá, mapúcan, maláglag, madáot. * -Diótay, ang oalá tomóbo. * Ang magadáot. - -Ruipóntico. = Tanóm. - -Ruiseñor. = Langgam sa maníndot ug sa ming̃áuon ng̃a ting̃og. - -Rujiada. = Pagólan. - -Rular. V. Rodar. - -Rulo. = Malíng̃in ng̃a dagcó ug bisan onsa ng̃a magalíguid, ng̃a magatúyoc -sa pagcasáyon. * Bató sa ligsánan. - -Rumbo. = Dalan, alaguían. * Pagcabántog sa bisan onsang combida, -pagcaparáyeg. - -Rumbon. = Malólot. - -Rumbosamente. = Sa pagcalólot, sa pagparáyeg, sa pagcabántog. - -Rumboso. = Malólot. * Mahál. * Ang guidáyan dayánan ug maáyo. - -Rumia. = Pagcatícab ticab. - -Rumiador. = Ang magatícab ticab, ang magasámsam caáyo. - -Rumiadura. V. Rumia. - -Rumiante. V. Rumiador. - -Rumiar. = Pagtícab, ticab. * Paghúna húna, pagpalándong ug maáyo sa -bisan onsa. - -Rumion. = Ang magatícab ticab, ang magasámsam uyámot. - -Rumor. = Casabá, cagáhod, cahagónghong. - -Runfia. = Pagcadághan sa mg̃a butang ng̃a magsáma. - -Runrun. V. Rumor. - -Rupicabra. = Canding ng̃a ihálas. - -Ruñar. = Pagsápsap ng̃a dapit sa solód sa mg̃a papán sa mg̃a bariles ug sa -mg̃a cuba. - -Ruptura. V. Rotura. - -Ruqueta. = Tanóm. - -Rural. = Ang nahatong̃ód sa banua ug sa pagbúhat sa yuta. - -Ruralmente. = Ing̃on sa ang̃ay sa pagbúhat ug sa pagpuyó sa yota. - -Rusco. = Tanóm. - -Rusiente. = Ang mapolá sa caláyo, ang pagabagáhon, ang binága. - -Rustical. V. Rural. - -Rústicamente. = Sa pagcabáol. * Sa pagcabórong, sa pagcaboquírnon. - -Rusticidad. = Pagcabáol, pagcaoaláy cuti cuti, pagcabódong, ang díli -mahíngpit. - -Rústico. V. Rural. * Baol sa oaláy pagcahíngpit. * Borong. - -Rustiquez ó Rustiqueza. V. Rusticidad. - -Rustro. V. Rumbo. - -Ruta. = Pagbiaje, ang dalan ng̃a pagalácoan sa magalacát ug magabiaje. - -Rutilante. V. Resplandeciente. - -Rutilar. V. Resplandecer. - -Rútilo. = Color sa buláoan. - -Rutina. = Batásan, pagcaánar. - -Rutinario. = Ang guibúhat tong̃ód lamang sa batásan, sa pagcaánad. - - - - - - - - -S - - -SA - -Sábado. = Sábado, ang icapíto ca adlao sa semana. - -Sabalera. = Bolotáng̃an sa mg̃a sológnod sa mang̃a horno sa mg̃a ladriyo, -sa mg̃a tesa, &c. - -Sabalero. = Mananágat sa mg̃a isda ng̃a guing̃álan ug sábalo. - -Sábalo. = Isda. - -Sábana. = Habol sa higdáan. - -Sabana. = Yotang patag, datág. - -Sabandija. = Bisan onsang mananáp ng̃a diótay, ug labí pa ang hugáoan. - -Sabanilla. = Habol ng̃a diótay. * Ang tabon sa mg̃a altal. - -Sabañon. = Hubág ng̃a maól-ol caáyo, ng̃a motoróc sa mg̃a camót ug sa mg̃a -tiil sa mg̃a báta. * V. Friera. - -Sabatario. = Judío ng̃a magalihí sa mg̃a sábado. - -Sabático. = Ang nahatong̃ód sa sábado. - -Sabatina. = Pang̃ádye sa mg̃a Padre ng̃a caugalíng̃on sa mg̃a sábado. - -Sabatino. V. Sabático. - -Sabedor. = Ang nasáyor, ang maálam, ang mahibaló. - -Sabelianismo. = Pagtolón-an ng̃a daótan ni Sabelio. - -Sabeliano. = Ang mononót sa mg̃a pagtolón-an ni Sabelio. - -Saber. = Alam, hibaló, sabot. * Pagbátid, paglaláng. - -Sabiamente. = Sa caálam, sa quinaárman, sa pagcaboótan, sa salabótan. - -Sabido. = Ang maálam caáyo, mang̃ialáman uyámot. - -Sabidor. V. Sabedor. - -Sabiduría. = Caálam, quinaárman. * Pagpahibaló. - -Sabiendas (á). = Sa pagcamatúod, sa pagcaoaláy duha duha, sa -pagcagayúd. - -Sabiente. V. Sabedor. - -Sabina. = Cahoy cahoy. - -Sabinar. = Yota ng̃a guidaghánan sa mg̃a sabina. - -Sábio. V. Sabedor y Sabido. - -Sabiondez. = Pagcaálam sa mg̃a buhat ng̃a daótan. - -Sabiondo. = Ang magapacamaálam. - -Sablazo. = Pagtígbas sa sable. - -Sable. = Hing̃aníban, sable. - -Sablon. = Balás ng̃a dagcó. - -Saboga. = Isda. - -Sabogal. = Sahid, anod ng̃a icapanágat sa mg̃a saboga. - -Sabor. = Lalím, lamí. * Caíbog sa bisan onsa. - -Saboreamiento. = Pagcatagámtam. * Pagcadímdim. - -Saborear. = Pagpalalím sa mg̃a cán-on. * Pagtagámtam, pagdímdim. * -Pagálam alam, pagógay ogay. * Paglípay, paghimóot. - -Sabona. = Calaínan sa saya sa mg̃a babáye. - -Sabrosamente. = Sa pagcalalím, sa maáyong lalím. - -Sabroso. = Malalím. * Malipáyon, ang macalípat. - -Sabueso. = Calaínan sa iró. - -Sábulo. = Balás ng̃a mabúg-at. - -Sabuloso. = Ang guisáctan sa balás. - -Saca. = Pagcagóa, pagcapagóa. * Puyo puyo ng̃a dagcó sa panápton. - -Sacabala. = Capandáyan sa mg̃a mananámbal ng̃a icapagóa sa mg̃a bala ng̃a -nahabílin sa solód sa samad. - -Sacabalas. = Capandáyan sa pagpagóa, sa pagcúhit sa bala sa mg̃a -luthang. - -Sacabocados. = Capandáyan sa pagbúhat sa mg̃a bohó. * Alaguían sa -pagdáng̃at sa guipanghináot. - -Sacabucre. = Tolónggon sa tumbága ng̃a apil sa música, ug ang magatáihop -niíning tolónggon. - -Sacacorchos. = Capandáyan sa pagcúha ug pagíbot sa mg̃a songsong sa mg̃a -boteya. - -Sacadinero ó Sacadineros. = Hias sa diótay ng̃a bale apan maníndot, -matahóm. - -Sacador. = Ang magacóha. - -Sacaliña. = Odyong. - -Sacamanchas. = Ang may opicio sa pagcúha sa mg̃a mansa sa mg̃a panápton. - -Sacamiento. V. Saca. - -Sacamuelas. = Ang magaíbot sa mg̃a bag-ang. * Bisan onsa ng̃a icaíbot ug -icacúha sa mg̃a bag-ang. - -Sacanabo. = Capandáyan sa pagcúha sa bomba sa mortero. - -Sacante. = Sugál sa baraja. - -Sacapelotas. V. Sacabalas. * Polong ng̃a igayúbit sa mg̃a táuo ng̃a obus -ug talamáyon. - -Sacapotras. = Polong ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a daótan ng̃a mananámbal. - -Sacar. = Paggóa. * Pagbúhat. * Paggáma, paghímo sa bisan onsa. * -Pagbúhat sa bisan onsa ng̃a maíng̃on sa panigíngnan. * Pagálam sa bisan -onsa sa maáyong paghúna húna. * Pagpagóa sa mg̃a pisó sa mang̃a itlog. * -Pagtábang, paglában sa bisan cansa, arón gomóa sa calisód. * Pagíla sa -bisan onsa tong̃ód lamang sa mg̃a timáan. * Paghóad. * Pagdáng̃at sa -guipanghináot. * Pagcóha sa bisan onsa cay naígo sa pagripa. * -Paghináonao sa panápton. - -Sacarino. = Bisan onsa ng̃a nabúhat sa asúcar. * Ang maíng̃on sa asúcar. - -Sacatrapos. = Sacacorchos. * Capandáyan sa pagcúha sa carga sa mg̃a -luthang ug mg̃a pusil. - -Sacerdocio. = Cahímtang sa pagcasaserdote, sa pagcapadre. - -Sacerdotal. = Ang nahatong̃ód sa saserdote, sa mg̃a Padre. - -Sacerdote. = Laláqui ng̃a may gahóm sa paghálad sa Dios sa mg̃a paghálad, -Padre ng̃a may gahúm sa pagmisa. - -Sacerdotisa. = Babáye ng̃a nagahálad niádtong tiempo sa mg̃a paghálad sa -ubán ng̃a mg̃a táuo táuo, sa mg̃a dios dios sa mg̃a dioatáhan, ug ang -nagabántay sa ilang mg̃a Singbahán. - -Saciable. = Ang arang pagabósgon. - -Saciar. = Pagbósog, pagponó sa can-on con sa ilímnon. - -Saciedad. = Pagcabósog. * Pagcadáng̃at sa bisan onsa ng̃a guicaíbgan. - -Saco. = Puyo puyo, balúyot. * Bisti ng̃a obus ug dagcó sa ubán ng̃a mg̃a -táuo. * Bisan onsang butang ng̃a nasácop sa lain ng̃a butang. - -Sacocha. V. Faltriquera. - -Sacoime. V. Mayordomo. - -Sacra. = Papán ng̃a guipilítan sa papel ng̃a sinolátan sa obán ng̃a -pang̃adyéon sa mg̃a Padre, sa pagmisa, sa díli onta quinahánglan ng̃a -managsolóng sila sa misal. - -Sacramental. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a sacramento. * Mg̃a tambal ng̃a -guitagána sa santa Iglesia sa pag támbal sa mg̃a calág ug sa pagólay -caníla sa mg̃a saláng diótay. * Táuo ng̃a socop sa cofradía sa Santísimo -Sacramento, ug ang maong cofradía. - -Sacramentalmente. = Sa pagcasacramento gayúd. * Sa pagcacompisál ng̃a -tuod. - -Sacramentar. = Paghátag sa Viático sa mg̃a masaquét. - -Sacramentario. = Ang táuo ng̃a herejes ng̃a díli mutóo sa santos ng̃a -pagatúbang ng̃a tuod sa mahál ng̃a laoas sa atong Guinóong Jesucristo sa -Santísimo Sacramento sa altal. - -Sacramente. V. Sagradamente. - -Sacramento. = Sacramento, timáan ng̃a guibúhat ni Jesucristo sa -pagsantos sa mg̃a táuo. * Ang Santísimo Sacramento sa altal. - -Sacratísimo. = Dalayégon, santos uyámot. - -Sacre. = Calaínan sa langgam. * Calaínan sa luthang ng̃a caráan. - -Sacrificadero. = Lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a paghálad. - -Sacrificador. = Ang magahálad, tighálad. - -Sacrificante. = Idem. - -Sacrificar. = Paghálad sa pagíla sa pagcadios. * Pagbútang sa bisan -cansa sa dagcóng catáhap sa icadáot. * Pagpasácop sa pagbúot ng̃a -malágsot. * Pagalágar sa Dios. - -Sacrificio. = Paghálad. * Pagmisa sa mg̃a Padre cay nagahálad cang -Jesucristo sa iang Dios ng̃a Amahán. * Buhat ng̃a malisód ng̃a hingsácpan -sa bisan cansa ng̃a contra sa iang pagbúot. * Buhat sa mg̃a mananámbal sa -pagtámbal ng̃a malisód ug macúti cuti. - -Sacrílegamente. = Sa pagpasipála sa mg̃a botang ng̃a sagrados. - -Sacrilegio. = Pagcapasipála sa mg̃a botang ng̃a santos, sinagrados. - -Sacrílego. = Ang magapasipála sa mg̃a butang ng̃a santos ug ng̃a -nahatong̃ód sa Singbahán. - -Sacrimoche. = Táuo ng̃a magabísti maíng̃on sa pagbísti sa mg̃a cristan, sa -mg̃a noog ug sa pagcaoaláy ang̃ay. - -Sacristan. = Cristan, ang magabántay sa mg̃a casangcápan sa Singbahán. * -Cahímtang sa obán ng̃a mg̃a Padre sa mg̃a Catedral, ng̃a nanagbántay sa mg̃a -sologóon ng̃atanán sa sacristía. - -Sacristana. = Asáoa sa cristan. * Ang binócot ng̃a magabántay sa mg̃a -casangcápan sa sacristía sa mg̃a conbento sa mg̃a monja. - -Sacristanía. = Opicio, pagcahímtang sa pagcacristan. - -Sacristía. = Solód ng̃a harúul sa Singbahán ng̃a pagatipígan sa mg̃a -casangcápan ng̃atanán ng̃a quinahánglan sa Singbahán. - -Sacrosanto. = Ang sinagrado ug santos. - -Sacudida. V. Sacudimiento. - -Sacudidamente. = Sa pagcayábyab. * Sa pagcatolód. - -Sacudido. = Suquíhan, ang díli masáyon ng̃a pagabatónan. * Cásing -casíng̃an. * Ang mahanaláicon. - -Sacudidor. = Ang macayábyab. * Icayábyab. - -Sacudidura. = Pagcayábyab. - -Sacudimiento. = Pagcayábyab, pagcaírog, pagcatolód. - -Sacudir. = Pagcayábyab, yabon yabon, tapdus. * Lamba, dagpas. * Pacpac, -papha. * Copo copo, paggácpac, pilic pilic. * Paggáer, paghámpac. * -Pagtolór, pagírog, pagsalibáy. - -Sachadura. = Pagcacále sa yota. * Pagcabónglay. - -Sachar. = Pagbónglay. - -Sacho. = Ibolónglay, igabónglay. - -Saeta. = Odyong, paná, gapásan. * Ang puthao, &c., ng̃a itolórlo sa -horas sa mg̃a horásan. * Ang balágon ng̃a mahabílin sa mg̃a paras, sa -pagcapón caníla. * Tapoc sa lilíma ba bitóon. * Ang puthao ng̃a guidíhog -sa batóng baláni, ug ng̃a guibútang sa padalóman. * Polong sa mg̃a -palaoáli ng̃a maínit ug matalínis caáyo. - -Saetazo. = Pagcaígo, pagcasámad sa paná, sa odyong. - -Saetear. V. Asaetear. * Pagsámad sa odyong, sa paná. - -Saetera. = Talambóan sa mg̃a cota, sa mg̃a lantáon ng̃a haíctin sa dapit -sa goa ug halagpád sa dapit sa solód, ng̃a pagasalibáyan sa mg̃a paná, sa -mg̃a odyong. * Talambóan ng̃a diótay sa bisan diin. - -Saetero. = Ang nahatong̃ód sa odyong, sa paná. * Ang magaáoay ng̃a -sangcap sa paná, sa mg̃a odyong. - -Saetía. = Sacayán. - -Saetilla. V. Saeta. - -Saetin. = Alaguían sa tubig sa mg̃a bálay bálay ng̃a guibutáng̃an sa mg̃a -ligsánan sa trigo, &c. * Lansang ng̃a diótay sa oaláy olo. * Panápton sa -igagáma sa oaláy labra. - -Saeton. = Paná ng̃a guibalabágan sa usá ca puthao ng̃a holohamóbo. - -Sáfico. = Calaínan sa garay, sa balac. - -Safío. = Isda. - -Saga. = Babáyeng pang̃anitóhon, dioatáhan. - -Sagacidad. = Pagcatalínis sa isilínghot sa mg̃a iró. * Pagcabátid, -pagcalaláng sa pagsáyod sa tinágo. - -Sagapeno. = Tagoc sa usá ca tanóm sa Egipto. - -Sagati ó Saeti. = Calaínan sa panápton sa balahíbo sa mg̃a carnero. - -Sagaz. = Iró sa matalínis ng̃a isilínghot. * Táuo ng̃a batid, malaláng̃on, -boótan, ng̃a maálam magatagána sa mg̃a omalábot. - -Sagazmente. = Sa pagcabátid, sa pagcaálam, sa pagcalaláng. - -Sagital. = Ang may dagoay sa paná. - -Sagitario. = Ang icasíam ca timáan sa zodiaco. * Ang táuo ng̃a guihámpac -sa cadaigánan. - -Sagradamente. = Sa pagtáhod ng̃a dagcó sa mg̃a sinagrado. - -Sagrado. = Sinagrado. * Ang nahatong̃ód sa pagtáhod sa Dios ug sa mg̃a -santos, ang talahóron, silingbáhon. * Dalángpan sa obán ng̃a mg̃a saláan. - -Sagrariero. = Ang magabántay sa mg̃a sagrario sa mg̃a Singbahán. - -Segrario. = Solórdan, sorlánan, sagrario ng̃a pagatipígan sa Santísimo -Sacramento. * Lugar ng̃a pagahipúsan sa mg̃a casangcápan sa Singbahán. * -Capilla ng̃a silbi sa parroquia sa obán ng̃a mg̃a Singbahán. - -Sagú. = Landang, linángdang, sacsac, bulí. - -Sahornarse. = Pagpílas. - -Sahorno. = Pagcapílas. - -Sahumador. V. Perfumador. - -Sahumadura. = Pagcapalína. - -Sahumar. = Pagpalína. - -Sahumerio. = Palína. * Asó sa bisan onsa ng̃a mahomót. * Bisan onsa ng̃a -igapalína. - -Sahumo. = Idem. - -Saín. = Tamboc, sebo sa bisan onsang mananápa. * Buling ng̃a maíng̃on sa -tamboc ng̃a magóa sa mg̃a bisti ng̃a dugay na ug daan. - -Saína. = Calaínan sa trigo. - -Sainar. = Pagpatámboc pagláming sa mg̃a mananáp. - -Sainete. = Calán-on ng̃a malalím caáyo. * Ang magapaáñag ug magapatahóm -sa bisan onsa. * Salsa ng̃a icahátag sa maáyong lalím sa mg̃a calán-on. * -Dayan dayan sa bisan onsa. * Dula ng̃a hing̃alatáoan. - -Sainetear. = Pagbúhat sa mg̃a dula ng̃a hing̃alatáoan. - -Saíno. = Calaínan sa baboy sa Indias. - -Saja. V. Sajadura. - -Sajador. V. Sangrador. - -Sajadura. = Pagcacárlis, pagcacárlit, pagcatórlis. - -Sajar. = Carlit, carlis, torlis. - -Sal. = Asín. * Polong mg̃a matístis, malipáyon, ng̃a icatíao. - -Sala. = Solód ng̃a dagcó sa mg̃a baláy, lasalas. * Pagcating̃ób, -catilígban sa mg̃a hocom sa obán ng̃a mg̃a hocmánan. - -Salacidad. = Pagcabóyoc, pagcahigógma ng̃a dagcó sa pagcaólag, sa mg̃a -buhat ng̃a maláo-ay. - -Salacísimo. V. Salaz. - -Saladamente. = Sa pagcatístis. - -Saladar. = Danao ng̃a pagatiboócan sa asín. - -Saladero. = Lugar ng̃a pagabulálan ug pagaugáhan sa carne ug sa isda. - -Saladillo. = Baboy, tamboc sa baboy ng̃a lab-as ug ng̃a guiasínan ng̃a -bag-o. - -Salado. = Ang maásgad, ang guiasínan caáyo. * Táuo ng̃a matístis, -malipáyon, tigtíao. * Yota ng̃a díli maáyo cay guilabíhan sa asín. * Ang -maásgad, ang guiasínan caáyo. * Táuo ng̃a matístis, malipáyon, tigtíao. -* Ang inasínan caáyo. - -Salador. V. Saladero. * Ang magapaasín sa carne ug sa isda. - -Saladura. = Pagcaasín. - -Salamandra. V. Salamanquesa. - -Salamandria. = Idem. - -Salamanquesa. = Saoang diótay. - -Salar. = Pagasín, pagpaásgad. - -Salariar. = Asalariar. - -Salario. = Sohol. - -Salaz. = Táuo ng̃a maólag, maláo-ay. - -Salazon. = Pagcaasín. * Túig ng̃a igaasín. - -Salce. V. Sauce. - -Salceda. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a abgáo. - -Salcochar. = Pagalibótdan, pagalibótgan. - -Salchicha. = Pinótol sa tináe ng̃a manípis ng̃a ponó sa onód ug sa tamboc -sa baboy ng̃a tinártar ug sináctan sa suca ng̃a matáb-an, sa loy-a, sa -pimienta ug sa obán ng̃a mg̃a panácot. - -Salchichería. = Baláy ng̃a pagabuhátan ug pagabaligyáan sa mg̃a -salchicha. - -Salchichero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a salchicha. - -Salchichon. = Pedazo, pinótol sa tináe ng̃a dagcó ug ponó sa jamon, sa -baboy ng̃a inasín, sa onód, sa tamboc ng̃a piníga ug maáyo, ug sináctan -sa pimienta ng̃a tibúoc, &c., ug maáyo ng̃a pagaquiláuon. * V. Fagina -hasta cadaghánan. - -Saldar. = Paghúsay sa pagcahíngpit sa mg̃a cuenta. - -Saldo. = Pagcahúsay ng̃a híngpit sa mg̃a cuenta. - -Saledizo. = Ang bahin sa mg̃a baláy, &c., ng̃a molabáo ug mogóa sa mg̃a -pared. - -Salegar. = Lugar ng̃a pagacán-an sa asín sa mg̃a hayúpan. - -Salera. = Ang usá sa mg̃a bató sa mg̃a salegar. - -Salero. = Asínan. * Bolotáng̃an sa asín. * Lugar ng̃a pagatipígan sa -asín. * Pagcatístis, pagcaáng̃ay sa pagpamólong, sa paglacát, &c. - -Saleroso. = Matístis. * Ang̃áyan sa pagatúbang, sa paglacáo, &c. - -Salgada. = Tanóm. - -Salgadera. = Idem. - -Sálica. = Batásan, ley ng̃a magapagáoas, sa Guinharían sa Pransia, sa -mg̃a babáye ug sa lioat nila, sa pagcahári. - -Salicor. = Tanóm. - -Salida. = Pagcagóa. * Ang molabáo, ang magalabí. * Pagcahálin, -pagcabalígya sa mg̃a manggad. * Balíbar, pagcalígas sa suguílon. * -Catapúsan, pagcatibáoas sa bisan onsa. * Mananáp ng̃a baye ng̃a boot ng̃a -pang̃asáuon. - -Salido. = Ang magalabáo, ang molabí ng̃a labí sa casaráng̃an. - -Saliente. = Ang magalábi, ang molabáo, ang magatóybo. - -Salin. = Bolotáng̃an sa asín. - -Salina. = Lugar ng̃a pagabuhátan sa asín. - -Salinero. = Ang magabalígya sa asín. - -Salino. = Ang may asín. - -Salir. = Paggóa. * Pagguícan, paglacát, paglacáo. * Paggáoas, pagmísic. -* Pagtúngha, pagtoróc, pagguítib. * Paglabí, paglabáo, pagtóybo. * -Pagháyag, pagdayág. * Pagtápus, pagtibáoas. * Paghálin, pagbalígya. * -Bisíbos, bitíbot. * Haslo, hoshos. * Bosoac, agas, aoas. * Daoal, -dioal. * Booac booac, hobot hobot, holbot. - -Salitrado. = Ang sináctan sa salitre. - -Salitral. = Lugar ng̃a hiquít-an sa salitre. - -Salitre. V. Nitro. * Salitre. - -Salitrería. = Baláy ng̃a pagabuhátan sa salitre. - -Saliterero. = Ang magabalígya sa salitre. - -Salitroso. = Ang may salitre. - -Saliva. = Laoay, loa. - -Salivacion. = Pagcalóa, pagcaláo-ay. - -Salival. = Ang nahatong̃ód sa laoay. - -Salivar. = Pagláoay, paglóa. - -Salivoso. = Ang magaláoay caáyo, ang magalóa uyámot. - -Salmear. = Pagpang̃ádye sa mg̃a salmos. - -Salmista. = Ang magagáma sa mg̃a salmos. * Ang opicio sa pagcanta sa mg̃a -salmos sa mg̃a Iglesia ng̃a Catedral. - -Salmo. = Pagámpo ng̃a nagasácop sa mg̃a pagdáyeg sa Dios. - -Salmodia. = Cadaghánan sa mg̃a salmo ng̃a guigáma ni David. * Punto ng̃a -igacanta sa mg̃a salmo, sa Singbahán. - -Salmom. = Isda. - -Salmonado. = Isda ng̃a may onód ng̃a maíng̃on sa onód sa salmon. - -Salmonete. = Isda. - -Salmorejo. = Sabáo, salsa ng̃a magáma sa tubig, sa suca, sa lana, sa -asín, ug sa pimienta. - -Salmuera. = Tubig ng̃a guibutáng̃an sa daghan ng̃a asín. * Tubig ng̃a -moágas sa bisan onsa ng̃a guiasínan. - -Salmuerarse. = Pagsaquét sa mg̃a hayúpan guican sa pagcáon sa daghánan -ng̃a asín. - -Salobre. = Ang may lalím sa asín. * Guioánon, matayámnon. - -Salobreño. = Yota ng̃a sináctan sa daghan ng̃a asín. - -Saloma. = Pagcasalóma, pagcahólo. - -Salomar. = Paghólo, pagsalóma, pagcanta sa mg̃a grumente, ug sa mg̃a táuo -ng̃a nanagúyod sa bisan onsa ng̃a mabúg-at. - -Salon. = Solór ng̃a dagcó sa mg̃a baláy. * Carne ug isda ng̃a guiasínan -arón madúgay. - -Salpa. = Isda. - -Salpicadura. = Pagcasáblig, pagcapísic. * Pagcadápya pagcatápya. - -Salpicar. = Pagsáblig, pagpísic. * Pagdápia, pagtápya. * Pagsáilo sa -obán ng̃a mg̃a polong con mg̃a dalan sa bisan onsa ng̃a pagabasáhon. - -Salpicon. = Bahao sa onód ng̃a tinártar ug sináctan sa pimienta, sa -asín, sa asúcar ug sa seboyas. - -Salpimentar. = Paggamós sa bisan onsa sa pimienta ug sa asín. - -Salpimienta. = Sacót sa asín ug sa pimienta. - -Salpresar. = Pagasín sa bisan onsa. - -Salpullido. = Gasdi, bong̃ang sing̃ot. - -Salpullir. = Paggóa, pagtoróc sa gasdi, sa bong̃ang sing̃ot. - -Salsa. = Sacót sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a butang ug mg̃a panácot ng̃a -hinílis, sa paghátag sa lalím sa mg̃a calán-on. * Bisan onsa ng̃a -malalím, sa maáyong lamí. - -Salsedumbre. = Pagcaásgad. - -Salsera. = Panácsan ng̃a diótay ng̃a pagasórlan sa salsa. - -Salserilla. = Idem. - -Salsero. = Tanóm ng̃a guing̃álan ug tomillo ng̃a isácot sa mg̃a salsa. - -Saltabanco, saltabancos, salta en banco, salta en bancos. = Táuo ng̃a -bacácon ug tabían, ng̃a magapabántog sa gahóm sa obán ng̃a mg̃a tanóm, ug -arón donggon sia ug maáyo mosáca sia sa mg̃a siya con sa mg̃a lincoránan. - -Saltabardales. = Polong ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a bátang cundátan. - -Saltabarrancos. = Idem. - -Saltacion. = Pagcalócso, pagcaláyat, pagcatógpa, pagcaogpó, pagcaíctin. - -Saltacharquillos. = Polong ng̃a guicahing̃álan sa táuo ng̃a magatonób sa -mg̃a tomóy, sa mg̃a todlo sa mg̃a tiil. - -Saltadero. = Lugar ng̃a pagalocsóan, pagaogpóhan, pagatogpóan. - -Saltador. = Ang magalócso, ang magaogpó, ang magaíctin, ang magatógpo. - -Saltambarca. = Calaínan sa bisti. - -Saltante. V. Saltador. - -Saltaparedes. V. Saltabardales. - -Saltar. = Locso, ogpó, togpa, ictin, labac, lampáyag, hupac, ambac, -tapoac, ocpao. - -Saltarelo. = Sayáo, pagsabáy. - -Saltaren. = Pagsones sa maong ng̃alan sa sesta. - -Saltarin. = Tigsabáy, hinayáo, ang magasayáo, ang musabáy. - -Saltaterandate. = Calaínan sa borda. - -Saltatriz. = Babáye ng̃a may opicio sa pagsabáy. - -Salteador. = Mang̃ang̃áyao, ang magagáhat. - -Saltear. = Pagpang̃áyao, paggáhat, pagpang̃áoat sa mg̃a omalágui sa mg̃a -cadalánan. * Pagdámag, pagdósmog. * Pagsógod ug díli patibáoas sa bisan -onsa. * Pagóna sa pagpálit sa bisan onsa. * Pagpahárloc, pagpacógmat. - -Salteo. = Pagcapang̃áyao, pagcagáhat. - -Salterio. = Libro sa santos ng̃a Sulat ng̃a sinulátan sa mg̃a salmo ng̃a -guibúhat ni David. * Ang librong dagcó ng̃a pagacantáhan sa mg̃a salmo, -sa coro. * Ang rosario ng̃a guipahanong̃ód cang María Santísima. * -Tolónggon ng̃a apil sa música. - -Saltimbanco ó Saltimbanquis. V. Saltabanco, &c. - -Salto. = Lócso pagcalócso, pagcaogpó, pagcaíctin. * V. Saltadero. - -Salton. = Alisío sio. * Isda, balámban. * Ang magalócso caáyo. - -Salubre. V. Saludable. - -Salubridad. = Pagcaáyong quinabúhi, pagcaáyo sa quinabúhi, maáyong -laoas. - -Salud. = Idem. * Maáyong pagcabótang sa calág tong̃ód sa grasia sa Dios. - -Saludable. = Ang macaáyo sa calág ug sa laoas. - -Saludablemente. = Sa maáyong quinabúhi, sa maáyong laoas. * Sa dagcóng -polós sa calág. - -Saludador. = Ang nagaábi abi, ang abi abíhon. * Ang táuo ng̃a bacácon -ng̃a pagaíngnon ng̃a maálam magtámbal sa mg̃a saquét ng̃a malisód, sa -pagsángpot sa mg̃a polong ng̃a oaláy cahológan. - -Saludamiento. = Pagcaábi abi. - -Saludar. = Pagábi abi, pagcomostá, pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a -igapanghináot sa maáyong quinabúhi sa isigcatáuo. * Pagbúhi sa mg̃a -luthang sa timáan sa calípay. * Pagbúhat sa mg̃a buhat ng̃a caoang, ug -pagsángpot sa mg̃a polong ng̃a oaláy cahológan, sa mg̃a táuo ng̃a bacácon, -arón pagaíngnon sa obán ng̃a maálam sila magtámbal sa mg̃a saquét ng̃a -malisód. * Pagpadála sa mg̃a pagpang̃omostá, pagcomostá. - -Saludo. = Pagcomostá. * Pagbóhi sa mg̃a luthang sa timáan sa calípay, sa -maáyong balíta. - -Salumbre. = Agóp-op sa asín. - -Salutacion. = Pagcacomostá. * Pagcaábi abi. * Sinógdan sa mg̃a oáli. * -Paghibaló ni San Gabriel Arcángel cang María Santísima ng̃a sia ang -magasámcon sa Anac sa Dios. - -Salutíferamente. V. Saludablemente. - -Salutífero. V. Saludable. - -Salva. = Pagcatiláo sa mg̃a calán-on ng̃a ipacáon sa mg̃a hari, sa -pagcasáyor ng̃a oaláy bisan onsa ng̃a macadáot. * Pagcabúhi sa mg̃a -luthang sa mg̃a timáan sa calípay. * Pagbúhat sa mg̃a pagsuláy ng̃a -binóang, sa pagláom ng̃a babaoíon sa Dios ang nagabúhat. * Pagtábi sa -pagpamólong. - -Salvacion. = Pagcabáoi, pagcalocát. * Pagcagáoas, pagcamísic. * -Pagcadáng̃at sa pahimáya sa Lang̃it, pagcapaláng̃it. - -Salvadera. = Sorlánan sa margaja, sa mg̃a balás, &c., ng̃a ibórbod, -ibútang sa bisan onsa ng̃a guisúlat, arón mamalá ang tinta. - -Salvado. = Salabaro, tictic. - -Salvador. = Mamamáoi, manlolócat, manlolóoas. * Ang magapagáoas, ang -magapamísic. * Si Jesucristo ng̃a Guinóo ta. - -Salvajada. V. Salvajería. - -Salvaje. = Tanóm ng̃a toróc banua ug ihaláson. * Táuo ng̃a ihaláson, -burong, sa oaláy quinaárman. * Mananáp ng̃a díli aghop, ng̃a díli tanód, -ihaláson. * Táuo sa mg̃a yota ng̃a guicaoád-an sa paghópot ug sa mg̃a -ponóan. - -Salvajemente. = Ing̃on sa batásan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a táuo ng̃a -ihaláson. - -Salvajería. = Polong con buhat ng̃a ang̃ay sa mang̃a táuo ng̃a ihaláson. - -Salvajez. = Pagcaihálas. - -Salvajina. = Mananáp ng̃a ihálas. * Onód sa mg̃a mananáp ng̃a ihálas. * -Cadaghánan sa mang̃a anit sa mg̃a mananáp ng̃a ihálas. - -Salvajino. = Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa mg̃a ihaláson. - -Salvaguardia. = Bantay sa bisan onsa. * Timáan ng̃a guidála ug guihátag -sa bisan cansa, arón díli sia pagaonsáon ug pagahaoíran. - -Salvamente. = Sa oaláy catáhap. - -Salvamento. V. Salvacion. * Dalángpan. - -Salvamiento. = Idem. - -Salvante. V. Salvador. - -Salvar. V. Libertar. * Paghátag sa pahimáya sa Lang̃it. * Pagságang sa -mg̃a icadáot. * Pagcóha sa mg̃a caoláng̃an, sa mg̃a cabilínggan, sa mg̃a -caculían. - -Salvatierra. = Malilímbong sa sugál sa baraja. - -Salve. = Mahimáya ca, bantayán ca sa Dios. * Ang usá sa mg̃a pagámpo ng̃a -ipahanong̃ód cang María Santísima. - -Salvedad. = Pagcatógot, lisensia. - -Salvia. = Dalapót, sambong, halilíbon. - -Salvilla. V. Bandeja. - -Salvo. = Guináoas, ang mahamísic, ang guibáoi, guilocát sa bisan onsang -calisód. * Gaoas. - -Salvoconducto. V. Salvedad. - -Salvohonor. = Sampot, ililíngcod. - -Sambenito. = Bisti ng̃a guibísti sa mg̃a saláan ng̃a guihócman ug -guicastigo sa mg̃a hocom sa Inquisision. * Sulat ng̃a casayóran sa mg̃a -ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a saláan, ug sa castigo ng̃a guibútang caníla sa -mg̃a hocom sa Inquisision, ng̃a guipamílit sa mg̃a poltahán sa mg̃a -Singbahán. * Daótan ng̃a dong̃og. - -Sambuca. = Tolónggon ng̃a guicoldásan, sa canhing tiempo. - -Sampsuco. V. Mejorana. - -Samuga. V. Jamuga. - -San. V. Santos. - -Sanable. = Ang arang ayóhon, ang mahímo ng̃a pagatambálon. - -Sanador. = Ang magatámbal, ang magaáyo. - -Sanalotodo. = Hampol, haclop ng̃a maítom, sa botica: silbi sa pagtámbal -sa daghánan ng̃a mg̃a saquét. - -Sanamente. = Sa pagcoháoan sa boot, sa oaláy daótan ng̃a húna húna. - -Sanar. = Pagáyo, pagtámbal. - -Sanativo. V. Sanador. - -Sancionar. = Batásan, pagcabóot sa mg̃a ponóan, ley. - -Sancion. = Pagbúhat sa bisan onsang ley, batásan. - -Sancochar. V. Salcochar. - -Sánctus. = Polong ng̃a linatín: bahin sa misa ng̃a guing̃álan ug sánctus. - -Sandalia. = Bisti sa tiil, ng̃a mao ang usá ca panit ng̃a pagatónban, ug -ng̃a itácgos sa maong tiil sa usá ca corea con sintas. - -Sándalo. = Tanóm ng̃a maíng̃on sa yervabuena. * Cahoy ng̃a mahomót. - -Sandáraca. V. Rejalgar. * Tagoc sa enebro. - -Sandez. = Polong con buhat ng̃a binóang ng̃a díli macaígo, ng̃a oaláy -cahológan. - -Sandía. = Atímon. - -Sandio. = Boang boang, hong̃og. - -Saneamiento. = Pagságang sa icadáot ng̃a arang moábot. - -Sanear. = Pagságang sa mg̃a cadaótan ng̃a omalábot. * Pagáyo sa bisan -onsa. - -Sanedrin. = Hocmánan ng̃a labí sa mg̃a judíos. - -Sangley. = Insic ng̃a magacomercio sa Pilipinas. - -Sangradera. = Sorlánan sa dugó, sa pagsangra sa bisan cansa. * Alaguían -sa tubig, sa bino, &c.: guipahaáng̃ay sa bisan onsang sodlánan. - -Sangrador. = Ang opicio sa pagsangra, magsasangra. * V. Sangradera -desde alaguían. - -Sangradura. = Samad ng̃a pagaboháton sa pagsangra, alaguían ng̃a -pagaboháton sa mg̃a subá, &c., sa pagdápit sa tubig sa bisan asa. - -Sangrar. = Pagcárlit, pagsangra, pagsámad sa mg̃a caogátan, arón muágui -ang dugó. * Pagpaágui, pagpagóa sa tubig, sa bino, &c., sa mg̃a -sudlánan. * Pagdápit sa tubig sa mg̃a subá, sa pagcále ng̃a daan sa mg̃a -balaháan. * Pagágui, paggóa sa dugó. - -Sangraza. = Dugó ng̃a donót. - -Sangre. = Dugó. - -Sangría. = Pagcasangra, pagcasámad sa mg̃a caogátan arón omági ang dugó. -* Pagcapang̃áoat, pagcacóha sa bisan onsa. * Bino ng̃a sinambógan sa -tubig ug ng̃a sináctan sa asúcar. - -Sangrientamente. = Sa pagcaágas, sa pagcaáoas sa dugó. - -Sangriento. = Ang magadugó. * Ang guisablígan ug namansa sa dugó. * -Táuo con mananáp ng̃a maísog, mabáng̃is. * Ang nagapaágas sa dugó. - -Sanguaza. V. Sangraza. * Dugá ng̃a mapolá sa obán ng̃a mg̃a tanóm. - -Sangüífero. = Ang may dugó. - -Sangüificar. = Pagdogó, pagpatigáyon arón madághan ang dugó. - -Sanguijuela. = Limátoc. * Ang macacóha sa mahínay hinay sa bisan onsa. - -Sanguina. = Saquét sa bulan bulan ng̃atanán sa mg̃a babáye. - -Sanguinaria. = Tanóm ng̃a italámbal. * Batóng mahál. - -Sanguinariamente. V. Sangrientamente. - -Sanguinario. V. Cruel. - -Sanguíneo. = Ang mahímo sa dugó. * V. Sangüífero. * Ang may color sa -dugó. - -Sanguino. = Como el siguiente. - -Sanguinolento. V. Sangriento. - -Sanguinoso. V. Cruel y Sangriento. - -Sangüis. = Polong ng̃a linatín: ang dugó ni Jesucristo sa ilálom sa -pagcadágoay sa bino. - -Sanguja. = Limátoc. - -Sanícula. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Sanidad. V. Salubridad. - -Sanie ó Sanies. = Nana. - -Sanioso. = Ang may nana. - -Sanitario. = Ang mahatong̃ód sa pagpatigáyon sa mg̃a tambal sa mg̃a -saquét. - -Sanjacado. = Pagcahópot sa mg̃a provincia sa Guinharían sa mg̃a turco. - -Sanjacato. = Idem. - -Sanjaco. = Maghohópot sa mg̃a provincia sa mang̃a turco. - -Sanjuanero. = Bong̃a ng̃a mahínog sa caduúlan sa aldao ni S. Juan. - -Sanjuanista. = Sacop sa religion, sa caparían ni san Juan. - -Sanmigueleño. = Bong̃a ng̃a mahínog sa harúul sa arlao ni S. Miguel. - -Sano. = Táuo ng̃a oaláy saquét, sa maáyo ug mapíscay ang laoas. * Ang -maháoan ug buot. * Ang tibúoc, ang oalá tipácan, boóng̃on ug pagacuháan. - -Santa. = Ang bahin sa Singbahán sa Jerusalém, ng̃a dapit sa sulúd caáyo, -ng̃a guitabónan, sa sugo sa Dios, sa usá ca tabil ng̃a mahál caáyo. - -Santabárbara. = Lugar ng̃a pagatipígan sa pólvora sa mg̃a sacayán. - -Santamente. = Sa pagcasantos, sa batásan ng̃a hingpit. - -Santasantórum. = Ang bahin ng̃a labíng santos sa Singbahán sa Jerusalém, -ng̃a guibotáng̃an sa arca ng̃a guing̃álan sa testamento. - -Santera. = Asáoa sa santero. - -Santero. = Ang magabántay sa bisan onsang Singbahán ug sa mg̃a santos. * -Ang magasíngba sa mg̃a santos sa usá ca pagsíngba ng̃a díli mao. - -Santiago. = Polong ng̃a igasógod sa mg̃a español sa mg̃a pagpang̃óbat, sa -pagquigtábang nila cang Santiago ng̃a santos, ng̃a patron ug manlalában -nila. - -Santiaguista. = Sacop sa caparían ng̃a sinoldado ni Santiago. - -Santiamen. = Macariót lamang, ang usá lamang sa pagpíloc, sa malágmit -uyámot. - -Santidad. = Pagcasantos, pagcatárong. - -Santificacion. = Pagcasantos. - -Santificador. = Ang magapacasantos, ang magapacatárong. - -Santificar. = Pagpasantos, pagpatárong. * Paghálad sa Dios sa bisan -onsa. * Pagtáhor, pagsíngba sa mg̃a santos. * Paglában sa bisan cansa, -pagtábang canía. - -Santiguada. = Pagcapang̃óros. - -Santiguadera. = Idem. - -Santiguadero. = Como el siguiente. - -Santiguador. = Ang magapang̃óros sa lain, sa pagpang̃aníto. - -Santiguamiento. = Pagcapang̃óros. - -Santiguar. = Pagpang̃óros. * Pagcastigo, pagpasáquet. - -Santimonia. V. Santidad. * Tanóm ng̃a bulácan. - -Santísimo. = Santos uyámot. * Polong ng̃a guicahing̃álan, sa Santos mg̃a -Papa. - -Santo. = Santos, matárong, ang oaláy salá. - -Santon. = Ang magapacasantos. * Táuo ng̃a moros ng̃a mapenitenciáhon. - -Santoral. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a quinabúhi ug sa mg̃a buhat sa mg̃a -santos. - -Santuario. = Singbahán ng̃a pagasingbáhan sa bisan cansang santos. - -Santurron. = Ang magapacasantos caáyo, ang magaámpo sa madúgay ug sa -masóbsob. - -Saña. = Capong̃ót, caligótgot. - -Sañosamente. V. Sañudamente. - -Sañoso. V. Sañudo. - -Sañudamente. = Sa caligótgot, sa capong̃ót. - -Sañudo. = Ang naligótgot, ang pungtánon, ang guipóngtan. - -Sapiencia. = Libro sa santos ng̃a sulat ng̃a guing̃álan sa quinaárman. - -Sapico. = Hubág ug motoróc sa ilámon sa díla ug sa luyo ug luyo sa mg̃a -aping sa solód sa bába. - -Sapo. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa baquí. - -Saponaria. = Tanóm. - -Saponífero. = Ang macapalalím. - -Saque. = Sugál sa pelota. - -Saqueador. = Ang magacúha, ang magapólot. - -Saqueamiento. V. Saqueo. - -Saquear. = Pagcóha, pagpólot. * Pagpang̃áoat. - -Saqueo. = Pagcacóha, pagcapólot. * Pagcapang̃áoat. - -Saquero. = Dagom sa pagtahí sa mg̃a puyo puyo. - -Saquería. = Cadaghánan sa mg̃a puyo puyo. - -Saquilada. = Cadaghánan sa trigo, &c., ng̃a lilígson ug sinúlud sa puyo -puyo ng̃a díli ponó. - -Sarampion. = Dalap. - -Sarao. = Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a naning̃ób sila sa pagdúla ug sa -pagsayáo. - -Sarcasmo. = Polong ng̃a icatámay ug icayúbit sa isigcatáo. - -Sarcia. = Cadaghánan sa mg̃a pardo. - -Sarco. = Bisti ng̃a hatáas. - -Sarcocola. = Tagoc ng̃a malálag ug mapáit. - -Sarcófago. = Lolóbng̃an, lobóng̃an, lobng̃ínan, lobóng. - -Sarcótico. = Tambal ng̃a icapílot ug icasara sa mg̃a samad. - -Sardesco. = Cabayong diótay. * Táuo sa maísog ng̃a gaoi. - -Sardina. = Tamban. - -Sardinel. = Buhat ng̃a guibúhat sa mg̃a ladriyo ng̃a pinatíndog. - -Sardinero. = Ang magabalígya sa mg̃a tamban. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a -tamban. - -Sardineta. = Tamban ng̃a diótay. * Dayan dayan ng̃a guibútang sa ubán ng̃a -mg̃a bisti sa mg̃a soldados. - -Sardio. = Batóng mahál. - -Sardioque. = Ang surlánan sa asín ug ang maong asín. - -Sardonia. = Tanóm. - -Sardónica. = Batóng mahál. - -Sardónico. = Ang nahatong̃ód sa sardónica. - -Sardonio. V. Sardónica. - -Sardónique. = Idem. - -Sarga. = Panápton sa igagáma. * Cahoy cahoy. - -Sargenta. = Asáoa sa sargento. * Hing̃aníban ng̃a guidála sa sargento. - -Sargentar. = Paghópot sa mg̃a soldados, sa pagtúman sa opicio sa -pagcasargento. - -Sargentía. = Opicio, cahímtang sa pagcasargento. - -Sargento. = Ponóan ng̃a obus sa mg̃a soldado. - -Sargo. = Calaínan sa isda. - -Sarmentador. = Ang magapólot sa mg̃a balágon ng̃a guipótol sa mg̃a paras. - -Sarmentar. = Pagpólot sa mg̃a balágon ng̃a pinótol sa mg̃a paras. - -Sarmentera. = Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a balágon ng̃a guipótol sa mg̃a -paras. - -Sarmentoso. = Ang maíng̃on sa mg̃a balágon sa mg̃a paras. - -Sarmiento. = Balágon sa mg̃a paras. - -Sarna. = Nuca. * Caíbog sa pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a macalípay. - -Sarnoso. = Nucáon. - -Sarpullido. V. Salpullido. * Mg̃a labhag, pinaácan sa pulgas. - -Sarpullir. = Pagpáac sa pulgas: V. Salpullir. - -Sarracénico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a moros. - -Sarraceno. = Moros. - -Sarracina. = Pagcaáoay sa daghánan ng̃a mg̃a táuo. - -Sarria. = Calaínan sa sahid. * Bocág ng̃a dagcó. - -Sarrillo. V. Estertor. - -Sarrio. = Mananáp sa opat ca tiil. - -Sarro. = Bulit ng̃a malíg-on. * Ogam, qui qui. - -Sarroso. = Ang may ogam. - -Sarta. = Tinóhog, tohog. * Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a magcasonód -sonód. - -Sartal. = Bisan onsa, cadaghánan sa bisan onsa ng̃a guipatóhog. - -Sartalejo. = Idem. - -Sarten. = Caláha. - -Sartenada. = Ang pagapritóhon sa macaúsa sa caláha. - -Sartenazo. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa bisan onsa. - -Sasafrás. = Cahoy ng̃a maíng̃on ing̃on sa laurel. - -Sastra. = Asáoa sa sastre. - -Sastre. = Mananáhi. - -Sastrería. = Baláy ng̃a pagabuhátan sa mananáhi ug ang opicio nia. - -Satan. = Como el siguiente. - -Satanás. = Yaoa. - -Satélite. = Sologóon sa justicia, alguasil, mananácop. * Tagsa ca -planeta ng̃a diótay ng̃a magalibót sa planetang dagcó. - -Sátira. = Polong ng̃a matístis ng̃a icayúbit sa isigcatáuo. * Babáye sa -maísog ng̃a gaoi, madalíon, malágsic. - -Satíricamente. = Sa pagcayúbit, sa pagcatámay. - -Satírico. = Táuo ng̃a mahagúgma pagtámay ug pagyúbit sa isigcatáuo. - -Satirio. = Ilagá sa Indias ng̃a mabóhi sa tubig. - -Satírion. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Satirizante. = Ang magayúbit. - -Satirizar. = Pagyúbit sa mg̃a polong con sa mang̃a sulat. - -Sátiro. = Dios sa mg̃a dioatáhan sa canhing tiempo. - -Satisfaccion. = Pagcabáyad sa mg̃a otang ug sa mg̃a salá. * Pagpogóng, -pagpahínay sa mg̃a cailíbgon. * Pagpatáy sa gotom, sa uhao, &c. * -Pagbálos. * Paghimóot. - -Satisfaciente. = Ang magabáyad, ang mubálos. - -Satisfactoriamente. = Sa pagcatúman, sa pagcahíngpit. - -Satisfactorio. V. Satisfaciente. - -Satisfecho. = Ang guibáydan, ang guibáslan. * Parayégon, maandácon. - -Sativo. = Ang guipúgas ug guitanóm. - -Sato. = Idem. - -Sátrapa. = Dacóng táuo sa mg̃a persa. * Táuo ng̃a maálam, ng̃a batid, -malaláng̃on. - -Satrapía. = Cahímtang sa pagcasátrapa. - -Saturacion. = Pagcahílis, pagcalínis sa bisan onsa sa bino, sa tubig, -&c. - -Saturar. = Paghílis, paglínis sa bisan onsa, sa bino, sa tubig, &c. - -Saturnal. = Ang nahatong̃ód sa Saturno. - -Saturnino. = Ang táuo ng̃a ming̃áuon, masolóbon. - -Saturno. = Ang usá sa mg̃a planeta. - -Sauce. = Cahoy sa mg̃a baybáyon. - -Sauco. = Abgáo, argáo. - -Sauquillo. = Cahoy ng̃a diótay. - -Sausería. = Solód sa mg̃a baláy ng̃a hariánon, ng̃a pagatipígan sa mg̃a -sud-an ug sa mg̃a casangcápan sa salapí ng̃a ibútang sa lamesa. - -Sausier. = Ang magabóot sa sausería sa mg̃a baláy ng̃a hariánon. - -Sauz. V. Sauce. - -Sauzgatillo. = Cahoy cahoy. - -Savia. = Dugá sa mg̃a tanóm. - -Saxátil. = Isda ng̃a mutóbo sa lugar ng̃a cabatóhan. - -Sáxeo. = Bisan onsa sa bató. - -Saxífraga. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Saya. = Saya, bisti sa mg̃a babáye. - -Sayal. = Panápton ng̃a bastos caáyo. - -Sayalería. = Opicio sa paghábol sa mg̃a sayal. - -Sayalero. = Ang magahábol sa mg̃a sayal. - -Sayalesco. = Bisan onsa sa sayal. - -Sayalete. = Sayal ng̃a molomanípis. - -Sayo. = Bisti ng̃a halagpád ug hatáas. * Bisan onsang bisti. - -Sayon. = Táuo ng̃a supang, sa malágsot ng̃a nauong. * Mabáng̃is. - -Sayuela. = Sinína sa estameña. - -Sayuelo. = Bisti sa mg̃a babáye, mg̃a maíng̃on ing̃on sa supa. - -Sazon. = Pagcahínog sa mg̃a bong̃a, pagcahíngpit sa bisan onsa. * Ang -lalím sa bisan onsa. - -Sazonadamente. = Sa pagcalalím. - -Sazonado. = Polong ng̃a matístis, malipáyon. - -Sazonador. = Ang macalalím. - -Sazonar. = Paghátag sa lalím sa mg̃a calán-on. * Paghínog sa bisan onsa. - - - -SE - -Sebe. = Alad sa mg̃a bogsoc ng̃a hatáas. - -Sebesten. = Cahoy. - -Sebillo. = Como el siguiente. * Calaínan sa sabón ng̃a igahínglo sa mg̃a -camót. - -Sebo. = Tamboc sa mg̃a mananáp. * Ang bahándi, puhónan ng̃a dagcó. - -Seboso. = Ang may tamboc. * Ang guidíhog sa tamboc, sa sebo. - -Seca. = Pagcaoaláy olan. * Lusay. - -Secacul. = Tanóm. - -Secadal. V. Secano. - -Secadero. = Lugar ng̃a pagabolálan, pagaogáhan, pagacamád-an sa bisan -onsa. * Bung̃a ng̃a madúgay bisan ng̃a mamalá, bisan ng̃a maogá. - -Secadillo. = Matám-is ng̃a magáma sa mg̃a almendra ng̃a dinócdoc, sa panit -sa limon, sa asúcar ug sa lang̃it lang̃it sa itlog, ug ng̃a pagaanágon sa -caláyo ng̃a oaláy siga. - -Secamente. = Sa mg̃a hamóbong polong, sa mg̃a diótay ug lactod ng̃a -polong. * Sa pagcaoaláy pagtáhor, catahá ug pagábi abi. - -Secano. = Yota ng̃a díli mahímo ng̃a pagabo-bóan, bisan onsa ng̃a mamalá, -naogá caáyo. - -Secansa. = Sugál sa baraja. - -Secante. = Ang macamalá, ang macaogá, ang macabólad. * Ang barlis ng̃a -nabalábag sa lain ng̃a barlis. - -Secar. = Ogá, bolar, malá, laya. * Pagcágod, paghorót sa mahínay hinay. -* Pagníoang. - -Secatura. = Pagcaoaláy lamí, ug lalím. * Pagcabórlay. - -Seccion. = Pagcapótol. * Pagcabáhin sa mg̃a bahin sa mg̃a libro, arón -maásoy ug maáyo ang guisúlat. - -Seceso. = Pagcalíbang, pagcaólo. - -Seco. = Ang namalá, ang naláya, ang naogá, ang nabólad, ang oaláy dugá, -ang naníoang. * Ang coláng̃an sa mg̃a quinahánglan. * Ang may gaoi ng̃a -maísog. - -Secrecion. = Pagcabúlag, pagcabáhin. - -Secreta. = Calibáng̃an. * Bisan onsa ng̃a guisósi, guipaquigsáyod sa -hilom, sa tinágo. * Tagsa ca pagámpo con oracion ng̃a guipang̃ádye sa mg̃a -Padre ng̃a nanagmísa, sa human na ang paghálad sa hostia ug sa cális. - -Secretamente. = Sa tinágo, sa pagcahílom. - -Secretar. = Paghímo sa dugó sa solód sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a -mananáp. - -Secretear. = Paghónghong, paghalaoáhao, pagsólte sa mahínay caáyo, sa -obus ng̃a ting̃og. - -Secretaria. = Asáoa sa secretario. * Ang babáye ng̃a magasúlat sa -guipasúlat canía. - -Secretaría. = Cahímtang sa pagcasecretario ug ang solód ng̃a -pagasulátan. - -Secretario. = Ang magasúlat sa guipasúlat canía. * Ang escribano sa -longsod. - -Secretista. = Ang magasólte sa pagcahalaoáhao, sa pagcahónghong. * Ang -magasúlat sa tong̃ód sa mg̃a tanghága. - -Secreto. = Tinágo, ang anáa sa tinágo. * Ang mahilómon. * Bisan onsa -ng̃a tacús ng̃a pagahilómon ng̃a díli ipadayág, ipabántog. * Bisan onsang -caposlánan, caayóhan sa mg̃a tambal, sa mg̃a ilímnon, &c., ng̃a díli -hingbalóan sa cadaghánan. * Ang bolsillo, puyo puyo ng̃a guidála sa -ilálom sa mg̃a bisti. * Lugar ng̃a pagatagóan sa bisan onsa. * Tanghága. - -Secretorio. = Ang magapaláin, ang magapabáhin. - -Secta. = Pagtolón-an ng̃a guitóon sa bisan cansang táuo ng̃a bantógon, -quinaarmánon. - -Sectador. V. Sectario. - -Sectario. = Ang maganonót, sa pagcapílit, sa minatúod, sa bisan onsang -pagtolón-an. - -Sector. = Ang bahin sa malíng̃in. - -Secuaz. = Ang moápil sa dapig sa lain. * Ang maganonót sa bisan onsang -pagtolón-an. - -Secuela. = Ang magasonód sa bisan onsa. * Bisan onsa ng̃a guican sa -guinicánan, sa guisóndan. - -Secuencia. = Pagpadáyeg ng̃a pagabasáhon sa misa, usáhay, sa human na -ang pagbása sa epístola. - -Secuestracion. V. Secuestro. - -Secuestrador. = Ang magatípig sa bisan onsa, hasta ng̃a itúg-an sa hocom -con quinsay taguía ng̃a tuod. - -Secuestrar. = Pagtípig, paghópot sa bisan onsa, cutub ng̃a itórlo sa -hocom ang taguíang tuod. - -Secuestro. = Pagbótang sa bisan onsa sa ilálom sa gahóm sa bisan cansa, -cutub ng̃a itúg-an sa hocom ang hingtúngdan ng̃a taguía. - -Secular. = Ang Padre ng̃a díli religioso. * Ang madúgay sa daghan ng̃a -mg̃a catuígan. * Bisan onsa ng̃a pagabuháton sa tagsa ca gatús ca túig. * -Ang nadúgay caáyo. - -Secularizacion. = Pagcagóa sa pagcapadreng religioso. - -Secularizar. = Paggóa sa cahímtang sa pagcapadreng religioso. - -Secundariamente. = Sa icadúha. - -Secundario. = Ang icadúha, ang sonód sa nahaóna. - -Secundina. = Inónlan. - -Secura. V. Sequedad. - -Sed. = Uháo. * Caíbog ng̃a dagcó sa bisan onsa. - -Seda. = Igagáma. - -Sedadera. = Capandáyan sa pagpahómoc sa cáñamo. - -Sedal. = Balahíbo sa mananáp ng̃a maputí ug masíhag, ng̃a icahocót sa -ansuelo sa usá ca tomóy, ug sa usá, sa lambo. * Sinta ng̃a itóhog sa mg̃a -mananámbal sa ilálom sa panit sa obán ng̃a mg̃a táuo ug mg̃a mananáp ng̃a -masaquét. - -Sedativo. = Ang may gahóm sa pagpahínay sa mg̃a caól-ol. - -Sede. = Lingcoránan. * Cahímtang sa pagcaobispo ug sa pagcasantos ng̃a -Papa. - -Sedear. = Paghínis sa mg̃a batóng mahál, sa buláoan ug sa salapí, sa usá -ca ponpon sa mg̃a balahíbo sa baboy. - -Sedentario. = Opicio, pagcabótang sa táuo ng̃a díli macabórlay canía. - -Sedeña. = Icadúhang gomon ng̃a guícan sa lino. - -Sedeño. = Ang maíng̃on sa igagáma. - -Sedera. = Ponpon, escoba sa balahíbo sa mg̃a baboy. - -Sedería. = Mg̃a balígya sa igagáma. * Tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa -igagáma. - -Sedero. = Ang magabalígya sa igagáma. - -Sedicion. = Pagcagobóc, pagcaálsa. * Pagcasócol sa mg̃a ponóan. * -Pagcasócol sa mg̃a balatían sa laoas sa táuo sa mg̃a galámhan sa calág. - -Sediciosamente. = Sa pagcaálsa, sa pagcagobóc, sa pagcasócol. - -Sedicioso. = Ang magahópo sa mg̃a táuo arón managálsa ug arón manócol -sila. - -Sediento. = Ang guinháo. * Yota con baol ng̃a quinahánglan sa daghan ng̃a -tubig. * Ang naíbog sa minatúod sa bisan onsa. - -Sedimento. = Lalog. - -Seduccion. = Pagcahópo, pagcalímbong sa pagcalaláng. - -Seducir. = Paglímbong, paghópo sa pagcalaláng. - -Seductivo. = Como el siguiente. - -Seductor. = Ang magalímbong, ang magahópo sa pagcalaláng. - -Segable. = Ang arang galábon. - -Segada. V. Siega. - -Segadera. = Capandáyan, sang̃ót sa paggálab. - -Segadero. V. Segable. - -Segador. = Magagálab, ang magagálab. - -Segar. = Paggálab. * Pagpótol sa bisan onsa. - -Segazon. = Pagcagálab. * Túig ng̃a igagálab. - -Seglar. = Ang díli Padre ug religioso. * Ang nahatong̃ód sa quinabúhi, -sa pagcabúhi, sa batásan sa calibútan. - -Seglarmente. = Ing̃on sa batásan sa díli Padre, sa díli religioso. * -Ing̃on sa batásan sa calibútan. - -Segmento. = Bahin ng̃a guibúlag sa bisan onsa. - -Segregacion. = Pagcabáhin, pagcabúlag, pagcaláin. - -Segregar. = Pagbáhin, pagbúlag, pagláin. - -Segregativo. = Ang magapaláin, ang magapabúlag, ang magabáhin. - -Segrí. = Panápton sa igagáma ng̃a mabága. - -Seguida. = Pagcasonód, pagcaápas, pagcanonót. * Pagcadáyon, -pagcaparáyon. - -Seguidero. = Panigíngnan. - -Seguidilla. = Pagcanta ug pagsabáy. - -Seguidillero. = Táuo ng̃a mahagúgma magcanta ug magsabáy sa mg̃a -siguidilla. - -Seguido. = Nayon, ang guisómpay. - -Seguidor. = Ang muápas, ang maganonót, ang musonód. - -Seguimiento. V. Seguida. - -Seguir. = Apas, nonót, sonód, pagdáyon, pagparáyon. * Pagobán, -pagcóyog. * Pagábay. * Pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * -Pagóyon, pagáng̃ay sa pagbúot sa lain. * Pagpanigíng̃on. * Pagguícan, -pagsonód sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. - -Segun. = Ing̃on, maíng̃on. - -Segundar. = Paghímo sa icadúha, pagsonód sa nahaóna. - -Segundariamente. V. Secundariamente. - -Segundario. V. Secundario. - -Segundilla. = Ang tubig ng̃a pagabugnáuon sa yelo, sa tubig ng̃a tibúoc, -ng̃a sobra sa human na ang pagbúgnao sa lain ng̃a tubig. - -Segundillo. = Ang icadúhang bahin sa tinápay ng̃a ihátag sa mg̃a Padre sa -mg̃a caparían ng̃a nang̃áon sa ilang refectorio, sa human na ang nahaónang -rasion. - -Segundo. = Ang icadúha, ang sonód sa nahaúna. * Ang icacanúman ca bahin -sa minuto. - -Segundogenito. = Ang icadúhang anac, ang anac ng̃a sonód sa nahaóna. - -Segundón. = Anac ng̃a díli pang̃ánay. - -Segur. = Oásay ng̃a dagcó. - -Segurador. V. Fiador. - -Seguramente. = Sa pagcamatúod, sa pagcaoaláy catáhap ug duha duha. - -Segurar. V. Asegurar. - -Seguridad. = Pagcalíg-on. * Pagcamatúod. * Pagcaoaláy catáhap ug duha -duha. * V. Fianza. - -Seguro. = Malíg-on. * Ang oaláy catáhap ug cahárloc. * Pagcatógot, -lisencia sa pagbúhat sa bisan onsa. * Calig-ónan arón díli onta maoalá -ang salapí con ang mg̃a manggad ng̃a guipadála sa bisan diin. - -Seis. = Onóm. - -Seisavado. = Bisan onsa ng̃a may onóm sa nauong. - -Seisavo. = Ang icánom ca bahin sa usá ca número. - -Seiscientos. = Onóm ca gatús. - -Seise. = Tagsa ca báta ng̃a nagatóon sa pagcanta sa ubán ng̃a mg̃a -Singbahán ng̃a Catedral. - -Seiseno. = Icánom. - -Seleccion. = Pagcapíli. - -Selecto. = Ang guipíli, piníli. - -Selva. = Solóp. - -Selvatico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a solóp, ug ang motóbo dihá. - -Selvatiquez. = Pagcaboquírnon, pagcabórong. - -Selvoso. V. Selvático. * Lugar ng̃a may daghan ng̃a mg̃a solóp. - -Sellador. = Ang magamarca. - -Selladura. = Pagcamarca. - -Sellar. = Pagmarca, pagpátic. * Pagtápus, pagtibáoas sa bisan onsa. * -Pagtábon, pagtácop. * Pagcábig sa maáyong buot sa isigcatáuo, tong̃ód sa -mg̃a calóoy ng̃a guibúhat canía. - -Sello. = Marca, patic, capandáyan ng̃a igamarca. * Baláy ng̃a -pagamarcáhan sa mang̃a papel ug mg̃a camatoóran. * Pagcahíngpit. - -Semana. = Semana. * Cadaghánan, cadugáyan sa pitó ca adlao. - -Semanal. = Ang nahatong̃ód sa semana. - -Semanalmente. = Sa semana semanang tanán. - -Semanario. V. Semanal. - -Semanería. = Opicio sa pagcasemanero. - -Semanero. = Táuo ng̃a may catungdánan sa pagtúman sa bisan onsa sa usá -ca tibúoc ng̃a semana. - -Semblante. = Nauong. * Pagcabótang sa bisan onsa. * Pagpatúngha sa goa -ug sa nauong sa anáa sa solód sa huna huna ug sa casing casing. - -Sembradío. = Yota ng̃a maáyo ug ng̃a guiándam arón pagatámnan ug -pagapugásan. - -Sembrado. = Yota ng̃a guipugásan. - -Sembradura. = Pagcapúgas. - -Sembrar. = Pagpúgas, pagsáb-oag, pagcátag. * Paghátag sa cahigayónan sa -bisan onsang buhat ng̃a daótan. * Pagsúguid sa bisan onsa arón mabántog. -* Pagbúhat sa bisan onsa ng̃a macapolós. - -Semeja. V. Semejanza. * Timáan. - -Semejable. = Ang mahímo ng̃a maíng̃on sa lain ng̃a butang, ang mahímo ng̃a -maíng̃on sa lain ng̃a butang. - -Semejado. = Como el siguiente. - -Semejante. = Magsáma, maíng̃on, magtopóng. - -Semejantemente. = Sa pagcaíng̃on, sa pagcasáma. - -Semejanza. = Pagcasáma, pagcaíng̃on. - -Semejar. = Pagíng̃on, pagsáma. - -Semen. = Tolos, dugó. - -Semental. = Ang nahatong̃ód sa pagpúgas ug sa mg̃a baol. - -Sementar. V. Sembrar hasta paghátag. - -Sementera. V. Sembradura. * Baol. * Cabalánan, oma. * Túig ng̃a -igapúgas. - -Sementero. = Poyo poyo, balúyot, bocág ng̃a pagasórlan sa binhi ng̃a -ipulúgas. - -Sementino. = Ang nahatong̃ód sa binhi. - -Semestre. = Ang madúgay sa onóm ca bulan. * Túig, pagcadúgay sa unúm ca -bulan, sa tung̃á sa túig. - -Semi. = Ang tong̃á sa bisan onsa. - -Semicapro. = Dios dios sa mg̃a dioatáhan sa canhing tiempo. - -Semicircular. = Ang nahatong̃ód sa semicírculo. - -Semicírculo. = Ang tung̃á sa usá ca malíng̃in. - -Semidea. V. Semidiosa. - -Semideo. V. Semidios. - -Semidifunto. = Ang hapit na mamatáy. - -Semidiós. = Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a dioatáhan, sa canhing -tiempo, sa mg̃a táuo ng̃a banságon ug bantógon tong̃ód sa ilang mg̃a búhat -ng̃a cating̃aláhan. - -Semidiosa. = Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a dioatáhan sa mg̃a babáye -ng̃a guipacaíng̃on nila ng̃a anac sila sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon. - -Semidoble. = Piesta ng̃a dolodíot sa piesta ng̃a doble. - -Semidormido. = Ang natólog tolog. - -Semidragon. = Binúhat ng̃a táuo ang tung̃á ug bitin ang tung̃á. - -Semihombre. = Laláqui sa tung̃á lamang. - -Semilla. = Binhi. * Bisan onsa ng̃a mahímo ug guinicánan, hingtúngdan ug -sinógdan sa lain ng̃a butang. - -Semillana. V. Manzanilla. - -Semillero. = Lugar ng̃a pagapugásan sa mg̃a binhi arón ilálin oña ang mg̃a -tanóm sa lain ng̃a yota con midagcó dagcó na. - -Seminal. = Ang mahímo sa binhi, ang may binhi. - -Seminario. V. Semillero. * Baláy mg̃a pagatoónan ug pagatorlóan sa mg̃a -báta. - -Seminarista. = Ang guibatónan sa usá ca seminario. - -Semipedal. = Ang may cahitáson sa tung̃á sa cahitáson sa tiil. - -Semipelagianismo. = Ang pagtolón-an sa mg̃a semipelagiano. - -Semiplena. = Pagcaásoy sa usá lamang ca testigo. - -Semiplenamente. = Sa pagásoy sa usá lang ca testigo. - -Semipoeta. = Poeta ng̃a díli maálam caáyo magbúhat sa mg̃a balac. - -Semipútrido. = Ang hapit na madonót, ang nadolodonót na. - -Semiracional. = Táuo ng̃a coloculiró, ng̃a hong̃og. - -Semivivo. = Ang hapit díli mabúhi. - -Sémola. = Calaínan sa trigo. * Binócboc sa trigo, sa garvanzos, sa -frijoles, &c., ng̃a icabúhat ug sopas. - -Semoviente. = Bisan onsa ng̃a malíhoc ng̃a sia usá da. - -Sempiterna. = Calaínan sa panápton ng̃a mabága caáyo, sa mg̃a balahíbo sa -mg̃a carnero. - -Sempiternamente. = Sa guihápon, sa oaláy catapúsan. - -Sempiterno. = Ang oaláy catapúsan, ang madúgay sa guihápon. - -Sen. = Tanóm ng̃a ipulúrga. - -Senadero. = Ang magabáol sa diótay ng̃a oma. - -Senado. = Catilíngban sa mg̃a senador, ug ang baláy ng̃a pagatíngban. * -Catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo. - -Senado consulto. = Sogo, pagbóot sa senado. - -Senador. = Dacóng táuo ng̃a apil sa hocmánan sa senado. - -Senara. = Baol ng̃a diótay. - -Senario. = Ang mahímo sa onóm. - -Senatorio. = Ang nahatong̃ód sa senado ug sa mg̃a senador. - -Sencillamente. = Sa oaláy cuti cuti, sa oaláy dayan dayan caáyo. * Sa -oaláy limbong ug pagcaólo olo. * Sa pagcapótong. - -Sencillez. = Pagcanípis. * Pagcapótong, pagcaháoan sa boot. * -Pagcacoliró, pagcahóng̃og. - -Sencillo. = Ang oaláy sacót. * Ang manípis, magamáy. * Táuo ng̃a masáyon -pagalimbóng̃an ug pagaólo olóhan. * Ang táuo sa maháoan ng̃a búot, -potong. * Salapí ng̃a dogmoc: caháte, sicápat ug sicaoálo. - -Senda. = Dalan ng̃a haíctin, diótay. * Alaguían sa pagdáng̃at sa bisan -onsa ng̃a guipanghináot. - -Senderear. = Pagóna, pagtórlo sa dalan. - -Sendero. V. Senda. - -Sendos. = Tagsa ca buoc. - -Senectud. = Pagcatigúlang. - -Senescal. = Maghohópot, mayordomo sa baláy ng̃a hariánon. * Ponóan sa -Guinharían. - -Senescalía. = Cahímtang sa pagcasenescal. - -Senil. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a tigúlang ug sa pagcatigúlang. - -Seno. = Dughan. * Tian sa mg̃a inahán. * Pagcalóang sa bisan onsa. * -Looc sa dagat sa calang sa duhá ca catárman. * Bohó sa hubág ug sa -samad. - -Sensacion. = Pagcabáti sa mg̃a balatían sa laoas. - -Sensato. = Buótan, táuo ng̃a may salabótan. - -Sensibilidad. V. Sensacion. * Pagcalóoy, pagcapoáng̃od. - -Sensible. = Ang babatíon sa mg̃a balatían sa laoas. * Mololóy-on, -mapoang̃óron. * Ang tacús ng̃a caloóyan ug pagahilácan. - -Sensiblemente. = Sa pagcabáti sa mg̃a balatían sa laoas. * Sa casáquet. - -Sensitiva. = Ang arang batíon. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a balatían. * -Tanóm ng̃a mahípos con pagcubílon ang iang mg̃a dahon. - -Sensorio. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a balatían. * Ihibaló. - -Sensual. V. Sensitiva hasta tanóm. * Ang nahatong̃ód sa pagcaólag. - -Sensualidad. = Pagcaólag. - -Sensualmente. = Sa pagcaólag. - -Sentadillas (á). = Paglíngcod sa mg̃a babáye sa bocó bocó sa cabayo, -&c., sa pagbútang sa luyo sa duhá ca paa. - -Sentado. = Buótan, díli cundátan. - -Sentar. V. Asentar y Asentarse. - -Sentencia. = Pagcahócom, sentensia. * Casangputánan ng̃a ondan, ng̃a may -dagcóng hingtúngdan. - -Sentenciar. = Pagsentensia, paghócom. * Pagtagána sa bisan onsa. * -Bisan onsang tuyo. - -Sentencion. = Paghócom ng̃a pilit caáyo ug guilabíhan. - -Sentenciosamente. = Ing̃on sa pagsentensia sa mg̃a hocom. - -Sentencioso. = Polong ng̃a may dagcóng hingtúngdan ug cahológan. * Táuo -ng̃a mamólong sa mg̃a pagtolón-an ng̃a maáyo sa mg̃a hamóbong pólong. - -Sentidamente. = Sa casáquet. - -Sentido. = Ang nasaquét ug nasáquet. * Ang masáyon mubáti. * Ang -nalútac, ang mabóoac, ang nalíqui. * Ang nasógor sa pagcadonót. * Ang -ihibaló. * Caálam sa pagbúhat sa bisan onsa. * Cahológan sa bisan -onsang polong. - -Sentimental. = Ang magapacalóoy, ang magapapoáng̃od. - -Sentimiento. = Pagcabáti sa mg̃a balatían sa laoas. * Casáquet. - -Sentina. = Bisan onsang lugar ng̃a ponó sa hugao. - -Sentir. = Pagbáti sa mg̃a balatían sa laoas. * Pagbáti sa saquét, sa -casáquet, sa gotom, &c. * Paghúna húna. - -Seña. = Timáan. - -Señal. = Idem, marca. - -Señaladamiente. = Sa labí pa. - -Señalado. = Mahál, hamíli, banságon, bantógon. * Pinatícan. - -Señalamiento. = Pagcatimáan, pagcatórlo. - -Señalar. = Pagtimáan, pagtórlo. * Pagpirma sa mg̃a sulat. * Paghing̃álan. -* Pagtagál. * Paghólot, paghómot. * Paglabí. * Paglabáo. * Pagísip sa -mg̃a tantos ng̃a guidáog sa mosogál sa baraja. * Pagpátic. - -Señero. = Ang mopoyó ng̃a usá da, sa oaláy obán. - -Señor. = Agálon, taguía. * Ang Dios. * Si Jesucristo sa Santísimo -Sacramento sa altal. * Polong ng̃a icaábi abi. - -Señoreante. = Ang magabóot, ang ponóan. - -Señorear. = Pagsógo, pagbóot. * Pagtaguía sa bisan onsa. * Pagtáas sa -usá ca botang sa lain ng̃a butang. * Pagpogóng sa mg̃a cailíbgon. * -Pagámbong, paglígdong. - -Señoría. = Polong ng̃a igaábi abi ug igatáhor sa ubán ng̃a mg̃a táuo ng̃a -may dagcóng opicio con cahímtang. * Ang táuo ng̃a pagahing̃álan niíning -polong. * Pagcabóot, pagcasógo. - -Señorico, ca, to, ta. = Anac sa mg̃a dagcóng táuo. - -Señoril. = Ang nahatong̃ód sa Señor. - -Señorío. = Pagcabóot, pagcasógo. * Ang yota ng̃a caugalíng̃on sa señor. * -Pagcalígdong, pagcaámbong. * Pagcapong̃óng sa mg̃a cailíbgon. - -Señoron. = Señor caáyo. - -Señuelo. = Bisan onsa ng̃a magacábig. - -Seo. = Singbahán ng̃a Catedral. - -Sepancuantos. = Casabá, pagcabárlong, castígo, pagpasáquet. - -Separable. = Ang arang bulágon, ang mahímo ng̃a pagabahínon. - -Separacion. = Pagcalálin, pagcabáhin, pagcabólag. - -Separadamente. = Sa pagcalináin lain sa pagcabúlag, sa pagcabáhin. - -Separador. = Ang magabáhin, ang magabúlag, ang magapaláin. - -Separante. = Idem. - -Separar. = Bolag, bahin, lain, lalin. - -Separativo. V. Separador. - -Sepedon. V. Sipedon. - -Sepir. V. Gibia. - -Septeno. V. Seteno. - -Septentrion. V. Setentrion. - -Septentrional. V. Setentrional. - -Septiembre. V. Setiembre. - -Séptimo. V. Sétimo. - -Septuagésimo. = Ang macahíngpit sa isip sa capitóan. - -Septuplicar. V. Setuplicar. - -Séptuplo. V. Sétuplo. - -Sepulcral. = Ang nahatong̃ód sa lobóng, sa lobng̃ánan, sa lolóbng̃an. - -Sepultar. = Paglobóng. * Pagtágo, paghóbong sa bisan onsa, ng̃a malisód -ng̃a hicaplágan. - -Sepultura. = Lobóng, lobng̃ánan, lolóbng̃an, lobong̃ánan. - -Sequedad. = Pagcamalá, pagcaoaláy ulan. * Pagcadíli mabóng̃a ang yuta. * -Polong ng̃a magáhi. * Gáoi, cagaoían ng̃a maísog. - -Sequedal ó Sequeral. = Yota ng̃a mamalá caáyo ug ng̃a díli mobóng̃a. - -Sequero. V. Secadero y Secano. - -Sequeroso. V. Seco. - -Sequete. = Tipac ng̃a pan ng̃a magáhi. * Pagcaómpoc. * Pagcagáhi sa gaoi, -sa cagaoían. - -Sequía. V. Sequedad. - -Sequillo. = Calaínan sa matám-is ng̃a magáma sa binócboc ug sa asúcar. - -Sequío. V. Secano. - -Séquito. = Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a magaobán sa bisan cansa. * -Pagcadáyeg sa bisan cansa tong̃ód sa iang maáyong batásan. - -Sequízo. V. Seco. - -Ser. = Mao. * Pagpuyó, paghonóng sa bisan diin. * Pagsógod. - -Sera. = Bucág ng̃a dagcó. - -Seráfico. = Ang nahatong̃ód sa Serafin. * Si S. Francisco de Asís. - -Serafin. = Ángeles sa nahaónang ponong ponóng̃an. * Táuo ng̃a matahóm -caáyo. - -Serafina. = Calaínan sa panápton sa balahíbo sa mg̃a carnero. - -Seraje. = Cadaghánan sa mg̃a bocág. - -Serasquier. = Ponóan ng̃a dagcó sa mg̃a soldados sa mang̃a turco. - -Serba. = Bong̃a sa serbal. - -Serbal. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a bong̃a ng̃a maíng̃on sa mg̃a pera con -mansana. - -Serbo. = Idem. - -Serenar. = Paglínao sa tiempo ug sa dagat. * Pagpatón-og sa bisan onsa. -* Pagtín-ao sa bino, sa tubig, &c., ng̃a nalóbog. * Pagpahínay sa mang̃a -pagálsa, sa mg̃a cabobót-on ng̃a nanagbíquil biquil, sa nanagáoay ug sa -nasucó. - -Serenata. = Pagmúsica, piesta sa música. - -Serenero. = Panápton ng̃a igatábon sa mg̃a babáye sa olo arón díli sila -pagaonsáon sa ton-og. - -Serení. = Bote, sacayán ng̃a diótay. - -Serenidad. = Pagcalínao sa tiempo, sa hang̃in ug sa dagat. * Polong ng̃a -igatáoag ug icahing̃álan sa ubán ng̃a mg̃a príncipe. * Pagcalínao sa buot, -sa cásing cásing. - -Serenísimo. = Polong ug ng̃alan ng̃a igatáoag ug icahing̃álan sa ubán ng̃a -mg̃a anac sa mg̃a hari. - -Sereno. = Malínao. * Táuo sa mahúsay ng̃a buot, sa maháoan ng̃a cásing -cásing. * V. Afable. * Yamog, ton-og. * Táuo ng̃a may opicio sa -pagpahibaló, sa gabíy ug sa masámot ng̃a ting̃og, sa pagcabótang sa -tiempo, con malínao ba, con moólan ba, &c., ug sa horas. * Táuo ng̃a -oaláy caólao. - -Seriamente. = Sa pagcalígdong, sa pagcaámbong. * Sa minatúod, sa -pagcamatúod, sa matúod tuod. - -Serie. = Pagcasonód sonód sa mg̃a butang. * Pagcalang̃áquit. * -Pagcahúsay. - -Seriedad. = Pagcaámbong, pagcalígdong. * Pagcaháit sa pagsolóng, -pagpamíd-oc. * Pagcaháoan sa buot sa mg̃a pagsábot. - -Serijo ó Serillo. = Bucág ng̃a diótay. - -Serilla. = Idem. - -Sério. = Malígdong, maámbong, ang mahúsay sa iang pagatúbang, sa iang -paglíhoc, &c. * Ang mamólong ug magasolóng sa pagcaháit, sa pagcaísog. -* Táuo sa maháoan ug mapótong ng̃a buot, ng̃a díli magalímbong ug magaólo -olo. * Bisan onsa ng̃a tacús ng̃a pagatágdon. * Maáyo, mahál, halángdon. - -Sermon. = Oáli. * Casabá, pagcabárlong, pagcasáoay. - -Sermonario. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a oáli. * Cadaghánan sa mg̃a oáli. - -Sermonear. = Pagsáoay, pagbárlong, pagcasabá sa masóbsob. - -Serna. = Calaínan sa yota ng̃a pagabalánan. - -Seroja. = Ang dahon ng̃a laya ng̃a natágas sa mg̃a cahoy. * Mg̃a cahoy ng̃a -tolotagídyot. - -Serojo. = Idem. - -Seron. V. Banasta y Canasta. - -Seronero. = Ang magabúhat, magbubúhat, sa mg̃a seron. - -Serosidad. = Dugá ng̃a mabólag sa dugó. - -Serpa. = Balágon ng̃a hatáas sa mang̃a paras. - -Serpear. V. Serpentear. - -Serpentaria. = Tanóm. * Gamót ng̃a italámbal. - -Serpentario. = Tapoc sa mg̃a bitóon. - -Serpentear. = Paglacát sa pagcalicó licó, maíng̃on sa paglacát sa mg̃a -bitin. - -Serpentígero. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a bitin. - -Serpentin. = Capandáyan, sa canhing tiempo, sa puthao, ng̃a pagabotáng̃an -sa mecha sa pagsílsil sa mg̃a luthang. * Puthao ng̃a apil sa mg̃a yaoe sa -mg̃a pusil, &c. - -Serpentina. = Idem hasta puthao. * Hing̃aníban ng̃a isalibáy. * Bató ng̃a -berde ng̃a masáyon ng̃a pagahinlóon. - -Serpentinamente. = Ing̃on sa batásan sa mg̃a bitin. - -Serpentino. = Ang nahatong̃ód, ang ang̃ay sa mg̃a bitin, sa mg̃a saoa. * -Lana ng̃a guing̃álan sa mg̃a bitoc. * Dila ng̃a tigmaldicion, táuo ng̃a -tigtónglo, ng̃a naánad sa pagtónglo. * Calaínan sa batóng mármol. - -Serpenton. = Tolónggon ng̃a pagataihópon. - -Serpiente. = Bitin, saoa. * Ang yaoa. - -Serpigo. = Calaínan sa hubág. - -Serpol. = Tanóm. - -Serradizo. = Cahoy ng̃a arang gabson. - -Serrado. = Bisan onsa ng̃a ng̃ipónan maíng̃on sa gabas. - -Serrador. V. Aserrador. - -Serraduras. = Ang quináon sa gabas. - -Serrallo. = Baláy ng̃a hariánon sa Gran Turcó, sa hari sa mg̃a turco. * -Bisan onsang lugar ng̃a pagabuhátan sa mang̃a salá ng̃a maláo-ay. - -Serranía. = Cabuquílan, cabongtólan. - -Serraniego. V. Serrano. - -Serranil. = Calaínan sa cuchillo. - -Serrano. = Ang mopoyó ug ang nagatáuo sa buquid. - -Serrar. V. Aserrar. - -Serrijon. = Buquid, bongtod ng̃a hatáas ug díli halagpád caáyo. - -Serrin. V. Aserraduras. - -Serrino. = Ang maíng̃on ug ang nahatong̃ód sa gabas. - -Serrucho. = Gabas ng̃a guibotáng̃an sa usá lamang ca coloptánan. - -Serta. = Ang sinína. - -Servato ó Ervato. = Tanóm. - -Serventesio. = Calaínan sa balac. - -Servible. = Ang macapolós, ang arang poslan. - -Serviciador. = Ang maníng̃il sa balaíron tong̃ód sa pagágui sa bisan diin -sa mg̃a hayúpan. - -Servicial. = Ang magaalágad sa maáyong pagsílbi ug sa dagcóng cacúgui. - -Servicialmente. = Sa cacúgui sa pagsílbi, sa pagalágar. - -Serviciar. = Pagbáyad sa mg̃a balaíron tong̃ód sa pagágui sa bisan diin -sa mg̃a hayúpan. - -Servicio. = Pagcasílbi, pagcaalágar. * Pagcabótang sa pagcasologóon. * -Pagcatáhod, pagcasíngba sa Dios. * Pahanóngdan sa mg̃a pagsílbi. * -Salapí ng̃a ihátag sa pagbúot ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a sacop, sa ilang -hari, ug sa pagtábang sa mg̃a quinahánglan sa Guinharían. * Polós, -caposlánan sa mg̃a buhat sa lain. * Baso ng̃a calibáng̃an. * Cadaghánan sa -mg̃a pinggan, sa mg̃a panácsan, &c., ng̃a quinahánglan sa pagcáon, sa -pagínom sa café, &c., ang cuchara, tenedor ug cuchillo ng̃a ibútang sa -lamesa ng̃a calán-an. - -Servidero. = Ang arang pagapóslan, ang macapolós. - -Servido. = Bisti, &c., ng̃a dolodáan na. - -Servidor. = Ang magasílbi, ang magaalágar, ang magaáli ali ug mahagógma -sa bisan cansang babáye. * Ang mapasácop sa pagbóot sa lain. * Ang -basin, baso ng̃a calibáng̃an. - -Servidumbre. = Pagcaalágar, pagcasílbi. * Pagcaolípon, pagcabíhag, -cabihágon, cabihágan. * Catungdánan ng̃a pilit sa pagbúhat sa bisan -onsa. * Pagcabóot ng̃a mabáscog sa mg̃a cailíbgon. * Calibáng̃an. - -Servil. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a sologóon. * Bisan onsa ng̃a obos, ng̃a -oaláy bale caáyo. - -Servilmente. = Ing̃on sa batásan sa mg̃a olípon, sa mg̃a bihag. * Sa -pagcadaótan, sa pagcang̃íl-ad, sa díli ang̃ay. - -Servilla. = Calaínan sa sapín. - -Servilleta. = Serviyeta, panápton ng̃a ibútang sa lamesa ng̃a calán-an, -ug ng̃a ipailálom sa mg̃a pinggan, ug silbi sa pagpáhid sa mg̃a táuo ng̃a -nang̃áon. - -Servíola. = Cahoy ng̃a guitáod sa mg̃a dolong sa mg̃a sacayán, ng̃a -pagbitáyan sa mg̃a ancla, sa sinípit. - -Servir. = Pagsílbi, pagalágar. * Pagtamód, pagbálos. * Pagbóhat sa -bisan onsa, guican sa sogo sa lain. * Pagsácop sa pagbóot sa lain. * -Pagílis, pagpóle, pagólos. * Pagpolós. * Pagtáhod, pagsíngba sa Dios ug -sa mg̃a santos. * Pagáli ali, paghigógma sa bisan cansang babáye. * -Paghátag sa bisan cansa sa hari con sa Guinharían sa salapí ng̃a -igatábang sa mg̃a quinahánglan, sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot. * Pagbótang -sa dahon sa baraja sa dagoay ng̃a guipang̃áyo. - -Sesada. = Mg̃a otoc ng̃a prinito. - -Sesear. = Pagyúng̃it sa pagsángpot. - -Sesenta. = Canóman, caunúman. - -Sesenton. = Ang may caonóman ca túig. - -Seseo. = Pagcayóng̃it. - -Sesera. = Ang lugar sa olo ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a otoc. - -Sesga. V. Nesga. - -Sesgadamente. = Sa pagcabalábag, sa pagcasímbal. * Sa pagcabalíhas, sa -pagcatampíhas. - -Sesgadura. = Pagcasímbal. - -Sesgamente. V. Sesgadamente. * Sa pagcataquílid. * Sa pagcahínay, sa -pagcahómoc. - -Sesgar. = Pagtábas sa pagcasímbal, sa pagcataquílir, sa pagcabalábag, -sa pagcabalíquig. * Pagatampíhas, pagbalíhas. - -Sesgo. = Balíquig. * Ang guitábas sa pagcasímbal. * Malíngdong, ang -magacoloculíot. * Pagcatábas ng̃a sinímbal, ng̃a balíquig. - -Sesion. = Catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo. * Pagcasábot, pagcasólte sa -pagsábot sa bisan onsa. - -Sesma. = Ang icaúnum ca bahin sa bisan onsa. - -Sesmero. = Ang magabántay ug magahópot sa mg̃a sesmo. - -Sesmo. = Yota ng̃a nacasácop sa daghan ng̃a mg̃a longsod. - -Seso. = Otoc. * Boot, caboótan, salabótan. * Bang̃il sa mg̃a colon, &c., -ng̃a guibútang sa caláyo. - -Sesquipedal. = Ang hatáas ng̃a maíng̃on sa cahitáson sa usá ca tiil ug -tung̃á. - -Sesteadero. = Lugar ng̃a pagahooáyan sa odto sa mg̃a hayúpan. - -Sestear. = Paghúoay, pagcatólog sa siesta. - -Sestero. V. Sesteadero. - -Sestil. = Idem. - -Sesudamente. = Sa Pagcaboótan, sa maáyong paghúna húna. - -Sesudo. = Boótan. - -Seta. = Balahíbo sa baboy: V. Hongo, Jeta y Pavesa. - -Sete. = Solód ng̃a pagabotáng̃an sa pigsánan, sa pagmarca sa salapí. - -Setecientos. = Pitó ca gatús. - -Setena. = Cadaghánan sa pitó ca botang ng̃a nagcasonód sonód. - -Setenario. = Ang mahímo sa pitó ca número. * Cadugáyan, pagcadúgay sa -pitó ca túig. - -Setenio. = Idem desde cadugáyan. - -Seteno. V. Sétimo. - -Setenta. = Capitóan. - -Setenton. = Ang may capitóan ca túig. - -Setentrion. V. Osa mayor. * Hang̃in, amíhan. - -Setentrional. = Ang nahatong̃ód sa setentrion. - -Setiembre. = Setiembre, ang icasíam ca bulan sa túig. - -Sétimo. = Icapíto. * Ang mahíngpit sa isip sa pitó. - -Seto. = Alad. - -Setuagenario. = Táuo ng̃a may capitóan ca túig. - -Setuagésima. = Ang domingo ng̃a igasógod sa totólo ca semana ng̃a -guisóndan sa cuaresma. - -Setuagésimo. = Ang macahíngpit sa isip sa capitóan. - -Setuplicar. = Pagdághan sa bisan onsa sa macapíto. * Pagósob sa -macapíto. - -Sétuplo. = Ang isip ng̃a macasácop sa lain isip sa macapíto. - -Severamente. = Sa pagcaháit, sa pagcapógos. - -Severidad. = Pagcaháit, pagcapógos. * Pagcalígdong, pagcaámbong. * -Pagcatúman ng̃a hingpit sa batásan, sa catungdánan. - -Severo. = Maháit, maísog sa pagbárlong, sa pagcastigo, sa pagatúbang. * -Matinumáno. * Malígdong, maámbong. - -Sevicia. V. Crueldad. - -Sexagenario. = Ang may caonóman ca túig. - -Sexagésima. = Ang icadúhang domingo sa totólo ng̃a guisóndan sa -cuaresma. - -Sexagésimo. = Ang macahíngpit sa isip sa caunúman. - -Sexángulo. = Ang may onóm ca nauong. - -Sexenio. = Pagcadúgay, cadugáyan sa unóm ca túig. - -Sexo. = Calaínan sa laláqui ug sa babáye, sa laqui ug sa baye. - -Sexta. = Ang usá ca bahin sa aldao, sa canhing tiempo, ug ng̃a nahímo -cutub sa las dose hasta sa las tres. * Ang usá sa mg̃a pang̃ádye sa mg̃a -Padre. - -Sextante. = Capandáyan sa paghíling ug sa pagsáyod sa cahitáson sa -arlao. - -Sextilla. = Calaínan sa balac. - -Sextina. = Idem. * Excomunion ng̃a guibútang sa mg̃a ponóan sa Singbahán, -arón madayág ang mg̃a saláan. - -Sexto. = Icánom, ang macahíngpit sa isip sa onóm. - -Sextuplicar. = Pagósob sa macaonóm. - -Séxtuplo. = Ang macasácop sa isip sa unúm. - -Sexual. = Ang nahatong̃ód sa laláqui con sa babáye. - - - -SI - -Si. = Oo. - -Siapan. = Panácot sa mg̃a pagtína. - -Sibil. = Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a bong̃a ug sa carne, sa mg̃a lang̃ob. - -Sibila. = Babáyeng quinaarmánon ng̃a guipacaíng̃on sa mg̃a dioatáhan ng̃a -guihonghóng̃an sia sa Dios. - -Sibilante. = Ang magatághoy. - -Sibilino. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a sibila. - -Sicómoro. = Cahoy ng̃a maíng̃on ing̃on sa higuera, sa Egipto. - -Sideritis. = Calaínan sa batóng mahál. * Calaínan sa mg̃a tanóm ng̃a -italámbal. - -Sidéreo. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a bitóon. - -Sidra. = Ilímnon ng̃a magáma sa dugá sa mg̃a mansana. - -Siega. = Pagcagálab. * Túig ng̃a igagálab. * Ang trigo, ang humáy, &c., -ng̃a guigálab na. - -Siembra. = Pagcapúgas. * Túig ng̃a igapúgas. * Ang guipugásan. - -Siempre. = Guihápon. * Sa oaláy catapúsan. - -Siempreviva. = Calaínan sa mg̃a tanóm. - -Sien. = Dong̃an dong̃an. - -Siena. = Nauong. - -Sierpe. = Bitin. * Ang yaoa. * Táuo ng̃a malágsot caáyo. - -Sierra. = Gabas. * Pagcatáytay sa mg̃a caboquílan ug sa mg̃a -capangpáng̃an. - -Siervo. = Olípon, bihag. * Ang mapasácop sa lain. - -Sieso. = Botbot. - -Siesta. = Tiempo ng̃a sonód sa odto. * Tiempo ng̃a igacatólog sa capus -na, sa human na ang pagcáon. * Católog sa human na ang pagcáon. - -Siete. = Pitó. - -Sietemesino. = Báta ng̃a natáuo sa icapíto ca bulan sa pagsámcon canía. - -Sieteñal. = Ang may pitó ca túig. - -Sifon. = Hopot hopot ng̃a balicó, ng̃a icapagóa sa bino, sa tubig, &c., -sa mg̃a surlánan. - -Sigilacion. = Pagcamarca. - -Sigilado. = Ang guitácdan sa bisan onsang saquét, con naánad sa bisan -onsang salá. - -Sigilar. = Paghílom, díli patúg-an sa bisan onsa. - -Sigilo. = Marca. * Pagcahílom, pagcadíli pagtú-an. - -Sigilosamente. = Sa tinágo, sa hilom, sa pagcahílom. - -Sigiloso. = Mahilómon, ang díli magatúg-an. - -Siglo. = Cadugáyan. * Pagcadúgay sa usá ca gatús ca túig. * Túig ng̃a -hatáas uyámot. * Calibútan. - -Signáculo. = Marca, timáan, patic. - -Signar. = Pagtimáan, pagmarca. * Pagpang̃óros. - -Signatura. V. Signáculo. * Hocmánan sa Roma, sa daghan ng̃a mg̃a ponóan -sa Singbahán. - -Signífero. = Ang guimarcáhan, ang guitimaánan. * Ang may marca, patic. - -Significacion. = Pagcaásoy, pagcasáyod, ang guiasóyan. * Casayóran. - -Significado. = Idem. - -Significador. = Ang magaásoy, ang magasáyor. - -Significante. = Idem. - -Significar. = Pagsáyor, pagásoy, pagpahibaló. - -Significadamente. = Sa pagcaásoy, sa pagcasáyor. - -Significativo. V. Significador. - -Signo. V. Signáculo. * Ang moábot gayód tong̃ód sa gahóm sa mg̃a bitóon, -ing̃on sa pagtoó sa oaláy hingtúngdan sa mg̃a táuo ng̃a cabos. * Ang tagsa -sa mg̃a icapólo ug duhá ca bahin sa zodiaco. - -Siguiente. = Ang mosonód, manononód. - -Sílaba. = Polong. - -Silabario. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a sílaba, ng̃a pagatoónan sa -pagbása sa mg̃a báta. - -Silabear. = Pagsángpot sa mg̃a sílaba, sa pagcatinágsa tagsa. - -Silábico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a sílaba. - -Silbador. = Ang magatihól, ang magatághoy. - -Silbar. = Pagtihól, pagtághoy. * Paghorós, pagdagóoc sa hang̃in. - -Silbato. = Capandáyan sa pagtághoy. * Bohó ng̃a diótay, lotac con liqui -ng̃a pagaaguían sa hang̃in, sa tubig, bino, &c. - -Silbido. = Pagcatihól, pagcatághoy. * Pagcahagónghong sa mg̃a dalónggan. - -Silbo. = Idem. * Pagcadagóoc sa hang̃in. * Ang ting̃og sa mg̃a saoa ug sa -obán ng̃a mg̃a mananáp. - -Silboso. V. Silbador. - -Silenciario. = Ang magahílom sa canúnay. * Ang magabántay arón oaláy -banha sa baláy, sa Singbahán, &c. - -Silenciero. = Idem desde ang magabántay. - -Silencio. = Hílom, pagcaoaláy ting̃og. - -Silenciosamente. = Sa pagcahílom. * Sa tinágo. - -Silencioso. = Mahilómon, ang díli mutíng̃og. * Lugar ng̃a guihilóman. - -Silería. = Lugar ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a lang̃ob. - -Silero. V. Silo. - -Silicio. V. Cilicio. - -Silo. = Lang̃ob ng̃a mamalá, ng̃a pagatipígan sa trigo. * Bisan onsang -lugar sa ilálom sa yota ng̃a mang̃ítng̃it. - -Silogismo. = Pagcaíndig indig. - -Silogístico. = Ang nahatang̃ód sa silogismo. - -Silogizar. = Pagíndig indig. - -Siluro. = Isdang dagcó. - -Silva. = Catilíngban sa mg̃a sulat ng̃a nagacaláin lain. * Calaínan sa -balac. - -Silvático. V. Selvático. - -Silvestre. = Ihálas, ihaláson. * Táuo ug borong, buquírnon. - -Silvoso. V. Selvático. - -Silla. = Lingcoránan. * Ang lobót. * Pagcapadre Santo, pagcaobispo. * -Siya sa mg̃a cabayo, &c. - -Sillar. = Bató ng̃a sinápsap sa pagcaláro. * Ang bocó bocó sa cabayo, -&c., ng̃a pagalingcóran sa siya. - -Sillera. = Lugar ng̃a paghipúsan sa mg̃a siya. - -Sillería. = Cadaghánan sa mg̃a lingcoránan ng̃a guibútang sa pagcahúsay, -ng̃a pagalingcóran sa mg̃a táuo. * Baláy ng̃a pagbaligyáan sa mg̃a siya. * -Opicio sa pagbúhat sa mg̃a siya. * Baláy, Singbahán, &c., ng̃a guibúhat -sa mg̃a bató ng̃a guipanglóngtod longtod. - -Sillero. = Ang magabúhat, magaáyo ug magabalígya sa mg̃a siya. - -Silleta. = Lingcoránan. * Basong diótay, basin ng̃a calibáng̃an sa -masaquét. * Batóng ligsánan sa cacao. - -Silletero. = Sinohólan sa pagyáyong sa orimón, sa tarabón. * V. -Sillero. - -Sillico. = Basin, baso ng̃a calibáng̃an. - -Sillon. = Siya sa cabayo, &c., ng̃a pagalingcóran sa pagcabáyo sa mg̃a -babáye. - -Sima. = Lang̃ob ng̃a halálom ug mang̃ítng̃it. - -Simado. = Yota ng̃a halálom. - -Simbólico. = Ang magaásoy sa bisan onsa tong̃ód sa mg̃a pananglétan. * -Ang maíng̃on ug magsáma sa lain ng̃a butang. - -Simbolizacion. = Pagcaíng̃on, pagcasáma sa usá ca butang sa lain mg̃a -butang. - -Simbolizar. = Pagíng̃on, pagsáma sa usá ca butang sa lain. - -Símbolo. = Timáan ng̃a mapaíla sa bisan onsa. * Ang Mitóo acó. * Ang mg̃a -toloóhan sa mg̃a binuñágan. * Polong ng̃a lactod ng̃a may dagcóng -cahológan, ug ng̃a magaásoy sa bisan onsa ng̃a halálom. - -Simetría. = Pagcaóyon, pagcaáng̃ay. - -Simétricamente. = Sa pagcaáng̃ay, sa pagcaóyon. - -Simétrico. = Ang may caang̃áyan. * Ang nahatong̃ód sa pagcaáng̃ay. - -Simiente. = Binhi. * V. Semen. * Bisan onsa ng̃a mahímo ug guinicánan, -sinógdan sa bisan onsa. - -Símil. = Maíng̃on ing̃on, magsáma. * Panigíngnan, pananglétan. - -Similar. = Ang usá ca buoc ng̃a mahímo sa mg̃a bahin ng̃a magsáma, ng̃a -maíng̃on ing̃on. - -Similicadencia. = Pagcaósob osob sa usá ca polong ng̃a may pagcasáma sa -pagsángpot sa lain ng̃a polong. - -Similirate. = Caoatán ng̃a maharlócon. - -Similitud. V. Semejanza. - -Similor. = Tumbága ng̃a sináctan sa buláoan. - -Simio. = Amó ng̃a laqui. - -Simon. = Coche ng̃a pagaabáng̃an ug ang cochero, ang táuo ng̃a magahópot -niána. - -Simonía. = Pagpálit ug pagbalígya sa bisan onsa ng̃a espirituhánon. - -Simoniacamente. = Sa may simonía. - -Simoníaco. = Ang nahatong̃ód sa simonía. * Ang macasalá sa pagpálit con -sa pagbalígya sa bisan onsang sinagrado con espirituhánon. - -Simoniático. = Idem. - -Simpatía. = Pagcaáng̃ay. * Pagcaíng̃on ing̃on, pagcasáma sa tong̃ód sa -batásan con sa lain ng̃a hingtúngdan. - -Simpáticamente. = Sa pagcaáng̃ay, sa pagcaíng̃on. - -Simpático. = Ang moáng̃ay ug maíng̃on sa lain ng̃a butang. - -Simplazo. = Hong̃og uyámot. - -Simple. = Olay. * Sya usá da. * Ang oaláy sacót. * Bisan onsa ng̃a -magamáy, manípis. * Camatoóran ng̃a oaláy pirma ug calig-ónan. * V. -Afable. * Boang boang, hong̃og, coliró, culáng̃an sa buot. * Pagcabántog -ng̃a diótay ug obos, sa pagpiesta ug sa pagpang̃ádye sa mg̃a Padre sa obán -ng̃a mg̃a santos. * Tanóm ng̃a macapolós sa paggáma sa mg̃a tambal. - -Simplemente. = Sa oaláy pagcabántog, sa oaláy cuti cuti. * Gayúd. - -Simpleza. = Pagcahóng̃og. * Pagcaoaláy quinaárman. * Pagcabórong. - -Simplicidad. = Idem. * Pagcaólay, pagcaoaláy sacót. * V. Afabilidad. - -Simplificacion. = Pagcacóha sa mg̃a pagcúti cuti. - -Simplísimo. V. Simplazo. - -Simplon. = Idem. - -Simplonazo. = Idem. - -Simulacion. V. Ficcion. * Pagcasalingcápao. - -Simulacro. = Laráoan, paniíngnan. * Laráoan ng̃a magáma sa húna húna. - -Simulador. V. Fingido. - -Simular. V. Fingir. - -Simultáneamente. = Sa pagcadóng̃an. * Sa pagcaóyon. - -Simultaneidad. = Pagcadóng̃an sa bisan onsa. - -Simultáneo. = Ang dong̃an. - -Sin. = Sa oalá. - -Sinagoga. = Catilíngbang ng̃a nahatong̃ód sa Pagtóo sa mg̃a judíos. * -Baláy con alampóan ng̃a pagatíngban sa mg̃a judíos, sa pagámpo ug sa -pagdóng̃og sa pagtolón-an ni Moisés. - -Sinapismo. = Tambal ng̃a magáma sa mostasa ng̃a dinócdoc sa pagcabócboc -caáyo ug sa suca. - -Sincerador. = Ang magadayág sa pagcaoaláy salá. - -Sinceramente. = Sa pagcaháoan sa buot. - -Sincerar. = Pagdayág sa pagcaoaláy salá sa guibútang butang sa bisan -cansa. - -Sinceridad. = Pagcaháoan sa boot. - -Sincero. = Ang potong, ang maháoan sa buot ug sa cásing cásing. - -Síncopa. = Pagcóha sa bisan onsang letras sa tong̃á tong̃á sa usá ca -polong. - -Sincopadamente. = Sa may síncopa, con síncope. - -Sincopal. = Hilánat ng̃a guiobánan sa pagcalúyang dagcó. - -Sincopar. = Pagcóha sa obán ng̃a mg̃a letras sa mg̃a polong. * -Pagcaláctud. - -Síncope. = Pagcalúya. * Pagcaoalá sa mg̃a cosóg, sa gahóm, sa pogcaáhat, -ng̃a moábot sa mg̃a masaquét, ug ng̃a pagaobánon sa dagcóng tugnao ug -pagcaluspád. - -Sindéresis. = Salabótan sa paghúna húna ug maáyo. - -Sindicado. = Catilíngban sa mg̃a procurador. - -Sindicador. V. Fiscal. * Ang magasómbong sa mg̃a ponóan sa mg̃a salá sa -obán. - -Sindicar. = Pagtúg-an, pagsómbong sa mg̃a ponóan sa mg̃a salá sa obán. * -Pagsáoay, pagbárlong. * Pagtáhap. - -Síndico. V. Procurador y Personero. - -Sinedrio. V. Sanedrin. - -Sinfonía. = Pagcaáng̃ay ug pagcamíng̃ao sa mg̃a ting̃og sa pagcanta, ug mg̃a -tolónggon. - -Singladura. = Cahitáson ng̃a pagalácuan sa usá ca sacayán sa caluháan ug -opát ca horas. - -Singlar. = Paglacát sa mg̃a sacayán. - -Singular. = Olosáhon, ang usá da. * Mahál, bilírhon. * Cating̃aláhan, -hibólng̃an. - -Singularidad. = Pagcaláin. - -Singularizar. = Pagláin. - -Singularmente. = Sa pagcaláin, sa pagcaoaláy labot sa obán. - -Singulto. V. Hipo. - -Siniestra. = Camot sa oála. - -Siniestramente. = Sa pagcadaótan, sa pagcadíli macaígo. - -Siniestro. = Ang anáa sa oála. * Táuo sa daótan ng̃a húna húna. * -Anógon, aláot. * Batásan ng̃a daótan sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. - -Sino. = Con díli. * V. Signo desde ang moábot hasta ang tagsa. - -Sinoble. = Berde, Malúnhao. - -Sìnoco. = Hilánat ng̃a canúnay ug ng̃a díli madólog. - -Sinodal. = Ang nohatong̃ód sa sínodo. * Ang táuo ng̃a nagatócso, -nagaexaminar sa obán. - -Sinodático. = Buhis ng̃a guinabáyad sa mg̃a Padre sa ilang Obispo, sa -timáan sa pagtáhor canía. - -Sinódico. V. Sinodal. * Ang nahatong̃ód sa himatáyon sa bulan ug sa -bag-ong bulan. - -Sìnodo. V. Concilio. * Himatáyon sa bulan ug ang bag-ong bulan. * -Catilíngban sa mg̃a Padre, sa pagtócso ug pagexaminar sa mg̃a táuo ng̃a -pagaoldenáhan. - -Sinonimia. = Pagópod opod sa mg̃a polong sa magsáma ng̃a cahológan ug -hingtúngdan. - -Sinónimo. = Polong sa magsáma ng̃a cahológan sa lain ng̃a polong. - -Sinónomo. = Idem. - -Sinople. V. Sinoble. - -Sinopsis. = Pagcaláctor. - -Sinrazon. = Buhat ng̃a batoc ug contra sa catarúng̃an. - -Sinsabor. = Casáquet, calisód, cayógot. - -Sintáxis. = Pagcahósay sa mg̃a polong, sa mg̃a suguílon. - -Sintesis. = Pagcahímo sa usá ca tibúoc, sa pagcaípon ipon sa iang mg̃a -bahin. - -Síntoma. = Timáan ng̃a muubán sa mg̃a saquét. - -Sintomático. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a timáan sa mg̃a saquét. - -Sinuosidad. = Pagcalicó, pagcabalíquig. - -Sinuoso. = Ang nalicó, ang nabalíquig. - -Sipedon. = Saoa sa América. - -Siquiera. = Bisan. - -Sire. = Polong ng̃a igatáhor sa mg̃a hari sa Prancia ug sa Inglaterra. - -Sirena. = Nimpa sa dagat, ng̃a guipacaíng̃on sa mg̃a dioatáhan ng̃a babáye -sia ng̃a matahóm uyámot cutub sa haoac ng̃adto sa olo, ug cutub pa maong -haoac hasta sa obus, isda. - -Sirga. = Pisi, lubir ng̃a igagóyod, cutub sa yota, sa mg̃a sacayán ng̃a -nanaglutáo. - -Sirgar. = Pagbútar, paggúyor, cutub sa yota, sa mg̃a sacayán ng̃a -nanaglutáo, sa usá ca pisi. - -Sirio. = Bitóon ng̃a masíhag caáyo. - -Sirle. = Tae sa mg̃a carnero ug sa mg̃a canding. - -Sirria. = Idem. - -Sirte. = Capangpáng̃an sa mg̃a tacot, sa mg̃a hunásan sa dagcóng dagat, sa -lauod, hunásan, tacot. - -Sirvienta. = Babáyeng sologóon. - -Sirviente. = Sologóon ng̃a laláqui. - -Sisa. = Ang tolotagídyot ng̃a guipang̃áoat. - -Sisador. = Ang mucáoat sa tolotagídyot, ang magacúha. - -Sisar. = Pagcóha, pagcáoat sa mg̃a tolotagídyot. * Pagcópos sa mg̃a -tacsánan ug sa mg̃a socod. * Pagtábas, pagcúha sa mg̃a bisti sa panápton -ng̃a quinahánglan arón mahímo sa maáyong dagoay. - -Sisimbrio. = Tanóm. - -Sison. = Ang magacáoat sa mg̃a tolotagídyot, sa masóbsob. - -Sistema. = Cadaghánan sa mg̃a tolománon sa bisan cansa. * Sintas, galon -sa buláoan, sa usá lang ca nauong. - -Sistemáticamente. = Sa maíng̃on sa guihápon sa pagcaápas sa bisan onsang -tulumánon. - -Sistemático. = Ang magabúhat ug ang magahúsay sa iang quinabúhi sa -oaláy pagcaósob osob. * Ang maganonót sa bisan onsang tulumánon. - -Sistro. = Tolónggon sa mg̃a táuo ng̃a caráan. - -Sitiador. = Ang magaátang sa paglibót sa usá ca longsod, cota, &c., sa -pagpang̃óbat canía. - -Sitial. = Ang siya, lingcoránan ng̃a guiatubáng̃an sa usá ca lamesa ng̃a -guitabónan sa caugalíng̃on ng̃a tapete con panápton, ug ng̃a guibotáng̃an -usáb sa usá ca onlánan sa ibábao ug sa lain ng̃a unlánan sa tiílan, ng̃a -guiándam sa lugar ng̃a pagalingcóran sa mg̃a hari ug sa mg̃a ponóan ng̃a -labí sa mg̃a piesta ng̃a bantog. - -Sitiar. = Paglibót sa mg̃a caáoay sa usá ca longsod, sa usá ca cota con -baluarte sa pagpang̃óbat canía. - -Sitibundo. = Ang guióhao. - -Sitio. = Lugar ng̃a bolotáng̃an sa bisan onsa. * Pagcabótang sa longsod, -sa cota, &c., ng̃a guilibótan sa mg̃a caáoay, sa pagpang̃óbat canía. * -Baláy sa banua ng̃a pagaling̃áoan sa obán ng̃a mg̃a táuo. - -Sito. V. Situado. - -Situacion. = Pagcabótang sa bisan onsa. - -Situado. = Ang guibútang, binútang. * Salapí, sohol ng̃a tinódlo ug ng̃a -ipadála sa bisan diin. - -Situar. = Pagtáod, pagbútang sa bisan onsa sa bisan onsang lugar. * -Pagtórlo sa lugar ng̃a pagacoháan sa bisan cansa sa salapí ng̃a ihátag -canía. - - - -SO - -So. = Sa ilálom. - -Soasar. = Pagoloíhao, paglámbon. - -Soba. = Pagcahílot. * Pagcabónal, pagcahámpac. - -Sobaco. = Iloc. - -Sobadero. = Ang arang hilóton. - -Sobado. Como el siguiente. - -Sobadura. = Pagcahílot. - -Sobajadura. = Pagcahícap, pagcacóbil, pagcacóbot sa bisan onsa sa -paglúm-it canía. - -Sobajamiento. = Idem. - -Sobajanero. = Sologoón sa baquero. - -Sobajar. = Paghícap, pagcúbil, pagcóbot sa bisan onsa ug paglóm-it -canía. - -Sobaquear. = Sisi sa mg̃a boctónan sa mg̃a bisti sa tong̃ód sa iloc. - -Sobaquido. = Ang guicaóat ng̃a guilócloc sa iloc. - -Sobaquina. = Bahó ng̃a anghit ug mang̃íl-ad, ng̃a guican sa iloc sa obán -ng̃a mg̃a táuo. - -Sobar. = Paghílot. * Pagsáquet, pagcastigo. - -Sobarba. = Corea sa freno sa cabayo, ng̃a magalícos sa song̃ó ug sa -sulang. - -Sobarbada. = Pagcabótad sa mg̃a rienda, sa cabayo, sa pagpogóng canía. * -Pagcabárlong, pagcasáoay sa bisan cansa, sa mg̃a polong ng̃a maháit. - -Sobarcar. = Pagdála, paglócloc sa iloc sa bisan onsa ng̃a dolodagcó. * -Paglólho dapit sa iloc sa mg̃a bisti. - -Sobeo. = Corea, tinábas sa panit ng̃a icalíg-on sa daro dihá sa yugo, sa -liógan. - -Soberanamente. = Sa pagcahári, sa pagcahalángdon. * Sa cagahóman. - -Soberanía. = Gahóm sa ibábao sa ng̃atanán. * Pagpalábi labi. - -Soberano. = Ang hatáas uyámot, halángdon. * Ulusáhon. * Ang may gahóm -sa ibábao sa ng̃atanán. * Ang hari, ang príncipe. - -Soberbia. = Pagpalábi labi. * Pagcatahóm ng̃a dao guilabíhan, sa mg̃a -cota, ug sa pagcabúhat sa mg̃a baláy, sa mg̃a Singbahán, &c. * Ang -dapong̃ót, ang caligótgot ng̃a nadayág sa mg̃a buhat. - -Soberbiamente. = Sa pagpalábi labi. - -Soberbio. = Palábi labíhon. * Hatáas, halángdon. - -Soberbiosamente. V. Soberbiamente. - -Soberbioso. V. Soberbio. - -Sobina. = Lansang sa cahoy. - -Sobon. = Táuo ng̃a magaaling̃ása cay guilabíhan nia ang mg̃a pagálam alam, -ang pagógay ogay nia. * Sobonazo. = Ang táuo ng̃a magalícay sa pagbúhat -ug sa mg̃a cahágo. - -Sobornacion. V. Soborno. - -Sobornador. = Ang magahópo. - -Sobornal. = Ang guidúgang sa cabóg-at ng̃a daan sa bisan onsa ng̃a -guibálsa sa mg̃a mananáp. * Pardong diótay. - -Sobornar. = Paghópo, paghíphip. - -Soborno. = Pagcahópo, pagcahíphip. * Ang gasa, ang hatag ng̃a igacóha sa -maáyong buot sa bisan cansa. * Bisan onsa ng̃a magapabóyoc sa húna húna -sa paglában ug pagtábang sa lain. - -Sobra. = Capin. - -Sobradamente. = Sa pagcacápin. - -Sobradar. = Pagbúhat sa mg̃a atóp atóp. - -Sobradillo. = Ang atóp atóp sa mg̃a talambóan, sa mg̃a corredor, &c., -arón díli pagadaóton sa ulan ug sa adlao. - -Sobrado. = Táuo ng̃a oaláy caúlao. * Arunáhan, salapían, salapiánon. * -Paga. - -Sobrancero. = Ang oaláy buhat, ang oaláy opicio. - -Sobrante. = Ang capin, ang guilabíhan. * Arunáhan, salapían. - -Sobrar. = Pagcápin, paglabí. - -Sobrazar. = Pagbótang sa mg̃a baga sa ilálom sa colon, &c., arón malóto -sa madalí ang solód. - -Sobre. = Sa ibábao, sa itáas. * Tong̃ód niíni. * Bisan pa niíni, bisan -pa niána. * Ang postánan sa mg̃a sulat ng̃a guisulátan sa ng̃alan sa táuo -ng̃a guipadád-an. - -Sobreabundancia. = Pagcacápin ng̃a gailabíhan. * Pagcadághan caáyo. - -Sobreabundante. = Ang mucápin caáyo, ang capin ng̃a guilabíhan. - -Sobreabundantemente. = Sa pagcacápin ng̃a guilabíhan. * Sa pagcadághan. - -Sobreabundar. = Pagdághan uyámot. - -Sobreaguar. = Paglutáo, pagpuyó sa ibábao sa tubig. - -Sobrealiento. = Pagguinháoa ng̃a mabúrlay, ng̃a malisód. - -Sobrealzar. = Pagitáas, pagósuag sa bisan onsa. - -Sobreañadir. = Pagdúgang caáyo sa guidugáng̃an ng̃a daan. - -Sobreañal. = Mananáp ng̃a capin sa usá ca túig. - -Sobreasada. = Salchichon sa Mallorca ng̃a pagaiháuon sa pagcáon. - -Sobreasar. = Pagíhao pagopód sa guiíhao ng̃a daan, arón matosta ug -maáyo. - -Sobrecama. = Habol ng̃a guibútang sa ibábao sa obán ng̃a mg̃a habol sa -higdáan. - -Sobrecarga. = Ang guidúgang sa bisan onsa ng̃a guibála, guiyáyong con -guibálsa. * Ang calisód ng̃a nadúgang sa casáquet sa húna húna. * Ang -pisi ng̃a guihocót sa bisan onsa ng̃a guibála con guibálsa. - -Sobrecargar. = Pagbótang sa dagcóng cabóg-at sa magabála, magayáyong -con magabálsa sa bisan onsa. - -Sobrecargo. = Ang táuo nagabántay sa mg̃a lulan sa mg̃a sacayán. - -Sobrecarta. = Postánan, papel ng̃a guipóstan sa mg̃a súlat. * Icadúhang -pagbúot sa mg̃a hocmánan sa tong̃ód sa usá lamang ca capolong̃ánan. - -Sobrecartar. = Pagsógo, pagbóot pagopód sa mang̃a hocmánan, arón matúman -ang nahaónang sugo. - -Sobrecebadera. = Layág sa mg̃a sacayán, ng̃a guitáod sa ibábao sa bauprés -ug sa oloonáhan sa sebadera. - -Sobrecedula. = Icadúhang sogo sa hari, arón matúman ang guisógo ng̃a -daan. - -Sobreceja. = Ang bahin sa nauong ng̃a harúul sa quilay. - -Sobrecejo. V. Ceño. - -Sobreceño. = Idem. - -Sobrecerco. = Alad ng̃a icalíg-on sa lain ng̃a alad. - -Sobrecincha. = Icadúhang bacos sa mg̃a cabayo, ng̃a icalíg-on sa mg̃a -hapín sa mg̃a siya ug sa mg̃a tabon nila. - -Sobrecincho. = Idem. - -Sobreclaustro. = Solód sa ibábao sa claustro. - -Sobrecojer. = Pagábot sa ahat, sa pagcacálit. * Pagcólba, paghárloc, -paglísang. - -Sobrecomida. V. Postre. - -Sobrecopa. = Taclob sa copa. - -Sobrecrecer. = Pagtóbo sa usá ca butang sa ibábao sa lain ng̃a butang. - -Sobrecreciente. = Ang mutóbo sa ibábao. - -Sobrecubierta. = Icadúhang tabon. - -Sobrecuello. = Tinábas ng̃a panápton ng̃a guibúrbud sa liog sa mg̃a Padre. - -Sobredezmero. = Ang táuo ng̃a obán sa maniníng̃il sa mg̃a icapólo. - -Sobredicho. = Ang guiíng̃on na sa itáas. - -Sobrediente. = Ang ng̃ipon ng̃a motoróc sa ibábao sa lain ng̃a ng̃ipon. - -Sobredorar. = Pagboláoan. * Pagbalíbar sa polong ng̃a díli macaígo, sa -mg̃a buhat con mg̃a polong ng̃a díli maáyo. - -Sobreedificar. = Pagbúhat sa baláy, &c., sa ibábao sa bisan onsa. - -Sobreempeine. = Ang bahin sa mg̃a bisti sa mg̃a paa ng̃a magatábon sa mg̃a -tiil sa dapit sa ibábao. - -Sobreentender. V. Sobrentender. - -Sobreexceder. V. Sobrexceder. - -Sobrefaz. = Ang nauong sa ibábao sa bisan onsa. - -Sobreguardia. = Icadúhang bantay. - -Sobrehaz. V. Sobrefaz. - -Sobrehueso. = Hubág ng̃a mutoróc sa mg̃a bocóg ug ng̃a maól-ol caáyo. * -Bisan onsa ng̃a macasámoc ug macalisód. * Casáquet, cagóol. - -Sobrehumano. = Ang mulabáo sa pagcacalibutánon. - -Sobrejalma. = Habol, panápton ng̃a igatábon sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo. - -Sobrejuez. = Hocom ng̃a labí. - -Sobrelecho. = Ang nauong sa bató ng̃a magalíngcod sa lain ng̃a bató. - -Sobrellave. = Icadúhang yaoe sa mg̃a pultahán. - -Sobrelleno. = Ang capin sa mg̃a sorlánan. - -Sobrellevar. = Pagbála, pagyáyong sa bisan onsa, arón magapahóoay ang -isigcaíng̃on. * Pagpabúhat sa mahínay hinay, pagtábang sa lain sa -pagántos sa mg̃a cabúrlay ug mg̃a casáquet. * Pagpasáilo sa mg̃a ponóan sa -mg̃a saláng diótay sa mg̃a sacop. - -Sobremanera. = Sa pagcalabí. - -Sobremano. = Hobág ng̃a muturúc sa ibábao sa cocó sa mg̃a tiil sa -pang̃onáhan sa mg̃a cabayo. - -Sobremesa. = Tabon sa lamesa. - -Sobremesana. = Layág ng̃a laro, ng̃a ibútang sa mg̃a sacayán sa talároc -ng̃a guing̃álan ug mesana. - -Sobrenadar. = Paglutáo, pagpuyó, sa ibábao sa tubig. - -Sobrenatural. = Bisan onsa ng̃a molabáo sa gahúm sa calibútan ug sa mg̃a -táuo. - -Sobrenaturalmente. = Sa pagcabútang sa dilí calibutánon. - -Sobrenombre. = Icadúhang ng̃alan. * Dangga. - -Sobrentender. = Pagsábot sa bisan onsa ng̃a díli dayág caáyo, apan ng̃a -masáyon pagasabóton tong̃ód sa mg̃a guisóndan. - -Sobrepaga. = Pagcadúgang sa sohol. - -Sobrepaño. = Panápton ng̃a guibútang sa ibábao sa lain ng̃a panápton. - -Sobreparto. = Túig, tiempo ng̃a musonód sa pagánac. * Saquét ng̃a sonód -sa pagánac. - -Sobrepelliz. = Bisting maputí sa may manggas ng̃a halagpád ng̃a guiibábao -sa sotana sa mg̃a Padreng clérigo, sa mg̃a Religioso ug hasta ng̃ani sa -táuo ng̃a díli Padre, ng̃a moábot hasta sa oloóbus sa haoac, ug ng̃a -pagagamíton sa mg̃a tolománon sa Singbahán. - -Sobrepié. = Hobág ng̃a muturúc sa harúul sa cocó sa mg̃a tiil sa -pang̃olahían sa mg̃a cabayo, &c. - -Sobreplan. = Barenga sa mg̃a sacayán. - -Sobreponer. = Pagbútang sa bisan onsa, sa ibábao sa lain ng̃a butang. * -Pagántos sa maáyong casing casing sa mg̃a calisód ug mg̃a cabórlay. - -Sobrepuesta. = Atóp atóp ng̃a ibútang sa ibábao sa mg̃a pultahán sa mg̃a -solód ng̃a pagabitáyan sa mg̃a tabil ug sa mg̃a cortina. * Dayan dayan ng̃a -ibútang sa ibábao sa mg̃a tacop. - -Sobrepuesto. = Ang guibútang sa ibábao. * Ang orlan sa mg̃a putiócan ng̃a -guitóngtong nila sa nahaónang orlan. * Sorlánan sa yota con sa mg̃a -balágon ng̃a pagacólbon arón magabúhat ang mg̃a putiócan sa ilang mg̃a -orlan. - -Sobrepujante. = Ang magalabáo, ang magalabí. - -Sobrepujar. = Paglabáo, paglabí. - -Sobrequilla. = Cahoy ng̃a muábot cutub sa dolong hasta sa olín sa mg̃a -sacayán, ug ng̃a guibútang, dapit sa solód, sa ibábao sa quilla, sa -unáyan, ug sa mg̃a ligason. - -Sobreropa. V. Sobretodo. - -Sobresaliente. = Ang mulabí, ang molabáo. * Ang magaalíli, magasalíli, -magaólos sa lain. - -Sobresalir. = Paglabí, paglabáo. - -Sobresaltar. = Pagábot ug bisan onsa sa pagcaáhat, sa pagcacálit, sa -oalá paabóton. * Pagdámag, pagdósmog. * Paglísang, pagcúlba sa -pagcaáhat. * Pagpaquíta, pagtúngha. - -Sobresalto. = Bisan onsa ng̃a muábot sa pagcacálit. * Cahárloc, -calísang, cacúlba ng̃a ahat. - -Sobresanar. = Pagpílot, pagpícot sa mg̃a samad sa ibábao lamang. * -Pagpatigáyon arón díli onta pagatágdon ang mg̃a polong ug mg̃a buhat ng̃a -daútan. - -Sobresano. = Sa daútan ng̃a pagcatámbal, sa pagcasalingcápao. - -Sobrescribir. = Pagsúlat sa ibábao sa bisan onsa. - -Sobrescrito. = Ang sulat ng̃a guibútang sa sapao, sa postánan sa mg̃a -sulat. - -Sobreseer. = Pagárang, pagóndang sa bisan onsa ng̃a guibúhat. - -Sobreseguro. = Sa oaláy catáhap. - -Sobreseimiento. = Pagcaárang, pagcaóndang. - -Sobresello. = Icadúhang marca, arón may ug labíng dagcóng calig-ónan. - -Sobresiembra. = Pagpúgas sa ibábao sa guipúgas ng̃a daan. * Pagsámbag sa -mg̃a daótan ng̃a pagtámbag, arón managbíquil ang mg̃a cabobót-on sa mg̃a -táuo. - -Sobreseñal. = Timáan. - -Sobresolar. = Pagbútang sa bag-ong tumbánan sa mg̃a sapín. * Pagtáod sa -icadúhang solog sa ibábao sa salog ng̃a daan. - -Sobrestante. = Ang anáa sa ibábao con sa harúul. * Ang táuo ng̃a -magabántay sa mg̃a mamomóo, sa mg̃a magbubúhat. - -Sobresueldo. = Sohol ng̃a guidúgang sa nahaónang sohol. - -Sobretarde. = Cahapónon, harúul sa cagabihíon. - -Sobretodo. = Panápton ng̃a halagpád, hatáas ug manggásan, ng̃a -pagagamíton sa tiempo sa tugnao. - -Sobreveedor. = Ponóan sa mg̃a táuo ng̃a maghihíling. - -Sobrevenida. = Pagcaábot ng̃a ahat. - -Sobrevenir. = Pagábot ug bisan onsa labot pa sa miábot ng̃a daan. * -Pagábot sa pagcacálit. * Pagábot sa pagcaígo, sa maáyong horas. - -Sobreverterse. = Pagáoas caáyo. - -Sobrevesta. = Panápton ng̃a guibísti, niádtong tiempo, sa ibábao sa ubán -ng̃a mg̃a bisti. - -Sobrevestir. = Pagbútang sa icadúhang bisti sa ibábao sa nahaóna. - -Sobrevidriera. = Linála ng̃a caoat ng̃a guibútang sa atubáng̃an sa mg̃a -salamín, arón díli mabóong. * Icadúhang tacop ng̃a guitaólan sa mg̃a -salamín. - -Sobreviviente. = Ang may ug hatáas ng̃a quinabúhi sa lain. - -Sobrevivir. = Pagbóhi sa obos na mamatáy ang ubán. - -Sobrexceder. = Paglabáo, paglabí, pagóna sa lain. - -Sobrexcedente. = Ang mulabáo, ang mulabí, ang magaóna. - -Sobriamente. = Sa casaráng̃an. - -Sobriedad. = Casaráng̃an sa pagcáon ug sa pagínom. - -Sobrinazgo. = Caubánan sa pagcapagománcon. - -Sobrino. = Pagumáncon. - -Sobrio. = Ang may casaráng̃an sa pagcáon ug sa pagínom. - -Socaire. = Lugar sa sacayán ng̃a pagaoásan sa hang̃in sa mg̃a layág. * -Pagcatápol sa mg̃a grumete, sa díli sila buot gumóa ilang doyan, sa -ilang higdáan. - -Socaliña. = Pagcalaláng sa paglímbong sa isigcatáuo ug sa pagcúha canía -sa díli onta catungdánan ng̃a ihátag nia. - -Socaliñar. = Pagcúha sa isigcatáuo, sa pagcalaláng ug sa pagálam alam -canía, sa díli unta catungdánan ng̃a ihátag nia. - -Socaliñero. = Ang malaláng̃on, ang magaálam alam. - -Socalzar. = Paglíg-on sa usá sa cabaláy &c., ng̃a nanagadáot, dapit sa -obos, sa mg̃a simiento. - -Socapa. = Pagcasománg̃il. - -Socapiscol. V. Sochantre. - -Socarra. = Pagcaíhao ng̃a inálang alang. * V. Socarronería. - -Socarrar. = Pagíhao, pagtápa ng̃a inálang alang. - -Socarren. = Balisbísan ng̃a molabáo sa pared, sa bongbong. - -Socarrena. = Bohó. - -Socarrina. V. Chamusquina. * Pagcaángtod. - -Socarron. = Malaláng̃on, batir. - -Socarronamente. = Sa pagcabátir, sa pagcalaláng. - -Socarronería. = Pagcalaláng, pagcabátir. - -Socava. = Pagcacále sa ilálom sa yota. - -Socavar. = Pagcále sa ilálom sa yota. - -Socavon. = Lang̃ob ng̃a pagaboháton pagtúyo sa ilálom sa mg̃a cabuquílan. - -Sociabilidad. = Paghigógma sa pagobán obán sa mg̃a táuo, sa mg̃a -isigcaíng̃on. - -Sociable. = Ang mahagógma moobán obán sa isigcaíng̃on. - -Social. = Ang nahatong̃ód sa pagcaobán. - -Sociedad. = Caobán. * Catilíngban sa pila ca táuo, sa pagbúhat sa bisan -onsa. - -Socio. = Caobán. - -Socolor. = Pagcasománg̃il, pagbalíbar, balíbad. - -Socollada. = Pagcahámpac sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán dihá sa mg̃a -talároc, con mamahínay ang hang̃in. * Pagcasálom sa dolong sa sacayán sa -dagat. - -Socono. = Quináoat. - -Socorredor. = Ang magalában, ang mutábang. - -Socorrer. = Paglában, pagtábang, pagcalóoy. - -Socorrido. = Ang masáyon magasángcap sa isigcatáuo sa iang mg̃a -quinahánglan. - -Socorro. = Tabang, pagcalában. - -Socrocio. = Hampol, haclop ng̃a guisáctan sa asafran. - -Sochantre. = Ang magabántay sa coro sa ng̃atanán ng̃a pagacantáhon. - -Soda. V. Sosa. - -Sodomía. = Pagcasalá sa salá sa paghiláoas sa duhá ca laláqui con sa -duhá ca babáye, con pagpacasála sa díli mao, sa díli ang̃ay. - -Sodomita. = Ang nacasalá sa salá ng̃a guiíng̃on carón. - -Sodomìtico. = Ang nahatong̃ód sa sodomía. - -Soez. = Táuo ng̃a obus, ng̃a oaláy batásan ng̃a maáyo. - -Sofá. = Lingcoránan ng̃a holohatáas, ng̃a may sandígan. - -Sofaldar. = Paglólho sa mg̃a saya. * Pagbúcas sa bisan onsa. - -Sofaldo. = Pagcalólho, pagcabócas. - -Sofion. = Pagcatúbag, pagbalíbad ng̃a magáhi. - -Sofisma. = Polong ng̃a icapamatúod unta sa díli matúod, sa bacac. - -Sofista. = Ang buot magpamatúor sa mg̃a polong ng̃a díli mao, sa bisan -onsa ng̃a díli matúod. - -Sofistería. = Pagcasalingcápao sa obán ng̃a mg̃a polong ng̃a guipacaíng̃on -ng̃a matúod, labon ng̃a bacac. - -Sofisticacion. = Pagcamáo mao sa bisan onsa. - -Sofísticamente. = Sa salingcápao. - -Sofístico. = Bisan onsa sa salingcápao lamang. - -Sófito. = Bahin sa mg̃a cornisa sa mg̃a Singbahán, &c. - -Soflama. = Siga ng̃a hapit díli maquíta. * Pagcaínit sa nauong ng̃a -guícan sa caínit sa cotó cotó con sa caúlao. * Pagcasalingcápao sa mg̃a -polong ng̃a icalímbong sa isigcatáuo. * V. Roncería. - -Soflamar. = Pagcaínit sa mg̃a polong ng̃a salingcápao sa paglímbong sa -isigcatáuo. * Pagpaúlao sa lain. - -Soflamero. = Ang mugámit sa mg̃a polong ng̃a salingcápao sa paglímbong sa -isigcaíng̃on. - -Sofocar. V. Sufocar. - -Sofreir. = Pagpolopríto, pagpríto sa ibábao lamang. - -Sofrenada. = Pagcabótar ng̃a calit sa mg̃a pisi sa preno sa cabayo, &c., -sa pagpogóng canía. * Pagcabárlong, pagcasabá ng̃a maháit. - -Sofrenar. = Pagpogóng sa pagcacálit sa cabayo, &c., sa pagbútar sa mg̃a -rienda, sa mg̃a pisi sa preno. * Pagcasabá, pagsáoay, pagbárlong sa mg̃a -magáhing polong. - -Soga. = Pisi, lubir. * Socor sa mg̃a yota. - -Soguear. = Pagsócod sa pisi. - -Soguería. = Opicio sa pagbúhat sa mg̃a pisi ug ang baláy ng̃a pagabuhátan -niána. * Cadaghánan sa mg̃a pisi, sa mg̃a lubir. - -Soguero. = Ang magbubúhat ug magabalígya sa mg̃a pisi. - -Soguilla, ta. = Pising magamáy. * Ang bohóc ng̃a sinalápir. - -Soguillo. = Idem desde ang bohóc. - -Sojuzgador. = Ang magabúot, ang magasógo. - -Sojuzgar. = Pagbóot, pagsógo sa pagcalúgus. - -Sol. = Arlao. - -Solacear. V. Solazar. - -Solada. = Salog. * Ang lalog. - -Solador. = Ang magatáor sa mg̃a bató, sa mg̃a ladriyo, &c., sa mg̃a salog. - -Soladura. = Pagcabúhat sa mg̃a salog. * Ang papán, bató, &c., ng̃a -ipahahaáng̃ay sa salog. - -Solamente. = Mao da, caná lamang. * Sia usá da. - -Solana. = Lugar ng̃a pagaarláoan sa odto. * Lugar ng̃a pagabulálan sa -bisan onsa. - -Solanar. = Idem. - -Solanazo. = Como el siguiente. - -Solano. = Hang̃in ng̃a guícan sa casubáng̃an. * Tanóm. - -Solapa. = Ang bahin sa bisti ng̃a nasápao ug naibábao sa lain ng̃a bahin. -* Pagcalaláng, pagcasalingcápao. * Bohó sa mg̃a samar. - -Solapadamente. = Sa pagcasalingcápao. * Sa pagcatinágo. - -Solapado. = Malaláng̃on, batir. * Ang magabúhat sa bisan onsa sa -salingcápao, sa icadúhang húna húna. - -Solapar. = Pagsápao sa usá ca bahin sa bisti sa ibábao sa lain ng̃a -bahin. * Pagtábon sa bisan onsa. - -Solapo. V. Solapa. * Bohó sa bisan onsa. - -Solar. = Pagbúgat sa salog. * Pagbútang sa panit ng̃a tulúnban sa mg̃a -sapín. * Ang nahatong̃ód sa arlao. * Ang yota ng̃a pagatindúgan sa bisan -onsang baláy. - -Solariego. = Ang nahatong̃ód sa baláy sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a caráan. * -Hamíli, mahál. - -Solaz. = Calípay. * Calíng̃ao sa mg̃a casáquet. - -Solazar. = Paglípay, paglíng̃ao. - -Solazo. = Caínit sa adlao ng̃a dagcó ug maínit uyámot. - -Solazoso. = Ang macalípay, macalípat, macalíng̃ao. - -Soldada. = Sohol sa mg̃a Sologóon. - -Soldadero. = Ang sinohólan. - -Soldadesca. = Cahímtang sa pagcasoldado. * Cadaghánan sa mg̃a soldado. - -Soldadesco. = Ang mahatong̃ód sa mg̃a soldados. - -Soldado. = Ang magasílbi sa pagcasoldado. * Batir sa ng̃atanán ng̃a -nahatong̃ód sa pagcasoldado. - -Soldador. = Ang táuo ng̃a may opicio sa pagsólda. * Capandáyan ng̃a -icasólda. - -Soldadura. = Pagcahiósa sa mg̃a bahin con mg̃a tipac sa bisan onsa ng̃a -nabóong ug nabalí. * Ang igasólda. * Tambal, sumpa sa bisan onsa. - -Soldan. = Bansag ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a príncipesa mg̃a moros. - -Soldar. = Paghiósa, pagpatápot sa mg̃a bahin sa bisan onsa. * -Pagbárlong, pagsáoay, pagáyo, pagtámbal, pagsúmpa sa bisan onsang -cadaótan ng̃a guibúhat. - -Solear. V. Asolear. - -Solecismo. = Pagcasalicoáoot. - -Soledad. = Pagcaoaláy ubán. * Lugar ng̃a oaláy táuo ng̃a mopoyó, -caming̃áoan. * Pagcaoaláy tabang ug pagcalában. - -Soleja. V. Solana. - -Solemne. = Bisan onsa ng̃a guibúhat sa túig ng̃atanán. * Bantógon, dagcó, -mahál. * Malipáyon, matístis, sa maáyong gaoi ug buot. - -Solemnemente. = Sa pagcalípay, sa pagcabántog. * Sa pagcatístis. - -Solemnidad. = Pagcabántog. * Fiesta. - -Solemnizador. = Ang magapabántog. - -Solemnizar. = Pagpabántog. * Pagpadagcó, pagdáyeg sa bisan onsa. - -Soler. V. Acostumbrar. * Salog sa mg̃a sacayán sa ibábao sa unáyan. - -Solera. = Toleras, bosáog. * Ang bató ng̃a pagatindúgan ug paglingcóran -sa mg̃a columna ug sa mg̃a halígue. * Ang bató sa obus sa mg̃a ligsánan. - -Solercia. = Pagcabátir, pagcalaláng, pagcaálam. - -Solería. = Mg̃a cahoy ng̃a magámit sa mg̃a toleras. * V. Enlosado. * -Cadaghánan sa mg̃a panit ng̃a igabúhat sa mg̃a tolónban sa mg̃a sapín. - -Soleta. = Tinábas ng̃a panápton, ng̃a itápot sa talónban sa mg̃a medias. - -Soletar ó Soletear. = Pagtahí sa mg̃a soletas sa mg̃a medias. - -Soletero. = Táuo ng̃a may opicio sa pagtahí sa mg̃a soletas sa mg̃a -medias. - -Solevantado. = Cundátan, ang díli mahamútang, ang muálsa ug magapaálsa -sa ubán. - -Solevantamiento. V. Sublevacion. - -Solevantar. = Pagsácoat sa bisan onsa sa paglígoat canía arón maóyog. * -Pagsámbag sa bisan cansa, arón magalálin sa pinuyánan con arón mapaháoa -sa iang agálon. * Pagálsa, pagsócol sa mg̃a ponóan. - -Solfa. = Quinaárman ng̃a magaásoy ug magatórlo sa pagbása ug sa pagíla -sa mg̃a timáan sa música. * Pagcaáng̃ay sa mg̃a táuo ng̃a nagacaláin lain -sila sa ilang opicio con cahímtang. * Pagcaáng̃ay sa mg̃a ting̃og ug sa -mg̃a tolónggon. * Pagcabúnal, pagcahámpac. - -Solfeador. = Ang magabása ug macaíla sa mg̃a timáan sa música. * Ang -magabúnal, ang magahámpac, ang magacastigo. - -Solfear. = Pagcanta sa pagápas sa mg̃a punto sa música. * Pagbónal, -paghámpac, pagcastigo. - -Solfeo. = Pagcacanta sa pagcaápas sa mg̃a punto sa música. * Pagcabúnal, -pagcahámpac. - -Solfista. = Ang macaíla caáyo sa solpa, sa punto sa música. - -Solicitacion. = Pagcapanghináot sa bisan onsa sa dagcóng cacúgui. - -Solicitador. = Ang magapanghináot sa masingcámot caáyo sa bisan onsa. - -Solícitamente. = Sa dagcóng cacúgui, sa masingcámot, sa minatúod -uyámot. - -Solicitante. V. Solicitador. * Ang mubáng̃uio sa mg̃a babáye, sa -compisálan, sa pagpacasála caníla. - -Solicitar. = Pagpanghináot sa bisan onsa, sa masingcámot uyámot. * -Pagamorál. - -Solícito. = Cacuguíhan. - -Solicitud. = Cacúgui. - -Sólidamente. = Sa pagcalíg-on. * Sa mg̃a polong ng̃a dayág ug matúor. - -Solidar. = Paglíg-on. * Paggáhi, pagtibúoc sa nahómoc ug natúnao. - -Solideo. = Birete, calo calo ng̃a igatábon sa olo sa mg̃a Padre. - -Solidez. = Pagcalíg-on, calig-ónan. - -Sólido. = Malíg-on. - -Soliloquiar. = Pagpamólong, pagsólti sa usá ca táuo ng̃a sia usá da, sa -oaláy ubán. - -Soliloquio. = Suguílon sa usá ca táuo canía lamang, sa oaláy obán. - -Soliman. = Hiló. - -Solio. = Lingcoránan ng̃a hariánon sa iang caugalíng̃on ng̃a dosel. - -Solisa. = Babáyeng oaláy caúlao. - -Solitaria. = Bitoc ng̃a hatáas caáyo. - -Solitario. = Boghó. * Langgam. - -Sólito. = Bisan onsa ng̃a guibúhat tong̃ód sa batásan. - -Soliviadura. = Pagcatábang sa pagsácoat sa bisan onsa. - -Soliviar. = Pagtábang sa pagsácoat sa bisan onsa. * Pagtolotíndog sa -nagalíngcod con nagahígda. - -Solivio. V. Soliviadura. - -Solo. = Usá lamang. * Ang oaláy obán. - -Solomillo. = Ang onód sa talioála sa gosog sa mg̃a mananáp. - -Solomo. = Idem. * Guinamós sa baboy. - -Soltadizo. = Ang pagabuhíon. - -Soltador. = Ang magabóhi, ang magalóat sa bisan onsa ng̃a guicáptan. - -Soltar. V. Desamarrar y Desatar. * Pagbúhi, pagtángtang sa guipreso, sa -binilánggo, pagbúhi sa guicáptan. * Pagásoy, pagsáyod sa mg̃a caculían -sa mg̃a polong ng̃a malisód ng̃a pagasabóton. * Pagoalá sa caúlao. - -Soltería. = Pagcaolitáuo. - -Soltero. = Olitáuo, ang oalá mamíño. - -Soltura. = Pagcabúhi. * Pagcatángtang. * Pagcalóoat. * Pagcalágsic. * -Pagcaólag, pagcaoaláy caúlao, pagcaláo-ay. - -Solteron. = Olitáuo ng̃a tolotigúlang na. - -Soluble. = Ang masáyon pagabarbadbáron. * Ang masáyon pagaliníson ug -pagahilíson. - -Solucion. = Pagcabárbar. * Pagcabáyad sa mg̃a otang. - -Solutivo. = Ang may gahóm sa pagbárbar ug sa pagbúhi. - -Solvente. = Ang magabárbar, ang magahílis, ang magalínis. * Ang -nagabáyad sa iang sa mg̃a otang. - -Solver. = Pagbárbar. * Paglínis, paghílis. - -Sollado. = Salog sa mg̃a sacayán. - -Sollamar. = Pagmalá sa bisan onsa sa siga. - -Sollastre. = Sologóon sa cocina ug sa mg̃a búhat ng̃a labíng obus. * -Tampalásan. - -Sollastrería. = Opicio sa pagcasollastre. - -Sollo. = Isda. - -Sollozo. = Pagcaagólo pagcabachó. - -Sollozar. = Pagbachó, pagagólo. - -Soma. = Binócboc ng̃a dolodagcó. * Ang manóc. - -Somanta. = Pagcabónal, pagcahámpac, pagcacastigo. - -Somate. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a sangcap sa mg̃a hing̃aníban, sa -pagsócol sa mg̃a caáoay. - -Sombra. = Landong, pagcang̃ítng̃it. * Landong ng̃a moábot usáhay sa húna -húna. * Tabang, pagcalában, dalángpan. * Ang color ng̃a molomaítom sa -mg̃a pintal ng̃a sinámbag sa mg̃a color ng̃a buhi caáyo. - -Sombraja. = Como el siguiente hasta landong. - -Sombrajo. = Dalámba ng̃a guitabónan sa mg̃a balágon, sa mg̃a sang̃á con sa -mg̃a dahon. * Landong sa bisan cansa ug sa bisan onsa. - -Sombrar. V. Asombrar. - -Sombrear. = Pagdáyan dayan sa mg̃a pintal, sa mg̃a landong ug mg̃a color -ng̃a molomaítom ug obus. - -Sombrerazo. = Calong dagcó. * Pocpoc ng̃a guipócpoc sa calo. - -Sombrerera. = Cajon cajon, sorlánan sa mg̃a calo. - -Sombrerería. = Tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a calo. - -Sombrerero. = Magbuhúhat, ang magabúhat sa mg̃a calo. - -Sombrerillo, to. = Calong diótay. * Tanóm. - -Sombrero. = Calo. * Atóp atóp sa oalihánan. - -Sombrío. = Lugar ng̃a pagadugáyan sa landong. - -Sombrilla. = Payong ng̃a diótay. - -Sombrí. = Lugar ng̃a malándong, ng̃a colang sa calámdag. * Maming̃áuon, -masolóbon. - -Sombroso. = Ang magalándong caáyo. - -Someramente. = Sa ibábao lamang. - -Somero. = Ang anáa dapit sa itáas, dapit sa ibábao. * Ang hamábao -uyámot. - -Someter. = Paglócloc, pagbútang sa usá ca butang sa ilálom sa lain ng̃a -butang. * Pagpaóbos. * Pagsácop, pagpasácop. - -Sometimiento. = Pagcasácop, pagcapaóbus. - -Somnífero. = Ang magapatólog. - -Somnolencia. = Pagcabóg-at sa laoas guícan sa católog. * Caíbog sa -pagcatólog. - -Somonte. = Bisan onsa ng̃a baol ng̃a oalá mahínlo. - -Somorgujador. V. Buzo. - -Somorgujar. = Pagsálom. - -Somorgujo. = Langgam ng̃a mabúhi sa tubig. - -Somormujar. V. Somorgujar. - -Sompesar. = Pagsácoat sa bisan onsa, sa pagsuláy sa cabóg-at. - -Son. = Banha, sones, pagcaáng̃ay sa mg̃a ting̃og sa mg̃a táuo ug sa mg̃a -tolónggon. * Pagcabántog sa bisan onsa. - -Sonable. V. Sonoro. - -Sonadera. = Pagcasípng̃a. - -Sonadero. = Panápton, panyo ng̃a igapáhid sa ilong, isilípng̃a. - -Sonado. = Bantógon, banságon. * Ang nabántog. - -Sonador. = Ang magapatonóg, ang mobánha. * Panyo ng̃a icapáhir sa ilong. - -Sonaja. = Capandáyan sa papán ng̃a malíng̃in, ng̃a guibutáng̃an usáb sa mg̃a -malíng̃in ng̃a tumbága con sa hoja de lata, arón mobánha sila. - -Sonajero. = Capandáyan ng̃a diótay ng̃a may coloptánan, ug sa tomóy ng̃a -dapit sa itáas guitaólan sa mg̃a colóng colóng con mg̃a malíng̃in ng̃a -tumbága, arón matonóg ug magabánha. - -Sonámbulo ó Somnámbulo. = Ang táuo ng̃a magatíndog, magalacát ug -magabúhat sa obán ng̃a mg̃a buhat sa iang pagdámgo. - -Sonante. = Ang matonóg, ang magapatonóg. - -Sonar. = Pagtonóg, pagbánha. * Pagbásal sa bisan onsa. * Pagsípng̃a, -pagpáhid sa ilong. * Pagbolobántog sa bisan onsa. - -Sonata. = Sones, pagcaáng̃ay sa mg̃a tolónggon ng̃a nagacaláin lain. - -Sonda. = Pagcatógna. * Pisi ng̃a guihóctan sa usá ca tomóy sa usá ca -bató, tingga, &c., ng̃a mabóg-at, sa pagtógna ug sa pagíla sa cahilármon -sa pondo sa dagat con sa subá, sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy. * V. Tienta. - -Sondable. = Ang arang togcálon. - -Sondalesa. V. Sonda. - -Sondar. = Pagtógna, pagquisáyod sa cahilárman sa pondo sa dagat con sa -subá, sa sondalesa. * Pagquigsáyor, pagquigásoy, pagsúsi sa tuyo ug sa -húna húna sa lain, sa iang quinaárman, &c. - -Sondear. = Idem. - -Sonecillo. = Tonóg ng̃a diótay. - -Sonetico. = Pagololábtic sa mg̃a torlo, sa lamesa, &c. - -Soneto. = Calaínan sa balac. - -Soniche. = Pagcahílom. - -Sonido. = Pagcatonóg. * Pagcabántog. - -Sonoramente. = Sa pagcaáng̃ay. - -Sonoridad. = Pagcaáng̃ay sa música. - -Sonoro. = Ang may tonóg ng̃a ang̃ay, pagcaáng̃ay sa tonóg. - -Sonreirse. = Pagng̃ísi ng̃isi. - -Sonrisa. = Pagcang̃ísi ng̃isi. - -Sonrodarse. = Pagtalibhó sa mg̃a malíng̃in, sa mang̃a rueda, sa mg̃a coche, -&c., sa yánang, sa lapoc. - -Sonrojar. = Pagpolá sa nauong guican sa caúlao. - -Sonrojo. = Pagcapolá sa nauong guican sa caúlao. - -Sonrosar. = Pagtína sa color ng̃a maíng̃on sa color sa rosa. - -Sonrosear. = Idem. * V. Sonrojar. - -Sonroseo. V. Sonrojo. - -Sonsaca. = Pagcacáoat. * Pagcahópo sa bisan cansa arón manamílit sa -iang agálon ug arón magaalágar sa lain. - -Sonsacador. = Caoatán. * Ang magahópo sa lain. - -Sonsacamiento. V. Sonsaca. - -Sonsacar. = Pagcáoat. * Paghópo sa isigcatáuo arón mobía sa iang -agálon, ug arón magasílbi sa lain. - -Sonsaque. V. Sonsaca. - -Sonsonete. = Pagcaholábtic sa bisan diin ug sa masóbsob. * Pagcatáoa ug -pagpamólong ng̃a caugalíng̃on ng̃a icayóbit sa isigcatáuo. - -Soñador. = Ang magadámgo, tigdámgo. * Ang magasoguílon sa mg̃a bacac. - -Soñante. = Idem. - -Soñar. = Pagdámgo. * Pagpamatúod sa díli matúod. - -Soñarrera. = Pagcadámgo caáyo, católog ng̃a mabúg-at. * Pagcasáyon sa -pagcatólog sa masóbsob. - -Soñolencia. V. Somnolencia. - -Soñolento. V. Soñoliento. - -Soñolientamente. = Sa católog, sa pagcatólog. - -Soñoliento. = Matológon, catológon, ang matólog sa masóbsob ug sa -pagcasáyon, ang magapatólog. * Madugáyon, mahináyon, matalác-on, -matác-hon. - -Sopa. = Sopas, tinápay, bugás, &c., ng̃a hinolóman sa sabáo. * Ang -can-on ng̃a ihátag sa mg̃a pobres. - -Sopaipa. = Minása sa binócboc ng̃a binatíl ug maáyo, sináctan sa dogós -ug priníto. - -Sopalancar. = Paglígoat sa bisan onsa. - -Sopalanda. V. Hopalanda. - -Sopanda. = Cahoy ng̃a dagcó, sa mg̃a baláy, ng̃a magaságang sa bisan onsa. -* Tagsa ca corea ng̃a dagcó, ng̃a guitongtóng̃an sa mg̃a coche. - -Sopapear. = Pagsagpá, pagsúmbag. - -Sopapo. = Sagpá, sumbag. - -Sopar. V. Ensopar. - -Sopear. = Idem. * Pagtonób sa bisan onsa. * Pagpógos, pagpasácop. - -Sopeña. = Ang ololáng̃ob sa mg̃a pangpang dapit sa ilang tiílan. - -Sopera. = Sorlánan sa mg̃a sopa. - -Sopero. = Pinggan ng̃a halálom, ng̃a pagasucáran sa sopas. - -Sopesar. V. Sompesar. - -Sopetear. = Paghólom sa mosóbsob sa tinápay sa bisan onsang guinisál. * -Pagpasipála sa bisan cansa. - -Sopeton. = Tinápay ng̃a tinósta ng̃a ihólom sa lana. * Pocpoc ng̃a ahat -ng̃a guipócpoc sa camót. * De. = Sa pagcaáhat, sa pagcacálit, sa -tagculáhao, sa oalá húna hunáon ug paabóton. - -Sopista. = Ang maquilímos ug muádto sa mg̃a cabaláyan ug sa mg̃a conbento -sa pagcáon sa sopas. - -Sopladero. = Hong̃áoan sa mg̃a lang̃ob, alaguían sa hang̃in. - -Soplado. = Ang macúgui caáyo sa pagalíma sa iang bisti. * Palábi -labíhon, parayégon. - -Soplador. = Ang magahóyop. - -Soplamocos. = Sagpá, sombag, tampalíng. - -Soplar. = Paghóyop. * Paghasóhas. * Pagháng̃in. * Pagcáoat. * -Paghónghong sa lain sa ipamólong unta. * Pagínom ug pagcáon sa -guilabíhan. - -Soplete. = Hopot hopot ng̃a pagatayhópan sa mg̃a mananálsal sa salapí, sa -pagtúnao sa buláoan, sa maong salapí, &c. - -Soplillo. = Bisan onsa ng̃a manípis caáyo. - -Soplo. = Hoyop. * Pagcahónghong pagpahibaló sa bisan onsa sa hílom, sa -tinágo. * V. Momento. * Pagcalában, pagcatábang ng̃a igapadagcó ug -icaósoag sa bisan cansa. * Ang magasómbong ug magapahibaló sa guibúhat -sa lain, ug sa lugar ng̃a guitagóan nia. - -Soplon. = Ang magasómbong sa lain sa tinágo, sa hilom. - -Sopon. V. Sopista. - -Soponcio. = Casáquet, cagóol. * Cacúguing dagcó. - -Sopor. = Pagcatólog. - -Soporífico. = Ang magapatólog. - -Soporoso. = Idem. - -Soportable. = Ang aráng antóson, ang mahímo ng̃a pagailóbon. - -Soportador. = Ang magaílob, ang magaántos. - -Soportal. = Atóp atóp sa ganháan sa mg̃a baláy. - -Soportar. = Pagílob, pagántos. - -Soprano. = Táuo sa matágning ng̃a ting̃og. * Táuo ng̃a quinapónan. - -Sopuntar. = Pagbútang sa mg̃a punto sa ilálom sa bisan onsang polong, -arón hibalóan sa nagabása ng̃a capin caná. - -Sor. = Igsóon ng̃a babáye. * Polong ng̃a ióna sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a monja, -sa mg̃a binócot. - -Sora. = Ilímnon sa Perú ng̃a magáma sa maís ng̃a hinolóman ug liná-ga sa -tubig. - -Sorba. = Calaínan sa bong̃a. - -Sorbedor. = Ang magahígop. - -Sorber. = Paghígop, pagsóyop. * Pagsobár. - -Sorbete. = Dugá sa limon, sa naranjita, &c., ng̃a sináctan sa asúcar ug -sa obán ng̃a mg̃a panácot arón malalím, ng̃a pagaímnon ng̃a tibúoc tong̃ód -sa dagcóng tugnao, cay pagatungnáuon pagtúyo. - -Sorbible. = Ang arang higópon. - -Sorbo. = Higop, pagcahígop. * Ang tubig, bino, &c., ng̃a arang higópon -sa macaúsa. * Bisan onsa ng̃a diótay con intándig sa lain ng̃a dagcó. * -Cahoy. - -Sordamente. = Sa tinágo, sa hilom, sa oaláy banha. - -Sordera. = Pagcabóng̃ol. - -Sordez. = Idem. - -Sórdidamente. = Sa pagcahámos, sa pagcahúgao. - -Sordidez. = Cahámus, cahúgao. * Pagcahícao, pagcadaguínot ng̃a -guilabíhan. - -Sórdido. = Hugáoan, mahámos. * Maólag, maláo-ay. * Hicáoan, daguinótan. - -Sordina. = Tolónggon ng̃a may coldas. * Á la. V. Sordamente. - -Sordo. = Bong̃ól. * Mahilómon. * Táuo ng̃a díli magatagád sa mg̃a -pagsámbag, sa mg̃a pagpína. - -Sorna. = Catacá sa pagbúhat sa bisan onsa. * Ang gabíy. - -Sornar. = Pagcatólog. - -Sornaviron. = Tampalíng. - -Sóror. V. Sor. - -Sorprender. = Pagbúhat sa bisan onsa sa hilóm, sa tinágo. * Pagcúlba sa -húna húna. * Pagábot sa bisan onsa sa oalá húna hunáon ug paabóton. - -Sorpresa. = Pagcacóha, pagcadácop sa bisan onsa sa pagcacálit, sa -pagcaáhat. * Pagcólba sa boot tong̃ód sa bisan onsa ng̃a moábot sa -pagcacálit, sa oalá húna hunáon. - -Sorra. = Balás ng̃a dagcó, ng̃a ilúlan sa mg̃a sacayán, sa lastre. - -Sorregar. = Paghonób sa tubig ng̃a magabahá sa usá ca balaháan, sa -pagbó-bo sa mg̃a tanóm. - -Sorriego. = Ang tubig ng̃a nahonób sa usá ca balaháan. - -Sorteador. = Ang magaripa. * Ang maálam magatúbang sa mg̃a bacang toro -ng̃a ihálas ug maísog. - -Sorteamiento. V. Sorteo. - -Sortear. = Pagripa. * Pagatúbang sa mg̃a bacang toro ng̃a ihálas ug -maísog caáyo. - -Sorter. = Pagcaripa. - -Sortero. V. Adivino. * Pang̃anitóhon, dioatáhan. - -Sortija. = Singsing. * Pagcacólong sa bohóc, bohóc ng̃a quinólong. - -Sortilegio. = Pagcapang̃aníto, pagdioáta. - -Sortílego. = Pang̃anitóhon, dioatáhan. - -Sosa. = Tanóm. * Ang abó ng̃a pagaboháton niíning tanóm ng̃a sinónog, ng̃a -icabúhat sa salamín. - -Sosamente. = Sa oaláy lalím ug lamí. * Sa oaláy caang̃áyan. * Sa -pagcatáb-an. - -Sosaño. = Pagcayúbit, pagcatámay. - -Sosegadamente. = Sa pagcaoaláy cabóloc, sa maáyong pagcabótang. - -Sosegado. = Táuo sa mahínay ug sa maáyong buot. - -Sosegador. = Ang magapahínay. - -Sosegar. = Pagpahínay. * Pagpahamórlay, paghóay, pagpuyó. * Pagcatólog. - -Sosería. = Pagcatáb-an, pagcaoaláy lalím ug lamí. * Pagcaoaláy -caang̃áyan. - -Sosiego. = Pagcapuyó, pagcapahóoay, pagcaáyo ug pagcahínay sa boot. - -Soslayar. = Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcataquílid, sa pagcatalípsay. - -Soslayo (al). = Pagcataquílid, sa pagcatolípsay, sa pagcatampíhas, sa -pagcadómpias. - -Soso. = Matáb-an, ang coláng̃an sa asín. * Ang oaláy caang̃áyan. - -Sospecha. = Catáhap. - -Sospechar. = Pagtáhap. - -Sospechosamente. = Sa catáhap, sa duha duha. - -Sospechoso. = Ang tacós ng̃a pagatahápan. - -Sospesar. = Pagsácoat sa yota sa bisang onsa. - -Sosquin. = Pagpócpoc sa quilid, sa pagcacálit. - -Sosten. = Pagcaságang. * Ang icaságang. * Pagcalíg-on sa mg̃a sacayán -ng̃a nanaglayág. - -Sostener. = Sagang. * Pagílob, pagántos. * Paghátag sa bisan cansa sa -quinahánglan sa pagcáon. * Paglíg-on arón maglícay ang pagcahólog. - -Sosteniente. = Ang magaságang. - -Sostenimiento. = Pagcaságang. - -Sostituir. V. Sustituir. - -Sota. = Dagoay sa baraja. * Ang magaílis, magaólos, magapúli sa obán -ng̃a mg̃a opicio. - -Sotabanco. = Dayan dayan ng̃a pagaboháton sa ibábao sa mg̃a cornisa. - -Sotacola. = Balhon. - -Sotacoro. = Solód sa ilálom sa coro. - -Sotalugo. = Icadúhang bacólong ng̃a icadápat ug igapógos sa mg̃a papán sa -mg̃a bariles. - -Sotaministro. V. Sotoministro. - -Sotana. = Bisti ng̃a hatáas ug maítom sa mg̃a Padreng clérigo. * -Pagcabúnal, pagcahámpac, pagcacastigo. - -Sotanear. = Paghámpac, pagbúnal, pagcastigo. - -Sotaní. = Sayang hamóbo, sa oaláy conót, sa mg̃a babáye. - -Sótano. = Solód sa ilálom sa yota sa mg̃a baláy. - -Sotaventarse. = Paghólog sa sacayán sa dapit sa obos sa alaguían ug -guinicánan sa hang̃in. - -Sotavento. = Ang quilid sa sacayán ng̃a atbang sa quilid ng̃a atúbang sa -hang̃in. - -Sotechado. = Lugar ng̃a guiátpan. - -Soteño. = Ang mutoróc ug mutóbo sa mg̃a solóp. - -Soterráneo. V. Subterráneo. - -Soterraño. = Idem. - -Soterrar. = Paglobóng, pagbútang sa ilálom sa yota. * Pagtágo, -paghóbong sa bisan onsa arón díli onta hicaplágan. - -Soto. = Solóp. - -Sotoministro. = Ponóan sa magabántay sa cosina, sa despensa, &c. - -Sotrozo. = Pothao ng̃a macapogóng sa mg̃a rueda sa mg̃a cureña sa mg̃a -luthang. - - - -SU - -Su. = Ia, iya. - -Suasorio. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a pagsámbag. * Ang icasámbag, icahópo. - -Suave. = Mahómoc, malómo. * Matám-is. * V. Afable y Manso. * Gaoi ng̃a -mahínay ug maáyo. - -Suavemente. = Sa pagcahómoc, sa pagcalómo. * Sa pagcatám-is. - -Suavidad. = Catám-is, pagcatám-is. * Pagcagáan sa buut. * Pagcaáyo, -pagcahínay sa gaoi. - -Suavizador. = Panit ng̃a icasám-id sa mg̃a labaja ng̃a igaálot. - -Suavizar. = Pagpahómoc, pagcúha sa cagáhi sa bisan onsa. * Pagcóha sa -caísog sa gaoi, sa batásan. - -Subalcaide. = Ang magaílis ug magapúle sa alcaide. - -Subalternante. = Ang magapógos, ang mapigós sa bisan onsa. - -Subalternar. = Pagpógos, pagsácop, pagilálom. - -Subalterno. = Sacop, ang anáa sa ubus, sa ilálom. - -Subarrendador. = Ang nagapaábang sa bisan onsa ng̃a guipaábang canía. - -Subarrendar. = Pagábang sa bisan onsa ng̃a guipaábang sa lain. - -Subarriendo. = Pagcaábang sa bisan onsa ng̃a guipaábang na sa lain. - -Subasta. = Pagcabalígya sa bisan onsa sa cadaigánan ug sa cadaghánan. - -Subastacion. = Idem. - -Subastar. = Pagbalígya sa bisan onsa sa cadaigánan ug sa cadaghánan. - -Subcenericio. = Tinápay ng̃a linóto sa ilálom sa abó. - -Subcolector. = Ang icadúha sa colector. - -Subcomendador. = Ang icadúha sa ponóan sa mg̃a caparían ng̃a sinoldado. - -Subdelegable. = Ang arang itúgyan sa lain. - -Subdelegacion. = Hocmánan sa subdelegado. * Buhat ng̃a natúman sa -subdelegado. - -Subdelegado. = Táuo ng̃a guitúgyan sa gahúm sa lain, sa pagbúhat sa -bisan onsa. - -Subdelegante. = Ang magatúgyan sa lain sa iang gahúm. - -Subdelegar. = Pagtúgyan sa usá ca táuo sa iang gahúm sa lain ng̃a táuo. - -Subdiaconado ó Subdiaconato. = Pagorden sa epístola. - -Súbdito. = Sacop. - -Subdividir. = Pagbáhin sa guibáhin ng̃a daan. - -Subdivision. = Icadúhang pagbáhin. - -Subduplo. = Ang tung̃á sa bisan onsa. - -Subejecutor. = Ang magabúhat sa bisan onsa, guican sa sogo ug sa -pagbúot sa lain. - -Subida. = Pagcasáca. * Pagcaáng̃at, pagcatóng̃as. * Baquílid, bang̃ílid. * -Pagcadólog sa saquét, sa caól-ol. * Pagcaósuag sa pagcabótang ug sa -bili sa bisan onsa. - -Subidero. = Pagasácan. - -Subido. = Ang labíng mahál ug maáyo sa bisan onsa. - -Subidor. = Ang magapasáca. - -Subilla. V. Lesna. - -Subintracion. = Pagcasolód sa bisan diin sa usá ca butang sa lain ng̃a -butang. - -Subintrar. = Pagsolód sa pagcasonód sonód. - -Subir. = Pagsáca. * Pagáng̃at, pagtóng̃as. * Pagósoag, pagitáas. * -Pagtóbo sa bale sa bisan onsa. - -Súbitamente. = Sa pagcacálit, sa pagcaáhat, sa pagcaculáhao. - -Subitáneamente. = Idem. - -Subitáneo. = Ang muábot sa pagcacálit sa pagcaáhat, sa tagculáhao. - -Súbito. = Idem. * Ang mahanáyac sa iang pagbúhat ug sa iang -pagpamólong. - -Sublevacion. = Pagcaálsa, pagcasócol sa mg̃a punúan. - -Sublevamiento. = Idem. - -Sublevar. = Pagálsa, paghópo sa isigcaíng̃on arón manócol sa mg̃a ponóan. - -Sublimacion. = Pagpacadagcó. * Pagcaósoag, pagpacatáas. - -Sublimar. = Pagpadagcó. * Pagpatáas, pagósoag. * Pagdáyeg. * -Pagpabántog. - -Sublime. = Halángdon. * Dagcó, hatáas. * Hamíli, mahál. - -Sublimemente. = Sa pagcatáas caáyo, sa pagcadagcó uyámot. - -Sublimidad. = Pagcahalángdon. * Pagcadagcó, pagcatáas. * Pagcahamíli, -pagcamahál. - -Sublunar. = Ang anáa sa ilálom sa bulan. - -Subministracion. V. Suministracion. - -Subministrador. V. Suministrador. - -Subministrar. V. Suministrar. - -Subordinacion. = Pagsácop. - -Subordinadamente. = Sa pagcasácop. - -Subrepcion. = Bisan onsang buhat sa tinágo. * Pagcahílom, pagcatágo, -pagcatábon sa bisan onsa, arón macóha ang tuyo ng̃a guipanghináot. - -Subrepticiamente. = Sa pagcahílom, sa pagcatágo sa bisan onsa. - -Subrepticio. = Ang macúha ug madáng̃at sa mg̃a paglímbong, sa paghílom sa -bisan onsa ng̃a itúg-an unta. * Bisan onsang buhat sa tinágo, sa hilom. - -Subrogacion. = Pagcaílis, pagcatagílis, pagcaólos sa usá ca butang sa -lugar sa lain ng̃a butang. - -Subrogar. = Ilis, tagílis, olos. - -Subsanar. = Pagbalíbar sa bisan onsang buhat con polong ng̃a díli maáyo. -* Pagáyo sa bisan onsang cadáot. - -Subscribir. V. Suscribir. - -Subscripcion. V. Suscripcion. - -Subsecuente. V. Subsiguente. - -Subseguirse. = Pagsonód sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. - -Subsidiariamente. = Sa pagcatábang. - -Subsidiario. = Ang ihátag con ipadála sa pagtábang sa lain. - -Subsidio. = Tabang. - -Subsiguiente. = Ang musonód. - -Subsistencia. = Pagcadáyon, pagcaparáyon. * Pagcabótang. * Cadaghánan -sa mg̃a quinahánglan sa pagcabúhi. - -Subsistente. = Ang magaparáyon. - -Subsistir. = Pagdáyon, pagparáyon. * Pagdúgay. * Paghaágom sa mg̃a -quinahánglan sa pagcabúhi. - -Subsolano. = Hang̃in ng̃a guican sa casubáng̃an, sa casiláng̃an. - -Subtensa. = Pisi, lubid. - -Subterfugio. = Balíbad ng̃a díli macaígo. - -Subterráneamente. = Sa ilálom sa yota. - -Subterráneo. = Ang anáa sa ilálom sa yota. - -Suburbano. = Yota ng̃a harúul sa longsod. - -Suburbio. = Longsod ng̃a diótay ng̃a harúul ug sacop sa longsod ng̃a -dagcó. - -Subvencion. = Pagcalábang, pagcatábang, pagcadáng̃op. - -Subvertir. V. Invertir. - -Subyugar. = Pagpógos, paglógos. * Pagsácop, pagpaóbos. - -Sucarrillo. = Sologóon. - -Sucarro. = Idem. - -Succino. V. Ambar. - -Succion. = Pagcasóyop, pagcayópyop. - -Suceder. = Pagílis. * Pagsonód sa mg̃a catigayónan. * Paghitábo. - -Sucediente. = Ang musonód. - -Sucedible. = Ang arang buháton. * Ang sonód sa lain. - -Sucesion. = Pagcaílis. * Lioat, calioátan, mg̃a anac. - -Sucesivamente. = Sa pagcasonód. - -Sucesivo. = Ang musonód sa lain. - -Suceso. = Paghitábo. * Bisan onsa ng̃a miábot. - -Sucesor. = Ang magaílis, ilis. - -Suciamente. = Sa pagcahúgao, sa pagcahámus. * Sa pagcaólag, sa -pagcaláo-ay. - -Sucino. V. Succino. - -Sucinto. = Ang nahípus sa dapit sa obus. * Lactud, sa mg̃a homóbong -polong. - -Sucio. = Mahúgao, mahámos, bolíng̃on. * Maólag, maláo-ay. - -Súco. = Dugá. - -Sucotrino. = Dugá sa cahoy ng̃a guing̃álan ug lináloe. - -Súcubo. = Ang yaoa ng̃a magapacababáye sa pagpacasála sa mg̃a laláqui. - -Suculento. = Ang may daghan ng̃a dugá. - -Sucumbienta. = Ang napadáog, ang napasácop ug napaóbos. * Ang -napapagbúot sa lain. - -Sucumbir. = Pagpíldi sa capolong̃ánan. * Pagpasácop, pagpaóbus, pagángdo -sa pagbúot sa lain. - -Sud. = Hang̃in ng̃a habágat. - -Sudadero. = Panápton, panyo ng̃a icapáhid sa sing̃ot. * Lugar, con -caligóan sa pagsíng̃ot. * Lugar ng̃a pagahonóban sa tubig. * Hapín sa mg̃a -cabayo, ng̃a guibútang sa ilálom sa siya. - -Sudante. = Ang magasíng̃ot. - -Sudar. = Pagsíng̃ot. * Paghátag sa bisan onsa, sa linugsánay. * Pagbúhat -sa dagcóng cabúrlay. * Pagágui, pagtólo sa dugá sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a -tanóm. - -Sudario. V. Sudadero hasta lugar. * Ang habol ng̃a guitábon ni José sa -laoas sa atong Guinóong Jesucristo, sa pagtángtang ug paghógos canía sa -crus. - -Sudatorio. V. Sudorífico. - -Sudeste. = Hang̃in ng̃a mohóyop sa calang sa Este con sa timog ug sa -habágat. - -Sudoeste. = Ang hang̃in ng̃a mahóyop sa caláng̃an sa habágat ug sa Oeste, -con sa canáoay sa maong habágat. - -Sudor. = Sing̃ot. * Cabórlay ng̃a dagcó. * Dugá ng̃a guican sa mg̃a cahoy -ug sa mg̃a tanóm. * Ang tubig ng̃a natólo sa mg̃a pangpang. * Tambal ng̃a -icapasíng̃ot. - -Sudoriento. = Ang guisíng̃ot, ang nahomód sa sing̃ot. - -Sudorífero. = Ang magapasíng̃ot, ang icapasíng̃ot. * V. El siguiente. - -Sudorífico. = Tambal ng̃a icapasíng̃ot. - -Sudoso. = Ang may sing̃ot, ang guisíng̃ot. - -Sudsudeste. = Hang̃in ng̃a mahóyop sa caláng̃an sa habágat ug sa Sudeste. - -Sudsudueste. = Hang̃in ng̃a mahóyop sa caláng̃an sa habágat ug sa -Sudoeste. - -Sudueste. V. Sudeste. - -Suegra. = Ogáng̃an ng̃a babáye. - -Suegro. = Ugáng̃an ng̃a laláqui. - -Suela. = Panit ng̃a mabága ng̃a tolónban sa mg̃a sapín. - -Suelda. = Tanóm ng̃a italámbal, sig-uid ng̃a bale. * Costilla. = Tanóm. - -Sueldo. = Salapí ng̃a caráan sa boláoan. * Sohol. - -Suelo. = Salog. * Yota. * Lalog. * Yota ng̃a nasácop sa mg̃a probincia, -sa mg̃a longsod, &c. - -Suelta. = Pagcabúhi. - -Sueltamente. = Sa pagcaoaláy caúlao. * Sa pagcasáyon, sa pagcabátid. * -Sa pagbúot ng̃a caogalíng̃on. - -Suelto. = Matúlin, malágsic. * Ang cundátan. * Ang maálam mamólong sa -maáyo. * Ang nabúlag, ang díli mahiósa sa lain. - -Sueño. = Damgo. * Pagcatólog. * Ang caíbog sa pagcatólog. - -Suero. = Tubig tubig sa dugó ug sa gatas. - -Sueroso. V. Seroso. - -Suerte. = Palar. * Calaínan sa bisan onsa. * Pagcabútang sa pagbúhat sa -bisan onsa. * Caálam sa pagatúbang sa mg̃a baca ug toro ng̃a ihálas ug -maísog. * Ang yota ng̃a baol ng̃a nabólag sa lain ng̃a baol. - -Sueste. V. Sudeste. - -Suficiencia. = Pagcahímo. * Pagcaálam. - -Suficiente. = Igo, arang. * Ang macahímo, ang maálam. - -Suficientemente. = Sa pagcaígo, sa pagcaárang. - -Sufocacion. = Pagcalóoc, caculían sa pagguinháoa. - -Sufocador. = Ang magalóoc, ang macaólang sa pagguinháoa. - -Sufocante. = Idem. - -Sufocar. = Paglóoc, pagólang sa pagguinháoa. * Pagpálong. * Pagpógos, -paglógos. - -Sufragáneo. = Ang nasácop sa gahóm sa bisan cansa. * Ang Obispo ng̃a -laquip sa obán ng̃a mg̃a Obispo nasácop sa gahóm sa metropolitano. - -Sufragar. = Paglában, pagtábang, pagpadang̃óp. * Pagígo. * Pagárang. - -Sufragio. V. Voto. * Tabang. * Pagcalában. * Buhat ng̃a maáyo, ng̃a -ipahanong̃ód sa mg̃a calág sa purgatorio. - -Sufrible. = Ang arang antóson, ang mahímo ng̃a pagailóbon. - -Sufrida. = Ang higdáan. - -Sufridera. = Puthao ng̃a ibútang sa ilálom sa lain ng̃a puthao ng̃a -pagabohóan onta. - -Sufridero. V. Sufrible. - -Sufrido. = Ang magaántos, ang magaílob. - -Sufridor. = Idem. - -Sufriente. = Idem. - -Sufrimiento. = Pagcaántos, pagcaílob. - -Sufrir. = Pagántos, pagílob. * Pagbáyar sa mg̃a salá. - -Sufumigacion. = Pagcapalína. - -Sufusion. = Tagumatá, saquét sa matá. - -Sugerente. = Ang magapadúmdum, ang magapamátng̃on. - -Sugerir. = Pagdúmdum, pagmátng̃on. * Pagsámbag, paghópo sa pagbúhat sa -mg̃a buhat ng̃a daútan. - -Sugestion. = Pagcasámbag, pagcahúpo. * Pagcamátng̃on, pagcadúmdum. - -Sugeto. = Bisan quinsang táuo. * Cosóg, gahúm sa mg̃a táuo. - -Suicida. = Ang magacóha sa iang quinabúhi. - -Suicidio. = Pagcacóha sa caugalíng̃on ng̃a quinabúhi. - -Sujecion. = Pagcapógos, pagcalógos. * Pagpacasácop, pagpacaóbus. * -Pagcahiúsa, pagcalang̃áquit. - -Sujetar. = Pogos, logos. * Pagpasácop, pagpaóbos. * Paghiósa, -paglang̃áquit. * Paglíg-on. - -Sujeto. = Ang guipúgus, ang guilúgus. * Ang guilíg-on. * Ang guisácop, -ang guipaóbos. * Hingtúngdan sa guisúlat ug sa guipamólong. - -Sulfúreo. = Ang sináctan sa asufre. - -Sulfúrico. = Idem. - -Sulfuroso. = Idem. - -Sultan. = Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a turco ug sa mg̃a moros sa -ilang mg̃a hari. - -Sultana. = Ang nahaónang babáye sa mg̃a hari sa mg̃a turco ug sa mg̃a -moros. * Sacayán ng̃a capitana sa mg̃a turco, sa mg̃a pagpang̃óbat, ug sa -mg̃a pagarmada. - -Suma. = Pagcaípon sa usá ca isip sa mg̃a ihap ng̃a tolotagídyot, sa -daghánan ng̃a mg̃a ihap. * Pagcaípon sa daghánan ng̃a mg̃a butang. * Ang -labíng mahál ug maáyo sa bisan onsa. * Catapúsan sa bisan onsa. * -Pagcaláctod sa bisan onsa ng̃a guisúlat. - -Sumador. = Ang magasuma. - -Sumamente. = Sa pagcalabí. - -Sumar. = Pagtígom sa daghan ng̃a mg̃a isip sa usá. * Pagláctor. - -Sumariamente. = Sa pagcaláctud. * Sa oaláy pagcaápas sa mg̃a tolománon -sa mang̃a leyes. - -Sumario. = Ang guibútang sa pagcaláctor. * Pagcasógor sa mg̃a -capolong̃ánan sa díli paganónton ang mg̃a tolománon sa mg̃a leyes. * -Pagcaláctor. - -Sumergimiento. V. Sumersion. - -Sumergir. = Pagbútang sa bisan onsa sa ilálom sa tubig, paglonód, -pagtóndag, paglúgdang, paglóndag, pagtóndang. * Paghilábot sa bisan -onsa. - -Sumersion. = Pagcalóndag, pagcalonód, pagcatúgdan, pagcalúgdang. - -Sumidad. = Catapúsan, tomóy, daplin sa bisan onsa. - -Sumidero. = Lang̃ob. - -Sumiller. = Ponóan sa mg̃a macaláin lain ng̃a catungdánan ug mg̃a opicio -sa baláy ng̃a hariánon. - -Sumillería. = Ang solór ng̃a pagapúy-an sa sumiller. * Opicio sa -pagcasumiller. - -Suministracion. V. Suministro. - -Suministrador. = Ang muhátag sa lain sa mg̃a quinahánglan. - -Suministrar. = Paghátag, pagcasángcap sa quinahánglan. - -Suministro. = Pagcahátag, pagcasángcap sa bisan cansa, sa mg̃a -quinahánglan. - -Sumir. V. Tomar. * Pagcaláoat sa Padre, ng̃a magamisa. * V. Sumergir. * -Pagsolór sa ilálom sa yota. * Pagyang̃ácob sa mg̃a aping tong̃ód sa -pagcaoalá sa ng̃ipon. - -Sumisamente. = Sa pagpaóbos, sa pagcasácop. - -Sumision. = Pagpacaóbos, pagpasácop. - -Sumiso. = Sacop, obus, ang guisácop, ang guipaóbus. - -Sumista. = Estudiante ng̃a díli macúgui caáyo. * Ang batid, ang maálam -caáyo sa mg̃a cuenta. - -Sumo. = Ang labíng hatáas, ang labíng dagcó, ang labíng mahál, ang -labíng hamíli. - -Súmulas. = Pagcaláctor sa quinaádman sa lógica. - -Sumulista. = Ang nagaestudio sa mg̃a súmulas. - -Sumulístico. = Ang nahatong̃ód sa mang̃a súmulas. - -Suncho. = Bacólong ng̃a igalícos sa mg̃a tomóy sa mg̃a bomba ng̃a ihinúbig -sa mg̃a sacayán, ang guibútang sa mg̃a berga ng̃a pagaaguían sa mang̃a -botalon sa mg̃a layág ng̃a guing̃álan ug alas, ug ang macalíg-on sa mg̃a -sepo sa mang̃a sinípit, sa mg̃a ancla. - -Suntuosamente. = Sa pagcamahál, sa pagcabántog caáyo. - -Suntuosidad. = Pagcamahál, pagcabántog. * Dagcóng gasto. - -Suntuoso. = Dagcó, mahál, maníndot. * Táuo ng̃a magagasta caáyo. - -Supedáneo. = Peana, lingcoránan sa bisan onsa, maíng̃on sa guitindúgan -sa mg̃a crus ng̃a guidúphan sa laráoan sa atong Guinóong Jesucristo. - -Supeditacion. = Pagcapógos, pagcalógos. - -Supeditar. = Paglógos, pagpógos. * Pagpasácop. - -Superable. = Ang mahímo ng̃a pagadaúgon. - -Superabundancia. = Pagcadagcó, pagcadághan uyámot. - -Superabundantemente. = Sa pagcadagcó, sa pagcadághan uyámot. - -Superabundar. = Pagdághan, pagdacó caáyo. - -Superante. = Bisan onsa ng̃a capin. - -Superar. = Pagcápin, paglabáo, paglabí. * Pagdáog. - -Superabit. = Polong ng̃a linatín: ang capin, ang tula, ang salin sa -bisan onsa. - -Superbamente. = Sa pagcamahál, sa pagcabántog. - -Superchería. = Limbong. - -Superchero. = Malilímbong, malimbóng̃on. - -Supereminencia. = Pagcatáas, pagcadagcó sa bisan onsa. - -Supereminente. = Ang anáa sa hatáas caáyo. - -Supererogacion. = Buhat ng̃a pagabuháton labut pa sa mg̃a buhat sa -catungdánan. - -Superfetacion. = Pagcamábdus ng̃a icadúha sa babáye ug sa baye, sa -nadúgay pa ang nahaúnang pagcasámcon. - -Superficial. = Ang anáa sa ibábao. * Bisan onsa sa salingcápao lang. - -Superficialmente. = Sa ibábao, sa salingcápao lamang. - -Superficie. = Ang dapit sa ibábao sa bisan onsa. - -Superfino. = Ang pino, ang magamáy, ang manípis caáyo. - -Superfluamente. = Sa pagcalabí, sa pagcalabáo. * Sa pagcalólot, sa -pagcaúsic caáyo. - -Superfluidad. = Ang capin, pagcacápin. - -Superfluo. = Ang capin, ang díli quinahánglan. - -Superhumeral. = Bisti sa dagcóng Padre sa batásan ng̃a caráan. * Bacus, -banda ng̃a isáblay sa mang̃a abága, sa pagcópot sa custodia, sa patena ug -sa mg̃a reliquias. - -Superintendencia. = Pagcaponóan ng̃a labí. * Opicio sa -pagcasuperintendente. - -Superintendente. = Punóan, maghohópot. * Ang magabántay sa salapí sa -hari ug sa Guinharían, sa pagdáoat ug sa paggasto. - -Superior. = Ang anáa sa itáas, sa ibábao. * Ang labíng maáyo ug mahál -sa bisan onsa. * Ang molabáo, ang molabí sa pagcaáyo, sa catahóm, sa -quinaárman sa pagcaboótan, &c. * Ponóan, ang magasógo, ang magabúot. - -Superiorato. = Opicio con cahímtang sa pagcasuperior, ug labí pa sa mg̃a -caparían. * Túig ng̃a pagadugáyan sa opicio sa pagcasuperior. - -Superioridad. = Pagcadagcó. * Pagcamahál. * Pagcalabí. - -Superiormente. = Sa pagcaáyo caáyo. * Sa pagcamahál. * Sa pagcalabí. - -Superlativamente. = Sa pagcadagcó uyámot. - -Superlativo. = Dagcó, mahál uyámot. - -Superno. = Ang anáa sa labíng hatáas. - -Supernumerario. = Ang guibútang sa labut pa sa número, sa isip ng̃a -tinórlo. * Ang ilis sa obán ng̃a mg̃a opicio. - -Supersticion. = Pagsíngba ng̃a díli macaígo. * Pagcadioáta, -pagpang̃aníto. - -Supersticiosamente. = Sa pagcadioáta, sa pagpang̃aníto. - -Supersticioso. = Ang nahatong̃ód sa pagcadioáta, sa pagpang̃aníto. * -Dioatáhan, pang̃anitóhon. - -Supersustancial. = Ang Santísimo Sacramento sa altal. - -Supervacáneo. V. Supérfino. - -Supervencion. = Pagcaábot sa bag-ong buhat. - -Superveniencia. = Idem. - -Superveniente. = Ang muábot sa pagcasonód. - -Supervenir. V. Sobrevenir. - -Supervivencia. = Quinabúhing labíng hatáas ng̃a ang quinabúhi sa lain. - -Supino. = Ang nahayáng. * Pagcaoaláy quinaárman, guican sa pagcatápol -sa pagtóon. - -Suplantacion. = Pagcatagílis sa usá ca polong sa lain ng̃a polong sa mg̃a -sulat, arón maláin ang cahológan sa guisúlat. - -Suplantador. = Ang magataguílis sa mg̃a sulat. - -Suplantar. = Pagtaguílis sa mg̃a polong sa mg̃a sulat, arón maláin ang -cahológan sa guisúlat. - -Suplefaltas. = Ang magaílis sa masóbsob sa lain. - -Suplemento. = Pagcaponó. * Bisan onsa ng̃a idúgang sa bisan diin, arón -mahíngpit. - -Suplente. = Ang icaponó. - -Supletorio. = Ang macaponó sa bisan onsa ng̃a culang. - -Súplica. = Pagcaámpo, pagcaháng̃io. - -Suplicacion. = Idem. * Minása ng̃a linocó sa pagcadágoay sa hopot hopot, -ug linóto sa caláyo. - -Suplicacionero. = Ang magabalígya sa mg̃a suplicacion. - -Suplicante. = Ang muámpo, ang mang̃áyo, ang mang̃amúyo, ang mang̃aliópo, -ang mang̃aháng̃io. - -Suplicar. = Pagámpo, pagpang̃amúyo, pagpang̃aliópo, pagháng̃io. - -Suplicatoria. = Sulat ng̃a guipadála sa usá ca hocom sa lain ng̃a hocom -sa magsámang gahóm. - -Suplicio. = Castigo pagpasáquet sa mg̃a saláan. * Bitáyan, lugar ng̃a -pagapátyan ug pagsaquétan sa mg̃a saláan. - -Suplir. = Pagpóno sa colang sa bisan onsa ug sa bisan diin. * Pagílis, -pagsalíli, pagalíli, pagólos, pagpúli. * Díli pagtagár sa mg̃a salá, sa -mg̃a sayóp ng̃a diótay. - -Suponedor. = Ang magapamatúor sa díli matúod. - -Suponer. V. Fingir. * Pagbúot, pagsúgo, pagponóan. - -Suportar. V. Sobrellevar. - -Suposicion. = Pagpacamatúod sa díli matúod. * Pagpacamáo sa díli mao. * -Pagcapanóan. * Pagcamahál. * Pagcaálam. * Bacac, limbong. - -Supositicio. V. Supuesto. - -Suprema. = Hocmánan ng̃a labí sa Inquisision. - -Supremacía. = Pagcaponóan. - -Supremamente. = Cutub sa catapúsan. - -Supremo. = Ang catapúsan. * Ang labíng hatáas, mahál ug hamíli. - -Supresion. = Pagcaólang, papacahonóng. * Pagcasara sa alaguían sa bino, -sa tubig, sa ihi, &c. - -Suprimir. = Pagcahonóng, pagólang, pagbútang sa mg̃a cabilínggan. * -Pagpaóndang sa bisan onsang opicio, cahímtang, caparían, &c. * Pagsáilo -sa ubán ng̃a mg̃a polong con sa mg̃a dalan sa mg̃a sulat. - -Suprior. = Icadúhang prior, ponóan sa mg̃a caparían, ang ilis sa prior, -sa ponóan. - -Supriorato. = Opicio, cahímtang sa pagcasuprior. - -Supuesto. = Hingtúngdan sa mg̃a camatoóran. * Nan, dan. * Cay. - -Supuracion. = Pagcagóa sa nana, &c. - -Supurar. = Paggóa, pagágui sa nana, sa dugá, sa dugó, &c. * Paghurút sa -bisan onsa, sa caínit sa caláyo, con sa lain ng̃a caínit. * Paghurút, -paggasto, pagúsic sa bisan onsa. - -Supurativo. = Ang macapagóa sa nana, sa dugó, &c. - -Supuratorio. = Samar ng̃a pagagólan sa nana. - -Suputacion. = Pagcaísip. - -Suputar. = Pagíhap, pagísip, pagcuenta. - -Sur. = Hang̃in ng̃a habágat. - -Sura. = Ang usá sa mg̃a bocóg sa mg̃a paa. - -Surcador. = Ang magatúrlis, ang magadáro sa yota. - -Surcar. = Pagdáro, pagtúrlis. * Pagbárlis sa mg̃a barlis ng̃a maíng̃on sa -mg̃a turlis. * Pagágui sa ibábao sa tubig. - -Surco. = Turlis. * Timáan sa bisan onsa ng̃a muágui sa bisan diin. * -Conót sa laoas ug sa nauong. - -Surculado. = Tanóm sa usá lamang ca orlot. - -Súrculo. = Sang̃á sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. - -Surculoso. V. Surcolado. - -Surgente. = Ang magapondo, ang miábot sa laoígan. - -Surgidero. = Pondóhan, laoígan. - -Surgidor. V. Surgente. - -Surgir. = Pagpondo, pagláoig. * Pagólbo sa tubig. - -Surtida. = Pultahán, alaguían ng̃a diótay, sa pagágui sa tinágo. - -Surtidero. V. Buzon hasta ang bohó. - -Surtido. = Pagcahátag, pagcasángcap sa mg̃a quinahánglan. * Cadaghánan, -pagcadághan. * Pagcaándam, pagcatagána sa mg̃a quinahánglan. - -Surtidor. = Ang muhátag, ang magasángcap, ang magatagána, ang magaándam -sa mg̃a quinahánglan. - -Surtimiento. V. Surtido. - -Surtir. = Pagsángcap, paghátag. * Pagándam, pagtagána sa mg̃a -quinahánglan. * Pagólbo sa tubig. - -Sus. = Nan, dan. - -Susceptible. = Ang macacaláoat. - -Susceptivo. = Idem. - -Suscitar. = Paghísgot pagóna sa bisan onsa. * Pagpabúhi pagopód. - -Suscribir. = Pagpirma sa obus, sa catapúsan sa bisan onsang sulat. * -Pagáng̃ay sa pagbúot sa lain. * Paghátag pagóna sa bisan onsang salapí, -arón macóha sa bolobarato ang mg̃a libro, &c., ng̃a ibalígya. - -Suscripcion. = Pagcapirma sa obus. - -Suscriptor. = Ang mopirma sa obus, sa catapúsan sa mg̃a súlat. * Ang -muhátag pagóga sa salapí, arón pagatagáan sia sa bolobarato sa mg̃a -libro, &c., ng̃a guibalígya. - -Suso. = Sa itáas, sa ibábao. - -Susodicho. = Ang guiíng̃on na, ang guiíng̃on sa itáas. - -Suspendedor. = Ang magaságang. - -Suspender. = Pagságang. * Paghónong, pagpuyó. * Pagárang, pagóndang. * -Pagting̃ála. - -Suspension. = Pagcapuyó, pagcahonóng. * Pagcaárang, pagcaóndang. * -Pagcating̃ála. * Castigo sa Singbahán ng̃a macadíli sa mg̃a Padre sa mg̃a -caposlánan sa ilang opicio. - -Suspensivo. = Ang may gahóm sa pagpapuyó, sa pagpahonóng, sa -pagpaóndang, sa pagpaárang. - -Suspenso. = Ang nahonóng, ang mipoyó, ang miárang, ang naóndang. * Ang -nating̃ála, ang hingculbáan. - -Suspensorio. V. Suspensivo. - -Suspicacia. = Pagcaánad sa pagtáhap. - -Suspicaz. = Ang masáyon matáhap. - -Suspicazmente. = Sa catáhap. - -Suspirar. = Paghupáo. * Pagíbog sa dagcóng gugma. - -Suspiro. = Pagpanghupáo. * Calaínan sa matám-is. - -Suspiroso. = Ang magahupáo sa pagcalisód. - -Sustancia. = Bisan onsa ng̃a magapabúhi sa lain. * Dugá sa mg̃a butang -ng̃a dugáan. * Pagcamáo sa mg̃a butang. * Puhónan, dona, catigayónan. * -Ang bili, pagcamahál sa mg̃a butang. - -Sustancial. = Ang nahatong̃ód sa sustancia. * V. Sustancioso. - -Sustancialmente. = Sa pagcatápus. - -Sustanciar. = Pagláctor sa mg̃a sulat ug mg̃a suguílon. * Pagsúsi sa -pagcamatóod sa bisan onsa. * Paghíngpit sa mg̃a proceso, arón pagaígan -sa sentencia. - -Sustancioso. = Ang may sustansia. - -Sustentable. = Ang arang pagmatoóron sa mg̃a pagíndig indig. - -Sustentacion. = Pagpacáon. * Pagcaíndig indig. - -Sustentáculo. = Ang pagalingcóran, pagatindúgan ug pagahúnung̃an sa -bisan onsa. - -Sustentador. = Ang magapacáon sa lain. * Ang magaíndig indig. * Ang -magaságang sa bisan onsa. - -Sustentamiento. = Pagcaíndig indig. - -Sustentante. V. Sustentador. - -Sustento. = Can-on. - -Sustitucion. = Pagcaalíli, pagcasalíli, pagcaólus, pagcapúli. - -Sustituidor. = Ang magaílis, ang magasalíli, ang magaólus, ang mupúli. - -Sustituir. = Olus, pule, alíli, salíli, ilis. - -Sustituto. = Ang magaílis, magaólus, magapúle. - -Susto. = Pagcahaógnoc, pagcacúlba, pagcacógmat. - -Sustraccion. = Pagcabúlag. * Pagcacúha. - -Sustraer. = Pagbúlag. * Pagcúha. - -Susurracion. = Pagcadahógong, pagcahagónghong. * Pagcadáhog. * -Pagcalíbac libac. - -Susurrador. = Ang magadahógong, magahagónghong, magadáhog. - -Susurrante. = Idem. - -Susurrar. = Pagsuguílon sa pagcahalaoáhao, sa pagcahónghong. * -Pagdahógong, paghagónghong, pagdáhog. * Pagbolobántog sa bisan onsang -balíta. - -Susurro. V. Susurracion. - -Susurron. = Ang magalíbac libac. - -Sútil. = Manípis, magamáy. * Batir, sa matalínis ng̃a húna húna. - -Sutileza. = Pagcanípis, pagcagamáy. * Pagcabátid, pagcatalínis sa húna -húna. - -Sutilidad. V. Sutileza. - -Sutilizador. = Ang magapanípis, ang magapagamáy. - -Sutilizar. = Pagpanípis, pagpagamáy. * Paghúna húna sa pagcabátid, sa -pagcaígo. - -Sutilmente. = Sa pagcabátir, sa pagcatalínis sa húna húna. - -Sutorio. = Quinaárman sa pagbúhat sa mg̃a sapín, ug ang nahatong̃ód sa -opicio sa pagcasapatero. - -Suversion. = Pagcasóhi sa nahúsay, sa nahúsay. - -Suversivo. = Ang magapabóloc, ang magagobót sa nahúsay ug maáyo. - -Suvertir. V. Invertir. - -Suyo. = Ia, iya. - - - - - - - - -T - - -TA - -Ta! = Bantay! - -Taba. = Tooay tooay. * Sugál sa mg̃a táuo ng̃a obus. - -Tabaco. = Tabaco. - -Tabacoso. = Ang magatabáco caáyo. - -Tabalada. = Pagcahágbong sa sampot sa magalíngcod sa pagcacálit. - -Tabalario. V. Tafanario. - -Tabalear. V. Mecer. * Paglábtic sa mg̃a torlo sa mg̃a papán. - -Tabanazo. = Sombag, sagpá, tampalíng. - -Tabanco. = Tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a calán-on ng̃a -tolotaguídyot. - -Tábano. = Picot, lang̃ao sa mg̃a mananáp, namóc. - -Tabaola. V. Susurracion. * Banha, sabá sa daghánan ng̃a mg̃a táuo. - -Tabaque. = Tagácan, bocág ng̃a diótay. * Lansang ng̃a diótay. - -Tabaquera. = Sorlánan sa tabaco ng̃a dogmoc sa pagcabinócboc uyámot. - -Tabaquería. = Tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa tabaco. - -Tabaquero. = Ang magabalígya sa tabaco. - -Tabaquista. = Ang muíla sa maáyo con sa daótan ng̃a calaínan sa tabaco. - -Tabardete. = Como el siguiente. - -Tabardillo. = Hilánat ng̃a malisód, matahápon ug daótan uyámut. - -Tabardo. = Bisti ng̃a hatáas ug halagpád, sa panápton ng̃a mabága, sa -tiempo sa tugnao. - -Tabega. = Calaínan sa sacayán. - -Taberna. = Tanguayán, baláy ng̃a pagabaligyáan sa bino. - -Tabernáculo. = Lugar ng̃a guibutáng̃an sa caban, sa arca ng̃a guing̃álan -del testamento, sa dihá pa ang mg̃a Israelitas sa caming̃áon, ug oña opód -sa Singbahán sa Jerusalém. * Sagrario, lugar ng̃a pagabotáng̃an sa laoas -ng̃a mahál sa atong Guinóong Jesucristo, sa Santísimo Sacramento sa -altar. * Baláy, pinuyánan. - -Tabernario. = Ang nahatong̃ód sa tangoayán, sa taberna. - -Tabernera. = Asáoa sa laláqui ang magabalígya sa bino. * Babáye ng̃a -magabalígya sa bino. - -Tabernería. = Opicio sa pagcatabernero. - -Tabernero. = Ang magabalígya sa bino, sa aguardiente, &c. - -Tabí. = Calaínan sa panápton ng̃a cadáan. - -Tabicar. = Pagbótang, pagbóhat sa mg̃a dingding, sa mg̃a bongbong. * -Pagtábon, pagsóngsong sa bisan onsa. - -Tabicon. = Bongbong, dingding ng̃a mabága ug dagcó. - -Tábido. = Ang madonót. * Ang maníoang guican sa saquét ng̃a malisód ug -hatáas. - -Tabique. = Bongbong, dingding, pared sa mg̃a baláy, &c. - -Tabla. = Papán. * Lamesa ng̃a pagahusáyan sa mg̃a hocom sa mg̃a -capolong̃ánan. * Listáhan, padron sa bisan onsa ng̃a guisúlat sa -pagcasonód sonór. * Yota ng̃a pagapugásan sa mg̃a binhi, arón lalínon ang -mg̃a tanóm con motóbo ug madagcó na. * Papán ng̃a pagabotáng̃an sa carne -ng̃a ibalígya sa cadaghánan. * Lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a dula. * Bató -ng̃a guisulátan sa mg̃a sugo sa Dios, ng̃a guihátag sa maong Guinóo cang -Moisés didto sa buquid ng̃a Sinai. - -Tablacino. = Calaínan sa hing̃aníban. - -Tablacho. = Papán ng̃a isóngsong sa bohó ng̃a alaguían sa tubig. - -Tablado. = Dalámba. * Salog sa lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a dula. * -Nauong. * Papán sa mg̃a higdáan, ng̃a pagabotáng̃an sa cama. - -Tablaje. = Cadaghánan sa mg̃a papán. * V. Garito. - -Tablajería. V. Garito. - -Tablajero. = Ang magabúhat sa mg̃a salog ng̃a pagabuhátan sa mg̃a dula. - -Tablantes. = Panápton ng̃a itábon sa lamesa ng̃a calán-an, manteles. - -Tablar. = Caotlánan sa mg̃a tanáman. - -Tablazo. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa papán. * Dagat con sobá ng̃a -halagpád. - -Tablazon. = Cadaghánan sa mg̃a papán sa pagbúhat sa mg̃a sacayán, &c. - -Tablear. = Pagpáhat, pagbáhin sa yota sa mg̃a bahin, arón pagatámnan. * -Pagdatág ug maáyo sa yota sa human na ang pagdaro. * Pagnípis, sa -pagcadágoay sa papán, sa puthao ng̃a binareta. - -Tablero. = Papán ng̃a tinábas ng̃a hinlo ug maáyo, arón gamíton sa bisan -onsa ng̃a quinahánglan. * Cahoy ng̃a pagagabsan sa pagbúhat sa mg̃a papán. -* Lansang ng̃a maáyo sa paglánsang sa mg̃a papán. * Papán ng̃a guipintálan -sa mg̃a baláy baláy ng̃a laro, ng̃a maputí ug maítom, sa pagsugál sa sugál -ng̃a guing̃álan ug damas, papán, lamesa sa mg̃a tiendáhan ng̃a -pagabaligyáan sa mg̃a manggad ug pagaisípan sa salapí. - -Tableta. V. Pastilla. - -Tableteado. = Pagcaagutíot sa mg̃a papán. - -Tabletear. = Pagagutíot sa mg̃a papán. - -Tableta, tabletilla, tablilla. = Listáhan sa mang̃a ng̃alan sa mg̃a táuo -ng̃a guiexcomulgáhan. - -Tablica. V. Pastilla. - -Tablon. = Papán ng̃a dagcó. * Lamesa. - -Tabuco. = Solód, pinuyánan ng̃a diótay ug haíctin. - -Taburete. = Lingcoránan ng̃a may sandígan, sa oaláy bocton. - -Taburetillo. = Idem. - -Taca. = Mansa. * Alsáhan, pensang diótay. - -Tacada. = Pagcabúnal sa bola sa billar sa taco. - -Tacamaca. = Tagoc ng̃a italámbal. - -Tacamacha. = Idem. - -Tacañamente. = Sa pagcatampálas. * Sa pagcahícao. - -Tacañear. = Pagtampalás. - -Tacañería. = Pagcatampálas. * Pagcahícao, pagcadaguínot ng̃a guilabíhan. - -Tacaño. = Malaláng̃on, tampalásan. * Hicáoan, daguinótan. - -Tacazo. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa taco. - -Tácitamente. = Sa hilom, sa tinágo. - -Tácito. = Mahilómon. * Ang oalá donggon apan pagasabóton gayúd. - -Taciturnidad. = Pagcahílom, pagcaánad sa paghílom. * Pagcasobó, -pagcamíng̃ao ng̃a dagcó. - -Taco. = Totóc, papel, bonot, &c., ng̃a isolód sa mg̃a luthang ug sa mg̃a -pusil, sa pagcarga caníla. * Ang cahoy, puthao, &c., ng̃a igadásoc sa -carga sa mg̃a luthang ug sa mg̃a pusil. * Cahoy ng̃a igadóso ug ihámpac sa -mg̃a malíng̃in sa sugál ng̃a guing̃álan ug billar. * Hopot hopot ng̃a cahoy -ng̃a duláan sa mg̃a báta. * Pagpanúmpa, pagtónglo. - -Tacon. = Bang̃il ng̃a diótay ng̃a ibútang sa mg̃a sapín sa ilálom sa panit -ng̃a tulúnban, dapit sa licód ug sa tong̃ód sa licód. - -Taconear. = Pagtonób sa mabáscog sa pagtonóg sa tacon. - -Taconeo. = Pagcatonób sa mabáscog. - -Táctica. = Quinaárman sa paghúsay sa bisan onsa. * Quinaárman sa -paghúsay ug pagsúgo sa mang̃a soldados. - -Táctico. = Ang maálam sa táctica. - -Tacto. = Ibilícap. * Pagcahícap, pagcacúbil, pagcacáuras. - -Tacha. = Sayúp, salaoáyon. * Lansang ng̃a diótay. - -Tachar. = Pagsáoay. * Pagpánas sa guisúlat. * Pagsáng̃il. - -Tachon. = Barlis ng̃a guibárlis sa pagpánas sa bisan onsa ng̃a guisúlat. -* Dayan dayan sa galon, sa sintas, &c., ng̃a itápot sa mg̃a bisti, arón -maníndot. * Lansang ng̃a diótay ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a caban, &c. - -Tachonar. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mg̃a lansang ng̃a diótay, con -sa mg̃a galon ug sa mg̃a sintas. - -Tachonería. = Buhat ng̃a guidáyan dayánan sa mang̃a sintas con sa mg̃a -lansang ng̃a diótay. - -Tachoso. = Salaoáyon. - -Tachuela. = Lansang ng̃a diótay. - -Tafanario. = Sampot, ililíngcod. - -Tafetan. = Panápton sa igagáma ng̃a manípis. - -Tafilete. = Panit ng̃a pino uyámot, ng̃a quinúrti ug maáyo ug masínao. - -Tafiletear. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mg̃a tafilete. - -Tafiletería. = Quinaárman sa pagcúrti sa mg̃a tafilete, ug ang baláy ng̃a -pagabaligyáan niána. - -Tafurca. = Sacayán, banca. - -Tagarino. = Ang moros ng̃a nagapuyó ng̃a sacót sa mg̃a cristianos sa -España, niádtong tiempo. - -Tagarote. = Langgam ng̃a manáguit. * Magsusúlat sa mg̃a escribano. * Ang -magaloá sa mg̃a cabaláyan arón pacánon sia. * Táuo ng̃a hatáas. - -Tagarotear. = Pagsúlat sa pagcalágmit ug sa maáyo. - -Taha. V. Distrito. - -Tahalí. = Bacus, tinábas sa panit ng̃a isáblay sa abága ng̃a toó ug -magacasúgat ang mg̃a tomóy sa quílid ng̃a dapit sa oála, ng̃a pagabitáyan -sa espada, sa campílang, &c. - -Taheño. = Ang may bong̃ot ng̃a bolágao. - -Tahona. = Ligsánan sa trigo. * Baláy ng̃a pagalotóan sa pan sa -cadaghánan. - -Tahonero. = Ang tagía sa tahona. - -Tahur. = Sugaról, ang mahagúgma sa mg̃a pagsugál, ang maálam sa -pagsugál, ang muádto sa masóbsob sa mg̃a baláy ng̃a pagasugálan. - -Tahurería. = Baláy ng̃a pagasugálan. * Pagcalímbong sa mg̃a pagsugál. - -Taimado. = Batid. * Tampalásan. - -Taita. = Polong ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a báta sa ilang mg̃a amahán. - -Taja. = Pagcapáhat. * Pagcapótol, pagcatártad. - -Tajada. = Hioa, guibay, guioay. - -Tajadera. = Sundang ng̃a igataláois, igataja sa bisan onsa. * Papán, -tacop ng̃a icasámpong sa alaguían sa tubig. * V. Cortadera. - -Tajadero. = Tartarán. - -Tajadilla. = Hioang diótay. - -Tajador. = Ang magapótol. * Ang magapáhat sa bisan onsa. * V. Tajadero. - -Tajadura. = Pagcapótol, pagcatácbas, pagcatígbas. - -Tajamar. = Cahoy ng̃a balicó ng̃a ipahaáng̃ay sa mg̃a dolong sa mg̃a -sacayán. * Cota sa lugar ng̃a tubígan sa pagcasólog, sa pagpogóng sa -cabahá sa maong tubig. - -Tajante. V. Tajador. - -Tajaplumas. V. Cortaplumas. - -Tajar. = Pagpótol, pagpáhat. * Pagtáha, pagtaláois, pagtónggab sa mg̃a -pluma, arón masáyon ang pagsúlat. - -Tajo. V. Tajadura. * Pagcataláois, pagcatónggab, pagcatája sa mg̃a -pluma. * Tartarán. - -Tajon. = Yota ng̃a guitobóan ang mg̃a bató sa pagbúhat sa apog. * -Tartarán. - -Tajuela. = Lingcoránan sa usá ca papán ng̃a guibotáng̃an sa opát ca tiil. - -Tal. = Coan. * Magsáma, maíng̃on. - -Tala. = Pagcapótol, pagcatagá sa mg̃a cahoy sa mg̃a buquid, sa mg̃a solóp. -* Pagcacaíng̃in. * Pagcabúncag, pagcagubá, pagcadáot, Pagcaláglag sa mg̃a -longsod ug sa mg̃a Cabalánan. * Dula sa mg̃a báta. - -Talabarte. = Bacos ng̃a guitáod sa haoac ng̃a pagabitáyan sa espada. - -Talador. = Ang magadáot, ang magagubá, ang magaláglag. - -Taladrador. = Ang magalócob, ang magapabohó. - -Taladrar. = Pagbohó, paghilihór, paglócob. * Pagsábot, pagtúquib sa -bisan onsa ng̃a halálom. - -Taladro. = Hilihód, locob, barena. - -Talmera. = Cahoy ng̃a pagabotáng̃an sa bisan onsa ng̃a pagalupálan, -pagadoghóan, pagaadtóan sa mg̃a salapáti, arón masáyon ang pagpusil -caníla. - -Tálamo. = Higdáan sa mg̃a bag-ong quinasál. - -Talanquera. = Dingding, bongbong sa mg̃a papán, ng̃a pagasalípdan. * -Dalángpan. - -Talante. = Nauong, baihon, pagcabútang. * Pagbúot, gugma, caíbog. * -Pagcabótang ng̃a caugalíng̃on sa pagbúhat sa bisan onsa. - -Talar. = Bisti ng̃a hatáas ng̃a muábot hasta sa mg̃a ticúd. * Pagtagá, -pagpótol sa mg̃a cahoy, pagcaíng̃in. * Paggobá, pagdáot, pagsónog, -pagláglag sa mg̃a cabalánan. * Pagcúha, pagíbot. - -Talco. = Tolotumbága ng̃a nagacaláin lain ug color ug mahínlo caáyo, ng̃a -masáyon pagbúlag bulágon sa pagcadágoay sa mg̃a dahon. * Tumbága ng̃a -binácbac. - -Talega. = Puyo puyo. * Ang guisulód ug guitipígan sa puyo puyo. * Ang -mg̃a salá ng̃a itúg-an sa mocompisál. * Ang usá ca libo ca pisos. - -Talego. = Puyo puyo ng̃a hatáas ug haíctin. * Táuo ng̃a oaláy caang̃áyan -sa iang laoas ug sa iang haoac. - -Talento. = Pagcaálam, pagcabátir, pagcaboótan, &c. * Hatag ng̃a -calágnon, ng̃a guitógot sa Dios sa iang mg̃a binúhat, ng̃a ang mg̃a táuo. * -Ang ihibaló. - -Talentoso. = Ang may talento. - -Talion. = Castigo ng̃a guibútang sa mg̃a saláan, ng̃a magsáma sa cadáot -ng̃a guibúhat nila. - -Talionar. = Pagpasáquet sa castigo sa talion. - -Talisman. = Timáan, táuo táuo ng̃a pagatohóan sa mg̃a dioatáhan. * -Quinaarmánon sa mg̃a pagtolón-an ug sa batásan sa mg̃a moros. - -Talon. = Ticód. * Ang panit sa sapin ng̃a magatábon sa ticúd. - -Talonear. = Paglacát sa madalí caáyo. - -Talonero. = Tagía sa halapítan. - -Talonesco. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a ticúd. - -Talparia. = Hubág ng̃a motoróc sa olo. - -Talque. = Lapoc ng̃a binúhat sa yota ng̃a maíng̃on ing̃on sa greda. - -Talla. = Pagcaliloc. * Salapí ng̃a icalúcat sa gripreso con sa bihag. * -Timbang sa bisan onsa. - -Tallado. = Saya sa mg̃a babáye. * Bien ó mal. = Táuo sa maáyo con sa -daótan ng̃a baihon, pagcabótang con pagcatíndog. - -Tallador. = Ang magalíloc. - -Talladura. = Pagcalíloc. - -Tallante. = Ang magapótol. - -Tallar. = Buquid ng̃a guitobóan sa mg̃a cahoy ng̃a maáyo na ng̃a -pagatagáon. * Paglíloc. * Pagbaraja sa magasugál sa monte. - -Tallarin. V. Fideos. - -Tallarola. = Capandáyan ng̃a magámit sa mg̃a haláblan ng̃a pagaháblan sa -panápton ng̃a guing̃álan ug terciopelo. - -Talle. = Baihon, pagcabótang sa laoas, pagcatíndog. * Haoac. * Dagoay -sa mg̃a bisti. * V. Modo hasta casaráng̃an. * Calaínan sa bisan onsa. - -Tallecer. V. Entallecer. - -Tallecillo. = Pagcabótang sa laoas, pagcatíndog, baihon ng̃a -molomalágsot, ng̃a díli ang̃ay caáyo. - -Taller. = Baláy, lugar ng̃a pagabuhátan sa bisan onsa. * Escolahán ng̃a -pagatón-an ug pagtorlóan sa mg̃a táuo. * Sanggáan, bolotáng̃an sa mg̃a -prasco ng̃a sinórlan sa mg̃a salsa ng̃a nagacaláin lain. - -Tallista. V. Tallador. - -Tallo. = Orlot. - -Tallon. V. Taberna. - -Talludo. = Ang orlótan caáyo, ang may dagcóng orlot. * Ang motóbo -caáyo, ang hatáas. * Ang maánad sa daótan ng̃a batásan. - -Tamándoa. = Mananáp sa Perú, ng̃a maíng̃on ing̃on sa baboy ug tigcáon sa -mg̃a hormigas. - -Tamañamente. = Maíng̃on sa pagcadagcó sa lain ng̃a butang. - -Tamañico, ca, llo, lla, to, ta. = Ang diótay, ang dagcó. - -Tamañito. = Ang guicalisáng̃an, ang mahárloc, ang guiculbáan, ang -nacógmat. - -Tamaño. = Pagcadagcó, pagcagántong sa bisan onsa. * Ang diótay. - -Támaras. = Bong̃a ng̃a guing̃álan ug dátiles sa bulig pa. * Mg̃a sológnod -ng̃a magamáy caáyo. - -Tamarindo. = Cahoy ug ang iang bong̃a ng̃a ang sambag. - -Tamarriquito ó Tamarrusquito. = Diótay uyámot. - -Tamba. = Habol sa higdáan. - -Tambalear. = Pagalipólong. * Pagoánglo oanglo, pagsampáray. - -Tambaleo. = Pagcaalipólong. * Pagcaoánglo oanglo, pagcasampáray. - -Tambanillo. = Dayan dayan sa mg̃a buhat sa cota. - -Tambarillo. = Calaínan sa caban caban. - -Tambesco. = Duyan sa mg̃a báta. - -Tambien. = Opód, osáb, ing̃on man opód. - -Tambo. = Halapítan. - -Tambor. = Tamból. * Ang magabásal sa tamból. * Sanglágan sa capé. * Ang -solód ng̃a guibútang sa lain ng̃a solód. * Agágan sa asúcar. - -Tamborete. = Cahoy ng̃a guipahaáng̃ay sa mg̃a tomóy, sa mg̃a talároc sa mg̃a -sacayán, ug ng̃a mahímo ug calig-ónan sa mg̃a mastelero ng̃a guisúmpay. - -Tamboril. = Tamból ng̃a diótay ng̃a pagagamíton sa mg̃a mulópio sa mg̃a -longsod sa mg̃a pagsabáy. - -Tamborilada. = Pagcahágbong, pagcaósdac sa sampot. * Pagcapócpoc sa -camót, sa olo. - -Tamborilazo. = Idem. - -Tamborilear. = Pagbásal sa tamból. * Pagdáyeg ug maáyo sa bisan cansa, -sa pagbántog sa iang mg̃a quinaárman. * Pagtopóng sa mg̃a letra sa marca -sa pigsánan sa imprenta. - -Tamborilero. = Táuo ng̃a may opicio sa pagbásal sa tamból. - -Tamborilete. = Papán ng̃a laro sa pagcadagcó sa usá ca dapal ug sa -guibágon sa usá ca torlo, ng̃a icatopóng sa mg̃a letra sa marca sa mg̃a -pigsánan sa imprenta. - -Tamborilillo. = Tamból ng̃a diótay caáyo, ng̃a duláan sa mg̃a báta. - -Tamboritear. V. Tamborilear. - -Tamiz. = Agágan sa mg̃a binócboc. - -Tamo. = Agbon, dagámi ng̃a magamáy caáyo. - -Tampoco. = Díli osáb, díli opód. - -Tamujo. = Tanóm ng̃a tuncan. - -Tan. = Magsáma, maíng̃on. * Tonóg sa mg̃a tolónggon. * Ang ting̃og nila. - -Tanaceto. = Tanóm. - -Tanda. = Pagcaílis, pagcaólus, pagcapúle. * Buhat sa usá ca tibúoc ng̃a -aldao. * Pila ca buoc ng̃a táuo con mananáp ng̃a nanagbóhat. * Cadaghánan -sa mg̃a pagbúnal, sa mg̃a paghámpac. - -Tanganillo. = Bató, cahoy, &c., ng̃a guitongtóng̃an sa bisan onsa. - -Tanganillas (en). = Sa pagcaoaláy calig-ónan, sa catáhap, sa catahápan. - -Tángano. = Bocóg con cahoy ng̃a hamóbo ng̃a pagatongtóng̃an sa salapí, ug -silbi sa pagsugál sa mg̃a táuo. - -Tangente. = Ang muábot, ang modápat. - -Tangible. = Ang arang cubílon, ang mahímo ng̃a pagahicápon. - -Tangidera. = Pisi ng̃a dagcó ng̃a magámit sa mg̃a sacayán. - -Tango. V. Tángano. - -Tantarantan. = Tonóg sa tamból con pagabáslan sa masóbsob, sa mabános -ng̃a pagtóctoc. * Pagpócpoc sa pagcacálit. - -Tanteador. = Ang magatándi, ang magatándig. - -Tantear. = Pagtándig, pagtándi. * Pagtimáan sa mg̃a tantos sa mg̃a -pagsugál arón hibalóan ang táuo ng̃a macadáog. * Pagsúsi, paghíling sa -bisan onsa. * Pagsógor sa pagbárlis sa mg̃a pagpíntal. * Pagpálit sa usá -ca hias, baláy, &c., sa maong bili ng̃a guihátag ug guipálit sa lain, -tong̃ód sa gahóm ng̃a guitógot sa batásan sa mg̃a leyes, usáhay, sa mg̃a -caubánan, &c. - -Tanteo. = Pagcatándig, pagcatándi sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. -* Isip sa mg̃a bató, sa mg̃a tantos ng̃a guidáog sa mg̃a pagsugál. * -Pagcabáyad tong̃ód sa bisan onsa ng̃a hias, baláy, &c., sa maong bayad -ng̃a guipálit sa lain. * Gahóm ng̃a guipanógot sa mg̃a leyes, sa batásan, -usáhay, sa obán ng̃a mg̃a tauo, arón moángcon sila sa mg̃a hias, mg̃a -baláy, &c., sa maong bale ng̃a guipálit sa lain. * Paghúna húna sa -pagcaboótan arón macúha ang tuyo ng̃a guipanghináot. * Sinógdan sa mg̃a -barlis ng̃a ióna sa mg̃a pagpíntal. - -Tanto. = Pagcadagcó sa bisan onsa. * Hinúad sa bisan onsang sulat. * -Bató ng̃a silbi sa pagtimáan sa mg̃a pagdáog sa mg̃a sugál. - -Tañedor. = Ang magacáblit, ang magatáihop sa mg̃a tolónggon. - -Tañer. = Pagcáblit, pagtáihop sa mg̃a tolónggon. * Pagbágting. - -Tañido. = Ting̃og sa mg̃a tolónggon, sa mg̃a campana, &c. - -Tapa. = Tabon, taclob sa mg̃a caban, sa mg̃a baul, &c. - -Tapabalazo. = Songsong sa mg̃a bohó ng̃a guibúhat sa mg̃a bala sa mg̃a -quilid sa mg̃a sacayán. - -Tapaboca. = Sagpá, sumbag sa bába, sa camót ng̃a binúclar. * Polong ng̃a -icapahílom sa lain ng̃a nagasuguílon. - -Tapada. = Babáye ng̃a magadóngdong ug maáyo, arón díli sia hiílhan. - -Tapadera. = Taclob sa mg̃a saro, sa mg̃a colon, &c. - -Tapadero. = Taclob sa bisan onsa. - -Tapadillo. V. Cobertizo. - -Tapadizo. = Pagcatábon, pagcadóngdong sa mg̃a babáye, arón díli sila -hiílhan. - -Tapador. = Ang magatáclob, ang magatábon, ang magasóngsong. * V. -Tapadera. - -Tapadura. = Pagcatábon, pagcasóngsong, pagatáclob. - -Tapafunda. = Tabon sa mg̃a pistola, sa mg̃a pusil ng̃a diótay. - -Tapamiento. V. Tapadura. - -Tapapies. = Bisti ng̃a hatáas, ng̃a muábot hasta sa mg̃a tiil. - -Tapar. = Pagtábon, pagtáclob, pagsóngsong. * Pagcágon cagon. - -Taperujarse. = Pagtábon sa mg̃a babáye sa ilang nauong, sa oaláy -caang̃áyan. - -Taperujo. = Tabon ng̃a daótan. - -Tapetado. = Color ng̃a molomaítom. - -Tapete. = Baníg ng̃a diótay. * Tabon sa mg̃a lamesa, sa mg̃a caban, &c. - -Tapia. = Pared, bongbong sa lonlon ng̃a yota ng̃a dinásoc ug maáyo. - -Tapiador. = Ang magabúhat sa mg̃a tapia. - -Tapial. = Hormáhan sa pagbúhat sa mg̃a tapia. - -Tapiar. = Paglibót, paglícos sa bisan onsang lugar, sa mg̃a pared, sa -mg̃a cota sa lonlon ng̃a yota ng̃a dinásoc ug maáyo. - -Tapicería. = Cadaghánan sa mg̃a panápton sa igagáma, sa hilo sa buláoan -con sa salapí, ng̃a guibúlac bulácan ug guinooátan sa mg̃a magacaláin -lain ng̃a dagoay. * Solód ng̃a pagatipígan sa mg̃a panápton ng̃a guiíng̃on -carón. - -Tapicero. = Ang magahábol sa mg̃a panápton ng̃a guiíng̃on carón, ug ang -magabántay niána. - -Tapiería. = Cadaghánan sa mg̃a tapia. - -Tapioca. = Almidól ng̃a maputí caáyo, sa América. - -Tapirujarse. V. Taperujarse. - -Tapirujo. V. Taperujo. - -Tapiz. = Panápton ng̃a dagcó sa balahíbo sa mg̃a carnero con sa igagáma, -ug usáhay sa hilo sa buláoan con sa salapí, ng̃a guibólac bolácan ug -guinooátan sa mg̃a dagoay ng̃a nagacaláin lain. - -Tapizar. V. Entapizar. - -Taplo. = Pinggan. - -Tapon. = Songsong. - -Tapsia. = Tanóm. - -Tapujarse. = Pagtábon sa nauong. - -Tapujo. = Pagcatábon sa nauong. * Bisan onsang polong ng̃a icapaligás -ligás. * Sa matúod. - -Taque. = Pagcatonóg, pagcabánha sa mg̃a yaoíhan sa pagyáoe sa mg̃a tacop. -* Pagcatóctoc sa mg̃a pultahán. - -Taquigrafía. = Quinaárman sa pagsúlat sa pagcatúlin caáyo, sa paggámit -sa mg̃a barlis ug mg̃a timáan ng̃a masáyon pagabuháton. - -Taquigráfico. = Ang nahatong̃ód sa taquigrafía. - -Taquígrafo. = Ang maálam sa taquigrafía. - -Taquin. = Malimbóng̃on, malilímbong. - -Taquinero. = Sogaról sa sugál ng̃a guing̃álan sa taba. - -Tara. = Ang bahin sa timbang ng̃a macúha sa bisan onsa ng̃a -pagatimbáng̃on, tong̃ód sa cabóg-at sa mg̃a pisi, sa mg̃a cajon, sa mg̃a -balóyot, sa mg̃a puyo puyo ng̃a hingsórlan sa mg̃a manggar. * Palito, -cahoy ng̃a pagasulátan sa mg̃a número, arón díli hicalímtan ang isip sa -tagsa tagsa ca pagtímbang sa bisan onsa ng̃a pagatimbáng̃on. - -Taracea. = Pagcasinámbag, pagcasácot sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain -sa bisan onsa ng̃a pagabuháton sa mg̃a cahoy, sa mg̃a bató, &c. - -Taracear. = Pagbúhat sa bisan onsa, sa pagsácot sa mg̃a cahoy, sa mg̃a -bató, &c., ng̃a nagacaláin lain ug color. - -Taragallo. = Cahoy ng̃a guibítay sa liog sa obán ng̃a mg̃a mananáp. - -Taragozo. = Longsod. - -Taragozajida. = Longsod ng̃a dagcó, ciudad. - -Tarambana. = Táuo ng̃a boang boang, ng̃a cundátan caáyo. - -Tarando. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa usá. - -Tarángana. V. Morcilla. - -Tarantela. = Sones ng̃a oaláy caang̃áyan. - -Tarántula. = Calaínan sa laoa laoa ng̃a himáac ug malála caáyo. - -Tarantulado. V. Atarantado. - -Tarara. = Ting̃og sa bodyong, sa trompeta. - -Tararira. = Calípay ng̃a sináctan sa mg̃a pagbánha ug mg̃a pagsínggit. * -Táuo ng̃a cundátan. - -Tarasca. = Dagoay sa saoa, sa bitin. * Babáye ng̃a malágsot, candátan ug -sa maísog ng̃a gaoi. - -Tarascada. = Pagcapáac, pinaácan. * Polong, balíbad ng̃a maháit ug -maísog. - -Tarascar. = Pagpáac, pagsámar sa mg̃a ng̃ipon. - -Taravilla. = Tranca sa mg̃a tacop. * Bilic bilic. * Táuo ng̃a -hinuguilánon caáyo, ng̃a mamólong sa oaláy casayóran ug cahológan. * -Tabían. - -Taray. = Cahoy. - -Tarazar. V. Tarascar. * Pagsámoc. * Pagpalisód, pagpayógot. - -Tarazo. = Ang bahin ng̃a napótol, ng̃a nabúlag sa bisan diin, pinótol sa -bisan onsa. - -Tarbea. = Solód ng̃a dagcó. - -Tardador. = Ang madúgay, ang magadúgay. - -Tardanaos. = Isda. - -Tardanza. = Pagcadúgay, pagcaláng̃an lang̃an. - -Tardar. = Pagdúgay, pagláng̃an lang̃an. - -Tarde. = Hapon. * Sa túig, sa tiempo ng̃a díli na mao, ng̃a díli macaígo. - -Tardecica, ta. = Cagabihíon, harúul sa pagcasálop sa adlao. - -Tardepiache. = Sa pagcadúgay caáyo, sa díli na tiempo. - -Tardíamente. = Idem. - -Tardío. = Ang madúgay sa pagábot. * Mahináyon, madugáyon. - -Tardo. = Madugáyon, mahináyon. * Borong, ang díli macasábot. - -Tardon. = Ang madúgay caáyo sa pagbúhat sa bisan onsa. - -Tarea. = Tilía. * Buhat ng̃a pináhat, bináhin sa mg̃a magtotóon sa ilang -mg̃a tinón-an. * Cacúgui sa bisan onsang buhat ng̃a canúnay. - -Targum. V. Interpretacion. - -Tarida. = Calaínan sa sacayán. - -Tarifa. = Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya, -ug sa mg̃a derechos ng̃a ibáyad sa tong̃ód niána. - -Tarima. = Tolónban, tonbánan sa mg̃a cahoy. * Tinócod sa mg̃a papán, ng̃a -pagabotáng̃an sa mg̃a tiil. - -Tarin. = Sicaoálo. - -Tarina. = Pinggan ng̃a dagcó, sucarán. - -Tarja. = Cahoy ng̃a pagabarlísan sa pagtimáan sa mg̃a otang sa mg̃a táuo -ng̃a mamálit sila sa bisan onsa sa pagcainótang. - -Tarjador. = Ang magatimáan sa mg̃a otang, sa pagbárlis sa tarja. - -Tarjar. = Pagtimáan sa mg̃a otang, sa pagbúhat sa mg̃a barlis sa cahoy -ng̃a guitagána niána. - -Tarjero. V. Tarjador. - -Tarjeta. V. Tarja. * Papel ng̃a diótay ug pino, ng̃a sinolátan sa ng̃alan -sa nagadála, ng̃a ibílin sa mg̃a baláy sa táuo ng̃a pagaduáuon unta, ug -ng̃a oalá hiabótan sa ila, con ng̃a guipadála sa mg̃a ila sa adlao ng̃a -guicatauóhan nila. - -Tarquía. V. Tarja. - -Tarquin. = Ang yánang, ang lapoc, ang hugao ng̃a nahabílin sa lugar ng̃a -guibaháan sa tubig. - -Tarquinada. = Pagcalógos sa bisan cansang babáye sa pagcasalá canía. - -Tarreñas. = Mg̃a batóng manípis ng̃a guisócsoc sa mg̃a báta sa mg̃a torlo -sa ilang mg̃a camót sa pagpatonóg caníla. - -Tarro. = Sorlánan sa yota ng̃a masínao, ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a -matám-is. * Panácsan ng̃a pagagamíton sa mg̃a baquero sa pagpagátas sa -mg̃a carnerong baye ug sa mg̃a canding. - -Tártago. = Tanóm. * Calisód, cayógot. * Pagtíao ng̃a mabóg-at. - -Tartajear. = Pagpamólong sa pagtaguílis sa obán ng̃a mg̃a letra sa mg̃a -polong. - -Tartajoso. = Yong̃it. - -Tartalear. = Pagcoróg coróg. * Paglíhoc sa madalí caáyo. * Paglísang, -pagcólba. - -Tartamudear. = Pagyóng̃it, pagtóna tona. - -Tartamudo. = Yong̃it, ang magatóna tona sa pagpamólong. - -Tartana. = Sacayán ng̃a diótay. * Coche ng̃a guiátpan. - -Tartáreo. = Ang nahatong̃ód sa impierno. - -Tártaro. = Lalog sa bino ng̃a nahadócot sa mg̃a quilid ug sa sampot sa -mg̃a sodlánan. - -Taruga. = Mananáp sa Indias. - -Tarugo. = Tutóc. - -Tas. = Landasán sa pagbácbac sa salapí, sa buláoan, &c. - -Tasa. = Ang bili ng̃a guipabíli sa mg̃a ponóan sa bisan onsa ng̃a -ibalígya. * Socod, batacán. - -Tasacion. = Pagcabíli, pagcabótang sa bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya. - -Tasadamente. = Sa pagsócod. * Sa pagcahápit. - -Tasador. = Ang magapabíli, ang magabútang sa mg̃a bale sa bisan onsa ng̃a -ibalígya. - -Tasajo. = Hioa sa carne ng̃a guiasínan ug guibúlad. - -Tasar. = Pagpabíli, pagbútang sa bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya. * -Pagbáyad sa tagsa tagsa ing̃on sa catarúng̃an, sa ing̃on sa ang̃ay sa -caugalíng̃on ng̃a pahanóngdan. - -Tascar. = Pagtonóg, pagbánha sa pagcáon sa mg̃a mananáp sa cumpay ng̃a -guipacáon caníla. * Pagósap sa mg̃a cabayo sa preno. * Pagbalí sa panit -sa cáñamo arón masáyon pagagalíng̃on. - -Tasco. = Ang panit sa cáñamo. - -Tasconio. V. Talque. - -Tasquera. = Pagcaáoay, pagcalális. * Tanguayán. - -Tasquil. = Sinápsap ng̃a magamáy sa bató. - -Tastara. = Dolodáhon ng̃a dolodagcó sa salabaro. - -Tastaz. = Binócboc ng̃a icahínis sa mg̃a tumbága. - -Tasto. = Daótan ng̃a lamí sa obán ng̃a mg̃a calán-on ng̃a napán-os. - -Tatarabuelo. = Apóhan sa tohor. - -Tataradeudo. = Caubánan, guinicánan, tigúlang ng̃a caráan caáyo. - -Tataranieto. = Apó ng̃a itagótlo. - -Tatas (andar á). = Pagsógod sa paglacát sa mang̃a báta. - -Tate. = Nan, dan. * Mahínay hinay. - -Tato. = Yung̃it. * Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa usá ca baboy ng̃a diótay, -sa Guinea ug sa Indias. - -Taumaturgo. = Táuo ng̃a cating̃aláhan sa iang mg̃a buhat. - -Taurino. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a bacang toro. - -Táuro. = Ang icadúhang timáan sa Zodiaco. - -Tauromaquia. = Quinaárman sa pagatúbang ug sa pagpatáy sa mg̃a bacang -toro. - -Tautología. = Pagcaopód sa pagásoy sa moong casangputánan, sa mg̃a -polong ng̃a nagacaláin. - -Taxativo. = Ang magalibót sa bisan onsa. - -Taz á taz. = Pagcatagílis sa usá ca butang sa lain ng̃a butang sa oaláy -tolotónton. - -Taza. = Panácsan, yahong, caldóhan. * Lugar ng̃a bolotáng̃an sa tubig sa -mg̃a tobóran. - -Tazaña. V. Tarasca. - -Tazmía. = Cadaghánan sa trigo, &c., ng̃a guihátag sa tagsa ca táuo ng̃a -guipahátan sa mg̃a icapólo sa mg̃a bong̃a. - -Tazon. V. Taza. - - - -TE - -Te. = Sá, tanóm sa sá guican sa Guinharían sa mg̃a insic. - -Tea. = Sinápsap, pinótol sa cahoy ng̃a tagócan, ng̃a pagadagcótan ug -masíga caáyo. - -Teame. = Calaínan sa bató. - -Teamide. = Idem. - -Teatino. = Padreng clérigo sa caparían ni San Cayetano. - -Teatril. = Ang nahatong̃ód sa lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a dula. - -Teatro. = Lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a dula. * Quinaárman sa pagbúhat -sa mg̃a dula. * Cadaghánan sa mg̃a dula ng̃a arang buháton sa teatro. - -Tecla. = Papán papán ng̃a diótay ng̃a pagacablíton sa pagpatonóg sa -órgano, sa clabe, &c. * Bisan onsa ng̃a quinahánglan ng̃a husáyon sa -dagcóng cacúgui. - -Teclado. = Cadaghánan sa mg̃a tecla sa órgano, &c. - -Teclear. = Pagcáblit sa mg̃a tecla sa órgano, &c. * Paglíhoc sa mg̃a -torlo maíng̃on sa táuo ng̃a nagacáblit sa órgano, &c. * Pagsoláy sa luyo -ug sa luyo, sa pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a guipanghináot. - -Técnico. = Polong ng̃a caugalíng̃on sa tagsa ca quinaárman. - -Techado. = Atóp. - -Techar. = Pagatóp, pagáng̃ay, pagbútang sa mg̃a tesa. - -Techo. = Atóp. * Baláy, pinuyánan. * Longsod ng̃a guicatauóhan sa tagsa -tagsa. * Ang calo. - -Techumbre. = Atóp ng̃a dagcó ug hatáas caáyo. - -Tedero. = Capandáyan sa pothao ng̃a pagatongtóng̃an sa mg̃a tea ng̃a -magaíoag. - -Te-Deum. = Pagámpo ng̃a guinagámit sa santa Iglesia sa pagsalámat sa -Dios tong̃ód sa bisan onsang calóoy. - -Tediar. = Pagdomót. - -Tédio. = Domót. * Pagcabórlay. - -Tedioso. = Ang magabórlay, ang magaaling̃ása, ang macasámoc. - -Tegual. = Buhis ng̃a caráan. - -Tegumento. = Tabon sa bisan onsa. - -Teinada. V. Cobertizo. - -Teja. = Tesa. - -Tejadillo. = Atóp atóp ng̃a diótay. * Pagcapóg-oc sa mg̃a dahon sa baraja -sa paglímbong. - -Tejado. = Atóp ng̃a guitabónan sa mg̃a tesa. * Capote. * Calo. - -Tejer. = Lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a tesa. - -Tejeroz. = Balisbísan sa atóp ng̃a guitabónan sa mg̃a tesa. - -Teje maneje. = Pagcabátir, pagcalaláng sa pagbúhat sa bisan onsa. - -Tejedor. = Maghahábol, ang magahábol. - -Tejedura. = Pagcahábol. - -Tejer. = Paghábol. * Paghósay, pagáng̃ay sa bisan onsa. - -Tejera. V. Tejar. - -Tejería. = Idem. - -Tejero. = Ang magabúhat sa mg̃a tesa. - -Tejido. = Panápton. - -Tejillo. = Bacus ng̃a sinalápid ng̃a magámit sa mg̃a babáye. - -Tejo. = Tipac sa tesa ng̃a malíng̃in, ng̃a magámit sa mg̃a báta sa pagdúla. -* Buláoan ng̃a baol pa. * Cahoy. - -Tejoleta. = Tipac sa tesa. - -Tejon. = Buláoan ng̃a baol pa. * Mananáp sa opát ca tiil. - -Tejuela. = Tipac sa tesa, sa saro, sa colon, &c. * Papán ng̃a icahátag -sa maáyong dagoay sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo. - -Tejuelo. = Ang lugar sa mg̃a bocó bocó sa mang̃a libro ng̃a pagasulátan sa -hingtúngdan ng̃a ng̃alan sa maong mg̃a libro. - -Tela. = Panápton. * Bisan onsa ng̃a hinábol. * Lugar ng̃a pagalibótan, sa -pagbúhat sa mg̃a dula. * Lauot sa bino, &c., ng̃a molotáo ng̃a tolotibúoc -sa ibábao. * Panit panit ng̃a manípis sa ubán ng̃a mg̃a bong̃a ng̃a anáa sa -ilálom sa nahaónang panit. * Bolog sa mg̃a matá. * Bacac, limbong. - -Telar. = Haláblan. - -Telaraña. = Baláyan sa mg̃a laoa laoa. * Bisan onsa ng̃a manípis uyámot, -ng̃a oaláy polós ug bale. - -Telefio. = Tanóm. - -Telegráfico. = Ang nahatong̃ód sa telégrafo. - -Telégrafo. = Máquina sa hatáas ug binútang sa mg̃a lugar ng̃a hatáas, ng̃a -pagabuhátan sa mg̃a timáan, sa pagpahibaló sa mg̃a balíta. * Bandeláan. - -Telera. = Sisip ng̃a igahagóot sa mg̃a punta sa mg̃a daro. * Ang cahoy sa -mg̃a pigsánan sa mg̃a panday sa cahoy. - -Telero. = Cahoy sa mg̃a sandígan sa mg̃a caro ug sa mg̃a galíng̃an. - -Telescopio. = Anteojo. * Capandáyan ng̃a guitaólan sa mg̃a salamín sa -pagsolóng sa bisan onsa ng̃a halayó. - -Teleta. = Papel ng̃a mabága ng̃a italioála sa mg̃a papel ng̃a sinulátan, -arón díli mapánas ang mg̃a letra. * Saláhan sa mg̃a baláy ng̃a pagabuhátan -sa papel, ng̃a pagaaguían sa tubig, sa sabáo sa panápton ng̃a dinócdoc. - -Teleton. = Panápton sa igagáma ng̃a mabága. - -Telilla. = Panápton ng̃a manípis sa balahíbo sa mg̃a carnero. - -Telina. = Quinháson, tooay. - -Telon. = Tabil sa mg̃a teatro, sa mg̃a lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a dula. - -Telonio. = Lugar ng̃a pagabáidan sa mg̃a baláidon sa hari con sa -Guinharían. - -Tellina. V. Telina. - -Telliz. = Panápton ng̃a igatábon sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo. - -Telliza. = Panápton ng̃a igatábon sa mg̃a higdáan. - -Tema. = Hingtúngdan sa mg̃a sa suguílon, sa mg̃a oáli. * Pagcagáhi sa -húna húna sa bisan onsang tuyo. * Húna húna ng̃a canúnay sa mg̃a buang. - -Temático. = Ang nahúsay ing̃on sa matúod ng̃a hingtúngdan. * V. Temoso. - -Tembladal. V. Tremedal. - -Tembladera. = Baso, sorlánan ng̃a halagpád sa salapí, sa duhá ca -colaptánan. * V. Tembleque. * Isda. - -Temblador. V. Tremedal. - -Temblante. = Idem. * Bocála. - -Temblar. = Coróg coróg. * Quirang quirang, quibig quibig, cobog. * -Paglínog sa yota. * Paghárloc. * Paglísang, pagcógmat. - -Tembleque. = Dayan dayan, dagom ng̃a guibotáng̃an sa olo sa mg̃a batóng -mahál, ng̃a igadáyan dayan sa mg̃a babáye sa ilang bohóc. - -Temblequear. = Pagcórog coróg sa masóbsob. - -Temblon. V. Temblador. * Ang taláoan, maharlócon. - -Temblor. = Pagcacórog coróg. * Pagcalínog sa yota. - -Tembloso. = Ang magacórog coróg sa masóbsob. - -Temedero. = Ang tacús ng̃a pagacatahápan, ng̃a pagaharlúcan. - -Temedor. = Ang mahárloc, ang matáhap. - -Temer. = Paghárloc, ang pagtáhap. - -Temerariamente. = Sa pagcaoaláy boot ug húna húna sa pagbóhat sa bisan -onsa. - -Temerario. = Ang díli magahúna húna ug maáyo sa mg̃a icadáoat sa iang -pagbúhat. - -Temeridad. = Buhat ng̃a guibúhat sa oalá húna hunáon ug maáyo. * -Pagcalíbac libac. - -Temeron. = Ang magapamaísog. - -Temerosamente. = Sa cahádloc, sa catáhap. - -Temeroso. = Ang macahárloc, ang magatáhap. * Maharlócon, taláoan. - -Temible. V. Temedero. - -Temor. = Pagcahárloc, pagcatáhap. - -Temoso. = Ang magaparáyon sa iang húna húna. - -Tempanador. = Capandáyan ng̃a icaábli sa mg̃a baláyan sa mg̃a putiócan. - -Témpano. V. Timbal. * Hioa sa baboy. * Ang panit ng̃a binúclar sa mg̃a -tambol, &c. * Tabon ng̃a malíng̃in sa mg̃a cuba. * Tabon sa mg̃a baláyan sa -mg̃a putiócan. - -Temperacion. V. Temperamento. - -Temperadamente. V. Templadamente. - -Temperamento. = Pagcabótang, pagcatúgnao, pagcaínit pagcaúlan, &c. * -Pagpatigáyon sa pagbúhat sa bisan onsa. - -Temperante. = Ang magapahínay hinay. - -Temperatura. V. Temperamento. - -Temperie. = Pagadacó ug pagcadiótay sa init ug sa tugnao. - -Tempero. = Maáyong pagcabótang sa yota sa tiempo ng̃a taliólan. - -Tempestad. = Onós ng̃a dagcó, baguio. * Pagcaísog sa gaoi. * Polong ng̃a -maháit. - -Tempestivamente. = Sa maáyong tiempo, sa túig ng̃a macaígo. - -Tempestivo. = Ang guibúhat ug guipamólong sa maáyong tiempo, sa -pagcaáng̃ay. - -Tempestuosamente. = Sa pagcaonós, sa pagcabáguio. - -Templa. = Cola ng̃a magáma sa poghac sa itlog ng̃a binatíl sa tubig. - -Templadera. = Tacop ng̃a ibótang sa mg̃a balaháan sa tubig, arón muágui -lamang ang quinahánglan. - -Templado. = Ang maganonót sa casaráng̃an sa pagcáon ug sa pagínom. * -Tiempo ng̃a díli sa tugnao ug díli usáb sa init. - -Templador. = Ang magapaáng̃ay, ang magapahínay hinay. * Capandáyan ng̃a -icaáng̃ay sa mg̃a coldas sa mg̃a arpa, &c. - -Templadura. = Pagcaáng̃ay sa bisan onsa. - -Templanza. = Casaráng̃an. * Pagcapogóng sa capong̃ót, &c. - -Templar. = Pagpahínay hinay, pagcóha sa caísog sa bisan onsa, sa -capong̃ót, &c. * Paghíngpit sa mg̃a tumbága. * Pagáng̃ay sa mg̃a coldas sa -mg̃a tolónggon. * Paghiósa ug pagsácot ug maáyo sa mg̃a color sa mg̃a -pintal. * Paginárlao sa bino, sa tubig, &c. * Pagnonót sa casaráng̃an sa -pagcáon ug sa pagínom. * Pagsóbo sa mg̃a hing̃aníban. - -Temple. = Pagcabótang sa tiempo sa pagcaínit con sa pagcatúgnao. * -Casóbo sa mg̃a hing̃aníban ug pagcahíngpit sa mg̃a tumbága. * Pagcaquinaía -sa gaoi. * Pagcaáng̃ay sa mg̃a tolónggon. - -Templete. = Bisan onsa ng̃a guibúhat sa bató, sa papán, &c., sa dagoay -sa Singbahán. - -Templo. = Singbahán, alampóan. - -Témpora. = Tiempo ng̃a pagapoasáhan sa miércoles, viernes ug sábado sa -semana, sa nacaópat sa tagsa ca túig. - -Temporada. = Pagcadúgay, cadugáyan sa tiempo. - -Temporar. = Ang madúgay sa pila ca túig, bulan, semana con arlao. * -Onós, pagcahorós sa hang̃in. - -Temporalidad. = Capuslánan ng̃a macúha sa mg̃a Padre, ng̃a guican sa -tong̃ód sa ilang opicio. * Ang nahatong̃ód niíning quinabúhi, sa -calibútan. - -Temporalizar. = Paghímo sa diótay ng̃a cadugáyan sa bisan onsa ng̃a tacós -onta ng̃a madúgay caáyo. - -Temporalmente. = Sa pila ca túig, sa pila ca bulan, sa pila ca semana, -sa pila ca adlao. - -Temporáneo. V. Temporal hasta onós. - -Temporario. = Ang madúgay lamang sa tiempo ng̃a guitagál. - -Temporizal. V. Contemporizar. * Pagbúhat sa bisan onsa arón moágui ang -tiempo. - -Tempranal. = Yota, tanóm con cahoy ng̃a mobóng̃a sa masayó. - -Tempranamente. = Sa masayó. - -Tempranero. V. Temprano. - -Tempranilla. = Calaínan sa ubas ng̃a mahínog sa masayó. - -Temprano. = Ang masayó, sa pagcasayó. - -Temulento. = Hobóg, hobgánon, ang nahobóg. - -Tena ó Tinada. = Panón sa mg̃a carnero ug sa mg̃a canding ng̃a díli -molabáo sa canúman ca buoc. - -Tenacear. V. Atenacear. * Pagópod opod sa bisan onsang tuyo. - -Tenacero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a sipit, sa mg̃a cumpit. - -Tenacidad. = Pagcapílit, pagcadócot ug maáyo sa bisan onsa. * -Pagcaparáyon sa caugalíng̃on ng̃a húna húna. - -Tenallo. = Buhat ng̃a icalíg-on sa mg̃a cota. - -Tenaz. = Ang napílit ug nadúcot caáyo. * Ang malíg-on sa iang húna -húna, ang díli pasámbag. - -Tenaza. = Buhat ng̃a icalíg-on sa mg̃a cota. * Sipit, cumpit. * Ng̃ipon ug -mg̃a cocó sa ubán ng̃a mg̃a mananáp. - -Tenazada. = Pagcacóha sa bisan onsa, sa cumpit. * Pagcapáac. - -Tenazmente. = Sa pagcapílit caáyo, sa pagcalíg-on. - -Tenazon (á). = Sa pagcacálit, sa pagcaáhat. - -Tenazuelas. = Cumpit ng̃a diótay. - -Tenca. = Isda. - -Ten con ten. = Sa pagcaánam anam, sa pagcahínay hinay. * Sa pagcaáng̃ay. -* Sa pagcatópong. - -Tendal. = Toldo ng̃a ibótang sa bisan diin, arón malándong. - -Tendalera. = Pagcaoaláy cahusáyan sa bisan onsa. * Pagcacátag. - -Tendalero. = Como el siguiente. - -Tendedero. = Halayháyan sa bisan onsa. - -Tendedor. = Ang magahaláyhay. - -Tendedura. = Pagcahaláyhay. - -Tendejon. = Tiendáhan ng̃a diótay. * Balong balong sa daútan ng̃a -pagcabúhat. - -Tendel. = Pisi ng̃a guinabítay sa mg̃a panday sa cota, arón matónton -caáyo ang mg̃a pared ng̃a guibúhat nila. - -Tendencia. = Pagcaáng̃ay sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. - -Tender. = Pagbóclar, paghínay, pagpatáas. * Paghaláyhay. * Pagárang, -pagóndang, pagbía sa tuyo sa bisan onsa ng̃a guipanghináot. * Paghayáng -sa mg̃a táuo ng̃a nanagsugál sa baraja sa mang̃a cartang tanán sa lamesa, -cay nasáyor sila ng̃a nanagdáug. * Paghígda, paglígar. * Pagtúyod. * -Pagpanghináot sa bisan onsang tuyo. - -Tenderete. = Sugál sa baraja. * V. Tendalera. - -Tendero. = Ang taguía ug ang muátang sa tiendáhan. - -Tendidamente. = Sa pagcatúyod. * Sa pagcatáas. - -Tendido. = Cadaghánan sa mg̃a lingcoránan sa lugar sa mg̃a dula sa mg̃a -toro. * Cadaghánan sa mg̃a panápton ng̃a binunácan sa tagsa ca labandera. -* Cadaghánan sa mg̃a tinápay, sa oalá pa isolód sa horno. - -Tendiente. = Ang mabóyoc sa bisan onsa ug sa bisan diin. - -Tendinoso. = Ang may daghan ng̃a mg̃a cosóg. - -Tendon. = Cosóg. - -Tenebrario. = Candelero sa totólo ca tomóy, ng̃a pagaolbócan sa mg̃a -candela sa pagtinieblas. - -Tenebrosamente. = Sa pagcang̃ítng̃it. - -Tenebrosidad. = Pagcang̃ít ng̃it, cang̃itng̃ítan. - -Tenebroso. = Mang̃ít ng̃it. - -Tenedero. = Cahalármon sa dagat ng̃a pagagonítan, pagasacátan sa ancla, -sa sinípit. - -Tenedor. = Ang dona. * Ang magabántay, magaalíma ug magahúpot sa bisan -onsa, sa ng̃alan sa lain. * Capandáyan sa lamesa ng̃a calán-an, ng̃a -guitaólan sa totólo con sa opat ba ca ng̃ipon con tomóy, ng̃a igatólpoc -ug icacúhit sa mg̃a sud-an. - -Tenencia. = Pagcadóna sa bisan onsa. * Cahímtang sa pagcateniente, sa -pagcaílis. - -Tener. = Dona, may. * Pagcóha, pagcóbot, pagcúpot sa bisan onsa. * -Pagságang, pagpogóng, pagháoid. * Pagbóot. * Pagpógos. * Pagpasáca sa -caogalíng̃on ng̃a baláy, paghátag sa halapítan. - -Tenería. = Lugar ng̃a pagacurtíhan sa mg̃a panit. - -Tenesmo. = Saquét ng̃a nahamótang sa pagcagáhi sa tae sa sulúd sa mg̃a -tináe. - -Tenia. = Bitoc ng̃a hatáas caáyo ng̃a malópiac. - -Tenienta. = Asáoa sa teniente. - -Tenientazgo. = Opicio sa pagcateniente. - -Teniente. V. Tenedor hasta capandáyan. * Bong̃a sa díli pa hinog. * -Bolobóng̃ol. * Ang ilis sa lain, ang nagaalíli, ang nagapúle, ang -magasalíli, ang magaólos. * Ponóan sa mg̃a soldados. - -Tenor. = Pagcabótang ng̃a malíg-on ug canúnay sa bisan onsa. * Ting̃og -ng̃a hatáas, matolotágning. * Hingtúngdan, tuyo sa bisan onsang sulat. - -Tension. = Pagcatáas, pagcahínat sa bisan onsa. * Pagcahagóot. - -Tenso. = Ang nahógot caáyo. - -Tentacion. = Panúlay. - -Tentador. = Manunúlay. * Ang yaoa. - -Tentar. = Pagsúlay, pagpanúlay. * Paghícap, pagcúbil. - -Tentativa. = Pagcasúlay. - -Tentativo. = Bisan onsa ng̃a igasúlay. - -Tente bonete (á). = Sa pagcadághan. - -Tentemozo. = Tocó ng̃a igaságang sa bisan onsa. * Sandígan sa bisan -onsa. - -Ténue. = Magamáy, manípis, diótay. - -Ténuemente. = Sa pagcadiótay caáyo. * Sa pagcanípis, sa pagcagamáy. - -Tenuidad. = Pagcanípis, pagcagamáy. * Bisan onsa ng̃a diótay uyámot. - -Tenuta. = Pagcaángcon sa mg̃a caposlánan sa bisan onsa hasta sa paghócom -sa ponóan. - -Teñidura. = Pagcatína. - -Teñir. = Pagtína. - -Teologal. = Ang nahatong̃ód sa teología. - -Teología. = Quinaárman sa tong̃ód sa Dios ug sa pagcadios nia. - -Teológicamente. = Sa mg̃a polong ng̃a ang̃ay sa teología. - -Teologizar. = Pagpamólong, paghúna húna sa tong̃ód sa teología. - -Teólogo. = Ang nagaestudio sa teología, * V. Teologal. - -Teorema. = Polong ng̃a icadayág sa matúod sa iang guinicánan. - -Teoría. = Como el siguiente. - -Teórica. = Pagcaíla sa mg̃a butang. - -Teórico. = Ang macaíla sa mg̃a butang. - -Teoso. = Cahoy ng̃a tagócan, ng̃a maáyo sa pagíoag. - -Tepe. = Yota ng̃a natibúoc cay guilang̃áquit sa mg̃a gamót, sa mg̃a -casagbótan. - -Tepeizquinte. = Mananáp ng̃a maíng̃on sa usá ca bactin. - -Tequio. = Catungdánan, buhat sa longsod. - -Terapéutica. = Quinaárman ng̃a nagatórlo sa mg̃a tambal sa mg̃a masaquét. - -Tercamente. V. Tenazmente. - -Tercena. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa tabaco. - -Tercenista. = Ang magabántay sa tercena. - -Tercer. V. Tercero. - -Terceramente. = Sa icatólo. - -Tercería. = Pagcahúsay sa durúha ca táuo sa pagsábot sa bisan onsa. - -Tercerilla. = Calaínan sa balac. - -Tercero. = Icátlo, icatólo. * Ang magahúsay sa durúha con capin ba ca -táuo, sa pagsábot sa bisan onsa. * Ang sacop sa tercera órden ni san -Francisco, ni Sto. Domingo ug sa Cármen. * Ang may catungdánan sa -pagdáoat sa mg̃a bong̃a. * Ang icatólo ca coldas sa sesta, sa guitara. - -Tercerol. = Ang icatólo ca layág sa tagsa ca talároc sa mg̃a sacayán. * -Ang icatólo sa banco con lingcoránan sa mg̃a táuo ng̃a nagagáod. - -Tercerola. = Pusil ng̃a hamóbo. * Bariles ng̃a diótay. - -Terceto. = Calaínan sa balac. - -Tercia. = Ang icatólo ca bahín sa bisan onsa. * Ang usá ca bahín sa -adlao sa tiempo sa mg̃a romanos, ng̃a nahatong̃ód sa las nuebe sa buntag. -* Ang usá sa mg̃a pang̃ádye sa mg̃a Padre. * Baláy ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a -icapólo sa mg̃a bong̃a. - -Terciado. = Espada ng̃a hamóbo ug halagpád. * Calaínan sa sintas ng̃a -halohaíctin. - -Terciana. = Hilánat ng̃a mudámag sa tagsa ca icatólo ca adlao. - -Tercianario. = Ang guihilántan sa terciana. - -Tercianela. = Panápton sa igagáma. - -Terciano. = Ang mahímo usáhay ug usáhay díli mahímo. * Ang botang ng̃a -magaólos olos sa lain ng̃a butang. - -Terciar. = Pagbalábag, pagtaquílid, pagtóang. * Pagbáhin sa bisan onsa -sa totólo ca bahin. * Pagdáro sa macatólo sa maong yota. * Pagpatigáyon -sa paghúsay sa mg̃a táuo sa bisan onsa ng̃a pagasabúton nila. - -Terciazon. = Icatólo ca pagágui sa daro sa maong yota. - -Tercio. = Ang icatólo ca bahin sa bisan onsa. * Ang usá ca bahin sa -rosario. - -Terciodécuplo. = Ang isip ng̃a guidághan sa macapólo ug toló. - -Terciopelado. = Panápton ng̃a maíng̃on sa terciopelo. - -Terciopelero. = Ang magahábol sa terciopelo. - -Terciopelo. = Panápton sa igagáma ng̃a bolobalahibóon. - -Terco. = Ang díli pasámbag, ang magaparáyon sa iang húna húna. * Bisan -onsa ng̃a magáhi. - -Terebinto. = Cahoy. - -Tereniabin. = Dugá dugá ng̃a mahágcot, mahómoc ug matám-is, ng̃a -mahapílit sa mg̃a dahon sa obán ng̃a cahoy sa Persia, ng̃a maáyong -ipulúrga. - -Terete. = Magáhi, sa magáhi ng̃a onód. - -Tergiversacion. = Pagcaligás sa suguílon, pagcaláin lain sa cahológan -sa mg̃a polong, sa paglícay sa mg̃a caculían. - -Tergiversar. = Pagligás sa suguílon, pagláin lain ca cahológan sa mg̃a -polong, sa paglícay sa mg̃a caculían. - -Teriaca. V. Triaca. - -Teriacal. = Ang nahatong̃ód sa triaca. - -Teristro. = Pandong ng̃a manípis ng̃a guinagámit sa mg̃a babáye sa -Palestina, sa tiempo sa init. - -Terliz. = Calaínan sa panápton ng̃a guisinambágan sa mg̃a color ng̃a -magacaláin lain. - -Termal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a caligóan sa tubig ng̃a maínit. - -Termas. = Tobóran sa tubig ng̃a maínit: maáyo arón mang̃alígo dihá ang -mg̃a masaquét. - -Terminacion. = Catapúsan, pagcatibáoas. * Pagcahúman sa bisan onsa. * -Ang mg̃a letra ng̃a catapúsan sa mg̃a polong. - -Terminacho. = Polong ng̃a díli piníli, polong ng̃a malágsot. - -Terminado. = Pagcabótang sa mg̃a atóp ug sa mg̃a salog ng̃a magacasonód -sonód sa maong baláy. - -Terminador. = Ang magatápus, ang magatibáoas. - -Terminajo. V. Terminacho. - -Terminal. V. Terminacion hasta ang mg̃a letra. - -Terminante. V. Terminador. * Ang magaásoy sa bisan onsa sa oaláy duha -duha. - -Terminar. = Pagtápus, pagtibáoas, paghúman. - -Terminativo. = Ang nahatong̃ód sa bisan onsang buhat. - -Término. = Catapúsan, pagcatibáoas sa bisan onsa. * Caotlánan, mojon sa -mang̃a yota. * Yota ng̃a caugalíng̃on ug sa sacop sa tagsa ca probincia -con longsod. * Lugar ng̃a guitagána sa bisan onsang tuyo. * Tagál, -tiempo, túig ng̃a tonórlo sa bisan onsa. * Sinógdan ug catapúsan sa -bisan onsa. * Polong sa bisan onsang pinamólong. * Túig, horas ng̃a -igabúhat sa bisan onsa. - -Terminote. = Polong ng̃a piníli ng̃a guilabíhan. - -Termómetro. = Capandáyan sa pagíla sa cosóg sa caínit ug sa init. - -Terna. = Cadaghánan sa toló ca táuo ng̃a guipaquíta arón tagáan ang usá -caníla sa bisan onsang opicio. - -Ternario. = Isip ng̃a magáma sa toló ca buoc. * Cadaghánan sa toló ca -adlao ng̃a pagabuhátan sa bisan onsang piesta. - -Ternero. = Ang nati sa baca. - -Terneron. = Ang masáyon malóoy. - -Terneza. = Pagcahúmoc. * Pagcalómo, pagcahigúgma. * Pagcalóoy. * -Pagcasáyon sa pagpoáng̃od. * Pagcahínay hinay, pagcatám-is, pagcalómo sa -gaoi ug sa mg̃a polong. - -Ternilla. = Lang̃ódng̃od, basag basag. * Bahin sa laoas sa mg̃a mananáp -ng̃a magáhi sa onód ug mahómoc sa bocóg. - -Ternilloso. = Ang may ternillas. - -Terno. = Isip sa toló ca buoc ng̃a magsáma. * Ang bisti ng̃a magsáma sa -totólo ca Pare ng̃a nanagmisa sa mg̃a piesta. * Pagcaígo sa toló ca -número sa lotería sa usá lamang ca papeleta. * Pagcaípon sa toló ca -pliegos ng̃a papel ng̃a nasócsoc. * Balícas, pagpanómpa, pagtónglo. - -Ternura. V. Terneza. - -Terquedad. = Pagcagáhi sa húna húna. * Pagcaparáyon sa usá ca pagbóot -sa díli pasámbag. * Pagcalális lalis ng̃a macasocó. - -Terquería. = Idem. - -Terqueza. = Bulit ng̃a magáma sa yota ng̃a mapolá, ng̃a linóto sa ajos ng̃a -dinócdoc ug sa cola. - -Terrado. = Lugar ng̃a oaláy atóp, sa labíng hatáas sa mg̃a baláy. - -Terraja. = Capandáyan sa pagbúhat sa mg̃a torniyo. - -Terraje. V. Terrazgo. - -Terrajero. V. Terrazguero. - -Terraplen. = Pagcatámbac. - -Terraplenar. = Pagtámbac. - -Terrapleno. V. Terraplen. - -Terráqueo. = Calibútan. - -Terrateniente. = Tagía sa baol, sa cabalánan. - -Terraza. = Saro ng̃a diníhog sa bolit ng̃a masínao, sa duhá ca -coloptánan. - -Terrazgo. = Yota ng̃a pagatámnan ug pagapugásan. * Abang ng̃a guibáyad sa -magbabáol sa tagía sa yota. - -Terrazguero. = Ang magbabáol ng̃a magabáyad sa abang sa taguía sa yota -ng̃a guibuhátan, sa timáan sa iang pagcaponóan. - -Terrazo. = Ang yota ng̃a guipíntal sa mg̃a cuadro. - -Terrear. = Pagdayág sa yota sa mg̃a cabalánan ng̃a guipugásan con -guitámnan. - -Terregoso. = Yota ng̃a naponó sa mg̃a oloógdo sa yota ng̃a tibúoc, sa mg̃a -bogon, sa mg̃a pogá. - -Terremoto. = Linog. - -Terrenal. = Ang nahatong̃ód sa calibútan, ang calibutánon. - -Terrenidad. = Pagcacalibutánon. - -Terreno. V. Terrenal. - -Térreo. = Idem. * Bisan onsa ng̃a guibúhat sa yota. - -Terrera. = Yota ng̃a hatáas, ng̃a hanáyhay ug tindog caáyo. * Langgam. - -Terrero. V. Terrenal. * Pagcalupád sa obán ng̃a mg̃a langgam ng̃a harúul -sa yota. * V. Terrado. * Ogdo sa yota. - -Terrestre. V. Terrenal. - -Terretremo. V. Terremoto. - -Terrezuela. = Yota ng̃a oaláy polós caáyo, ng̃a oaláy bale. - -Terribilidad. = Pagcamacalilísang, pagcahárloc, pagcamacahahárloc. * -Pagcagáhi, pagcaháit sa gaoi, sa cagaoían. - -Terrible. = Ang tacús ng̃a pagaharlúcan. * Ang macahárloc, ang -macalísang. * Táuo sa magáhi ug maháit ng̃a gaoi. * Bisan onsa ng̃a dagcó -caáyo. - -Terriblemente. = Sa pagcadaótan uyámot, sa pagcang̃íl-ad. - -Terrícola. = Ang magapuyó sa yota. - -Terrífico. = Macahahárloc, macalilísang. - -Terrígeno. = Ang natáuo sa yota. - -Terrin. V. Compatriota. - -Terrino. = Bisan onsa sa yota, ng̃a binúhat sa yota. - -Territorial. = Ang nahatong̃ód sa bisan onsang longsor, probinsia, &c. - -Territorio. = Ang yota ng̃a caugalíng̃on sa tagsa ca longsod. * Ang yota -ng̃a hingsácpan sa gahóm sa mg̃a ponóan. - -Terrizo. V. Terrino. - -Terromontero. = Bolobóngtor sa lonlon ng̃a yota, ogdong dagcó sa yota. - -Terron. = Bogon, pogá sa yota, ogdo ng̃a diótay sa yota ng̃a tibúoc. - -Terrontera. = Sapa sa yota sa mg̃a cabuquílan. - -Terror. = Cahárloc, calísang, cacógmat. - -Terrosidad. = Calaínan sa usá ca yota. - -Terroso. = Ang sináctan sa yota. - -Terruño. = Baol, cabalánan. - -Tersar. = Paghínlo, pagsínao. - -Tersidad. = Pagcasínao, pagcahínlo. - -Terso. = Mahínlo, masínao, masíhag. * Polong ng̃a piníli. - -Tersura. = Pagcamasíhag. * Pagcaáyo sa pagpamólong. - -Tertil. = Salapí ng̃a ibáyad sa hari sa tagsa ca libra sa igagáma, sa -Guinharían sa Granada. - -Tertulia. = Catilíngban sa pila ca táuo, ng̃a naning̃ób sila sa -pagsuguílon ug sa paglíng̃ao ling̃ao. - -Tertuliano. = Ang motámbong sa mg̃a tertulia. - -Tertulio. = Idem. - -Teruelo. = Malíng̃in ng̃a binohóan, ng̃a pagasórlan sa papel ng̃a sinolátan -sa ng̃alan sa táuo ng̃a moápil sa ripa sa pagcasoldado. - -Terzon. = Anac sa baca, toro sa toló ca túig. - -Terzuelo. = Ang icatólo ca bahin sa bisan onsa. - -Tesar. = Paghógot sa mg̃a pisi. * Pagsíbog pagísol, pagisíos sa mg̃a -mananáp. - -Tesaurero. V. Tesorero. - -Tesauro. = Listáhan sa mg̃a polong ng̃a guilóas, ng̃a guihóbar sa usá ca -pinamólong sa lain ng̃a pinamólong. - -Tesear. = Timáan ng̃a guigámit sa mg̃a romano sa ilang mg̃a pagpang̃óbat sa -bisan onsang tuyo ng̃a guihúna húna ug guisabótan nila. - -Tesis. V. Conclucion. - -Teso. = Ang catapúsan sa mg̃a cabuquílan. - -Teson. = Pagcalíg-on, calig-ónan sa húna húna. - -Tesorería. = Opicio, cahímtang sa pagcatesorero. * Ang solód ng̃a -pagaatáng̃an sa tesorero. - -Tesorero. = Táuo ng̃a modáoat, muhátag con may quinahánglan, ug -magabántay sa salapí sa hari ug sa Guinharían. * Padreng canónigo ng̃a -magabántay sa mg̃a hias ng̃a labíng mahál sa Singbahán ng̃a Catedral. - -Tesoro. = Tinagóan sa salapí ug sa mg̃a hias ng̃a caráan, sa díli -hibalóan ang tagía. * Solód ng̃a binotáng̃an sa salapí sa hari ug sa -Guinharían, ug sa bisan cansang táuo. * Cadaghánan sa salapí ng̃a -tinipígan. * Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a polong ng̃a tacús ng̃a hibalóan. - -Testa. = Agtang, olo. * Atubáng̃an sa bisan onsa. * Caboótan, salabótan. -* Ihibaló. - -Testáceo. = Mananáp ng̃a himbísan. - -Testacion. = Pagcapánas. * Pagcasáoay. - -Testada. V. Testerada. - -Testado. = Ang namatáy sa obos na nagabúhat sa testamento. - -Testador. = Ang nagabúhat sa testamento. - -Testadura. V. Testacion. - -Testamentaría. = Pagcatúman sa guibúot ug guisógo sa nagabúhat sa -testamento. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanghilábot sa pagtúman sa -testamento. * Cadaghánan sa mg̃a papel ng̃a sinulátan, ug ng̃a nahatong̃ód -sa testamento. - -Testamentario. = Ang nahatong̃ód sa testamento. * Táuo ng̃a may -catungdánan sa pagtúman sa testamento. - -Testamento. = Pagcadayág sa mg̃a táuo sa ilang oláhi ng̃a pagbóot, sa -pagbílin sa ilang dona ug sa salapí sa mg̃a manononód ng̃a ihing̃álan nila -ing̃on sa mg̃a tulumánon sa batásan ug sa mg̃a leyes. - -Testar. = Pagbúhat sa testamento. * Pagpánas, pagpápas, pagsáoay sa -guisúlat. - -Testarada. = Pagcasóngco sa olo. * Pagcagáhi sa húna húna sa díli -pagsámbag, ang magaparáyon sa iang pagbúot, bisan ng̃a díli maáyo, ang -díli pasámbag. - -Testarudo. = Ang suquíhan, ang magáhi sa olo, sa húna húna, ang díli -pagsámbag, ang magaparáyon sa iang pagbúot, bisan ng̃a díli maáyo. - -Testarron. = Idem. - -Testarronería. V. Testarada desde pagcagáhi. - -Testera. = Atubáng̃an sa baláy, sa Singbahán, &c. * Ang lingcoránan sa -mg̃a coche ng̃a dapit sa licód. * Ang agtang sa mg̃a mananáp. - -Testerada. V. Testarada. - -Testero. V. Testera. - -Testículo. = Itlog sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. - -Testificacion. = Pagpacamatúod sa bisan onsa. - -Testificante. = Ang nagapamatúor. - -Testificar. = Pagmatúor sa bisan onsa. - -Testificata. = Camatoóran ng̃a pinirmáhan sa escribano, sa pagcamatúod -sa bisan onsa. - -Testificativo. V. Testificante. - -Testigo. = Ang nagapamatúod sa bisan onsa, testigo. - -Testimonial. V. Testificata y Testificante. - -Testimoniar. V. Testificar. - -Testimoniero. = Ang magabótang botang sa isigcatáuo. - -Testimonio. V. Testificacion y Testificata. - -Testimonio (falso). = Pagcabótang botang sa isigcatáuo sa oalá nia -buháton ug ipamólong. - -Testudo. = Máquina ng̃a pagatagóan sa mg̃a soldados, sa canhing tiempo, -sa pagpang̃óbat nila sa mg̃a cota, sa mg̃a longsod, &c. - -Testuz. = Agtang sa obán sa ng̃a mg̃a mananáp. - -Testuzo. = Idem. - -Tesura. = Pagcagáhi sa bisan onsa. - -Teta. = Soso. - -Tétano. = Pagcabacól sa laoas. - -Tetar. V. Atetar. - -Tetera. = Sorlánan ng̃a pagalotóan sa sá. - -Tetona. = Babáye ng̃a guidagcóan, sa mg̃a soso. - -Tetragrámaton. = Polong ng̃a magáma sa opát lamang ca letras. * Ang -ng̃alan sa Dios. - -Tetrarca. = Ang Guinóo sa icaópat ca bahin sa usá ca probinsia con sa -usá ca Guinharían. - -Tetrarquía. = Cahímtang sa pagcatetrarca. - -Tétrico. = Mosolóbon, ming̃áuon, ang nagasobó. - -Tetuda. V. Tetona. * Aseitunas sa dagoay sa soso. - -Teucrio. = Tanóm. - -Texto. = Ang maong mg̃a polong sa táuo ng̃a nagasúlat sa bisan onsang -libro. * Mg̃a polong sa santos ng̃a Sulat. - -Textorio. = Ang nahatong̃ód sa quinaárman sa paghábol. - -Textual. = Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa texto. - -Textualmente. = Ing̃on sa cahológan sa texto. - -Textura. = Pagcabótang, pagcaáng̃ay sa mg̃a lugás sa mg̃a panápton. * -Pagcabótang sa usá ca butang ng̃a musonód ug ng̃a mahiósa sa lain ng̃a -butang. - -Tez. = Nauong ng̃a mahínlo ug masínao sa bisan onsa. * Panit sa nauong. - -Tezado. = Maítom caáyo. - - - -TI - -Ti (á, por). = Canímo. - -Tiara. = Dayan dayan ng̃a ibútang sa olo sa mg̃a táuo sa obán ng̃a mg̃a -Guinharían. * Mitra, calo calo sa Santos ng̃a Papa. * Cahímtang sa -Santos ng̃a Papa. - -Tibia. V. Flauta. * Bitíis. - -Tibiamente. = Sa pagcabúgnao, sa pagcaoaláy cacúgui. - -Tibieza. = Pagcainádlao, pagcadíli maínit ug pagcadíli usáb mabógnao. * -Pagcaoaláy cacúgui. * Pagcabógnao sa buot, sa cásing cásing. - -Tibio. = Inádlao, maínit init, molomaínit. * Tapólan. * Ang guibognáoan -sa buot, sa húna húna, sa cásing cásing. - -Tibor. = Tibor, surlánan sa yota sa China. - -Tiburon. = Iho. - -Tiempo. = Pagcadúgay, cadugáyan sa ng̃atanán ng̃a calibutánon. * Túig, -tiempo. * Edad sa tagsa tagsa. * Cahigayónan. * Pagcabótang sa hang̃in. -* Pagcabótang sa mg̃a hulusáyon sa usá ca Guinharían. - -Tienda. = Balong balong, payág. * Toldo sa mg̃a sacayán. * Ang tabon sa -mg̃a careton, mg̃a galíng̃an. * Tiendáhan. - -Tienta. = Capandáyan sa puthao ng̃a holohatáas, ng̃a igasócod sa mg̃a -mananámbal sa cahilármon sa mg̃a samad. * Pagcalaláng sa pagsúsi, sa -pagpaquigsáyod sa bisan onsa. - -Tiento. = Pagcahícap, pagcacúbil, pagcacápcap. * Ang sogcod sa mg̃a -bota. * Ang cahoy ng̃a hatáas ng̃a guitímbang timbang sa mg̃a táuo ng̃a -nanagsayáo sa ibábao sa mg̃a pisi, arón díli sila mang̃ahólog. * -Pagcahúna húna, pagcapalándong, pagcaboótan, pagcasalabótan. - -Tiernamente. = Sa pagcalómo, sa paghigógma, sa pagpalángga, sa -cahírlao. - -Tierno. = Mahómoc, malómo. * Ang bag-o. * Ang masáyon muhílac. * Ang -mahagúgma, ang magapalángga. - -Tierra. = Yota. * Longsod ng̃a guicatauóhan sa tagsa tagsa. * Calibútan. - -Tiesamente. = Sa pagcalíg-on. * Sa pagcagáhi. - -Tieso. = Magáhi. * Libon. * Masúpang, sa maáyo ug mapíscay ng̃a laoas. * -Maísog, cásing casíng̃an. * Hagóot. * Ang malíndong ng̃a guilabíhan. * -Ang magáhi sa húna húna sa iang caugalíng̃on ng̃a pagbóot, ang díli -pagsámbag. - -Tiesta. = Ang daplin sa mg̃a papán sa mg̃a cuba. - -Tiesto. = Tipac. * Tipic sa saro, sa colon, &c. * Sorlánan ng̃a binúhat -sa yota. * Masetasán. - -Tifon. = Alimpólos sa hang̃in. - -Tigre. = Mananáp sa opát ca tiil, sa pagcadágoay sa iríng, ng̃a matúlin, -bascógon ug maísog uyámot. - -Tijera. = Gunting. * Balaháan sa mg̃a tubig sa yota ng̃a tubígan. - -Tijerada. V. Tijeretada. - -Tijeretada. = Pagcatábas sa gunting. - -Tijeretear. = Pagtábas sa gunting, pagbóot sa mg̃a hulusáyon sa lain. - -Tila. V. Tilo. - -Tildar. = Pagpánas, pagpápas sa bisan onsa ng̃a guisúlat. * Pagpílit. * -Pagbótang sa mg̃a pilit sa mg̃a letra. * Pagtimáan. - -Tilde. = Pilit. * Bisan onsa ng̃a diótay, magamáy caáyo. - -Tilo. = Cahoy. - -Tímalo. = Isda ng̃a maníndot caáyo. - -Timbal. V. Atabal. - -Timbalero. = Ang magatóctoc sa timbal. - -Timbrar. = Pagmarca. - -Timbre. = Timáan, marca. * Bisan onsang buhat ng̃a bantógon, banságon. - -Timiama. = Cahomót ng̃a guigámit sa mang̃a judíos sa ilang Singbahán ug -sa pagsíngba sa Dios. - -Tímidamente. = Sa cahárloc. - -Timidez. = Cahárloc. * Pagcaálang alang sa buot. - -Tímido. = Maharlócon, taláoan. - -Timo. V. Tímalo. - -Timon. = Bansálan. * Capandáyan ng̃a magapalíhoc sa mg̃a máquina. - -Timonear. = Paghópot sa timon. - -Timonel. = Ang magahúpot sa bansálan. - -Timonera. = Lugar ng̃a guibotáng̃an sa padalóman, ug sa caling sa -bansálan. * Tagsa ca balahíbo ng̃a dagcó sa icog sa mg̃a langgam. - -Timonero. V. Timonel. - -Timorato. = Ang mahárloc sa Dios. - -Timpanillo. = Tináod con capandáyan ng̃a guitabónan sa panit ng̃a mahómoc -ug ng̃a guipaáng̃ay sa licód sa timpano sa mg̃a pigsánan sa mg̃a imprenta, -sa pagmarca. - -Timpanítico. = Ang mobáti sa saquét sa timpanítis. - -Timpanítis. = Saquét ng̃a mahamútang sa pagcahubág ug pagcagáhi sa tian. - -Tímpano. = Panit panit sa solód sa dalónggan, ng̃a nahamútang sa -idolóng̃og. * Tináod sa opát ca cahoy ng̃a manípis ng̃a nabalábag, ng̃a -guitabónan sa panit ng̃a mahómoc, ng̃a guisocsócan sa lain ng̃a mg̃a -mahómoc, sa paglíg-on dihá sa papel ng̃a pagamarcáhan sa mg̃a imprenta. - -Tina. = Surlánan ng̃a dagcó, ng̃a silbi sa pagtína ug sa obán ng̃a mg̃a -quinahánglan. - -Tinaco. = Tinang dagcó. - -Tinada. = Tapoc sa mg̃a cahoy ng̃a sológnod. * Atóp atóp ng̃a pagadángpan -sa mg̃a hayúpan sa tiempo sa init, sa ulan ug sa tugnao. - -Tinador. = Idem desde atóp atóp. - -Tinaja. = Taryao. - -Tinajería. = Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a taryao. - -Tinajero. = Idem. * Ang magabúhat sa mg̃a taryao. - -Tinajon. = Taryao taryao, sorlánan ng̃a pagasalólan sa tubig sa olan. - -Tinao. V. Tinada desde atóp atóp. - -Tinaon. = Camálig sa mg̃a baca. - -Tinelero. = Táuo ng̃a magaalíma sa lugar ng̃a calán-an sa mg̃a táuo. - -Tinelo. = Calán-an sa mg̃a táuo. - -Tiniebla. = Cang̃itng̃ítan. * Pagcaoaláy quinaárman. * Ang mg̃a maytines -sa miércoles, jueves ug sa viernes sa semana ng̃a santos. - -Tinillo. = Lugar ng̃a pagatigúman sa dugá sa mg̃a ubas. - -Tino. = Pagcatóltol, pagcaígo. * Caboótan sa bisan onsa ng̃a buot ng̃a -pagabuháton. - -Tinta. = Tinta. * Bisan onsa ng̃a itilína ug icapíntal. - -Tintar. V. Teñir. - -Tinte. = Pagcatína. * Bisan onsa ng̃a itilína. * Baláy ng̃a pagatináan sa -mg̃a panápton. - -Tintero. = Tinteróhan, sorlánan sa tinta ng̃a icasúlat. - -Tintilla de Rota. = Bino ng̃a mahál ug matám-is. - -Tintillo. = Bino ng̃a molomaítom. - -Tintirintin. = Calánog, ting̃og ng̃a manípis sa mang̃a tolónggon. - -Tinto. = Bino ng̃a maítom. - -Tintorería. = Baláy ng̃a pagatináan sa mg̃a panápton. - -Tintorero. = Ang magatína. - -Tintura. = Pagcatína. * Itilína. * Ang icadíhog sa nauong sa mg̃a -babáye. * Quinaárman, caálam sa ibábao lamang. * Dugá sa bisan onsa. - -Tinturar. V. Teñir. * Pagásoy sa bisan onsa, sa pagcaláctod. - -Tiña. = Pono. * Mg̃a hubág ng̃a diótay ng̃a motoróc sa olo ug managcágod -sa panit. * Pagcahícao. - -Tiñería. = Pagcahícao, cahícao. - -Tiñoso. = Ponóon. * Hicáoan, daguinótan ng̃a guilabíhan. - -Tio. = Iyo, oyóan. - -Tiorba. = Calaínan sa tolónggon ng̃a may coldas. - -Tiple. = Ting̃og ng̃a matágning, manípis caáyo. * Táuo ng̃a may ting̃og ng̃a -matágning. * Ang vino. - -Tiplisonante. = Ang may ting̃og ng̃a matágning. - -Tipo. = Panigíngnan, pananglétan, marca. - -Tipografia. = Quinaárman sa pagimprenta. - -Tipográfico. = Idem. * Ang nahatong̃ód sa imprenta. - -Tipógrafo. = Ang magaímprimir. - -Tiquis miquis. = Mg̃a polong ng̃a caoang, ng̃a oaláy hingtúngdan. * -Tinábas sa panápton, hatáas ug haíctin. - -Tirabraguero. = Bacos ng̃a panit ng̃a icalíg-on sa lagáy sa mg̃a daloácan. - -Tirabuzon. V. Sacacorchos. - -Tiracuello. = Bacos ng̃a isáblay sa abága ng̃a dapit sa toó, ug ng̃a -moábot ang mg̃a tomóy sa obos sa payod sa dapit sa oála, ng̃a pagabitáyan -sa espada. - -Tirada. = Pagcabútad. * Pagcahalayó cutub sa usá ca lugar sa lain ng̃a -lugar. - -Tiradera. = Calaínan sa paná ng̃a pagagamíton sa mg̃a indio. * Talicalá. - -Tiradero. = Lugar ng̃a pagapúy-an sa táuo ng̃a buot magpusil sa mg̃a -langgam. - -Tirador. = Ang magabono. * Ang magapusil. * Ang magahínat sa mg̃a -panápton. * Capandáyan ng̃a icahínat. - -Tiramiento. = Pagcabútad. * Pagcahógot. - -Tiramira. = Dalan ng̃a haíctin. - -Tiramollar. = Paglóag sa mg̃a pisi. - -Tirana. = Pagcanta sa España. - -Tiranamente. V. Tiránicamente. - -Tiranía. = Pagcapógos. * Pagcamahál sa mg̃a manggar. * Cailíbgon ng̃a -buot magdáog sa húna húna, sa cabobót-on. - -Tiránicamente. = Sa pagcapógos, sa pagcalógos, sa linugsánay. - -Tiránico. V. Tirano. - -Tiranizacion. V. Tiranía hasta cailíbgon. - -Tiranizadamente. V. Tiránicamente. - -Tiranizar. = Pagpógos, paglógos. * Pagdáog sa mg̃a cailíbgon sa húna -húna, sa casing casing. - -Tirano. = Mamomógos. * Ang magabalígya sa mang̃a manggad ug mahál caáyo. -* Cailíbgon ng̃a macadáog ug macapógos sa casing casing, sa boot. - -Tirante. = Ang magabútad. * Ang nahógot. * Corea ng̃a igabútad sa mg̃a -mananáp sa mg̃a coche. * Tinábas ng̃a panápton con sa panit ng̃a isáblay -sa mang̃a abága, sa pagpogóng sa mg̃a calson, sa mg̃a pantalones. - -Tirantez. V. Tension. - -Tirapié. = Corea ng̃a hatáas ug haíctin, ng̃a pagagamíton sa mg̃a sapatero -sa paglíg-on sa mg̃a sapín ng̃a pagabuháton ug pagatahíon nila, sa ibábao -sa ilang tohod. - -Tirar. = Pagbalíbag, pagsalibáy, pagbonó. * Pagpusil, pagbúhi sa mg̃a -luthang. * Pagíng̃on, pagsáma. * Paggóyod. * Pagbótong, pagbúhat sa mg̃a -caoat sa mg̃a tumbága. * Pagbúclar, pagtóyod. * Paghínat. * Pagúsic. * -Pagdáot sa isigcatáuo. * Pagtolód. * Pagpaháoa sa bisan cansa. - -Tirela. = Panápton ng̃a binórcan. - -Tirica. = Tinábas ng̃a linabráhan ng̃a itápot sa asintos sa mg̃a sinína. - -Tiritaña. = Panápton ng̃a mahínag sa igagáma. * Bisan onsa ng̃a oaláy -polós, sa diótay ng̃a bale. - -Tiritar. = Pagcoróg coróg guican sa dagcóng tugnao, pagtáquig. - -Tiro. = Pagcabalíbag, pagcasalibáy, pagcabonó. * Pagcabúhi sa mg̃a -luthang ug ang ilang pagbotó, ang ilang tonóg. * Cadaghánan sa pólvora -ng̃a quinahánglan sa tagsa ca pagbúhi sa mg̃a luthang. * Alabótan sa -paná, &c. * Pagcapang̃áoat. * Cadaghánan sa mg̃a mananáp ng̃a molomagsáma -sa pagcatáas ug sa balahíbo, ng̃a managgóyod sa mg̃a coche, &c. * Ang -pisi ng̃a tináor sa moton, sa pagbútad sa dapit sa itáas sa bisan onsa. -* V. Tirante desde corea hasta mg̃a coche. - -Tiron. = Ang bag-o pa nagatóon sa bisan onsang opicio con quinaárman. * -Pagcabótad sa mabáscog caáyo. - -Tirotear. = Pagósob osob sa paglóthang, paglóthang sa macadághan, sa -masóbsob. - -Tiroteo. = Pagcaópod opod sa paglúthang. - -Tirria. = Daótan ng̃a pagbóot ng̃a guibótang sa isigcatáuo. - -Tisana. = Ilímnon ng̃a italámbal, ng̃a magáma sa mg̃a tanóm ng̃a nagacaláin -lain ng̃a liná-ga sa tubig. - -Tísica. V. Tísis. - -Tísico. = Ang mabúti sa saquét sa obo ng̃a mamalá. - -Tísis. = Saquét sa obo ng̃a mamalá. - -Tisú. = Panápton sa hilo sa buláoan con salapí ng̃a binúlac bulácan. - -Titan. = Gigantes ng̃a guinatoóhan sa mg̃a dioatáhan ng̃a caráan. - -Títere. = Táuo táuo ng̃a binistíhan. * Táuo sa malágsot ng̃a dagoay. - -Titerero. V. Titiritero. - -Titerista. = Idem. - -Tití. = Calaínan sa amó ng̃a diótay. - -Titilacion. = Pagcatándog sa laoas. - -Titímalo. = Tanóm. - -Titiritaina. = Banha, pagcasabá, pagcasínggit sa daghan ng̃a mg̃a táuo -ng̃a nanaglípay. - -Titiritero. = Ang magadála dala sa mg̃a táuo táuo ng̃a icalípat sa -isigcaíng̃on. - -Tito. = Calaínan sa liso, sa balátong, ng̃a maáyong calán-on. - -Titubeante. = Ang magahóno hono, ang magaótol sa pagbalíbad. - -Titubear. = Pagoalá sa pagcalíg-on sa mg̃a baláy, sa mg̃a cota, &c. * -Pagótol otol, paghóno hono sa pagpamólong ug sa pagbalíbad. * Pagdúha -duha sa bisan onsa. * Pagálang alang sa buot. - -Titular. = Ang may ng̃alan, ang may bansag. * Pagbótang sa ng̃alan sa -bisan onsa. - -Título. = Sulat ng̃a ibútang sa bisan diin arón hingsáidan ang cahológan -ng̃a díli madayág, ng̃a anáa sa tinágo. * Ng̃alan, bansag. * Camotoóran sa -pagcatagía sa bisan onsa. * Táuo ng̃a guitugútan sa cahímtang ug sa -bansag sa pagcarmarqués, sa pagcaconde, &c., sa Guinharían. - -Tiza. = Song̃áy ng̃a sinónog, sa usá. - -Tizna. = Bisan onsa ng̃a igabúling. - -Tiznar. = Pagbóling. * Pagcóha sa dong̃og sa isigcaíng̃on. - -Tizne. = Anóos ng̃a nadócot sa sampot sa mg̃a caláha, sa mg̃a caoa, &c., -boling. - -Tiznon. = Mansa sa boling. - -Tizo. = Olíng ng̃a oalá masónog ug maáyo. - -Tizon. = Aguipó. * Saquét sa trigo, sa humáy, &c. * Ang bahin sa bató -ng̃a musolód sa cota, sa pared. * Pagcadáot sa dong̃og. - -Tizona. = Ang espada. - -Tizonada. = Como el siguiente. - -Tizonazo. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa aguipó. * Casáquet sa mg̃a pinilían -sa infierno. - -Tizoncillo. = Saquét sa trigo, sa humáy, &c. - -Tizonera. = Cadaghánan sa olíng ng̃a oalá masónog ug maáyo. - - - -TO - -To. = Polong ng̃a igatáoag sa iró. - -Toalla. = Pamahíran. * Panápton ng̃a ibúclar sa ibábao sa mg̃a onlánan sa -higdáan. - -Toalleta. V. Serbilleta. - -Toba. = Calaínan sa bató ng̃a magáan. * Qui qui sa ng̃ipon. - -Tobera. = Bohó sa dapóg ng̃a pagasórlan sa hopot hopot ng̃a igahóyop sa -caláyo. - -Tobillo. = Singcol, bool bool. - -Toca. = Panápton, dayan dayan ng̃a igatábon sa olo sa mg̃a babáye. - -Tocado. = Pagcadáyan dayan, pagcasúrlay ng̃a caugalíng̃on sa bohóc sa mg̃a -babáye. * Cadaghánan sa mg̃a sintas ng̃a igadáyan dayan sa bohóc sa mg̃a -babáye. - -Tocador. = Ang magahícap, ang magacúbil. * Dayan dayan sa olo sa mg̃a -babáye. * Lamesa ng̃a guibotáng̃an sa salamín ug sa obán ng̃a mg̃a -quinahánglan, arón manórlay ug magdáyan dayan ang mg̃a babáye sa ilang -bohóc ug sa ilang laoas. * Ang solód ng̃a guibotáng̃an niíning lamesa. * -Ang magalímbong sa sugál sa baraja. - -Tocamiento. = Pagcahícap, pagcacúbil. * Pagcatándog sa húna húna. - -Tocante. V. Tocador hasta dayan dayan. - -Tocar. = Paghícap, pagcúbil. * Pagcáblit, pagtáihop sa mg̃a tolónggon. * -Pagálam, pagsáyor sa bisan onsa, sa pagcamatóod. * Pagpatándog sa -casing casing, sa húna húna. * Pagtóctoc sa mg̃a pultahán. * Pagsánghil. -* Pagsoláy sa quinaárman sa bisan cansa. * Pagtacód sa mg̃a saquét. * -Pagsórlay, pagdáyan dayan sa mg̃a bohóc. * Paghápit, pagábot sa bisan -diin. * Pagcóha sa bisan onsa, sa pagrípa. * Pagcaubánan sa bisan -cansa. - -Tocayo. = Sang̃ay. - -Tocinero. = Ang táuo ng̃a magabalígya sa onód ug sa tamboc sa baboy. - -Tocino. = Ang onód ug ang tamboc sa baboy. * Hampac. - -Tocon. = Ang ponóan ug ang mg̃a gamót ng̃a mahabílin sa ilálom sa yota, -sa pagtagá sa mg̃a cahoy. - -Tochédad. = Pagcahóng̃og. * Pagcaoaláy maáyong pagtórlo. * Pagcacólang -sa pagábi abi. - -Tocho. = Hung̃og. * Táuo ng̃a colang sa pagábi abi, sa maáyong pagtórlo. -* Cahoy ng̃a malíng̃in. - -Tochura. = Polong con buhat ng̃a binóang, ng̃a oaláy hingtúngdan ug -cahológan. - -Todabuena. = Tanóm. - -Todavía. = Bisan pa niána, bisan pa niíni. * Díli pa, ting̃áli pa, cahá. - -Todo. = Ng̃atanán. - -Todopoderoso. = Macagagáhom sa ng̃atanán: ang̃ay sa Dios. - -Toesa. = Socod sa mg̃a franses. - -Tofo. = Hobág ng̃a magáma sa tian sa mg̃a nating baca. - -Toga. = Bisti ng̃a hatáas ug manggásan sa mg̃a abogado ug sa mg̃a oidor. * -Pagcahímtang sa pagcaoidor, sa pagcaabogado. - -Togado. = Oidor, hocom, abogado. * Ang magabísti sa bisti ng̃a toga. - -Toison. = Timáan sa pagcamahál ug pagcahamíli sa obán ng̃a mg̃a dagcóng -táuo sa Guinharían. - -Tojino. = Cahoy ng̃a guipatíndog sa mg̃a sacayán, sa pagtácgos dihá sa -bisan onsa, arón mamalíg-on con magatolotaquílid ang maong mg̃a sacayám. - -Tojo. = Cahoy cahoy ng̃a ihálas. - -Tolano. = Saquét sa mg̃a laoas sa mg̃a mananáp. * Bohóc ng̃a hamóbo ng̃a -motoróc sa tangcógo, sa tingcoy. - -Toldadura. = Panápton ng̃a ibútang sa bisan diin, sa pagsalípod sa -arlao, sa init, sa paglándong. - -Toldar. V. Entoldamiento. - -Toldero. = Ang magabalígya sa asín. - -Toldilla. = Panápton ng̃a igatábon sa mg̃a salog ng̃a dapit sa olíng sa -mg̃a sacayán. - -Toldillo. V. Toldo. * Orimón, tarabón ng̃a may atóp atóp. - -Toldo. = Tabon sa panápton ng̃a ibútang sa bisan diin, sa paglándong. - -Tole tole. = Mg̃a polong ng̃a linatín: banha, sabá, pagcagobóc, -pagcabóloc, pagcasínggit sa daghan ng̃a mg̃a táuo. - -Tolerable. = Ang arang antóson, ang mahímo ng̃a pagailóbon. - -Tolerablemente. = Sa pagcaántos, sa pasiensia. - -Tolerancia. = Pagcaílob, pagcaántos. * Pagcapasáilo sa saláan ng̃a tacós -unta ng̃a castigóhun. - -Tolerante. = Ang muántos, ang magapasáilo sa saláan ng̃a tacós unta ng̃a -castigóhon, ang magaílob. - -Tolerantismo. = Paghúna húna sa ubán ng̃a mg̃a táuo, ng̃a mobóot sila ng̃a -paságdan unta ang mg̃a religion ng̃a nagacaláin lain sila. - -Tolerar. = Pagílob, pagántos, pagpasáilo sa táuo ng̃a tacós onta sa -castigo. - -Tolete. = Cahoy ng̃a hamóbo ng̃a itúlpoc sa ibábao sa mg̃a ng̃ilit sa mg̃a -sacayán, ng̃a pagalig-ónan sa gayóng. - -Tolondro ó Tolondron. = Hobág sa bisan diin ug labí pa sa olo. - -Tolondron. = Ang táuo ng̃a magabúhat sa iang mg̃a buhat sa pagcabinóang. - -Tolva. = Cajon cajon ng̃a diótay ng̃a guibútang sa ibábao sa mg̃a -ligsánan, ng̃a pagaaguían sa trigo, &c., ng̃a pagalígson. - -Tolvanera. = Agbon ng̃a magalibót sa mg̃a alimpólos sa hang̃in. - -Tolladar. V. Atolladero. - -Tollina. = Pagcabúnal, pagcahámpac, pagcagáer. - -Tollo. = Isda. * Bohó ng̃a dagcó sa yota. * V. Atolladero. - -Toma. = Pagcadáoat, pagcacaláoat. * Pagcacóha sa bisan onsang longsod, -cota, baluarte, &c., sa gahóm sa mg̃a soldados ug sa mg̃a hing̃aníban. * -Bisan onsa ng̃a macóha sa macaúsa. * Alaguían ng̃a diótay sa tubig, ng̃a -pagabuháton sa luyo sa mg̃a balaháan ng̃a dagcó. - -Tomada. V. Toma desde pagcacóha hasta bisan onsa. - -Tomadero. = Lugar ng̃a pagcacuháan sa bisan onsa. * V. Toma desde -alaguían. * Conót conót sa mg̃a bisti. - -Tomador. = Ang magacúha. * Pisi ng̃a igabáat sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán -ng̃a guilólos na. - -Tomadura. = Pagcacóha. * Bisan onsa ng̃a macóha sa macaúsa. - -Tomajon. = Ang magacúha sa masóbsob. * Oficiales sa justicia. - -Tomar. = Pagcóha, pagcóyot, pagcópot sa bisan onsa, sa camót. * -Pagdáoat, pagcaláoat sa bisan onsa. * Pagcóha sa mg̃a longsod, &c., sa -gahóm sa mg̃a hing̃aníban ug sa mg̃a soldados. * Pagcáon ug pagínom. * -Pagálam, pagsaólo sa bisan onsa. * Pagpang̃áoat, pagticás, pagcáhas. * -Pagólang sa mang̃a cadalánan. * Pagpálit sa bisan onsa. * Pagpanigíng̃on. -* Pagpíli. * Pagpang̃asáoa sa mg̃a mananáp. - -Tomate. = Camates. - -Tomatero. = Tanóm ng̃a mabóng̃a sa mg̃a camates. - -Tomento. = Gomon sa lino. - -Tomillo. = Tanóm ng̃a mahomót caáyo. - -Tomin. = Ang icatólo ca bahin sa usá ca adarme sa buláoan, &c. - -Tominejo. = Langgam ng̃a diótay uyámot. - -Tomista. = Ang maganonót sa pagtolón-an ni santo Tomás de Aquino. - -Tomiza. = Pisi, lubid ng̃a magamáy. - -Tomo. = Pagcadagcó, pagcabága sa bisan onsa. * Tagsa ca libro. - -Tomon. V. Tomajon. - -Ton. = Hingtúngdan. - -Tona. = Caibabáoan sa tubig, sa vino, &c. - -Tonada. = Pagcanta. - -Tonadica. = Idem. - -Tonante. = Ang magapalínti. - -Tonar. = Pagdalógdog, paglínti. - -Tondino. = Dayan dayan sa mg̃a columna. - -Tonel. = Caban ng̃a diótay, bariles ng̃a dagcó. - -Tonelada. = Socod sa mg̃a lulan sa mg̃a sacayán. * Cadaghánan sa mg̃a -tonel. - -Tonelería. = Quinaárman ug opicio sa pagbúhat sa mg̃a tonel. * -Cadaghánan sa mg̃a tonel ng̃a ilúlan sa mg̃a sacayán. - -Tonelero. = Ang magabúhat sa mg̃a tonel. - -Toneleto. = Hing̃aníban ng̃a caráan. - -Tongada. = Tabon sa bisan onsa. * Ang ibútang sa bisan diin. - -Tónico. = Tambal ng̃a icapahínay hinay sa mg̃a saquét. - -Tonillo. = Ting̃og ng̃a díli maáyo sa obán ng̃a mamólong ug magaoáli. - -Tonina. = Isda, lomba lumba. - -Tono. = Tonóg sa ting̃og sa táuo ng̃a mamólong, ng̃a magaoáli con -magacanta. * Caogalíng̃on ng̃a pagbúhat sa bisan onsang pagcanta ng̃a -pagcacantáhon sa música. * Capandáyan sa asero ng̃a igaáng̃ay sa ting̃og -sa mg̃a clabe, &c. - -Tontuna. V. Tontería. - -Tonsura. = Pagcagónting sa bohóc. * Ang nahaóna ng̃a pagándam sa mg̃a -pagorden ng̃a guing̃álan ug diótay. - -Tonsurar. = Paggónting sa bohóc. - -Tontada. = Polong con buhat ng̃a binóang. - -Tontamente. = Sa pagcabinóang. - -Tontear. = Pagbinóang. - -Tontedad. V. Tontería. - -Tontera. = Idem. - -Tontería. = Pagcaoaláy quinaárman. * Pagcabóang. - -Tontillo. = Bisti ng̃a guibísti sa mg̃a babáye, sa ilálom, arón bomócar -ang mang̃a saya sa ibábao. - -Tonto. = Táuo ng̃a cabos, ng̃a oaláy quinaárman. * Boang boang. - -Topacio. = Batóng mahál. - -Topada. V. Topetada. - -Topadizo. V. Encontradizo. - -Topador. = Ang magasogát sa lain, ang magasóngco sa lain. - -Topar. = Pagsóngco. * Pagcáplag, paghibálag. - -Toparquía. = Pagcaagálon, pagcataguía, pagcabóot sa bisan onsang -longsod. - -Tope. = Ang labíng hatáas sa bisan onsa ng̃a musóngca sa lain ng̃a -butang. * Pagcasóngco sa mg̃a butang, sa mg̃a táuo con sa mg̃a mananáp -cacolían sa bisan onsa. * Ang labíng hatáas sa mg̃a talároc sa mg̃a -sacayán. * Pagcaáoay, pagcalális lalis. - -Topera. = Bohó ng̃a guibúhat sa yota sa mananáp ng̃a guing̃álan ug topo. - -Topetar. = Pagpácog, pagpácong, pagdócol. * Pagsóngco. - -Topeton. = Pagcapácog, pagcapácong, pagcadócol. * Pagcasóngco. - -Topetudo. = Ang may batásan sa pagpácog. - -Tópico. = Ang nahatong̃ód sa caugalíng̃on ug tinórlong lugar. - -Topo. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa ilagá. * Ang magasóngco ug -magapácog sa bisan diin. - -Topografía. = Casayóran sa bisan onsang lugar. - -Topográficamente. = Ing̃on sa mg̃a tulumánon sa topografía. - -Topográfico. = Ang mahatong̃ód sa topografía. - -Topógrafo. = Ang maálan sa topografía. - -Toque. V. Tocamiente hasta pagcatándog. * Pagcabágting sa mg̃a ling̃ánay. -* Pagcasánghil sa buláoan, &c., arón hiílhan ang pagcamahál. * -Sanghílan. * Pagcasuláy sa bisan onsa. * Pagcatándog sa casing casing -guican sa mg̃a paghónghong sa gracia sa Dios. * Pagcatóctoc sa mg̃a -tamból. - -Toqueado. = Pagtóctoc sa bisan onsa, sa bisan diin. - -Toquería. = Cadaghánan sa mg̃a panápton ng̃a igatábon sa olo sa mg̃a -babáye. - -Toquero. = Ang magahábol sa mg̃a toca. - -Toquilla. = Panápton ng̃a masíhag ng̃a igadáyan dayan ug igalibót sa mg̃a -calo. - -Tora. = Buhis sa mg̃a judíos. * Ang libro sa batásan sa mg̃a judíos. - -Torada. = Cadaghánan sa mg̃a toro. - -Toral. = Ang may dagcóng cosóg ug gahóm. * Ang talo ng̃a malalág pa, sa -oalá pa putíon. - -Torbellino. = Hang̃in ng̃a magaalimpólos. * Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a -mahatágbo ng̃a dong̃an sa bisan diin. * Táuo ng̃a cundátan. - -Torcaz. = Salapáti ng̃a ihálas, balor. - -Torce. = Singsing sa mg̃a talicalá. * Dayan dayan sa liog sa mg̃a babáye. - -Torcecuello. = Langgam. - -Torcedero. V. Torcido. * Capandáyan ng̃a igalúbag, igabílic, igalúbid. - -Torcedor. = Ang magabílic, ang magalúbid, ang magalúbag, ang -magalángbid, ang magaquilís: ang magapalisód, magapagóol, macasáquet. - -Torcedura. = Pagcabílic, pagcalúbid, pagcalúbag, pagcalángbid, -pagcaquilís. - -Torcer. = Bilic, lubid, lubag, langbid, quilís. * Paglábag, -pagbalíquig. * Pagbúlag sa dalan ng̃a lactod. - -Torcida. V. Pábilo ó Pabilo. - -Torcidamente. = Sa pagcabalíquig. * V. Oblicuamente. - -Torcidillo. = Igagáma ng̃a binílic. - -Torcido. = Calaínan sa matám-is. - -Torcijon. = Pagcasóol, caól-ol ng̃a maháit sa tian. - -Torcimiento. V. Torcedura. * Pagcabólag sa maáyong batásan. - -Tórculo. = Pigsánan ng̃a diótay. - -Tordella. = Calaínan sa dalansíang. - -Tórdiga. = Tinábas sa panit. - -Tordillo. = Ang may color ing̃on sa color sa dalansíang. - -Tordo. = Dalansíang. * Ang binórcan ug sinambágan sa color ng̃a maítom -ug maputí. - -Toreador. = Ang magaatúbang sa mg̃a toro ng̃a ihálas sa mg̃a baca. - -Torear. = Pagatúbang sa mg̃a toro ng̃a ihálas sa mg̃a baca. - -Toreo. = Pagcaatúbang sa mg̃a toro ng̃a ihálas sa mg̃a baca. * Pagcasóod -sood. - -Torete. = Nati sa baca. * Bisan onsa ng̃a malisód ug macúli ng̃a -pagasabóton ug pagatugcálon. * Solosuguílon sa longsod. - -Torga. = Bilanggóan ng̃a itáor sa liog sa mg̃a mananáp. - -Toril. = Lugar ng̃a pagasórlanan sa mg̃a toro sa mg̃a baca. - -Tormenta. = Onós ng̃a dagcó, baguio. * Calisód, cayógot. - -Tormentario. = Quinaárman sa pagbáton ug pagbúhi sa mg̃a luthang. - -Tormentilla. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Tormentin. = Talároc ng̃a itáor sa mg̃a bauprés sa mg̃a sacayán. - -Tormento. = Pagcasáquet, casaquétan, icasáquet, cagóol, calisód. - -Tormentoso. = Ang magapaonós. * Sacayán ng̃a maquílas, malíhoc caáyo. - -Tormo. = Pangpang ng̃a hatáas ug dagcó. - -Torna. = Pagcaóli sa guicúha con sa guipang̃áoat. * Alaguían sa tubig -ng̃a guican sa balaháan ng̃a dagcó, pagcabáyad. * Pagcabálos. - -Tornaboda. = Adlao ng̃a sonód sa arlao sa pagcasál. - -Tornada. = Pagcaóli, pagcabálic, pagcasíbog. - -Tornadizo. = Ang magabía sa bisan onsang dapig, sa bisan onsang opicio. - -Tornadura. V. Tornada. - -Tornapunta. = Salagúnting. - -Tornar. = Pagbálic, pagóli, pagsíbog. * Pagopód, pagósob. - -Tornasol. V. Girasol. - -Tornátil. = Ang linálic. - -Tornaviaje. = Paglacát arón magabálic sa lugar ng̃a guiguicánan. - -Tornaviron. V. Torniscon. - -Torneador. = Ang magalálic. * Ang magaáoay sa mg̃a dula. - -Torneante. = Idem. - -Tornear. = Paglálic, pagtúyoc, paglibót. * Pagáoay. - -Torneo. = Pagcaáoay. - -Tornera. = Ang binócot ng̃a magaátang sa torno. - -Tornero. = Ang magalálic. * Ang sologóon sa mg̃a monja, sa mg̃a binócot. - -Tornillero. = Soldado ng̃a lumalágueu. - -Tornillo. = Torniyo. * Pagcalágueu sa mg̃a soldados. - -Torniquete. = Capandáyan sa mg̃a mananámbal sa pagpogóng sa dugó ng̃a -moágui. - -Torniscon. = Sagpá, tampalíng sa nauong, sa licód sa camót. - -Torno. = Lalícan. * Pagcatúyoc, pagcalibót. * Tinócod sa papán ng̃a -guipahaáng̃ay sa usá ca bohó ng̃a pagabuháton sa cota, sa pared, ug ng̃a -magatúyoc, ug may silbi sa pagúa ug sa pagsolód sa bisan onsa sa mg̃a -baláy, sa díli masigquíta ang mg̃a táuo. - -Toro. = Ang laqui sa mg̃a baca. - -Toronja. = Calaínan sa ocban sa mabágang panit. - -Toronjil. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Toronjina. = Idem. - -Toronjo. = Cahoy ng̃a mabóng̃a sa mg̃a toronja. - -Toroso. = Bascógon. * Malíg-on. - -Torozon. = Saquét sa tian, sool sa tian sa mg̃a mananáp. - -Torpe. = Ang mahináyon. * Malágsot, maólag, maláo-ay. * Ang maoólao, -ang macaólao. * Táuo ng̃a díli macasábot, cabos, sa diótay ug -quinaárman. - -Torpedo. = Isda, calaínan sa saláng̃a. - -Torpemente. = Sa mahínay caáyo. * Sa pagcang̃íl-ad, sa pagcaólag, sa -pagcaláo-ay. - -Torpeza. = Pagcahínay. * Pagcaoaláy caálam, pagcacábos. * Pagcaólag, -pagcaláo-ay, pagcang̃íl-ad. * Pagcabóling. * Pagcalágsot. - -Torrar. V. Tostar. - -Torre. = Ling̃anáyan, lugar ng̃a hatáas ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a ling̃ánay. -* Lantáoan, baluarte, bantayán ng̃a hatáas. - -Torrear. = Paglícus, paglibót sa mg̃a longsod, mg̃a cota, &c., sa mg̃a -lantáoan, sa mg̃a baluarte, sa mg̃a bantayán. - -Torrejon. = Toreng diótay. - -Torrente. = Balaháan sa tubig. * Tonóg sa ting̃og ng̃a dagcó. * -Pagcadághan, cadaghánan sa bisan onsa. - -Torrentera. = Lugar ng̃a pagabaháan sa tubig sa mg̃a bang̃ílid. - -Torreon. = Lantáoan, bantayán ng̃a dagcó. - -Torrero. = Ang magabántay sa mg̃a baluarte, sa mg̃a lantáoan. - -Torreznada. = Cadaghánan sa mg̃a hioa sa baboy ng̃a prinito. - -Torreznero. = Táuo ng̃a tapúlan. - -Torrezno. = Hioa sa baboy ng̃a priníto. - -Torrija. = Inárlip ng̃a pan ng̃a hinolóman sa bino, diníhog sa itlog ng̃a -binatíl, ug priníto sa manteca con sa lana. - -Torrontero. = Ogdo sa yota ng̃a mahabílin sa mang̃a lugar ng̃a guibaháan -sa tubig. - -Torrontés. = Calaínan sa ubas. - -Torso. = Laoas sa mg̃a laráoan, sa mg̃a táuo táuo. - -Torta. = Tinápay ng̃a malíng̃in. - -Tortada. = Torta sa binócboc ng̃a sinúrlan sa carne, sa itlog, sa mg̃a -matám-is, &c. - -Tortera. = Surlánan sa tumbága ng̃a magámit sa mg̃a cosina, sa paglóto sa -bisan onsa. * Malíng̃in ng̃a mabóg-at, ng̃a ibútang sa sampótan sa bilícan -sa pagcasáyon sa pagbílic. - -Tortero. = Idem desde malíng̃in. - -Tortica. = Mg̃a itlog ng̃a binatíl, ng̃a priníto sa manteca con sa lana, -sa pagcalíng̃in. - -Tórtola. = Langgam sa España. - -Tortolico. = Táuo ng̃a potong, sa maháoan ng̃a buot. * Ang laqui sa -tórtola. - -Tortor. = Ang pising dagcó ng̃a igalábag ug icalíg-on sa mg̃a quilid sa -mg̃a sacayán ng̃a nadáot sa cahurús sa hang̃in. - -Tortozon. = Calaínan sa ubas. - -Tortuga. = Paoícan: may paoícan ng̃a sisícan ug catúan. - -Tortuosamente. = Sa pagcalicó. * Sa pagcasíco. - -Tortuosidad. = Pagcalíco, pagcasíco. - -Tortuoso. = Ang may mg̃a paglicó licó, mg̃a pagsíco sico. - -Tortura. = Pagcalíad, pagcabalíquig. - -Torvisco. = Tanóm ng̃a tongcan. - -Torvo. = Macalísang, macahahárloc, mabáng̃is. - -Torzal. = Sagioálo. * Cadaghánan sa lugás sa hilo, sa igagáma, &c., ng̃a -binílic. - -Torzonado. = Mananáp ng̃a guinasoólan sa tian. - -Tos. = Obo. - -Toscamente. = Sa pagcabáol, sa oaláy pagcahíngpit. - -Tosco. = Baol pa, ang coláng̃an sa pagcahíngpit. * Táuo ng̃a colang sa -caálam, sa maáyong pagtórlo. - -Tosegoso. = Ang guióbo caáyo, ang obhon. - -Toser. = Pagóbo. - -Tosidura. = Pagcaóbo. - -Tosigar. V. Atosigar. - -Tósigo. = Dugá ng̃a macahiló sa cahoy ng̃a guing̃álan ug tejo. * Bisan -onsang hilóa. - -Tosigoso. = Ang nahiló, ang guihilóan. * V. Tosegoso. - -Tosquedad. = Pagcabáol. * Pagcacólang sa maáyong pagtórlo, sa caálam. * -Pagcacábos, pagcabórong. - -Tostada. = Inárlip ng̃a pan ng̃a tinosta sa caláyo. - -Tostado. = Color ng̃a ing̃on sa color sa buláoan. - -Tostador. = Ang magasánglag. * Sanglágan. - -Tostar. = Pagsánglag. * Pagánag, paggánggang, pagdángdang. * Pagínit -caáyo. - -Toston. = Garbanso ng̃a tinósta. * Bisan onsa ng̃a sinánglag caáyo. * Ang -usá ca salapí. - -Total. = Ang magasácop sa ng̃atanán ng̃a isigcaíng̃on. * Pagcaípon sa mg̃a -bahin ng̃a nanagbúlag bulag. - -Totalidad. = Idem. - -Totalmente. = Sa ng̃atanán. - -Toucan. = Langgam. * Tapoc sa mg̃a bitóon. - -Toza. V. Tocon. * Pinótol sa panit sa mg̃a cahoy. - -Tozal. = Lugar ng̃a hatáas. - -Tozar. V. Topetar. * Paglális lalis. - -Tozo. = Pandácan. - -Tozolada. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa tangcógo, sa tingcoy. - -Tozolon. = Idem. - -Tozudo. V. Testarudo. - -Tozuelo. = Tangcógo, tingcoy. - - - -TR - -Traba. = Capandáyan ng̃a igapahiósa ug igalang̃áquit sa bisan onsa. * -Caoláng̃an, cabilínggan. * Ang pisi ng̃a igabáat sa mg̃a tiil sa mg̃a -cabayo, &c., sa pagtóon caníla sa paglacát, ug arón díli sila -macalacát. - -Trabacuenta. = Sayóp sa mg̃a isip, sa mg̃a cuenta. * Pagcaáoay, -pagcalális lalis. - -Trabadero. = Ang labíng manípis sa mg̃a tiil sa mg̃a mananáp ng̃a -pagabaátan arón díli sila macalacát. - -Trabado. = Cabayo ng̃a guiputían sa duhá ca tiil sa pang̃onáhan. * Táuo -ng̃a supang, matámboc, cusúgon, cusgan. - -Trabadura. = Pagcahiósa, pagcalang̃áquit, pagcabáat, pagcatácgos. - -Trabajadamente. V. Trabajosamente. - -Trabajado. = Ang guibúrlay, ang guicápoy sa pagbúhat. - -Trabajador. = Ang macabúhat, mamomóo, ang sinohólan. * Táuo ng̃a -mang̃ibuhátan. - -Trabajar. = Pagbúhat. * Pagpanghináot sa bisan onsa sa dagcóng cacúgui, -sa masingcámot. * Pagcógui. - -Trabajo. = Buhat, calisód, caculían. * Caoláng̃an, cabilínggan. - -Trabajosamente. = Sa pagcalisód, sa dagcóng caculían. - -Trabajoso. = Malisód. * Ang may cabilínggan. * Masaquéton, saquétan. - -Trabal. = Calaínan sa mg̃a lansang. - -Trabamiento. V. Trabadura. - -Trabanco. = Pangcol. - -Trabar. = Paghiósa, paglang̃áquit. * Pagtibóoc sa bino, sa tubig, &c. * -Paglíbac libac. * Paglális lalis. * Pagbáat sa mg̃a tiil sa mg̃a cabayo. -* Paglíng̃ig sa ng̃ipon sa mg̃a gabas arón masáyon ang paggábas. * -Pagcúyot, pagcóha, pagcópot, pagdácop. - -Trabazon. V. Trabadura. * Pagcaáng̃ay sa usá ca butang sa lain ng̃a -butang. - -Trabe. = Cahoy ng̃a dagcó ug hatáas ng̃a igalang̃áquit sa mg̃a bongbong ug -sa mg̃a salog sa mg̃a baláy, sa mg̃a Singbahán, &c. - -Trabea. = Bisti ng̃a hatáas ng̃a guibísti, sa canhing tiempo, sa mg̃a hari -ug sa mg̃a hocom. - -Trabilla. = Tinábas sa panápton con sa panit ng̃a guitáor sa mg̃a medias -ng̃a oaláy tiílan ug sa daplin sa mg̃a paa sa mg̃a calsones, arón -pagasúlan sa mg̃a tiil, ó arón díli malólho sa dapit sa itáas ang maong -mg̃a medias ug mg̃a calson. - -Trabon. = Singsing ng̃a pothao ng̃a itáor sa mang̃a tiil sa mg̃a cabayo, -&c., arón managpuyó. - -Trabuca. = Bomba ng̃a isalibáy sa yota sa pagbúhi canía, ug matonóg -maíng̃on sa pagtonóg sa usá ca pusil ng̃a diótay. - -Trabucacion. = Pagcabóloc, pagcagobót. * Pagcasayóp sa pagpamólong. - -Trabucador. = Ang nagabóloc, ang magagobót. * Ang mabóloc, ang masayóp -sa iang pagsuguílon. - -Trabucante. = Idem. - -Trabucar. = Pagbóloc, paggobót. * Pagsayóp sa pagpamólong. - -Trabucazo. = Pagcabóhi, tonóg sa pusil ng̃a hamóbo, sa trabuco. * -Calisór, casáquit cagóol ng̃a calit, ahat, ng̃a oalá paabóton. - -Trabuco. = Pusil ng̃a hamóbo sa dagcóng bába. - -Tracamundana. = Pagcabáilo, pagcataguílis sa mg̃a tolotagídyot. - -Traccion. = Pagcadála. - -Tracista. = Ang magahúna húna sa bisan onsang buhat. - -Tracto. = Túig ng̃a moágui ug ng̃a miágui na. * Pang̃adyéon ng̃a -guipang̃ádye sa ng̃a Padre ng̃a nanagmisa sa pagcacálang sa Epístola ug sa -Evangelio, sa obán ng̃a mg̃a adlao sa tagsa ca túig. - -Tradicion. = Pagcalíto lito. - -Tradicional. = Ang nahatong̃ód sa paglíto lito. - -Tradicionalmente. = Sa pagcalíto. - -Traduccion. = Pagcahóbad, pagcahúar, pagcalóoas. - -Traducir. = Paghúbad, paghóar. * Pagbálhin. - -Traductor. = Maghuhúbar, maghuhúar, ang magahúbar sa mg̃a polong sa usá -ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong. - -Traedizo. = Ang mahímo ng̃a pagadád-on. - -Traedor. = Ang magadála. - -Traer. = Pagdála. * Pagpahátur, pagcábig. - -Trafagador. = Ang magapatigáyon sa mg̃a pagcomersio. * Ang guisamócan sa -daghan ng̃a mg̃a buhat ug mg̃a hulusáyon. - -Trafagante. = Idem. - -Tráfago. = Pagcapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya. * Cadaghánan sa -libang ug mg̃a buhat ng̃a macasámoc ug macabórlay. - -Trafagon. V. Trafagador. - -Trafalmejo. = Cásing casíng̃an. * Maísog, ang díli mahárloc ug matáhap. - -Traficacion. V. Tráfago hasta cadaghánan. - -Traficante. V. Trafagador. - -Traficar. = Pagcomersio, pagpatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya. - -Tráfico. V. Tráfago hasta cadaghánan. - -Tragacanta. = Tanóm. - -Tragacete. = Hing̃aníban sa mg̃a moros. - -Tragadero. V. Esófago. - -Tragador. = Hing̃áon caáyo. - -Tragahombres. V. Perdonavidas. - -Tragaldabas. = Ang táuo ng̃a hing̃áon uyámot. - -Tragaleguas. = Ang táuo ng̃a magalacát guihápon sa madalí caáyo. - -Tragaluz. = Talambóan sa mg̃a atóp, &c., ng̃a pagaaguían sa calámdag. - -Tragamallas. = Hing̃áon caáyo. - -Tragantada. = Pagínom ng̃a dagcó sa macaúsa. - -Traganton. V. Tragamallas. * Tiglámoy. * Pagcatolón ng̃a malisód guican -sa cahárloc, sa calísang, sa cacúlba, sa casáquet. * Pagcalisód sa -pagtúo sa bisan onsa. - -Tragar. = Pagtolón. * Paglámoy. * Pagtághap, pagtóo sa bisan onsa, sa -oalá pa omábot. * Pagcágon cagon, pagtábon. - -Tragazon. = Pagcáon ng̃a labí sa casaráng̃an. - -Tragedia. = Dula ng̃a masolóbon. * Bisan onsa ng̃a malisód, ng̃a -macasáquet, macayógot. - -Tragedioso. V. Trágico. - -Trágicamente. = Sa pagcaanógon, sa pagcaaláot, sa pagcalisód caáyo, sa -daútan ng̃a palad. - -Trágico. = Anógon, aláot, sa oaláy palar, malisód uyámot. - -Tragicomedia. = Calaínan sa dula. - -Trago. = Pagínom, pagcaínom. * Daótan ng̃a palar, calisód, cagóol, -casáquet ng̃a dagcó. - -Tragon. = Hing̃áon caáyo, tiglámoy. - -Tragonería. = Batásan sa pagcáon caáyo. * Pagcaolítan. - -Tragonía. = Idem. - -Traicion. = Pagcabúrhi. - -Traida. = Pagcadála. - -Traido. = Ang dugay dugay na. * Bisti ng̃a guibísti ug dolodáan na. - -Traidor. = Burhíon. - -Traidoramente. = Sa pagcabúrhi. - -Trailla. = Lubid, pising magamáy. * Pisi ng̃a igahocót sa mg̃a iró. * -Pangcol. * Capandáyan sa pagpátag sa yota. - -Traillar. = Pagpátag, pagdatág sa yota. - -Trainel. = Sologóon sa cagon cagon. - -Traite. = Pagcahínlo sa mg̃a panápton ng̃a nanagbítay. - -Traje. = Pagcabisti ng̃a caugalíng̃on sa tagsa ca táuo, con sa mulópio sa -tagsa ca longsod con probinsia. * Bisti ng̃a tuman sa usá ca babáye. - -Trajear. = Paghátag sa usá ca táuo sa mg̃a bisti ng̃a tuman ug ng̃a ang̃ay -canía. - -Trajin. V. Tráfago hasta cadaghánan. * V. Trajino. - -Trajinante. = Ang magadála sa mg̃a balígya cutub sa usá ca longsod sa -lain ng̃a longsod. - -Trajinar. = Pagdála dala sa mg̃a balígya cutub sa usá ca longsod sa lain -ng̃a longsod. - -Trajinería. V. Trajino. - -Trajinero. V. Trajinante. - -Trajino. = Pagcadála dala sa mg̃a balígya cutub sa usá ca longsod sa -lain ng̃a longsod. - -Tralla. = Pisi, lubid. - -Trama. = Holog. * Limbong ng̃a icadáot sa isigcaíng̃on. - -Tramador. = Ang magabútang sa holog sa mg̃a hablon. * Ang magapatigáyon -sa mg̃a paglímbong. - -Tramar. = Pagándam sa holog sa mang̃a hablon. * Pagpatigáyon sa mg̃a -paglímbong ng̃a icadáot sa lain. - -Trámite. = Pagcaágui sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar. * Tagsa ca -patigáyon sa bisan onsang hulusáyon. - -Tramo. = Bahin sa bisan onsa. * Hunta hunta sa mg̃a hagdanán. - -Tramojo. = Bináat, bugcus ng̃a diótay sa trigo, &c., sa paggálab na. * -Ang dagámi sa trigo, &c., ng̃a guibáat sa mg̃a bugcus sa maong trigo, &c. - -Tramontana. = Hang̃in ng̃a amíhan. * Pagpalábi labi. - -Tramontano. = Ang tua sa luyo sa mg̃a caboquílan. - -Tramontar. = Pagádto sa luyo sa mg̃a caboquílan. * Pagsálop sa adlao, -cay magasalípod sa mg̃a cabuquílan. - -Tramoya. = Máquina sa pagpaquíta sa mg̃a dula sa bisan onsa ng̃a -cating̃aláhan. * Limbong ng̃a pagaíngnon ng̃a maáyong buhat. - -Tramoyista. = Ang magabúhat sa mg̃a tramoya. * Malilímbong, malimbóng̃on. - -Trampa. = Lit-ag. * Pultahán ng̃a pagabuháton sa mg̃a salog sa mg̃a baláy -con sa yota, ng̃a alaguían sa mg̃a pensa con sa mg̃a solód sa ilálom sa -yota. * Limbong ng̃a icadáot sa isigcatáuo. * Otang ng̃a pagabáyan -bayánan. - -Trampal. = Danao, cayanáng̃an. - -Trampantojo. = Limbong sa pagdáot sa isigcaíng̃on. - -Trampeador. = Ang magalímbong sa iang mg̃a pagótang. - -Trampear. = Pagótang sa paggámit sa mg̃a polong ng̃a malilímbong, sa mg̃a -bacac. * Paglímbong sa isigcatáuo. - -Trampilla. = Talambóan ng̃a diótay ng̃a pagabuháton sa mg̃a salog sa itáas -sa mg̃a baláy, arón hilng̃on cutub dihá ang musulúd sa silong ug sa mg̃a -solód sa obus. * Panápton ng̃a igatábon sa si-si sa mg̃a calson sa dapit -sa atubáng̃an. - -Trampista. = Bacácon, malimbóng̃on, malilímbong. - -Tramposo. = Idem. * Ang magalímbong sa mg̃a pagsugál. - -Tranca. = Cahoy ng̃a ibalábag dapit sa sulúd sa pagtranca sa tacop sa -pultahán ug sa mg̃a talambóan. * Balítang, locob, ilulúcob. - -Trancada. V. Trancazo y Tranco. - -Trancanil. = Cahoy ng̃a malíg-on ng̃a igalang̃águit sa cubierta, sa salog -sa sacayán ug sa mg̃a quilid. - -Trancar. V. Atrancar. - -Trancazo. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa tranca. - -Trance. = Cahigayónan sa icadáot. * Tiempo ng̃a catapúsan sa quinabúhi -ug harúul na sa comatáyon. - -Tranco. = Lacang ng̃a hatáas. * Ang ganháan sa pultahán. - -Tranchete. = Capandáyan ng̃a pagagamíton sa mg̃a sapatero sa pagbúhat ug -sa pagáyo sa mg̃a sapín. - -Trangallo. = Pangcol, tangcol. - -Tranquera. = Alad sa mg̃a bogsoc ng̃a malíg-on. - -Tranquero. = Bató ng̃a sinápsap sa pagbútang sa mg̃a pultahán ug sa mg̃a -talambóan. - -Tranquilamente. = Sa maáyong pagcabútang, sa pagcahúsay. - -Tranquilar. = Paghúsay, pagáng̃ay. - -Tranquilidad. = Maáyong pagcabútang, cadáit. * Pagpahamórlay, -pagpahóoay. - -Tranquilizar. = Pagpahínay sa boot sa bisan cansa. - -Tranquilo. = Ang mahamútang ug maáyo, ang maháoan sa boot. - -Tranquilla. = Limbong, pagcalaláng sa pagcúha sa tuyo ng̃a -guipanghináot. - -Trans. = Polong ng̃a linatín: sa luyo, sa licód. - -Transaccion. = Pagcasábot ng̃a caugalíng̃on ug tinúyo sa mg̃a táuo ng̃a -nanaglális lalis, con may capolong̃ánan ba. - -Transbordar. = Paglálin sa lulan sa usá ca sacayán sa lain ng̃a sacayán. - -Tránseat. = Polong ng̃a linatín: maáyo man lagui. - -Transeunte. = Domolóong, ang muhápit, muágui lamang. - -Transido. = Ang guibógtas, ang guicasaquétan, ang guicayógtan, ang -guicalísdan. * Hicáoan, daguinótan. - -Transigir. = Pagsábot sa mang̃a táuo ng̃a may capolong̃ánan. - -Transitar. = Pagbiaje, paglacát sa mg̃a calongsóran, sa paghápit hapit -sa mg̃a halapítan. - -Transitivo. = Ang moágui sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo. - -Tránsito. = Pagcaágui cutub sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar. * Túig -ng̃a guitagál sa paghunóng sa táuo ng̃a magabiaje. * Alaguían sa bisan -diin. * Pagcabálhin sa usá ca pagcabútang sa lain ng̃a pagcabútang. * -Ang camatáyon sa mg̃a matárong. - -Transitoriamente. = Sa ibábao lang, sa oaláy pagpamátng̃on. - -Transitorio. = Ang malágmit caáyo, ang díli madúgay, ang madalí -matápus, matibáoas. - -Tranzadera. = Pagcasalápid. - -Tranzar. = Pagpótol. - -Tranzon de tierra. = Ang yota ng̃a pagabuhátan sa tagsa ca magbabáol. - -Trapa. = Banhang dagcó, pagsínggit. * Caparían sa mg̃a religioso ng̃a -guing̃álan de la Trapa. - -Trapacear. = Paglímbong. - -Trapacería. V. Trapaza. - -Trapacero. V. Trapacista. - -Trapacete. = Libro ng̃a pagasulátan sa salapí ng̃a ihátag tong̃ód sa tobo -ug sa mg̃a manggar ng̃a ibalígya. - -Trapacista. = Bacácon, malilímbong. - -Trapajo. = Tinábas sa panápton ng̃a noog ug guisi. - -Trapajoso. = Ang guibúhat sa mg̃a noog, ang nagadála sa bisti ng̃a guisi -ug sa mg̃a noog. - -Trápala. = Banhang dagcó, pagcasínggit. * Ang bilanggóan. * Batásan sa -pagpamólong caáyo, sa oaláy hingtúngdan. * Táuo ng̃a hinuguilánon -uyámot, sa oaláy cahológan. - -Trapalear. = Pagpamólong caáyo, sa oaláy cahológan. - -Trapalon. V. Trápala desde táuo. - -Trápana. = Presóhan, bilanggóan. - -Trapaza. = Limbong ng̃a malaláng̃on ng̃a icadáot sa isigcatáuo sa mg̃a -balígya ng̃a pagapalíton. - -Trapazar. V. Trapacear. - -Trape. = Sapao sa mg̃a bisti. - -Trapecio. = Bisan onsa ng̃a may opát ca nauong ng̃a díli topóng. - -Trapense. = Padreng religioso sa Trapa. - -Trapería. = Cadaghánan sa mg̃a noog. - -Trapero. = Ang magadaguínot ug magapólot sa mg̃a cadalánan ug sa mg̃a -cabaláyan sa mg̃a noog. - -Trapicio. = Camaáyo ng̃a obos. - -Trapillo (de). = Sa bisti sa matagádlao, sa oaláy dayan dayan ug cuti -cuti. - -Trapiche. = Máquina sa pagpíga sa tobó ng̃a icabúhat sa asúcar. - -Trapisonda. = Pagcaáoay ng̃a guiubánan sa mg̃a pagsínggit ng̃a dagcó. - -Trapo. = Tinábas sa panápton ng̃a noog. * Ang mg̃a layág sa mg̃a sacayán. - -Traque. = Botó, tonóg sa bomba, luthang. - -Tráquea. = Alaguían sa tutúnlan, sa pagguinháoa. - -Traquear. = Pagbánha. * Paglo-gó sa bino, sa tubig, &c., sa surlánan. * -Pagópod opod sa pagbúhat sa bisan onsa. * Paghícap, pagcúbil sa -nacadághan. - -Traqueo. = Pagcabotó, tonóg ng̃a canúnay sa mang̃a luthang. * Pagcalíhoc -sa bisan onsa ng̃a guilálin ug guibálhin cutub sa usá ca lugar sa lain -ng̃a lugar. - -Traquido. = Idem hasta pagcalíhoc. - -Tras. = Sa oláhi, sa pagcasonód, sa licód. - -Trasalcoba. = Ang solód ng̃a sonód sa solód ng̃a guibutáng̃an sa higdáan. - -Trasalpino. V. Trasmontano. - -Trasanteayer. V. Anteanteayer. - -Trasañejo. = Ang capin sa toló ca túig. - -Trasca. = Tinábas sa panit ng̃a mabága. - -Trascabo. V. Traspié. - -Trascanton. = Ang bató ng̃a dagcó ng̃a ipadápat sa mg̃a esquina arón díli -onta mang̃adáot. * Táuo ng̃a andam sa pagbála sa ipabála onta canía. - -Trascartarse. = Pagoláhi sa dahon sa baraja ng̃a guipacaíng̃on ng̃a moóna -onta. - -Trascarton. = Pagoláhi sa dahon sa baraja ng̃a pagadaógan onta, ug -pagóna sa pagapildíhan. - -Trascendencia. = Pagcaámbit sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * -Pagcabátid, pagcatalínis sa buot, pagcasonód sa bisan onsa sa mg̃a -guinsóndan. - -Trascendental. = Ang moábot sa bisan onsa. - -Trascendente. = Idem. * Ang moágui sa lugar ng̃a dapit ng̃anhi, sa lugar -ng̃a dapit ng̃adto. - -Trascender. = Pagágui sa dapit ng̃adto ang anáa sa dapit ng̃anhi. * -Pagámbit. * Paghómot. * Pagsábot sa pagcasáyon. - -Trascendido. = Ang mosábot sa madalí cay matalínis ang iang húna húna. - -Trascolar. = Pagsála sa mg̃a ilímnon, sa mg̃a tambal, &c. * Pagágui sa -dugá sa laoas sa mg̃a bohó ug diótay sa maong laoas. - -Trasconejarse. = Pagbílin sa mg̃a langgam, sa mg̃a mananáp, sa oláhi sa -mg̃a ayam ng̃a nanagápas caníla. - -Trascordarse. = Paghicalimót. - -Trascoro. = Ang lugar ng̃a sonód sa coro sa mg̃a Singbahán. - -Trascorral. = Ang lugar ng̃a sonód sa mg̃a coral, sa mg̃a alad. * Ang -sampot, ang ililíngcod. - -Trascribir. = Paghúar sa mg̃a sulat. - -Trascuarto. = Ang solód ng̃a sonód sa solód ng̃a labíng maáyo. - -Trascurso. = Pagcaágui agui sa tiempo, sa túig. - -Trasdós. = Ang nauong sa mg̃a bató ng̃a ilubóng sa mg̃a cóta. - -Trasdosear. = Paglíg-on sa mg̃a bongbong, &c., sa dapit sa licór. - -Trasegador. = Ang magabálhin, ang magalálin sa mg̃a butang. * Ang -magasácot. - -Trasegar. = Paglálin, pagbálhin sa mg̃a butang. * Pagsácot. * Paghúad sa -bino, sa tubig, &c., sa usá ca surlánan sa lain ng̃a surlánan. - -Traseñalador. = Ang magabálhin sa bisan onsang marca con timáan. - -Traseñalar. = Pagbálhin sa bisan onsang timáan con marca. - -Trasera. = Licód. * Sampot. - -Trasero. = Idem. * Guinicánan, guisóngdan, tigúlang. - -Trasferidor. V. Trasegador hasta butang. - -Trasferir. V. Trasegar hasta pagsácot. * Pagtógot sa bisan cansa sa -iang gahóm ug sa bisan onsa, sa isigcatáuo. - -Trasfigurable. = Ang masáyon mabálhin sa usá ca dagoay sa lain ng̃a -dagoay. - -Trasfiguracion. = Pagcabálhin sa usá ca dagoay sa lain ng̃a dagoay. * -Pagcabálhin sa dagoay sa atong Guinóong Jesucristo sa buquir ng̃a Tabór, -sa atubáng̃an ni S. Pedro, ni San Juan ug ni Santiago. - -Trasfigurarse. = Pagbálhin sa dagoay sa bisan onsa. - -Trasfixion. = Pagcasámar sa pagcalápus, pagcalágbas. * Mg̃a casáquet ni -María Santísima. - -Trasfixo. = Linágbas, ang guisamálan sa pagcalápus. - -Trasflorar. = Paghúar sa bisan onsang pintal ng̃a pasihágon. - -Trasflorear. = Pagpíntal sa ibábao sa buláoan con sa salapí. - -Trasformacion. V. Trasfiguracion. - -Trasformador. = Ang magabálhin sa dagoay sa bisan onsa. - -Trasformar. V. Trasfigurar. * Pagbálhin sa gaoi, sa batásan. - -Trasfregar. V. Estregar. - -Trasfretano. = Ang anáa sa tabóc, sa luyo ng̃a dapit ng̃adto sa dagat. - -Trásfuga. = Lomalágueu, ang nalágueu. - -Trásfugo. = Idem. - -Trasfundicion. V. Trasfusion. - -Trasfundir. = Paghúad sa bino, &c., sa mahínay hinay, sa usá ca -surlánan. * Pagámbit. - -Trasfusion. = Pagcaámbit, pagcaambítan. * Pagcahúar sa bino, &c., sa -mahínay hinay, sa usá ca surlánan sa lain ng̃a surlánan. - -Trasgo. = Batang cundátan, ng̃a díli mahamútang. * Balbal, asoang. - -Trasgresion. = Pagcalípas, pagcalápas, pagcatalápas, pagcasálang, díli -pagtúman sa catungdánan. - -Trasgresor. = Ang malipáson, ang malapáson, ang magatalápas, ang -magasálang, ang díli magatúman sa mg̃a tulumánon sa mg̃a sogo ug sa -catungdánan. - -Trasguear. = Pagpanigíng̃on sa mg̃a pagbánha sa mg̃a balbal. - -Trasguero. = Ang magapanigíng̃on sa mg̃a buhat ug mg̃a pagbánha sa mg̃a -balbal. - -Trashoguero. = Ang puthao ng̃a halagpád ng̃a guitápot sa bongbong sa -dapóg arón díli masónog. - -Trashojar. = Pagágui agui sa mg̃a dahon sa mg̃a libro. - -Trashumante. = Hayúpan ng̃a magabálhin balhin, sa lugar ng̃a calán-an. - -Trashumar. = Pagágui sa mg̃a hayúpan sa usá ca lugar ng̃a calán-an, sa -lain ng̃a lugar. - -Trasiego. = Pagcabálhin, pagcalálin sa mg̃a butang. * Pagcahúar sa mg̃a -ilímnon. - -Trasijado. = Maníoang caáyo. - -Traslacion. V. Trasiego. * Pagcahúbar sa mg̃a sulat ug sa mg̃a polong sa -usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong. - -Trasladacion. = Idem. - -Trasladante. = Ang magabálhin, ang magalálin sa mg̃a butang. * Ang -magahúad sa mg̃a pinamólong. * Ang magahúar sa mg̃a sulat. - -Trasladar. V. Trasegar. * Paghóbar sa mg̃a polong sa usá ca pinamólong -sa lain ng̃a pinamólong. * Paghúar sa mg̃a sulat. - -Traslado. = Hinúad sa bisan onsang sulat. * Pagcasáma, pagcaíng̃on, -panigíngnan sa bisan onsa. - -Traslaticiamente. = Sa cahológan ng̃a díli macaígo sa mg̃a polong. - -Traslaticio. = Polong ng̃a may cahológan ng̃a lain sa caogalíng̃on. - -Traslativo. = Idem. - -Traslato. = Idem. - -Trasloar. = Pagdáyeg sa bisan onsa ng̃a labí sa casaráng̃an. - -Traslúcido. = Masíhag, matín-ao, masínao caáyo. - -Trasluciente. = Ang masíhag. - -Traslucirse. = Pagsíhag. * Pagtáhap. - -Traslumbramiento. = Pagcasuláo. * Pagcaoalá sa bisan onsa sa madalí, -tong̃ód sa pagcalágmit sa pagágui. - -Trasluz. = Ang sugá ng̃a moágui sa bisan onsa ng̃a masíhag. - -Trasmallo. = Layá ng̃a mahínag, ng̃a guitapótan sa lain ng̃a mg̃a bohó ng̃a -mabános banos. - -Trasmano (á). = Sa holohalayó. - -Trasmañana. = Damlag. - -Trasmarino. V. Trasfretano. - -Trasmatar. = Pagpanghináot ng̃a muóna ang camatáyon sa lain, sa -caugalíng̃on ng̃a camatáyon. - -Trasmigracion. = Pagcalálin sa pinuyánan. - -Trasmigrar. = Paglálin sa pinuyánan, sa longsod. - -Trasminar. = Paglacát sa ilálom sa yota. * Pagbahó, paghómot caáyo. * -Pagtáslop. - -Trasmisible. = Ang arang itógot ug ibílin sa lain. - -Trasmision. = Pagcatógot, pagcabílin sa bisan onsa sa lain. - -Trasmitir. = Pagtógot, pagbílin, paghátag sa lain, sa bisan onsa. - -Trasmontar. V. Tramontar. - -Trasmota. = Ilímnon ng̃a magáma sa mg̃a ubas ng̃a piníga na, ng̃a hinolóman -sa tubig. - -Trasmudar. V. Trasegar. - -Trasmutable. = Ang arang balhínon sa usá ca pagcabútang sa lain ng̃a -pagcabútang. - -Trasmutacion. = Pagcabálhin sa usá ca pagcabútang sa lain ng̃a -pagcabútang. - -Trasmutar. = Pagbálhin sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. - -Trasmutativo. = Ang may gahóm sa pagbálhin sa usá ca butang sa lain ng̃a -butang. - -Trasmutatorio. = Idem. - -Trasnochada. = Ang gabíy ng̃a guinsóndan sa adlao ng̃a nagaatúbang. * -Pagcatucáo, pagcahócao. - -Trasnochado. = Ang magadáot, ang napán-os, cay guiaguían sa usá ca -gabíy. - -Trasnochador. = Ang magatucáo, ang nagahúcao. - -Trasnochar. = Paghúcao, pagtucáo. - -Trasnombrar. = Pagtagílis sa mg̃a ng̃alan. - -Trasnominacion. = Pagcatagílis sa mg̃a ng̃alan. - -Trasoir. = Pagbalíng̃ag. - -Trasojado. = Ang guilagóman sa mg̃a matá. - -Trasoñar. = Pagpamatúod sa díli matúod. - -Traspadano. = Ang anáa sa luyo sa subá ng̃a guing̃álan ug Pó. - -Traspalar. = Pagbálhin sa bisan onsa, sa pala. * V. Trasegar. - -Traspapelarse. = Pagoalá sa mg̃a papel. - -Trasparencia. = Pagcasíhag, pagcatín-ao, pagcasínao. - -Trasparentarse. = Pagágui sa sugá sa bisan onsang masíhag. - -Trasparente. = Masíhag, matín-ao. - -Traspasacion. V. Trasmision. - -Traspasamiento. V. Trasgresion. * Casáquet, cagóol, calisód. - -Traspasar. V. Trasegar. * Pagágui sa onáhan. * Paglában sa mg̃a subá, -pagtabóc. * Pagágui pagopód. * Poglágbas, pagsámad sa pagcalápos. * -Pagcalóoy, pagpoáng̃od. * Paggóol, pagpasáquet, pagpalisód. * Paglápas, -pagtalápas, paglípas, díli pagtúman sa mg̃a tolománon, sa mg̃a sugo ug sa -mg̃a catungdánan. * Paglabí sa casaráng̃an. * V. Trasmitir. - -Traspaso. V. Trasmision y Traspasamiento desde casáquet, y Trasgresion. - -Traspeinar. = Pagsúrlay pagopód sa guisúrlay na ng̃a daan. - -Traspié. = Pagcadalín-as. * Limbong, pagcalaláng sa mg̃a nanagáoay sa -pagcadámag, sa pagpócan sa caáoay, sa contra. - -Traspillarse. = Pagníoang, paglúya caáyo, pagoalá sa cosóg. - -Traspintar. = Pagábot sa batoc sa guihúlat, sa guipaábot. * Pagsíhag sa -licód sa guisúlat con sa guipíntal. - -Traspirable. = Ang arang mahung̃áo. - -Traspiracion. = Pagcahung̃áo. - -Traspirar. = Paghung̃áo. - -Trasplantar. = Paglálin sa mg̃a tanóm. * V. Trasmigrar. - -Trasplante. = Pagcalálin sa mg̃a tanóm. - -Trasponedor. = Ang magabálhin sa bisan onsa. - -Trasponer. V. Trasegar y Trasplantar. * Pagsalípod sa bisan cansa sa -obán ng̃a nagasolóng canía. * Pagsálop sa adlao, sa bulan ug sa mg̃a -bitóon. - -Trasportacion. = Pagcabálhin sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibutáng̃an. - -Trasportamiento. = Idem. * Pagcapógdao, pagcaoalá sa mg̃a balatían ug sa -buot. - -Trasportar. V. Trasegar. * Pagoalá sa boot, sa mg̃a balatían. - -Trasporte. V. Trasportacion. * Sacayán ng̃a pagalulánan sa mg̃a balon, sa -mg̃a bala, &c., ug ng̃a pagasáquian sa mg̃a soldados, &c. - -Trasportin. = Cama, colchon ng̃a manípis. - -Trasposicion. = Pagcabálhin sa pagcabótang sa mg̃a polong, sa mg̃a -suguílon. - -Traspuesta. V. Trasportacion. * Sooc, looc looc. * Pagcalágueu. - -Trasquilador. = Ang magagónting sa bohóc ug sa balahíbo sa mg̃a mananáp. - -Trasquiladura. = Pagcagúnting sa bohóc sa díli maabánil. * Pagcópos sa -bisan onsa, pagcóha sa obán ng̃a mg̃a bahin sa bisan onsa. - -Trasquilimocho. = Ang guialótan sa bohóc. - -Trasquilon. = Pagcagónting sa tagsa ca pagpótol sa gunting. * Ang bahin -sa puhónan ng̃a guicáoat sa pagcalaláng. - -Trastazo. = Pocpoc. - -Traste. = Ang tombága, buláoan, salapí, &c., ng̃a guibalábag sa bocton -sa mg̃a sesta. - -Trasteado. = Cadaghánan sa mg̃a traste sa mg̃a tolónggon. - -Trasteador. = Cundátan, ang magasáli ug bolobánha sa mg̃a casangcápan, -sa mg̃a siya, sa mang̃a catre, &c. - -Trasteante. = Ang maálam magcáblit sa mg̃a tolónggon ng̃a may mg̃a traste. - -Trastear. = Pagtáod sa mg̃a traste sa mg̃a sesta, &c. * Pagcóndat. * -Pagbolobálhin sa mg̃a casangcápan, sa mg̃a siya, sa mg̃a catre, &c. * -Pagtápoy ug maáyo sa mg̃a coldas sa mg̃a tolónggon. - -Trastejador. = Ang magaáyo sa mg̃a atóp ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a tesa. - -Trastejadura. V. Trastejo. - -Trastejar. = Pagáyo sa mg̃a atóp ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a tesa. * -Pagsolóng ug maáyo sa bisan onsa, arón ayóhon. - -Trastejo. = Pagcaáyo sa mg̃a atóp ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a tesa. - -Trastera. = Paga, solód ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a casangcápan ng̃a díli -quinahánglan. - -Trastería. = Cadaghánan sa mg̃a casangcápan. * Buhat ng̃a díli maáyo, ng̃a -hing̃alatáuan. - -Trasterminante. = Ang muágui sa caotlánan sa usá ca yota, sa lain ng̃a -yota. - -Trasterminar. = Pagágui, paglípas sa mg̃a caotlánan sa usá ca yuta. - -Trastesado. = Magáhi, matíga. - -Trastienda. = Ang solód ng̃a sonód sa tiendáhan. * Pagcaándam sa -pagbúhat sa bisan onsa. - -Trasto. = Casangcápan, capandáyan ng̃a daan. * Táuo ng̃a oaláy polós. * -Ang espada, ang hing̃aníban ng̃a guinagámit sa masóbsob. - -Trastornable. = Ang masáyon pagasuhíon, pagatoáng̃on. - -Trastornador. = Ang magatúang, ang magasúhi. - -Trastornadura. = Pagcasúhi, pagcatúang. - -Trastornar. = Suhí, tuang, lintóad, tiquíab, ticuang, taquílid. * -Pagpúgdao, pagoalá sa buot, sa mg̃a balatían. * Pagcábig sa cabobót-on -sa lain, sa pagsámbag ug paghópo canía. * Pagbóloc, pagsácot. - -Trastorno. V. Trastornadura. - -Trastrabado. = Ang cabayo ng̃a guiputían sa tiil sa toó sa pang̃onáhan ug -sa tiil sa oála sa pang̃olahían. - -Trastrocamiento. V. Trasmutacion. - -Trastrocar. V. Trasmutar. - -Trastrueco ó Trastrueque. V. Trasmutacion. - -Trastuelo. = Táuo ng̃a cundátan, ng̃a magabúrlay ug magaaling̃ása. - -Trastumbar. = Paghólog, pagtaquílid sa bisan onsa. - -Trasudadamente. = Sa casáquet ug calisód sa buot. - -Trasudar. = Pagsolosíng̃ot guican sa casaquét, sa caól-ol, sa casáquet, -sa calisód, &c. - -Trasudor. = Solosíng̃ot ng̃a guican sa cahárloc, sa calísang, sa calisód, -sa cagóol, &c. - -Trasuntar. = Paghúar sa bisan onsang sulat. * Pagsúlat sa bisan onsa, -sa pagcaláctur. - -Trasuntativamente. = Sa pagcahinúad. * Sa pagcaláctud. - -Trasunto. = Hinúad. * Panigíngnan sa bisan onsa. - -Trasustanciacion. V. Trasmutacion. * Pagcabálhin sa bino ug sa tinápay -sa dugó ug sa laoas sa atong Guinóong Jesucristo, sa pagconsagrar sa -mg̃a Padre. - -Trasustancial. = Ang usá ca butang ng̃a mabálhin sa lain ng̃a botang. - -Trasustanciar. V. Trasmutar. - -Trasvenarse. = Paggóa sa dugó sa mg̃a caugátan, pagsúba. * Pagágas, -pagyabó pagcátag sa bisan onsa. - -Trasverberacion. V. Trasfixion. - -Trasversal. = Ang magalápus. * Caobánan ng̃a díli guican sa pagcaláctod -sa guiguicánan: oyóan, igágao, &c. - -Trasverso. = Ang magataquílid, ang mabalábag. * Ang nabalíquig. - -Trasverter. = Pagáoas sa bino, &c., cay naponó caáyo ang surlánan. - -Trasvinarse. = Paghonób sa bino sa mg̃a surlánan. - -Trasvolar. = Paglupár. - -Tratable. = Ang masáyon ng̃a pagahúptan. - -Tratado. = Pagcasábot sa bisan onsa. * Sulat ng̃a magaásoy sa bisan -onsa. - -Tratador. = Ang maquigpasábot. - -Tratamiento. = Pagcahópot sa bisan onsa. * Pagcasábot, pagcaatúbang sa -bisan onsa. - -Tratante. V. Tratador. * Ang magapálit sa bisan onsa, sa pagbalígya -pagopód. - -Tratar. = Paghópot, pagalíma sa bisan onsa. * Pagcúbil, paghícap. * -Pagsuguílon sa pagsábot sa bisan onsa. * Paghigála, pagábian. * -Pagcamaáyo sa bisan cansa. * Pagpálit sa bisan onsa, sa pagbalígya -pagósob. * Pagcúgui sa pagbúhat sa bisan onsa, arón macúha ang -guipanghináot. - -Trato. = Pagcahópot, pagcaalíma. * Pagcahigála, pagcaábian. * -Pagcaamigos ng̃a daótan, sa pagcacamaáyo. * Pagcacomersio, pagcapálit ug -pagcabalígya. * Pagcaámpo, pagcapalándong, pagcahúna húna ng̃a canúnay -sa Dios. - -Traversa. = Pisi ng̃a guican sa tomóy sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán -hasta sa ilang ponóan, hasta sa ilang tilindúgan. - -Través. = Pagcataquílid sa bisan onsa. * Casáquet, calisód, cagóol, -daótan ng̃a palad. - -Travesaño. = Toong, cahoy ng̃a nabalábag. * Onlánan ng̃a nabalábag sa -pagsángcap sa calápdon sa higdáan. - -Travesar. V. Atravesar. - -Travesear. = Pagcúndat. * Pagpuyó sa pagcacamaáyo, pagcaólag. - -Travesero. = Ang mabalábag. * V. Travesaño. - -Travesía. = Pagcahalayó cutub sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar. * -Pagcatabóc cutub sa usá ca baybáyon sa luyo sa dagat. * Pagcabútang sa -pagcataquílid sa bisan onsa. - -Travesío. = Lugar ng̃a pagaaguían. * Hayúpan ng̃a moágui ug mugóa sa -lugar ng̃a may batásan sa pagpaning̃áon. - -Travesura. = Pagcalíhoc, pagcacúndat. * Pagcabátid, pagcatalínis sa -húna húna. * Buhat ng̃a daútan ng̃a tacús ng̃a pagasaoáyon ug castigóhon. - -Travieso. = Ang nabalábag. * Cundátan, ang malíhoc caáyo, ang díli -mahamútang. * Ang nagapuyó sa mg̃a salá sa pagcaólag. - -Trayente. = Ang magadála. - -Traza. = Ang nahaónang panigíngnan ng̃a magáma sa húna húna sa táuo ng̃a -buot magbúhat sa bisan onsang baláy, &c. * Alaguían ng̃a guihúna húna sa -pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a guipanghináot. * Dagoay, pagcabótang sa -bisan onsa. - -Trazado (bien ó mal). = Táuo ng̃a ang̃áyan con díli ang̃áyan sa iang -laoas, sa iang pagcatíndog. - -Trazador. = Ang magabúhat ug ang magahúna húna sa panigíngnan sa bisan -onsang buhat. - -Trazar. = Paghúna húna, pagbárlis, pagbúhat sa panigíngnan ng̃a -paganóntan sa pagcatíndog sa usá ca baláy, &c. * Paghúna húna sa mg̃a -alaguían sa pagdáng̃at sa tuyo ng̃a guipanghináot. - -Trazo. = Barlis ng̃a icabúhat sa panigíngnan sa bisan onsa. - -Trazumarse. V. Rezumarse. - - - -TRE - -Treballa. = Sabáo, salsa ng̃a magáma sa almendras, sa ajos, sa tinápay, -sa mg̃a itlog, sa suca, sa asúcar ug sa canela. - -Trébedes. = Sug-ang, gaon. - -Trebejo. = Bisan onsang casangcápan con capandáyan ng̃a pagagamíton sa -bisan onsang buhat con tuyo. * Duláan ng̃a pagalipátan sa bisan cansa. - -Trébol. = Tanóm ng̃a cumpay sa mg̃a hayúpan. - -Trece. = Napólo ug toló. - -Trecemesino. = Ang may napólo ug toló ca bulan. - -Trecenario. = Isip sa napólo ug toló ca adlao. - -Treceno. = Ang macahíngpit sa isip sa napólo ug toló. - -Trecésimo. = Ang macahíngpit sa isip sa catlóan. - -Trecientos. = Tolo ca gatús. - -Trechel. = Calaínan sa trigo. - -Trecho. = Pagcahalayó, cahalayóon. - -Trefe. = Ang magamáy, ang manípis, ang mahómoc. - -Tregua. = Pagcaóndang, pagcaárang sa pagpang̃óbat. * Pagcapahóoay, -pagpahamórlay sa buhat. * Tagál. - -Treilla. V. Trailla. - -Treinta. = Catlóan. - -Treintanario. = Isip sa catlóan ca adlao. * Ang mg̃a tulumánon tong̃ód sa -mang̃a minatáy, sa catlóan ca adlao ng̃a nagacasonód sonór. - -Treintañal. = Ang may catlóan ca túig. - -Treintena. = Ang icacatlóan ca bahin, ang usá sa catlóan ca bahin sa -bisan onsa. - -Treinteno. V. Trigésimo. - -Tremebundo. = Macahahárloc, macalilísang. - -Tremedal. = Lapócan, cayanáng̃an. - -Tremendo. V. Tremebundo. * Mabáng̃is. - -Tremente. = Ang magacoróg coróg. - -Trementina. = Tagoc ng̃a guican sa cahoy ng̃a guing̃álan ug Pino. - -Tremer. V. Temblar. - -Tremés ó Tremesino. = Ang may toló ca bulan. - -Tremó. = Dayan dayan ng̃a ibútang sa libót sa mg̃a salamín. - -Tremolante. = Ang guicáya caya, ang guicáyab cayab sa hang̃in. - -Tremolar. = Pagtáor, pagbítay sa mg̃a bandela. * Pagcáya caya, pagcáyab -cayab sa hang̃in sa bisan onsa ng̃a guibítay, guihaláyhay, &c. - -Tremolina. = Pagcadagóoc sa hang̃in. * Banha, sabá sa mg̃a táuo ng̃a -nang̃úndat sila ug nanasínggit. - -Tremor. V. Temblor. - -Trémulamente. = Sa cahárloc. - -Tremulante. V. Trémulo. - -Tremulento. = Idem. - -Trémulo. = Ang magacoróg coróg, ang cocorógon. - -Tren. = Pagcaándam sa mg̃a quinahánglan sa pagbúhat sa bisan onsa. * -Pagcaparáyeg, pagcabántog ng̃a onay ug ang̃ay sa táuo. - -Trena. = Sinalápir. * Ang salapí ng̃a sinónog. - -Trenado. = Ang magáma sa dagoay sa pagcasinalápid. - -Trencillar. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa pisi ng̃a binúhat sa -totólo ca lubid. - -Trencillo. = Lubid ng̃a magamáy sa hilo, sa salapí con sa buláoan. - -Treno. = Ang binilánggo. * Pagcaagólo ng̃a masolóbon uyámut tong̃ód sa -bisan onsang calisód ng̃a miábot. * Pagagólo ni Jeremías ng̃a profeta. - -Trenque. = Cota ng̃a pagabuháton sa mg̃a subá, arón maláin ang cabahá sa -tubig. - -Trenza. = Lubid ng̃a binúhat sa totólo ca lubid con hilo. - -Trenzado. = Bohóc ng̃a sinalápid. - -Trenzar. = Pagsalápid. - -Treo. = Calaínan sa layág sa obán ng̃a mg̃a sacayán. - -Trepa. = Pagcaáng̃at, pagcatóng̃as. * Dayan dayan ng̃a itápot sa mg̃a -sirsir sa mg̃a bisti. * Limbong, pagcalaláng. * Pagcahámpac, pagcagáid. - -Trepado. = Mananáp ng̃a matámboc. * Calaínan sa dayan dayan sa mg̃a -sirsir sa mg̃a bisti. - -Trepador. = Ang magaáng̃at, ang magatóng̃as, pagaang̃átan, pagatong̃ásan. - -Trepanar. = Pagbohó sa bagol bagol sa olo, sa paghíling sa cadáot sa -sulúd. - -Trépano. = Capandáyan sa mg̃a mananámbal sa pagbohó sa bagol bagol sa -olo. - -Trepante. = Malimbóng̃on, malaláng̃on, batid. - -Trepar. = Pagáng̃at, pagtóng̃as. * Pagcuyátot sa mg̃a balágon sa obán ng̃a -mg̃a tanóm, sa mg̃a cota, sa mg̃a cahoy, &c. * Pagdáyan dayan sa mg̃a -sidsir sa mg̃a bisti. * Pagbohó. - -Trepidacion. = Pagcacoróg coróg. - -Trépido. V. Trémulo. - -Tres. = Toló. * Dajon sa baraja sa toló ca dagoay. - -Tresañejo. = Ang may toló ca túig. - -Tresbolillo (al). = Pagtanóm sa mg̃a cahoy sa tinagópat sa pagcaláro, ug -sa usá sa talioála. - -Tresdoblar. V. Triplicar. - -Tresdoble. = Bisan onsa ng̃a guidághan sa totólo. * Bisan onsa sa -tinagótlo. - -Tresillo. = Sugál sa baraja. - -Tresmesino. V. Tremesino. - -Trestanto. V. Tresdoble. - -Treta. = Pagcalaláng, húna húna sa mg̃a aoay, arón daógon nia ang iang -aoay, ang iang contra. * Húna húna ng̃a batid, pagcalaláng sa pagdáng̃at -sa bisan cansa sa tuyo ng̃a guipanghináot. - - - -TRI - -Tria. = Pagcasolód ug pagcagóa sa masóbsob sa mg̃a potiócan sa ilang -orlan. - -Triaca. = Tambal ng̃a maísog caáyo. * Tambal, sumpa ng̃a guican sa maong -caráot ng̃a buot ng̃a pagaayóhon. - -Triacal. = Ang may gahóm maíng̃on sa gahóm sa triaca. - -Triangular. = Ang may toló ca nauong ug toló ca tomóy. - -Triangularmente. = Ing̃on sa dagoay sa triángulo. - -Triángulo. V. Triangular. - -Triaquera. = Surlánan sa pagtípig sa triaca. - -Triar. = Pagsolód ug paggóa sa macadághan sa mg̃a putiócan sa ilang -orlan. - -Triario. = Soldado sa tiempo sa mg̃a romano. - -Tribon. = Tolónggon sa totólo ca nauong, ng̃a guicoldásan sa coldas sa -caoat. - -Tribu. = Ang usá sa mg̃a bahin sa mg̃a mulópio sa tagsa ca longsod. * -Banay. - -Tribuente. = Ang muhátag. - -Tribuir. = Paghátag. - -Tribulacion. = Cagóol, casáquet, calisód, cayógot. - -Tribulante. = Ang magapayógot, ang magapasáquet. * Mamomógos. - -Tribular. V. Atribularse. - -Tribuna. = Balcon, talambóan sa dapit sa solód sa mg̃a Singbahán. * -Tinócod ing̃on sa dagoay sa oalihánan, sa pagpamólong sa cadaghánan. - -Tribunado. = Cahímtang sa pagcahócom sa mg̃a romano. - -Tribunal. = Hocmánan. * Ang hocom ng̃a magasentensia sa mg̃a -capolong̃ánan. - -Tribunali (pro). = Mg̃a polong ng̃a linatín: sa hocmánan. * Sa bisti sa -pagcahócom. * Sa mg̃a polong ng̃a ang̃ay sa hocom. - -Tribunicio. V. Tribúnico. - -Tribúnico. = Ang nahatong̃ód sa cahímtang sa pagcatribuno. - -Tribuno. = Hocom sa mg̃a romano. - -Tributacion. V. Tributo. - -Tributante. = Ang magabúhis, bomolúhis. * Ang magatáhor. - -Tributar. = Pagbúhis. * Pagtáhor. * Pagsíngba. - -Tributario. V. Tributante. - -Tributo. = Buhis. * Babáyeng camaáyo. - -Tricenal. = Ang madúgay sa catlóan ca túig. - -Tricentésimo. = Ang macahíngpit sa isip sa toló ca gatús. - -Tricésimo. V. Trigésimo. - -Tricípite. = Ang may toló ca olo. - -Triclino. = Lamesa ng̃a pagalibótan sa toló ca lingcoránan. - -Tricolor. = Ang guisinambágan sa totólo ca color. - -Tricorne. = Ang may toló ca song̃áy. - -Tridente. = Ang may toló ca ng̃ipon. * Isi, salapáng, sagáng̃at. - -Triduano. = Ang nadúgay sa toló ca adlao. - -Tríduo. = Pagcadúgay, cadugáyan sa toló ca adlao. * Pagámpo, buhat ng̃a -maampóon ng̃a madúgay sa toló ca adlao. - -Trienal. = Ang madúgay sa totólo ca túig. - -Trienio. = Cadugáyan, pagcadúgay sa totólo ca túig. - -Trieñal. V. Trienal. - -Trifauce. = Ang may toló sa totónlan. - -Trífido. = Ang nalútac sa totólo ca lutac, con sa totólo ca luyo. - -Trifolio. V. Trébol. - -Triforme. = Ang may toló ca dagoay. - -Trigaza. = Dagámi sa trigo. - -Trigésimo. = Ang macahíngpit sa isip sa catlóan. - -Tríglifo. = Dayan dayan sa mg̃a cornisa sa mg̃a Singbahán, &c. - -Trigo. = Trigo. - -Trígono. = Pagcaípon sa toló ca tapoc sa mg̃a bitóon. - -Trigonometría. = Quinaárman sa tong̃ód sa mg̃a triángulo. - -Trigonométrico. = Ang nahatong̃ód sa trigonometría. - -Trigueño. = Ang may color sa trigo, molomaítom. - -Triguera. = Tanóm. - -Triguero. = Ang motoróc ug mutóbo sa talioála sa yota ng̃a guipogásan sa -trigo. - -Trilíngüe. = Ang may toló ca dila. * Ang táuo ng̃a maálam sa totólo ca -pinamólong. - -Trilla. = Isda. * Pagcaguíoc. - -Trilladera. V. Trillo. - -Trillado. = Ang dayág caáyo. * Ang hingbalóan na. - -Trillador. = Ang magaguíoc. - -Trillar. = Pagguíoc. * Pagbóhat sa pagcacanúnay sa bisan onsa. - -Trillo. = Capandáyan sa pagguíoc. - -Trimembre. = Ang may toló ca bahin. - -Trimestre. = Pagcadúgay sa totólo ca bulan. - -Trimielga. = Isda. - -Trinado. = Pagcalírog lirog sa ting̃og sa táuo ug sa mg̃a tolónggon. - -Trinar. = Paglírog lirog sa ting̃og. * Pagpanuyó, pagsocó, pagcabaláca. - -Trinca. = Pagcaípon sa totólo ca butang ng̃a magsáma. * Pagcabáat. * -Pisi ng̃a igabáat sa bisan onsa. - -Trincadura. = Balígtos. * Pagcabáat. - -Trincapiñones. = Táuo ng̃a boang boang, sa magáan ng̃a buot. - -Trincar. = Pagpótol potol. * Pagbáhin sa bisan onsa. * Pagbáat ug -maáyo. * Paglócso locso. - -Trinchante. = Ang magabáhin bahin ug magapáhat sa mg̃a sod-an. * -Capandáyan ng̃a puthao sa durúha, totólo con apát ca ng̃ipon, ng̃a -igaháoid ug igapogóng sa sud-an ng̃a pagatartáron ug pagabáhin bahínon. - -Trinchar. = Paghíoa, pagbáhin bahin sa mg̃a sud-an ng̃a ibútang sa lamesa -ng̃a caogalíng̃on sa bisan cansa. - -Trinchera. = Ogdo ng̃a pagabuháton sa yota, ng̃a pagasalípdan sa mg̃a -soldados ng̃a nang̃óbat, arón díli sila pagaonsáon sa mg̃a bala sa ilang -mg̃a caáoay. - -Trinchero. = Sucarán, pinggan ng̃a pagabotáng̃an sa sud-an ng̃a pagabáhin -bahínon ug pagahioáon. * Pinggan ng̃a pagabotáng̃an sa sud-an sa tagsa -tagsa ca táuo ng̃a mucáon. - -Trineo. = Careton, galíng̃an ng̃a oaláy malíng̃in, ruedas. - -Trinidad. = Pagcaláin sa totólo ca Personas ng̃a diósnon, ng̃a magacaláin -lain, sa usá lamang ca pagcadios. * Caparían sa mg̃a Padreng religioso. - -Trinitaria. = Calaínan sa bulac. - -Trinitario. = Padreng religioso sa caparían sa Trinidad. - -Trino. = Ang magasácop sa totólo ca butang ng̃a nagacaláin lain. V. -Trinado. - -Trinquetada. = Pagcalayág sa sacayán sa layág ng̃a trinquete lamang, -tong̃ód sa pagcahorós sa hang̃in. - -Trinquete. = Ang nahaúnang talároc sa mg̃a sacayán, ug ang layág nia ng̃a -labíng dagcó. - -Trio. = Pagcagóa ug pagcasolód sa mg̃a putiócan sa ilang orlan. - -Triones. V. Osa mayor. - -Tripa. = Tináe. * Tian, ug labí pa sa babáye ug sa bayeng mabdos. * Ang -sulód sa bisan onsa. * Pagcalóang sa mg̃a sacayán, sa mg̃a taryao, &c., -&c. * Ang labíng maáyo sa solód sa bisan onsa. - -Tripartir. = Pagbáhin sa toló ca bahin. - -Tripartito. = Ang guibáhin, ang guihíoa sa totólo ca bahin. - -Tripe. = Panápton ng̃a maíng̃on ing̃on sa terciopelo. - -Tripería. = Baláy, lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a tináe. * Cadaghánan -sa mg̃a tináe. - -Tripero. = Ang magabalígya sa mg̃a tináe. * Panápton ng̃a mabága, ng̃a -igabácos sa tian. - -Tripicallero. = Idem hasta panápton. - -Triple. = Ang magasácop sa bisan onsa sa macatólo. - -Triplicar. = Pagbóhat sa bisan onsa sa macatólo. - -Tríplice. V. Triple. - -Triplicidad. = Pagcatinólo sa bisan onsa. - -Triplo. V. Triple. - -Trípode. = Lincoránan sa totólo ca tiil ng̃a pagalingcóran, niádtong -tiempo, sa sacerdotisa sa dios dios ng̃a guing̃álan ug Apolo, sa -Singbahán sa mg̃a dioatáhan sa longsod sa Delfos. - -Tripol. = Calaínan sa bató ng̃a mahómoc ug maputí, ng̃a icahínlo sa mg̃a -tumbága, sa mg̃a cahoy, &c. - -Tripon. = Ang may dagcóng tian. - -Tripudo. = Idem. - -Tripulacion. = Mg̃a táuo ng̃a quinahánglan sa paghópot sa mg̃a sacayán. * -Mg̃a grumete, piloto, &c., sa tagsa ca sacayán. - -Tripular. = Pagsángcap sa mg̃a sacayán sa mg̃a táuo ng̃a quinahánglan sa -paghópot caníla. - -Triquiñuela. = Pagcaligás sa suguílon, calaguéuan. - -Triquitraque. = Banha, tonóg sa mg̃a pocpoc ng̃a masóbsob. * Papel ng̃a -sinódlan sa pólvora ug ng̃a magatonóg con pagasilsílan sa caláyo. - -Trireme. = Sacayán ng̃a guitaólan sa totólo ca lotod lotod, sa toló ca -hunta hunta ng̃a pagagaólan, ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a gayóng sa paggáod. - -Tris. = Tonóg ng̃a diótay ng̃a magáma con mabóong ug malíqui ang usá ca -bató, &c. * Diótay caáyo, magamáy. - -Tris (en un). = Sa macadíot lang, sa usá lamang ca pagpíloc sa matá. - -Trisa. V. Sábalo. - -Trisagio. = Pagámpo sa pagsíngba ug pagdáyeg sa Santísima Trinidad. - -Trisca. = Banha, tonóg ng̃a magáma sa mg̃a tiil, con pagatónban ug bisan -onsa ng̃a mabóong con malíqui. * Banha, pagcasínggit. - -Triscar. = Pagbóloc, pagsácot, paggobót. * Pagbánha, pagtonóg sa mg̃a -tiil. * Pagcúndat, paglíhoc caáyo. - -Trisear. = Pagpótol, pagbáhin sa bisan onsa sa toló ca bahin ng̃a -topóng. - -Triseccion. = Pagcabáhin sa bisan onsa sa toló ca bahin. - -Trisílabo. = Polong ng̃a mahímo sa toló lang ca sílaba. - -Triste. = Ming̃áuon, masolóbon. * Aláot, anógon, sa oaláy palad. * Ang -guicayógtan, ang guicalísdan, ang oaláy calípay. * Hicáoan, daguinótan. -* Obos, talamáyon. * Ang mang̃ít ng̃it, ang culang sa calámdag. - -Tristemente. = Sa camíng̃ao sa buot, sa casobó. - -Tristeza. = Pagcamíng̃ao, casobó sa buot, sa húna húna. * Pagcahócom sa -camatáyon. - -Tristras. = Pagcaopód guihápon sa maong suguílon. - -Trisulco. = Ang may toló ca tomóy. - -Tritíceo. = Ang maíng̃on ing̃on sa trigo. - -Trituracion. = Pagcadógmoc sa bisan onsa. * Pagcalíguis ug maáyo. - -Triturar. = Pagdógmoc, paglíguis ug maáyo, pagbócboc. - -Triunfador. = Ang magadáog. - -Triunfal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a pagdáog. - -Triunfalmente. = Sa pagcabántog ug pagcabútang ng̃a ang̃ay sa nacadáog. - -Triunfante. = Idem. - -Triunfantemente. V. Triunfalmente. - -Triunfar. = Pagdáog sa mg̃a caáoay. * Pagbántog sa pagcadáog sa bisan -cansa sa iang mg̃a caáoay. - -Triunfo. = Pagpiesta ng̃a dagcó ug bantog caáyo, sa tiempo sa mg̃a -romano, tong̃ód sa pagdáog sa mg̃a caáoay, sa pagpang̃óbat caníla. - -Triunvirato. = Hocmánan, pagcahópot sa Guinharían, ng̃a nahímo sa totólo -ca ponóan, sa tiempo sa mg̃a romano. - -Triunviro. = Ang usá sa toló ca ponóan ng̃a nanagbúot ug nanaghópot sa -Guinharían, sa tiempo sa mg̃a romano. - -Trivial. = Dalan ng̃a pagaaguían sa daghánan ng̃a mg̃a táuo. * Ang dayág -caáyo, ang hingbalóan sa ng̃atanán. - -Trivialidad. = Idem desde ang dayág. * Pagcaoaláy cuti cuti sa pagbúhat -sa bisan onsa. - -Trivialmente. = Sa masóbsob, sa masócot. - -Trivio. = Pagcabúlag sa totólo ca dalan, ug ang lugar ng̃a pagasugátan -nila. - -Triza. = Tipac, tipac ng̃a diótay ng̃a nabúlag sa bisan onsa. - - - -TRO - -Trocable. = Ang arang bailóon, ang mahímo ng̃a pagatagilísan. - -Trocadamente. = Sa pagpamólong sa batoc sa matúod gayúd. - -Trocado. = Salapí ng̃a dugmoc. - -Trocador. = Ang magabáilo, ang magatagílis. - -Trocáico. = Calaínan sa balac sa linatín. - -Trocar. = Bailo, tagílis. * Pagsúca. * Pagsayúp. * Pagdógmoc, pagsúcli -sa salapí. * Pagbálhin, pagláin sa gaoi, sa batásan, sa color, sa palad -ng̃a maáyo, &c. * Pagílis, pagtagáilo sa lingcoránan, &c. - -Trocatinta. = Pagcatagílis, pagcabáilo ng̃a díli mao, ng̃a guisáipan. - -Trocatinte. = Panápton ng̃a masínao cay sináctan sa daghan ng̃a mg̃a -color. - -Troceo. = Pising mabága ng̃a igabáat ug icalíg-on sa mg̃a bergang dagcó -sa mg̃a sacayán. - -Trociscar. = Pagbúhat sa mg̃a pinótol sa bisan onsa. - -Trocisco. = Pinótol sa minása ng̃a pagabuháton sa botica, sa mg̃a tambal -ng̃a nagacaláin lain. - -Trocla. = Moton. - -Troco. = Isda. - -Trocha. = Dalan ng̃a haíctin sa pagpaíng̃on sa pagcaláctod sa bisan diin. - -Troche moche (á). = Sa pagcaoaláy húna húna. - -Trofeo. = Timáan ng̃a guibútang sa cadaigánan, arón may panumdúman sa -bisan onsang pagcadáug. * Pagcadáog sa mang̃a caáoay. * Mg̃a hing̃aníban -ug mg̃a timáan ng̃a guipíntal sa bisan diin. - -Troglodita. = Táuo ng̃a mamomógos, mabáng̃is. * Ang hing̃áon uyámot. - -Troj. = Tangcal, solód ng̃a pagatipígan sa trigo, &c. - -Trojado. = Ang sinulúd sa puyo puyo. - -Troje. V. Troj. - -Trojero. = Magbabántay sa mg̃a troj. - -Trombon. = Tolónggon sa tumbága. - -Trompa. = Budyong. * Ang ilong ilong sa gadya. - -Trompada. = Pocpoc. * Pagcapácog sa duhá ca táuo ng̃a nanagsigsúgat. - -Trompar. = Pagdúla sa cásing. - -Trompazo. = Pocpoc. - -Trompear. V. Trompar. - -Trompero. = Ang magalálic sa mg̃a casing ng̃a icadóha sa mg̃a báta. * Ang -magalímbong. - -Trompeta. = Budyong. * Ang magatáihop sa trompeta. - -Trompetear. = Pagtáihop sa budyong. - -Trompetería. = Cadaghánan sa mg̃a tolónggon sa órgano ng̃a maíng̃on sa -mang̃a budyong. - -Trompetero. = Ang motáihop sa trompeta. * Ang magabúhat sa mg̃a -trompeta. - -Trompetilla. = Trompetang diótay. * Soyod ng̃a igapáac sa mg̃a namóc. - -Trompicar. = Pagpángdol sa masóbsob. - -Trompicon. = Pagcapángdol. - -Trompillar. V. Trompicar. - -Trompo. = Casing. - -Trompon (á, ó de). = Sa oaláy cahusáyan, sa pagcabóloc. - -Tronada. = Pagcadalógdog, onós ng̃a pagaobánan sa mg̃a dalógdog. - -Tronador. = Ang magapadalógdog. - -Tronante. = Idem. - -Tronar. = Pagdalógdog. * Pagtonóg, pagbotó sa mg̃a luthang. * -Pagbalánsag. - -Troncal. = Ang nahatong̃ód sa ponóan. - -Troncar. = Pagpótol sa bisan onsang bahin sa laoas. - -Tronco. = Ponóan. * Guinicánan, tigúlang sa bisan cansa, guilioátan. * -Laoas sa táuo, sa oaláy olo, mg̃a bocton ug mg̃a paa. * Ang duhá ca -cabayo, &c., ng̃a labíng harúul sa coche, &c., sa paggóyor sa maong -coche. * Táuo ng̃a talamáyon, ng̃a oaláy polós. - -Tronchar. = Pagpónggot, paglóbag, pagtías, pagtóis, paglúgsi, -pagbonggó. - -Tronchazo. = Pocpoc, pagcabonó sa troncho, sa ponóan sa coles, sa -lechuga, &c. - -Troncho. = Pono, ponóan sa mg̃a coles ug obán pang mg̃a otan. - -Tronchudo. = Coles, &c., ng̃a may dagcó ug hatáas ng̃a ponóan. - -Tronera. = Bohó, talambóan ng̃a pagabuháton sa mg̃a cota sa pagbúhi sa -mg̃a luthang. * Talambóan ng̃a diótay ug haíctin ng̃a pagasúrlan sa sugá. -* Ang tagsa ca bohó ng̃a guibohó paglibót sa mg̃a lamesa sa billar. * -Táuo sa magáan ng̃a buot, boang boang, ng̃a mamólong sa oaláy cahosáyan -ug cahológan. - -Tronga. = Babáyeng camaáyo. - -Tronitoso. = Ang magapadalógdog, ang magatonóg, magabánha. - -Trono. = Lingcoránan sa mg̃a hari. * Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa bisan -onsang santos con laráoan. * Cahímtang sa pagcahári. * Ángeles sa -icatólong ponong ponóng̃an. - -Tronquista. = Ang cochero ng̃a magahúpot sa mg̃a caballo, &c., ng̃a labíng -harúul sa coche, &c., sa paggóyor sa maong coche. - -Tronzar. = Pagbóong, pagbalí, pagtípac, pagtípic. * Pagconót sa mg̃a -saya sa mg̃a babáye. - -Tronzo. = Cabayo ng̃a guipalóng̃an sa mg̃a dalónggan, arón hibalóan ng̃a -oalá nay polós. - -Tropa. = Táuo con mg̃a táuo ng̃a soldados, ng̃a nagasílbi sa hari sa mg̃a -pang̃obátan. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanaghiósa sila sa pagbúhat sa -bisan onsa. - -Tropel. = Pagcalíhoc ng̃a dinalían ug nabánha sa daghan ng̃a mg̃a táuo con -mg̃a butang ng̃a nanaglíhoc sila sa pagcabóloc ug sa oaláy pagcahúsay. * -Pagcadalí, pagcalágmit ng̃a mabóloc. * Pagcaípon sa bisan onsa ng̃a díli -mahúsay, ng̃a nagobót. * Bilanggóan. - -Tropelero. = Caoatán ng̃a nagasugát sa mg̃a táuo sa mg̃a cadalánan sa -pagpang̃áoat caníla. - -Tropelía. = Pagcadalí, pagcalágmit ng̃a mabóloc ug magobót. * Buhat ng̃a -daútan ng̃a batoc ug contra sa batásan. * Pagapangdólan. - -Tropezadero. = Lugar ng̃a pagapangdólan. - -Tropezador. = Tigpángdol, ang nagapángdol. - -Tropezadura. = Pagcapángdol. - -Tropezar. = Pagpángdol. * Pagólang. * Pagcáplag sa cabilínggan sa -pagbúhat sa bisan onsa. * Paghólog sa bisan onsang salá con sayóp. * -Pagáoay. * Pagbátoc sa pagbúot ug sa húna húna sa lain. * Pagmátng̃on sa -casaoáyan sa bisan onsa, con sa caculían sa pagtúman ug pagbúhat sa -bisan onsang buhat. * Pagtágbo. * Pagsúgat sa usá ca táuo sa lain, sa -oalá tuyóon ang pagbólong canía. - -Tropezon. = Ang magapángdol caáyo. * Pagcapángdol. - -Tropezoso. = Ang díli magparáyon, ang moárang sa pagbúhat sa bisan -onsa, tung̃ód sa mg̃a caoláng̃an ug sa mg̃a cabilínggan. - -Tropiezo. = Pagcapángdol. * Caoláng̃an, cabilínggan sa pagbúhat sa bisan -onsa. * Salá, sayúp. * Pagcaáoay. * Pagcabátoc sa mg̃a húna húna. - -Tropo. = Pagcahátag sa mg̃a polong sa mg̃a casayóran ng̃a díli -caugalíng̃on. - -Tropología. = Pagcasácot sa mg̃a casayóran ng̃a espirituhánon ug calágnon -sa mg̃a suguílon. - -Tropológico. = Suguílon ng̃a may hingtúngdan sa pagsáoay sa batásan ng̃a -daótan, ug sa pagnonót sa maáyong quinabúhi. - -Troque. = Pagcabalígtos, pagcabinágnan, pagcaquinoláhod sa mg̃a panápton -ng̃a pagatináon, arón díli tomacód ang tina sa bahin sa panápton ng̃a -guibaligtúsan. - -Troquel. = Pinótol sa asero, sa puthao, sa tumbága, &c., ng̃a -pagalilócan sa bisan onsang timáan sa pagmarca sa bisan onsa, sa bisan -diin. - -Trotador. = Ang magasinong̃áyan, ang magaómpac caáyo. - -Trotar. = Pagsinong̃áyan, pagómpac sa mg̃a cabayo, &c. * Paglacát sa -madalí caáyo. - -Trote. = Pagcasinong̃áyan, pagcaómpac. - -Trote (á). = Sa madalí caáyo, sa pagcalágmit uyámot. - -Troton. V. Trotador. - -Trotonería. V. Trote. - -Trova. = Balac. - -Trovador. = Ang poeta, ang magabúhat sa mg̃a balac. - -Trovar. = Pagbúhat, pagsúlat sa mg̃a balac. * Pagsábot sa bisan onsa ng̃a -suguílon sa díli ang̃ay sa cahológan sa mg̃a polong. - -Trovista. V. Trovador. - -Trox. V. Troj. - -Troya (aquí fué). = Polong ng̃a magaásoy sa bisan onsa ng̃a nasoríl ng̃a -cating̃aláhan, sa lugar ng̃a guisuguilánan. * Arda. = Polong ng̃a -pagagamíton sa táuo ng̃a boot omíng̃on: paráyon ang samoc, ang banha, ang -dula, &c. - -Troza. = Ponóan sa cahoy ng̃a tinalíban sa isigcatomóy, sa paggábas ug -sa pagbúhat sa mg̃a papán. - -Trozo. = Pinótol, bahin sa bisan onsa. - - - -TRU - -Truco. = Sugál sa guing̃álan ug billar. - -Truculento. = Maísog, mabáng̃is. - -Trucha. = Isda sa mg̃a subá ug sa dagat. * Táuo ng̃a batid caáyo, -malaláng̃on. - -Truchero. = Ang manágat ug ang magabalígya sa mg̃a trucha. - -Truchiman. = Táuo ng̃a batid, ng̃a maálam pagpatigáyon sa mg̃a hulusáyon. - -Truchuela. = Talaóng̃an ng̃a inasín, ng̃a labíng manípis. - -Trué. = Calaínan sa panápton. - -Trueco. V. Trueque. - -Trueno. = Dalógdog. * Botó, tonóg sa mg̃a luthang. - -Trueque. = Pagcatagílis, pagcatagáilo, pagcabáilo. - -Trufa. = Bacac, limbong. - -Trufador. = Ang magasuguílon sa mg̃a bacac. - -Truhan. = Ang magalípat sa isigcaíng̃on sa iang mg̃a suguílon ng̃a -bacácon. - -Truhanada. V. Truhanería. - -Truhanamente. = Ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a truhan. - -Truhanear. = Pagsuguílon sa mg̃a bacac, sa paglípat sa mg̃a táuo. - -Truhanería. = Pagcatístis, pagcabácac ng̃a ang̃ay sa mg̃a táuo ng̃a truhan. - -Truhanesco. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a táuo ng̃a truhan. - -Truhanía. V. Truhanería. - -Truja. = Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a aseitunas. - -Trujal. = Pigsánan sa pagpíga sa mg̃a ubas. * Taryao ng̃a pagaandáman sa -lejía ng̃a igabúhat sa sabón. - -Trujaleta. = Surlánan ng̃a pagabotáng̃an sa dugá sa ubas. - -Trujaman. = Maghuhúbar sa mg̃a pinamólong. * Ang maálam sa pagbúhat sa -bisan onsa, tong̃ód sa pagcabátid ug pagcaánad nia. - -Trujamanear. = Paghúbar sa mg̃a polong sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a -pinamólong. * Pagbolobáilo, pagpatigáyon sa mg̃a pagpálit ug sa mg̃a -pagbalígya. - -Trujamanía. = Ang opicio sa táuo ng̃a mahilábot sa mg̃a pagbolobalígya sa -mg̃a manggar, sa mg̃a pagpálit ug mg̃a pagbalígya. - -Trujiman. V. Trujaman. - -Trulla. = Banha sa daghan ng̃a mg̃a táuo. * Cadaghánan sa mg̃a táuo. - -Trullo. = Langgam. - -Truncadamente. = Sa pagcainóndang sa pagsúguil. * Sa pagcacólang sa -polong sa mg̃a suguílon. - -Truncamiento. = Pagcacólang. - -Truncar. V. Troncar. * Paghílom, pagsáilo, pagcólang sa mg̃a suguílon. - -Truque. = Sugál sa baraja. - -Truquero. = Ang magabáton sa iang baláy sa sugál sa billar. - -Truquiflor. = Sagál sa baraja. - - - -TU - -Tú. = Icao. - -Tuáutem. = Táuo ng̃a magapacamahál ug ang nacaíng̃on ng̃a quinahánglan sia -gayúd. - -Tuberosidad. = Hubág, pagcahubág. - -Tubo. = Hopot hopot. - -Tuciorista. = Táuo ng̃a maganonót sa pagtolón-an ng̃a labíng malíg-on. - -Tudel. = Hopot hopot sa mg̃a tolónggon ng̃a tumbága, ng̃a isolosóp-ot, -sop-ot. - -Tueco. = Bohó sa mg̃a ponóan sa mg̃a cahoy guican sa bocboc. - -Tuera. = Calabasa ng̃a mapáit. - -Tuerca. = Bohó ng̃a pagsórlan sa mg̃a torniyo. - -Tuerce. V. Torcedura. - -Tuero. = Cahoy ng̃a mamalá caáyo, sológnod. - -Tuerto. = Butá sa usá ca matá, sa luyong matá. - -Tuétano. = Otoc sa mg̃a bocóg. - -Tufarada. = Bahóng maísog caáyo. - -Tufo. = Pagcaalísng̃ao, pagcaalísbo. * V. El anterior. * Pagcapalábi -labi. - -Tugurio. = Baláy baláy sa mg̃a baquero, balong balong, payág. - -Tuicion. = Pagcalában. - -Tuitivo. = Ang magalában. - -Tulipan. = Tanóm sa mg̃a bulac sa maníndot ng̃a mg̃a color. - -Tullidura. = Iti sa mg̃a langgam ng̃a manáguit. - -Tullimiento. = Pagcabacól. - -Tullir. = Pagíti sa mg̃a langgam. * Pagbacól. - -Tumba. = Tinócod ng̃a nagacaláin lain ug dagoay ug malíng̃in dapit sa -itáas, ng̃a tinabónan sa panápton ng̃a maítom, ug ibútang sa Singbahán sa -pagtúman sa mg̃a tolománon tong̃ód sa mg̃a minatáy. * Lobng̃ánan, lobóng, -lobóng̃an. - -Tumbado. = Ang may dagoay sa tumba. - -Tumbaga. = Tumbága ng̃a sináctan sa boláoan, sa salapí ug sa tumbágang -tuod, sa pagcasáma. - -Tumbagon. = Bucála sa tumbága. - -Tumbar. = Pagpahólog, pagpúcan. * Pagpaúlao sa isigcatáuo, sa mg̃a -pagtíao ng̃a mabóg-at. * Paglánag sa bisan onsang maísog. * Paglígad, -paghígda. - -Tumbilla. = Tinócod ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a habol, &c., sa higdáan sa -pagínit caníla, sa pagbútang sa ilálom sa bagáhan ng̃a sinúrlan sa -caláyo. - -Tumbo. = Pagcapúcan sa pagcatúyoc. * Pagcalintóad, pagcalintóbao. - -Tumbon. = Calaínan sa coche ng̃a may atóp atóp ing̃on sa dagoay sa tumba. -* Táuo ng̃a malaláng̃on. - -Túmido. V. Hinchado. - -Tumor. = Hubág. - -Túmulo. = Lobóng, lolóbng̃an ng̃a binúhat sa cota. * V. Tumba. - -Tumulto. = Pagcaálsa sa mg̃a táuo, pagcagobót, pagcagóboc, pagcasócol sa -mg̃a ponóan. - -Tumultuante. = Ang nagapaálsa sa mg̃a táuo. - -Tumultuar. = Paghópo, pagágda, pagsámbag sa mg̃a táuo, arón manócol sa -mg̃a ponóan. - -Tumultuariamente. = Sa pagcabóloc, sa pagcagobót. - -Tumultuario. V. Tumultuante. - -Tumultuosamente. V. Tumultuariamente. - -Tumultuoso. V. Tumultuante. - -Tunante. = Ang magasóroy soroy sa oaláy tuyo ng̃a maáyo. * Tampalásan. - -Tunar. = Pagsóroy soroy sa oaláy tuyo. - -Tunda. = Pagcagúnting sa mg̃a bolobalahíbo sa mg̃a panápton ng̃a guican sa -haláblan. * Pagcabúnal, pagcahámpac, pagcacastígo ng̃a dagcó. - -Tundente. = Ang magadáot ug magalisá sa bocton, sa paa, &c., sa -isigcatáuo. - -Tundicion. V. Tunda hasta pagcabónal. - -Tundidor. = Ang magagúnting sa balahíbo sa mg̃a panápton. - -Tundidura. = Pagcagúnting sa balahíbo sa mg̃a panápton. - -Tundir. = Paggúnting sa mg̃a bocobalahíbo sa mang̃a panápton ng̃a guican -sa haláblan. * Pagáer, pagbúnal, paghámpac. - -Túnica. = Sinína sa panápton sa balahíbo sa mg̃a carnero, ng̃a guibísti -sa ubán ng̃a mg̃a Padreng religioso. * Panit panit ng̃a manípis ng̃a anáa -sa ilálom sa pacpac sa ubán ng̃a mg̃a bung̃a. * Panit panit ng̃a magamáy -ng̃a magatábon sa mg̃a matá, sa mg̃a ugat, &c. * Bisti ng̃a hatáas. - -Tunicela. = Bisti ng̃a guibisti sa mg̃a Sres. Obispo sa ilálom sa -casulla, sa pagtúman nila sa catungdánan sa ilang pagcaobispo, sa -Singbahán. - -Tuno. V. Tunante. - -Tupé. = Bohóc ng̃a hatáas dapit sa agtang. - -Tupir. = Pagsónson, pagbános sa bisan onsa. * Pagsóngsong sa mg̃a bohó -bohóng diótay. * Pagbósog, pagcáon ug pagínom ng̃a labí sa casaráng̃an. - -Turba. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagbóloc, nanang̃obót. - -Turbacion. = Pagcabórong, pagcabóng̃og sa olo. * Pagcabóloc, pagcagobót. - -Turbadamente. = Sa cahárloc, sa calísang. * Sa pagcagobót. - -Turbador. = Ang magabóloc, ang magapagobót. * V. Tumultuante. - -Turbamulta. = Pagcabóloc, pagcagobót sa mg̃a táuo ug sa bisan onsa. * -Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a oaláy cahusáyan, ng̃a nagobót. - -Turbante. V. Turbador. * Panápton ng̃a ibúrbor sa olo sa mg̃a moros. - -Turbar. = Pagbóloc, paggobót. * V. Tumultuar. * Pagláin sa húna húna sa -bisan cansa. * Pagcúlba, paglísang. * Pagpacacúlba. * Paglobóg sa bino, -sa tubig, &c. - -Turbativo. V. Turbador. - -Turbiamente. = Sa pagcadíli madayág. * Sa pagcalobóg. - -Turbiante. V. Turbador. - -Túrbido. V. Turbio. - -Turbiedad. = Pagcalobóg. - -Turbio. = Ang nabóloc. * Ang nagadúha duha. * Ang nalobóg. - -Turbion. = Pagcabahá ng̃a mabáscog ng̃a magacáncan sa yota ng̃a -pagaaguían. * Pagcadághan sa bisan onsa ng̃a magagóyor sa guiaguían. - -Turbito. = Cahoy ng̃a dagcó ug maníndot, sa Perú. - -Turbonada. = Onós ng̃a calit sa dagcóng ulan ug sa muhurús ng̃a hang̃in. - -Turbulencia. = Pagcabóloc. * Pagcalobóg. * Pagcagobót. - -Turbulentamente. V. Turbadamente. - -Turbulento. V. Turbio. * Ang nagobót, ang oaláy cahusáyan. - -Turgencia. = Hubág, pagcahubág. - -Turgente. = Dugang daútan ng̃a magapahobág sa lauas. * Ang nagagántong, -ang nagaógdo. - -Túrgido. = Idem. - -Turlerin. = Caoatán. - -Turma. = Itlog. - -Turmar. = Pagpúli, pagólos. - -Turnio. = Pagcalibót sa mg̃a matá. - -Turno. = Pagcapóli, pagcaólos. - -Turon. = Mananáp ng̃a ihálas. - -Turquesa. = Hormáhan sa pagbúhat sa bisan onsa. * Batóng mahál ng̃a -magáma sa mg̃a bocóg ug sa mg̃a ng̃ipon sa mg̃a mananáp ng̃a nanagdúgay -caáyo sa ilálom sa yota. - -Turquí. = Color ng̃a asul caáyo. - -Turrar. = Pagíhao, pagdángdang, paggánggang. - -Turron. = Minása, matám-is, ng̃a magáma sa mg̃a almendras, sa mg̃a -abellanas, &c., ng̃a sináctan sa dogós con sa asúcar, ng̃a pagalotóon sa -pagcagáhi caáyo. - -Turronada. = Pagcabonó sa bató. - -Turronero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa turron. - -Turulés. = Calaínan sa ubas. - -Turumbon. V. Tolondron. - -Tús. = Polong ng̃a igatáuag sa mg̃a iró. - -Tusílago. = Tanóm, dagámi. - -Tuso. = Polong ng̃a igabúgao sa mg̃a iró. * V. Tús. - -Tuson. = Ang panit ng̃a balahibóan ug ang balahíbo sa carnero. * Cabayo -ng̃a oalá pa omábot sa totólo ca túig. * Babáyeng camaáyo, bigáon. - -Tutear. = Pagtáoag sa bisan cansa sa pagcaicáo lamang. - -Tutela. = Cahímtang sa pagcatutor, sa pagcamaghohópot. * Dalángpan. * -Pagcatábang, pagcalában. - -Tutelar. = Ang magatábang, ang magalában, ang magapadang̃óp. - -Tutor. = Ang magahópot, magaalíma ug magabántay sa táuo ng̃a ilo, ng̃a -guicamátyan sa iang amahán, ug ang magaalíma ug magabántay sa ng̃atanán -ng̃a nahatong̃ód canía. * Manlalában, ang magatábang. - -Tutería. V. Tutela. - -Tutriz. = Ang babáye ng̃a magahópot, &c. * V. Tutor hasta manlalában. - -Tuyo. = Imo. - - - - - - - - -U - - -UB - -Ubérrimo. = Ang guidaghánan. * V. Feraz. - -Ubre. = Soso sa mg̃a mananáp. - -Ubrera. = Saoan, samar, mg̃a hubág hubág sa bába sa mg̃a bátang diótay -ng̃a managsóso pa. - - - -UC - -Ucencia. V. Vuecelencia. - - - -UE - -Uesnorueste. V. Oesnorueste. - -Uessudueste. V. Oessudueste. - -Ueste. V. Oeste. - - - -UF - -Ufanamente. = Sa pagcabántog caáyo, sa dagcóng pagpadáyeg. - -Ufanarse. = Pagpadagcó, pagparáyeg. * Pagándac. - -Ufanía. = Pagcaándac, pagcaparáyeg. * Pagcalípay. * Pagcaálam sa -pagbúhat sa bisan onsa. - -Ufano. = Parayégon. * Maandácon. * Malipáyon, ang malípay. - -Ufo (á). = Ang muádto sa mg̃a combida sa oalá dapíton. - - - -UJ - -Ujier ó Hujier. = Portero sa baláy ng̃a hariánon. - - - -UL - -Úlcera. = Samad ng̃a halálom. - -Ulceracion. = Pagcasámar. - -Ulcerar. = Pagsámad. - -Ulcerativo. = Ang macagáma sa mg̃a samad. - -Ulceroso. = Ang guisámdan, ang may daghan ng̃a mg̃a samad. - -Ulterior. = Ang anáa sa dapit ng̃ádto. * Ang mabóhat ng̃a sonód sa lain -ng̃a buhat. - -Últimamente. = Sa catapúsan, sa pagcatápus, sa pagcatagolá. - -Ultimar. = Pagtápus, pagtibáoas, paghúman sa bisan onsa. - -Ultimatum. = Catapúsan ng̃a pagbúot ug paghócom. - -Ultimidad. = Pagcatápus. - -Último. = Catapúsan, ang oláhi sa ng̃atanán. * Ang labíng halayó. * Ang -labíng dagcó ug mahál. - -Ultra. = Labot pa. - -Ultrajador. = Ang magapasipála. - -Ultrajar. = Pagpasipála. - -Ultraje. = Pagpasipála sa polong con sa buhat. - -Ultrajoso. = Ang igapasipála. * V. Ultrajador. - -Ultramar. = Sa dapit ng̃adto sa dagat. * Color ng̃a asúl ng̃a labíng pino -ug maáyo. - -Ultramarino. = Ang anáa sa dapit ng̃adto sa dagat. * V. El anterior -desde color. - -Ultramaro. V. Ultramar desde color. - -Ultramontano. V. Tramontano. - -Ultrapuertos. = Idem. - -Ulula. = Langgam. - - - -UM - -Umbilicado. = Ang may dagoay sa posod. - -Umbilical. = Ang nahatong̃ód sa posod. - -Umbral. = Tugcálan, lugsúng̃an, ganháan. * Ang cahoy ng̃a nabalábag sa -dapit sa itáas sa mg̃a bohó sa mg̃a pultahán ug sa mg̃a talambóan. * -Sinógdan sa bisan onsa. - -Umbralar. = Pagpahaáng̃ay sa usá ca cahoy ng̃a dagcó sa mg̃a bohó sa mg̃a -cota, ng̃a boboháton ug mg̃a pultáhan ug mg̃a talambóan. - -Umbrático. = Ang magalándong, ang nahatong̃ód sa landong. - -Umbría. = Lugar ng̃a pagalandóng̃an guihápon. - -Umbrío. = Idem. - -Umbroso. = Ang may landong, ang magalándong. - - - -UN - -Un. V. Uno. - -Unánime. = Ang muáng̃ay, ang muóyon sa pagbúot sa lain. - -Unánimemente. = Sa pagcaáng̃ay, sa pagcaóyon. - -Unanimidad. = Pagcaáng̃ay, pagcaóyon. - -Uncion. = Pagcadíhog, pagcahílog. * V. Extremauncion. * Grasia ng̃a -guipaámbit sa Dios sa mg̃a calág. * Calaínan sa tambal. - -Uncionario. = Ang táuo ng̃a guitambálan sa tambal ng̃a guing̃álan ug -uncion, ug ang sulúd ng̃a pagapúy-an sa masaquét. - -Uncir. = Paghocót sa duhá ca baca, duhá ca calabáo, &c., sa usá ca -yugo, sa usá ca liógan. - -Undante. V. Undoso. - -Undecágono. = Ang may napólo ug usá ca nauong. - -Undécimo. = Ang icapólo ug usá. - -Undécuplo. = Ang isip ng̃a dagcó sa macapólo ug usá sa lain ng̃a isip ng̃a -pagatandígan. - -Undívago. = Ang magabálod balod. - -Undísono. = Ang tubig ng̃a magadagóoc tong̃ód sa mg̃a balod. - -Undoso. = Ang guibárlan, ang may mg̃a balod. - -Undulacion. = Pagcacáya caya, pagcacáyab cayab. * Pagcabálod. - -Undular. = Pagcáya caya, pagcáyab cayab. - -Ungido. = Ang táuo ng̃a guipíli sa pagcahári, arón magahári. * Si -Jesucristo ng̃a Guinóo ta. - -Ungimiento. V. Uncion hasta pagcahílog. - -Ungir. = Pagdíhog, paghílog sa lana. * Pagdíhog sa santos ng̃a lana, sa -nadáoat na ang ubán ng̃a mg̃a sacramento. - -Ungüentario. = Ang magabúhat sa mg̃a mahomót ug sa bisan onsa ng̃a silbi -sa pagdíhog, ang nahatong̃ód niána, ug ang baláy ng̃a pagabuhátan ug -pagatipígan. - -Ungüento. = Cahomót. * Bisan onsa ng̃a may silbi sa pagdíhog. * Bisan -onsa ng̃a magapahínay sa buot, sa húna húna. - -Unible. = Ang masáyon mahiósa sa lain. - -Únicamente. = Lamang, lang. - -Unicaule. = Tanóm sa usá lamang ca balágon. - -Único. = Usá da, usá lamang. * Ulusáhon. * Mahál uyámot, ang labíng -maáyo sa isigcaíng̃on. - -Unicornio. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa cabayo, sa usá lamang ca -song̃áy. - -Unidad. = Pagcaúsa sa bisan onsa. * Pagcaáng̃ay, pagcaóyon. * -Pagcahiósa. - -Unidamente. = Sa ináng̃ay, sa pagcaóyon. * Sa pagcahiósa, sa -pagcalang̃áquil. - -Unificar. = Paghiósa sa daghan ng̃a mg̃a butang. - -Uniformar. = Pagpaáng̃ay, pagpaíng̃on, pagpaóyon. - -Uniforme. = Ang muáng̃ay, ang muóyon, ang maíng̃on sa lain. * Ang bisti -ng̃a magsáma sa mg̃a soldados, &c. - -Uniformemente. = Sa pagcaáng̃ay, sa pagcaóyon. - -Uniformidad. = Pagcaíng̃on, pagcaáng̃ay, pagcaóyon. - -Unigénito. = Bogtong. * Ang Anac sa Dios. - -Union. = Pagcahiósa, pagcalang̃áquit. * Pagcaáng̃ay, pagcaóyon sa mg̃a -cabobót-on. * Pagcamíño, magtiáyon. * Pagcapílot sa mg̃a samad. * -Pagcabótang ng̃a hatáas sa mg̃a táuo ng̃a maampóon, sa pagcaamígos nila sa -Dios. * Pagcaábian, pagcahigála. * Pagcadúul sa usá ca butang sa lain -ng̃a butang. - -Unir. = Paghiósa, paglang̃áquit. * Pagsácot. * Pagsimbóg, pagsambóg. * -Pagdúul sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagpílot, pagpícot sa -mg̃a samad. * Pagábian, paghigála. * Pagsábot sa pila ca táuo sa bisan -onsa ng̃a pagabuháton. * Pagmíño, pagtiáyon. - -Unison. = Pagcaáng̃ay sa mg̃a ting̃og. - -Unisonancia. = Pagcaáng̃ay sa mg̃a tolónggon. - -Unísono. = Ang ang̃ay sa tonóg, sa ting̃og sa lain. - -Unitivo. = Ang may gahóm sa paghiósa sa paglang̃áquit. - -Univalvo. = Quinháson sa usá lamang ca baláyan. - -Universal. = Ang magasácop sa ng̃atanán ng̃a isigcaíng̃on. * Táuo ng̃a -mang̃ialáman sa daghán ng̃a mg̃a quinaárman. - -Universalmente. = Sa pagcasácop sa ng̃atanán ng̃a guihisgótan. - -Universidad. = Pagcaípon sa bisan onsa, sa mg̃a táuo ug sa mg̃a butang -ng̃atanán. * Bisan onsa ng̃a magasácop sa ng̃atanán. * Cadaghánan sa mg̃a -caálam. * Pagcadághan sa mg̃a binúhat ng̃atanán. * Catilíngban sa mg̃a -magtotóon sa mg̃a quinaárman ng̃a nagacaláin lain, ug ang baláy ng̃a -pagatón-an nila. * Escolahán. * Catilíngban sa mg̃a táuo sa pagbúhat sa -bisan onsa. - -Univocacion. = Pagcaáng̃ay sa mg̃a butang ng̃a nagacaláin lain. - -Univocamente. = Sa pagcaíng̃on ing̃on. * Sa pagcaáng̃ay. - -Univocarse. = Pagóyon, pagáng̃ay. - -Unívoco. = Bisan onsa ng̃a mg̃a cahológan ng̃a nagacaláin lain, sa usá -lamang ca polong. * Ang maíng̃on caáyo sa lain. - -Uno. = Usá. * Ang maíng̃on ug magsáma caáyo. * Ulusáhon. * Ang nahiósa -sa lain. - -Untador. = Ang magadíhog, ang magahílog. - -Untadura. = Pagcahílog, pagcadíhog. - -Untamiento. = Idem. - -Untar. = Pagdíbog, paghílog. - -Unto. V. Ungüento. * Tamboc sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. - -Untuosidad. = Pagcatámboc, pagcahágcot sa bisan onsa ng̃a icadíhog. - -Untuoso. = Ang may pagcatámboc, pagcahágcot, ang may tamboc. - -Untura. V. Uncion hasta sa pagcahílog. * Ang igadíhog, igahílog. - - - -UÑ - -Uña. = Cocó. - -Uñada. = Pagcacárlit, pagcacárlis, pagcacáoras, pagcacómos, pagcagómos -sa cocó. - -Uñarada. = Ang samar ng̃a guibúhat sa cocó. * V. El anterior. - -Uñete. = Pagcacóha sa cocó sa bisan onsa. * V. Uñada. - -Uñero. = Basol. - -Uñeta. = Dula sa mg̃a báta. - -Uñidura. = Pagcalang̃áquit. - -Uñoso. = Ang guitaásan sa mg̃a cocó, ang may cocó ng̃a hatáas. - - - -UP - -Upispa. = Langgam. - -Upupa. = Idem. - - - -UR - -Uracho. = Alaguían sa ihi. - -Urbanamente. = Sa pagcaábi abi. - -Urbanidad. = Ang nahatong̃ód sa longsod. * Ang maábi abíhon, pagcaábi -abi. - -Urca. = Sacayán. - -Urce. = Tanóm. - -Urchilla. = Color ng̃a morado, ng̃a magáma sa mg̃a dahon sa mg̃a cahoy ug -sa mg̃a tanóm ng̃a nagacaláin lain. - -Urdidera. = Capandáyan sa pagándam sa lindog sa mg̃a hablon, sa -paghán-ay. * V. Urdidura. - -Urdidor. = Ang magaándam sa mg̃a lindog sa mg̃a hablon, ang magahán-ay. - -Urdidura. = Pagcahán-ay. - -Urdimbre. = Lindog sa mg̃a hablon. - -Urdir. = Paghán-ay, pagámdam sa mg̃a lindog sa mg̃a hablon. - -Urétere. = Tagsa ca alaguían sa ihi ng̃a muábot sa pantog. - -Urético. = Ang nahatong̃ód sa uretra. - -Uretra. = Liog, capopóngtan sa pantog. - -Urgencia. = Pagcadalí, pagcalágmit sa pagbúhat sa bisan onsa. * -Pagcaoalá sa mg̃a quinahánglan. * Catungdánan sa pagtúman sa bisan onsa. - -Urgente. = Dinalían. - -Urgentemente. = Sa pagcadalí gayód. - -Urgir. = Pagpógos sa pagbúhat sa bisan onsa sa madalí caáyo. - -Urinario. = Ang nahatong̃ód sa ihi. - -Urna. = Caban caban sa tumbága, sa salamín sa bató, &c. - -Uro. = Toro, bacang laqui ng̃a ihálas. - -Urogallo. = Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa manóc ng̃a laqui. - -Urraca. V. Marica. - -Ursa. V. Osa. - - - -US - -Usadamente. = Ing̃on sa batásan. - -Usado. = Daan na. - -Usagre. = Ponó. - -Usaje. = Batásan. - -Usanza. = Idem. - -Usar. = Paggámit sa bisan onsa. * Paghaágom sa bisan onsa. * -Pagbatásan. * Pagbúhat sa bisan onsa tong̃ód lamang sa batásan. - -Usencia. = Polong ng̃a pagagamíton sa mg̃a Padreng religioso, ng̃a -igasigtáoag nila ug icatáhod caníla. - -Useñoría ó Usía. = Polong ng̃a igatáoag ug igatáhod sa obán ng̃a mg̃a -dagcóng táuo. - -Usier. V. Ujier. - -Uso. = Pagcagámit. * Polós, caposlánan sa bisan onsa. * Pagcahaágom sa -bisan onsa. * Batásan. - -Ustaga. = Moton ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán. - -Usted. = Icáo. - -Ustion. = Pagcasónog sa bisan onsa. - -Usual. = Ang magámit ug mabúhat sa masóbsob. * Táuo sa malómo ug sa -maáyong gaoi. - -Usualmente. = Ing̃on sa batásan sa cadaghánan. - -Usuario. = Ang may gahóm sa paggámit sa bisan onsa ng̃a díli ia, cutub -sa adlao ng̃a guitagál. - -Usucapion. = Pagcaángcon sa bisan onsa sa bisan cansa, bisan ng̃a díli -ia, tong̃ód cay miágui na ang tiempo sa paghiágon niána, ng̃a guitagál sa -mg̃a leyes. - -Usucapir. = Pagía sa bisan cansa sa bisan onsa, bisan ng̃a díli ia, -tong̃ód cay miágui na ang tiempo ng̃a guitagál sa mg̃a leyes, ug oalá -baoíon sa tagía. - -Usufructo. = Gahóm sa paghiágom sa bisan onsa sa isigcatáuo, ug sa -pagángcon sa iang mg̃a caposlánan ng̃atanán. - -Usufructuar. = Pagángcon, paghiágom sa caposlánan sa bisan onsa. - -Usufructuario. = Ang nagahiágom sa caposlánan sa bisan onsa sa -isigcatáuo. - -Usura. = Tobo ng̃a guican sa pagpaólos sa salapí. * Polós, caposlánan sa -bisan onsa. - -Usurar. V. Usurear. - -Usurariamente. = Sa pagcatóbo. - -Usurario. = Pagsábot ng̃a guibotáng̃an sa tobo. - -Usurear. = Pagpolós, pagpaólos sa salapí ng̃a pagabotáng̃an sa tobo. * -Pagpolós, pagcóha sa polós sa bisan onsa. - -Usurero. = Ang magapaólos sa salapí tong̃ód sa tobo. - -Usurpacion. = Pagcóha sa bisan onsa sa isigcatáuo. - -Usurpador. = Ang magacóha sa díli ia. * Caoatán, maninicás, -mang̃ang̃áhas. - -Usurpar. = Pagcóha, pagía, pagáncon sa bisan onsa sa isigcatáuo. - - - -UT - -Utensilios. = Mg̃a casangcápan. * Mg̃a capandáyan. - -Uterino. = Ang nahatong̃ód sa pagoáncan. * Magsóon sa inahán apan díli -sa amahán. - -Útero. = Pagoáncan. - -Útil. = Ang macapalós. - -Utilidad. = Polós, caposlánan. * Pagcapolós. - -Utilizar. = Pagpolós. - -Utilmente. = Sa polós. - -Utrero. = Baca cutub sa icadúha ca túig hasta sa pagtúman sa icatólo. - -Ut supra. = Mg̃a polong ng̃a linatín: ing̃on sa guiíng̃on sa itáas. - - - -UV - -Uva. = Ubas, paras. * Hobág ng̃a motoróc sa tiláoc sa tutúnlan, ng̃a -maíng̃on sa dagoay sa usá ca ubas. * Alom ng̃a motoróc sa mg̃a tabon tabon -sa mg̃a matá. - -Uvada. = Cadaghánan sa mg̃a ubas. - -Uval. = Ang maíng̃on ing̃on sa ubas. - -Uvate. = Matám-is sa ubas. - -Uvayema. = Tanóm sa ubas, paras ng̃a ihálas. - -Úvea. = Ang icatólo ca panit panit sa mg̃a matá, ng̃a maíng̃on ing̃on sa -dagoay sa panit sa ubas. - -Uvero. = Ang magabalígya sa ubas. - - - - - - - - -V - - -VA - -Vaca. = Baca. * Ang onór sa baca ng̃a ibalígya. * Pagcacorámbos sa -sugál. * Ang salapí ng̃a guiípon sa duhá ca táuo sa pagsugál nila. * Ang -panit sa baca. - -Vacacion. = Pagcaárang, pagcaóndang sa mg̃a buhat sa pila ca adlao, -pagcalíng̃ao ling̃ao. - -Vacada. = Panón sa mg̃a baca. - -Vacante. = Ang miaráng, ang mióndang. * V. Vacacion. - -Vacar. = Pagóndang, pagárang. * Pagbúhat sa bisan onsang buhat. - -Vaciadero. = Pagayabóan sa bisan onsa. * Alaguían ng̃a pagabaháan sa -bisan onsa ng̃a guiyabó. - -Vaciadizo. = Bisan onsa ng̃a pagabuháton sa hormáhan, sa buláoan, sa -salapí, &c., ng̃a tinúnao. - -Vaciado. = Bisan onsang buhat sa hormáhan, sa buláoan, sa salapí, &c., -ng̃a tinúnao. - -Vaciador. = Hormáhan sa bisan onsang buhat sa buláoan, &c., ng̃a -tinúnao, ug ang táuo ng̃a magbubúhat. - -Vaciamiento. = Pagcayabó, pagcahóad. - -Vaciante. = Pagcahunás. - -Vaciar. = Pagyabó, paghúar sa tubig, sa bino, sa humáy, sa balás, &c., -cutub sa usá ca surlánan sa lain ng̃a surlánan. * Pagbúhat sa bisan -onsang buhat sa buláoan, sa yeso, &c., sa hormáhan. * Pagbáid, -pagsám-ir sa mg̃a labajas ng̃a igaálot. * Pagsolód sa tubig sa usá ca -subá sa lain ng̃a subá. * Paghunás. * Paglúbar sa color sa bisan onsa. * -Pagoalá sa mg̃a táuo ng̃a nanagpuyó sa bisan diin. * Pagsuguílon sa bisan -onsa ng̃a tacús unta ng̃a pagahilúmun, ng̃a díli itúg-an. - -Vaciedad. = Pagcabóang, polong ng̃a díli macaígo. - -Vaciero. = Baquero sa mg̃a hayúpan ng̃a oaláy mg̃a anac. - -Vacilacion. = Pagcaálang alang sa buot, pagcadúha duha. - -Vacilante. = Ang guiálang aláng̃an sa iang buot. - -Vacilar. = Pagdúha duha, pagálang alang sa buot. * Pagcólang sa -calig-ónan sa bisan onsa. * Pagtáhap sa pagpahólog. - -Vacío. = Caoang. * Ang hayúpan ng̃a baye ng̃a oaláy anac. * Ang oaláy ug -bisan onsa sa solód. * Táuo ng̃a oaláy buhat, ang oaláy pagcahíngpit. * -V. Ijada. - -Vaco. = Opicio con cahímtang ng̃a oaláy táuo. - -Vacuidad. = Pagcaoaláy solód sa bisan diin. - -Vacuna. = Hubág ng̃a motoróc sa mg̃a soso sa mg̃a baca. * Ang nana niíning -mg̃a hubág, ug ang sa mg̃a táuo ng̃a guitácdan sa bacuna. - -Vacunacion. = Pagcabacuna, pagcatacód sa bacuna. - -Vacunar. = Pagtacód sa bacuna, pagbacuna. - -Vacuno. = Ang mahatong̃ód sa vaca. - -Vacuo. = Caoang. * Sa oaláy opicio. - -Vade. = Surlánan sa mang̃a papel con sa panit ng̃a mahómoc, ng̃a -pagasórlan sa mg̃a estudiante sa ilang mg̃a libro. - -Vadeable. = Subá ng̃a pagalabáng̃an sa paglacát. * Ang madáog, ang arang -tugcálon ug pagatoquíbon. - -Vadear. = Paglabáng sa mg̃a subá sa paglacát. * Pagdáog sa mg̃a -cabilínggan ug mg̃a caculían. * Pagtúquib, pagtúgcad. - -Vado. = Lugar ng̃a pagatugcálan sa paglacát, sa paglabáng sa mg̃a subá. - -Vadoso. = Idem. - -Vagabundo. = Tapólan, táuo ng̃a tigsóroy soroy lamang sa oaláy buhat. - -Vagamente. = Sa oaláy tuyo ng̃a tuod. - -Vagamundear. = Pagsóroy soroy sa oaláy, opicio. - -Vagamundo. V. Vagabundo. * Loog. - -Vagancia. = Pagcasóroy soroy sa oaláy buhat, pagcaláog laog, pagcalóog. - -Vagar. V. Vagamundear. * Pagsaláag. * Paglacát sa oaláy tuyo, paghúna -húna sa daghan ng̃a mg̃a húna húna sa oaláy pagcamátng̃on ng̃a tuod. - -Vagarosamente. = Sa pagcasóroy soroy sa oaláy buhat. - -Vagaroso. V. Vagante. - -Vagido. = Pagcahílac sa mg̃a bátang diótay. - -Vagina. = Alaguían cutub sa quinatáuo sa mg̃a babáye ug sa mg̃a baye -hasta sa pagoáncan. - -Vago. = Ang magalacát sa luyo ug sa luyo sa oaláy tuyo ng̃a tuod ug sa -díli mahamútang. * Táuo ng̃a oaláy opicio. * Ang guiálang aláng̃an sa -buot. - -Vagueacion. = Pagcaálang alang sa húna húna. - -Vaguedad. = Idem. * Pagcaoaláy calig-ónan sa húna húna. - -Vaguido. = Pagcalábad, pagcaalipólong sa olo. - -Vahanero. = Tapólan, ang díli mahagúgma magbúhat. * Tampalásan. - -Vaharada. = Pagcaguinháoa. - -Vaharera. = Saquét sa bába sa mg̃a báta ng̃a guican sa init. - -Vaharina. = Alísng̃ao, alísbo. * Gabon. - -Vahear. = Pagalísng̃ao, pagalísbo. - -Vahido. V. Vaguido. - -Vaho. = Alísng̃ao, alísbo. - -Vaina. = Sacob. * Alacóba. - -Vainazas. = Táuo ng̃a tapúlan, sa maluyáhon ng̃a laoas. - -Vainica. = Balátong sa Indias, ng̃a mahomót caáyo, ug ang tanóm. - -Vaiven. = Pagcalíng̃a ling̃a. * Pagcasampáray. * Pisi ng̃a pagagamíton sa -mg̃a sacayán. * Pagcabótang ng̃a díli malíg-on sa mg̃a butang ng̃a -calibutánon. * Catáhap sa pagcaoalá sa guidáng̃at na, ug sa pagcadíli -cahá macóha ang guipanghináot. - -Vajilla. = Cadaghánan sa mg̃a pinggan, sa mg̃a panácsan, &c. - -Vale. = Polong ng̃a linatín: pagáyo ayo. * Camatuóran ng̃a ihátag sa lain -arón dumáoat sa bisan onsang salapí. * Papel ng̃a pinirmáhan sa mg̃a -magtotóon ng̃a ihátag sa ilang mg̃a tinón-an con may pahanóngdan, ug ng̃a -itúngha nila ug ipaquíta nila con nacasalá ug nasayúp sila, arón -pasaylóon sa castigo. - -Valedero. = Ang may bale, ang may calig-ónan. * Ang magaparáyon. - -Valedor. = Manlalában, ang magatábang, ang magapadang̃óp. - -Valentía. = Pagcaísog. * Pagcacosóg, pagcabáscog. * Buhat ng̃a -cating̃aláhan, hibólng̃an, ng̃a guican sa pagcaísog ug sa pagcabáscog sa -táuo. * Pagcaándac. * Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna. - -Valentísimo. = Macosóg caáyo. * Hingpit uyámot. * Maálam caáyo sa bisan -onsang quinaárman. - -Valenton. = Maandácon. * Ang magapacaísog, ang magapacabáscog. - -Valentonada. = Pagcaándac sa pagcabáscog. - -Valentonazo. V. Valenton. - -Valeo. = Baníg ng̃a malíng̃in sa paghípus sa sagbot ug sa obán ng̃a mg̃a -quinahánglan. - -Valer. = Pagtábang, paglában, pagpadang̃óp. * Pagbíli sa mg̃a manggar ng̃a -guibalígya. * Pagbóot. * Pagbíli sa salapí. * Pagpolós sa bisan onsa, -sa bisang onsang tuyo ng̃a guipanghináot. - -Valeriana. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Valerosamente. = Sa caísog, sa cabáscog, sa cosóg. * Sa dagcóng cásing -cásing. - -Valeroso. = Mabáscog, macosóg. * Cásing casíng̃an. - -Valetudinario. = Masaquéton, salaquétan. - -Valía. = Pagcabale sa bisan onsa. * Pagcaábian, pagcahigála. * Dapig. - -Validacion. = Calig-ónan sa bisan onsa. * Cosóg, cabáscog, gahóm. - -Válidamente. = Sa pagcamay bale. * Sa pagcalíg-on. - -Validar. = Pagpalíg-on sa bisan onsa. - -Validez. = Pagcalíg-on sa mg̃a sulat, sa mg̃a camatuóran ug sa mg̃a -pagsábot. - -Válido. = Malíg-on. * Ang may bale. - -Valido. = Pinalángga, hinigúgma ng̃a nahaóna sa bisan cansa. - -Valiente. = Ang may bale. * Macosóg, mabáscog. * Supang, sa dagcóng -hosog. * Ang labíng maáyo ug mahál sa ng̃atanán. * Dagcó caáyo. - -Valientemente. = Sa cabáscog, sa cosóg. * Sa dagcóng cásing cásing, sa -pagcalabí, sa pagcalabáo. * Sa pagcaáyo, sa pagcamahál, sa pagcahamíli. - -Valimiento. = Pagcabali sa bisan onsa. * Pagcagámit sa bisan onsa. * -Pagcahigúgma, pagcapalángga. - -Valiza. = Timáan ng̃a ibútang sa mg̃a sulúrlan, sa mg̃a alaguían sa mg̃a -subá, sa mg̃a pondóhan, sa mg̃a laoígan, arón díli masanglád ang mg̃a -sacayán sa mg̃a tacot, sa mg̃a hunásan. - -Valona. = Dayan dayan ng̃a itápot sa mg̃a asintos sa mg̃a sinína. - -Valones. = Salooál. - -Valor. = Bale, bili sa bisan onsa. * Caísog, cabáscog, cosóg sa húna -húna sa cásing cásing, pagcaoaláy cahárloc sa mg̃a icadáot. * Calig-ónan -sa bisan onsa. * Polós, capuslánan sa bisan onsa. - -Valorar. = Pagbíli sa bisan onsa ing̃on sa pagcamahál nia. - -Valoría. V. Valor hasta caísog. - -Vals. = Sabáy, sayáo. - -Valsar. = Pagsabáy sa bals. - -Valuacion. = Pagcabalí sa bisan onsa. - -Valuar. V. Valorar. - -Valva. = Baláyan sa mg̃a quinháson. - -Valvasor. = Táuo ng̃a hamíli, sa maáyong guinicánan. - -Válvula. = Panit panit ng̃a magatábon, magasára ug magaábli sa mg̃a bába -sa mg̃a caogátan sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. * Tabon tabon -sa mg̃a hopot hopot ug sa mg̃a alaguían sa tubig, &c. sa mg̃a bomba ug sa -mg̃a máquina. - -Valla. = Ogdo sa yota ng̃a dinásoc ng̃a hatáas, sa mg̃a bogsoc con sa -cahoy. - -Valladar. = Paggáma sa mg̃a balla. - -Vallado. V. Valla. - -Valladear. V. Vallar. - -Vallar. = Paglibót sa bisan onsang lugar sa mang̃a ogdo sa yota ng̃a -dinásoc. - -Valle. = Oálog, patag, capatágan, datág. * Cadaghánan sa mg̃a longsod -ng̃a sacop sa usá ca guinhócman. * De lágrimas. = Ang calibútan. - -Vampiro. = Cabog ng̃a dagcó ug nagayópyop sa dugó sa mg̃a táuo ng̃a -nang̃atólog. - -Vanagloria. = Pagcaándac. - -Vanagloriarse. = Pagándac. - -Vanagloriosamente. = Sa pagcaándac. - -Vanaglorioso. = Maandácon. - -Vanamente. = Sa pagcacáoang, sa oaláy polós. * Sa pagcadioáta, sa -pagcalihí, sa pagcaaníto. * Sa oaláy himutáng̃an ug cahológan. * V. -Vanagloriosamente. - -Vandalismo. = Caísog sa paggobá ug sa pagláglag sa ng̃atanán. - -Vandola. = Talároc ng̃a guibútang pagprenda sa mg̃a sacayán ng̃a -guicabalían sa ilang talároc, arón macalayág. - -Vanear. V. Vanagloriarse. - -Vanguarda. = Ang mg̃a soldado ng̃a nanagóna sa mg̃a pang̃obátan. - -Vanidad. = Paráyeg. - -Vanidoso. = Parayégon. - -Vanilocuencia. = Mg̃a polong ng̃a oaláy polós, suguílon ng̃a oaláy -cahológan ug himutáng̃an. - -Vanílocuo. = Ang magapamólong sa mg̃a polong ng̃a oaláy polós. - -Vaniloquio. V. Vanilocuencia. - -Vanistorio. = Paráyeg. - -Vano. = Caoang. * Ang oaláy polós. * Parayégon, maandácon. * Ang oaláy -hingtúngdan ug himotáng̃an. * Ang oaláy calig-ónan. * Ang díli madúgay. - -Vapor. = Alísng̃ao, alísbo. * Caínit sa cotó cotó ng̃a musáca sa olo. - -Vaporable. = Ang masáyon maalísng̃ao, mahong̃áo, maalísbo. - -Vaporacion. V. Evaporacion. - -Vaporar. V. Evaporar. - -Vaporear ó Vaporizar. = Idem. - -Vaporoso. = Ang magaalísng̃ao, ang magaalísbo. - -Vapulacion. = Como el siguiente. - -Vapulamiento. = Pagcahámpac. - -Vapular. = Paghámpac. - -Vaquear. = Pagpang̃asáoa sa mg̃a baca. - -Vaquería. V. Vacada. - -Vaquerizo. = Camálig ng̃a pagasilóng̃an ug pagadángpan sa mg̃a baca. * Ang -nahatong̃ód sa mg̃a baca. - -Vaquero. = Baquero, bantay sa mg̃a baca, ug ang nahatong̃ód sa maong -magbalántay. - -Vaqueta. = Panit sa baca ng̃a quinúrti. - -Vara. = Cahoy, sang̃á sa cahoy ng̃a hatáas, manípis ug hinaoánan sa mg̃a -dahon. * Socod, socdánan sa mg̃a panápton. * Panápton, &c., sa usá ca -bara ang cahitáson. * Cadaghánan sa capat-án con sa calím-an ca baboy. - -Varadera. = Cahoy ng̃a ipadápat sa quilid sa sacayán, sa dapit sa goa, -arón díli madáot ang maong quilid sa paglúlan sa bisan onsa ng̃a -mabóg-at. - -Varadero. = Lugar ng̃a pagasangláran sa mg̃a sacayán. - -Varal. = Cahoy ng̃a hatáas, tocón. * Táuo ng̃a hatáas. - -Varapalo. = Idem hasta táuo. * Lambos, pagcalámbos ng̃a guilámbos sa -cahoy. * Casáquet, calisód, cayógot ng̃a dagcó. - -Varar. = Pagsánglar sa mg̃a sacayán. * Pagpalutáo, pagdáhic sa tubig sa -mg̃a sacayán. * Paghonóng, pagárang, pagóndang sa bisan onsang buhat con -hulusáyon. - -Varasceto. = Alad sa mg̃a cahoy, sa mg̃a caoáyan, &c., ng̃a ibútang sa mg̃a -tanáman, &c. - -Varazo. = Pagcalámbos, pagcalátos, pagcabónal. - -Varchilla. = Tacsánan sa humáy, &c. - -Vardasca. V. Vara hasta socod. - -Vardascazo. V. Varazo. - -Vareador. = Ang magabúnal. - -Vareaje. V. Vareo. - -Varear. = Pagbúnal sa mg̃a cahoy arón mahólog ang bong̃a. * Paglátos, -pagbúnal. * Pagsócor sa bisan onsa, sa bara. * Pagníoang. - -Varejón. V. Varal. - -Varendaje. = Cadaghánan sa mg̃a barenga ng̃atanán sa usá ca sacayán. - -Varenga. = Cahoy ng̃a icalíg-on sa mg̃a dolong sa mg̃a sacayán, sa dapit -sa solód. - -Vareo. = Pagcabónal sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy, arón motáctac ang bong̃a. -* Pagcasócod sa bisan onsa, sa bara. - -Vareta. = Cahoy ng̃a manípis ng̃a pagadihógon sa bisan onsa ng̃a mahágcot -arón mamílit ang mg̃a langgam. * Boloc sa mg̃a hablon, sa mg̃a panápton. * -Polong ng̃a icapasucó sa isigcatáuo. - -Varetear. = Pagbóloc sa mg̃a hablon. - -Variable. = Ang mahímo ng̃a pagalaínon. * Ang maósob. * Ang oaláy -calig-ónan ug pagcabótang ng̃a dayon. - -Variablemente. = Sa pagcalináin lain. - -Variacion. = Pagcaláin, pagcabálhin. - -Variado. = Ang guibórcan sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain. - -Variamente. V. Variablemente. - -Variante. = Ang magaláin lain. - -Variar. = Pagláin lain. - -Várice. = Pagcahubág sa mg̃a caogátan, cay naponó caáyo sa dugó. - -Varicoso. = Ogát ng̃a nahobág cay naponó sa dugó. - -Variedad. = Pagcaláin lain. * Pagcaoaláy calig-ónan ug pagcabótang ng̃a -dayon. * Pagcabálhin sa bisan onsa. - -Varilla. = Puthao ng̃a hatáas ug manípis ng̃a icasáb-it ug igabítay sa -mg̃a tabil, sa mg̃a cortina. * Tagsa ca cosóg sa apapáng̃ig. * Tagsa ca -cahoy ng̃a manípis, &c., ng̃a guipilítan sa papel sa mg̃a paypay. - -Varillaje. = Cadaghánan sa mg̃a ng̃a cahoy ng̃a manípis sa mg̃a paypay. - -Vario. = Lain. * Ang oaláy calig-ónan ug pagcabótang ng̃a dayon. * Ang -guibúhat sa mg̃a butang ng̃a nagacaláin lain. - -Varon. = Laláqui. * Táuo ng̃a talahóron. - -Varonía. = Pagcacaobánan ng̃a guican sa mg̃a laláqui. - -Varonil. = Ang nahatong̃ód sa laláqui. * Mabáscog, macosóg, casing -casíng̃an. - -Varonilmente. = Sa cabáscog, sa cosóg. * Sa dagcóng casing casing. - -Vasallaje. = Pagcasácop. * Buhis. - -Vasallo. = Sacop. - -Vasar. = Pang̃ánan, bolotáng̃an sa mg̃a baso, sa mg̃a pinggan, &c., sa -cosina. - -Vascuence. = Ang mabóloc caáyo. - -Vasera. V. Vasar. * Caban caban, sorlánan sa mg̃a baso. - -Vasija. = Baso, sorlánan sa vino, sa tubig, &c. * Cadaghánan sa mg̃a -cuba, sa mg̃a bariles ug sa mg̃a taryao. - -Vasillo, to. = Basong diótay. * Tagsa ca bohó sa mg̃a orlan sa mg̃a -putiócan, ug ang maong orlan. - -Vaso. = Baso, sorlánan sa tubig, sa vino, &c., sa yota, sa buláoan, sa -salapí, &c. * Pagcalóang sa mg̃a sacayán ug sa bisan onsa. * Tapoc sa -mg̃a bitóon. * Sorlánan ng̃a pagabotáng̃an sa tae ug sa ihi. * V. Bacin. * -Ugát, caogátan. - -Vástago. = Salíngsing, orlot, orlótan, balágon. - -Vastedad. = Pagcadagcó, pagcalapád sa bisan onsa. - -Vasto. = Dagcó, halagpád. - -Vate. = Manalágna. - -Vaticinador. = Idem. * Ang mutágna, ang macaíla sa mg̃a omalábot. - -Vaticinante. = Idem. - -Vaticinar. = Pagtágna. * Pagtághap, pagíla sa mg̃a omalábot. - -Vaticinio. = Pagcatágna. * Pagcatághap sa mg̃a omalábot. - -Vatídico. V. Vaticinador. * Ang mahatong̃ód sa pagcatágna. - -Vaya. = Pagcayúbit, pagcatámay. * Pagcasólog solog, pagsóod sood. * -Onsáon ta na man. - - - -VE - -Vecera. = Panón sa mg̃a hayúpan ug labí pa sa mg̃a baboy ng̃a nanaglacát -pagdóng̃an. - -Vecería. = Panón sa mg̃a hayópan ug labí pa sa mg̃a baboy ng̃a nahatong̃ód -sa usá ca longsod. - -Vecero. = Ang may catungdánan sa pagtúman sa mg̃a buhat sa longsod, sa -pagcaólus olus sa obán. - -Vecinal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a taguilóngsod, sa mg̃a mulópio sa -longsod. - -Vecinamente. = Sa pagcahadóol. - -Vecindad. = Cadaghánan sa mang̃a taguilóngsod, sa mg̃a mulópio sa -longsod. * Pagcasilíng̃an. * Pagcadúul. * Pagcaíng̃on, pagcaáng̃ay. - -Vecindario. V. Vecindad hasta pagcasilíng̃an. * Listáhan, padron sa mg̃a -ng̃alan sa mg̃a taguilóngsod. - -Vecino. = Tagilóngsod, mulópio sa longsod, ang may baláy sa longsod. * -Silíng̃an. * Hadúul, ang mudápit. - -Veda. = Pagcadilí. - -Vedado. = Lugar ng̃a díli mahímo ng̃a pagasórlan cay guidilí sa mg̃a -ponóan con sa batásan, sa mg̃a leyes. - -Vedamiento. V. Prohibitorio. - -Vedar. = Pagdilí. * Pagólang, pagbótang sa mg̃a cabilínggan, sa mg̃a -caculían. - -Vedija. = Ang balahíbo sa mg̃a carnero ng̃a nagatápot, nagapílit. * Bohóc -ug balahíbo sa laoas ng̃a nagobót. - -Vedijudo. = Ang guigúbtan sa bohóc. - -Veduño. = Calaínan sa mg̃a paras. - -Veedor. = Ang magatán-ao, ang maquigsáyod sa dagcóng cacúgui sa mg̃a -buhat sa ubán. * Ang táuo ng̃a guitórlo sa mg̃a calongsóran arón masáyor -con maáyo ba con díli ba ang mg̃a buhat sa mg̃a táuo. * Ang maquigsáyor -sa pagcaáyo con sa pagcadaótan sa trigo, &c., ng̃a guibalígya sa -cadaghánan. * Ang mahilábot sa pagpálit sa mg̃a calán-on sa mang̃a baláy -sa mg̃a dagcóng táuo. - -Veeduría. = Cahímtang, ug ang baláy sa veedor. - -Vega. V. Valle. - -Vegetabilidad. = Pagcatigúlang. * Pagcasúpang. - -Vegetable. = Ang madáan, ang matigúlang. * Ang magasúpang. - -Vegetacion. V. Vegetabilidad. - -Vegetante. V. Vegetable. - -Veguer. = Hocom sa usá ca longsod con sa usá ca guinhócman. - -Veguería. = Yota ng̃a nahasácop sa gahúm sa veguer. - -Vehemencia. = Pagcacosóg, pagcabáscog sa bisan onsa. - -Vehemente. = Ang mabáscog ug macosóg caáyo. - -Vehementemente. = Sa cabáscog, sa cosóg ng̃a dagcó. - -Vehículo. = Bisan onsa ng̃a maoóna sa lain ng̃a butang. - -Veintavo. = Ang icacaluháan ca bahin sa bisan onsa. - -Veinte. = Caluháan, calhóan. - -Veinten. = Doblon ng̃a bale ug caluháan ca sicápat. - -Veintena. = Tagsa ca bahin sa caluháan. * V. Veintavo. * Cadaghánan sa -caluháan ca butang. - -Veintenar. = Idem desde cadaghánan. - -Veintenario. = Ang may caluháan ca túig. - -Veinteno. V. Vigésimo. - -Veinteñal. = Ang madúgay sa caluháan ca túig. - -Veinticinco. = Caluháan ug limá. - -Veinticuatreno. = Ang nahatong̃ód sa isip sa caluháan ug opát. - -Veinticuatría. = Cahímtang sa pagcaregidor, pagcamaghuhúpot sa ubán ng̃a -mg̃a longsod sa Andalucía. - -Veinticuatro. = Maghuhúpot, regidor sa ubán ng̃a mg̃a longsod sa -Andalucía. * Caluháan ug opát. - -Veintidos. = Caluháan ug duhá. - -Veintinueve. = Caluháan ug siám. - -Veintiocho. = Caluháan ug ualó. - -Veintiseis. = Caluháan ug unúm. - -Veintiseiseno. = Ang nahatong̃ód sa isip sa caluháan ug unúm. - -Veintisiete. = Caluháan ug pitó. - -Veintitres. = Caluháan ug toló. - -Veintiun. V. Veintiuno. - -Veintiuna. = Sugál sa baraja. - -Veintiuno. = Caluháan ug usá. - -Vejacion. = Pagcapúgus, pagcalúgus, pagcadomót. * Pagcadáot. - -Vejámen. = Casabá, pagcabárlong sa pagyúbit sa isigcatáuo. - -Vejancon. = Tigúlang uyámot. - -Vejar. = Pagdáot, pagpasáquet sa isigcatáuo. - -Vejarron. V. Vejancon. - -Vejestorio. = Bisan onsa ng̃a tacús ng̃a pasipád-an ca tigúlang na caáyo. - -Vejete. = Tigúlang ng̃a hing̃alatáoan. - -Vejez. = Pagcatigúlang. * Pagcadáan. * Pagcasámoc ng̃a ang̃ay sa mg̃a -tigúlang. * Pagcaáng̃o ang̃o. - -Vejezuelo. = Tigúlang caáyo. - -Vejiga. = Pantog. * V. Ampolla. * Buti. - -Vejigatorio. = Hampol, haclop ng̃a magapalábtog, magapabítlig sa panit -sa masaquét. - -Vejigazo. = Pagcalámbos sa pantog ng̃a botód con sinórlan sa hang̃in. - -Vejiguilla. = Tanóm. - -Vela. = Pagcabántay sa gabíy, pagcapang̃alámag. * Pagcacógui sa bisan -onsa ng̃a pagabuháton. * Pagcabántay, sa pagcaólos olos, sa atubáng̃an sa -Santísimo Sacramento. * Candela sa talo con sa sebo. * Layág sa -sacayán. * Ang sacayán. - -Velacion. = Pagcatucáo, pagcahúcao. * Mg̃a pagdaláng̃in ug pagbendicion -sa mg̃a bag-ong quinasál; ng̃a guisúgo sa santa Iglesia. - -Velacho. = Ang layág ng̃a sonód sa layág ng̃a dagcó sa talároc ng̃a -trinquete. - -Velada. V. Velacion. - -Velado. = Ang bana. - -Velador. = Ang nang̃alámag, ang magabántay sa gabíy, ang magatucáo, ang -magahúcao. * Sanggáan ng̃a pagabotáng̃an sa sugá sa pagpang̃alámag sa -gabíy. - -Velaje. = Cadaghánan sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán. - -Velámen. = Idem. - -Velar. = Pagtucáo, paghúcao. * Pagbántay sa bisan onsa sa dagcóng -pagcacúgui. * Pagtúman ug maáyo sa bisan onsa. * Pagbántay sa pagcaólos -sa atubáng̃an sa Santísimo Sacramento. * Pagpang̃alámag. * Palotáo sa mg̃a -tacot, sa mg̃a bató sa talioála sa dagat. * Pagbendicion, pagdaláng̃in sa -mg̃a quinasál. * Pagbántay sa gabíy sa mg̃a masaquét. * Pagtábon. - -Velarte. = Calaínan sa panápton. - -Veleidad. = Pagbóot sa salingcápao lamang. * Pagcaoaláy calig-ónan sa -buot ug sa húna húna. - -Veleidoso. = Ang masáyon magabálhin sa iang húna húna, ang oaláy -calig-ónan sa iang pagbóot. - -Velejar. = Paglayág. - -Velería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a candela sa talo ug sa sebo. - -Velero. = Sacayán ng̃a matúlin caáyo sa layág. * Ang magabúhat ug -magabalígya sa mg̃a layág sa mang̃a sacayán. - -Veleta. = Casi casi. * V. Veleidoso. - -Velete. = Panápton ng̃a manípis, ng̃a igatábon sa nauong. - -Velicacion. = Pagcacatól sa laoas guican sa init sa dugó. - -Velico, llo, to. = Panápton ng̃a manípis ug mahínag, ng̃a binulácan sa -mg̃a bulac sa buláoan con sa salapí. - -Velo. = Tabil, panápton ng̃a igatábon sa bisan onsa. * Panápton ng̃a -igatábon sa nauong sa mg̃a babáye, ug labí pa sa mg̃a binócot, sa mg̃a -monja. * Panápton ng̃a pagagamíton sa pagbendicion sa mang̃a quinasál, ug -ng̃a igatábon sa olo sa asáoa ug isáblay sa mg̃a abága sa bana. * -Pagcaligás sa suguílon, pagcabalíbad, calaguéuan, arón díli itúg-an ang -matúod. * Bisan onsa ng̃a magasalípod sa lain ng̃a butang. * Pagcabóloc -sa húna húna. - -Velocidad. = Pagcatúlin, pagcadalí, pagcalágmit. - -Velon. = Candelero, sorlánan sa tumbága, &c., ng̃a pagasórlan sa lana ug -pagabotáng̃an sa sugá. - -Velonera. = Sanggáan sa belon. - -Velonero. = Magbobóhat sa mg̃a belon. - -Veloz. = Matúlin, malágmit, madalíon, malágsic. - -Velozmente. = Sa pagcatúlin, sa pagcadalí, sa pagcalágmit. - -Vellera. = Babáye ng̃a magaálot ug magagónting sa bohóc. - -Vello. = Balahíbo. * Bolobalahíbo sa mg̃a panit sa obán ng̃a mg̃a bong̃a. - -Vellon. = Balahíbo sa mg̃a carnero. - -Vellonero. = Ang magahípos sa balahíbo sa mang̃a carnero, sa paggónting -caníla. - -Vellorí. = Panápton ng̃a oalá pa tináon. - -Vellorita. = Tanóm. - -Vellosidad. = Cadaghánan sa balahíbo. - -Vellosilla. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Velloso. = Balahibóon, balahibóan. - -Velludo. = Idem. * Ang terciopelo. - -Vena. = Ogát. * Ang ogát ng̃a guitórcan sa mang̃a tumbága sa ilálom sa -yota. * Ang alaguían sa tubig sa ilálom sa yota. * Pagcasáyon sa -pagbúhat ug paggáma sa mg̃a balac. * Ang barlis sa mg̃a báta. - -Venablo. = Bangcao ng̃a hamóbo ng̃a isalibáy. * Soob. - -Venadero. = Lugar ng̃a pagalácoan sa mg̃a osa. - -Venado. = Osa. - -Venaje. = Tobóran sa subá. - -Venal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a ogát. * Ang arang ibalígya, balígya. * -Táuo ng̃a pacóha, ng̃a mapaólo olo tong̃ód sa salapí ug sa mg̃a gasa. - -Venalidad. = Pagcasáyon sa pagbalígya sa bisan onsa. * Pagcaólo olo sa -lain tong̃ód sa salapí ug sa mg̃a regalo. - -Venático. = Alabóton sa pagcabóang, ang boang boang usáhay. - -Venatorio. = Ang nahatong̃ód sa pag pang̃áyam. - -Vencejo. = Icabáat sa bisan onsa. * Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa sayáo -apan sa hamóbong tiil. - -Vencer. = Pagdáog. * Paglabí, paglabáo. * Pagcábig sa bisan cansa sa -cabobót-on ng̃a caugalíng̃on. * Pagáng̃at, pagtóng̃as, pagsáca sa lugar ng̃a -hatáas ug tindog caáyo. * Pagtaquílid, pagtóang. * Pagtúman sa adlao -ng̃a tagál. * Pagpogóng sa caísog sa gaoi ug sa mg̃a cailíbgon. - -Vencible. = Ang arang pagadaógon. - -Vencimiento. = Pagcadáog. * Pagcataquílid, pagcatóang sa bisan onsa. - -Venda. = Tinábas ng̃a panápton ng̃a igabúgcos ug igabáat sa mg̃a samad. * -Sintas ng̃a ibúgcos sa mg̃a hari sa ilang olo, sa timáan sa ilang -pagcahári. - -Vendaje. = Sohol tong̃ód sa pagbalígya sa mg̃a manggar ng̃a guitúgyan sa -lain. * Pagcabáat sa mang̃a benda. - -Vendar. = Pagbúgcos, pagbáat sa mg̃a tinábas ng̃a panápton, sa mg̃a benda. -* Pagbótang sa mg̃a caoláng̃an, sa mg̃a cabilínggan sa húna húna, arón -díli maila ang matúod. - -Vendabal. = Habágat. - -Vendedor. = Ang magabalígya. - -Vendehumos. = Ang nagapasábot ng̃a hinigúgma ug pinalángga sia sa mg̃a -dagcóng táuo. - -Vendeja. = Pagcabalígya sa cadaghánan ug sa cadaigánan. - -Vender. = Pagbalígya. * Pagbórhi. * Paglímbong, pagólo olo. - -Vendible. = Ang arang ibalígya, balígya. - -Vendicion. = Pagcabalígya. - -Vendimia. = Pagcapó-po, pagcaípo, sa mg̃a paras. * Polós, caposlánan sa -bisan onsa. - -Vendimiador. = Ang magapó-po sa mg̃a bolig sa ubas sa mg̃a ponóan, sa mg̃a -balágon sa mg̃a paras. - -Vendimiar. = Pagpó-po sa mg̃a ubas sa mg̃a ponóan. * Paghiágom sa polós -sa bisan onsa. * Pagpatáy. - -Vendo. = Sirsid sa mg̃a panápton. - -Veneficiar. = Pagdáot sa mg̃a pagdioáta, sa mg̃a buhat sa mg̃a balbal. - -Veneficio. = Buhat ng̃a daótan, ng̃a ang̃ay sa mang̃a dioatáhan, sa mg̃a -balbal. - -Venéfico. = Ang macahiló. * Táuo ng̃a dioatáhan, balbal. - -Venenífero. = Ang macahiló. - -Veneno. = Hiló, ang macalála, ang macalánag. * Ang macahobóg. * Bisan -onsa ng̃a macadáot. * Caaligótgot, capong̃ót. - -Venenosidad. = Pagcahiló sa bisan onsa. - -Venenoso. = Ang may hiló, ang macahiló. - -Venera. = Baláyan sa usá ca quinháson. * Timáan ng̃a guibítay sa dughan -sa ubán ng̃a mg̃a dagcóng táuo. - -Venerable. = Talahóron. - -Venerablemente. = Sa pagtáhod, sa catahóran. - -Veneracion. = Pagcatáhor. * Pagcasíngba. - -Venerador. = Matahólon. * Tigtáhod, ang magatáhod. - -Venerando. V. Venerable. - -Venerante. V. Venerador. - -Venerar. = Pagtáhor, pagtahá. * Pagsíngba. - -Venéreo. = Ang mahatong̃ód cang Venus ug sa pagcaólag. - -Venero. = Lugar ng̃a hicaplágan sa mg̃a tumbága sa ilálom sa yota. * -Tobóran sa mg̃a tubig. * Sinógdan, guinicánan sa bisan onsa. - -Vengable. = Ang tacús ng̃a pagabáslan. - -Vengador. = Ang magabálos, magbabálos. - -Vengainjurias. = Piscal. - -Venganza. = Pagbálos, balus. - -Vengativo. = Ang mahagúgma magbálos. - -Venia. = Pagcapasáilo, pagpasáilo sa mg̃a salá ug sa mg̃a sayúp. * -Lisensia, pagtógot sa pagbóhat sa bisan onsa. - -Venial. = Salá, sayúp ng̃a diótay, ug ng̃a masáyon pasailóon. - -Venialidad. = Idem. - -Venialmente. = Sa salá ng̃a diótay. - -Venida. = Pagcaánhi, pagcaábot. * Pagcahióli, pagcabálic sa lugar ng̃a -guiguicánan. * Pagcabahá sa mg̃a subá. * Buhat ng̃a mahanaláicon, ng̃a -oalá húna hunáon. - -Venidero. = Omalábot, ang muánhi, ang musonód. - -Venino. = Hubág ng̃a daútan. * V. Venenoso. - -Venir. = Pagánhi. * Pagábot. * Pagpaquíta, pagtúngha. * Pagángdo sa -pagbúot sa lain, pagóyon. * Pagdámag, pagdósmog. * Pagsonód sa bisan -onsa sa guiguicánan, sa guisóndan. * Pagdúul. * Pagguícan sa sinógdan. - -Venta. = Pagcabalígya. * Halapítan. - -Ventaja. = Pagcapalabáo, pagcapalábi. * Pagpalábi, pagpalabáo. - -Ventajosamente. = Sa pagcalabí, sa pagcalabáo. - -Ventajoso. = Ang magalabáo, ang magalabí. - -Ventalla. V. Válvula, desde tabon tabon. * Acob sa mg̃a panit sa mg̃a -bong̃a. - -Ventalle. = Paypay. - -Ventana. = Talambóan. - -Ventanaje. = Cadaghánan sa mg̃a talambóan sa usá ca baláy. - -Ventanazo. = Pagcasára ng̃a calit sa talambóan. - -Ventanear. = Pagtámbo sa talambóan. - -Ventanera. = Babáye ng̃a mutámbo sa masóbsob sa talambóan. - -Ventanero. = Ang magabúhat sa mg̃a talambóan. * Táuo ng̃a magasolóng sa -mg̃a talambóan ng̃a guitambóan sa mg̃a babáye. - -Ventanico. = Tacop ng̃a diótay sa mg̃a tacop, sa mg̃a talambóan. - -Ventar. V. Ventear. - -Venteadura. = Liqui sa mg̃a cahoy. - -Ventear. = Pagháng̃in, paghóyop sa hang̃in. * Pagsúsi, pagpaquisáyod sa -bisan onsa. * Paghaláyhay. * Pagotót. * Pagbotód sa bisan onsa cay -guisórlan sa hang̃in. - -Ventero. = Ang magabántay sa halapítan. - -Ventilacion. = Pagcahalayáhay. * Pagcaíndig indig. - -Ventilador. = Capandáyan sa pagháng̃in. - -Ventilar. = Paghalayáhay. * Pagcáya caya, pagcáyab cayab. * Pagíndig -indig. - -Ventisca. = Onós sa hang̃in ug sa nieve. - -Ventiscar. = Pagúlan sa pagcatibúoc ug pagháng̃in ng̃a mahurús. - -Ventiscoso. = Túig ug lugar sa mg̃a onós. - -Ventolera. = Onós sa hang̃in ng̃a mabáscog ug ng̃a díli madúgay. * -Pagcaándac. * Húna húna ng̃a calit ug ng̃a díli macaígo. - -Ventolina. = Hang̃in ng̃a mahínay ug ng̃a mabolobálhin. - -Ventor. = Ayam ng̃a musonód sa mg̃a mananáp ug sa mg̃a langgam sa iang -pagpanimahó. - -Ventorrero. = Lugar ng̃a dayág sa mg̃a hang̃in. - -Ventorrillo. = Halapítan ng̃a diótay. - -Ventosa. = Tandoc. - -Ventosear. = Pagotót. - -Ventosero. = Ang mugámit sa masóbsob sa mg̃a tandoc. - -Ventosidad. = Pagcaotót. * Pagcabotód. - -Ventoso. = Ang may hang̃in, ang nabotód. * V. Ventear. - -Ventral. = Ang nahatong̃ód sa tian. * Bacos sa tian. - -Ventrecha. = Tian sa mg̃a isda. - -Ventregada. = Cadaghánan sa mg̃a mananáp sa usá lamang ca pagánac. * -Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a muábot sa pagcadúng̃an. - -Ventrera. = Bacus ng̃a ibúgcus sa tian. - -Ventrículo. = Cotó cotó. - -Ventrílocuo. = Ang macapamólong sa ting̃og ng̃a pagaíngnon ng̃a guican sa -tian. - -Ventroso. = Como el siguiente. - -Ventrudo. = Ang guidagcóan sa tian. - -Ventura. = Palar ng̃a maáyo. - -Venturero. = Ang guiábot sa pagcaáyo con sa pagcadaútan. * Ang -magasóroy soroy sa oaláy buhat, apan ng̃a magabúhat unta con donay -ugáling ug táuo ng̃a magapabúhat canía. - -Venturina. = Batóng mahál sa color sa capé ng̃a sinánglag, ug ng̃a -nalocóp sa mg̃a tulpoc tulpoc sa color sa buláoan. - -Venturo. = Ang muábot onya, ang musonód. - -Venturosamente. = Sa maáyong palad. - -Venturoso. = Paláran, buláhan. - -Venus. = Ang usá sa mg̃a planeta. * Babáye ng̃a matahóm caáyo. * -Pagcaólag, paghiláoas. - -Venusto. = Matahóm, maníndot, maányag. - -Ver. = Pagtán-ao, pagsulúng, pagquíta. * Paghíling, paglí-li. * -Pagdúao. * Paghibálag pagcáplag. * Pagtághap sa mg̃a omalábot. - -Vera. = Daplin. * Pagcamatúod sa bisan onsa. - -Veras (de). = Sa pagcamatúod, matúod tuod, matúod gayúd. - -Veracidad. = Batásan sa pagpamólong guihápon sa matúod. - -Veranada. = Túig tiempo sa init. - -Veranadero. = Lugar ng̃a pagacán-an sa mg̃a hayúpan sa tiempo sa init. - -Veranear. = Pagpuyó sa bisan diin sa tiempo sa init. - -Veraneo ó Veranero. = Lugar ng̃a pagapúy-an sa obán ng̃a mg̃a mananáp sa -tiempo sa init. - -Veranico. = Túig, tiempo sa dagcóng init sa tiempo sa tugnao. - -Veraniego. = Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa tiempo sa init. * Ang -masaquéton, ang salaquétan sa tiempo sa init. * Ang salaoáyon, ang díli -hingpit. - -Verano. = Tiempo, túig sa init. - -Veraz. = Ang mamólong guihápon sa matúod. - -Verbal. = Bisan onsang pagsábot sa polong lamang. - -Verbalmente. = Sa mg̃a polong lamang. - -Verbena. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Verberacion. = Pagcahámpac sa tubig ug sa hang̃in sa bisan diin. - -Verberar. = Paghámpac sa hang̃in ug sa tubig sa bisan diin. - -Verbi gracia. = Mg̃a polong ng̃a linatín: panánglet, sa pananglétan. - -Verbo. = Ang icadúha ca Persona sa Santísima Trinidad. - -Verbosidad. = Pagcadághan sa mg̃a polong sa mg̃a suguílon. - -Verboso. = Ang guidaghánan sa mg̃a polong sa iang pagsólte. - -Verdacho. = Color ng̃a malúnhao ng̃a obos. - -Verdad. = Matúod, camatúod. * Ang Dios. * Pagcaáng̃ay sa bisan onsa sa -húna húna sa mg̃a táuo. * Casabá, pagcabárlong ng̃a lactud ug sa dayág. - -Verdaderamente. = Sa pagcamatúod, matúod tuod, matúod gayúd. - -Verdadero. = Ang matúod. * Ang maháoan sa buot. - -Verdal. = Calaínan sa mg̃a sirioelas. - -Verde. = Calúnhao. * Táuo ng̃a báta pa, supang. * Bisan onsa ng̃a anáa pa -sa sinógdan, ng̃a halayó pa sa pagcahíngpit. * Cumpay sa mg̃a hayúpan. - -Verdea. = Calaínan sa bino. - -Verdear. = Paglúnhao sa bisan onsa. - -Verdecer. = Paglúnhao sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. - -Verdegay. = Bisan onsa sa color ng̃a berde ng̃a díli buhi caáyo. - -Verdeguear. V. Verdear. - -Verdemar. = Ang may color ng̃a berde ing̃on sa color sa dagat. - -Verdemontaña. = Calaínan sa color ng̃a berde. - -Verderol. = Langgam. - -Verderon. = Calaínan sa baláyan sa quinháson. - -Verdevejiga. = Color ng̃a berde, ng̃a magáma sa apdo sa baca. - -Verdezuelo. = Langgam. - -Verdin. = Color ng̃a malúnhao sa mg̃a tanúm ng̃a diótay pa. * Natoc, lauot -sa tubig ng̃a díli magabahá. * Tayá sa mg̃a tumbága. - -Verdina. = Idem hasta natoc. - -Verdinegro. = Ang may color ng̃a berde ng̃a molomaítom. - -Verdino. = Ang malúnhao caáyo. - -Verdolaga. = Tanóm, olasíman. - -Verdon. = Ang banua. - -Verdor. = Pagcalúnhao sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. * Color ng̃a berde. -* Cosóg, cabáscog, gahóm. * Pagcabáta, pagcasópang. - -Verdoso. = Ang boloberde, ang molomalúnhao. * Ang higos. - -Verdoyo. = Natoc, lauot ng̃a nagatápot sa mg̃a bató, sa tubig. - -Verdugado. = Saya sa mg̃a babáye. - -Verdugal. = Solóp ng̃a guinatórcan pagbág-o sa mg̃a salíngsing, sa human -na ang pagcaíng̃in ug pagdáob. - -Verdugo. = Salíngsing sa cahoy. * Labhag. * Labod. * Táuo ng̃a mupatáy -sa mg̃a isigcatáuo ng̃a guihócman sa camatáyon, ng̃a magahámpac sa -cadaigánan sa mg̃a saláan, &c. * Casáquet, calisód, cayógot sa húna -húna. - -Verdugon. = Idem hasta táuo. - -Verduguillo. = Labaja ng̃a igaálot. - -Verdulero. = Ang mobalígya sa mg̃a otan. * Sa mg̃a coles, &c. - -Verdura. = Otan. * Cosóg, cabáscog. * Pagcalúnhao, pagcalángbo sa mg̃a -cahoy ug sa mg̃a tanóm. - -Vereda. = Dalan ng̃a haíctin. * Paglacát sa mg̃a malaoáli, sa pagoáli sa -mg̃a calongsóran. - -Veredario. = Cabayo, &c., ng̃a pagaabáng̃an. - -Veredero. = Sinógo arón magabaláod sa mg̃a pagbúot sa mg̃a ponóan. - -Verga. = Cahoy ng̃a pagabaátan ug pagatohógan sa mg̃a layág sa mg̃a -sacayán. * Quinatáuo sa mg̃a mananáp ng̃a laqui. - -Vergajo. = Idem desde quinatáuo. - -Vergarzoso. = Mananáp sa América. - -Vergonzante. = Mang̃iuláuan. * Ang naquiglímos sa tinágo. - -Vergonzosamente. = Sa pagcaúlao, sa caúlao. - -Vergonzoso. = Ang maúlao, mang̃iuláuan. * Ang macaúlao, maoólao. - -Verguear. = Pagbúnal. - -Vergüenza. = Caúlao. - -Verguer ó Verguero. = Alguasil. - -Vergueta. = Cahoy ng̃a diótay. - -Véricueto. = Lugar ng̃a hatáas ug cabatóhan. - -Verídico. V. Veraz. - -Vérificacion. = Pagcasúsi, pagcapaquigsáyod sa bisan onsa. - -Verificar. = Pagpamatúod. * Pagsúsi, pagpaquigsáyod, pagpaquigásoy. * -Pagbúhat ng̃a tuod, pagtúman. - -Verificativo. = Ang macapamatúod sa bisan onsa. - -Verisímil. = Ang guipacaíng̃on ng̃a matúod, bisan onsa ng̃a díli matúod -gayúd. - -Verisimilitud. = Pagpacaíng̃on ng̃a matúod ug bisan onsa, bisan ng̃a díli -matúod gayúd. - -Verisímilmente. = Sa pagcaíng̃on ng̃a matúod. - -Verja. = Alad alad. * V. Celosía. * Ang lugar ng̃a guilibótan sa mg̃a -alad. - -Verjel. = Idem desde ang lugar. * Tanáman ng̃a matahóm ng̃a guitámnan sa -mang̃a bulac. - -Vermicular. = Ang may olor, ang guiórlan. * Ang maíng̃on sa mg̃a olor. - -Vermífugo. = Ang may gahóm sa pagpatáy sa mg̃a oáti ug mg̃a olod. - -Verminoso. V. Vermicular. - -Vernal. = Ang nahatong̃ód sa tiempo sa init. - -Verónica. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Verosímil. V. Verisímil. - -Verosimilidad. V. Verisimilitud. - -Verraco. = Botacál. - -Verraquear. V. Gruñir. - -Verriondez. = Pagcapang̃asáoa sa mang̃a baboy. * Pagcabótang sa mg̃a tanóm -ug mg̃a dahon ng̃a naláya, ug sa mg̃a otan ng̃a oalá malóto ug maáyo. - -Verriondo. = Baboy ng̃a mang̃asáoa. * Tanóm, dahon con otan ng̃a laya, ng̃a -oalá malóto ug maáyo. - -Verruga. = Alom, calónggo. - -Verrugueta. = Limbong sa sugál. - -Versado. = Batid, ang naánad na. - -Versar. = Pagíng̃on ang usá ca botang sa lain ng̃a butang ng̃a -pagatandían. - -Versátil. = Ang masáyon mubálic. * Ang masáyon maópod opod. * Táuo ng̃a -oaláy calig-ónan sa iang húna húna, sa iang buot. - -Versatilidad. = Pagcaópod opod. * Pagcaoaláy calig-ónan sa boot. - -Versería. = Cadaghánan sa mg̃a luthang ng̃a guing̃álan ug berso. - -Versícula. = Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a libro sa coro. - -Versiculario. = Ang magabántay sa mang̃a libro sa coro, ug ang magacanta -sa mg̃a bersículo. - -Versículo. = Bahin ng̃a diótay sa mang̃a sulat. - -Versificacion. = Pagcabúhat sa mg̃a balac. - -Versificar. = Pagbúhat, pagsúlat sa mang̃a balac. - -Versista. = Ang macagáma sa mg̃a berso. - -Verso. = Calaínan sa luthang. * Balac. - -Vértebra. = Tagsa ca bocóg sa talórtod, sa cagóngcong, sa bocó bocó. - -Vertedero. = Lugar ng̃a pagayabóhan, ng̃a pagasalibáyan sa bisan onsa. - -Vertedor. = Ang magayabó. * Alaguían sa mg̃a tubig, balaháan. - -Vertello. = Tagsa ca malíng̃in ng̃a binohóan, ng̃a guitóhog sa puthao con -sa pisi, ng̃a guibáat ug guilíg-on sa berga sa talároc sa sacayán. - -Verter. = Pagyabó, paghúar sa bino, sa tubig, sa binócboc, &c. * -Paghúbar sa mg̃a polong sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong. * -Pagtúg-an sa hingbalóan. * Paglabáo, paglabí. - -Vertibilidad. = Pagcasáyon sa paglíhoc sa bisan onsa sa luyo ug sa -luyo. - -Vertible. = Ang masáyon malíhoc sa luyo ug sa luyo. - -Vertical. = Ang natónton caáyo sa ibábao sa atong mg̃a olo. - -Verticalmente. = Sa pagcatónton. - -Vértice. = Ang labíng hatáas sa bisan onsa. * Alimpólo sa olo. - -Verticidad. V. Vertibilidad. - -Vertiente. = Ang mubahá. * Lugar ng̃a tolotíndog, pagcahándig, -pagcahanáyhay ng̃a masáyon pagabaháan sa tubig. - -Vertiginoso. = Ang guilábdan sa olo. - -Vértigo. = Pagcalabád sa olo. - -Versana. = Turlis ng̃a lapus cutud sa usá ca tomóy sa lain ng̃a tomóy sa -yota ng̃a pagadoróhan. - -Véspero. = Bitóon sa hapon. - -Vespertillo. V. Murciélago. - -Vespertino. = Ang nahatong̃ód sa hapon. * Bitóon ng̃a masálop sa human na -ang pagcasálop sa adlao. * Oáli ng̃a ioáli sa hapon. - -Vestal. = Tagsa ca dalága ng̃a nagaalágad sa diosa ng̃a guing̃álan ug -Vesta, sa tiempo sa mg̃a romano. - -Vestíbulo. = Ganháan. - -Vestido. = Bisti, panápton ng̃a itápot sa laoas. * Tabon sa bisan onsa. - -Vestidura. = Idem. * Bisti sa mg̃a Padre sa pagtúman sa ilang -catungdánan sa Singbahán. - -Vestigio. = Timáan, tonób ng̃a nahabílin sa guiaguían sa táuo. * -Panomdóman sa mg̃a buhat sa mg̃a táuong caráan. * Timáan sa bisan onsa sa -canhing tiempo. - -Vestiglo. = Asoang, onglo. * Bisan onsa ng̃a macahahárloc, ng̃a -macalilísang. - -Vestimenta. V. Vestido y Vestidura. - -Vestir. = Pagbísti, pagtápot sa laoas sa mg̃a panápton. * Pagtábon, -pagdáyan dayan sa bisan onsa. - -Vestuario. = Cadaghánan sa mg̃a quinahánglan sa mg̃a bisti. * Bisti sa -mg̃a soldados. * Lugar ng̃a pagabistíhan sa mg̃a Padre, sa obán ng̃a mg̃a -Singbahán, ug sa mg̃a táuo ng̃a nagabúhat sa mg̃a dula. - -Veta. = Ogat sa bisan onsa, sa mg̃a bató, sa mang̃a cahoy, &c. - -Veteado. = Ang may mg̃a caogátan. - -Veterano. = Soldado ng̃a maálam na caáyo sa iang catungdánan. * Batid, -ang naánad na. - -Veterinaria. = Quinaárman sa pagtámbal sa mg̃a mananáp. - -Veterinario. = Mananámbal sa mg̃a mananáp. - -Veto. = Gahóm sa hari sa pagdíli sa pagcabaláod ug pagcatúman sa mg̃a -leyes. - -Vez. = Pagcapúle, pagcaólus. * Pagcadúgay sa bisan onsang buhat. * -Panón sa mg̃a baboy ng̃atanán sa mg̃a mulópio sa usá ca longsod. - - - -VI - -Via. = Dalan. * Alaguían sa pagbúhat sa bisan onsa. * Alaguían sa tae -ug sa ihi sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. - -Viadera. = Tumbánan sa mg̃a haláblan. - -Viador. = Ang táuo ng̃a nagapuyó pa sa calibútan, sa pagpaíng̃on sa -Lang̃it, ng̃a buot paláng̃it. - -Viajador. V. Viajero. - -Viajante. = Ang magalacát, ang magabiaje. - -Viajar. = Paglacát sa holo halayó, pagbiaje. - -Viajata. = Paglacát, pagbiaje ng̃a díli madúgay caáyo. - -Viaje. = Pagcalacát, pagcabiaje sa yota ug sa dagat. * Pagcalacát ng̃a -caugalíng̃on. - -Viajero. = Ang magalacát, ang magabiaje sa halayó. * Ang magasúlat sa -guitimaánan sa iang pagbiaje. - -Vial. = Ang nahatong̃ód sa dalan ug sa pagbiaje. - -Vianda. = Calán-on sa mg̃a táuo. * Sod-an. - -Viandante. V. Viajante. - -Viaraza. = Pagcahibólos sa mg̃a mananáp. * Bisan onsang buhat ng̃a oalá -húna hunáon ug maáyo. - -Viático. = Balon sa sa magabiaje. * Ang laoas sa atong Guinóong -Jesucristo ng̃a ipacaláoat sa mg̃a masaquét. - -Vívora. = Saoa ng̃a malála caáyo. - -Viborezno. = Ang nahatong̃ód ug ang ang̃ay sa bíbora. * Ang anac sa -bíbora. - -Vibracion. = Pagcauólog uólog, pagcaoaláy. * Pagcalíhoc, pagcatábiog sa -bisan onsa ng̃a nabítay hasta ng̃a mopoyó. - -Vibrar. = Paguólog uólog, pagoálay. * Paglíhoc, pagtábiog sa bisan onsa -ng̃a nabítay. - -Viburno. = Tanóm. - -Vicaria. = Ang ilis sa ponóan, icadúhang ponóan sa conbento sa mg̃a -monjas, sa mg̃a binócot. - -Vicaría. = Cahímtang opicio sa pagcabicario. * Solór ng̃a pagatumánan sa -bicario sa iang mg̃a catongdánan. * Yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa -bicario. - -Vicariato. = Idem, excepto desde Solór hasta yota. * Tiempo ng̃a -pagadugáyan sa vicario sa iang oficio. - -Vicario. = Ilis. * Ang icadúhang ponóan sa mg̃a Padreng religioso. * -Hocom sa mg̃a caparían ug ang guitórlo sa mg̃a Sres. Obispos, arón -magasentencia sa mg̃a hulusáyon sa ilang mg̃a guinsacópan. * De -Jesucristo = Ang Santos ng̃a Papa, ilis ni Jesucristo dinhi sa yota. - -Vice. = Polong ng̃a magaásoy ng̃a ang táuo ng̃a guihisgótan maoy ilis -niádtong táuo ng̃a guiónhan sa maong polong ng̃a vice, sa paghing̃álan -canía. - -Vicealmiranta. = Ang icadúhang sacayán sa mg̃a escuadra. - -Vicealmirante. = Ang ponóan sa mg̃a escuadra, ng̃a sonód sa almirante. - -Vicecanciller. = Padreng cardenal ug ponóan sa hocmánan ng̃a pagaaguían -sa mg̃a bula ug mg̃a pagbúot sa Santos ng̃a Papa. - -Viceconsiliario. = Ang ilis sa somosámbag. - -Vicedios. = Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa Santos ng̃a Papa. - -Vicegerente. = Ilis sa lain. - -Vicepatrono. = Ilis sa patrono. - -Vicepropósito. = Ilis sa ponóan. - -Viceprovincial. = Ilis sa provincial sa pagbúot ug pagsógo sa mg̃a -religioso ng̃a iang mg̃a sacop. - -Vicerector. = Ilis sa rector. - -Vicerectoría. = Cahímtang sa pagcaílis sa rector. - -Vicesimario. = Ang macahíngpit sa isip sa caluháan. - -Vicésimo. V. Vigésimo. - -Vice-versa. = Mg̃a polong ng̃a linatín: sa pagcabátoc, sa pagcabinálus -balus. - -Viciar. = Pagdáot. * Pagsácot sa mg̃a balígya, sa paglímbong sa mg̃a -pomalálit. * Pagcóha sa pagcabale sa bisan onsa. * Pagsámoc, paghilábot -sa mg̃a salá ug sa daótan ng̃a batásan. * Paghátag sa daútan ng̃a -panigíngnan sa batásan ug sa quinabóhi. * Pagsábot sa bisan onsang -polong sa pagcasábot ng̃a batoc sa matúod ng̃a casayóran ug cahológan. * -Paghagálam caáyo sa bisan onsa. - -Vicio. = Cadáot. * Pagcaoalá sa catarúng̃an. * Sayóp sa pagpamólong ug -sa pagsúlat. * Pagcahagálam caáyo sa bisan onsa, paggámit sa bisan -onsa, sa masóbsob, sa oaláy casaráng̃an. * Pagcalángbo sa mg̃a cahoy ug -sa mg̃a tanóm. * Pagcadaótan sa pagtóon ug pagtórlo sa mg̃a táuo. * -Batásan ng̃a daótan sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. - -Viciosamente. = Sa dagcóng pagcadáot. * Sa daútan ng̃a batásan. * Sa -sayóp, sa pagcasayóp. - -Vicioso. = Daútan. * Maólag. * Táuo con mananáp sa daótan ng̃a batásan. -* Ang guidaghánan sa bisan onsa. * Cahoy ug tanóm ng̃a malángbo. * -Mabáscog, macosóg. - -Vicisitud. = Pagcabolobálhin sa bisan onsa. * Pagcaólos olos sa mg̃a -caayóhan ug sa mg̃a cadaótan. - -Vicisitudinario. = Ang muábot sa pagcaólos olus, sa pagcasonód sonód. - -Víctima. = Mananáp con táuo ng̃a buhi ng̃a guihálad. * Ang mahamótang sa -may catáhap sa icadáot tung̃ód sa pagtábang ug paglában sa lain. * Ang -guisáquet tong̃ód sa salá sa lain. - -Victimario. = Ang nagahocót, nagabáat ug nagapatáy sa mg̃a víctima, sa -canhing tiempo. - -Víctor. V. Vitor. - -Victorear. V. Vitorear. - -Victoria. = Pagcadáog sa caáoay. * Pagcapogóng sa mg̃a cailíbgon. - -Victorial. = Ang nahatong̃ód sa pagdáog sa mg̃a caáoay. - -Victoriosamente. = Sa pagcadáog. - -Victorioso. = Ang nacadáog sa mang̃a caáoay. - -Vicuña. = Mananáp ng̃a dagcó sa Perú. - -Vid. = Tanóm ng̃a mobóng̃a sa paras, sa ubas. - -Vida. = Cabúhi, quinabúhi, pagcabúhi. * Cadugáyan sa tiempo cutub sa -pagcatáuo hasta sa pagcamatáy. * Batásan sa quinabúhi. * Casayóran sa -mg̃a buhat sa bisan cansa, sa iang quinabúhi. * Pagcabótang sa mg̃a calág -sa gracia, sa maáyong cabobót-on sa Dios. * Bisan onsa ng̃a mutábang sa -pagcaparáyon sa lain ng̃a butang. * Paghimáya, cabolahánan sa Lang̃it. - -Vidente. = Ang magasolóng, ang magatán-ao. * Manalágna. - -Vidriado. = Ang madalí masocó, ang masáyon mabaláca. * Sorlánan ng̃a -guidíhog sa bulit ng̃a masínao. - -Vidriar. = Pagdíhog sa mg̃a surlánan sa bulit ng̃a masínao. - -Vidriera. = Cadaghánan sa mg̃a salamín ng̃a guipahaáng̃ay sa mg̃a tacop, sa -mg̃a pultahán ug sa mg̃a talambóan. * Salamín ng̃a igasolóng sa bisan -onsa. - -Vidriería. = Tiendáhan ng̃a pagabuhátan, pagatabásan ug pagabaligyáan sa -mg̃a salamín. - -Vidriero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a salamín. - -Vidrio. = Salamín. * Bisan onsang baso con surlánan sa salamín. * Bisan -onsa ng̃a pino, ng̃a masáyon mabóong, malíqui ug matípac. - -Vidrioso. V. Vidriado hasta sorlánan, y Vidrio, desde bisan onsa ng̃a -pino. * Yota, lugar ng̃a pagalácoan ng̃a masáyon ng̃a pagadanglógan ug -pagadalin-ásan. * Bisan onsa ng̃a quinahánglan ng̃a pagahóptan sa dagcóng -cacúgui. - -Vidual. = Ang nahatong̃ód sa pagcabútang sa pagcabálo. - -Viejazo. = Tigúlang caáyo. - -Viejecito. = Idem. - -Viejezuelo. = Tolotigúlang. - -Viejísimo. V. Viejazo. - -Viejo. = Tigúlang. * Caráan, sa canhing tiempo. - -Viento. = Hang̃in. * Bahó ng̃a mahabílin sa lugar ng̃a guiaguían sa mg̃a -mananáp ng̃a paganóntan sa mg̃a ayam. * Bisan onsa ng̃a magapabúyoc sa -húna húna, magapabálhin sa buot, sa cásing cásing. * Ang usá ca bocóg -ng̃a anáa sa calang sa mg̃a dolónggan. * Paráyeg ng̃a guilabíhan, -pagcaándac. - -Vientre. = Tian. * Ang báta con mananáp sa solód pa sa tian sa inahán. -* Ng̃atanán ng̃a anáa sa solór sa tian. * Cotó cotó. * Pagcadagcó sa -pagcalóang sa bisan onsa. * Pagcadagcó sa dapit sa goa sa mg̃a taryao, -sa mg̃a tibor, sa mg̃a sacayán, &c. * Ang inahán. - -Viernes. = Viernes, ang icaónom ca adlao sa semana. * Bisan onsang -adláoa ng̃a díli mahímo ng̃a pagacán-an sa carne, cay guidilí sa santa -Iglesia. - -Viga. = Cahoy ng̃a hatáas. - -Vigente. = Tulumánon, batásan, ley ng̃a tacús ng̃a pagatumánon. - -Vigésimo. = Icacaluháan, ang macahíngpit sa isip sa caluháan. - -Vigía. = Hunásan, tacot, pangpang, bató ng̃a mulutáo ug mutóybo sa -talioála sa dagat. * Bantay. * Lantáoan, ilíhan. * Pagbántay sa anáa sa -halayó. - -Vigiar. = Idem desde pagbántay. - -Vigilancia. = Pagcabántay, cacúgui. - -Vigilante. = Ang nagamatá. * Ang magabántay, mabantáyon, cacuguíhan. - -Vigilantemente. = Sa pagcabántay, sa cacúgui. - -Vigilar. = Pagtucáo, pagmatá. * Pagbántay, pagcúgui. - -Vigilativo. = Ang magapatúcao. - -Vigilia. = Pagcamatá, pagcatucáo, pagcahúcao. * Bisan onsang buhat, ug -labi pa sa pagbása ug sa pagsúlat, ng̃a pagabuháton sa gabíy. * -Pagcapang̃alámag. * Vísperas, adlao ng̃a guisóndan sa bisan onsang -arláoa. * Vísperas sa bisan onsang piesta. * Pang̃ádye sa mg̃a Padre sa -mg̃a piesta ng̃a may vigilia. * Ang usá sa mg̃a bahin sa gabíy ng̃a -pagatimaánan sa mg̃a bantay. - -Vigolero. = Ang magatábang sa verdugo sa pagpasáquet sa mg̃a táuo. - -Vigor. = Cosóg, cabáscog, gahóm. * Pagcalángbo sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a -tanóm. * Pagcadúgay sa batásan, sa mg̃a leyes. - -Vigorar. = Pagpacosóg, pagpabáscog, paghátag sa gahóm. - -Vigorosamente. = Sa pagcacosóg, sa cabáscog, sa gahóm. - -Vigorosidad. V. Vigor hasta pagcadúgay. - -Vigoroso. = Ang macosóg, ang mabáscog, ang may gahóm. - -Vigota. = Moton sa oaláy malíng̃in, roldana. - -Viguería. = Cadaghánan sa mg̃a cahoy ng̃a dagcó ug hatáas sa mg̃a buhat sa -mg̃a baláy, &c. - -Vihuela. = Sesta, guitara. - -Vihuelista. = Ang magacúbil, magacacóscos ug magacáblit sa sesta. - -Vil. = Obos, talamáyon. * Tampalásan. * Buhat ng̃a daútan uyámot, -mang̃íl-ad caáyo. * Táuo ng̃a burhíon. - -Vilagomez. = Ang mang̃áyo sa salapí, sa barato, sa mg̃a baláy ng̃a -pagasugálan. - -Vilano. = Bulac sa tanóm ng̃a guing̃álan ug cardo. * Bolobalahíbo ng̃a -guitapótan sa mg̃a binhi sa obán ng̃a mg̃a tanóm. - -Vileza. = Pagcaóbos. * Pagcadaótan, pagcang̃íl-ad. * Buhat ng̃a malágsot. -* Pagcabórhi. - -Vilhorro. = Ang nahagáoas sa bisan onsang cadáot cay nalágueu. - -Vilipendiar. = Pagtámay, pagpasipála sa isigcatáuo. - -Vilipendio. = Pagtámay, pagcapasipála. - -Vilmente. = Sa pagcadaótan uyámot. - -Vilo (en). = Sa pagcasácoat sa yota. - -Vilordo. = Matalác-on. * Mahináyon, madugáyon. - -Vilorta. = Bacólong ng̃a magáma sa mg̃a sang̃á ng̃a buhi sa mg̃a cahoy. - -Villa. = Longsod ng̃a nahaágom sa obán ng̃a mg̃a pagtógot sa mg̃a ponóan, -ng̃a oalá ipanógot sa obán ng̃a mg̃a longsor, ug ang iang mg̃a ponóan. - -Villaje. = Longsor ng̃a diótay. - -Villanaje. = Mg̃a táuo sa mg̃a longsor ng̃a díli dato. * Pagcabótang sa -mg̃a táuo ng̃a díli dato. - -Villanamente. = Sa polong con sa buhat ng̃a díli ang̃ay sa táuo ng̃a maáyo -ug buútan. - -Villancico. = Pagcanta ng̃a magámit sa ubán ng̃a mg̃a piesta sa Singbahán. -* Polong cong balíbad ng̃a pagaósob osóbon. - -Villanciquero. = Ang magasúlat sa mg̃a billansico. * Ang magaósob osob -sa maong mg̃a polong. - -Villanchon. V. Villano. * Burong, culáng̃an sa maáyong pagtórlo. - -Villanería. V. Villanaje. - -Villanesco. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a táuo ng̃a daótan, sa malágsot ng̃a -batásan. - -Villanía. = Buhat con polong ng̃a daútan, ng̃a díli ang̃ay sa mg̃a táuo ng̃a -buútan ug maáyo. * Lioat ng̃a obos, sa guinicánan ng̃a díli dato. - -Villano. = Mulópio sa longsod sa pagcabótang ng̃a obos, ng̃a díli dato. * -Táuo ng̃a burong, buquírnon, ng̃a coláng̃an sa maáyong pagtúon ug -pagtórlo. * Táuo ng̃a daótan, malágsot. - -Villar. V. Villaje. - -Villazgo. = Pagcabótang ug pagcatógot sa usá ca longsod arón mahímo ug -villa. - -Villivina. = Calaínan sa panápton ng̃a maputí. - -Villoría. = Baláy sa banua, sa cabalánan. - -Villorin. = Calaínan sa panápton ng̃a bastos. - -Villorrio. = Longsod ng̃a diótay caáyo. - -Vinagre. = Suca, cusísan, langgis. * Pagcaáslom sa mg̃a bong̃a ug sa -bisan onsa ng̃a maquísom. * Táuo sa maísog ng̃a gaoi. - -Vinagrera. = Surlánan sa suca, sucáan. - -Vinagrero. = Ang magabalígya sa suca. - -Vinagrillo. = Suca ng̃a matolotáb-an. - -Vinagroso. = Bisan onsa ng̃a maáslom. * Táuo sa maísog ng̃a cogaoían. - -Vinajera. = Saro, sarong diótay, surlánan sa bino ug sa tubig ng̃a -pagagamíton sa pagmísa sa mang̃a Padre. - -Vinariego. = Táuo ng̃a may mg̃a cabalánan ng̃a guitámnan sa mg̃a paras ug -ng̃a maálam magbúhat niána. - -Vinario. = Ang mahatong̃ód sa bino. - -Vinatería. = Parcomersio, pagpálit ug pagbalígya sa bino. - -Vinazo. = Bino ng̃a maísog caáyo. - -Vinculable. = Ang arang ipahanong̃ód sa usá ca pamilia, sa usá ca táuo, -sa guihápon. - -Vinculacion. = Pagcapahanong̃ód sa mg̃a manggar con sa puhónan sa usá ca -táuo con sa usá ca calioátan, sa guihápon. - -Vincular. = Pagpahanong̃ód sa puhónan, sa mg̃a dona, sa mg̃a catigayónan, -sa usá ca calioátan, sa usá ca táuo, sa guihápon. * Pagtácgos pagbáat, -paghocót sa mg̃a preso, sa mg̃a binilánggo. * Pagdáyon, pagparáyon sa -bisan onsang buhat. - -Vínculo. = Pagcahiósa, pagcatácgos sa usá ca butang sa lain ng̃a botang. -* V. Vinculacion. * Catungdánan ng̃a quinahánglan ng̃a pagatumánon sa -guihápon. - -Vindicacion. = Pagcabálos ng̃a mahamútang sa catarúng̃an. * Pagcahátag sa -tagsa tagsa sa macaígo canía ing̃on sa catarúng̃an. - -Vindicar. = Pagbálos. * Pagbáoi sa bisan cansa, sa bisan onsa ng̃a -guiágao canía. * Paglában sa táuo ng̃a guibótang botáng̃an sa mg̃a salá -ng̃a oalá nia buháton. - -Vindicativo. V. Vengativo. * Sulat ng̃a icalában sa dong̃og sa bisan -cansa ng̃a guidáot sa oaláy salá. - -Vindicta. V. Venganza. * Pública. = Castigo ng̃a tacús ng̃a ihátag sa mg̃a -saláan arón masáyod ug tumagám ang cadaghánan. - -Vino. = Bino, alac, dalísay. - -Vinolencia. = Pagcalabí sa pagínom sa bino. - -Vinolento. = Ang mahagúgma moínom sa bino, palailínom, hing̃ínom. - -Vinosidad. = Pagcabótang ng̃a ang̃ay sa bino. - -Vinoso. = Ang may caísog ing̃on sa caísog sa bino. * V. Vinolente. * -Hobgánon. - -Viña. = Baol, cabalánan, yota ng̃a guitámnan sa mg̃a paras, sa mg̃a tanóm -ng̃a mobóng̃a sa ubas. - -Viñadero. = Ang magbalántay sa mg̃a baol sa mg̃a paras. - -Viñador. = Idem. * Ang magabúhat sa mg̃a baol sa mg̃a paras. - -Viñero. = Ang cabalánan sa mg̃a paras. - -Viñeta. = Piníntal ng̃a ibútang, sa pagcadáyan dayan, sa sinógdan ug sa -catapúsan sa mg̃a libro ug sa mg̃a bahin nila. - -Viola. = Tolónggon ng̃a may coldas. - -Violáceo. = Ang may color sa violeta, color ng̃a molomorado. - -Violacion. = Pagcalápas sa batásan, sa catungdánan. * Pagcalúgos sa mg̃a -babáye sa pagpacasála caníla sa linugsánay. * V. Profanacion. - -Violado. V. Violáceo. * Ang guisáctan sa dugá sa mg̃a violeta. - -Violador. = Ang magatalápas, ang magalípas. * Ang macasalá sa mg̃a -babáye sa linugsánay, sa paglúgus caníla. * V. Profanador. - -Violar. = Paglípas, paglápas, pagtalápas sa batásan ug sa mg̃a -catungdánan. * Pagpacasalá sa linugsánay sa usá ca babáye. * V. -Profanar. * Paglóm-it sa bisan onsa. - -Violencia. = Pagcacosóg, pagcabáscog sa pagbóhat. * Pagcabóhat sa bisan -onsa sa linugsánay. * Pagcapógos, pagcalógos sa bisan cansa, arón -magabúhat sa díli onta buot magbúhat. * Pagcasábot sa mg̃a polong ng̃a -contra ug batoc sa matúod ng̃a casayóran ug cahológan. * Pagcadagcó sa -tugnao, sa init, &c. * Buhat ng̃a daútan sa usá ca babáye, sa -linugsánay, sa paglúgus canía. - -Violentamente. = Sa linugsánay. - -Violentar. = Paglúgus. * Pagsábot sa mg̃a polong sa usá ca pagsábot ng̃a -díli mao, ng̃a batoc sa ilang cahológan. - -Violento. = Ang oalá mahamútang ing̃on sa pagcaáng̃ay. * Ang magabúhat sa -linugsánay, ang magasólpot. * Ang guibúhat contra sa pagbúot sa bisan -onsa. * Gaoi ng̃a maísog, ng̃a pungtánon, mahanaláicon. * Pagcasábot ng̃a -díli mao sa mg̃a polong. * Buhat sa linugsánay. - -Violeta. = Tanóm ng̃a italámbal, ug ang iang bulac ng̃a molomorado. - -Violin. = Tolónggon ng̃a may opát ca coldas. - -Violinista. = Ang magagílgil, ang magagólgol sa violin sa pagcaáyo. - -Violon. = Tolónggon ng̃a guicoldásan ng̃a maíng̃on sa violin, sa rabel, -apan dagcó caáyo, ug ang táuo ng̃a magagólgol niána. - -Violoncelo ó Violonchelo. = Violon ng̃a dolodiót sa guiíng̃on carón. - -Violoncillo. = Idem. * Táuo ng̃a díli maálam caáyo maggólgol sa violon. - -Viperino. = Ang mahatong̃ód sa mg̃a saoa ng̃a guing̃álan ug víbora. - -Vira. = Paná ng̃a manípis ug matalínis caáyo. * Tinábas sa panápton. - -Virada. = Pagcalíso sa mg̃a sacayán. - -Virar. = Paglíso sa mg̃a sacayán. * Pagtúyoc sa cabrestante sa pagsácoat -sa ancla, sa sinípit, ug sa bisan onsa ng̃a mabúg-at. - -Viraton. = Panáng dagcó. - -Virazon. = Hang̃in ng̃a guican sa lauor, sa mg̃a yotang dagcó. - -Vireina. = Asáoa sa virey. - -Vireinato. = Cahímtang sa virey, ug ang tiempo ng̃a pagadugáyan sa iang -opicio, yota ng̃a nahasácop sa gahóm sa virey. - -Vireino. = Idem. - -Virey. = Maghuhúpot, ang magabóot sa ng̃alan sa hari. - -Vírgen. = Olay, bog-os, babáye ng̃a oalá pahilábtan sa laláqui, laláqui -ng̃a oalá maghilábot sa babáye. * Yota ng̃a oalá pa daróha, pugásan ug -pagatámnan. * Ang oalá pa gamíton sa caogalíng̃on ng̃a tuyo ug -hingtúngdan. * Si María Santísima. * Laráoan sa maong Guinóo. * Ang -babáye ng̃a monja cay guihálad nia sa Dios ang iang pagcabóg-os. - -Virginal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a vírgen. - -Virgíneo. = Idem. - -Virginidad. = Pagcaólay, pagcabóg-os. - -Virgo. = Idem. * Tapoc sa mg̃a bitóon. - -Vírgula. = Cahoy ng̃a diótay ug manípis. * Barlis ng̃a manípis. - -Virgulilla. = Bisan onsang barlis ng̃a diótay ug magamáy. - -Viril. = Salamín ng̃a matín-ao ug masíhag caáyo, ng̃a iatúbang sa bisan -onsa arón díli mabóling ug mamahúgao: ang bolotáng̃an sa Santísimo -Sacramento, ng̃a ipahaáng̃ay sa custodia. * Ang nahatong̃ód sa laláqui. - -Virilidad. = Cosóg, cabáscog, gahóm sa pagcabáta ug sa bisan onsa. - -Virilmente. V. Varonilmente. - -Virio. = Langgam ng̃a malálag ug verde. - -Viripotente. = Babáye ng̃a miábot na sa edad ng̃a igo arón mamíño con -boot ugáling. - -Virolento. = Butihón, ang guiolátan sa mg̃a buti, ang guibínlan sa mg̃a -ulat sa pagbúti canía. - -Virotazo. = Pagcalámbos sa birote. - -Virote. = Panáng dagcó. * Olitáo ng̃a tigsóroy soroy lang sa oaláy -buhat, ng̃a magapacalaláqui. * Táuo ng̃a palábi labíhon ng̃a guilabíhan. * -V. Quijote. * Puthao ng̃a hatáas ng̃a guilang̃áquit sa singsing ng̃a puthao -ng̃a ibútang ug isóol sa liog sa mg̃a olípon ng̃a lumalágueu. * Sulat ng̃a -diótay ng̃a icolombíra sa bisan cansa, con igapang̃áyo sa bisan onsa. * -Tanóm sa ubas, paras sa totólo ca túig. - -Viroton. = Panáng dagcó. - -Virtual. = Ang magsáma sa lain ng̃a butang sa gahóm, sa cosóg. - -Virtualidad. = Cosóg, cabáscog sa bisan onsa. - -Virtualmente. = Ang maíng̃on sa lain ng̃a butang sa cosóg, sa cabáscog. * -Bisan onsa ng̃a pagasabóton bisan ng̃a díli iásoy ug maáyo. - -Virtud. = Gahóm, cosóg, cabáscog. * Galámhan sa calág. * Pagcaháoan sa -buot, pagcatárong, catarúng̃an. * Maáyong batásan, quinabúhi ng̃a -hingpit. * Pagtóo, pagláom, paghigógma. - -Virtuosamente. = Sa maáyong batásan ug quinabóhi, sa pagcatárung. - -Virtuoso. = Matárong, táuo ng̃a maáyo, ng̃a matinumánon sa mg̃a sugo sa -Dios. * Ang may cosóg, cabáscog ug gahóm. - -Viruela. = Buti. - -Virulencia. = Nana sa mg̃a samad. - -Virulento. = Ang macahiló, ang malála. * Ang may nana. * Sulat ng̃a -macadáot sa isigcatáuo ug sa iang dong̃og. - -Virus. = Nana ng̃a malágsot. - -Viruta. = Sinápsap sa cahoy ng̃a guican sa pagsepíyo. - -Visaje. = Pagcabótang sa nauong ng̃a icapasábot sa anáa sa cásing -cásing. - -Visante. = Ang matá. - -Visar. = Pagsolóng, pagtán-ao, paghíling, paglí-li sa bisan onsang -camatoóran, sa pagbútang dihá sa visto bueno, sa pagándo. - -Víscera. V. Entraña. - -Viscosidad. = Pagcahágcot. * Bisan onsa ng̃a mapílit, ng̃a mahágcot. - -Viscoso. = Idem desde bisan onsa. - -Visera. = Bahin sa calo sa mg̃a soldado ng̃a magasalípod sa nauong sa -díli macaólang sa pagsolóng. * Pacó pacóng diótay ng̃a coloptánan sa -obán ng̃a mg̃a calo calo. - -Visibilidad. = Pagcadayág sa bisan onsa. - -Visible. = Ang arang quiton, ang mahímo ng̃a pagasólng̃on ug -pagatan-áuon. * Táuo ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an. - -Visiblemente. = Sa atubáng̃an sa ng̃atanán. * Sa dayág caáyo. - -Vision. = Pagcasolóng, pagcatán-ao, bisan onsa ng̃a guisolóng, ug labí -pa ang mg̃a macahahárloc, ang mg̃a macalilísang. * Táuo ng̃a malágsot ug -hing̃alatáuan. * Bisan onsa ng̃a paquíta ug mutúngha sa húna húna, ng̃a -guipaíng̃on sa táuo ng̃a guitungháan ng̃a matúod gayúd. - -Visionario. = Ang masáyon mutóo sa bisan onsa, guican sa caínit sa iang -húna húna. - -Visir. = Ang nahaúnang dagcóng táuo sa hari sa mg̃a turco, sa Gran -Señor. - -Visita. = Pagcadúao. * Ang táuo ng̃a macadúao. * Pagcaádto sa bisan -onsang Singbahán sa pagcúha sa mg̃a indulgencia. * Pagcaádto sa -mananámbal sa baláy sa masaquét sa pagtámbal canía. * Pagcasáyor sa mg̃a -ponóan sa batásan sa ilang mg̃a sacop, sa tong̃ód sa ilang pagtúman sa -mg̃a catungdánan. * Pagcahíling sa mg̃a manggad ng̃a isolód sa mg̃a -calonsóran, arón magbáyad ang taguía sa hingtúngdan ng̃a salapí con mg̃a -derechos. * Pagcahíling sa bilanggóan sa magbalántay sa mg̃a preso. * -Pagcacalóoy sa Dios sa mg̃a táuo, sa paglólot caníla sa iang mg̃a -pagtábang ug sa iang mg̃a grasia. - -Visitacion. = Pagcadúao. * Pagcadúao ni María Santísima cang santa -Isabel ng̃a igágao nia. - -Visitador. = Ang magadúao sa masóbsob; hocom con ponóan ng̃a magabisita -sa iang mg̃a sacop. - -Visitar. = Pagdúao, pagádto sa Singbahán sa pagcúha sa mg̃a indulgencia. -* Pagpaquigsáyor sa ponóan, con sa sinógo nia, sa batásan sa iang mg̃a -sacop. * Pagádto sa mananámbal sa baláy sa masaquét, sa pagtámbal -canía. * Pagtán-ao sa mg̃a manggad ng̃a isolód sa mg̃a calongsóran arón -ipang̃áyo sa taguía sa salapí ng̃a tacús ng̃a ibáyad nia tong̃ód sa mg̃a -derechos. * Pagsolóng sa mang̃a bilanggóan sa mg̃a preso. * Paglóoy sa -Dios sa mang̃a táuo, sa paglólot caníla sa iang mg̃a grasia ug sa mg̃a -pagtábang. - -Visivo. = Ang may gahóm sa pagsolóng. - -Vislumbrar. = Pagtán-ao, pagsolóng, sa pagcabóloc, sa bisan onsa ng̃a -toa sa halayó, con sa mang̃ítng̃it. - -Vislumbre. = Casuláo ng̃a diótay sa sugá. * Catáhap. * Timáan sa bisan -onsa. * Balíta ng̃a tacús ng̃a pagadúha duháan. * Pagcasáma sama sa usá -ca butang sa lain ng̃a butang. - -Viso. = Pagcatáas, lugar ng̃a hatáas. * Pagcasílac silac sa bisan onsa -ng̃a mahínlo ug masínao caáyo, con pagasólng̃on sa casuláo sa adlao ug sa -sugá. * Pagcaíng̃on sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Ang bisti ng̃a -mapolá con sa lain ng̃a color, ng̃a guibísti sa mg̃a babáye sa ilálom sa -mg̃a saya ng̃a mahínag hinag ug masíhag. * Tabil ng̃a icasalípod sa -pultahán sa sagrario ng̃a binutáng̃an sa Santísimo Sacramento. - -Visorio. = Ang nahatong̃ód sa isololóng. - -Víspera. = Arlao ng̃a guinsóndan sa lain ng̃a adlao ng̃a muóna sa lain ng̃a -adlao. * Bisan onsa ng̃a muóna ug pagasóndan sa lain. * Pagcahadúul sa -bisan onsa ng̃a muábot. * Pang̃ádye sa mg̃a Padre, ng̃a sonód sa guing̃álan -ug nona, ng̃a guipang̃ádye sa lioas sa las dos, ug sa díli pa las doce sa -tiempo sa cuaresma. - -Vista. = Isololóng. * Pagcasolóng, pagcaquíta, pagcatán-ao. * Bisan -onsa ng̃a guisolóng cutub sa lugar ng̃a hatáas. * Mg̃a matá. * Pagcatágbo, -pagcasugát. * Pagcatóngha, pagpacaquíta. * Pagcaóyon sa usá ca butang -sa lain ng̃a butang. * Tuyo. * Pagcasolóng sa ibábao lamang. * Táuo ng̃a -may catungdánan sa paghíling sa mg̃a manggar sa mg̃a aduana. * Nahaónang -pagbása sa mg̃a papel ng̃a sinulátan sa mg̃a capolong̃ánan, arón -magasentensia ang hocom. * Bisti ng̃a ipadála sa mg̃a pamanáhon sa ilang -mg̃a pang̃asáuon. * Talambóan, &c., ng̃a pagasólng̃an ug pagatan-áoan, ug -ng̃a pagaaguían sa calámdag ug sa sugá. - -Vistazo. = Pagcatán-ao. * Pagcasolóng sa ibábao lamang. - -Vistillas. = Lugar ng̃a hatáas, ng̃a pagasólng̃an ug pagatan-áoan sa -halagpád ng̃a yota. - -Visto. = Polong ng̃a icaásoy ng̃a guiquíta na sa mg̃a hocom ang mg̃a papel -ug mg̃a camatoóran sa bisan onsang capolong̃ánan, ug ng̃a ualá pagahológan -pa sa sentencia. * Bueno. = Pagcaándo sa mg̃a táuo ng̃a gahúman, sa mg̃a -camatoóran, sa mg̃a lisencia, &c. - -Vistosamente. = Sa pagcatahóm, sa pagcaníndot. - -Vistoso. = Matahóm, maníndot, maáñag. - -Visual. = Ang nahatong̃ód sa pagsulúng ug sa isololóng. - -Visura. = Pagcasolóng, pagcatán-ao, pagcahíling sa bisan onsa. - -Vital. = Ang ang̃ay ug ang nahatong̃ód sa quinabúhi. - -Vitalicio. = Ang madúgay hasta sa pagcamatáy sa bisan cansa. - -Vitalidad. = Galámhan sa quinabúhi. - -Vitando. = Ang tacús ng̃a pagaáidan. - -Vitela. = Nati sa baca. * Panit sa nati sa baca ng̃a quinúrti ug maáyo. - -Vitelina. = Laoay ng̃a mahágcot. - -Vítor. = Polong sa timáan sa calípay ng̃a icacadáyeg sa bisan cansa. * -Piesta ng̃a bantog caáyo sa pagdáyeg sa mg̃a buhat ng̃a cating̃aláhan, ug -ang papel ng̃a pagasulátan sa maong buhat. - -Vitorear. = Pagdáyeg sa bisan onsa. - -Vitoria. V. Victoria. - -Vitorioso. V. Victorioso. - -Vítreo. = Bisan onsa sa salamín, ug ang maíng̃on sa maong salamín. - -Vitrificable. = Ang masáyon mabúhat ug salamín. - -Vitrificacion. = Pagcabálhin sa bisan onsa sa salamín. - -Vitrificar. = Pagbúhat sa bisan onsa sa pagcadágoay sa salamín. - -Vitriólico. = Ang nahatong̃ód sa vitríolo. - -Vitríolo. = Asín ng̃a sináctan sa tumbága ug sa asufre sa color ng̃a -asul. - -Vitualla. = Balon, ang mg̃a quinahánglan ng̃atanán sa pagcáon sa mg̃a -pang̃obátan. * Cadaghánan sa mg̃a calán-on. - -Vituallado. = Ang nasángcap sa mg̃a calán-on. - -Vituperable. = Ang tacós ng̃a pagadómtan ug pagaáidan. - -Vituperacion. = Pagcadomót. * Pagcaáyad. - -Vituperador. = Ang magaáyad. * Ang manónglo, tigtónglo. - -Vituperar. = Pagdomót, pagáyad sa bisan onsa. * Paglíbac libac. * -Pagtónglo, pagbalícas. - -Vituperio. = Pagcatónglo. * Polong ng̃a daútan ng̃a ipamólong sa usá ca -táuo sa lain ng̃a táuo. * Pagcabalícas. * Bisan onsa ng̃a maoólao, ng̃a -macaúlao. - -Vituperiosamente. = Sa caúlao, sa pagcaúlao. - -Vituperioso. = Ang macaúlao, maoólao. - -Vituperosamente. V. Vituperiosamente. - -Vituperoso. V. Vituperioso. - -Viuda. = Babáyeng balo, ang guicamátyan sa bana. - -Viudal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a balo. - -Viudedad. = Puhónan, salapí ng̃a guitórlo sa ubán ng̃a mg̃a balo, cutub sa -ilang pagcabálo. - -Viudez. = Pagcabálo. - -Viudita. = Bolo ng̃a báta pa. - -Viudo. = Laláquing balo, ang guicamátyan sa asáoa. - -Vivac. = Pagcabántay sa gabíy arón díli mudóol ang caáoay. - -Vivacidad. = Cabáscog, cosóg, sinógdan sa quinabóhi, pagcadalí sa gaoi. -* Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna. * Pagcasínao, pagcahínlo sa -bisan onsa. - -Vivamente. = Sa pagcadalí, sa pagcalágmit. * Sa pagcaíng̃on, sa -pagcasáma. - -Vivandero. = Ang magadála sa balon sa mg̃a pang̃obátan. - -Vivaquear. = Pagágui sa gabíy sa ton-og, sa cahaoánan. - -Vivar. = Lugar ng̃a pagabatónan sa ubán ng̃a mg̃a mananáp sa ilang mg̃a -anac. * Lang̃ob lang̃ob ng̃a pagapúy-an sa mg̃a conejo. - -Vivaracho. = Ang madalíon caáyo sa iang gaoi. - -Vivaz. = Mabáscog, macosóg. * Sa mabátid ug matalínis ng̃a húna húna. * -Tanóm ug cahoy ng̃a malángbo. - -Vivera. V. Vivar. * Danao ng̃a diótay. - -Víveres. V. Vitualla. * Quinahánglan sa pagcáon sa bisan cansa. - -Vivero. = Cahoy, almásiga. * Lugar ng̃a guitagána sa pagbáton sa mg̃a -langgam ug sa mg̃a isda. - -Viveza. = Cabáscog, cosóg, gahóm. * Pagcadalí, pagcalágmit. * Caínit sa -mg̃a polong, sa suguílon. * Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna. * -Polong ng̃a matístis. * Pagcaíng̃on, pagcasáma. * Casínao, casíhag sa -bisan onsa. * Pagcaháit sa pagsolóng. * Pagcatahóm sa mg̃a matá. - -Vividero. = Lugar, solód ng̃a maáyo arón pagapúy-an. - -Vividor. = Ang mabúhi sa hatáas ng̃a quinabúhi. * Ang maálam -magpatigáyon sa pagpang̃íta sa cabuhían, sa pagcabóhi. - -Vivienda. = Pinuyánan. - -Viviente. = Ang buhi pa, ang may quinabúhi. - -Vivificacion. = Pagcabóhi. - -Vivificador. = Ang muhátag sa quinabúhi. - -Vivificante. = Idem. - -Vivificar. = Paghátag sa quinabóhi. - -Vivificativo. V. Vivificador. - -Vivífico. = Ang may quinabúhi. - -Vivíparo. = Mananáp ng̃a magaánac. - -Vivir. = Pagbúhi. * Pagdúgay sa quinabúhi. * Pagpuyó sa bisan diin. * -Pagbántay sa quinabúhi. * Pagpaláng̃it. - -Vivo. = Ang may quinabúhi, buhi. * Macosóg, mabáscog. * Hingpit uyámot, -ang mulabí caáyo. * Bisan onsa ng̃a masíga. * Batid, sa matalínis ng̃a -húna húna. * Ang maíng̃on, ang magsáma sa lain ng̃a butang. * -Mahanaláicon. * Madalíon, malágmit, malágsic. * Ang magaparáyon sa iang -catongdánan. * Ang madúgay, ang mudáyon sa panumdúman sa mang̃a táuo. * -Daplin sa bisan onsa, sirsid sa mg̃a bisti ug sa mg̃a panápton sa lain -ng̃a color. * Saquét sa mg̃a iró. - -Vizcacha. = Calaínan sa liebre, sa Indias. - -Vizcondado. = Cahímtang sa mg̃a vizconde. - -Vizconde. = Dagcóng táuo sa Guinharían. - -Vizcondesa. = Asáoa sa vizconde. - - - -VO - -Vocablo. = Polong. - -Vocabulario. V. Diccionario. - -Vocacion. = Pagcahónghong sa Dios sa obán ng̃a mg̃a táuo, arón manolód sa -pagcareligioso. * Pagcahigógma sa bisan onsang opicio. - -Vocal. = Ang nahatong̃ód sa ting̃og. * Ang may ting̃og, ang macapamólong -sa mg̃a pagcabildo. - -Vocalmente. = Sa mg̃a polong, sa ting̃og. - -Voceador. = Ang magasínggit. - -Vocear. = Pagtóoao, pagpóoao, pagtiábao. * Pagtáoag sa bisan cansa sa -hatáas ng̃a ting̃og. * Pagándac sa bisan cansa sa mg̃a buhat ng̃a maáyo ng̃a -guibúhat nia. - -Vocería. = Pagcasínggit ng̃a mabóloc. - -Vociferacion. = Pagcabaláod sa bisang onsang buhat ng̃a guibúhat sa -bisan cansa, sa pagcaándac. - -Vociferador. = Maandácon. * Ang magapahibálo sa cadaghánan sa mg̃a buhat -ng̃a guibúhat nia. - -Vociferante. = Idem. - -Vociferar. = Pagpahibaló sa bisan cansa sa cadaghánan sa mg̃a buhat ng̃a -guibúhat nia. V. Vocear hasta pagtáoag. - -Vocinglería. V. Vocería. * Pagcasoguílon ng̃a guilabíhan. * Suguílon, -solte, cagóla ng̃a hatáas uyámot. - -Vocinglero. V. Voceador. * Ang magasuguílon sa masámot ng̃a ting̃og. * -Hinuguilánan caáyo, tabían. - -Voladero. = Ang macalupád. * Ang muágui sa madalí, sa pagcalágmit. - -Voladizo. = Ang mulabáo sa mg̃a cota, sa mg̃a pared, sa mg̃a bongbong sa -mg̃a baláy &c. - -Volador. = Ang magalupád. * Ang mubítay ug masáyon malíhoc lihoc sa -hang̃in. * Ang modalágan, ang muágui sa madalí, sa pagcalágmit. * Isda, -bangsi. * Mg̃a hopot hopot ng̃a ponó sa pólvora, ng̃a pagasilsílan sa -caláyo ug pagalupálon sa hatáas caáyo. - -Volandas (en). = Sa hang̃in, sa cahang̃ínan. * Sa macadiót, sa usá ca -pagpíloc sa matá. - -Volandero. = Ang masáyon pagalupálon, pagalihócon ug pagacáyab cayábon -sa hang̃in. * Ang dili muhúnung. * Ang bacac. * Papán ng̃a manípis ng̃a -pagagamíton sa pagsócsoc sa talioála sa mg̃a liston sa galera, sa mg̃a -imprenta. - -Volandíllas (en). V. Volandas (en). - -Volanta. = Cocheng diótay ug magáan. - -Volante. = Ang magalúpad. * Ang díli mahimútang ug magapuyó. * Dayan -dayan sa panápton ng̃a magamáy sa olo sa mg̃a babáye. * Salípdan sa -tumbága, &c., sa siga arón dili magasuláo ug magadáot sa mang̃a matá. * -Puthao ng̃a apil sa máquina sa mg̃a horásan. * Sologóon ng̃a magalacát -pagóna sa coche con sa cabayo sa iang agálon. - -Volanton. = Langgam ng̃a harúul na macalupád. - -Volapié (à). = Sa pagcalacát ug sa pagcalupád. - -Volar. = Lupád. * Pagcalacáo sa madalí, caáyo. * Paggóa sa mg̃a -balisbísan, sa mg̃a coredor, &c., sa goa sa mg̃a pared, sa mg̃a bongbong. -* Pagbúhat sa bisan onsa sa macadiót, sa madalí caáyo. * Pagpasocó, -pagpaligótgot sa bisan cansa. * Paglabáo, paglabí, pagtóybo. - -Volatería. = Cadaghánan sa mg̃a langgam. * Cadaghánan sa mg̃a húna húna. - -Volátil. = Ang macalupád. * Ang mabálhin, ang oaláy calig-ónan. - -Volatilidad. = Pagcaalísng̃ao, pagcaalísbo sa bisan onsa. - -Volatilizar. = Pagpaalísng̃ao, pagpaalísbo, pagpahung̃áo sa bisan onsa. - -Volatilizarse. = Paghung̃áo, pagalísbo, pagaalísng̃ao sa bisan onsa. - -Volatin. = Táuo ng̃a may quinaárman sa pagsayáo ug sa paglócso sa ibábao -sa mg̃a pisi. - -Volatizar. V. Volatilizar. - -Volavérunt. = Polong ng̃a linatín: naoalá ng̃a tuod. * Human na, tapus na -man. - -Volcan. = Bohó sa yota, ug labí pa sa mg̃a caboquílan, ng̃a magasúca sa -caláyo. * Caínit ng̃a dagcó. * Caligótgot, gugma, &c., ng̃a mabáscog -caáyo. - -Volcánico. = Ang nahatong̃ód sa volcan. - -Volcar. = Yaob, toad, suhi. * Paglabád sa olo tong̃ód sa maísog ng̃a -bahó. * Pagsámbag sa bisan cansa arón pagabalhínon ug pagaósbon ang -iang húna húna. - -Volear. = Pagdóso, sa bisan onsa ng̃a anáa sa cahang̃ínan, arón -mamatúlin. - -Voleo. = Pagcadóso pagcaómpoc sa bisan onsa ng̃a anáa sa cahang̃ínan, sa -díli pa mahólog ug muábot sa yota. * Mudansa sa sabáy sa España. - -Volquearse. V. Revolcarse. - -Voltariedad. = Pagcabálhin, pagcaósob osob sa húna húna. - -Voltario. = Ang mabálhin. * Ang magaópod opod sa húna húna ug sa gaoi. - -Volteador. = Ang magatúyoc tuyoc, ang magalíso liso. - -Voltear. = Pagtúyoc, paglíso. * Pagsúhi, pagcolób. * Pagbolobálhin sa -bisan onsa sa pagcabótang ug sa lugar. * Paghólog, pagpaámbac. - -Voltejear. = Pagbira bira, pagbíloc. * Paglíso liso. - -Voltereta, Volteleta. = Pagcatúyoc, pagcalintúad sa hang̃in. - -Volteta. = Idem. - -Volubilidad. = Pagcasáyon sa pagtúyoc ug sa paglíso sa bisan onsa. * -Pagcaoaláy pagcadáyon, pagparáyon. - -Voluble. = Ang masáyon mutúyoc, magalíso. * Ang oaláy calig-ónan sa -buot ug sa húna húna, ang masáyon magabálhin sa iang cabobót-on. - -Volúmen. = Pagcadagcó, pagcagántong sa bisan onsa. * Ang libro. - -Voluminoso. = Ang dagcó, ang nagántong caáyo. - -Voluntad. = Buut, pagbúot, cabobót-on. * Gugma, pagcapalángga. * -Caíbog, pagcapanghináot. * Calípay, paghimóot. * Pagcaándo, -pagcatangdo. - -Voluntariamente. = Sa pagbúot ng̃a caogalíng̃on. - -Voluntariedad. = Caogalíng̃on ng̃a pagbóot, sa oaláy macalúgus. - -Voluntario. = Ang guican sa pagbóot ng̃a caugalíng̃on. * Soldado ng̃a -musulód sa pagcasoldado sa iang pagbúot ng̃a caugalíng̃on. - -Voluntariosamente. V. Voluntariamente. - -Voluntarioso. V. Voluntario. * Ang mahagúgma ug búot magtúman guihápon -sa iang cabobót-on, bisan ng̃a díli maáyo. - -Voluptuosamente. = Sa calípay sa laoas. - -Voluptuoso. = Ang mahagúgma sa mg̃a calipáyan sa laoas. - -Volver. = Pagtúyoc, paglíso. * Pagbálos. * Paghióli sa quináoat. * -Paghúbad sa mg̃a polong sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong. * -Pagbálic sa bisan onsa, sa pagcabútang ng̃a daan. * Pagbálhin sa -pagcabútang sa bisan onsa. * Pagsúhi, pagtoáli. * Pagsámbag sa bisan -cansa, arón pagabalhínon nia ang iang cabobót-on. * Pagbáilo, -pagtagílis, pagtagáilo. * Pagdóso, pagtolód, pagómpoc. * Pagpasíbog, -pagóli. * Pagópod opod, pagósob osob. * Paghióli sa napúgdao sa iang -maáyong búot. * Pagóli, pagbálic sa lugar ng̃a guiguicánan. * Paglíng̃i, -paglíng̃io, pagbalilíquir. - -Volvible. = Ang mahímo ng̃a pagalisóon, pagatuyócon. - -Volvo ó Vólvulo. = Saquét. - -Vómica. = Puyo puyo ng̃a ponó sa nana, ng̃a magáma usáhay sa solód sa -guinháoa sa mg̃a táuo. - -Vómico. = Ang magpasúca, isolóca. * Calaínan sa bong̃a ng̃a guing̃álan ug -nues. - -Vomitado. = Polong ng̃a guicahing̃álan sa táuo ng̃a maluspálon, masaquéton -ug sa malágsot ng̃a laoas. - -Vomitador. = Ang magasúca. - -Vomitar. = Pagsúca. * Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a daótan. * Sa mg̃a -balícas, sa mg̃a pagtónglo, &c. * Pagtúg-an, pagbaláod sa bisan onsa ng̃a -tacus onta ng̃a hilómon. * Pagóli sa quináoat. * Paghátag sa bisan onsa -sa linugsánay. - -Vomitivo. V. Vómico, hasta calaínan. * Tambal ng̃a isolóca, sa pagsúca. - -Vómito. = Pagcasúca. * Negro. = Saquét ng̃a pagabatíon sa mg̃a táuo sa -Europa ng̃a muádto sa América. - -Vómito (volver al). = Pagósob osob, pagbúhat pagopód sa mg̃a salá ng̃a -daan. - -Vomiton. = Batang diótay ng̃a tigsúca sa gatas, tigdúl-ay. - -Vomitona. = Pagcasúcang dagcó, guican sa paglabí sa pagcáon. - -Vomitorio. V. Vomitivo. - -Voracidad. = Pagcabáscog sa pagcáon. * Pagcalonáng sa mg̃a táuo, sa -pagcaoaláy tagád, sa mang̃a salá. * Caísog sa caláyo, &c. - -Vorágine. = Bohóng dagcó sa dagát con sa mg̃a subá, ng̃a pagahológan ug -pagabaháan sa tubig. - -Voraz. = Táuo con mananáp ng̃a hing̃áon caáyo. * Ang mahilábot, masámoc -ug magalunáng sa mg̃a salá, sa oaláy tagár. * Ang mocahorót sa bisan -onsa sa madalí. - -Vorazmente. = Sa pagcabáscog. - -Vormela. = Mananáp, ng̃a maíng̃on ing̃on sa ilagá. - -Vortiginoso. = Pagcalíhoc sa hang̃in ug sa tubig sa pagcalibót, sa -pagcaalimpólos. - -Vos. V. Vosotros. - -Vosotros. = Camó. - -Votacion. = Pagcabóto, pagcahing̃álan, pagcapíli. - -Votada. = Ang guibóto, ang guing̃álan, ang guipíli. - -Votador. = Ang magatónglo, ang magabalícas, ang magamaldision. - -Votante. = Ang magabóto, ang magapíli, ang maghing̃álan. - -Votar. = Pagsáar sa Dios ug sa mg̃a santos, sa bisan onsa. * Pagtónglo, -pagmaldision, pagbalícas. * Pagbóto, pagpíli, paghing̃álan sa táuo ng̃a -ang̃ay sa cabobót-on sa cadaghánan, sa bisan onsang opicio. - -Votivo. = Ang guisáad. - -Voto. = Saad, pagcasáar. * Huna huna sa bisan onsa, ng̃a guidayág ug -guiásoy sa mg̃a cabildóhan ug sa mg̃a catilíngban. * Balícas, polong ng̃a -mang̃íl-ad, pagcatónglo, pagcamaldision. * Pagcapanómpa sa bacac. - -Voz. = Ting̃og. * Tonóg sa ting̃og. * Tonóg sa bisan onsa. * Solosuguílon -sa longsod. - - - -VU - -Vuecencia. = Polong ng̃a igatáoag sa mg̃a dagcóng táuo sa Guinharían, ng̃a -guitugútan sa hari sa dagcóng cruz. - -Vuelco. = Pagcacolób, pagcalintúad. - -Vuelo. = Pagcalupád. * Cadaghánan sa mg̃a pacó sa mg̃a langgam ng̃a -icalupád nila. * Balisbísan, coredor, &c., sa mg̃a baláy, &c., ng̃a mogóa -sa cota. * Pagcalupád sa mg̃a bistí, sa mg̃a saya, &c. - -Vuelta. = Pagcatúyoc, pagcalíso. * Pagcalicó licó, pagcalibót. * -Pagcabórbor, pagcalícos. * Pagcabálic, pagcaóli sa lugar ng̃a -guiguicánan. * Pagcaóli sa guicáoat. * Pagcaopód, pagcaósob. * Licód sa -bisan onsa. * Pagcabalíquig, pagcalíad. * Tinábas ng̃a itápot sa bába sa -mg̃a bocton sa mg̃a sinína, sa mg̃a supa, &c. * Bisan onsa ng̃a tacós ng̃a -iúli sa lain. - -Vueseñoría. V. Useñoría. - -Vuestro. = Iño, inyo. - -Vulgacho. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a obos caáyo sa tagsa ca longsod. - -Vulgar. = Ang nahatong̃ód sa cadaghánan sa mg̃a táuo sa mg̃a longsod. * -Ang pagagamíton sa ng̃atanán. * Ang díli mahál caáyo ug díli mulabí sa -iang isigcaíng̃on. - -Vulgaridad. = Cahímtang sa cadaghánan sa mg̃a táuo sa mg̃a calongsóran. * -Polong cung suguílon ng̃a oaláy cahológan ug casayóran. - -Vulgarizar. = Pagcúha sa pagcamahál sa bisan onsa. * Paghúbar sa usá ca -pinamólong sa lain ng̃a pinamólong ng̃a pagagamíton sa ng̃atanán. * -Pagsolosuguílon ug paghigála sa mg̃a táuo ng̃a obos sa longsod. - -Vulgarmente. = Ing̃on sa batásan sa cadaghánan. - -Vulgata. = Hinúbad, hinúad sa satos ng̃a sulat sa pinamólong ng̃a -linatín, ng̃a guinagámit sa santa Iglesia. - -Vulgo. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a obus sa tagsa ca longsod. - -Vulneracion. = Pagcadáot sa dong̃og sa bisan cansa. - -Vulnerar. = Pagdáot sa dong̃og sa isigcatáuo. - -Vulnerario. = Tambal ng̃a icaáyo sa mg̃a samar. * Ang Padre ng̃a nacasámar -con nacapatáy sa isigcatáuo. - -Vulpeja. V. Zorra. - -Vulpino. = Batir. * Malaláng̃on, malimbóng̃on. - -Vulva. = Boto sa mg̃a babáye. * Quinatáuo, quinaláoas, calaoásan. - - - - - - - - -X - - -XA - -Xapoipa. = Tinápay ng̃a pagapritóhon sa caláha. - -Xapurca. = Paglo-gó sa tubig ng̃a mahúgao. - -Xarro. = Táuo ng̃a tigsínggit caáyo, ug ng̃a hinuguilánan sa oaláy -cahológan. - - - - - - - - -Y - - -YA - -Y. = Ug. - -Ya. = Na. - -Yaca. = Cahoy sa India, dagcó ug hatáas. - -Yacente. = Ang nagacalígar, ang nagahígda. - -Yacer. = Paglígad, pagcalígar, paghígda. * Pagpuyó sa bisan diin. * -Pagdólog, paghígda ng̃a ubán sa bisan cansang babáye, pagpacasalá canía. - -Yacija. = Higdáan, caligálan, lugar ng̃a guihigdáan. * Lobng̃ánan, -lolóbng̃an, lobóng. - -Yactura. = Pagcadáot, cadaótan ng̃a guidáoat ug ng̃a miábot sa bisan -cansa. - -Yaro. = Tanóm. - - - -YE - -Yegua. = Baye sa cabayo, cabayong baye. - -Yeguada. = Cadaghánan sa mg̃a cabayong baye, sa mg̃a baye sa mg̃a cabayo. - -Yeguar. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a cabayong baye. - -Yegüería. V. Yeguada. - -Yegüerizo. = Como el siguiente. - -Yegüero. = Ang magabántay ug magabáton sa mg̃a cabayong baye. - -Yema. = Mata mata, salingsíng̃an sa mg̃a cahoy. * Poghac sa itlog. * Ang -anáa sa talioála sa bisan onsa. * Ang labíng maáyo sa ng̃atanán. - -Yente. = Ang muádto. - -Yerba. = Dagámi, cogon, dagótdot, hilámon. * Cadaghánan sa mg̃a -bungláyon, bisan onsa ng̃a ootánon. - -Yermar. = Pagláglag sa longsod. - -Yermo. = Caming̃áoan, cahaoánan. * Yota ng̃a oalá pagabuhátan. - -Yerno. = Nasamóng, omágad. - -Yero. = Tanóm ug ang iang bung̃a ng̃a maíng̃on ing̃on, sa balátong, ng̃a -molomalíng̃in ug maputí putí, ng̃a maáyong calán-on sa mg̃a hayúpan. - -Yerro. = Sayúp, salaoáyon, salá. - -Yerto. = Magáhi, mahógot guican sa dagcóng tugnao, con sa camatáyon ba. - -Yesar. = Yota ng̃a pagacuháan sa yeso. - -Yesca. = Baloc. * Ang mamalá ug ang naláya caáyo, ang masáyon masónog -ug masíga. - -Yesera. V. Yesar. - -Yesería. = Lugar ng̃a pagabohátan sa mg̃a calero sa yeso, ng̃a guibotáng̃an -sa horno ng̃a pagalotóan ug pagasonógan sa mg̃a bató ng̃a boloháton sa -yeso. - -Yesero. = Ang nahatong̃ód sa yeso, ang magabúhat ug magabalígya sa yeso. - -Yeso. = Yeso. - -Yeson. = Pedaso sa bongbong sa yeso, sa apog, &c., ng̃a nagobá, ng̃a -pagagamíton pagopód sa bag-ong buhat sa mg̃a baláy, &c. - -Yesquero. = Hopot hopot con cajang diótay, calopé ng̃a pagasórlan sa -yesca, sa baloc. - -Yezgo. = Calaínan sa abgáo. - - - -YO - -Yo. = Acó. - - - -YU - -Yuca. = Tanóm sa América. - -Yugada. = Ang yota ng̃a mahímo ng̃a pagadaróhan sa duhá ca buoc ng̃a toro -sa baca, sa calabáo, &c., sa usá ca tibúoc ng̃a adlao. - -Yugo. = Yugo, liógan. * Ang sintas con ang panápton ng̃a pagagamíton sa -pagbendicion sa mg̃a quinasál. * Bisan onsang cabóg-at. - -Yuguero. = Ang magadáro sa yota sa duhá ca buoc ng̃a mananáp. - -Yugular. = Ang mg̃a ogát sa tutúnlan. - -Yunque. = Lagdásan. * Táuo sa malíg-on ng̃a casing casing sa mg̃a -calisód. - -Yunta. = Duhá ca buoc ng̃a mg̃a mananáp ng̃a silbi sa pagbúhat sa yota. - -Yunto. = Ang nagatupál. - -Yusion. = Sogo, pagbúot. - -Yuxtaposicion. = Pagcatóbo sa bisan onsa ng̃a oaláy quinabúhi. - - - - - - - - -Z - - -ZA - -Za. = Polong ng̃a icabúgao sa mg̃a iró. - -Zábida. = Tanóm ng̃a italámbal, sa África. - -Zábila. = Idem. - -Zaborda. = Pagcasánglar sa sacayán. - -Zabordar. = Pagcasánglar sa sacayán. - -Zabordo. V. Zaborda. - -Zabra. = Sacayán ng̃a maíng̃on sa fragata. - -Zabucar. = Paglógo paglo-gó, pagquíno. * Pagóyog oyog sa macosóg. - -Zabullida. V. Zabullidura. - -Zabullidura. = Pagcasálom. - -Zabullir. = Pagsálom. * Pagtágo, paghóbong. - -Zacapela. = Pagcaáoay, pagcalális lalis sa dagcóng banha. - -Zacapella. = Idem. - -Zacatin. = Lugar, dalan ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a panápton. - -Zacear. = Pagbúgao sa mg̃a iró, sa pagsángpot niíning polong: za. - -Zafada. = Pagcalosót, pagcagáoas, pagcamísic. - -Zafar. = Pagtahóm, pagpaníndot, pagpaáñag. * Paglosót, paggáoas, -pagmísic. * Pagcúha sa mg̃a cabilínggan, sa mg̃a casámoc. - -Zafarí. = Granada ng̃a may mg̃a liso ng̃a laro. - -Zafarrancho. = Pagcaháoan sa sacayán, arón oaláy samoc sa mg̃a -bolotáng̃an sa mg̃a luthang. - -Zafería. = Longsod ng̃a diótay. - -Zafiedad. = Pagcagáhi sa olo. * Pagcabórong, pagcaoaláy quinaárman. - -Zafio. = Borong, buquírnon, ang oaláy quinaárman cabos. * Isda. - -Zafír. = Batóng mahál. - -Záfiro. = Idem. - -Zafirino. = Ang may color sa sáfiro. - -Zafo. = Ang naháoan, ang oaláy samoc. - -Zafra. = Surlánan sa tumbága. - -Zafre. = Binócboc ng̃a pagagamíton sa baláy ng̃a pagabuhátan sa mg̃a -pinggan. - -Zaga. = Lulan ng̃a ibútang sa licór sa mg̃a coche &c. * Licód sa bisan -onsa. * Ang oláhi, ang catapúsan, ang poit sa mg̃a táuo ng̃a nanagsugál. - -Zagal. = Oloolitáuo. * Olitáuo ng̃a cosógon, ng̃a casing casíng̃an. * -Báta, sologóon sa mg̃a baquero. - -Zagala. = Dalága. * Ang babáye ng̃a báta pa ng̃a magabántay sa mg̃a -hayúpan. - -Zagalejo. = Saya sa mg̃a babáye ng̃a guiibábao nila sa mg̃a naguas. - -Zaguan. = Ganháan, tugcálan sa baláy, silong. - -Zaguanete. = Mg̃a soldados ng̃a nagaubáa obán sa mg̃a táuo ng̃a hadiánon. - -Zaguero. = Ang muoláhi, ang musonód. - -Zahareño. = Langgam ng̃a ihálas, ng̃a díli maághop. * Táuo ng̃a díli -mahagúgma muubán sa isigcatáuo. * Mabáng̃is, maísog. - -Zaheridor. = Tiglíbac libac. - -Zaherimiento. = Pagcalíbac libac. - -Zaherir. = Paglíbac libac. - -Zahina. = Dagámi, tanóm sa Indias. - -Zahinar. = Yota ng̃a guitámnan sa zahina. - -Zahinas. = Sopas ng̃a mahómoc. - -Zahonado. = Color ng̃a molomaítom. - -Zahondar. = Pagcále sa yota ug halálom. - -Zahora. = Combida sa mg̃a higála, ng̃a nanagbánha sila ug nang̃alípay sa -ilang pagcáon. - -Zahorar. = Pagtámbong sa mg̃a combida ng̃a guitíngban sa mg̃a higála. - -Zahorí. = Táuo ng̃a macaquíta sa anáa sa ilálom sa yota, ing̃on sa -guitoóhan sa obán ng̃a mg̃a táuo ng̃a cabus. - -Zahorra. V. Lastre. - -Zahumar. V. Sahumar. - -Zahumerio. V. Sahumerio. - -Zahurda. = Babóyan, alad ng̃a pagahipúsan sa mg̃a baboy. - -Zaida. = Langgam ng̃a magapuyó sa mg̃a danao ug sa mg̃a lugar ng̃a tubígan. - -Zaino. = Cabayo ng̃a cabiára, ng̃a may balahíbo ng̃a bolobulágao. * -Mananáp sa daútan ng̃a batásan. * Táuo ng̃a borhíon sa iang pagsábot sa -isigcatáuo. - -Zala. = Pagámpo, pagpang̃ádye sa Dios sa mg̃a moros. - -Zalagarda. = Pagcahóbong sa obán ng̃a mg̃a táuo, arón pagacalítan ang mg̃a -caáoay. * Lit-ag sa pagdácop sa mg̃a mananáp. * Pagcalaláng sa ubán ng̃a -mg̃a táuo sa pagálam alam ng̃a malimbóng̃on, sa pagbórhi sa isigcatáuo. * -Pagcagobót ng̃a ahat sa mg̃a táuo ng̃a daútan arón malísang ang ubán. * -Pagcaáoay, pagcalális lalis ng̃a pagabanháan caáyo. - -Zalama. V. Zalamería. - -Zalamería. = Pagcaálam alam, pagcaógay ogay ng̃a guilabíhan. - -Zalamero. = Ang magaálam alam, ang magaúgay ugay ng̃a guilabíhan. - -Zalea. = Panit sa mg̃a carnero ug sa mg̃a canding ng̃a oalá guntíng̃an sa -balahíbo. - -Zalear. = Pagyábyab sa bisan onsa, pagcáya caya, pagcáyab cayab. - -Zalema. = Pagcadocó sa olo, pagcayóbo sa laoas sa timaán sa pagpaóbos. - -Zaleo. V. Zalea. - -Zalona. = Sorlánan ng̃a dagcó sa tubig, sa bino, &c. - -Zamacuco. = Táuo ng̃a hong̃og, ng̃a díli maálam magbúhat, ug díli -magatóltol sa bisan onsa. * Cahobóg, pagcahobóg. - -Zamanca. = Pagcabúnal, pagcahámpac. - -Zamarra. = Bísti ng̃a binúhat sa mg̃a panit sa mg̃a carnero. - -Zamarrear. = Pagóisi oisi, paguóso uoso sa luyo ug sa luyo, sa bisan -onsa ng̃a guitáng̃ag sa mg̃a iró. * Paghámpac sa bisan cansa, sa pagsonód -sonór canía sa luyo ug sa luyo. - -Zamarrilla. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Zamarro. = Bisti sa mg̃a panit sa mg̃a carnerong diótay sa mohómoc ng̃a -balahíbo; V. Zamacuco. - -Zambaigo. = Ang anac sa laláqui ng̃a maítom ug sa babáye ng̃a maputí, con -sa laláqui ng̃a maputí ug sa babáye ng̃a maítom, sa Indias. - -Zambapalo. = Sabáy ng̃a caráan. - -Zambarco. = Corea ng̃a halagpád ng̃a ibútang sa dughan sa mg̃a cabayo, -&c., ng̃a nanagúyod sa mg̃a coche, &c., arón dili sila mang̃asámad. - -Zámbigo. = Ang guibalíqgan sa mg̃a paa, ang may mg̃a paa ng̃a balíquig. - -Zambo. = Idem; V. Zambaigo; calaínan sa amó. - -Zamboa. = Calaínan sa bong̃a ng̃a guing̃álan ug membrillo. - -Zambomba. = Tolónggon ng̃a pagaduláan sa mg̃a baquero. - -Zambombo. V. Zamacuco. - -Zamborotudo ó zamborrotudo. = Idem. - -Zambra. = Piesta sa mg̃a moros sa dagcóng banha ug pagsabay; sacayán sa -mg̃a moros. - -Zambucar. = Pagsacót sa bisan onsa sa talioúla sa obán ng̃a mg̃a butang, -arón dili quiton. - -Zambuco. = Pagcatágo sa bisan onsa sa talioála sa obán ng̃a mg̃a butang. - -Zambullida. V. Zabullidura. - -Zambullidura. = Idem. - -Zambullirse. V. Zabullir. - -Zampabollos. V. Zampatortas. - -Zampalimosnas. = Ang maquiglímos sa mg̃a pultahán sa oaláy caúlao. - -Zampapalo. V. Zampatortas. - -Zampar. = Pagsolód sa usa ca botang sa solód sa lain ng̃a butang, sa -pagcacálit; pagcáon sa pagcadalí ug sa pagcalabí. - -Zampatortas. = Hing̃áon caáyo; V. Zamacuco. - -Zampoña. = Tolónggon ng̃a pagagamíton sa mg̃a baquero, ng̃a guibutáng̃an sa -daghan ng̃a mg̃a plauta; polong ng̃a oaláy cahológan ug hingtúngdan. - -Zampuzar. = Pagsálom; V. Zampar hasta pagcáon. - -Zampuzo. = Pagcasálom; pagcatágo sa bisan onsa sa talioála sa ubán ng̃a -mg̃a butang. - -Zanahoria. = Tanóm ng̃a italámbal ug ang gamót nia ng̃a macaón. - -Zanca. = Tiil ng̃a hatáas sa mg̃a langgam; paa ng̃a manípis sa mg̃a tauo ug -sa mg̃a mananáp. - -Zancada. = Lacang ng̃a hatáas. - -Zancadilla. = Pagcatinángbir, tinángbir; limbong. - -Zancajear. = Paglacát sa mg̃a caianáng̃an. - -Zancajera. = ang ng̃a pagabotáng̃an sa tiil sa pagsáca sa mg̃a coche; -bahin sa mg̃a sapín ug sa mg̃a medias ng̃a magatábon sa ticúd; tauo ng̃a -hamóbo ug sa malágsot ng̃a dagoay. - -Zancajo. = Ticód. - -Zancajoso. = Luing; ang guiguisían sa mg̃a medias, sa ticód; ang may -dagcóng ticód. - -Zancarron. = Bocóg ng̃a dagcó sa oaláy onód; ang bocóg sa tiil sa oaláy -onód; tauo ng̃a maníoang, tigúlang ug malágsot; ang dili maálam caáyo sa -iang catungdánan. - -Zancarron de Mahoma. = Ang mg̃a bocóg ni Mahoma ng̃a manalágnang bacácon -ng̃a guipanagdúao sa mg̃a moros, sa alampóan nila sa longsod sa Meca. - -Zanco. = Cadang; ang magsaláyao. - -Zancudo. = Ang guitaásan sa mg̃a paa. - -Zándalo. V. Sándalo. - -Zanga. = Sugál sa baraja. - -Zangala. = Panápton sa hilo. - -Zangandango. = Tauo ng̃a magapacahóng̃og arón dili sia papagbuháton; tauo -ng̃a oalúy quinaárman ug hingbangcaágan. - -Zanganear. = Pagtápol, pagsóroy soroy sa oalúy buhat. - -Zángano. = Putiócan ng̃a laqui, ang laqui sa mg̃a putiócan; tapólan, ang -mahagógma mucáon sa oaláy buhat. - -Zangarilleja. = Bátang hugáoan ng̃a tigsóroy soroy. - -Zangarrear. = Pagcóscos sa guitara sa oaláy caálam. - -Zangarriana. = Saquét sa olo sa mg̃a hayúpan; camíng̃ao, casobó; hilánat -con lain ng̃a saquét ng̃a mudámag sa hingtúngdan ng̃a adlao. - -Zangarullon. V. Zangarilleja. - -Zangolotear. = Pagdúyan, pagtábiog; pagsinó, pagquíno, paglo-gó; -paghúyang, paggaló galó, paglígang sa bisan onsa cay mahómoc ug halúag. - -Zangoloteo. = Pagcatábiog; pagcalo-gó, pagcaquinó; pagcalígang, -pagcagaló galó, pagcahúyang sa bisan onsa. - -Zangotear. V. Zangolotear. - -Zangoteo. V. Zangoloteo. - -Zanguanga. = Pagcasománg̃il sa bisan onsang saquét arón dili magbúhat ug -bisan quinsang tauo. - -Zanguango. = Tauo ng̃a tapólan, ng̃a mang̃íta sa mg̃a pagsománg̃il arón dili -sia magabúhat. - -Zanguayo. = Tauo sa malúyang laoas, hatáas ug tapólan. - -Zanja. = Aoang; sinógdan, guinicánan sa bisan onsa; simientos, -tilindúgan sa mg̃a baláy, &c. - -Zanjar. = Pagbúhat sa mg̃a aoang; pagtápus, pagtibáoas sa bisan onsa, sa -pagcahigála. - -Zanqueador. = Ang magalacát sa pagcabalíquig sa mg̃a paa; tiglacáo; -hilacát, ang magalacát caáyo. - -Zanqueamiento. = Pagcalacát sa pagcaba líquig sa mg̃a paa. - -Zanquear. = Paylacáo sa pagcabalíguig sa mg̃a paa; paglacát caáyo ug sa -hatáas ng̃a dalan, sa halayó. - -Zanquilargo. V. Zancudo. - -Zanquillas. = Tauo sa hamóbo ug manípis ng̃a mg̃a paa; tauo ng̃a hamóbo. - -Zanquituerto. V. Zámbigo. - -Zanquivano. = Ang may mg̃a paa ng̃a hatáas ug sa diótay ng̃a bitíis. - -Zapa. = Capandáyan sa mg̃a soldados sa pagcále sa yota; quilquígan. - -Zapador. = Ang soldado ng̃a magabúhat sa zapa ng̃a guidála nía. - -Zapar. = Pagcále sa yota, sa zapa. - -Zaparrastrar. = Paggúyor sa mg̃a bisti. - -Zaparrastroso. = Ang magabísti sa mg̃a bisting daan, guisi ug bulíng̃on; -buhat ng̃a dili maáyo, sa daútan ng̃a pagbúhat. - -Zaparrazo. = Pagcahágbong; calisód ng̃a muábot sa bisan cansa - -Zapata. = Panit ng̃a mabága, ng̃a ibútang sa ilálom sa quisio sa mg̃a -pultahán, arón dili unta cagdan ang quisióhan; pinótol ng̃a cahoy ng̃a -ibútang ug ipahaáng̃ay sa tomóy sa mg̃a halígue, ng̃a mulábao sa luyo ug -sa luyo, ng̃a pagalingcóran sa mg̃a sabláyan, &c.; sapín ng̃a muábot hasta -sa harúul sa bitíis. - -Zapatazo. = Pagcabúnal, pagcapócpoc sa sapato, sa sapín; pagcahágbong, -pagcapúcan, pagcahólog sa mg̃a mananáp, sa pagtonób ug mabáscog. - -Zapateado. = Sayáo, pagsabáy. - -Zapateador. = Ang magabánha sa mg̃a sapín, sa paglacát. - -Zapatear. = Pagbánha sa mg̃a sapín, sa paglacát; pagpasipála sa bisan -cansa, sa polong con sa buhat; pagbásal sa mg̃a camót, sa pagápas sa -compas sa música; pagsócol, paglális lalis. - -Zapatera. = Asáoa sa sapatero; babáye ng̃a tigbúhat sa mg̃a sapín. - -Zapatería. = Baláy, tiendáhan ng̃a pagabuhátan ug pagabaligyáan sa mg̃a -sapín; lugar, dalan ng̃a guibutáng̃an sa daghan ng̃a mg̃a tiendáhan sa mg̃a -sapín; opicio sa pagbúhat sa mg̃a sapín. - -Zapatero. = Magbubúhat, tigbúhat, ang magabúhat sa mg̃a sapín. - -Zapateta. = Pagcabánha sa salog, sa mg̃a sapín, sa paglócso sa timáan sa -calípay. - -Zapatilla. = Panit ng̃a isápao sa mg̃a bató ng̃a santícan sa mg̃a pusil, -&c.; sapín ng̃a pino ug sa maáyong pagbúhat; sinelas; cocó sa mg̃a -mananáp. - -Zapatillero. = Ang magabúhat sa ma sapatilla. - -Zapato. = Sapín. - -Zapatudo. = Ang magasapín sa mg̃a sapín ng̃a dagcóan caáyo; mananáp ng̃a -cocan caáyo. - -Zape. = Polong ng̃a igabúgao sa mg̃a iríng; sica; abá, abáa. - -Zapear. = Pagsíca, pagbúgao sa mg̃a iríng. - -Zapito. = Baso, surlánan sa cahoy ng̃a pagagamíton sa pagpagátas sa mg̃a -mananáp. - -Zapote. = Cahoy ug ang iang bong̃a. - -Zapuza. V. Chapuzar. - -Zaque. = Sorlánan ng̃a diótay sa bino, sa tubig, &c., sa panit. - -Zaquear. = Paghúar sa mg̃a ilímnon sa mg̃a surlánan sa panit. - -Zaquizamí. = Catapúsan ng̃a salog sa mg̃a baláy, paga; baláy, solód ng̃a -diótay caáyo. - -Zar. = Hari sa guinharían sa Moscobia. - -Zara. V. Maíz. - -Zarabanda. = Sayáo, pagsabáy; bisan onsa ng̃a mabánha caáyo ug -macasámoc. - -Zarabutero. V. Embustero; samócan, condátan. - -Zaragatona. = Tanóm ng̃a italámbal. - -Zaragocí. = Calaínan sa sirioelas. - -Zaragüelles. = Salooál; calsones ng̃a halagpád ug sa daótan ng̃a -pagbúhat. - -Zaragutero. V. Zarabutero. - -Zaramagullo. = Langgam. - -Zarambeque. = Sayáo, pagsabáy. - -Zaranda. V. Criba. - -Zarandador. = Ang magaalíg-ig. - -Zarandajas. = Cadaghánan sa mg̃a butang ng̃a diótay, magamáy. - -Zarandajillas. = Idem. - -Zanrandalí. = Salapáti ng̃a laqui, ng̃a sinambágan sa mg̃a balahíbo ng̃a -maítom. - -Zarandar. = Pagcaalíg-ig; pagóyog oyog; paglíhoc sa bisan onsa sa -madalí caáyo, pagláin sa labíng mahál sa bisan onsa. - -Zarandear. = Idem. - -Zarandero. V. Zarandador; tauo ng̃a dili mahamútang, cundátan, ng̃a -malíhoc caáyo. - -Zarapatel. = Calaínan sa guisál. - -Zarapito. = Langgam. - -Zaratan. = Hubág ng̃a mang̃íl-ad caáyo, samád ng̃a daútan sa mg̃a soso sa -mg̃a babáye. - -Zaraza. = Panápton ng̃a maputí, pino ug halagpád caáyo; minása ng̃a -sináctan sa mg̃a dagom, sa salamín ng̃a dinócdoc ug sa hiló, ng̃a icapatáy -sa mg̃a iró. - -Zarcear. = Paghúgas sa mg̃a alaguían sa tubig, sa mg̃a ihi, &c.; paglacát -ng̃adto ng̃adto, sa madalí caáyo; paglacáo sa pagpaíng̃on ng̃adto ug sa -pagpaíng̃on ng̃anhi sa masóbsob. - -Zarcero. = Calaínan sa iró. - -Zarcillo. = Aretes, ariyos, bitay bitay sa mg̃a dalónggan; bacólong sa -mg̃a cuba ug sa mg̃a bariles. - -Zarco. = Color ng̃a asul ng̃a dili buhi caáyo. - -Zarevitz. = Anac ng̃a pang̃ánay sa hari sa Moscobia. - -Zariano. = Ang nahatong̃ód ug ang ang̃ay sa hari sa Moscobia. - -Zarina. = Ang asáoa sa Zar. - -Zarpa. = Pagcasácoat, pagcabútad sa ancla, sa sinípit; pagcalábao, sa -luyo ug sa luyo, sa mg̃a simientos, sa guibágon sa mg̃a pared, sa mg̃a -cota; iánang ng̃a matápot sa mg̃a bisti; camót sa mg̃a mananáp ng̃a may mg̃a -torlo ug mg̃a cocó. - -Zarpar. = Pagsácoat, pagbútad sa áncora sa sinípit. - -Zarpazo. = Pagcahágbong sa bisan onsa ng̃a mahólog sa yota. - -Zarposo. = Ang nahúgao sa iánang, sa lapoc. - -Zarracatin. = Hicáoan; ang tigháng̃io caáyo sa pagpálit sa bisan onsa, -arón ibalígya onya sa pagcamahál. - -Zarramplín. = Tauo ng̃a dili maálam caáyo sa iang catungdánan con -opicio. - -Zarrapastra. = Iánang, lapoc ng̃a matápot sa mg̃a bisti. - -Zarrapastron. = Hugáoan, bolíng̃on, ang nagabísti sa mg̃a bisti ng̃a daan; -guisi ug noog. - -Zarrapastrosamente. = Sa pagcahúgao; sa pagcaoaláy cacúgui sa pagalíma -sa caugalíng̃on ng̃a laoas ug sa bisti. - -Zarrapastroso. V. Zarrapastron. - -Zarria. V. Cazcarria; tinábas sa panit ng̃a igatácgos sa mg̃a sapín ng̃a -guing̃álan ug abarca. - -Zarriento. V. Zarposo. - -Zarza. = Tanóm ng̃a tuncan, sapínit. - -Zarzagan. = Hang̃in ng̃a mabúgnao caáyo bisan ng̃a dili mahurús, amíhan. - -Zarzaganillo. = Hang̃in ng̃a amíhan ng̃a mahurús uyámot. - -Zarzahan. = Calaínan sa panápton sa igagáma ng̃a binúrcan sa mg̃a boloc -ng̃a nagacaláin lain ug color. - -Zarzal. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mang̃a tanóm ng̃a toncan. - -Zarzamora. = Ang bong̃a sa zarza. - -Zarzaparrilla. = Banag, tanóm ng̃a italámbal. - -Zarzaparrillar. = Lugar ng̃a guidaghánan sa banag. - -Zarzarosa. = Bulac ng̃a maíng̃on íng̃on sa rosa. - -Zarzoso. = Ang may sapínit, ang guibutáng̃an sa mg̃a tanóm ng̃a toncan. - -Zas. = Polong ng̃a icaásoy sa pagcahágbong, sa pagcaósdac sa bisan onsa -ng̃a nahólog. - -Zascandil. = Tauo ng̃a batir; tauo ng̃a malimbóng̃an; tauo ng̃a obus ug -mahilabtánon. - -Zatara. = Gaquet. - -Zato. = Tipac ng̃a pan. - - - -ZE - -Zeca. = Baláy ng̃a pagabuhátan sa salapí: sa pisos, sa caháte, &c. - -Zedoaria. = Gamót ng̃a italámbal sa usa ca tanóm sa India. - -Zelador. = Ang magabántay, magbalántay; sumbúng̃an, ang magasúmbong. - -Zelar. = Pagbántay ug maáyo; pag aboghó. - -Zelo. = Cacúguiug dagcó sa pagtúman sa mg̃a tulumánon sa batásan ug sa -mg̃a catungdánan; pagcabántay sa paghimáya sa Dios ug sa caayóhan sa mg̃a -calág; caíbog sa paglíoat sa mg̃a mananáp; pagcaabogbó sa mg̃a tauo ng̃a -managsig higúgma sila. - -Zelosamente. = Sa dagcóng cacúgui. - -Zeloso. = Aboghóan; mananáp ng̃a buot mang̃asáoa; cacuguíhan, mabantáyon -caáyo. - -Zénzalo. = Namóc. - - - -ZI - -Zilórgano. = Tolónggon ng̃a caráan. - -Zinc. = Tumbága ng̃a maíng̃on ing̃on sa tingga. - -Zipizape. = Pagcaáoay. - -Zirigaña. = Pagcaálam alam, pagcaógay ogay; bisan onsa ng̃a diótay -caáyo. - -Ziszas. V. Zas. - -Zizaña. = Sagbot, dagámi, bungláyon ng̃a muturóc ug mutóbo sa yota ng̃a -guipugásan sa trigo, sa humáy, &c.; pagcabiquil biquil sa mg̃a -cabobót-on; bisan onsa ng̃a macadáot. - -Zizañar. = Pagsámbag arón magaáoay ang mg̃a tauo; pagdála dala sa mg̃a -suguílon ng̃a icabíquil biquil sa mg̃a cabobót-on. - - - -ZO - -Zócalo. = Ang hunúng̃an sa mg̃a baláy, &c., ug sa mg̃a pared, sa mg̃a -dingding, &c. - -Zocato. = Talóng ng̃a malálag na; tauo ng̃a oálhon. - -Zoco. = Oálhon, camót sa oála. - -Zodiaco. = Dalan ng̃a pagalácoan sa mg̃a planeta, cutub sa casarpánan sa -pagpaíng̃on sa casubáng̃an. - -Zofra. = Baníg sa mg̃a moros. - -Zoilo. = Tauo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a masináhon ug tiglíbac libac sa mg̃a -buhat sa iang isigcatáuo. - -Zolocho. = Hong̃og, bo-ang bo-ang, culiró. - -Zollipar. = Pagbachó. - -Zollipo. = Pagcabachó. - -Zona. = Ang usa sa lilíma ca bahin sa calibútan. - -Zonzamente. = Sa pagcatáb-an, sa pagcaoaláy lamí. - -Zonzería. = Pagcatáb-an, pagcaoaláy lalím ug lamí. - -Zonzo. = Matáb-an; tauo ng̃a hong̃og, ng̃a oaláy caang̃áyan sa iang -pagsólte ug pagatúbang. - -Zonzorrion. = Idem desde tauo. - -Zoología. = Quinaárman ng̃a magaásoy sa pagcabótang ug pagcamáo sa mg̃a -mananáp. - -Zoológico. = Ang nahatóng̃ad sa zoología. - -Zoólogo. = Ang maálam sa zoología. - -Zopas ó zopitas. = Mg̃a palong, dangga ng̃a guicahing̃álan sa tauo ng̃a -yung̃it. - -Zopenco. = Tauo ng̃a hong̃og, ng̃a oaláy quinaárman, cabus. - -Zopisa. = Tagoc sa cahoy ng̃a sináctan sa talo. - -Zopo. = Pongcol, bacól sa mg̃a tiil ug sa mg̃a camót; tauo ng̃a oaláy -pulús sa ng̃atanán. - -Zoquete. = Pinótol sa cahoy ng̃a dagcó ug hamóbo, tipac ng̃a pan; tauo -ng̃a malágsot, hamóbo ug matámboc; ang hong̃óg, sa magahíng olo, ang dili -macagtóon sa guitóon canía. - -Zoquetero. = Ang magadaguínot sa mg̃a tipac ng̃a pan sa pagcáon nia, sa -oaláy opicio. - -Zoquetudo. = Bisan onsa ng̃a baol, sa daótan ng̃a pagcabóhat. - -Zorita. = Salapáti ng̃a ihálas. - -Zorra. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa usa ca iró, ug manunubár caáyo sa -obán ng̃a mg̃a mananáp ng̃a diótay ug sa mg̃a langgam; babáyeng bigáon, ng̃a -magatógot sa iang laoas sa cadaghánan; tauo ng̃a batid, malaláng̃on -caáyo. - -Zorrastron. = Tampalásan; matahápon caáyo. - -Zorrera. = Lang̃ob, baláyan sa zorra; alasóhan, lugar ng̃a may daghan ng̃a -asó; pagcabórong, pagcabóng̃og, pagcabóg-at sa olo; pagcatólog ng̃a -mabóg-at ug halálom. - -Zorrería. = Pagcalaláng sa zorra sa pagbólong sa quinahánglan sa -pagcáon; pagcabátid; pagcalaláng sa mg̃a tauo. - -Zorrero. = Sacayán ng̃a mabóg-at, ng̃a oaláy tulin; tauo ng̃a malaláng̃on, -matahápon; ang sonód sa lain, ang naoláhi; calaínan sa iró ng̃a dagcó ug -maáyo sa pagpang̃áyam; ang tauo ng̃a sinohólan sa mg̃a solóp ng̃a hariánon, -sa pagpatáy sá mg̃a mananáp ng̃a daótan. - -Zorro. = Zorra ng̃a laqui, ang laqui sa zorra; ang magapacalúya arón -dili sia papagbuháton; ang icog sa zorra ng̃a igapáhid sa mg̃a cuadro, -&c.; ang panit sa zorra ng̃a quinórti laquip ang balahíbo, V. Zorrero -hasta tauo. - -Zorrocloco. = Tauo ng̃a holohóng̃og; madugáyon, mahináyon sa iang mg̃a -buhat, apan ng̃a macúgui sa ng̃atanán ng̃a may polós canía. - -Zorronglon. = Suquíhan, ang magabagólbol sa pagbúhat sa guisógo ug -guipabúhat canía. - -Zorruno. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a zorra. - -Zorzal = Langgam; tauo ng̃a batid, malaláng̃on. - -Zorzaleña. = Aseitunas ng̃a diótay caáyo. - -Zoster. = Saquét ng̃a nahamútang sa daghan ng̃a mg̃a nuca ng̃a muturúc sa -haoac. - -Zote. = Tauo ng̃a cabos, sa oaláy quinaárman, sa magahíng olo. - -Zozobra. = Casáquet, cayógot, calisód sa huna huna. - -Zozobrante. = Ang guicalísdan; ang anáa sa catáhap sa icadáot. - -Zozobrar. = Paglonód, paglánas sa mg̃a sacayán; pagpuyó sa may catáhap -sa icadáot; pagsáquet, pagyógot, paglisód. - - - -ZU - -Zubia. = Lugar ng̃a pagabaháan ug pagatíngban sa daghan ng̃a tubig. - -Zueco. = Sapín sa lonlon ng̃a cahoy, sapín ng̃a may tulúnban sa cahoy. - -Zuiza. = Pagcaáoy, pagcalális lalis sa daghan ng̃a mg̃a tauo. - -Zulacar. = Pagdíhog sa sulaque. - -Zulaque. = Bulit ng̃a magáma sa apog, sa lana ug sa ubán ng̃a mg̃a -panácot. - -Zulla. = Tanóm; tae sa mg̃a tauo. - -Zullarse. = Pagcalíbang, pagotót. - -Zullenco. = Tigúlang ng̃a tigotót caáyo sa dili nia pagatuyóon. - -Zullon. = Otót ng̃a mugóa sa oalá tuyóon; otót ng̃a dili mubánha. - -Zumacal. = Yota ng̃a guitámnan sa zumaque. - -Zumaque. = Tanóm; ang dahon nia magámit sa pagtína, ug sa pagcúrti sa -mang̃a panit; ang bino. - -Zumaya. = Langgam. - -Zumba. = Cencerrong dagcó; pagcatiao ng̃a mabóg-at, pagcasóod soor. - -Zumbar. = Hagónghong, canógcog, hagong, dagóoc; pagtíao, pagsóod soor, -pagsólog solog - -Zumbel. = Ang timáan sa nauong sa tauo ng̃a nasucó; pisí, lubid ng̃a -igatúyoc sa casing. - -Zumbido. = Pagcahagónghong, pagcacanógcog, pagcahagólot, pagcadagóoc. - -Zumbon. = Ang magatíao, ang magasóod sood, ang magasólog solog sa -masóbsob. - -Zumiento. = Ang pagatolóan sa duga. - -Zumillo. = Tanóm. - -Zumo. = Dugá; polós, caposlánan sa bisan onsa. - -Zumoso. V. Zumiento. - -Zupia. = Ang bino ng̃a nalobóg, ng̃a may daútan mg̃a color; bisan onsa sa -daótan ng̃a lalím ug lamí, ug mang̃íl-ad ng̃a pagasólng̃on; ang labíng -daótan sa bisan onsa. - -Zurcido. = Ang guisúrse, ang guitahí sa pagcapíno caáyo. - -Zurcidor. = Ang magasúrse, ang magatahí sa panápton ng̃a guisi sa -pagcapíno, sa dili maíla caáyo ang tinahían, ang mg̃a tulpoc; cagon -cagon. - -Zurcidura. = Pagcasúrsi. - -Zurcir. = Pagsúrsi, pagtahí sa pagcaáyo sa mg̃a panápton ng̃a naguísi; -pagbácac, pagmáo mao, pagsúmpay, paggáma sa mg̃a suguílon sa puro ug -lonlon ng̃a mg̃a bacac. - -Zurdo. = Oálhon; camót sa oála. - -Zurita. V. Zuiza. - -Zuro. = Salapáti ng̃a ihálas. - -Zurra. = Pagcahámpac; pagcacúrti sa mg̃a panit; pagcaparáyon sa bisan -onsang buhat ug labí pa sa pagbása ug sa pagsúlat; pagcaáoay, -pagcalális lalis. - -Zurrador. = Ang magacúrti sa mg̃a panit; tighámpac, ang muhámpac. - -Zurrapa. = Lalog sa mg̃a ilímnon; bisan onsa ng̃a obús caáyo, ng̃a oaláy -bale ug talamáyon; báta ng̃a ualá mutóbo ug sa malágsot ug dagoay. - -Zurrapilla. = Lalog; lauot. - -Zurraposo. = Hugáoan, mahúgao; ang may lalog con lauot. - -Zurrar. = Pagcúrti sa mg̃a panit; paghámpac; paglíbang, paghibúlus. - -Zurriagar. = Pagbúnal, paghámpac. - -Zurriagazo. = Pagcahámpac, pagcabúnal; casáquet, calisód ng̃a miábot sa -oalá paabóton ug huna hunáon. - -Zurriago. = Ihalámpac sa panit, sa pisí, &c. - -Zurriar. = Pagpamólong sa malágsot ug sa dagcóng ting̃og. - -Zurribanda. = Pagcahámpac sa daghan ng̃a mg̃a pagbúnal; pagcaáoay sa -daghan ng̃a mg̃a tauo ng̃a nagacabúnal bunal sila. - -Zurriburri. = Tauo ng̃a obus, talamáyon; cadaghánan sa mg̃a tauo uga -daútan, tampalásan. - -Zurrido. = Tonóg ng̃a dagcó; pagcahagónghong, pagcacanógcog sa -dalónggan. - -Zurrir. = Pagdagónghong, pagdáhog, paghagónghong, pagcanógcog sa mg̃a -dalónggan, ug sa bisan onsa. - -Zurron. = Puyo puyo, puntél sa panit ng̃a pagasórlan sa balon, &c., sa -mg̃a baquero, sa mg̃a bantay sa mg̃a hayópan; tacong sa mg̃a bong̃a. - -Zurrona. = Babáye ng̃a obos ug sa daútan ng̃a batúsan, maláo-ay, bigáon. - -Zurruscarse. = Paghicaigit, pagcalíbang sa bisti sa oalá mapanghibaló -ang tauo ng̃a nagahibúlus. - -Zurullo. = Ligir sa talo, &c. - -Zutano. = Coan. - -Zuzo. = Polong ng̃a igatáoag sa mg̃a iró. - -Zuzon. = Tanóm. - - - - - - - - -*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK DICCIONARIO -ESPAÑOL-BISAYA *** - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the -United States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™ -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for an eBook, except by following -the terms of the trademark license, including paying royalties for use -of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for -copies of this eBook, complying with the trademark license is very -easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation -of derivative works, reports, performances and research. Project -Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away--you may -do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected -by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark -license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase “Project -Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg™ License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg™ electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg™ -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg™ electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg™ electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg™ electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg™ electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg™ -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the -Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg™ electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg™ mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg™ -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg™ name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg™ License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg™ work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country other than the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg™ License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg™ work (any work -on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the -phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you will have to check the laws of the country where - you are located before using this eBook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase “Project -Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg™ -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg™ License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg™ -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg™. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg™ License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg™ work in a format -other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg™ website -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain -Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg™ License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg™ works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg™ electronic works -provided that: - -• You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg™ works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg™ trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation.” - -• You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™ - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™ - works. - -• You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -• You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg™ works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of -the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set -forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™ -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right -of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you “AS-IS”, WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg™ -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg™ work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg™ work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg™ - -Project Gutenberg™ is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg™'s -goals and ensuring that the Project Gutenberg™ collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg™ and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's business office is located at 809 North 1500 West, -Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up -to date contact information can be found at the Foundation's website -and official page at www.gutenberg.org/contact - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without -widespread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine-readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg™ electronic works - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg™ concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg™ eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg™ eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our website which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This website includes information about Project Gutenberg™, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |