diff options
| author | nfenwick <nfenwick@pglaf.org> | 2025-01-25 12:23:21 -0800 |
|---|---|---|
| committer | nfenwick <nfenwick@pglaf.org> | 2025-01-25 12:23:21 -0800 |
| commit | b72f5b08d22a5d8f198b4832ccfdb63a1664c80b (patch) | |
| tree | b258438b0568b80b9c5f31674b84411a7bb1b6bd /old/69948-h/69948-h.htm | |
| parent | 9bc1d52ad78761baf2ae3b51ae39d01495398125 (diff) | |
Diffstat (limited to 'old/69948-h/69948-h.htm')
| -rw-r--r-- | old/69948-h/69948-h.htm | 67820 |
1 files changed, 0 insertions, 67820 deletions
diff --git a/old/69948-h/69948-h.htm b/old/69948-h/69948-h.htm deleted file mode 100644 index 8d8302d..0000000 --- a/old/69948-h/69948-h.htm +++ /dev/null @@ -1,67820 +0,0 @@ -<!DOCTYPE html -PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> -<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source on 2023-02-04T14:02:11Z using SAXON HE 9.9.1.8 . --> -<html lang="es"> -<head> -<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8"> -<title>Diccionario Español-Bisaya</title> -<meta name="generator" content="tei2html.xsl, see https://github.com/jhellingman/tei2html"> -<meta name="author" content="Juan Félix de la Encarnación (1806–1879)"> -<link rel="coverpage" href="images/new-cover.jpg"> -<link rel="schema.DC" href="http://purl.org/dc/elements/1.1/"> -<meta name="DC.Title" content="Diccionario Español-Bisaya"> -<meta name="DC.Creator" content="Juan Félix de la Encarnación (1806–1879)"> -<meta name="DC.Language" content="es"> -<meta name="DC.Format" content="text/html"> -<meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg"> -<style type="text/css"> /* <![CDATA[ */ -html { -line-height: 1.3; -} -body { -margin: 0; -} -main { -display: block; -} -h1 { -font-size: 2em; -margin: 0.67em 0; -} -hr { -height: 0; -overflow: visible; -} -pre { -font-family: monospace; -font-size: 1em; -} -a { -background-color: transparent; -} -abbr[title] { -border-bottom: none; -text-decoration: underline dotted; -} -b, strong { -font-weight: bolder; -} -code, kbd, samp { -font-family: monospace; -font-size: 1em; -} -small { -font-size: 80%; -} -sub, sup { -font-size: 67%; -line-height: 0; -position: relative; -vertical-align: baseline; -} -sub { -bottom: -0.25em; -} -sup { -top: -0.5em; -} -img { -border-style: none; -} -body { -font-family: serif; -font-size: 100%; -text-align: left; -margin-top: 2.4em; -} -div.front, div.body { -margin-bottom: 7.2em; -} -div.back { -margin-bottom: 2.4em; -} -.div0 { -margin-top: 7.2em; -margin-bottom: 7.2em; -} -.div1 { -margin-top: 5.6em; -margin-bottom: 5.6em; -} -.div2 { -margin-top: 4.8em; -margin-bottom: 4.8em; -} -.div3 { -margin-top: 3.6em; -margin-bottom: 3.6em; -} -.div4 { -margin-top: 2.4em; -margin-bottom: 2.4em; -} -.div5, .div6, .div7 { -margin-top: 1.44em; -margin-bottom: 1.44em; -} -.div0:last-child, .div1:last-child, .div2:last-child, .div3:last-child, -.div4:last-child, .div5:last-child, .div6:last-child, .div7:last-child { -margin-bottom: 0; -} -blockquote div.front, blockquote div.body, blockquote div.back { -margin-top: 0; -margin-bottom: 0; -} -.divBody .div1:first-child, .divBody .div2:first-child, .divBody .div3:first-child, .divBody .div4:first-child, -.divBody .div5:first-child, .divBody .div6:first-child, .divBody .div7:first-child { -margin-top: 0; -} -h1, h2, h3, h4, h5, h6, .h1, .h2, .h3, .h4, .h5, .h6 { -clear: both; -font-style: normal; -text-transform: none; -} -h3, .h3 { -font-size: 1.2em; -} -h3.label { -font-size: 1em; -margin-bottom: 0; -} -h4, .h4 { -font-size: 1em; -} -.alignleft { -text-align: left; -} -.alignright { -text-align: right; -} -.alignblock { -text-align: justify; -} -p.tb, hr.tb, .par.tb { -margin: 1.6em auto; -text-align: center; -} -p.argument, p.note, p.tocArgument, .par.argument, .par.note, .par.tocArgument { -font-size: 0.9em; -text-indent: 0; -} -p.argument, p.tocArgument, .par.argument, .par.tocArgument { -margin: 1.58em 10%; -} -.opener, .address { -margin-top: 1.6em; -margin-bottom: 1.6em; -} -.addrline { -margin-top: 0; -margin-bottom: 0; -} -.dateline { -margin-top: 1.6em; -margin-bottom: 1.6em; -text-align: right; -} -.salute { -margin-top: 1.6em; -margin-left: 3.58em; -text-indent: -2em; -} -.signed { -margin-top: 1.6em; -margin-left: 3.58em; -text-indent: -2em; -} -.epigraph { -font-size: 0.9em; -width: 60%; -margin-left: auto; -} -.epigraph span.bibl { -display: block; -text-align: right; -} -.trailer { -clear: both; -margin-top: 3.6em; -} -span.abbr, abbr { -white-space: nowrap; -} -span.parnum { -font-weight: bold; -} -span.corr, span.gap { -border-bottom: 1px dotted red; -} -span.num, span.trans { -border-bottom: 1px dotted gray; -} -span.measure { -border-bottom: 1px dotted green; -} -.ex { -letter-spacing: 0.2em; -} -.sc { -font-variant: small-caps; -} -.asc { -font-variant: small-caps; -text-transform: lowercase; -} -.uc { -text-transform: uppercase; -} -.tt { -font-family: monospace; -} -.underline { -text-decoration: underline; -} -.overline, .overtilde { -text-decoration: overline; -} -.rm { -font-style: normal; -} -.red { -color: red; -} -hr { -clear: both; -border: none; -border-bottom: 1px solid black; -width: 45%; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -margin-top: 1em; -text-align: center; -} -hr.dotted { -border-bottom: 2px dotted black; -} -hr.dashed { -border-bottom: 2px dashed black; -} -.aligncenter { -text-align: center; -} -h1, h2, .h1, .h2 { -font-size: 1.44em; -line-height: 1.5; -} -h1.label, h2.label { -font-size: 1.2em; -margin-bottom: 0; -} -h5, h6 { -font-size: 1em; -font-style: italic; -} -p, .par { -text-indent: 0; -} -p.firstlinecaps:first-line, .par.firstlinecaps:first-line { -text-transform: uppercase; -} -.hangq { -text-indent: -0.32em; -} -.hangqq { -text-indent: -0.42em; -} -.hangqqq { -text-indent: -0.84em; -} -p.dropcap:first-letter, .par.dropcap:first-letter { -float: left; -clear: left; -margin: 0 0.05em 0 0; -padding: 0; -line-height: 0.8; -font-size: 420%; -vertical-align: super; -} -blockquote, p.quote, div.blockquote, div.argument, .par.quote { -font-size: 0.9em; -margin: 1.58em 5%; -} -.pageNum a, a.noteRef:hover, a.pseudoNoteRef:hover, a.hidden:hover, a.hidden { -text-decoration: none; -} -.advertisement, .advertisements { -background-color: #FFFEE0; -border: black 1px dotted; -color: #000; -margin: 2em 5%; -padding: 1em; -} -span.accent { -display: inline-block; -text-align: center; -} -span.accent, span.accent span.top, span.accent span.base { -line-height: 0.40em; -} -span.accent span.top { -font-weight: bold; -font-size: 5pt; -} -span.accent span.base { -display: block; -} -.footnotes .body, .footnotes .div1 { -padding: 0; -} -.fnarrow { -color: #AAAAAA; -font-weight: bold; -text-decoration: none; -} -.fnarrow:hover, .fnreturn:hover { -color: #660000; -} -.fnreturn { -color: #AAAAAA; -font-size: 80%; -font-weight: bold; -text-decoration: none; -vertical-align: 0.25em; -} -a { -text-decoration: none; -} -a:hover { -text-decoration: underline; -background-color: #e9f5ff; -} -a.noteRef, a.pseudoNoteRef { -font-size: 67%; -vertical-align: super; -text-decoration: none; -margin-left: 0.1em; -} -.externalUrl { -font-size: small; -font-family: monospace; -color: gray; -} -.displayfootnote { -display: none; -} -div.footnotes { -font-size: 80%; -margin-top: 1em; -padding: 0; -} -hr.fnsep { -margin-left: 0; -margin-right: 0; -text-align: left; -width: 25%; -} -p.footnote, .par.footnote { -margin-bottom: 0.5em; -margin-top: 0.5em; -} -p.footnote .fnlabel, .par.footnote .fnlabel { -float: left; -margin-left: -0.1em; -min-width: 1.0em; -padding-right: 0.4em; -} -.apparatusnote { -text-decoration: none; -} -.apparatusnote:target, .fndiv:target { -background-color: #eaf3ff; -} -table.tocList { -width: 100%; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -border-width: 0; -border-collapse: collapse; -} -td.tocPageNum, td.tocDivNum { -text-align: right; -min-width: 10%; -border-width: 0; -white-space: nowrap; -} -td.tocDivNum { -padding-left: 0; -padding-right: 0.5em; -vertical-align: top; -} -td.tocPageNum { -padding-left: 0.5em; -padding-right: 0; -vertical-align: bottom; -} -td.tocDivTitle { -width: auto; -} -p.tocPart, .par.tocPart { -margin: 1.58em 0; -font-variant: small-caps; -} -p.tocChapter, .par.tocChapter { -margin: 1.58em 0; -} -p.tocSection, .par.tocSection { -margin: 0.7em 5%; -} -table.tocList td { -vertical-align: top; -} -table.tocList td.tocPageNum { -vertical-align: bottom; -} -table.inner { -display: inline-table; -border-collapse: collapse; -width: 100%; -} -td.itemNum { -text-align: right; -min-width: 5%; -padding-right: 0.8em; -} -td.innerContainer { -padding: 0; -margin: 0; -} -.index { -font-size: 80%; -} -.index p { -text-indent: -1em; -margin-left: 1em; -} -.indexToc { -text-align: center; -} -.transcriberNote { -background-color: #DDE; -border: black 1px dotted; -color: #000; -font-family: sans-serif; -font-size: 80%; -margin: 2em 5%; -padding: 1em; -} -.missingTarget { -text-decoration: line-through; -color: red; -} -.correctionTable { -width: 75%; -} -.width20 { -width: 20%; -} -.width40 { -width: 40%; -} -p.smallprint, li.smallprint, .par.smallprint { -color: #666666; -font-size: 80%; -} -span.musictime { -vertical-align: middle; -display: inline-block; -text-align: center; -} -span.musictime, span.musictime span.top, span.musictime span.bottom { -padding: 1px 0.5px; -font-size: xx-small; -font-weight: bold; -line-height: 0.7em; -} -span.musictime span.bottom { -display: block; -} -ul { -list-style-type: none; -} -.splitListTable { -margin-left: 0; -} -.splitListTable td { -vertical-align: top; -} -.numberedItem { -text-indent: -3em; -margin-left: 3em; -} -.numberedItem .itemNumber { -float: left; -position: relative; -left: -3.5em; -width: 3em; -display: inline-block; -text-align: right; -} -.itemGroupTable { -border-collapse: collapse; -margin-left: 0; -} -.itemGroupTable td { -padding: 0; -margin: 0; -vertical-align: middle; -} -.itemGroupBrace { -padding: 0 0.5em !important; -} -.titlePage { -border: #DDDDDD 2px solid; -margin: 3em 0 7em; -padding: 5em 10% 6em; -text-align: center; -} -.titlePage .docTitle { -line-height: 1.7; -margin: 2em 0; -font-weight: bold; -} -.titlePage .docTitle .mainTitle { -font-size: 1.8em; -} -.titlePage .docTitle .subTitle, .titlePage .docTitle .seriesTitle, -.titlePage .docTitle .volumeTitle { -font-size: 1.44em; -} -.titlePage .byline { -margin: 2em 0; -font-size: 1.2em; -line-height: 1.5; -} -.titlePage .byline .docAuthor { -font-size: 1.2em; -font-weight: bold; -} -.titlePage .figure { -margin: 2em auto; -} -.titlePage .docImprint { -margin: 4em 0 0; -font-size: 1.2em; -line-height: 1.5; -} -.titlePage .docImprint .docDate { -font-size: 1.2em; -font-weight: bold; -} -div.figure { -text-align: center; -} -.figure { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -} -.floatLeft { -float: left; -margin: 10px 10px 10px 0; -} -.floatRight { -float: right; -margin: 10px 0 10px 10px; -} -p.figureHead, .par.figureHead { -font-size: 100%; -text-align: center; -} -.figAnnotation { -font-size: 80%; -position: relative; -margin: 0 auto; -} -.figTopLeft, .figBottomLeft { -float: left; -} -.figTopRight, .figBottomRight { -float: right; -} -.figure p, .figure .par { -font-size: 80%; -margin-top: 0; -text-align: center; -} -img { -border-width: 0; -} -td.galleryFigure { -text-align: center; -vertical-align: middle; -} -td.galleryCaption { -text-align: center; -vertical-align: top; -} -tr, td, th { -vertical-align: top; -} -tr.bottom, td.bottom, th.bottom { -vertical-align: bottom; -} -td.label, tr.label td { -font-weight: bold; -} -td.unit, tr.unit td { -font-style: italic; -} -td.leftbrace, td.rightbrace { -vertical-align: middle; -} -span.sum { -padding-top: 2px; -border-top: solid black 1px; -} -table.inlineTable { -display: inline-table; -} -table.borderOutside { -border-collapse: collapse; -} -table.borderOutside td { -padding-left: 4px; -padding-right: 4px; -} -table.borderOutside .cellHeadTop, table.borderOutside .cellTop { -border-top: 2px solid black; -} -table.borderOutside .cellHeadBottom { -border-bottom: 1px solid black; -} -table.borderOutside .cellBottom { -border-bottom: 2px solid black; -} -table.borderOutside .cellLeft, table.borderOutside .cellHeadLeft { -border-left: 2px solid black; -} -table.borderOutside .cellRight, table.borderOutside .cellHeadRight { -border-right: 2px solid black; -} -table.verticalBorderInside { -border-collapse: collapse; -} -table.verticalBorderInside td { -padding-left: 4px; -padding-right: 4px; -border-left: 1px solid black; -} -table.verticalBorderInside .cellHeadTop, table.verticalBorderInside .cellTop { -border-top: 2px solid black; -} -table.verticalBorderInside .cellHeadBottom { -border-bottom: 1px solid black; -} -table.verticalBorderInside .cellBottom { -border-bottom: 2px solid black; -} -table.verticalBorderInside .cellLeft, table.verticalBorderInside .cellHeadLeft { -border-left: 0 solid black; -} -table.borderAll, -table.rtlBorderAll { -border-collapse: collapse; -} -table.borderAll td, -table.rtlBorderAll td { -padding-left: 4px; -padding-right: 4px; -border: 1px solid black; -} -table.borderAll .cellHeadTop, table.borderAll .cellTop, -table.rtlBorderAll .cellHeadTop, table.rtlBorderAll .cellTop { -border-top: 2px solid black; -} -table.borderAll .cellHeadBottom, -table.rtlBorderAll .cellHeadBottom { -border-bottom: 1px solid black; -} -table.borderAll .cellBottom, -table.rtlBorderAll .cellBottom { -border-bottom: 2px solid black; -} -table.borderAll .cellLeft, -table.borderAll .cellHeadLeft { -border-left: 2px solid black; -} -table.borderAll .cellRight, -table.borderAll .cellHeadRight { -border-right: 2px solid black; -} -table.rtlBorderAll .cellLeft, -table.rtlBorderAll .cellHeadLeft { -border-right: 2px solid black; -} -table.rtlBorderAll .cellRight, -table.rtlBorderAll .cellHeadRight { -border-left: 2px solid black; -} -tr.borderTop td, tr.borderTop th, th.borderTop, td.borderTop { -border-top: 1px solid black !important; -} -tr.borderRight td, tr.borderRight th, th.borderRight, td.borderRight { -border-right: 1px solid black !important; -} -tr.borderLeft td, tr.borderLeft th, th.borderLeft, td.borderLeft { -border-left: 1px solid black !important; -} -tr.borderBottom td, tr.borderBottom th, th.borderBottom, td.borderBottom { -border-bottom: 1px solid black !important; -} -tr.borderHorizontal td, tr.borderHorizontal th, th.borderHorizontal, td.borderHorizontal { -border-top: 1px solid black !important; -border-bottom: 1px solid black !important; -} -tr.borderVertical td, tr.borderVertical th, th.borderVertical, td.borderVertical { -border-right: 1px solid black !important; -border-left: 1px solid black !important; -} -tr.borderAll td, tr.borderAll th, th.borderAll, td.borderAll { -border: 1px solid black !important; -} -tr.noBorderTop td, tr.noBorderTop th, th.noBorderTop, td.noBorderTop { -border-top: none !important; -} -tr.noBorderRight td, tr.noBorderRight th, th.noBorderRight, td.noBorderRight { -border-right: none !important; -} -tr.noBorderLeft td, tr.noBorderLeft th, th.noBorderLeft, td.noBorderLeft { -border-left: none !important; -} -tr.noBorderBottom td, tr.noBorderBottom th, th.noBorderBottom, td.noBorderBottom { -border-bottom: none !important; -} -tr.noBorderHorizontal td, tr.noBorderHorizontal th, th.noBorderHorizontal, td.noBorderHorizontal { -border-top: none !important; -border-bottom: none !important; -} -tr.noBorderVertical td, tr.noBorderVertical th, th.noBorderVertical, td.noBorderVertical { -border-right: none !important; -border-left: none !important; -} -tr.borderAll td, tr.borderAll th, th.borderAll, td.noBorderAll { -border: none !important; -} -.cellDoubleUp { -border-width: 0 !important; -width: 1em; -} -.cellDummy { -border-width: 0 !important; -} -td.alignDecimalIntegerPart { -text-align: right; -border-right: none !important; -padding-right: 0 !important; -margin-right: 0 !important; -} -td.alignDecimalFractionPart { -text-align: left; -border-left: none !important; -padding-left: 0 !important; -margin-left: 0 !important; -} -td.alignDecimalNotNumber { -text-align: center; -} -body { -padding: 1.58em 16%; -} -.pageNum { -display: inline; -font-size: 8.4pt; -font-style: normal; -margin: 0; -padding: 0; -position: absolute; -right: 1%; -text-align: right; -letter-spacing: normal; -} -.marginnote { -font-size: 0.8em; -height: 0; -left: 1%; -position: absolute; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: left; -} -.right-marginnote { -font-size: 0.8em; -height: 0; -right: 3%; -position: absolute; -text-indent: 0; -text-align: right; -width: 11% -} -.cut-in-left-note { -font-size: 0.8em; -left: 1%; -float: left; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: left; -padding: 0.8em 0.8em 0.8em 0; -} -.cut-in-right-note { -font-size: 0.8em; -left: 1%; -float: right; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: right; -padding: 0.8em 0 0.8em 0.8em; -} -span.tocPageNum, span.flushright { -position: absolute; -right: 16%; -top: auto; -text-indent: 0; -} -.pglink::after { -content: "\0000A0\01F4D8"; -font-size: 80%; -font-style: normal; -font-weight: normal; -} -.catlink::after { -content: "\0000A0\01F4C7"; -font-size: 80%; -font-style: normal; -font-weight: normal; -} -.exlink::after, .wplink::after, .biblink::after, .qurlink::after, .seclink::after { -content: "\0000A0\002197\00FE0F"; -color: blue; -font-size: 80%; -font-style: normal; -font-weight: normal; -} -.pglink:hover { -background-color: #DCFFDC; -} -.catlink:hover { -background-color: #FFFFDC; -} -.exlink:hover, .wplink:hover, .biblink:hover, .qurlink:hover, .seclin:hover { -background-color: #FFDCDC; -} -body { -background: #FFFFFF; -font-family: serif; -} -body, a.hidden { -color: black; -} -h1, h2, .h1, .h2 { -text-align: center; -font-variant: small-caps; -font-weight: normal; -} -p.byline { -text-align: center; -font-style: italic; -margin-bottom: 2em; -} -.div2 p.byline, .div3 p.byline, .div4 p.byline, .div5 p.byline, .div6 p.byline, .div7 p.byline { -text-align: left; -} -.figureHead, .noteRef, .pseudoNoteRef, .marginnote, .right-marginnote, p.legend, .verseNum { -color: #660000; -} -.rightnote, .pageNum, .lineNum, .pageNum a { -color: #AAAAAA; -} -a.hidden:hover, a.noteRef:hover, a.pseudoNoteRef:hover { -color: red; -} -h1, h2, h3, h4, h5, h6 { -font-weight: normal; -} -table { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -} -.tableCaption { -text-align: center; -} -.arab { font-family: Scheherazade, serif; } -.aran { font-family: 'Awami Nastaliq', serif; } -.grek { font-family: 'Charis SIL', serif; } -.hebr { font-family: Shlomo, 'Ezra SIL', serif; } -.syrc { font-family: 'Serto Jerusalem', serif; } -/* CSS rules generated from rendition elements in TEI file */ -.small { -font-size: small; -} -.large { -font-size: large; -} -.vam { -vertical-align: middle; -} -.center { -text-align: center; -} -:lang(ceb) { -/* background-color: #FCFC79; */ -color: #0b28c4; -} -div.letter h2.main { -font-size: 96pt; -margin-bottom: 12pt; -line-height: 96pt; -color: #333; -} -div.letter h3.main { -font-size: xx-large; -font-weight: bold; -color: #333; -} -p.hw .sc { -font-variant: normal; -font-weight: bold; -color: #333; -font-size: 110%; -} -p.hw { -padding-left: 1em; -text-indent: -1em; -margin-top: 0; -margin-bottom: 0; -} -/* CSS rules generated from @rend attributes in TEI file */ -.xd31e123 { -width:50%; -} -.cover-imagewidth { -width:480px; -} -.titlepage-imagewidth { -width:479px; -} -.xd31e506 { -font-size:48pt; font-weight:bold; color:#333; -} -.finwidth { -width:262px; -} -/* ]]> */ </style> -</head> -<body> -<div lang='en' xml:lang='en'> -<p style='text-align:center; font-size:1.2em; font-weight:bold'>The Project Gutenberg eBook of <span lang='es' xml:lang='es'>Diccionario Español-Bisaya</span>, by Juan Felis de la Encarnacion</p> -<div style='display:block; margin:1em 0'> -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and -most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms -of the Project Gutenberg License included with this eBook or online -at <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. If you -are not located in the United States, you will have to check the laws of the -country where you are located before using this eBook. -</div> -</div> - -<p style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:0; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Title: <span lang='es' xml:lang='es'>Diccionario Español-Bisaya</span></p> -<p style='display:block; margin-left:2em; text-indent:0; margin-top:0; margin-bottom:1em;'><span lang='es' xml:lang='es'>Segunda edición</span></p> -<p style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:0; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Author: Juan Felis de la Encarnacion</p> -<p style='display:block; text-indent:0; margin:1em 0'>Release Date: February 4, 2023 [eBook #69948]</p> -<p style='display:block; text-indent:0; margin:1em 0'>Language: Spanish</p> - <p style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:0; margin-left:2em; text-indent:-2em; text-align:left'>Produced by: Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ for Project Gutenberg (This book was produced from scanned images of public domain material from the Google Books project.)</p> -<div style='margin-top:2em; margin-bottom:4em'>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK <span lang='es' xml:lang='es'>DICCIONARIO ESPAÑOL-BISAYA</span> ***</div> -<div class="front"> -<div class="div1 cover"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Índice</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first"></p> -<div class="figure cover-imagewidth"><img src="images/new-cover.jpg" alt="Cubierta frontal de nuevo diseño." width="480" height="720"></div><p> -</p> -</div> -</div> -<div class="div1 titlepage"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Índice</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first"></p> -<div class="figure titlepage-imagewidth"><img src="images/titlepage.png" alt="Página de título original." width="479" height="720"></div><p> -</p> -</div> -</div> -<div class="titlePage"> -<div class="docTitle"> -<div class="mainTitle">DICCIONARIO -<br> -ESPAÑOL-BISAYA,</div> -</div> -<div class="byline">COMPUESTO, CORREGIDO Y AUMENTADO POR EL -<br> -<span class="docAuthor">R. P. <span class="sc">Fr.</span> JUAN FÈLIS DE LA ENCARNACION,</span> -<br> -Provincial que ha sido dos veces de Agustinos descalzos, de la provincia de S. Nicolàs -de Tolentino, de Filipinas.</div> -<div class="docImprint">SEGUNDA EDICION. -<br> -<i>CON SUPERIOR PERMISO.</i> -<br> -Binondo: -<br> -<span class="sc">Imprenta de</span> MIGUEL SANCHEZ <span class="sc">y C<sup>A</sup></span>. -<br> -<span class="docDate">1866.</span></div> -</div> -<p></p> -<div class="div1 copyright"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Índice</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first center small"><span class="sc">Es propiedad de la Provincia.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="allector" class="div1 introduction"><span class="pageNum">[<a href="#allector.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">AL LECTOR.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Persuadido, caro lector, que la publicacion de un <span class="sc">Diccionario Bisaya-Español Cebuano</span> únicamente podrà ser de utilidad á los sugetos que ya se hallasen impuestos en los -primeros rudimentos del idioma bisaya, me propuse dar á la prensa otro cuyo estudio -hiciese à los principiantes de algun modo mas suave y llevadero el trabajo que cuesta -el aprendizaje. Este es el <span class="sc">Diccionario Español-Bisaya</span> de Cebú, por primera vez escrito é impreso; que ahora veràs reimpreso. -</p> -<p>Nada resta que añadir à lo ya dicho en el prólogo y advertencias al espresado <span class="sc">Diccionario Bisaya-Español</span>, solo deberé advertirte que la <span class="sc">estrellita</span>, puesta con frecuencia en el presente libro, sirve para distinguir las diferentes -acepciones de los términos. -<span class="pageNum" id="pb3">[<a href="#pb3">3</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div class="div1 last-child frenchtitle"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Índice</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first center xd31e506">DICCIONARIO<br> -ESPAÑOL-BISAYA. -</p> -</div> -</div> -</div> -<div class="body"> -<div id="ca" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#ca.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">A</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Á</span>, artículo de nombres propios. = <span lang="ceb">Cang, can.</span> * Artículo de nombres apelativos. = <span lang="ceb">Sa.</span> * Mí. = <span lang="ceb">Canáco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Á nosotros</span> nosotras incluyendo á todos con quienes se habla. = <span lang="ceb">Canáto</span>. * Nosotros, excluyendo á algunos. = <span lang="ceb">Canámo</span>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">A tí</span>. = <span lang="ceb">Canímo</span>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">A vosotros</span>, vosotras. = <span lang="ceb">Caníño</span>. -</p> -<div id="cab" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cab.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AB</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Abad y todo superior</span>. = <span lang="ceb">Ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abadejo</span>. = <span lang="ceb">Toad toad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abadesa</span>. = <span lang="ceb">Ponóan sa mg̃a binócot, sa mg̃a monja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abadía</span>. = <span lang="ceb">Baláy convento ug mg̃a dona sa mg̃a monje, sa mg̃a Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abajo</span>. = <span lang="ceb">Sa silong, sa obos, sa ilálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abalanzar</span>, poner las balanzas del peso en fiel. = <span lang="ceb">Tadong, bantang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abalanzarse</span>, arrojarse, impeler. = <span lang="ceb">Hamlag, damag, dasmag.</span> * Con los brazos abientos. = <span lang="ceb">Damhag, dasmag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abalorio de color de oro</span>. = <span lang="ceb">Samboláoan.</span> * De diferentes calidades y figuras. = <span lang="ceb">Malabóla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abanderado</span>. = <span lang="ceb">Ang magadála sa bandera.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abandonar</span>. = <span lang="ceb">Bia, sagad ó paságad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abandono</span>. = <span lang="ceb">Pagcabía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abanicar</span>. = <span lang="ceb">Pagpáypay, pagapáyod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abanico</span>. = <span lang="ceb">Paypay, apáyod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abanto</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p id="e.abaratar" class="hw"><span class="sc">Abaratar</span>. = <span lang="ceb">Pagóbos ang bili, pagsáhol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abarcar con los manos</span>. = <span lang="ceb">Hogpong, pongpong.</span> * Abrazando. = <span lang="ceb">Paggácus, paghácgom; paggámal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abarquillado</span>. = <span lang="ceb">Haláoig sa calíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abarracarse</span>. = <span lang="ceb">Pagsílong sa mg̃a payág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abarragarse</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.amancebarse">Amancebarse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abarrancadero</span>. = <span lang="ceb">Calonáng̃an, lonáng̃an, cayanáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abarrancarse</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e713" title="Fuente: Ligid">Liguid</span>, lonáng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abarrotar</span>. = <span lang="ceb">Pagponó sa mg̃a sooc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abastecer</span>. = <span lang="ceb">Paghátag, pagándam, pagtagána sa quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abasto</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáton sa mg̃a Calán-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abatanar</span>. = <span lang="ceb">Pagbónal, paglígis sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p id="e.abatido" class="hw"><span class="sc">Abatido</span>. = <span lang="ceb">Obos, oaláy polos, talamáyon.</span> -</p> -<p id="e.abatimiento" class="hw"><span class="sc">Abatimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagpaóbus sa bóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abatir</span>, abatirse. = <span lang="ceb">Paóbus, pagpaóbos, obó, daog, padáog, pagtámay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abdicar</span>. = <span lang="ceb">Dilí, ayad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abeja</span>. = <span lang="ceb">Potiócan, lígoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abejar</span>. = <span lang="ceb">Odlan, pagapóy-an sa mg̃a patiócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abejarron</span>. = <span lang="ceb">Boyog, guiao, biao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abejarruco</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abejon</span>. = <span lang="ceb">Laqui sa mg̃a potiócan, potiócan ng̃a laqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abejonazo</span>. = <span lang="ceb">Boyog ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abejoncillo</span>. = <span lang="ceb">Boyog ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abejorro</span>. = <span lang="ceb">Boyog, guiao, biao.</span> -<span class="pageNum" id="pb3a">[<a href="#pb3a">3</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Abejuno</span>. = <span lang="ceb">Canhic, canhig potiócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abertura de boca ó dedos</span>. = <span lang="ceb">Sing̃í, guing̃i.</span> * De camisa por el cuello. = <span lang="ceb">Liab.</span> * En tierra, tabla, pared, &c. = <span lang="ceb">Bohó, bang̃ag, lotac, boong, gotang, goang.</span> * De bolsillo ó manera. = <span lang="ceb">Si-si, quisí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abierta puerta</span>, ventana. = <span lang="ceb">Inábli, inócab.</span> * Llaga. = <span lang="ceb">Binóca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abjurar</span>. = <span lang="ceb">Pagmatúod sa pagpanómpa, pagdíli sa pagpanómpa sa guitóg-an, sa guipamatúod ng̃a daan.</span> -</p> -<p id="e.ablandar" class="hw"><span class="sc">Ablandar</span>. = <span lang="ceb">Bonol, homoc, bon-og, lomo, comos.</span> * Al obstinado, renitente. = <span lang="ceb">Alam alam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abnegacion</span>. = <span lang="ceb">Pagdíli sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot, sa cailíbgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abnegar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abobado</span>. = <span lang="ceb">Hong̃og, bong̃og, colang sa bóot, alang alang, colidó, magáan ug buot, miné.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abochornar</span>, hacer mucho calor. = <span lang="ceb">Aling̃íi, alang̃áan, aling̃ása.</span> * Causar á alguno vergüenza. = <span lang="ceb">Olao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abofetear</span>. = <span lang="ceb">Sagpá, tagpá, sumbag.</span> * De revés. = <span lang="ceb">Tampalíng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abogado</span>, letrado, protector, patron. = <span lang="ceb">Tomalában, manlalában, mananábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abogar</span>. = <span lang="ceb">Tabang, laban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abolir</span>. = <span lang="ceb">Pagóndang sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abollar</span>. = <span lang="ceb">Gopoc, yopoc, lópiac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abolladura</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abominable</span>. = <span lang="ceb">Tacós ng̃a pagadómtan, paglicáyan, dolómtan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abominar</span>. = <span lang="ceb">Domót, daot, lícay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abonanzar</span>. = <span lang="ceb">Pagsógor sa pagcalínao, paglínao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abonar</span>. = <span lang="ceb">Nagamaáyo, nagapacamaáyo, angcat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abordar una embarcacion á otra</span>, ó chocar una con otra. = <span lang="ceb">Bangga, sangca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aborrascarse el tíempo</span>. = <span lang="ceb">Onós, dag-om.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aborrecer</span>. = <span lang="ceb">Domót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aborrecible</span>. = <span lang="ceb">Dolómtan, tacós ng̃a, pagadómtan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abortar</span>. = <span lang="ceb">Coha, tactac, tagas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abotonar</span>. = <span lang="ceb">Pagbotones, pig-got.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aboyar embarcacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpalayáo, pagpatáo, patáo, pagpatáob, pagpalutáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abrasar</span>, quemar. = <span lang="ceb">Sonog, silab, daob, pasó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abrazadera</span>. = <span lang="ceb">Bacólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abrazar</span>, ceñir. = <span lang="ceb">Halog, gacos.</span> * Niño. = <span lang="ceb">Cogos, codcod. * Copcop, sacom, acba, tamba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abreviar</span>. = <span lang="ceb">Dalí, lactod, daclit.</span> * Nombre por cariño. = <span lang="ceb">Dangga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abrigarse con ropa</span>. = <span lang="ceb">Colópo, tabon.</span> * Abrazando á otro. = <span lang="ceb">Copóy, gacos, halog.</span> * Del viento el que navega ó cualquiera otro. = <span lang="ceb">Salípod, salísip, salimbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abrir puerta</span>, &c. = <span lang="ceb">Abli, ocab.</span> * haciendo brecha. = <span lang="ceb">Locab, longcab.</span> * Boca ó lábios. = <span lang="ceb">Ng̃a ng̃a, bang̃áng̃a, bong̃at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abrirse grano que se tuesta</span>. = <span lang="ceb">Biti.</span> * Flor de árbol, &c., <span class="pageNum" id="pb4">[<a href="#pb4">4</a>]</span>capullo de algodon, &c., zurron de frutas, &c. = <span lang="ceb">Bosoag, boscag, hathat, bocad, bongday.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abrir cosa tapada</span>, tinaja, caja, &c. = <span lang="ceb">Bocas.</span> * Los ojos. = <span lang="ceb">Boca, matá, bolícat, boníhat; picat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abrirse alguno paso por alguna parte</span>. = <span lang="ceb">Bolhang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abrir algo por medio</span>. = <span lang="ceb">Si-si, sa-sa.</span> * Animal por el lomo. = <span lang="ceb">Bolhag.</span> * Por la barriga. = <span lang="ceb">Hibos, li-li, lili, dadas, di-di, si-si. En cebú, Abli, yasyas.</span> * La mano, ó ropa, esteras, &c. = <span lang="ceb">Boclad, ladlad.</span> * Las piernas. = <span lang="ceb">Bila, biláca.</span> * Hinchazón, grano, &c. = <span lang="ceb">Carlit, tosdic, cadlis.</span> * El pez las agallas para respirar. = <span lang="ceb">Hicab hicab, tocab tocab.</span> * Muesca en palo, &c. = <span lang="ceb">Sing̃it.</span> * Agujero en pared, palo, &c. = <span lang="ceb">Bohó, tihab, tohob.</span> * La boca bostezando. = <span lang="ceb">Hoyab, ling̃ábng̃ab.</span> * La boca agonizando. = <span lang="ceb">Ting̃á, ting-ab.</span> * Algo por fuerza. = <span lang="ceb">Ting̃ál, bing̃at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abrirse algo</span>, rajarse, separarse. = <span lang="ceb">Ganghal, sa-sa, pacas, booac, lotac, bitas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abrir cerradura ó candado</span>. = <span lang="ceb">Abli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abrirse herida</span>. = <span lang="ceb">Boca, boto, bosoang.</span> * Rio, zanja, &c., tomar nueva dirreccion. = <span lang="ceb">Bos-oang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abrir camino</span>, sendero ó calzada. = <span lang="ceb">Gahit, gahad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abrojo</span>. = <span lang="ceb">Tonoc, sapínit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abocharse</span>. = <span lang="ceb">Cao-it, sab-it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abroquelarse</span>, cubrirse con el broquel. = <span lang="ceb">Calásag, pagpang̃alásag, lipod, salípod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abrumarse con algun grave peso</span>. = <span lang="ceb">Daug sa <span class="corr" id="xd31e1227" title="Fuente: cabúg-at">cabóg-at</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Absit</span>. = <span lang="ceb">Simbacó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Absolucion</span>. = <span lang="ceb">Pagdaláng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Absolutamente</span>. = <span lang="ceb">Gayód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Absoluto</span>. = <span lang="ceb">Caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Absolver</span>. = <span lang="ceb">Tangtang, baoi, daláng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Absorver</span>, empapar. = <span lang="ceb">Soyop, yopyop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Absorto</span>. = <span lang="ceb">Nating̃ála, nabólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abstenerse</span>, ayunar. = <span lang="ceb">Poása, pogong, hayat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Absterger</span>, limpiar. = <span lang="ceb">Pahid, nisnis, nosnos, hugas, quias.</span> * Limpiar heridas. = <span lang="ceb">Honal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abstraerse de los sentidos</span>, enagenarse de las cosas sensibles. = <span lang="ceb">Pagoalá sa boot, pagpógdao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abubilla</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abuelo</span>, abuela. = <span lang="ceb">Apóhan.</span> * Id. segundos. = <span lang="ceb">Song̃áy.</span> * Id. terceros. = <span lang="ceb">Songcod, sogcod, apóhan sa tohod.</span> * Id. cuartos. = <span lang="ceb">Sayómag.</span> * Abuelo, abuela, palabras de cariño. = <span lang="ceb">Amba, yombo, ombo, inda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abultar alguna cosa</span>. = <span lang="ceb">Gántong, dagcong booc, gantóong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abundancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaábo, pagcadághan, pagcadasál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abundar algo</span>. = <span lang="ceb">Abo, dághan, dasál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aburrir</span>, molestar. = <span lang="ceb">Samoc, coti coti, toyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aburujar</span>. = <span lang="ceb">Comot, gom-os.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abusar</span>. = <span lang="ceb">Sagad, paságad, labí, hagálam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abyeccion</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.abatimiento">Abatimiento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Abyecto</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.abatido">Abatido</a></i>. -</p> -</div> -</div> -<div id="cac" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cac.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AC</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Acá</span>. = <span lang="ceb">Dinhi, didi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acabable</span>. = <span lang="ceb">Holománon.</span> -</p> -<p id="e.acabado" class="hw"><span class="sc">Acabado</span>, perfecto. = <span lang="ceb">Hingpit, human, tapus, obus, tibáoas, tiboas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acabalar</span>. = <span lang="ceb">Ponó, dogang, sompay, tongtong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acabamiento</span>, fin. = <span lang="ceb">Pagcatápus, pagcatibáoas, pagcahóman, catapúsan, pagcacámhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acabar</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.acabado">Acabado</a></i>, <i><a href="#e.perfecto">perfecto</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acabildar</span>, unir, juntar muchos pareceres en uno. = <span lang="ceb">Ipon, tigom, tapoc, ang̃ay, oyon, tip-oc, pagóyon, paghiósa, pagáng̃ay.</span> -<span class="pageNum" id="pb4a">[<a href="#pb4a">4</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Acacia</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a tolóncon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Academia</span>. = <span lang="ceb">Escolahán, pagatón-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acaecer</span>. = <span lang="ceb">Tabo, sodíl.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acaecimiento</span>. = <span lang="ceb">Paghitábo, pagsodíl, pagcasodíl.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acalenturarse</span>. = <span lang="ceb">Hilánat, init.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acaloramiento</span>. = <span lang="ceb">Init, pagcaínit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acalorar</span>. = Idem, <i lang="ceb">pagínit</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acallar á niños</span>. = <span lang="ceb">Ling̃ao, lipat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acallar consolando</span>. = <span lang="ceb">Lipay, sambag.</span> * Aconsejando. = <span lang="ceb">Sambag, tambag, alam alam, hinay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acamado</span>, tenderse, estar echadas las mieses unas sobre otras. = <span lang="ceb">Hapay, higda, calígad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acambayado</span>. = <span lang="ceb">Quinambáya, binóloc, binódcan, binadlísan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acanalar</span>. = <span lang="ceb">Quilot, silo.</span> * Agua. = <span lang="ceb">Sandayóng, dapit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acantilado</span>, costa escarpada. = <span lang="ceb">Pangpang, halálom ug pondo.</span> -</p> -<p id="e.acanyonear" class="hw"><span class="sc">Acañonear</span>, disparar cañones. = <span lang="ceb">Bohi, lothang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acaramelado</span>. = <span lang="ceb">Quinadamélo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acardenalar</span>. = <span lang="ceb">Labod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acarrear por tierra</span>. = <span lang="ceb">Hacot, bala, yayong, goyod.</span> * Por agua. = <span lang="ceb">Sagib, ganoy, sabiag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acartonarse</span>, ponerse flaco. = <span lang="ceb">Nioang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acaso</span>. = <span lang="ceb">Cahá, cayhán, ayhan, cayhá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acatar</span>. = <span lang="ceb">Tahod, tahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acaudalar</span>, atesorar. = <span lang="ceb">Pagtípig, pagtígom sa salapí, dagínot, pagsinacóan, paghicao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acaudillar</span>, mandar á alguna porcion de gente. = <span lang="ceb">Pagbóot, boot, sogo, mando, hopot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acceder</span>, convenir en algo. = <span lang="ceb">Oyon, ang̃ay, pagsábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Accesible</span>. = <span lang="ceb">Masáyon, padóol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Accidente</span>, enfermedad, accidentarse. = <span lang="ceb">Bati, saquét, pogdao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Accion</span>. = <span lang="ceb">Bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acecinar</span>. = <span lang="ceb">Tapa, bolad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aceite</span>. = <span lang="ceb">Lana.</span> -</p> -<p id="e.aceitera" class="hw"><span class="sc">Aceitera</span>. = <span lang="ceb">Lanáhan, lalánhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aceitoso</span>. = <span lang="ceb">Lanáhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acelerar</span>. = <span lang="ceb">Dalí, lagmit, dagmit, daclit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acemite</span>. = <span lang="ceb">Tictic, tahóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acendrado</span>, puro. = <span lang="ceb">Olay, pinódga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acensuar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acepillar</span>. = <span lang="ceb">Pagsepíyo, hínlo, paghánglas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aceptar lo que dan</span>. = <span lang="ceb">Daoat, caláoat.</span> * Personas. = <span lang="ceb">Pagpíli sa táuo, pagpalángga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acero</span>. = <span lang="ceb">Asero, icaláha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acérrimamente</span>. = <span lang="ceb">Oyámot, caáyo, gayód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acérrimo</span>, vigoroso. = <span lang="ceb">Cosgon, cosógon.</span> * De tesón. = <span lang="ceb">Dilí mabálhin, tinóod, sa minatóod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acertadamente</span>. = <span lang="ceb">Caáyo, sa toman, sa pagcatóltol, sa pagcaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acertado</span>. = <span lang="ceb">Maáyo, toman, batid, matoltólon, macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acertar</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Toltol, himo.</span> * El que dispara arma, fisga, flecha, palo, &c. = <span lang="ceb">Igo, toltol, toon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acierto</span>. = <span lang="ceb">Pagcaígo, pagcatóltol, pagcatóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aclamar</span>. = <span lang="ceb">Pagóyon, pagbóot, pagsábot, pang̃áng̃ay, pagbántog, pagíla.</span> * Alabar. = <span lang="ceb">Dayeg, dayao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aclarar</span>, explicar. = <span lang="ceb">Dayag, asoy, sayod, saisay.</span> * El tiempo. = <span lang="ceb">Linao, paoa.</span> * La verdad. = <span lang="ceb">Sosi, dayag, hayag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aclararse lo turbio</span>. = <span lang="ceb">Tin-ao.</span> * Horizonte. = <span lang="ceb">Banag banag, haoan, hayag.</span> * El dia. = <span lang="ceb">Magabóntag, magaaláman daman, maháyag háyag, magaadláuon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aclimatarse</span>. = <span lang="ceb">Ang̃ay, oyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aclocarse</span>, ponerse cluecas las gallinas. = <span lang="ceb">Lomlon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acobardarse</span>. = <span lang="ceb">Hadloc, talao, tahap, tahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acocear</span>. = <span lang="ceb">Tindac, sindol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acodar</span>, estribar sobre el codo la cabeza. = <span lang="ceb">Panampíling.</span> -<span class="pageNum" id="pb5">[<a href="#pb5">5</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Acoger</span>, acogerse. = <span lang="ceb">Dang̃op, tapon, panilong, pagquimalóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acometer</span>. = <span lang="ceb">Dosmog, hamlag, dasmag.</span> * V. <i><a href="#e.embestir">Embestir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acometerse los gallos</span>. = <span lang="ceb">Laboc, sabong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acomodar</span>. = <span lang="ceb">Hosay, sohay, ang̃ay, hipus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acompañar</span>. = <span lang="ceb">Obán, coyog, boylog, nonót, opód.</span> * Instrumentos músicos. = <span lang="ceb">Doyog.</span> * Por mar. = <span lang="ceb">Abay.</span> -</p> -<p id="e.acongojar" class="hw"><span class="sc">Acongojar</span>, oprimir. = <span lang="ceb">Sáquet yogot, sobó, socó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aconsejar</span>. = <span lang="ceb">Sambag, tambag, todlo, toon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acontecer</span>. = <span lang="ceb">Tabo, sodil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acopiar</span>, Reunir. = <span lang="ceb">Tigom, hipos, tapoc, tip-oc, ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acoquinarse</span>. = <span lang="ceb">Talao, hadloc, copo copo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acorcharse</span>. = <span lang="ceb">Mala, oaláy lamí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acordar</span>, determinar, resolver. = <span lang="ceb">Buot, húna húna, sogo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acordarse del ausente</span>. = <span lang="ceb">Handom, hidlao, olad, hisgot.</span> * Voces, uniformarlas, é instrumentos, templándolos. = <span lang="ceb">Ang̃ay, doyog.</span> * De cosas pasadas, tratando de ellas. = <span lang="ceb">Hisgot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acorde</span>, conforme, correspondiente, igual. = <span lang="ceb">Ang̃ay, topóng, sama.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acornar</span>, dar cornadas. = <span lang="ceb">Song̃ay, song̃ag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acorralar</span>. = <span lang="ceb">Abog, bilánggo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acortar</span>. = <span lang="ceb">Potol, lactod, halip-ot, cobos, colang, hayocong, otod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acosar siguiendo</span>, persiguiendo á otro. = <span lang="ceb">Apas, nonót, dalágan, lanat.</span> * Causando molestias. = <span lang="ceb">Logpit, daot, logos, bodlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acostarse dos juntos</span>, ó mas. = <span lang="ceb">Dolog.</span> * Dos ó mas, bajo una manta. = <span lang="ceb">Cayab, son-od, son-ot, lomon.</span> * Al lado de otro. = <span lang="ceb">Obay.</span> * Boca abajo. = <span lang="ceb">Cobol, hapa.</span> * Boca arriba. = <span lang="ceb">Hayang, hoy-od.</span> * El niño en su cuna. = <span lang="ceb">Colan.</span> * Las aves. = <span lang="ceb">Holon, holop.</span> * Cuadrúpedos. = <span lang="ceb">Lobog, loco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acostarse</span>. = <span lang="ceb">Higda, ligad, calígar, loco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acostumbrarse</span>. = <span lang="ceb">Anad, hagálam, gaoi, basbas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acotar</span>, amojonar. = <span lang="ceb">Bong̃at, olot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acre</span>. = <span lang="ceb">Aslom, isog, saplod, aras, arat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acrecer</span>, aumentarse algo. = <span lang="ceb">Daghan, tobo, dogang, dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acreditar</span>. = <span lang="ceb">Matúod, pagmatúod, tood.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acreedor</span>. = <span lang="ceb">Hing̃otáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acribar</span>. = <span lang="ceb">Alíg-ig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acribillar</span>. = <span lang="ceb">Pagbohó, bohó, tabád, tadtad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acriminar</span>. = <span lang="ceb">Sombog, <span class="corr" id="xd31e2108" title="Fuente: sang̃uil">sang̃il</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acrisolar</span>. = <span lang="ceb">Olay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acristianar</span>. = <span lang="ceb">Bonyag, boñag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acta</span>. = <span lang="ceb">Camatoódan ng̃a sinólat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Actitud</span>, postura. = <span lang="ceb">Pagcabótang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Activar</span>, avivar, excitar. = <span lang="ceb">Dalí, cogi, pagsingcámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Activo</span>. = <span lang="ceb">Macógi, madaling táuo, malágmit, madágmit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acto</span>. = <span lang="ceb">Buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Actualmente</span>. = <span lang="ceb">Cadón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Actuar</span>. = <span lang="ceb">Pagásoy, sayod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acuchillar</span>. = <span lang="ceb">Sontoc, tacbas, tigbas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acudir</span>. = <span lang="ceb">Tabo, tagbo, tambong, abot, dagia, goboc, dapó.</span> -</p> -<p class="hw">Acudir, ayudar. = <span lang="ceb">Tabang, laban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acuerdo</span>. = <span lang="ceb">Inoyónan, guicaoyónan, guisabótan, sabot, oyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acullá</span>. = <span lang="ceb">Didto, dito, did-on.</span> -</p> -<p id="e.acumular" class="hw"><span class="sc">Acumular</span>. = <span lang="ceb">Tigom, tapoc, ting̃ób.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acuoso</span>. = <span lang="ceb">Matóbig, tinóbig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acurrucarse</span>. = <span lang="ceb">Cuyúgpus, ticóngcong, copo copo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acusar</span>. = <span lang="ceb">Sumbong, habaló, tog-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acusarse el que se confiesa</span>. = <span lang="ceb">Suguid, tug-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acusar querellándose</span>. = <span lang="ceb">Saca, dato.</span> * Falsamente. = <span lang="ceb">Botang botang.</span> * Dando en cara alguna cosa. = <span lang="ceb">Boyboy.</span> -<span class="pageNum" id="pb5a">[<a href="#pb5a">5</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="cach" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cach.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">ACH</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Achacar</span>, imputar, echar la culpa. = <span lang="ceb">Pagsáng̃il, <span class="corr" id="xd31e2273" title="Fuente: sang̃i">sang̃il</span>, tap-il.</span> * Falsamente, con mentira. = <span lang="ceb">Butang butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Achacoso</span>. = <span lang="ceb">Malúya loya, maloyáhon, dili macáscog, masaquéton, saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Achaque</span>, enfermedad. = <span lang="ceb">Saquét.</span> * Disculpa. = <span lang="ceb">Balíbad, <span class="corr" id="xd31e2296" title="Fuente: Sang̃uil">sang̃il</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Acharolado</span>. = <span lang="ceb">Sinao, hinlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Achicar</span>, reducir á menos algo. = <span lang="ceb">Diot, potol, copos.</span> * Disminuir agua, sacándola. = <span lang="ceb">Hinobig, limás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Achiote</span>. = <span lang="ceb">Siótes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Achulado</span>. = <span lang="ceb">Matístis, ang̃áyan, bayhónan, maníndot.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cad" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cad.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AD</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Adagio</span>. = <span lang="ceb">Casangpotánan, sangpotánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adalid</span>. = <span lang="ceb">Ponóan, mando, panogót, tagóna, magabóot, magasógo, pang̃ólo, maoóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adamado</span>. = <span lang="ceb">Babayénon, binabáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adecuar</span>. = <span lang="ceb">Ang̃ay, oyon, topóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adefesio</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a oaláy hingtóngdan, cahológan, cahonóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adelantado</span>, atrevido. = <span lang="ceb">Oaláy catahá, oálay pagtáhod, maísog, cásing casíng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adelantar</span>. = <span lang="ceb">Ona, dalí.</span> * Paga. = <span lang="ceb">Bayad ng̃a daan, ona.</span> * Dejando atrás á otro. = <span lang="ceb">Bia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adelante hacerse</span>. = <span lang="ceb">Osoag, ídog.</span> * Pasar. = <span lang="ceb">Dayon, aguí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adelgazar</span>. = <span lang="ceb">Linis, sapsap, nipis, gamáy.</span> * Metal, batirlo. = <span lang="ceb">Bacbac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Además</span>. = <span lang="ceb">Labot pa niána, niíni.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adentellar</span>, morder. = <span lang="ceb">Paac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adentro</span>. = <span lang="ceb">Sa solód, dayon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aderezar</span>, componer. = <span lang="ceb">Hosay, sohay, hipos, ayo. dayan dayan.</span> * La comida. = <span lang="ceb">Guisal, tola, loto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adestrar</span>. = <span lang="ceb">Anad, tanód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adeudar</span>. = <span lang="ceb">Ótang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adherirse</span>. = <span lang="ceb">Oyon, obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adicionar</span>. = <span lang="ceb">Dogang, sompay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adiestrar</span>, enseñar, instruir. = <span lang="ceb">Toon, todlo, asoy, sayod, tanód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adinerado</span>. = <span lang="ceb">Salapían, salapiánon, adonáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adivinanza</span>, acertijo. = <span lang="ceb">Tigmo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adivinar</span>. = <span lang="ceb">Tagna, toon, toltol.</span> -</p> -<p id="e.adivino" class="hw"><span class="sc">Adivino</span>. = <span lang="ceb">Manalágna, magtatágna, tomalágna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adjudicar</span>. = <span lang="ceb">Hatag, pagangcon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adjunto</span>, junto con otro. = <span lang="ceb">Obán, ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Administrar</span>. = <span lang="ceb">Hopot, bantay, boot, sogo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Admirable</span>. = <span lang="ceb">Cating̃aláhan, hingbólng̃an.</span> -</p> -<p id="e.admirarse" class="hw"><span class="sc">Admirarse</span>. = <span lang="ceb">Ting̃ála, bolong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Admitir</span>. = <span lang="ceb">Daoat, caláoat, pagpoyó, solód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adobo</span>. = <span lang="ceb">Inasín, inasínan, guinamós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adobar</span>. = <span lang="ceb">Gamós, dayoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adolecer</span>. = <span lang="ceb">Saquít, bati.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adonde</span>. = <span lang="ceb">Hain, saa, asa, dis-a, diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adoptar</span>. = <span lang="ceb">Angcon, pagánac anac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adoptivo</span>. = <span lang="ceb">Inángcon, inánac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adorable</span>. = <span lang="ceb">Silingbáhon, talohódon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adorar</span>. = <span lang="ceb">Singba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adoratorio</span>. = <span lang="ceb">Singbahán, pagaampóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adormecer</span>. = <span lang="ceb">Tolog tolog, docá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adornar</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan, hias, ayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adorno</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adquirir</span>. = <span lang="ceb">Sapol, sadíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adrede</span>, adredemente. = <span lang="ceb">Toyo, tinóyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adular</span>. = <span lang="ceb">Olo olo, ibid ibid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adultear</span>. = <span lang="ceb">Sapao, haníb, sanib.</span> -<span class="pageNum" id="pb6">[<a href="#pb6">6</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Adúltero</span>. = <span lang="ceb">Mananápao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adulto</span>. = <span lang="ceb">Hamtong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adusto</span>. = <span lang="ceb">Bodong, ihaláson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Advenedizo</span>. = <span lang="ceb">Lalín, sal-ot, domolóong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Advenimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagánhi, pagábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adversario</span>. = <span lang="ceb">Aoay, batoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adversidad</span>. = <span lang="ceb">Calisór, calisdánan, cayógot, casáquit, cagoolánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Advertido</span>. = <span lang="ceb">Batid, magatimáan, magtimaánon, mamatng̃ónon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Advertir</span>. = <span lang="ceb">Matng̃on, timáan, pagtimáan, húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Adyacente</span>. = <span lang="ceb">Dool, Dapit, olót.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cae" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cae.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Aechadero</span>. = <span lang="ceb">Pagaalig-ígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aechadura</span>. = <span lang="ceb">Tahóp, tictic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aechar</span>. = <span lang="ceb">Palíd, alíg-ig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Á él</span>. = <span lang="ceb">Canía, sa ia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Á ella</span>. = <span lang="ceb">Canía, id.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Á ellos</span>, á ellas. = <span lang="ceb">Caníla sa íla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Á este</span>, á esta. = <span lang="ceb">Niíni.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Á estos</span>, á estas. = <span lang="ceb">Niíni.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="caf" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#caf.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AF</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p id="e.afabilidad" class="first hw"><span class="sc">Afabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalómo, maáyong búot, maáyong gaoi, pagcanáya náya.</span> -</p> -<p id="e.afable" class="hw"><span class="sc">Afable</span>. = <span lang="ceb">Lomo, yo-yo, yomyom, aláihan, naya náya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afamado</span>, famoso. = <span lang="ceb">Bantog, bantógon, pananglétan, sanglet, donggánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afan</span>. = <span lang="ceb">Pagcahágo, pagcalisód, pagcabódlay, cahágo, cabódlay, calisód, cagóol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afanar</span>, afanarse. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e2847" title="Fuente: Budlay">Bodlay</span>, hago, lisód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afear</span>. = <span lang="ceb">Saoay, lao-ay, pidya, tamay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afeccion</span>. = <span lang="ceb">Paghigúgma, pagpalángga, caíbog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afectar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dáyan, dihog, homót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afecto</span>. = <span lang="ceb">Gugma, boot, hináng̃op.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afectuoso</span>. = <span lang="ceb">Mahagógma, magpalángga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afeitar</span>. = <span lang="ceb">Alot, gunting.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afeite</span>. = <span lang="ceb">Dihog, hilog, iholomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afeminado</span>. = <span lang="ceb">Bantot, bayog, babayénon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afeminarse</span>. = <span lang="ceb">Pagbinabáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afianzar</span>. = <span lang="ceb">Lig-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aficion</span>. = <span lang="ceb">Gugma, boot, pagcapalángga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aficionarse</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afilar</span>. = <span lang="ceb">Baid, talom, hait, sam-id.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afin</span>. = <span lang="ceb">Cuobánan ng̃a tap-il.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afinar</span>. = <span lang="ceb">Nipis, gamáy, tagning, olay.</span> -</p> -<p id="e.afirmar" class="hw"><span class="sc">Afirmar</span>. = <span lang="ceb">Lig-on.</span> * Asegurar como cierta alguna cosa. = <span lang="ceb">Pagmatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afirmativamente</span>. = <span lang="ceb">Tinóod, sa minatóod.</span> -</p> -<p id="e.afliccion" class="hw"><span class="sc">Afliccion</span>, pena. = <span lang="ceb">Casáquit, cayógot, calisód, cagóol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afligir</span>, afligirse. = Idem, <span lang="ceb">sobó, socó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aflojar</span>. = <span lang="ceb">Loag, togot, hogac, bohi.</span> * <i>Enervátio virílium.</i> = <span lang="ceb">Polay.</span> * Viento. = <span lang="ceb">Linao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afluencia</span>, copia. = <span lang="ceb">Daghan, cadaghánan, abo, dasál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aforrar</span>, poner forro á alguna cosa. = <span lang="ceb">Sapao, hanig, sacnib, longcob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afortunado</span>. = <span lang="ceb">Boláhan, paládan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afrecho</span>. = <span lang="ceb">Tahóp, tictic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afrenta</span>. = <span lang="ceb">Pagcatámay, caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afrentar</span>. = <span lang="ceb">Tamay, olao, timólang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afrentoso</span>. = <span lang="ceb">Maoólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Afuera</span>. = <span lang="ceb">Sa goa, paháoa.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cag" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cag.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AG</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p id="e.agacharse" class="first hw"><span class="sc">Agacharse</span>. = <span lang="ceb">Yobo, yocbo, paóbos, copó, coob, loob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agalla</span>. = <span lang="ceb">Hasang.</span> -</p> -<p id="e.agarrar" class="hw"><span class="sc">Agarrar</span>, agarrarse. = <span lang="ceb">Cabot, capot, coha, gonit, tacboy, capiot, tocbo, tocla, dacop.</span> -<span class="pageNum" id="pb6a">[<a href="#pb6a">6</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Agarrotar</span>. = <span lang="ceb">Baat, higot, hogot, hicog, bitay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agasajador</span>. = <span lang="ceb">Maábi abíhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agasajar</span>. = <span lang="ceb">Abi ábi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Á gatas andar</span>. = <span lang="ceb">Camang, coyámang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agazapar</span>, prender. = <span lang="ceb">Dacop, sacop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agazaparse</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.agacharse">Agacharse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agenciar</span>, buscar. = <span lang="ceb">Bulong, mang̃íta, dagínot, pagpatigáyon, quita.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ágil</span>, ligero, vivo. = <span lang="ceb">Lagmit, dalí, madalíon, lagsic, dasig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agitar</span>. = <span lang="ceb">Lihog, og og, quino, yosyos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agitarse</span>. = <span lang="ceb">Bodlay, capoy, cotás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agobiarse</span>. = <span lang="ceb">Daog, <span class="corr" id="xd31e3172" title="Fuente: boddlay">bodlay</span>, capoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agolparse</span>, juntarse muchas personas. = <span lang="ceb">Tigom, ting̃ób, tagbo, tambong, tapoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agonía</span>. = <span lang="ceb">Paghing̃ótas, pagting̃á, pagtíng-ab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agonizar</span>. = <span lang="ceb">Ting̃á, ting-ab, hing̃ótas.</span> -</p> -<p id="e.agorar" class="hw"><span class="sc">Agorar</span>, adivinar los sucesos por medio de prácticas vanas. = <span lang="ceb">Aníto, dioáta, tagna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agorgojarse algo</span>. = <span lang="ceb">Bocboc, gaboc, agay-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agostarse algo</span>. = <span lang="ceb">Mala, laya, data, agas, tagas, tagac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agotar la taza</span>, &c., bebiendo. = <span lang="ceb">Hodót, titi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agotar ó agotarse agua</span>. = <span lang="ceb">Titi, iti, mala, limás, hinóbig, hobás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agraciar</span>. = <span lang="ceb">Looy, hatag, lolot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agradar</span>. = <span lang="ceb">Gogma, boot, ang̃ay, oyon, himóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agradecer</span>. = <span lang="ceb">Tamód, dayao, salámat, Dios magbáyad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agrado</span>. = <span lang="ceb">Maáyong búot, pagcahimóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agrandar</span>. = <span lang="ceb">Pagdagcó, dacó, pagtáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agravar</span>. = <span lang="ceb">Pagdógang sa cabóg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agraviar</span>. = <span lang="ceb">Dahog dáhog, tampálas, among ámong daot.</span> -</p> -<p id="e.agregar" class="hw"><span class="sc">Agregar</span>, juntar muchas cosas. = <span lang="ceb">Ipon, ting̃ób, tip-oc, tigom, tapoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agregarse</span>. = <span lang="ceb">Obán, haop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agresor</span>. = <span lang="ceb">Macasasála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agreste</span>. = <span lang="ceb">Bodong, boquídnon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agriarse algo</span>. = <span lang="ceb">Aslom, quisom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agridulce</span>. = <span lang="ceb">Maoloáslom ug matolotám-is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agrio</span>. = <span lang="ceb">Maáslom, maquísom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agrupar</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.agregar">Agregar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agua</span>. = <span lang="ceb">Tobig.</span> * Del mar. = <span lang="ceb">Tubig sa dagat, dagat.</span> * Congelada. = <span lang="ceb">Tubig ng̃a tibúoc, bagtoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aguas vertientes</span>. = <span lang="ceb">Bosay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aguamanil</span>. = <span lang="ceb">Panhonáoan, hunáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agua salobre</span>. = <span lang="ceb">Matáyam, matayámnon, gigoánon.</span> * Revalsada. = <span lang="ceb">Lanao, tonggo.</span> * Tibia. = <span lang="ceb">Inádlao, mainit-ínit.</span> * De poco fondo. = <span lang="ceb">Hamábao.</span> * De mucho fondo. = <span lang="ceb">Halálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aguas vivas ó mayores</span>. = <span lang="ceb">Dagcong dagat, taob.</span> * Menores. = <span lang="ceb">Ayá-ay, hunásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aguacero</span>. = <span lang="ceb">Olan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aguada</span>. = <span lang="ceb">Tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aguantar</span>. = <span lang="ceb">Ilob, antos.</span> * Lo que cae ó va á caer. = <span lang="ceb">Pogóng, sagang, bisog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aguardar</span>. = <span lang="ceb">Holat.</span> * Un poco. = <span lang="ceb">Ang̃an ang̃an, maghúlat ug didíot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aguardiente</span>. = <span lang="ceb">Dalísay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aguaza de heridas ó que sale de algún cuerpo muerto</span>. = <span lang="ceb">Sago, agos.</span> * De tumores, viruelas, &c. = <span lang="ceb">Dalimáso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aguda punta de arma</span>, &c. = <span lang="ceb">Talínis, tomóy, talom, hait.</span> * Punta de tierra. = <span lang="ceb">Tomóy, catarmán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agüero</span>, presagio, señal de cosas futuras. = <span lang="ceb">Timáan.</span> * Supersticion. = <span lang="ceb">Tinoóhan ng̃a bacácon, timáan ng̃a oálay hingtúngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aguerrido</span>. = <span lang="ceb">Mang̃ugúbat, maísog, anad sa pagáoay.</span> -</p> -<p id="e.aguijar" class="hw"><span class="sc">Aguijar</span>. = <span lang="ceb">Tolpoc, sontoc, dog-oat tosloc, tosdic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aguijon de abejas</span>. = <span lang="ceb">Soyod, lalá.</span> * Punzon. = <span lang="ceb">Hilíhod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aguijonear</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.aguijar">Aguijar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Águila</span>. = <span lang="ceb">Manáol.</span> -<span class="pageNum" id="pb7">[<a href="#pb7">7</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Aguilucho</span>. = <span lang="ceb">Pisó sa manáol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aguja</span>. = <span lang="ceb">Dagom.</span> * Náutica de marcar. = <span lang="ceb">Padalóman.</span> * Para hacer redes, chinchorros, mallas. = <span lang="ceb">Sicóhan, adpang.</span> * Pescado. = <span lang="ceb">Baló, balámban, salaoásid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agujerear</span>. = <span lang="ceb">Pagbohó, quilícot, pagbáng̃ag.</span> * Oreja. = <span lang="ceb">Tosoc.</span> * Ratón, &c., alguna cosa. = <span lang="ceb">Tohab, cotcot, botbot, quitquit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Agujero</span>. = <span lang="ceb">Bohó, bang̃ag, boslot.</span> * Pequeño. = <span lang="ceb">Tilítol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aguzar</span>. = <span lang="ceb">Talínis, talígois, talíois, nipis, pagtomóy.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cah" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cah.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AH</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ah!</span> = <span lang="ceb">Abá, abáa, abáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ah</span>. = <span lang="ceb">Dihá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ahijado</span>. = <span lang="ceb">Inanác, anác sa boñag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ahijar</span>. = <span lang="ceb">Pagánac anac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ahinco</span>. = <span lang="ceb">Pagtúyo, pagcatúyo, tinóyo, pacasingcámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ahitar</span>. = <span lang="ceb">Lóod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ahito</span>. = <span lang="ceb">Pagcalóod, pagcasocáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ahogadero</span>, lugar sin respiracion. = <span lang="ceb">Poot, alibáng̃o.</span> -</p> -<p id="e.ahogar" class="hw"><span class="sc">Ahogar</span>, ó <span id="e.ahogarse.alguno">ahogarse alguno colgarse</span>. = <span lang="ceb">Looc, hocot, hícot, hogot, bitay, hicog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ahogarse en agua</span>. = <span lang="ceb">Lomós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ahondar</span>. = <span lang="ceb">Cale, halálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ahora</span>. = <span lang="ceb">Cadón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ahorcado</span>. = <span lang="ceb">Binítay, guihógot, nahícot, hinóctan, nahicog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ahorcar</span>, ahorcarse. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.ahogar">Ahogar</a></i>, <i><a href="#e.ahogarse.alguno">ahogarse alguno</a></i>, <i>colgarse</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ahorquillar</span>. = <span lang="ceb">Sangga, salagúnting, tocó, solay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ahorrar</span>. = <span lang="ceb">Dagínot, imot, hicao, caguis, pagsinacóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ahorrativo</span>. = <span lang="ceb">Diginótan, <span class="corr" id="xd31e3710" title="Fuente: hicáuan">hicáoan</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ahuecar</span>. = <span lang="ceb">Bosog, homoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ahumada cosa</span>. = <span lang="ceb">Guianoósan, guiasóhan, inasóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ahumar</span>. = <span lang="ceb">Asó, pohag, anóos.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cai" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cai.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Airarse</span>. = <span lang="ceb">Balaca, socó, ligótgot, aligótgot, aquig, pagpanúyo, sog-o.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aire</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Airearse</span>. = <span lang="ceb">Paháng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Airosamente</span>. = <span lang="ceb">Ang̃áyan, maáyong pagbáihon, sa pagcadágoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Airoso</span>, tiempo de viento, de aire ó lugar de él. = <span lang="ceb">Maháng̃in.</span> * Garboso. = <span lang="ceb">Ang̃áyan, bayhónan, daguáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aislado</span>. = <span lang="ceb">Sía usá da, oaláy obán, binócot, bocot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aislar</span>. = <span lang="ceb">Olang, libót, lipót.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="caj" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#caj.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AJ</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ajar</span>, manosear. = <span lang="ceb">Lom-it domit, lomí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ajena cosa</span>, ó persona. = <span lang="ceb">Sa láin, lain táuo, díli ia, díli íño, díli ímo, díli acó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ajo</span>. = <span lang="ceb">Ahos, baoang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ajobar</span>, llevar á cuestas. = <span lang="ceb">Bala, song̃ay, pas-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ajornarla</span>. = <span lang="ceb">Pagsóhol, pagpamóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ajuar</span>. = <span lang="ceb">Casangcápan sa baláy, guinamíton, gamit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ajuiciar</span>. = <span lang="ceb">Pagsógod sa búot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ajustar</span>. = <span lang="ceb">Dapat, dool.</span> * Lo que se compra. = <span lang="ceb">Hang̃yo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ajuste</span>. = <span lang="ceb">Caang̃áyan, caoyónan, inang̃áyan, inóyon sabot, sinabótan, guisabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ajusticiar</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.ahogar">Ahogar</a></i>, <i><a href="#e.ahogarse.alguno">ahogarse alguno</a></i>, <i><a href="#e.colgarse.alguno">colgarse</a></i>. -</p> -</div> -</div> -<div id="cal" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cal.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AL</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ala generalmente</span>. = <span lang="ceb">Paco.</span> * De pescado. = <span lang="ceb">Capay cápay.</span> * De tejado. = <span lang="ceb">Balisbísan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alabanza</span>. = <span lang="ceb">Padáyeg, pagdáyg, pagólog, pagdáyao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alabar irónicamente</span>. = <span lang="ceb">Sood sóod, solog sólog, olo ólo.</span> -<span class="pageNum" id="pb7a">[<a href="#pb7a">7</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Alabastro</span>. = <span lang="ceb">Batóng potíon, mapóting bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alabearse</span>, torcerse. = <span lang="ceb">Quiyóom, liquiob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alacena</span>. = <span lang="ceb">Sang̃atán, alsáhan.</span> -</p> -<p id="e.alacran" class="hw"><span class="sc">Alacran</span>. = <span lang="ceb">Tang̃a, sipit sipit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alacranera</span>. = <span lang="ceb">Tanom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aladar del cabello</span>. = <span lang="ceb">Agiguísing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alado</span>. = <span lang="ceb">Pacan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alambicar</span>, destilar licores. = <span lang="ceb">Dalísay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alambique</span>. = <span lang="ceb">Alácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alambre</span>. = <span lang="ceb">Caoat, caoad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alameda</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span>Solóp, cacahóyan. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Álamo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alamparse</span>. = <span lang="ceb">Ibog, higúgma, ilog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alancear</span>. = <span lang="ceb">Doghó, doghang, dogcal, sing̃ap, tomboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alar</span>. = <span lang="ceb">Balisbísan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alargar el cuello</span>. = <span lang="ceb">Tuihácao, gangcao, tocháyao tochao, docog.</span> * Hierro ú otros metales, batirlos, tirar alambre. = <span lang="ceb">Onat, botong.</span> * Tiempo. = <span lang="ceb">Osoag, tagad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alargar</span>. = Sompay, dogang, dogtong. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alarguez</span>. = <span lang="ceb">Cahoy sa</span> cabo de buena Esperanza. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alarida</span>, alaridos. = <span lang="ceb">Tiábao, póoao, siágit, tóoao, toao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alarido</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alarma</span>. = <span lang="ceb">Goboc, bocao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alarmar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alastrar barco</span>. = <span lang="ceb">Pagbató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alazor</span>. = <span lang="ceb">Tanom.</span> -</p> -<p id="e.alba" class="hw"><span class="sc">Alba</span>. = <span lang="ceb">Caadláoon, cabontágon, cabontágan, pagcalámdag, pagcaháyag, pagcaalámandaman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Albahaca</span>. = <span lang="ceb">Homótan, calogongcógong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Albañal</span>. = <span lang="ceb">Goha, sandayóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Albañil</span>. = <span lang="ceb">Panday sa cota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Albarda</span>. = <span lang="ceb">Siya sa cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Albedrío</span>. = <span lang="ceb">Pagbóot, bóot, cabobót-on, caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Albergar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasáca, pagpahápit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Albergue</span>. = <span lang="ceb">Panilóng̃an, dalángpan, pagatigóman sa mg̃a mananáp, camálig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Albino</span>. = <span lang="ceb">Ogís.</span> -</p> -<p id="e.alborada" class="hw"><span class="sc">Alborada</span>. = <span lang="ceb">Banag bánag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alborbola</span>, gritería. = <span lang="ceb">Casabá, banha, alibáng̃o.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alborear</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.alba">Alba</a></i> y <i><a href="#e.alborada">alborada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alborotar</span>. = <span lang="ceb">Gobot, samoc, banha, sabá, gahod, pagbócao, goboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alboroto</span>. = <span lang="ceb">Cagobót, casabá, cagáhod, samoc, banha, himálo, bocao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Albricias</span>. = <span lang="ceb">Gala, hatag, tinabóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alcahuete</span>. = <span lang="ceb">Cagon cagon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alcahuetear</span>. = Idem, <span lang="ceb">tabon, hilom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alcaide</span>. = <span lang="ceb">Magbalántay sa mg̃a preso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alcalde</span>. = <span lang="ceb">Capitan, gobernadorcillo, ponóan, hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alcancía</span>. = <span lang="ceb">Sogong ng̃a solódlan sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alcanzar</span>. = <span lang="ceb">Dang̃at, abot, cabot, capot, coha, capiot.</span> * Á otro que va delante. = <span lang="ceb">Abot, apas.</span> * Del suelo. = <span lang="ceb">Polot, sacoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alcázar</span>. = <span lang="ceb">Cota, bantayán, lantáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alcoba</span>. = <span lang="ceb">Solód, sonogán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alcoran</span>. = <span lang="ceb">Solat ng̃a camatoódan ug guitóohan sa mg̃a moro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alcuza</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.aceitera">Aceitera</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aldaba</span>. = <span lang="ceb">Sab-it, cao-it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aldabada</span>. = <span lang="ceb">Pagtóctoc sa sab-it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aldabazo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aldabear</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aldabon</span>. = <span lang="ceb">Sab-it ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aldea</span>. = <span lang="ceb">Longsod ng̃a diótay.</span> -</p> -<p id="e.alear" class="hw"><span class="sc">Alear</span>. = <span lang="ceb">Yapa yapa, capay capay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alebrestarse</span>. = <span lang="ceb">Haógnoc, hadloc, lisang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aleccionar</span>. = <span lang="ceb">Toon, asoy, sayod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alegar</span>. = <span lang="ceb">Sayor, asoy.</span> -<span class="pageNum" id="pb8">[<a href="#pb8">8</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Alegoría</span>. = <span lang="ceb">Linícong polong, polong ng̃a halálom, balac, gaday.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alegrarse</span>. = <span lang="ceb">Lipay, himáya, himóot, saya, sayág, naya naya, sáng̃ia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alegría</span>. = <span lang="ceb">Calípay, himáya, maáyong boot, hináng̃op, himóot, &c.,</span> como el anterior. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alegron</span>. = Idem, <span lang="ceb">ahat ng̃a pagcalípay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alejamiento</span>. = <span lang="ceb">Paghalayó, pagcahalagyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alejar</span>. = <span lang="ceb">Halayó, hilit, bolag, halin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alentado</span>. = <span lang="ceb">Casing casíng̃an, maísog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alentar</span>, respirar. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e4405" title="Fuente: Pagginháoa">Pagguinháoa</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alentar incitando á otro para hacer ó decir algo</span>. = <span lang="ceb">Sogyot, agda, sambag hopo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alero</span>, ala de tejado. = <span lang="ceb">Balisbísan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alertar</span>. = <span lang="ceb">Pagbántay, polóng ng̃a igatóbag tobag, pagbálos sa mg̃a bantay.</span> * Poner atencion. = <span lang="ceb">Dong̃og, talínghog, pagpamáti, bati.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aleta</span>, de pescado. = <span lang="ceb">Cápay cápay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aletear</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.alear">Alear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aletero</span>. = <span lang="ceb">Paglíhog ng̃a malágmit sa mg̃a paco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aleve</span>. = <span lang="ceb">Daútan, bodhion.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alevosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabódhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alfanje</span>. = <span lang="ceb">Campílang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alfarería</span>. = <span lang="ceb">Pagabohátan sa mg̃a colon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alfarero</span>. = <span lang="ceb">Magbobóhat sa colon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alfiler</span>. = <span lang="ceb">Dagom ng̃a may olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alfilerazo</span>. = <span lang="ceb">Pagtólpoc, pagtósloc sa alfiler.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alfombra</span>. = <span lang="ceb">Baníg ng̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Algalia</span>. = <span lang="ceb">Tinggalóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Algarabía</span>. = <span lang="ceb">Banha, sabá, hagóngbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Algazara</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Algo</span>. = <span lang="ceb">Onsa onsa, manggad pa dihá, bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Algodon</span>. = <span lang="ceb">Gapas.</span> * Hilado. = <span lang="ceb">Tingcal, bonang.</span> * Hilado negro<span class="corr" id="xd31e4555" title="Fuente: ,">. = </span> <span lang="ceb">Tinágom.</span> * Carmenado, en copos. = <span lang="ceb">Boyo, binóyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alguacil</span>. = <span lang="ceb">Bantay sa bilanggóan, aguacil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Algun</span>, alguno. = <span lang="ceb">Bisan quinsa, bisan onsa, manggad pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alguna vez</span>. = <span lang="ceb">Talágsa da, osáhay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Algun dia</span>. = <span lang="ceb">Sa oláhing adlao, manggad pang adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alhaja</span>. = <span lang="ceb">Hyas, bahándi, casangcápan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alhajar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dáyan, pagtáod sa mg̃a hyas ug mg̃a casangcápan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alhamar</span>. = <span lang="ceb">Habol ng̃a poláhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alhamel</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a pagabalsáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aliado</span>. = <span lang="ceb">Sandogó, obán, dapig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alicates</span>. = <span lang="ceb">Sipit, compít.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aliciente</span>. = <span lang="ceb">Pahagálam, icahagálam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aliento</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e4650" title="Fuente: Pagginháoa">Pagguinháoa</span>, <span class="corr" id="xd31e4653" title="Fuente: ginháoa">guinháoa</span>, guininháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aligar</span>. = <span lang="ceb">Baat, gapos, tacgos, hocot, hicot, hogot.</span> -</p> -<p id="e.aligerar" class="hw"><span class="sc">Aligerar</span>. = <span lang="ceb">Paggáan, haoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alijar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alimentar</span>. = <span lang="ceb">Caon, pagpacáon, toto.</span> * Á algun enfermo. = <span lang="ceb">Pagtílog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alimento</span>. = <span lang="ceb">Calán-on, itílog, itilil-og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alindar</span>. = <span lang="ceb">Pagtimáan sa hingtúngdan ng̃a yota, olot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alinear</span>. = <span lang="ceb">Paglátid, pagtaláy, pagláctod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aliñar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayan, hosay, sohay, hipos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alisar</span>. = <span lang="ceb">Hinlo, hanglas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alistar</span>. = <span lang="ceb">Pagsólat sa padron.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aliviar</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.aligerar">Aligerar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aliviarse el enfermo</span>. = <span lang="ceb">Maáyo ayo, arang adang na, pagguinháoa, pagpahamódlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aljaba</span>. = <span lang="ceb">Pagasódlan sa paná.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aljibe</span>. = <span lang="ceb">Pagatigóman, pagasódlan sa tubig.</span> -</p> -<p id="e.aljofaina" class="hw"><span class="sc">Aljofaina</span>. = <span lang="ceb">Panghonáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aljófar</span>. = <span lang="ceb">Mótia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alma</span>. = <span lang="ceb">Calág.</span> -<span class="pageNum" id="pb8a">[<a href="#pb8a">8</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Almacen</span>. = <span lang="ceb">Pagatíngban, pagatigóman, pagasódlan sa mg̃a mánggad, ug mg̃a calán-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almacenar</span>. = <span lang="ceb">Pagtípig, pating̃ób, pagtígom, sa mg̃a mánggad, ug mg̃a calán-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almáciga</span>. = <span lang="ceb">Tagoc sa cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almacigar</span>. = <span lang="ceb">Pagpalína.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almadana</span>, mazo. = <span lang="ceb">Paló, bacbac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almagre</span>. = <span lang="ceb">Polog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almanaque</span>. = <span lang="ceb">Ilisípan, tuígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almeja</span>. = <span lang="ceb">Litob, dolásay, caláycay, cagóco bogátan, tagnípis, tóoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almena</span>. = <span lang="ceb">Ilíhan, lantáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almendra</span>. = <span lang="ceb">Talísay, pili.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almendral</span>. = <span lang="ceb">Yotang guinatódcan sa mg̃a cáhoy ng̃a talísay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almendro</span>. = <span lang="ceb">Talísay ng̃a cáhoy pili.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almibar</span>. = <span lang="ceb">Tami, asúcar, calámay ng̃a tinónao, sabáo ng̃a matám-is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almidon</span>. = <span lang="ceb">Almidol, tilog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almidonar</span>. = <span lang="ceb">Pagalmiról, pagtílog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almilla</span>. = <span lang="ceb">Sinínang haíctin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almirez</span>. = <span lang="ceb">Docdócan, so-sóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almizcle</span>. = <span lang="ceb">Catsóli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almohada</span>. = <span lang="ceb">Olónlan, onlánan, onlan, olnan, olagnan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almoneda</span>. = <span lang="ceb">Pagbalígya sa mg̃a nanagpaláin láin ng̃a mg̃a mánggad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almorranas</span>. = <span lang="ceb">Booa, boa, botbot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almorzar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamáhao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almuerza</span>. = <span lang="ceb">Halop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Almuerzo</span>. = <span lang="ceb">Pamahao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alocado</span>. = <span lang="ceb">Bo-ang bo-ang, magáan ug bóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alocucion</span>. = <span lang="ceb">Pagoáli, pagsáyod, pagásoy, pagsámbag, pagtódlo, pagtóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alojamiento</span>. = <span lang="ceb">Halapítan, honóng̃an, pinoyánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alojar</span>, alojarse. = <span lang="ceb">Paghápit, paghónong, pagsáca, pagpoyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alquilador</span>. = <span lang="ceb">Magpaábang, magaábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alquilar</span>. = <span lang="ceb">Abang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alquiler</span>. = <span lang="ceb">Iábang, icaábang, ialábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alquitara</span>. = <span lang="ceb">Alácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alquitran</span>. = <span lang="ceb">Bolit, salong ng̃a sináctan sa lana, lipa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alrededor</span>. = <span lang="ceb">Sa libót, sa libod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Altamente</span>. = <span lang="ceb">Sa hingpit, sa toman, sa guilabíhan, sa hatáas caáyo, sa pagcaósoag oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Altanería</span>. = <span lang="ceb">Pagpalábilabi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Altanero</span>. = <span lang="ceb">Palabilabíhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Altar</span>. = <span lang="ceb">Altal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alteracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláin, pagcabálhin, pagcadaot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alterar</span>. = <span lang="ceb">Pagláin, pagbálhin, pagdáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Altercador</span>. = <span lang="ceb">Sopíhan, masinopíhon, manalíson matanibágon, masinocuáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Altercar</span>. = <span lang="ceb">Lális, soqui, tobag tobag soay paglantugui, pagsocuahi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alternar</span>. = <span lang="ceb">Ilis ilis, sobli, poli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alteroso</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.altivo">Altivo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alteza</span>. = <span lang="ceb">Dagcong táuo, ng̃alan ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a anac sa mg̃a hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Altísimo</span>. = <span lang="ceb">Hatáas oyamot, guilabíhan pagcatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Altivez</span>. = <span lang="ceb">Pagpalábilabi, pagcasíngca.</span> -</p> -<p id="e.altivo" class="hw"><span class="sc">Altivo</span>. = <span lang="ceb">Palabilabíhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alto</span>, grande. = <span lang="ceb">Hatáas, hatágas, taas.</span> * Hacer. = <span lang="ceb">Honong, poyó.</span> * De casa. = <span lang="ceb">Salácan itáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Altura</span>. = <span lang="ceb">Cahitáson, catáason, cahitásan, guitáson, pagcataas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alúbia</span>. = <span lang="ceb">Prijoles, balátong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alucinar</span>, alucinarse. = <span lang="ceb">Toyo, boloc, sacót, sayóp, pagbinó-ang, balíng̃ag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aludir</span>. = <span lang="ceb">Labot, paghing̃álan, hisgot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alumbrar</span>. = <span lang="ceb">Ioag, soló, balábad, dan-ay, sanag, siga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alumbre</span>. = <span lang="ceb">Taoas.</span> -<span class="pageNum" id="pb9">[<a href="#pb9">9</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Alunado</span>. = <span lang="ceb">Alabóton sa cabóang, boang boang, colidó, colang colang, miní.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alusion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahisgot, <span class="sic" title="Corrección: paghing̃álan">paghing̃ánlan</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alustrar</span>. = <span lang="ceb">Paglígis, pagsínao, pagpasínao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alzaprima</span>. = <span lang="ceb">Bang̃il, ligoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Alzar</span>, tomar, coger del suelo. = <span lang="ceb">Polot sacoat, bosoat.</span> * Manteles, ropa tendida, &c. = <span lang="ceb">Tocas, boclas, lolho, bolcas, quimon.</span> * Brazo. = <span lang="ceb">Bayao, baquiao.</span> * De obra, &c. = <span lang="ceb">Honong, ondang, adang.</span> * Ojos ó cabeza. = <span lang="ceb">Hang̃ad, yang̃od, tocháyao, tochao, toyhácao, toyhad, yahat.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="call" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#call.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">ALL</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p id="e.alla" class="first hw"><span class="sc">Allá</span>. = <span lang="ceb">Dito, did-on, didto, ng̃adto, dihá.</span> -</p> -<p id="e.allanar" class="hw"><span class="sc">Allanar</span>. = <span lang="ceb">Tambac, patag, datag, tapan, tambon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Allegado</span>. = <span lang="ceb">Caobánan, sandogó, caíla, ábian, higála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Allegar</span>, juntarse. = <span lang="ceb">Tigom, ting̃ób, dagóso, ipon, tapon, dool, idog, hapit, dapit.</span> * Arrimarse. = <span lang="ceb">Dool dapit tong̃ód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Allende</span>. = <span lang="ceb">Sa dapit didto, dapit ng̃adto, sa tapón, sa taboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Allí</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.alla">Allá</a></i>. -</p> -</div> -</div> -<div id="cam" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cam.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AM</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ama</span>. = <span lang="ceb">Ang babáye ng̃a magahópot sa baláy, agálon, tagya.</span> * De leche. <span class="corr" id="xd31e5334" title="Fuente: *">=</span> <span lang="ceb">Ioa, mapasóso sa báta, magbaláton sa bátang diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amabilísimo</span>. = <span lang="ceb">Hiligogmáon óyamot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amable</span>. = <span lang="ceb">Hiligogmáon, tácus ng̃a higogmáon, palalanggáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa malómong polong, sa mahómoc ng̃a gaoi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amadísimo</span>. = <span lang="ceb">Hinigógma oyámot.</span> -</p> -<p id="e.amador" class="hw"><span class="sc">Amador</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagúgma, magapalángga, magbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amadrigarse</span>. = <span lang="ceb">Pagpuyó sa hilít, halayó sa mang̃a tauo, pagsolód sa pinoy-ánan. * Pagtágo, paghóbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amaestrar</span>. = <span lang="ceb">Tóon, todlo, asoy, sayod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amagar</span>. = <span lang="ceb">Holót, homot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amago</span>. = <span lang="ceb">Pagholót, pagcaholót, pagcahómot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amainar velas</span>. = <span lang="ceb">Hipos, lolos.</span> * Viento. = <span lang="ceb">Hinay, paglínao.</span> * Ceder en algun empeño ó deseo. = <span lang="ceb">Ondang, adang, bya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amalgamar</span>. = <span lang="ceb">Tigom, ipon, ting̃ób, sacót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amamantar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasóso, pagtóto, pagmatóto.</span> -</p> -<p id="e.amancebamiento" class="hw"><span class="sc">Amancebamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagpoyó, pagcaípon sa duhá ca tauo ng̃a díli miño, babáye ug laláqui, pagcahónay, -pagcacamaáyo.</span> -</p> -<p id="e.amancebarse" class="hw"><span class="sc">Amancebarse</span>. = <span lang="ceb">Paghónay, pagpacamaáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amanecer</span>. = <span lang="ceb">Pagbóntag, pagaláman dáman, pagdáman dáman, paglámdag, pagcacaadláuon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amansar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaánad, pagtanód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amantar</span>. = <span lang="ceb">Paháclap, pagtábon sa habol, paghábol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amante</span>. <span class="corr" id="xd31e5473" title="Fuente: =">V.</span> <i><a href="#e.amador">Amador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amantísimo</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagúgma, magapalángga, magabóot uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amanuense</span>. = <span lang="ceb">Manonólat, magsosólat, somosólat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amañar</span>, componer alguna cosa. = <span lang="ceb">Pagáyo, pagpatigáyon, paghípos, payáng̃ay, paghúsay, pagsúhay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amaño</span>. = <span lang="ceb">Pagpatigáyon sa pagbóhat sa bisan onsa. * Capandáyan ng̃a icabóhat sa onsa onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amapola</span>. = <span lang="ceb">Bolac ng̃a mapóla, antoláng̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amar</span>. = <span lang="ceb">Gogma, palángga, boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amargamente</span>. = <span lang="ceb">Sa <span class="corr" id="xd31e5541" title="Fuente: mapáet">mapáit</span> caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amargar</span>. = <span lang="ceb">Pait.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amargo</span>. = <span lang="ceb">Mapáit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amargor</span>. = <span lang="ceb">Capáit, capaítan.</span> <span class="corr" id="xd31e5566" title="Fuente: =">*</span> Angustia, pena, trabajos, congojas, desgracias. = <span lang="ceb">Calisdánan, calisód, cagóol, <span class="pageNum" id="pb9a">[<a href="#pb9a">9</a>]</span>cagolánan, casáquit, casaquítan, cayógot, cayogtánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amargoso</span>, especie de pepinos amargos y muy estomacales, balsamina. = <span lang="ceb">Palía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amarillento</span>. = <span lang="ceb">Dalag dalag, molomalálag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amarillez</span>. = <span lang="ceb">Cadálag, calálag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amarillo</span>. = <span lang="ceb">Dalag lalag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amarra y amarrar</span>. = <span lang="ceb">Hícot, hocot, hogot, baat, tacgos, gaid, higot, gacod, gacot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amarradero</span>. = <span lang="ceb">Gaílan, pagahóctan, pagahógtan, pagahíctan, pagagacótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amartillar</span>. = <span lang="ceb">Pagándam sa posil sa pagbúhi, sa paglóthang.</span> -</p> -<p id="e.amasar" class="hw"><span class="sc">Amasar</span>. = <span lang="ceb">Comos, lamas, tapay, comót.</span> -</p> -<p id="e.ambar" class="hw"><span class="sc">Ambar</span>. = <span lang="ceb">Tandáyag, samála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ambicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahícao, pagcadagínot, pagcatípig sa salapí, pagcacáguis, pagcasináco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ambicioso</span>. = <span lang="ceb">Hicáoan, daginótan, maibógon, sinacúan, caguísan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ambidextro</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat ug masáyon sa dorohá ca camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ambiente</span>. = <span lang="ceb">Holoyóhoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ambiguamente</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóloc, pagcaliníco lico, sa pagcadúha duha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ambigüedad</span>. = <span lang="ceb">Duha duha, cabóloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ámbito</span>. = <span lang="ceb">Caólang sa talioála sa Lang̃it ug sa yota. * Luang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ambos á dos</span>. = <span lang="ceb">Silang dohá, quita ng̃a dohá, canméng dohá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ambulante</span>. = <span lang="ceb">Ang magalacát, maglalacáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amedrentador</span>. = <span lang="ceb">Macahádloc, mahahádloc, macalísang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amedrentar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahádloc, pagpalisáng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amen</span>. = <span lang="ceb">Amen, agád pa onta, onta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amenazado</span>. = <span lang="ceb">Hinolótan, hinomótan, hinolgáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amenazador</span>. = <span lang="ceb">Macahólot, maghohómot, maholgáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amenazar</span>. = <span lang="ceb">Holot, holga, homot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amenidad</span>. = <span lang="ceb">Caang̃áyan, pagcalángbo sa mg̃a tánom ug mg̃a cacahóyan, pagcalónhao. * Pagdáyan dáyan sa mg̃a -sogílon, pagsólti ng̃a ang̃áyan ug magacaláin láin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ameno</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guinatobóan sa daghánan ng̃a mg̃a tánom ug mg̃a cáhoy ng̃a malángbo, malónhao -ug matahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Á mí</span>. = <span lang="ceb">Canáco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amigo</span>. = <span lang="ceb">Abian, higála, amóma.</span> * Amiga, mancebo, manceba. = <span lang="ceb">Honay, camaáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amiguísimo</span>. = <span lang="ceb">Abian higála ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amilanar</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá sa hona hona sa táuo ng̃a mahádloc, pagcalisáng ng̃a dagcóay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amistad</span>. = <span lang="ceb">Caíla, pagcaábian, pagcahigála, maáyong bóot, maáyong pagáng̃ay, pag yon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amíto</span>. = <span lang="ceb">Paño ng̃a itábon con isáblay sa abága sa Padre ng̃a magamisa, sa ilálom sa alba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amnistía</span>. = <span lang="ceb">Pagpasáylo sa mg̃a sayóp ng̃a dáan, ng̃a itógot sa mg̃a hádi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amo</span>. = <span lang="ceb">Pang̃ólo sa baláy, agálon tagía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amodorrarse</span>. = <span lang="ceb">Alipólong, pagbáti sa cabóg-at sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amohinarse</span>. = <span lang="ceb">Aquig, pong̃ot, ming̃ao, sucó, sobó, ligdong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amojamado</span>. = <span lang="ceb">Maníoang, mamála, tináp-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amojonar</span>. = <span lang="ceb">Pagtimáan sa mg̃a caotlánan sa caogalíng̃on ug hingtóngdan ng̃a yota, pagólot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amoladera</span>. = <span lang="ceb">Baídan, balítan, sam-ilan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amolador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabáid, ang magasám-id.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amolar</span>. = <span lang="ceb">Baid, balit, sam-id.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amoldar</span>. = <span lang="ceb">Paghórma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amonestar</span>, aconsejar. = <span lang="ceb">Tambag sambag, oali.</span> * Para casar. = <span lang="ceb">Taoag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amontarse</span>. = <span lang="ceb">Paglóog, pagláguen sa buquid, pagihálas.</span> -</p> -<p id="e.amontonar" class="hw"><span class="sc">Amontonar</span>. = <span lang="ceb">Tapoc, pondoc, daólong, ogdo, hapnig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amor</span>. = <span lang="ceb">Gogma, maáyong boot.</span> -<span class="pageNum" id="pb10">[<a href="#pb10">10</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Amoratado</span>. = <span lang="ceb">Bonol, <span class="corr" id="xd31e5921" title="Fuente: molomaíton">molomaítom</span>, malágom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amorosísimo</span>. = <span lang="ceb">Hiligogmáon uyámot.</span> -</p> -<p id="e.amoroso" class="hw"><span class="sc">Amoroso</span>. = <span lang="ceb">Mahigogmáon, hiligugmáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amorrar</span>. = <span lang="ceb">Docó, dong̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amortajar</span>. = <span lang="ceb">Sapot.</span> -</p> -<p id="e.amortecer" class="hw"><span class="sc">Amortecer</span>. = <span lang="ceb">Pógdao, pagoalá sa boot ug sa mg̃a balatían, gotas, ogtas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amortiguar</span>. <span id="xd31e5968"></span>V. <i><a href="#e.amortecer">Amortecer</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amortiguarse pasiones</span>. = <span lang="ceb">Paghínay, paglímot, pagóndang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amoscar</span>, ahuyentar moscas. = <span lang="ceb">Tapdas, yabyab, pagpáypay, pagpáspas, pagbógao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amotinar</span>. = <span lang="ceb">Alsa, gobot, paglápas sa pagtáhor ug pagsógot, pagsúqui, pagsocuáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amover</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa gahóm con sa oficio ng̃a hinátag ng̃a dáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amparar</span>. = <span lang="ceb">Tabang, laban, laba, hopót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amparo</span>. = <span lang="ceb">Pagtábang, paglában, <span class="corr" id="xd31e6017" title="Fuente: dalang pan">dalángpan</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ampliar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáas sa soguílon, pagdógang, pagsómpay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ampo de la nieve</span>. = <span lang="ceb">Capóti.</span> -</p> -<p id="e.ampolla" class="hw"><span class="sc">Ampolla</span>. = <span lang="ceb">Labtog, lotob, bítlig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amputacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapótol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amputar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amueblar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayan sa mg̃a pinoy-ánan, pagbótang, paghósay sa mg̃a casangcápan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amujerado</span>. = <span lang="ceb">Babayénon, binabáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amuleto</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a bacácon ug linihí ng̃a itagána sa mg̃a saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Amura</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a binútang sa mg̃a tomóy sa mg̃a layág ng̃a timbang sa escota.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="can" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#can.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AN</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Anacoreta</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapoyó sa caming̃áoan, penitenciáhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anade</span>. = <span lang="ceb">Gaquít, itic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anadear</span>. = <span lang="ceb">Paglacát ing̃on sa paglacáo sa gaquít.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Analogía</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíng̃on, pagcaáng̃ay, cailíngnan, pagcasáma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Análogo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anaranjado</span>. = <span lang="ceb">Ang may color ing̃on sa color sa ocban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anatema</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag sa táuong cristianos sa pagcaambítan sa obán ng̃a isicacristianos, ug sa mg̃a santos. -* Paghimadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anatomía</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag bólag sa mg̃a báhin sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anciano</span>. = <span lang="ceb">Tigúlang, cadáan ng̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ancla</span>. = <span lang="ceb">Sinípit.</span> * De la esperanza. = <span lang="ceb">Sinípit ng̃a dacóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anclaje</span>. = <span lang="ceb">Bayad sa pinondóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anclar</span>. = <span lang="ceb">Pagpóndo, paghólog sa sinípit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anclote</span>. = <span lang="ceb">Sinípit ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ancho</span>. = <span lang="ceb">Bolang, halagpád, yapad yapad, halóag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anchura</span>. = <span lang="ceb">Calápdon, guilápdon, calapád.</span> * De ropa. = <span lang="ceb">Sangcad, son-ot, son-od.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Andadero</span>. = <span lang="ceb">Dalan ng̃a masáyon pagaláctan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Andado</span>. = <span lang="ceb">Dalan ng̃a guiaguían sa nacadághan ug sa daghánan ng̃a mg̃a táuo.</span> -</p> -<p id="e.andador" class="hw"><span class="sc">Andador</span>. = <span lang="ceb">Hilacáo, tiglacát, maglalacáo. * Bisan onsa ng̃a igatóon sa paglacát sa mg̃a bátang -diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Andamio</span>. = <span lang="ceb">Dalámba, pala pála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Andana</span>. = <span lang="ceb">Cataláyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Andanada</span>. = <span lang="ceb">Ang pagbóhi ng̃a dong̃an sa mang̃a lóthang ng̃atanán sa luyo sa sacayán, sa usá ca -quílid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Andante</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.andador">Andador</a></i>. -</p> -<p id="e.andar" class="hw"><span class="sc">Andar</span>. = <span lang="ceb">Lacát, lacáo, panao, lacang.</span> * Con otros. = <span lang="ceb">Cuyog, obán, buylog.</span> * Delante. = <span lang="ceb">Ona.</span> * Alrededor. = <span lang="ceb">Toyoc, libod, libot.</span> * Vagabundeando. = <span lang="ceb">Libod libod, sodoy, laag láag.</span> * Estraviado. = <span lang="ceb">Saláag.</span> <span class="pageNum" id="pb10a">[<a href="#pb10a">10</a>]</span>* Los niños gateando, cangrejos y otros animales. = <span lang="ceb">Coyámag, camang.</span> * Hormigas y reptiles. = <span lang="ceb">Coyámang.</span> * Cojeando. = <span lang="ceb">Quíang quiang, piáng.</span> * Arrastando los pies. = <span lang="ceb">Sagóyod.</span> * Cuando hace mucho sol. = <span lang="ceb">Song̃ásong.</span> * Yendo y viniendo. = <span lang="ceb">Sombálic, balic balic, sibog sibog.</span> * Por maroma, palo, caña, &c. = <span lang="ceb">Latay látay.</span> * Los perros alrededor para hacer cariños á sus amos ó para coger la presa. = <span lang="ceb">Ibid ibid.</span> * De aquí para allí, de una á otra parte. = <span lang="ceb">Lahay láhay, boyan bóyan.</span> * En puntillas. = <span lang="ceb">Tihin.</span> * En un pié. = <span lang="ceb">Quingquing, taquíngquing.</span> * Hácia atrás. = <span lang="ceb">Isol, sibog.</span> * Entre yerba ó malezas. = <span lang="ceb">Docao.</span> * En convoy. = <span lang="ceb">Abay.</span> * Despacio. = <span lang="ceb">Anánay, ticsio, agínid.</span> * Las culebras y demás reptíles. = <span lang="ceb">Hioal hioal, goyod, dahic.</span> * De noche. = <span lang="ceb">Sodsod.</span> * Con las nalgas. = <span lang="ceb">Agínod, ilíod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Andariego</span>. V. <i><a href="#e.andador">Andador</a></i>. * <span lang="ceb">Ang díli mahamótang, ang díli mopoyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Andarin</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.andador">Andador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Andas</span>. = <span lang="ceb">Bolotáng̃an sa pagyáyong sa mang̃a santos con sa táuo ba, buhi con patáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Andrajo</span>. = <span lang="ceb">Noog, tinábas sa panápton ng̃a guibísti sa táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Andrajoso</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabísti sa guising panápton, sa bisti ng̃a guisi, sa mang̃a noog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anécdota</span>. = <span lang="ceb">Suguílon, balíta ng̃a oalá pa hingbalóan, ng̃a oalá pa mabántog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anegadizo lugar</span>. = <span lang="ceb">Danáoan, lonópan, sinapóhan, pagasapólan, tobígan caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anegar avenida</span>. = <span lang="ceb">Sopo, sapol.</span> * Diluvio. = <span lang="ceb">Lonóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aneurisma</span>. = <span lang="ceb">Pagcahóbag guícan sa pagcabógto sa caogátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anfibio</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a mobóhi sa yota ug sa tobig.</span> -</p> -<p id="e.anfion" class="hw"><span class="sc">Anfion</span>, ópio. = <span lang="ceb">Bolígod, bodígot, bolíng̃ot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ángel</span>. = <span lang="ceb">Ángeles.</span> * Malo. = <span lang="ceb">Yaoa.</span> -</p> -<p class="hw">Angélica. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Angelical</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód con may panigíngnan sa Ángeles.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Angelico</span>. = <span lang="ceb">Ang bátang diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Angostísimo</span>. = <span lang="ceb">Hagóot caáyo, masígpit, haíctin uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Angosto</span>. = <span lang="ceb">Haíctin, hagóot, masígpit, quipot, quipiong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anguila</span>. = <span lang="ceb">Catsíli, bais.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Angustia</span>. = <span lang="ceb">Sobó, aoa, yogot, hayhay, hopao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Angustioso</span>. = <span lang="ceb">Masolób-on, guicayógtan, nasobó, guicagólan, guimíng̃ao, guilísdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anhelar</span>. = <span lang="ceb">Ibog, pagpanghináot, pagsingcámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anidar</span>. = <span lang="ceb">Pagsálag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anillo</span>. = <span lang="ceb">Singsing, bangquíao.</span> * De bejuco. = <span lang="ceb">Bacólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ánima</span>. = <span lang="ceb">Calág sa purgatorio. * Ang bohó sa mang̃a lóthang.</span> -</p> -<p id="e.animacion" class="hw"><span class="sc">Animacion</span>. = <span lang="ceb">Ang pagpasolód sa Dios sa mang̃a calág sa ílang mang̃a láoas. * Pagcadalí sa pagbóhat -ug sa pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Animal</span>. = <span lang="ceb">Mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Animalazo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a dagcó. * Ang tauo ng̃a oaláy quinaádman bisan diriót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Animar</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.animacion">Animacion</a></i>. * Para hacer ó decir algo. = <span lang="ceb">Agda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Animarse</span>. = <span lang="ceb">Bisog bisog, paglógos logos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ánimo</span>. = <span lang="ceb">Calág, huna huna. * Isod, oaláy cahádloc ug catálao, caísog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Animosidad</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e6582" title="Fuente: Pagcaualáy">Pagcaoaláy</span> catáhap, cahádloc ug catálao. * Caísog, caísod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Animoso</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aniñarse</span>. = <span lang="ceb">Pagíng̃on sa mang̃a báta, pagáng̃o ang̃o.</span> -</p> -<p id="e.aniquilarse" class="hw"><span class="sc">Aniquilarse</span>. = <span lang="ceb">Oalá, gobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anís</span>. = <span lang="ceb">Lamódyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anisado</span>. = <span lang="ceb">Vino ng̃a sináctan sa anís.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anisar</span>. = <span lang="ceb">Yotang guitámnan sa lamódyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb11">[<a href="#pb11">11</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Ano</span>. = <span lang="ceb">Lobót, ang aguían sa tá-i.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anoche</span>. = <span lang="ceb">Gabíy, gáb-i.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anochecer</span>. = <span lang="ceb">Cagabihíon, cahapónon, hadóol sa pagcabíy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anona</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa mang̃a calán-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anonadarse</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.aniquilarse">Aniquilarse</a></i>. * <span lang="ceb">Pagpaóbos, boloc, lisang, hadloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Á nosotros</span>, excluyendo á algunos de aquellos con quienes se habla. = <span lang="ceb">Canámo.</span> * Incluyendo á todos. = <span lang="ceb">Canáto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ánsia</span>, deseo. = <span lang="ceb">Ibog, pagpanghináot.</span> * Congoja, fatiga, afliccion. = <span lang="ceb">Casáquit, camíng̃ao, cayógot, calisód, cagóol.</span> * Basca. = <span lang="ceb">Calóod sa guinháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ansiedad</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ansioso</span>. = <span lang="ceb">Ang maíbog, maibógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antagonista</span>. = <span lang="ceb">Ang magabátoc, ang molális, ang magaílog sa pagailógan sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antaño</span>. = <span lang="ceb">Sa usa ca túig ng̃a miági, sa canhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anteanoche</span>. = <span lang="ceb">Sa usáng gabíy, sa usá ca gabíy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anteantaño</span>. = <span lang="ceb">Caron icatoló ca túig, toló ca túig ng̃a dáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anteanteanoche</span>. = <span lang="ceb">Carón icatoló ca gabíy, toló ca gabíy ng̃a dáan.</span> -</p> -<p id="e.anteayer" class="hw"><span class="sc">Anteayer</span>. = <span lang="ceb">Sa usáng adlao, sa usá ca adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antecama</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a ibítay sa atubáng̃an sa catre, sa pagtábon ug pagsalípod sa anáa sa ilálom.</span> -</p> -<p id="e.antecamara" class="hw"><span class="sc">Antecámara</span>. = <span lang="ceb">Ang solód ona sa lasalas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antecedente</span>. = <span lang="ceb">Nagaóna, nanghióna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antecedentemente</span>. = <span lang="ceb">Ona pa, daan pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antecesor</span>. = <span lang="ceb">Ang guiilísan, guinsóndan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antecoger</span>. = <span lang="ceb">Pagpaóna, padala sa ona, sa onáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antecristo</span>. = <span lang="ceb">Tauo ng̃a daótan oyámot ug yaoa yaoáan, ng̃a magadáot sa dagcong pagdomót sa santa -Iglesia ug sa mg̃a cristianos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antediluviano</span>. = <span lang="ceb">Ng̃atanán ng̃a mióna sa paglonóp sa Dios sa calibútan.</span> -</p> -<p id="e.anteiglesia" class="hw"><span class="sc">Anteiglesia</span>. = <span lang="ceb">Saoang sa Singbahán.</span> -</p> -<p id="e.antelacion" class="hw"><span class="sc">Antelacion</span>. = <span lang="ceb">Daan, ona.</span> -</p> -<p id="e.anteojo" class="hw"><span class="sc">Anteojo</span>. = <span lang="ceb">Salamín ng̃a itáod sa atubáng̃an sa mg̃a matá, sa maáyong pagtán-ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antepagar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáyad ng̃a ona, inónang bayad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antepasado tiempo</span>. = <span lang="ceb">Túig ng̃a daan, túig ng̃a miági.</span> * Ascendiente. = <span lang="ceb">Guinicánan, guilioátan, guisóndan ng̃a mg̃a tigúlang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antepecho</span>. = <span lang="ceb">Hambóyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antepenúltimo</span>. = <span lang="ceb">Guisóndan sa catapúsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anterior</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.antelacion">Antelacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anteriormente</span>. = Idem; <span lang="ceb">sa canhing tiempo, niádto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antes</span>. = <span lang="ceb">Caníha, dáan, canhi, caganíha.</span> * El primero. = <span lang="ceb">Ang nahaóna.</span> * Bien. = <span lang="ceb">Hinóo, hinóa, hinonóa.</span> <span class="corr" id="xd31e6910" title="Fuente: =">*</span> Que. = <span lang="ceb">Sa oalá pa, ang oalá pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antesala</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.antecamara">Antecámara</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antetemplo</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.anteiglesia">Anteiglesia</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antevíspera</span>. = <span lang="ceb">Guisóndan sa víspera.</span> <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.anteayer">Anteayer</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anticiparse</span>. = <span lang="ceb">Sayó, ona.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anticipadamente</span>. = <span lang="ceb">Daan pa, ona pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antídoto</span>. = <span lang="ceb">Tambal sa hiló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antigualla</span>. = <span lang="ceb">Botang ng̃a cadáan caáyo ng̃a dili na magámit. * Batásan ng̃a cadáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antigüedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáan, pagcacánhi, canhing tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antiguo</span>. = <span lang="ceb">Daan, cadáan, tigúlang, dugay na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antipapa</span>. = <span lang="ceb">Ang moágao sa pagcapápa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antiparras</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.anteojo">Anteojo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antípoda</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapoyó sa loyó sa calibótan ug nagaatúbang ang íang tiil sa tiil ta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antojadizo</span>. = <span lang="ceb">Mailíbgon, maibógon, maíbog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antojarse</span>. = <span lang="ceb">Ibog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antojo</span>. = <span lang="ceb">Caíbog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antorcha</span>. = <span lang="ceb">Soló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Antropófago</span>. = <span lang="ceb">Ang mocáon sa isigcatáuo.</span> -<span class="pageNum" id="pb11a">[<a href="#pb11a">11</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Antruejo</span>. = <span lang="ceb">Ang toló ca adlao ng̃a guisóndan sa badlis, sa miércoles sa abó.</span> -</p> -<p id="e.anualmente" class="hw"><span class="sc">Anualmente</span>. = <span lang="ceb">Sa túig túig ng̃atanán, sa matagtúig, sa tápan ng̃a túig.</span> -</p> -<p id="e.anublar" class="hw"><span class="sc">Anublar</span>. = <span lang="ceb">Dag-om, gabon, ng̃itng̃it, dampag, landong.</span> -</p> -<p id="e.anudar" class="hw"><span class="sc">Anudar</span>. = <span lang="ceb">Balígtos, dogtong, tog-ot, sipong, balíghot, sumpay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anuente</span>. = <span lang="ceb">Ang moángdo, motángdo, mobóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anular</span>. = <span lang="ceb">Pagsógod sa pagcaoaláy bali sa may bali ng̃a dáan.</span> -</p> -<p id="e.anunciacion" class="hw"><span class="sc">Anunciacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpahibaló, pagbalíta. * Pagcónsad sa Ángeles ng̃a si S. Gabriel cang María Santísima.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anunciar</span>. = <span lang="ceb">Habaló, balíta, sayod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anuncio</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.anunciacion">Anunciacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ánuo</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.anualmente">Anualmente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anverso</span>. = <span lang="ceb">Ang licód sa nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Anzuelo</span>. = <span lang="ceb">Taga, bíng-uit, quioal, Lambo, biloig, bilicógcog, bonit, cao-it.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cany" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cany.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AÑ</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Añadidura</span>. = <span lang="ceb">Sinompáyan, dinogtóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Añadir</span>. = <span lang="ceb">Sompay, dogtong, atip, dogang, songca, libádib, damit, dolpa, soib, sogay, togbong, -sagnib.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Añagaza</span>. = <span lang="ceb">Cati.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Añal</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.anualmente">Anualmente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Añalejo</span>. = <span lang="ceb">Tuígan, isípan, ilisípan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Añascar</span>. = <span lang="ceb">Pagtígom tígom, maghínay hínay, sa inánam ánam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Añejarse algo</span>. = <span lang="ceb">Lihing, laon, daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Añejo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Añicos</span>. = <span lang="ceb">Tinábas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Añil</span>. = <span lang="ceb">Tagom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Año</span>. = <span lang="ceb">Túig.</span> * Pasado. = <span lang="ceb">Ang usáng túig, túig ng̃a miági, túig ng̃a guisóndan niíni.</span> * Que viene. = <span lang="ceb">Túig ng̃a omalábot, túig ng̃a mosonód niíni.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Añudar</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.anudar">Anudar</a></i>. -</p> -</div> -</div> -<div id="cap" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cap.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AP</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Apacentar</span>. = <span lang="ceb">Pagpacáon sa mg̃a mananáp, pagdáng̃ot, pagcúmpay.</span> -</p> -<p id="e.apacible" class="hw"><span class="sc">Apacible</span>. = <span lang="ceb">Manáya náya, táuo sa maáyong boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apaciguar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáit, paghúsay sa mg̃a cabobót-on ng̃a nanagsigbínquil bínquil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apadrinar</span>. = <span lang="ceb">Pagsonód sa mg̃a caláslon: pagcódcod, pagcógos sa mg̃a boñágan con firmáhan. * Laban, tabang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apagador</span>. = <span lang="ceb">Ipalálong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apagar</span>, apagarse. = <span lang="ceb">Palong, sobo, salíbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apalabrar</span>. = <span lang="ceb">Pagsáad sa pagbóhat sa bisan onsa, pagpólong, pagsábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apalancar</span>. = <span lang="ceb">Liguat, bang̃íl.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apalear</span>. = <span lang="ceb">Bonal, paglatós, paglámbos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apandillar</span>. = <span lang="ceb">Pagtígom sa mg̃a tauo, pagmándo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apantanar</span>. = <span lang="ceb">Pagpóno sa tobig, pagdánao sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apañar</span>. = <span lang="ceb">Coha, cobot, capot, capiot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apañuscar</span>. = <span lang="ceb">Domit, lom-it, lomi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aparador</span>. = <span lang="ceb">Paradol, sang̃atán, alsáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aparar</span>. = <span lang="ceb">Salod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aparato</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a quinahánglan sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aparear</span>. = <span lang="ceb">Topad, topóng, timbang, tobag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aparecer</span>, aparecerse. = <span lang="ceb">Tongha, tohao, quita.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aparejar</span>, preparar. = <span lang="ceb">Andam, tagána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aparejo</span>, preparacion. = <span lang="ceb">Pagcaándam, pagcatagána.</span> * Cordel para pescar. = <span lang="ceb">Talónton.</span> -<span class="pageNum" id="pb12">[<a href="#pb12">12</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Aparentar lo que no hay</span>. = <span lang="ceb">Pagsalincápao, pagmáo máo.</span> -</p> -<p id="e.apartadijo" class="hw"><span class="sc">Apartadijo</span>. = <span lang="ceb">Tapoc ng̃a diótay ng̃a quinóha ug guibólag sa tapoc ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apartadizo en las casas</span>. = <span lang="ceb">Sibay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apartado</span>. = <span lang="ceb">Ang nabólag sa ubán, binócot, ang nagapoyó halayó sa obán ng̃a mg̃a táuo.</span> <span class="corr" id="xd31e7440" title="Ausente en la fuente">* </span>V. <i><a href="#e.apartadijo">Apartadijo</a></i>. * <span lang="ceb">Ang nagapahílit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apartar</span>. = <span lang="ceb">Bolag, pinig, haoa, idog, haon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aparte</span>. = <span lang="ceb">Sa luyó, pinig, sa daplin, sa sogot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apasionarse</span>. = <span lang="ceb">Padáog sa onsa ónsang húna húna. * Saquít, yogot, lisód, hing̃alóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apearse</span>. = <span lang="ceb">Pagcanáog sa cabayo, sa calabao con sa coche, losad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apechugar</span>. = <span lang="ceb">Tolod, doso, sangga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apedrear</span>. = <span lang="ceb">Bonó, bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apego</span>. = <span lang="ceb">Caíbog, pagbóot, pagpalángga, paghigógma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apelar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahócom, pagháng̃yo, pagsáca, pagámpo, pagdáng̃op sa dágcong ponóan, arón pogóad-on nía ang nahaónang sentencia con paghócom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apelmazar</span>. = <span lang="ceb">Dasoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apellido</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e7527" title="Fuente: Icadóhang">Icadúhang</span> ng̃álan, bansag, banságon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apenas</span>. = <span lang="ceb">Hapit, didiót da.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apéndice</span>. = <span lang="ceb">Dinógang, sinómpay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apeo</span>. = <span lang="ceb">Otlánan, caotlánan sa dálan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apercibir</span>. = <span lang="ceb">Andam, tagána, pagpahabaló, pagsáyod, pagásoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apero</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban, cadaghánan sa mg̃a capandáyan sa pagbóhat sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apersonarse</span>. = <span lang="ceb">Pagatóbang, pagtóngha, pagpaquíta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apesadumbrarse</span>. = <span lang="ceb">Sobó, saquít, lisód, ming̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apestar</span>. = <span lang="ceb">Bahó, anghit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apetecer</span>. = <span lang="ceb">Ibog, gogma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apetitoso</span>. = <span lang="ceb">Malalím.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apiadar</span>. = <span lang="ceb">Poáng̃od, calóoy hinóclog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apilar</span>. = <span lang="ceb">Tapoc.</span> * V. <i><a href="#e.amontonar">Amontonar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apiñado</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagoay sa piña, ang maíng̃on sa piña.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apiñar</span>. = <span lang="ceb">Dool, sigpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apisonar</span>. = <span lang="ceb">Dasoc.</span> -</p> -<p id="e.aplacar" class="hw"><span class="sc">Aplacar</span>. = <span lang="ceb">Paghínay hínay, pagálam álam, pagoáli, pagsámbag, togpay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aplacarse dolor ó enfermedad</span>. = <span lang="ceb">Lonay, hompay, hinay hínay, arang árang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aplanar</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.allanar">Allanar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aplanchado</span>. = <span lang="ceb">Inotáo.</span> -</p> -<p id="e.aplanchar" class="hw"><span class="sc">Aplanchar</span>. = <span lang="ceb">Otáo.</span> -</p> -<p id="e.aplastar" class="hw"><span class="sc">Aplastar</span>, <span id="e.aplastarse">aplastarse</span>. = <span lang="ceb">Lompag, tompag, pigsang, pigsa, gobá, holog, pocan, pugday.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aplauso</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyeg, pagcadáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aplayar</span>, salir el rio de madre. = <span lang="ceb">Bahá, bon-og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aplazar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálod pagpatígom, taoag, sabot, pagtagád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aplicar</span>, arrimar una cosa á otra. = <span lang="ceb">Tong̃ód.</span> * Un tabaco para encender otro. = <span lang="ceb">Dongca, sobong.</span> * Fuego. = <span lang="ceb">Sognib, silab, daob, dabdab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aplicarse</span>, aprender. = <span lang="ceb">Cogi, singcámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aplomar</span>, oprimir con el mucho peso. = <span lang="ceb">Daog.</span> * Nivelar. = <span lang="ceb">Tonton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aplomarse</span>, derribarse algo. <span id="xd31e7749"></span>V. <i><a href="#e.aplastar">Aplastar</a></i>, <i><a href="#e.aplastarse">aplastarse</a></i>. * <span lang="ceb">Laglag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apocar</span>, disminuir. = <span lang="ceb">Coha, copos, hinóbig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apodar</span>. = <span lang="ceb">Pagdángga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apodo</span>. = <span lang="ceb">Dangga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apolillar</span>. = <span lang="ceb">Cotcot, anay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apomazar</span>. = <span lang="ceb">Hinlo, quias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aporrear</span>. = <span lang="ceb">Bonal, paló, docdoc, bonol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aportar</span>. = <span lang="ceb">Pagpóndo, donggo, abot, laoig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aportillar</span>. = <span lang="ceb">Locab, longcab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aposentar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasáca, pagdáoat sa baláy, pagtógot ug halapítan.</span> -<span class="pageNum" id="pb12a">[<a href="#pb12a">12</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Aposento</span>. = <span lang="ceb">Solód, sonogán, calanghólo, bocot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apostar</span>. = <span lang="ceb">Paspósta, tahan, topo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apostasía</span>. = <span lang="ceb">Pagbía sa Pagtóo, sa pagcacristianos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apostema</span>. = <span lang="ceb">Hobág, nangnang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apóstol</span>. = <span lang="ceb">Tinón-an ni Jesucristo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apostolado</span>. = <span lang="ceb">Pagtúman sa pagcatinón-an ni Jesucristo, catilíngban sa mang̃a tinón-an ni Jesucristo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apostólico</span>. = <span lang="ceb">Ang mahatong̃ód sa mang̃a Apóstoles.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apoyar</span>, favorecer, patrocinar. = <span lang="ceb">Tabang, laban, sacal.</span> * La barba en el pecho, ó la cabeza sobre el codo. = <span lang="ceb">Docó, sampilíng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apoyo</span>. = <span lang="ceb">Tinindógan, honóng̃an, lingcodánan, odadáyan, sandígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apreciable</span>. = <span lang="ceb">Hiligogmáon, tacós ng̃a higogmáon.</span> -</p> -<p id="e.apreciar" class="hw"><span class="sc">Apreciar</span>, poner precio. = <span lang="ceb">Pagbíli, pagbíng̃at.</span> * Estimar. = <span lang="ceb">Gogma, palángga, boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aprecio</span>, tasa, valor de algo. = <span lang="ceb">Bili.</span> * Estimacion. = <span lang="ceb">maáyong boot, hináng̃op, pagmahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aprehender</span>, coger, prender. = <span lang="ceb">Coha, dacop, gonit, cobót, capot.</span> -</p> -<p id="e.aprehensor" class="hw"><span class="sc">Aprehensor</span>. = <span lang="ceb">Mananácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apremiar</span>. = <span lang="ceb">Logos, pogos. * Hogot, baat, hocot, hicot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aprender</span>. = <span lang="ceb">Toon, basbas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aprendiz</span>. = <span lang="ceb">Ang nagatóon, tinón-an, basbáson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aprensar</span>. = <span lang="ceb">Pigos, pogós, ipit, pagbádyet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aprensivo</span>. = <span lang="ceb">Matahápon, mahadlócon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apresador</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.aprehensor">Aprehensor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apresar</span>. = <span lang="ceb">Paac, tang̃ag, dagit. * Coha, bangga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aprestar</span>. = <span lang="ceb">Andam, tagána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apresto</span>. = <span lang="ceb">Pagcatagána, pagcaándam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apresuradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa madalí, sa malágmit, sa madágmit, sa masócag.</span> -</p> -<p id="e.apresurar" class="hw"><span class="sc">Apresurar</span>, dar ó darse prisa. = <span lang="ceb">Dalí, socag, lagmit, dagmit, dalícyat, daclas, dosol.</span> -</p> -<p id="e.apretadera" class="hw"><span class="sc">Apretadera</span>. = <span lang="ceb">Bagcos, bisan onsa ng̃a igabáat, igatacgos, icahógot, icahícot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apretado</span>. = <span lang="ceb">Hicaóon, daginotan. * Táuo ng̃a taláoan, ng̃a may cahádloc, sa diótay ng̃a casing -casing. * Ang nahamótang sa dágcong calisdánan, ang guidólgan sa saquét, ang guidólman -sa cagóol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apretador</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.apretadera">Apretadera</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apretadura</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.apreton">Apreton</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apretar</span>. = <span lang="ceb">Hoot, balícog, baclag, hogot, logpit, lopit, ipit, labag, gamat, omól, dasoc, gosmo, -gomoc, amban.</span> * Con las manos. = <span lang="ceb">Doon, gomo.</span> * Con manos ó pies. = <span lang="ceb">Yocyoc.</span> * Lo que se teje, con el peine. = <span lang="ceb">Sodó sodó.</span> * Cañizo ú otra cosa semejante, estera que se hace, &c. = <span lang="ceb">Sansan.</span> * El cuerpo con faja, cinta, &c. = <span lang="ceb">Poyot, bagcos, bogcos.</span> * Dientes, rechinarlos. = <span lang="ceb">Lagot.</span> -</p> -<p id="e.apreton" class="hw"><span class="sc">Apreton</span>. = <span lang="ceb">Ang pagcadásoc, pagcasígpit, pagcahagóot sa daghánan ng̃a mg̃a tauo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aprieto</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aprisa</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.apresurar">Apresurar</a></i>. * <span lang="ceb">Cascas, tulin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apriscar</span>. = <span lang="ceb">Abog, isolód sa bilanggóan ang mg̃a mananáp, isolód sa alad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aprisco</span>. = <span lang="ceb">Toril, alad, pagasódlan sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aprisionar</span>. = <span lang="ceb">Bilánggo, isolód sa presóhan, pagpreso, pandog, pandong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aproar</span>. = <span lang="ceb">Pagpólos, pagatóbang ang dolong sa sacayán sa luyó ug sa luyó, dolong, tomod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aprobacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaángdo, pagcatángdo, pagcabóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aprobar</span>. = <span lang="ceb">Pagpacaáyo, angdo, ando, tangdo, boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aprontar</span>. = <span lang="ceb">Andam, tagána, paghátag sa oaláy láng̃an, sa madalí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apropiar</span>, apropiarse. = <span lang="ceb">Angcon, coha, áco. * Pagbótang sa tágsa tágsa sa caogalíng̃on ng̃a bolotáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aprovechar</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e8169" title="Fuente: Pagpálos">Pagpólos</span>, sílbi, haágom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aproximar</span>. = <span lang="ceb">Dool, topad, hapit, dapat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aptitud</span>. = <span lang="ceb">Ang quinaádman sa bisan ónsang boboháton.</span> -<span class="pageNum" id="pb13">[<a href="#pb13">13</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Apto</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam, ang mahibaló, quinaadmánon, mang̃ialáman, batid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apuesta</span>. = <span lang="ceb">Posta, topo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apuntado</span>. = <span lang="ceb">Ang may tomóy, con tonoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apuntar</span>. = <span lang="ceb">Todlo, toon, atóbang, solong, tomod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apuñear</span>. = <span lang="ceb">Sombag, soldo, suntoc, pacog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apuñetear</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apuntalar</span>. = <span lang="ceb">Toco, sangga, salagúnting, sulay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apurar</span>. = <span lang="ceb">Olay.</span> * <span lang="ceb">Pagquisáyod, pagquiásoy, sosi.</span> * Á uno. = <span lang="ceb">Pagtúyo, pagpasocó, pagsóod sóod, pagsólog sólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Apuro</span>. = <span lang="ceb">Pagcaualá. * Cayógot, calisód, cagóol.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="caq" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#caq.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AQ</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Aquejar</span>. = <span lang="ceb">Yogot, gool, lisód. * Agda, sambag. * Logos, pogos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aquel</span>, aquella, aquello. = <span lang="ceb">Caná, cadto, cadtot, quito, quitot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aquerenciarse</span>, tomarse afecto. = <span lang="ceb">Boot, gogma, pagpalángga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aqueste</span>, aquesta, aquesto. = <span lang="ceb">Quiní.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aquí</span>. = <span lang="ceb">Dinhi, didi, anhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aquiescencia</span>. = <span lang="ceb">Pagóyon, pagáng̃ay, pagbóot, angdo, tangdo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aquietar</span>, sosegar. = <span lang="ceb">Pagpaádang, pagpaóndang. * Sondag, tambag, pagpahílom.</span> -</p> -<p id="e.aquilatar" class="hw"><span class="sc">Aquilatar</span>. = <span lang="ceb">Paghíling sa pagcamahál sa boláoan. * Pagsosi sa camatoódan, sa matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aquilon</span>. = <span lang="ceb">Háng̃in ng̃a guícan sa amihánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aquillado</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagoay sa quilla, ang maíng̃on sa onáyan.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="car" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#car.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AR</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ara</span>. = <span lang="ceb">Batong ara, altar ng̃a pagahalálan sa mang̃a paghálad, bató ng̃a pagabotáng̃an sa -calis ug sa hostia sa pagmisa sa mang̃a Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arada</span>. = <span lang="ceb">Mang̃a yota ng̃a guiradóhan, ng̃a <span class="corr" id="xd31e8346" title="Fuente: guiagían">guiaguían</span> sa daro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arado</span>. = <span lang="ceb">Daro, capandáyan sa pagdáro sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáro. * Darol, mananáp ng̃a diótay oyámat, cágao. * Dadóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arancel</span>. = <span lang="ceb">Tolománon sa mg̃a pagbíli sa ng̃atanán ng̃a ibalalígya, ug sa mg̃a derechos ng̃a ipang̃áyo.</span> -</p> -<p id="e.arandela" class="hw"><span class="sc">Arandela</span>. = <span lang="ceb">Pinggan ng̃a ibótang sa ilálom sa mang̃a candelero ng̃a sanggáan sa ágeu ug sa tálo -ng̃a natólo, sángga. * Bítay bitay ng̃a salamín con sa tombága ba, ng̃a ibítay sa -mang̃a Singbahán ug sa mang̃a solód. * Piña ng̃a guinalibótan sa mg̃a sahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Araña</span>. = <span lang="ceb">Laoa laoa, banayáo, damang.</span> * V. <i><a href="#e.arandela">Arandela</a></i>, desde <i lang="ceb">bitay bitay</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arañar</span>. = <span lang="ceb">Gomit, quías, coscos, camas, camlas, caldis, galas, cascas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arbitrariamente</span>. = <span lang="ceb">Pagbóot ng̃a caogalíng̃on, pagtómotómo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arbitrio</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Árbitro</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóot ng̃a sía usá da sa dili pagasogúon sa láin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Árbol</span>. = <span lang="ceb">Cahoy.</span> * De embarcacion. = <span lang="ceb">Taládoc, toládoc.</span> -</p> -<p id="e.arbolado" class="hw"><span class="sc">Arbolado</span>. = <span lang="ceb">Cacahóyan, cagoláng̃an, cadaghánan sa mg̃a cahoy, solóp, buquid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arboladura</span>. = <span lang="ceb">Ng̃atanán ng̃a mg̃a taládoc sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arbolar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáod ca mg̃a taládoc sa mg̃a sacayán. * Tindog, bang̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arbolario</span>. = <span lang="ceb">Tauong boang boang, sa magáan ug bóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arbolazo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a dagcóan.</span> -<span class="pageNum" id="pb13a">[<a href="#pb13a">13</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Arbolcico</span>, llo, to. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arboleda</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.arbolado">Arbolado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arbolista</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay, magabáton ug magahópot sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arbollon</span>. = <span lang="ceb">Ang guibaháan sa tobig, sandayóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arbóreo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arbusto</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a maíng̃on sa cáhoy, cáhoy ng̃a diótay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arca</span>. = <span lang="ceb">Caban, panonódlan sa bisti, ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arcabucear</span>. = <span lang="ceb">Paglóthang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arcada</span>. = <span lang="ceb">Lood sa guinháoa, doyá doyá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arcaduz</span>. = <span lang="ceb">Sandayóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arcángel</span>. = <span lang="ceb">Ángeles ng̃a pagasogóon sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arcano</span>. = <span lang="ceb">Tinágo sa húna húna, ang díli matóquib, pagbóot ng̃a diosnon.</span> -</p> -<p id="e.arco" class="hw"><span class="sc">Arco</span>. = <span lang="ceb">Bosog.</span> * Iris. = <span lang="ceb">Balang̃ao.</span> * De cuba, &c. = <span lang="ceb">Piquit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Archipiélago</span>. = <span lang="ceb">Dagat ng̃a himotáng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a polo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Archivar</span>. = <span lang="ceb">Pagtípig ug pagbáton sa mg̃a solat ng̃a mahál ug mg̃a camatoódan ng̃a adang maquinahánglan -sa oláhing adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Archivo</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a sulat ug mg̃a camatoódan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ardentía</span>. = <span lang="ceb">Siga ng̃a guícan sa pagsigdámag dámag sa mg̃a bálod sa dágat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arder</span>. = <span lang="ceb">Siga, silab, dabdab, daob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ardero</span>. = <span lang="ceb">Ayam, idó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ardid</span>. = <span lang="ceb">Laláng, húna húna ng̃a halálom sa pagtóman sa cabobót-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ardido</span>, paláy, trigo, &c., recalentado. = <span lang="ceb">Boto, baháy.</span> -</p> -<p id="e.ardiente" class="hw"><span class="sc">Ardiente</span>. = <span lang="ceb">Ang masíga. * Ang magabóhat sa bisan onsa sa masingcámot, sa madalí, sa minatúod, sa maíni, ng̃a húna húna ug cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ardilla</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a diótay ng̃a malágsic caáyot ug tiglógso oyámot.</span> -</p> -<p id="e.ardor" class="hw"><span class="sc">Ardor</span>. = <span lang="ceb">Caínit, dagáang, alang̃áan, aling̃íi, aling̃ása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ardoroso</span>. = <span lang="ceb">Ang maínit oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Árduamente</span>. = <span lang="ceb">Pagcalisód, sa macóli caáyo, sa masíoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Árduo</span>. = <span lang="ceb">Malisód, macóli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Área</span>. = <span lang="ceb">Ang lugar ng̃a guibotáng̃an, ug guitindógan sa mang̃a baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arel</span>. = <span lang="ceb">Nigo ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arena</span>. = <span lang="ceb">Balás, cabalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arenal</span>. = <span lang="ceb">Cabalásan, balás, baybay, baybáyon, bactas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arenga</span>. = <span lang="ceb">Pagoáli, pagsámbag, pagtámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arengar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arenilla</span>. = <span lang="ceb">Margaja ng̃a ibútang sa mang̃a sólat arón mamála ang tinta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arenisco</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a balásan, ng̃a may daghan ng̃a balás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arenoso</span>. = <span lang="ceb">Ang sináctan sa daghan ng̃a balás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arenque</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arestin</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a guibáti sa mang̃a cabayo sa ílang mang̃a téel ug hadóol sa cocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arfar</span>. = <span lang="ceb">Toang, tóoang tóoang, quiling quiling, toas, toóas, tóoad toóad, toad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Argadillo</span>. = <span lang="ceb">Badbadán, balbalán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Argamasa</span>. = <span lang="ceb">Lichara, lisada.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Argamasar</span>. = <span lang="ceb">Pagsacót sa balás ug sa ápog sa túbig.</span> -</p> -<p id="e.argolla" class="hw"><span class="sc">Argolla</span>. = <span lang="ceb">Baclao, bacólong, singsing, galong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Argüir</span>. = <span lang="ceb">Sodya soáy, lalis, indig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Argumentacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíndig, pagcalális, pagcasódya, pagcasoáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Argumento</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aridez</span>. = <span lang="ceb">Pagcamála sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Árido</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a mámala. * Bisan onsa ng̃a ualáy duga. * Pagsogilon, sólti ng̃a oaláy lamí, caang̃áyan. * Humáy, maís ug bisan onsa ng̃a tatácson sa baquílan, sa gántang, &c., ng̃a dili tobig, vino, &c.</span> -<span class="pageNum" id="pb14">[<a href="#pb14">14</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Arisco</span>. = <span lang="ceb">Bodong, ihaláson.</span> -</p> -<p id="e.arista" class="hw"><span class="sc">Arista</span>. = <span lang="ceb">Song̃ó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aristoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may song̃ó con tonoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arma</span>. = <span lang="ceb">Hing̃aníban.</span> -</p> -<p id="e.armada" class="hw"><span class="sc">Armada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy sa pagsócol sa mang̃a caáoay, ug bisan ng̃ani ang nanaglacát sa pagbólong sa mg̃a caoatán, sa mang̃a ihaláson ug mg̃a lóog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Armadijo</span>. = <span lang="ceb">Lít-ag sa pagdácop sa mg̃a lánggam ug ubán pang mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Armadilla</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.armada">Armada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Armadillo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Armador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaándam ug magapatigáyon sa ng̃atanán ng̃a mg̃a quinahánglan ug casangcápan -sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Armadura</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban, cadaghánan sa mg̃a hing̃aníban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Armamento</span>. = <span lang="ceb">Ng̃atanán ng̃a quinahánglan sa pagpang̃óbat, sa pagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Armar</span>. = <span lang="ceb">Pagsáncap sa mg̃a hing̃aníban, pagáng̃ay, pagóyon, pagháncob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Armario</span>. = <span lang="ceb">Bolotáng̃an sa mg̃a panápton ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Armatoste</span>. = <span lang="ceb">Balátic, lit-ag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Armazon</span>. = <span lang="ceb">Ang cadaghánan sa mg̃a bocóg sa láoas sa mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Armella</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.argolla">Argolla</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Armería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabotáng̃an sa nagacaláin láin ng̃a mg̃a hing̃aníban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Armero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabóhat sa mg̃a hing̃aníban ug mg̃a pusil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Armígero</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagógma ug magadála sa mg̃a hing̃aníban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Armiño</span>. = <span lang="ceb">Mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Armonía</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay, pagcahigála, pagcaábian, pagcaóyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Armonioso</span>. = <span lang="ceb">Ang may pagcaáng̃ay, pagcamíng̃ao, maming̃ao, ang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Armuelle</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aro</span>. <span class="corr" id="xd31e9037" title="Fuente: =">V.</span> <i><a href="#e.arco">Arco</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aroma</span>. = <span lang="ceb">Bólac sa cáhoy ng̃a guing̃álan aromo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aromaticidad</span>. = <span lang="ceb">Pacahomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aromático</span>. = <span lang="ceb">Ang mahomót, cahomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aromatizar</span>. = <span lang="ceb">Pagpalína sa mahomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arpa</span>. = <span lang="ceb">Adpa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arpar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábas, pagbóhat sa mg̃a tinábas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arpella</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arpeo</span>. = <span lang="ceb">Cao-it ng̃a igagónit sa mg̃a sacayán, igadácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arpon</span>. = <span lang="ceb">Salapáng, isi, sumbilíng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arquear</span>. = <span lang="ceb">Bosog, loay, boyoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arquitecto</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam, ang mahibaló paggáma, paghímo, sa mg̃a cabaláyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arquitectura</span>. = <span lang="ceb">Caálam, paghibaló sa pagbóhat sa mg̃a cabaláyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arquitrabe</span>. = <span lang="ceb">Ang báhin dápit sa óbus sa mg̃a cornisa, ng̃a molíngcod sa mg̃a sapitel sa mg̃a columna, -sa mg̃a halígue.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrabal</span>. = <span lang="ceb">Longsod ng̃a diótay, barrio ng̃a hadóol sa mg̃a longsod ng̃a dagcó, mg̃a dáplin, cadaplínan sa mg̃a calongsódan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrabalero</span>. = <span lang="ceb">Ang mopoyó sa mg̃a daplin sa mg̃a calongsódan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arracada</span>. = <span lang="ceb">Ariyo, bitay bitay, aretes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arracimarse</span>. = <span lang="ceb">Pagbúlig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arraez</span>. = <span lang="ceb">Capitan, ang magahópot ug magabóot sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arraigadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalíg-on, sa pagcagamót.</span> -</p> -<p id="e.arraigar" class="hw"><span class="sc">Arraigar</span>. = <span lang="ceb">Pagamót, paglíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arramblar</span>. = <span lang="ceb">Pagbílin sa balás sa lugar ng̃a guibaháan.</span> -</p> -<p id="e.arrancar" class="hw"><span class="sc">Arrancar</span>. = <span lang="ceb">Ibot. * Paglóa sa mg̃a mahágcot ng̃a laoay, <span class="pageNum" id="pb14a">[<a href="#pb14a">14</a>]</span>coghad. * Gabot, gabnot, labni, gona, bonglay, laca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arranque</span>. = <span lang="ceb">Ang pagíbot. * Pagcadalí, pagcalágmit. * Pagcasocó, pagcaligótgot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrapiezo</span>. = <span lang="ceb">Tinábas, pedazo sa bisti ng̃a dáan ug gisi ng̃a nagabítay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrapo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arras</span>. = <span lang="ceb">Aras, ang salapí ng̃a ihátag sa laláqui sa íang asáoa sa timáan sa ílang pagcamíño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrasar</span>. = <span lang="ceb">Payas, gobá, pocan.</span> * V. <i><a href="#e.aplastar">Aplastar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrastrada</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng dáutan, sa dáutan batásan, honay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrastrar</span>. = <span lang="ceb">Goyod, saog, dahic, ganoy, oóay oóay, oay oay, sáng̃iad, cayat, daddal, sahid, hisíhis, -tadal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrear</span>. = <span lang="ceb">Pagbónal, pagágda sa mg̃a mananáp adón managlacát síla.</span> -</p> -<p id="e.arrebanyar" class="hw"><span class="sc">Arrebañar</span>. = <span lang="ceb">Hipos, hodót, popho, daguínot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrebatado</span>, precipitado. = <span lang="ceb">Guipóngtan, nayac, guihanáycan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrebatamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcapong̃ót, pagcahanáyac, pagcaoalá sa bóot, sa mg̃a balatían, pagcasucó ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrebatar</span>. = <span lang="ceb">Agao, oaoat, coha, cahas, taban, ticas.</span> -</p> -<p id="e.arrebatinya" class="hw"><span class="sc">Arrebatiña</span>. = <span lang="ceb">Pagsigágao agao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrebol</span>. = <span lang="ceb">Alang̃áag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrebolar</span>. = <span lang="ceb">Pagalang̃áag sa mg̃a pang̃ánod, sa mg̃a dág-om.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrebollarse</span>. = <span lang="ceb">Paghólog, pagámbac sa hatáas caáyo, sa mg̃a capangpáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrebujar</span>. = <span lang="ceb">Comó, yocot, cosó, gobot, comot, comos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arreciar</span>. = <span lang="ceb">Solog solog, dalog, dogang, bascog, samot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arredrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag, pagbáhin bahin, pagbálhin, pagsíbog.</span> -</p> -<p id="e.arregazar" class="hw"><span class="sc">Arregazar</span>. = <span lang="ceb">Lolho, bocas, loslos, oalis, oas oas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e9352" title="Fuente: Aregladamente">Arregladamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahípos, sa pagcahósay, sa pagcaáng̃ay, sa pagcaóyon, sa pagcasóhay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arregladísimo</span>. = <span lang="ceb">Mahósay caáyo, mahípos oyámot, masóhay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arreglar</span>. = <span lang="ceb">Hosay, hipos, ang̃ay, oyon, pagbótang ug maáyo, sohay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrellanarse</span>. = <span lang="ceb">Paglíngcod sa maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arremeter</span>. = <span lang="ceb">Damag, hamlag, damhag, toclos, dolod, dasmag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrendador</span>. = <span lang="ceb">Magpaábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrendamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagábang, pagcaábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrendar</span>. = <span lang="ceb">Abang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrendatario</span>. = <span lang="ceb">Omalábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arreo</span>, atavio. = <span lang="ceb">Dayan dáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrepentida</span>. = <span lang="ceb">Ang babáye ng̃a mibásol ug ng̃a nagahinólsol sa íang mg̃a dáotan bóhat, ug sa íang -batásan ng̃a mang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrepentimiento</span>. = <span lang="ceb">Paghinólsol, pagbásol, pagtápat, pagsáquit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrepentirse</span>. = <span lang="ceb">Hisólsol, tapat saquít, basol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrequesonarse</span>. = <span lang="ceb">Pagtibóoc sa gatas.</span> -</p> -<p id="e.arrestado" class="hw"><span class="sc">Arrestado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a casing casíng̃an, ng̃a oláy tálao ug cahádloc. * Ang guipreso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrestar</span>. = <span lang="ceb">Pagpreso, pagbilánggo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arresto</span>. = <span lang="ceb">Pagángcon sa mg̃a bóhat ng̃a malisód ug macóli ng̃a pagatománon, paghanáyac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrezafe</span>. = <span lang="ceb">Calibónan, yóta con lugar ng̃a sagbótan caáyo, ug ng̃a guitódcan sa mg̃a sang̃á ng̃a -tóncan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arriar</span>. = <span lang="ceb">Paglólos, paghípos sa mg̃a layág ug sa mg̃a bandera sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arriba</span>. = <span lang="ceb">Sa ibábao, sa itáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arribada</span>. = <span lang="ceb">Pagábot, pagláoig, pagpondo, pagsíbog sa mg̃a sacayán, tong̃ód sa pagcahodós sa háng̃in con sa láin ng̃a hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arribar</span>. = Idem: <span lang="ceb">donggo, sombálic, balic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arriero</span>. = <span lang="ceb">Ang magbabalígya sa mg̃a calongsódan, ug magadála sa ibalalígya nia ng̃a binálsa sa -mg̃a mananáp.</span> -<span class="pageNum" id="pb15">[<a href="#pb15">15</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Arriesgado</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.arrestado">Arrestado</a></i>. -</p> -<p id="e.arriesgar" class="hw"><span class="sc">Arriesgar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang, pagpahamótang sa lugar ng̃a catahápan, ng̃a may catáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrimadero</span>. = <span lang="ceb">Pagasandígan, pagatongtóng̃an, pagasalígan, sal-ígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrimar</span>, arimarse. = <span lang="ceb">Doól, idog, sal-ig, odáday, idag, sandig, said.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrimarse á tierra el que navega</span>. = <span lang="ceb">Pagpílio, pagsapígad, pagsaplígad, pagsáphid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrimo</span>. = <span lang="ceb">Pagdóol, pagídog, pagídag, dalángpan, sogcod, songcod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrinconar</span>. = <span lang="ceb">Pagsóoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arriscado</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.arrestado">Arrestado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arriscar</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.arriesgar">Arriesgar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrizar</span>. = <span lang="ceb">Paghípos, paglólos ang usá ca báhin sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, ng̃a itagána sa -pagcahodós sa háng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrobamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá sa boot ug sa mg̃a balatían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrobarse</span>. = <span lang="ceb">Pagolá sa mg̃a balatían ug sa bóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrodelarse</span>. = <span lang="ceb">Paggámit sa tamíng, pagcalípod sa láoas sa tamíng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrodillar</span>, arrodillarse. = <span lang="ceb">Lohod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrogacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaángcon, pagánac anac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrogar</span>. = <span lang="ceb">Pagáncon sa díli ia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrojadísimo</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.arrestado">Arrestado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrojadizo</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon isalibáy, ibalíbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrojar</span>. = <span lang="ceb">Salibáy, balíbag, togpo.</span> * Algo ó arrojarse alguno de arriba á abajo. = <span lang="ceb">Ambac, layat.</span> * Á alguno ó á cosa pesada de golpe. = <span lang="ceb">Pogsac, posdac.</span> * Hácia arriba. = <span lang="ceb">Salibóngbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrojo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy cahádloc, pagcaísog.</span> -</p> -<p id="e.arrollar" class="hw"><span class="sc">Arrollar</span>. = <span lang="ceb">Liquit, locot, balímbin.</span> * El viento. = <span lang="ceb">Anod, dagsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arromadizarse</span>. = <span lang="ceb">Pogsíp-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arromar</span>, poner roma alguna cosa. = <span lang="ceb">Dongpol, sompo, sangsang, dompol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arropar</span>. = <span lang="ceb">Tabon, taclap, habol, bolócot, coob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arropea</span>. = <span lang="ceb">Singsing ng̃a póthao ng̃a ibútang sa tíil sa mg̃a preso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arroscar</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.arrollar">Arrollar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrostrar</span>. = <span lang="ceb">Socol, atóbang sa oálay catáhap catálao ug cahádloc, pagáoay ng̃a inatobáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arroyada</span>. = <span lang="ceb">Oálog, sapá ng̃a pagabaháan sa tóbig, balaháan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arroyadero</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arroyar</span>. = <span lang="ceb">Pagbahá sa tóbig.</span> -</p> -<p id="e.arroyo" class="hw"><span class="sc">Arroyo</span>. = <span lang="ceb">Pagbahá sa tóbig, túbig ng̃a nagabahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arroyuela</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arroz</span>. = <span lang="ceb">Bogas.</span> * Cáscara. = <span lang="ceb">Tipasí.</span> * Cocido, envuelto en hojas de plátano. = <span lang="ceb">Bódbod, bolóbod, binódbod.</span> * Fresco, tierno, machacado y tostado. = <span lang="ceb">Pilípig.</span> * Negro. = <span lang="ceb">Tapól.</span> * Pegajoso. = <span lang="ceb">Pilít.</span> * Cocido, <i><a href="#e.morisqueta">morisqueta</a></i>. = <span lang="ceb">Can-on, loto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrozal</span>. = <span lang="ceb">Homayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrocero</span>. = <span lang="ceb">Ang magatanóm ug magabalígya sa humáy con sa bogas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arruga</span>. = <span lang="ceb">Gonót, colod, yomyom, quibícob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrugar</span>, arrugarse algo. = Idem. -</p> -<p id="e.arruinarse" class="hw"><span class="sc">Arruinarse algo</span>, <span id="e.arruinar">arruinar</span>. = <span lang="ceb">Pocan, holog, goba, lompag, tompag, pigsang, pigsa, laglag, boncag, pogday.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrullar</span>, arrullarse las palomas. = <span lang="ceb">Agómod.</span> * Á niños. = <span lang="ceb">Boa, doyan, tabiog, oyog, oyog oyog, hi-a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrumar</span>. = <span lang="ceb">Paghípos ug maáyo sa lólan sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arrumbar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa mg̃a bótang ug mg̃a casangcápan ng̃a dáan, ug ng̃a oaláy pólos, sa lugar -ng̃a díli masámoc, pagsóoc, pagsócsoc, paghípos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arsenal</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a hadóol sa dágat, ng̃a pagatocólan ug pagabohátan sa mg̃a sacayán.</span> -<span class="pageNum" id="pb15a">[<a href="#pb15a">15</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Arte</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a tolománon ng̃a sinólat sa pagbóhat ug maáyo sa bisan onsa, ng̃atanán ng̃a mg̃a bóhat ng̃a guican sa quinaádman, sa pagcaálam sa táuo, -laláng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Artejos de los dedos</span>. = <span lang="ceb">Bocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arteria</span>. = <span lang="ceb">Ogat ng̃a <span class="corr" id="xd31e9900" title="Fuente: pagaagían">pagaaguían</span> sa dogó ng̃a guican sa casing casing, ug ng̃a magadála sa obán ng̃a mg̃a caogátan -sa láoas.</span> -</p> -<p class="hw">Artería. = <span lang="ceb">Laláng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Artero</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam, malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Artesa</span>. = <span lang="ceb">Pasóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Artesilla</span>. = <span lang="ceb">Pasóng̃an ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arteson</span>. = <span lang="ceb">Pasóng̃an ng̃a malíng̃in, ng̃a pagahogásan sa mg̃a pínggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Artesonado</span>. = <span lang="ceb">Alcoba, láng̃it láng̃it sa mg̃a baláy, quísame.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Articulacion</span>. = <span lang="ceb">Popólan, loha loha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Artículo</span>. = <span lang="ceb">Bahin, bolos. * Camatoódan ng̃a tacós pagatoóhan, tohóan, toloóhan sa atong Pagtóo.</span> -</p> -<p id="e.artifice" class="hw"><span class="sc">Artífice</span>. = <span lang="ceb">Maestro, magtotóon sa bisan onsa ng̃a quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Artificial</span>. = <span lang="ceb">Ng̃atanán ng̃a nahímo guícan sa quinaádman sa táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Artificio</span>. = <span lang="ceb">Laláng quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Artillería</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat ug paggámit sa mg̃a lothang, ug ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a lóthang, -badil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Artista</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.artifice">Artífice</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arzobispado</span>. = <span lang="ceb">Ang pagcabótang sa Arzobispo, ug ang yota ng̃a hingsácpan sa íang <span class="corr" id="xd31e10010" title="Fuente: hahóm">gahóm</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arzobispo</span>. = <span lang="ceb">Ang obispo ng̃a ponóan ug labing gahóman sa ubán ng̃a mg̃a Obispo sa tágsa ca provincia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Arzon</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a tomóy con mg̃a daplin sa atobáng̃an ug sa licód sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cas" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cas.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AS</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">As</span>. = <span lang="ceb">Ang dáhon sa baraja ng̃a sa pagísip bali ug usá da.</span> -</p> -<p id="e.asa" class="hw"><span class="sc">Asa</span>. = <span lang="ceb">Caláptan, galong galong, pacao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asador</span>. = <span lang="ceb">Taláp-an, tapánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asadura</span>. = <span lang="ceb">Tináe.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asaeteador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaná.</span> -</p> -<p id="e.asaetear" class="hw"><span class="sc">Asaetear</span>. = <span lang="ceb">Pagpaná.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asalariar</span>. = <span lang="ceb">Pagsóhol, pagpamóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asaltar</span>. = <span lang="ceb">Pagsáca sa linogsánay sa mang̃a cota ug mg̃a baluarte. * Pagtábo, pagsodíl ng̃a áhat, -tagcoláhao, calit, salácay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asalto</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asamblea</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a táuo sa pagpólong ug pagsábot sa bisan onsa ng̃a cacabildóhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asar en parrillas</span>. = <span lang="ceb">Pagtapá.</span> * En rescoldo ó sobre las brasas. = <span lang="ceb">Ihao, lambon, ganggang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ascender</span>. = <span lang="ceb">Sacá, cayab, ang̃at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ascendiente</span>. = <span lang="ceb">Guinicánan, guilioátan, tigúlang, guisóndan. * Gahóm sa usá ca tauo sa obán ng̃a mg̃a -tauo, bináta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ascension</span>. = <span lang="ceb">Ang pagsacá, ang pagcáyab, pagsáca ni Jesucristo ng̃a átong Guinóo sa Lang̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ascenso</span>. = <span lang="ceb">Ang pagábot sa pagcabótang ng̃a labí hatáas ug mahál sa pagcabótang ng̃a dáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asco</span>. = <span lang="ceb">Paglóod sa guinháoa, higcon, sigcon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ascua</span>. = <span lang="ceb">Baga, <span class="corr" id="xd31e10161" title="Fuente: agípo">aguípo</span> ng̃a may caláyo, ang nasíga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aseado</span>, curioso. = <span lang="ceb">Mabídbid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asear</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dáyan, pagbídbid.</span> -</p> -<p id="e.asechanza" class="hw"><span class="sc">Asechanza</span>. = <span lang="ceb">Pagcalímbong, pagcalaláng sa pagdáot sa bisan cansa.</span> -</p> -<p id="e.asegurar" class="hw"><span class="sc">Asegurar</span>. = <span lang="ceb">Palíg-on, pagtóco, pagbáng̃il.</span> * Dar algo por cierto. = <span lang="ceb">Pagmatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asemejar</span>. = <span lang="ceb">Pagíng̃on íng̃on, pagsáma, tondog, sobong.</span> -<span class="pageNum" id="pb16">[<a href="#pb16">16</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Asenso</span>. = <span lang="ceb">Pagbóot, pagóyon, pagtángdo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asentaderas</span>. = <span lang="ceb">Sampot, ililíngcod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asentadillas</span>, (á) = <span lang="ceb">Pagcabayo, paglíngcod sa cabayo, ing̃on sa pagcabayo sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asentado</span>. = <span lang="ceb">Boótan, mahináyon, maógdang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asentador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapalíngcod ug magaáng̃ay sa mg̃a bató sa pagbóhat sa mg̃a cota.</span> -</p> -<p id="e.asentar" class="hw"><span class="sc">Asentar</span>, <span id="e.asentarse">asentarse</span>. = <span lang="ceb">Lingcod, losbág, tongtong, taoi.</span> * La mano para asegurar ó sostener algo. = <span lang="ceb">Tapion, pogong, sagang.</span> * Algo sobre tajo, &c., para cortarlo. = <span lang="ceb">Daítol.</span> * Afirmar, dar por cierto algun hecho. = <span lang="ceb">Pagmatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asentarse en cuclillas</span>. = <span lang="ceb">Pióngco, catin.</span> * Aves en alguna parte. = <span lang="ceb">Togdon, batog, holon, hogpa, taoi.</span> * Heces. = <span lang="ceb">Logdang, lalóg.</span> * Algo, estar firme. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.asegurar">Asegurar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asentir</span>. = <span lang="ceb">Pagángdo, pagtángdo, pagbóot, pagóyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asentista</span>. = <span lang="ceb">Omalábang, coime.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aseo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabídbid, mabantáyon sa bísti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asequible</span>. = <span lang="ceb">Dalang̃áton, masáyon boháton, dang̃áton.</span> -</p> -<p id="e.asercion" class="hw"><span class="sc">Asercion</span>. = <span lang="ceb">Pagmatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aserradero</span>. = <span lang="ceb">Galábsan, pagagábsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aserradizo</span>. = <span lang="ceb">Cohoy ng̃a galábson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aserradura</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e10344" title="Fuente: guiagían">guiaguían</span> sa gábas, ang quináon sa gábas.</span> -</p> -<p id="e.aserrar" class="hw"><span class="sc">Aserrar</span>. = <span lang="ceb">Paggábas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aserrin</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><span class="corr" id="xd31e10363" title="Fuente: Acerrádura">Aserradura</span></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aserto</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.asercion">Asercion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asesar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáng̃at sa pagcaboótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asesinar</span>. = <span lang="ceb">Pagpatáy, pagbonó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asesinato</span>. = <span lang="ceb">Pagcabonó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asesino</span>. = <span lang="ceb">Mamomonó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asesor</span>. = <span lang="ceb">Somalámbag ang mosámbag, motámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asesorarse</span>. = <span lang="ceb">Paquigsámbag, pagpaquigtámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asestar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóon, pagpunta. * Pagtúyo sa pagdáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aseverar</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.asentar">Asentar</a></i>, <i><a href="#e.afirmar">afirmar</a></i>, <i>&c.</i> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asfixiado</span>. = <span lang="ceb">Hingpót-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asfixiarse</span>. = <span lang="ceb">Poot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Así</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on niána, ing̃on niíni, maíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asidero</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.asa">Asa</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asíduamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcacanónay, sa pagcasóbsob, pagcasócot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asíduo</span>. = <span lang="ceb">Canónay, masóbsob, masócot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asiento</span>. = <span lang="ceb">Lingcodánan, lantáoan: holocmánan, hocmánan: ang guibotáng̃an sa mang̃a cabaláyan, -mg̃a caboquílan ug ng̃atanán ng̃a nahamótang sa calibótan: lalóg, calalógan sa tobig, -vino, soca, &c.</span> * De remadores. = <span lang="ceb">Haót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asignar</span>, señalar. = <span lang="ceb">Todlo, timáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asilo</span>. = <span lang="ceb">Dalángpan, catagóan, cahóbng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asimilar</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on, maíng̃on, topóng, sama.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asimismo</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on man, maíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asimplado</span>. = <span lang="ceb">Hong̃og, bong̃og, colidó, miné.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asir</span>, tomar, coger. = <span lang="ceb">Coha, cobot, capot, capiot, coyot, sigmít.</span> * Con los dientes. = <span lang="ceb">Ong̃ot, tang̃ag, sigmít.</span> * Con las puntas de los dedos. = <span lang="ceb">Puídot, bigquing, camlot, gonit.</span> * Detener. = <span lang="ceb">Haoid, tadal.</span> * Prender. = <span lang="ceb">Dacop, gonit.</span> * De los piés. = <span lang="ceb">Tocló, bating.</span> * De los brazos. = <span lang="ceb">Socob, gacos, tadal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asirse sarmientos</span>, enredaderas, &c., á alguna parte. = <span lang="ceb">Sangbod, bolóbod, cabod.</span> * Muchos de alguna cosa. = <span lang="ceb">Tambáyao, tambáyong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asistencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcatábang, pagcaalíma, pagcaatóbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asistente</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaatóbag, ang nagatábang, ang nagaalíma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asistir</span>. = <span lang="ceb">Tabang, alíma, atóbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asma</span>. = <span lang="ceb">Hobac, cotás, bodlay, cogtás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asmático</span>. = <span lang="ceb">Hobácon, cogtasán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asociacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaobán, pagcadápig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asociar</span>, asociarse. = <span lang="ceb">Obán, dapíg, higála, ábian.</span> -<span class="pageNum" id="pb16a">[<a href="#pb16a">16</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Asolanar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot sa hang̃in so mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asolar</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.arruinarse">Arruínarse algo</a></i>, <i><a href="#e.arruinar">arruinar</a></i>. -</p> -<p id="e.asolear" class="hw"><span class="sc">Asolear</span>. = <span lang="ceb">Pagpaádlao, pagbólad, pagcálcag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asomar</span>, asomarse. = <span lang="ceb">Tambo, dóng̃ao, tamod, tacboy, acbó, gabog, gaoa, loag, tong̃a.</span> -</p> -<p id="e.asombrar" class="hw"><span class="sc">Asombrar</span>. = <span lang="ceb">Palándong, pagháon, pagháoon. * Pagpahádloc, pagpalisáng, pagpacólba, hadloc, lisáng, -colba, ting̃ála, cogmat, pógoat, docla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asomo</span>. = <span lang="ceb">Timáan, catáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asonada</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálsa, pagcagópot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asonancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay, pagcaóyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asonar</span>. = <span lang="ceb">Ang̃ay, oyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asordar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóng̃ol, pagpabóng̃ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aspa</span>. = <span lang="ceb">Barbalán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aspador</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aspar</span>. = <span lang="ceb">Pagbádbad, pagbódbod, salic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aspaviento</span>. = <span lang="ceb">Pagcahádloc, pagcalisáng, pagcacólba, pagcating̃ála, pagcacógmat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aspecto</span>. = <span lang="ceb">Nauong, pagcaatóbang, pagcatíndog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aspereza</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáplod, pagcaháit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asperges</span>. = <span lang="ceb">Pagsáblig sa tobig ng̃a bendita.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Áspero al paladar</span>. = <span lang="ceb">Saplod, aplod, tolás, sagópla, sagopála, salapsap.</span> * Al tacto. = <span lang="ceb">Gasang, bang̃is, cahis, sapnot, hait.</span> * Genio. = <span lang="ceb">Maísog, inggit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aspersion</span>. = <span lang="ceb">Pagsáblig, pagcasáblig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aspid</span>. = <span lang="ceb">Saoá ng̃a malála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aspiracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaguinháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aspirar</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e10793" title="Fuente: Pagginháoa">Pagguinháoa</span>.</span> -</p> -<p id="e.asquerosidad" class="hw"><span class="sc">Asquerosidad</span>. = <span lang="ceb">Pacahógao, hogao ng̃a macalóod, magapalóod sa <span class="corr" id="xd31e10803" title="Fuente: ginháoa">guinháoa</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asquerosísimo</span>. = <span lang="ceb">Mahógao, hogáoan oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asqueorso</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.asquerosidad">Asquerosidad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asta de animal</span>. = <span lang="ceb">Song̃ay.</span> * De lanza, &c. = <span lang="ceb">Togdánan, olóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ástil de azadon</span>, hacha, azuela, &c. = <span lang="ceb">Patoc, polóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Astilla</span>. = <span lang="ceb">Sinápsap, dináldag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Astrillejos</span>. = <span lang="ceb">Balátic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Astrología</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a bitóon, sa adlao ug sa bolan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Astrólogo</span>. = <span lang="ceb">Ang may quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a bitóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Astucia</span>. = <span lang="ceb">Pagcalaláng, limbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asuncion</span>. = <span lang="ceb">Ang pagsáca cang María ng̃a santos uyamot, ng̃a Guinoo ta, sa Lang̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asunto</span>. = <span lang="ceb">Tuyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Asustar</span>, asustarse. = <span lang="ceb">Lisáng, hadloc, colba, cogmat.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cat" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cat.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AT</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p id="e.atabal" class="first hw"><span class="sc">Atabal</span>. = <span lang="ceb">Tambol, himbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atacador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadásoc, ang idalásoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atacar</span>. = <span lang="ceb">Pagtácgos sa calsones ug sa mg̃a saya. * Pagsolód sa taco ug bala sa mg̃a pusil ug -mg̃a lothang ug pagdásoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atadero</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a igatácgos, icabáat, gang̃ot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atadijo</span>. = <span lang="ceb">Bináat ng̃a diótay sa díli maáyo ng̃a pagcabáat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atado</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo bodong, ng̃a oaláy silbi sa bisan onsa, bantal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atajar</span>. = <span lang="ceb">Pagláctor, abong, bacay, hab-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atalaya</span>. = <span lang="ceb">Ilíhan, lantáoan, bantayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atalayador</span>. = <span lang="ceb">Bantay, ang nagabántay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atalayar</span>. = <span lang="ceb">Pagbántay, pagsólong ug maáyo, paghíling, pagtimáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ataque</span>. = <span lang="ceb">Pagdámag, pagpang̃óbat, pagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atar</span>. = <span lang="ceb">Baat, tacgos, hogot, higot, hocot, gopot, lang̃áquit, gaid, gacod, gacot, goos, posod, -cotay, bogcos, botoc, baclid, bíng̃-oit, goom, gang̃ót, habay, gabay, taquin, tagíc, -habac, tacboy.</span> -<span class="pageNum" id="pb17">[<a href="#pb17">17</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Ataracea</span>. = <span lang="ceb">Pagcasinámbag sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a cahoy, sa mg̃a salog, sa mang̃a lamesa, -&c.</span> -</p> -<p id="e.atarantado" class="hw"><span class="sc">Atarantado</span>. = <span lang="ceb">Ang guipáac sa mananáp ng̃a guing̃álan tarántula. * Ang malíhog caáyo, ang díli mapoyo, ang díli mahamótang: ang nahadloc, nalisáng, nacógmat, ang colidó, miné, culang culang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atarazar</span>. = <span lang="ceb">Pagpáac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atarear</span>. = <span lang="ceb">Pagtilíya, pagtilia, pagtódlo sa pagaboháton sa tágsa tagsa, pagbóhat sa canónay, -sa oalay hónong ug lang̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atarugar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atasajar</span>. = <span lang="ceb">Pagtapá, pagtasáhos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atascadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guigoótan, masígpit, guisamócan. * Lonáng̃an calonáng̃an, caianáng̃an.</span> -</p> -<p id="e.atascar" class="hw"><span class="sc">Atascar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolót, pagsámoc, pagólang, paglónáng, talibhó, talíbhog, goot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ataud</span>. = <span lang="ceb">Long̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ataviar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayán, paghías.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atavio</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay sa pagbísti sa táuo, pagcabídbid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atediar</span>. = <span lang="ceb">Pagsámoc, pagsocó, pagaling̃ása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ateista</span>. = <span lang="ceb">Ang díli motóo ng̃a may Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atemperar</span>. = <span lang="ceb">Pagáng̃ay, pagóyon.</span> -</p> -<p id="e.atenacear" class="hw"><span class="sc">Atenacear</span>. = <span lang="ceb">Pagsípit, pagcómpit, pagquímpit.</span> -</p> -<p id="e.atencion" class="hw"><span class="sc">Atencion</span>. = <span lang="ceb">Pagbáti, paghimáti, pagpatalínghog, pagdóng̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atender</span>. = <span lang="ceb">Bati, dong̃og, talínghog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atentamente</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.atencion">Atencion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atentar</span>. = <span lang="ceb">Pagtúyo sa pagpacasála. * Hicap, cobil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atento</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a maábi abíhon, ang nagapatalínghog, ang nagamátng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atenuar</span>. = <span lang="ceb">Pagdíot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aterirse de frio</span>. = <span lang="ceb">Pagtógnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aterrarse</span>. = <span lang="ceb">Pagdóol sa mg̃a sacayán sa yota, sa pílio, sa baybáyon. * Lisáng, cogmat, hadloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atesorar</span>. = <span lang="ceb">Pagtípig sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atestacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpamatúod sa mg̃a testigos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atestar</span>. = <span lang="ceb">Ponó, dogang, dasoc. * Pagmatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atestiguar</span>. = <span lang="ceb">Pagtúg-an, pagmatúod.</span> -</p> -<p id="e.atetar" class="hw"><span class="sc">Atetar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasóso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atezar</span>. = <span lang="ceb">Pagítom.</span> -</p> -<p id="e.atiesar" class="hw"><span class="sc">Atiesar</span>. = <span lang="ceb">Hogot, gahi, lig-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atinar</span>. = <span lang="ceb">Toltol, tóon, igo, tagna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atiplar</span>. = <span lang="ceb">Pagtágning.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atisbar</span>. = <span lang="ceb">Pagsólong ug maáyo, paghíling, pagtimáan, paglí-li.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atizar fuego</span>. = <span lang="ceb">Sognod, gatong.</span> * Llama ó luz. = <span lang="ceb">Sogi.</span> * Fomentar las pasiones. = <span lang="ceb">Solog sólog, Sogyot, songlog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atmósfera</span>. = <span lang="ceb">Ang háng̃in ng̃atanán ug mg̃a dág-om ng̃a nanaglíbot sa calibótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atocinar</span>. = <span lang="ceb">Ang paglápa sa baboy ug pagasín.</span> -</p> -<p id="e.atolondrado" class="hw"><span class="sc">Atolondrado</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.atarantado">Atarantado</a></i>. -</p> -<p id="e.atolondrar" class="hw"><span class="sc">Atolondrar</span>. = <span lang="ceb">Pagláin sa húna húna sa táuo, pagting̃ála ug dagcó.</span> -</p> -<p id="e.atolladero" class="hw"><span class="sc">Atolladero</span>. = <span lang="ceb">Lonáng calonáng̃an, cayanáng̃an, lapócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atollar</span>. = <span lang="ceb">Pasolód sa cayanáng̃an, sa lonáng̃an, lobón, lobóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Átomo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa onsa ng̃a diótay caáyo, mg̃a dolodagámi, mg̃a sapóc sapóc ng̃a magágmay caáyo, ng̃a maquíta -usáhay ng̃a nanaglibót libót sa mg̃a casílao sa adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atónito</span>. = <span lang="ceb">Ang nating̃ála, ang guicabódcan sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atontadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabinóang, sa pagcahóng̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atontar</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.atolondrar">Atolondrar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atorarse</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.atascar">Atascarse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atormentadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa dagcong pagpasáquet, pagcayógot, pagcalisód, pagcagóol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atormentador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapasáquet, ang nagapayógot, ang nagapalisód.</span> -<span class="pageNum" id="pb17a">[<a href="#pb17a">17</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Atormentar</span>. = <span lang="ceb">Sáquet, yogot, labag, ipit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atortolar</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.atolondrar">Atolondrar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atortorar</span>. = <span lang="ceb">Labag, ipit, toltol.</span> -</p> -<p id="e.atosigar" class="hw"><span class="sc">Atosigar</span>. = <span lang="ceb">Hiló, lanag, tobli, toba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atrabancar</span>. = <span lang="ceb">Pagdalí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atracadero</span>. = <span lang="ceb">Pagatomólan, pagadoólan, pagapilióan sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atracar</span>. = <span lang="ceb">Pagdóol sa mg̃a sacayán sa yota. * Pagcáon ug pagínom sa guilabíhan, ug labí sa casadáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atraer chupando ó aspirando</span>. = <span lang="ceb">Soyop, sopsop, salópsop.</span> * Con halagos. = <span lang="ceb">Alam alam, hinay hinay, boyoc.</span> * Engañando. = <span lang="ceb">Boyo, limbong, olo olo, solog sólog, lomay. * Cabig, botad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atragantarse</span>. = <span lang="ceb">Tocá, dolón, doloy, taláb-oc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atraillar</span>. = <span lang="ceb">Tangcol, tocog.</span> -</p> -<p id="e.atrancar" class="hw"><span class="sc">Atrancar</span>. = <span lang="ceb">Tocling, solay, tranca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atrapar</span>. = <span lang="ceb">Pagdácop sa nagadalágan, sa naláguen, gonit, sacop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atrás</span>. = <span lang="ceb">Sa oláhi, sa olíhi, sibog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atrasar</span>. = <span lang="ceb">Dogay, oláhi, sonod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atravesado</span>. = <span lang="ceb">Ang nabalábag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atravesar tierra</span>, monte, &c. = <span lang="ceb">Tala, docao, bagtas, líquid.</span> * Hacer travesía el que vá embarcado. = <span lang="ceb">Tabóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atravesarse en la garganta</span>, bocado ó espina. = <span lang="ceb">Dolón, tonóc, doloy, taláb-oc.</span> * Bebida. = <span lang="ceb">Doloy, taláb-oc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atreverse</span>. = <span lang="ceb">Himo, cahas, tamas támas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atrevido</span>. = <span lang="ceb">Casing casíng̃an, mang̃ang̃áhas, matamas támas.</span> -</p> -<p id="e.atribularse" class="hw"><span class="sc">Atribularse</span>. = <span lang="ceb">Yogot, saquít, lisód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atributo</span>. = <span lang="ceb">Ng̃atanán ng̃a mg̃a caayóhan ng̃a nahatong̃ód sa Dios. * Ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atricion</span>. = <span lang="ceb">Pagbásol, casáquet sa pagpacasála sa Dios, tong̃ód sa cang̃íl-ad sa máong salá ug -sa cahádlod sa mg̃a casaquétan sa infierno, ng̃a guiobánan sa malíg-on ng̃a pagsáad -ng̃a díli na moopód sa pagpacasála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atril</span>. = <span lang="ceb">Bolotáng̃an sa libro sa pagcasáyon sa pagbása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atrincherar</span>. = <span lang="ceb">Paglibót sa bisan ónsang lugar sa mg̃a cota, pagsalípod sa mg̃a cota, adón díli pagaonsáon sa caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Átrio</span>. = <span lang="ceb">Lugar sa atobáng̃an sa mang̃a Singbahán ug sa obán ng̃a mang̃a baláy, ng̃a guilibótan -sa cotáng hamóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atrocidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáng̃is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atronado</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.atolondrado">Atolondrado</a></i>. -</p> -<p id="e.atronamiento" class="hw"><span class="sc">Atronamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabórong, pagcabóng̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atropellar</span>. = <span lang="ceb">Tonób, gap-ca, gapac, danglag, damag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atroz</span>. = <span lang="ceb">Bang̃is, daótan oyámot. * Dagcóan caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atrozmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabáng̃is. * Sa guilabíhan, sa pagcalácad na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atufar</span>. = <span lang="ceb">Socó, saquít, toyo, baláca, ligótgot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atun</span>. = <span lang="ceb">Isda, alang̃álan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aturdimimiento</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.atronamiento">Atronamiento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aturdir</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.atolondrar">Atolondrar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Atusar</span>. = <span lang="ceb">Paghínlo paghánglas, pagbóbho sa bohoc, paggónting, pagtopóng sa bohoc.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cau" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cau.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p id="e.audacia" class="first hw"><span class="sc">Audacia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoláy cahádloc ug pagtáhod, pagcatámas támas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Audaz</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy cahádloc ug pagtáhod, mang̃ang̃áhas, matámas támas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Audiencia</span>. = <span lang="ceb">Pagpasáca sa mang̃a ponóan sa ílang mang̃a guinsacópan, adón managásoy ug managpaháyag -sa ílang mang̃a quinahánglan. * Holocmánan, hocmánan, lugar ng̃a pagahócman sa mang̃a -hócom.</span> -<span class="pageNum" id="pb18">[<a href="#pb18">18</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Auditorio</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mang̃a táuo ng̃a nanagdóng̃og, namáti, ug nanapatalínghog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Augusto</span>. = <span lang="ceb">Ang silingbáhon ug talahódon tung̃ód sa íang pagcahalángdon ug cahímtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aula</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatón-an sa mang̃a táuo, escolahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aullar</span>. = <span lang="ceb">Osig, ooang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aumentar</span>. = <span lang="ceb">Tobo, daghan, dogang, dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aumento</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan, pagcatóbo, pagcadacó, pagcasópang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aunarse</span>. = <span lang="ceb">Ipon, paghiósa, locop, sabot, oyon, sacót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aun no</span>. = <span lang="ceb">Díli pa, oalá pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aunque</span>. = <span lang="ceb">Bisan pa, bisan, bisan ng̃áni.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aura</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aureola</span>. = <span lang="ceb">Porong porong ng̃a ibótang sa olo sa mang̃a santos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aurora</span>. = <span lang="ceb">Cabontágon, cabontágan, pagaaláman daman, pagcabóntag, pagcacaadláuon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ausencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaolá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ausentarse</span>. = <span lang="ceb">Oalá, bolag, paháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ausente</span>. = <span lang="ceb">Ang toa sa halayó, ang naoalá, ang nabólag, nahálin, nabálhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Auspicio</span>. = <span lang="ceb">Paganíto, pagdioáta. * Tabang, labang, dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Austeridad</span>. = <span lang="ceb">Pagpasáquit sa laoas, pagpógong sa mang̃a cailíbgon, pagcatárong pagcataláid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Austero</span>. = <span lang="ceb">Maáslom, maádas sa bába. * Matárong, <span class="corr" id="xd31e11872" title="Fuente: ma taláid">mataláid</span>, mapentenciáhon. * Maádao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Auténtica</span>. = <span lang="ceb">Camatoódan ng̃a sinólat ng̃a igamatúod sa mang̃a reliquia sa mang̃a santos. * Batásan: hinóad sa mang̃a sógo sa mang̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Auto</span>. = <span lang="ceb">Pagbóot ug pagásoy sa hócom sa mang̃a capolong̃ánan, paghócom, pagsentencia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Autor</span>. = <span lang="ceb">Ang guinicánan sa bisan ónsang bóhat, tagbóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Autoridad</span>. = <span lang="ceb">Ponóan, magabóot, magbolóot, hocom. * Gahóm cagámhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Autorizar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa gahóm, pagtógot. * Pagpaámbong, paglig-on sa bisan onsa ng̃a capolong̃ánan sa pagsentencia sa hocom. * Paglíg-on sa mang̃a camutoódan sa -firma sa escribano sa longsod con hadiánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Auxiliar</span>. = <span lang="ceb">Tabang, laban, pagtábang sa horas sa camatáyon. * Luyo luyo, ubán.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cav" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cav.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AV</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Avadarse</span>. = <span lang="ceb">Pagcopós sa mang̃a sobá, ng̃a masáyon pagalabáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avahar</span>. = <span lang="ceb">Pagínit sa bisan onsa sa alísng̃ao lámang sa tóbig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avalar</span>. = <span lang="ceb">Paglínog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avalentado</span>. = <span lang="ceb">Ang nanong̃ód sa maísog, sa pagcalálaqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avalo</span>. = <span lang="ceb">Pagcalínog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avalorar</span>. = <span lang="ceb">Pagbútang sa bíli sa bisan onsa, pagpabíli, pagbíng̃at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avaluacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabíli, pagcabíng̃at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avalúo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avance</span>. = <span lang="ceb">Pagcadámag, pagcadánglag, pagcadósmog, pagcadásmag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avante</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyon, pagpadáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avanzada</span>. = <span lang="ceb">Ang tapoc sa pila ca soldados ng̃a nagabúlag sa cadaghánan, ug nagaóna, arón masáyod -sila ug maáyo sa pagcabótang ug sa mg̃a paglíhoc ug mang̃a bóhat sa ílang mang̃a caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avanzar</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Pagágui, pagdáyon sa onáhan. * Pagdósmog, pagdámag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avaricia</span>. = <span lang="ceb">Pagcahícao, <span class="corr" id="xd31e12031" title="Fuente: pagdagínot">pagdaguínot</span> ng̃a labí sa casadáng̃an, cahícao, pagcacáguis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avariciosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahícao, sa dagcong cahícao, sa dagcong pogcadaguínot.</span> -<span class="pageNum" id="pb18a">[<a href="#pb18a">18</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Avaricioso</span>. = <span lang="ceb">Hicaoán, daginótan ng̃a guilabíhan, ng̃a lácad na, caguísan, sinacúan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avariento</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ave</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> * De rapiña. = <span lang="ceb">Manáguit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avechucho</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a malágsot ug dágoay ng̃a oalá hibalóe ang ng̃alan nia. * Bisan quinsang táuo ng̃a talamáyon tong̃ód sa iang dágoay, con sa íang batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avecindamiento</span>. = <span lang="ceb">Ang pagpoyó sa usá ca longsod, pagsólat sa mang̃a táuo sa padron, pagcamolópio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avecindar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáoat sa mang̃a táuo arón mahímo sila ug sacop sa longsod, pagsácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avejentado</span>. = <span lang="ceb">Ang báta pa, ápan maíng̃on na sa tigúlang.</span> -</p> -<p id="e.avejentar" class="hw"><span class="sc">Avejentar</span>. = <span lang="ceb">Pagtigúlang guícan lamang sa saquít, sa mang̃a calisód ug mg̃a cayógot, labon ng̃a díli pa tigúlang ang hingtúngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avejigar</span>. = <span lang="ceb">Boto, botoy, bonol, labtog, libótoy, libótog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avellana</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a sa España, diótay ug malalím caáyo, maíng̃on ing̃on sa bong̃a sa saguísi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avellanar</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guitódcan ug guitobóan sa mg̃a cáhoy ng̃a tagbóng̃a sa avellanas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ave María</span>. = <span lang="ceb">Pagámpo ng̃a guigáma sa mg̃a pólong ng̃a guipamólong sa Arcángel san Gabriel sa pagtóngha -ug pagábi ábi cang María Santísima, sa mang̃a pólong ng̃a guiíng̃on ni santa Isabel -ug sa ubán ng̃a guidógang sa santa Iglesia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avenar</span>. = <span lang="ceb">Pagpabahá sa mang̃a tobig ng̃a nadánao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avenencia</span>. = <span lang="ceb">Pagsábot, pagúyon, pagáng̃ay, pagpólong, pagdápig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avenida</span>. = <span lang="ceb">Bahá, lonóp, bon-og, lanab, langbas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avenir</span>. = <i>Avenencia</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aventador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapálid sa homáy. * Paypay, apáyod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aventajado</span>. = <span lang="ceb">Ang nagalabáo, ang mahál uyámot, ang bilídhon caáyo, ang maníndot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aventajar</span>. = <span lang="ceb">Labáo, labí, pagóna, sihá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aventar</span>. = <span lang="ceb">Palid, paypay, apáyod, palis, lopad. * Laguen, dalágan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aventar fuego</span>, soplar para que arda. = <span lang="ceb">Tayhop. * Olas, hasóhas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aventura</span>. = <span lang="ceb">Paghitábo, pagsodíl.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aventurar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsa sa catáhap, sa díli hingbalóan con maáyo ba cahá ang catapúsan con díli ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aventurero</span>. = <span lang="ceb">Ang tigsódoy sódoy, ang nagalacát sa mg̃a calongsódan sa pagbolobalígya con sa táin -túyo, sa oaláy catongdánan ug quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avergonzar</span>, avergonzarse. = <span lang="ceb">Olao, pagóbos sa bóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Averia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáot sa mg̃a lólan sa mg̃a sacayán ug sa máong mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Averiarse</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot sa bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a sacayán ug sa ílang mg̃a lólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Averiguar</span>. = <span lang="ceb">Sosi, sayod, socna, sota, sodya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Averno</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e12296" title="Fuente: inpierno">impierno</span>, infierno, espierno.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aversion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli ang̃ay, pagdomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avestruz</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a dagcóan, may dohá ca tódlo sa íang tíil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avetado</span>. = <span lang="ceb">Quinambáya, binarlísan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avezar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaánad, <span class="corr" id="xd31e12328" title="Fuente: pagtan'd">pagtanód</span>, pagtóon, pagtódlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aviar</span>. = <span lang="ceb">Pagándam, pagtagána sa balon ug sa obán ng̃a mg̃a quinahánglan sa dalan sa magalacát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avidez</span>. = <span lang="ceb">Pagcahícao, caíbog ng̃a labí sa casaráng̃an. * Pagcahing̃áon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ávido</span>. = <span lang="ceb">Hicáoan, maibógon, hing̃áon caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aviejarse</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.avejentar">Avejentarse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aviesamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaótan, sa pagcadíli máo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avieso</span>. = <span lang="ceb">Balíquig, díli mahamótang sa catadóng̃an, sa tónton. * Dáutan, mang̃íl-ad, sa dáotan -ug batásan ug gáoi, saláan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avigorar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa gahóm. * Pagágda, pagsámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avilantez</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.audacia">Audacia</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb19">[<a href="#pb19">19</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Avillanar</span>, avillanarse. = <span lang="ceb">Pagtampálas, pagoalá sa pagcadacóng táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avinagrado</span>. = <span lang="ceb">Ang may gaoi ng̃a maísog, ang díli maquigáng̃ay sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avinagrar</span>, avinagrarse. = <span lang="ceb">Aslom, quisom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avío</span>. = <span lang="ceb">Pagcaándam, pagtagána, balon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avisado</span>. = <span lang="ceb">Batir, boótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avisador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapahibaló, ang nagatáoag, ang nagabaláod, nagamantalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avisar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahibaló, asoy, sayod, sambag, tambag.</span> * Con señas, tocando con el codo, &c. = <span lang="ceb">Siquil, sico, cohil, cohit, cablit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Aviso</span>. = <span lang="ceb">Pagsáyod, paghibaló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avispa</span>. = <span lang="ceb">Lapínig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avispado</span>. = <span lang="ceb">Batid, madásig, sa matalínis ng̃a húna húna. * Matahápon, mabantáyon, magtimaánon -sa caogalíng̃on ng̃a laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avispar</span>. = <span lang="ceb">Pagbónal sa mg̃a mananáp arón managlacát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avispero</span>. = <span lang="ceb">Odlan, baláyan sa mg̃a lapínig.</span> -</p> -<p id="e.avispon" class="hw"><span class="sc">Avispon</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e12494" title="Fuente: Lapíning">Lapínig</span> ng̃a docóay, boyog, ang magadácop ug magasóbad sa mg̃a potiócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avistar</span>. = <span lang="ceb">Pagsólong, pagtán-ao, pagatóbang sa mg̃a táuo sa pagpólong pólong níla ug pagsábot -sa boboháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avituallar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa mg̃a quinahánglan sa pagcáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avivadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadalí, sa pagcalágmit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avivar</span>. = <span lang="ceb">Dalí, lagmit, dagmit, pagsingcámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avocar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha pagángcon sa ponóan ng̃a dagcó ug labí sa capolong̃ánan ng̃a guihópot ug guibáton -sa obos ng̃a hócom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Á vosotros</span>, vosotras. = <span lang="ceb">Caníño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Avutarda</span>. = <span lang="ceb">Langgam sa España.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cax" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cax.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AX</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Axioma</span>. = <span lang="ceb">Sangpotánan, casangpotánan.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cay" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cay.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AY</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ay!</span> = <span lang="ceb">Agodóy, agó, agá, <span class="corr" id="xd31e12564" title="Fuente: agí">aguí</span>, alap.</span> * De mí! = <span lang="ceb">Aláot acó!</span> * De tí! = <span lang="ceb">Aláot ca intáon!</span> * De aquel, aquella! = <span lang="ceb">Aláot sia!</span> * De aquellos, aquellas! = <span lang="ceb">Aláot síla!</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ayear</span>. = <span lang="ceb">Pagsóbsob sa mg̃a pagagodóy, pagagó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ayer</span>. = <span lang="ceb">Cahápon, cagahápon, gahápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ayo</span>. = <span lang="ceb">Ang nagatóon, nagatódlo ug nagabántay sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ayuda</span>. = <span lang="ceb">Tabang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ayudador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagatábang, tomalábang, tigtábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ayudante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ayudar alternativamente</span>. = <span lang="ceb">Salíli, poli, sobli, ilis.</span> * Con los remos cuando el viento es escaso y anda poco la embarcacion á la vela. -= <span lang="ceb">Tabang, dalábay, galábay, bolig, sogot.</span> * Á alguno á pilar, &c. = <span lang="ceb">Asod, bolig, aláyon, tabang.</span> * Á cargar á otro. = <span lang="ceb">Bacóit, dohol.</span> -<span class="pageNum" id="pb19a">[<a href="#pb19a">19</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Ayunar</span>. = <span lang="ceb">Poása, aoot, hayat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ayuno</span>. = <span lang="ceb">Pagpoása pagpógong sa pagcáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ayunqub</span>. = <span lang="ceb">Landasán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ayuntador</span>. = <span lang="ceb">Tigsómpay, tigdógtong, domológang.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="caz" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#caz.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">AZ</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Azada</span>. = <span lang="ceb">Sarol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azadon</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azadonada</span>. = <span lang="ceb">Pagcále sa sadol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azadonador</span>. = <span lang="ceb">Tigcále sa sadol, ang nagacále sa sadol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azadonar</span>. = <span lang="ceb">Pagcále sa sadol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azafata</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng sologóong sa haring babáye, con sa asáoa sa hádi, ng̃a nagadóhol canía sa -mg̃a visti ug mg̃a hias ng̃a ibísti nía, ug nagahípos opód niána sa nahócas con miílis -na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azafate</span>. = <span lang="ceb">Tagácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azafran</span>. = <span lang="ceb">Dulao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azafranado</span>. = <span lang="ceb">Ang may color sa dolao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azafranal</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guitódcan, guitobóan con guitámnan sa dolao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azafranar</span>. = <span lang="ceb">Pagtína sa dolao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azahar</span>. = <span lang="ceb">Bolac sa cahoy sa sooá ug sa ocban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azar</span>. = <span lang="ceb">Casáquit, calisód, cayógot, cabalísa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ázimo</span>. = <span lang="ceb">Ang tinápay ng̃a oaláy bínhi, levadura.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azogue</span>. = <span lang="ceb">Tombága ng̃a maputí caáyo ug mabóg-at uyámot, ng̃a dili matibúoc, con díli íng̃on -guihápon sa salapí con sa tíngga ng̃a tinónao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azor</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a manágit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azorar</span>, azorarse. = <span lang="ceb">Lisáng, cogmat, hadloc, colba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azorero</span>. = <span lang="ceb">Ang obán sa caoatán ug ang nagadála sa quináoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azorramiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóg-at, pagcabórong sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azorrarse</span>. = <span lang="ceb">Pagbáti sa cabóg-at ug cabódong sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azotado</span>. = <span lang="ceb">Ang saláan ng̃a guihámpac sa cadaygánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azotador</span>. = <span lang="ceb">Homalámpac, ang nagahámpac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azotaina</span>. = <span lang="ceb">Ang castígo ng̃a guidáoat sa táuo sa paghámpac canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azotar</span>. = <span lang="ceb">Hampac, gaid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azote</span>. = <span lang="ceb">Ang ihalámpac, ang igahámpac, ang tágsa ca paghólog sa ihalámpac sa láoas sa táuo. -* Ang gotom, ang gobat ang salot, ag ang ubán pang mg̃a calisód ng̃a guibáti sa mg̃a -táuo ng̃a guican sa pagbóot sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azúcar</span>. = <span lang="ceb">Asúcal, sucal, tam-is calámay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azucarado</span>. = <span lang="ceb">Ang may lamí sa asúcal. * Malómo ug matám-is ng̃a táuo sa íang pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azucarar</span>. = <span lang="ceb">Paghílog sa asúcar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azucena</span>. = <span lang="ceb">Asusena, calatsóse.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azuela</span>. = <span lang="ceb">Bincong, daldag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azufre</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e12886" title="Fuente: Azufre">Asufre</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azul</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e12895" title="Fuente: Azul">Asul</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azulejo</span>. = <span lang="ceb">Ladriyo, tesa ng̃a nagacaláin láin ug color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azumbre</span>. = <span lang="ceb">Talácsan sa vino, suca, &c., gantang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Azuzar</span>, incitar á los perros para que embistan. = <span lang="ceb">Paghot, panghot.</span> -<span class="pageNum" id="pb19b">[<a href="#pb19b">19</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cb" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#cb.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">B</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cba" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cba.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">BA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Baba</span>. = <span lang="ceb">Laoay, tilágac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Babada</span>, hueso de la cadera. = <span lang="ceb">Payod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Babador</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a ibítay sa liog sa mang̃a báta con mang̃áon sila, arón salólan sa mahólog.</span> -<span class="pageNum" id="pb19c">[<a href="#pb19c">19</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Babaza que arrojan los animales espesa y pegajosa</span>. = <span lang="ceb">Laoay, tilágac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Babazorro</span>. = <span lang="ceb">Bodong, boquídnon, sa oaláy caálam ug maáyong pagatóbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Babear</span>. = <span lang="ceb">Pagláoay, pagtilágac.</span> -<span class="pageNum" id="pb20">[<a href="#pb20">20</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Babeo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Babieca</span>. = <span lang="ceb">Boang boang, hong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Babor</span>. = <span lang="ceb">Luyo, dapit sa oála sa mg̃a sacayán, con magtalícod sa olín ug maga atóbang sa dólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Babosa</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa España, diótay caáyo, ng̃a magaláoay sa canúnay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baboso</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a magaláoay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bacalao</span>. = <span lang="ceb">Talaóng̃an, toad toad. * Ang táuo ng̃a maníoang caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bacanales</span>. = <span lang="ceb">Mang̃a piesta ug mg̃a dúla ng̃a malágsot ug mang̃íl-ad sa cánhing tiempo, sa pagtáhod sa mg̃a diotáhan sa ílang dios dios ng̃a guing̃ánlan -ug Baco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bacante</span>. = <span lang="ceb">Ang babáye ng̃a nagasacót sa máong mg̃a dóla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bacía</span>. = <span lang="ceb">Panhonáoan, honáoan.</span> -</p> -<p id="e.bacin" class="hw"><span class="sc">Bacin</span>. = <span lang="ceb">Pamos-ónan, vasong dagcó sa yota con sa tombága ng̃a calibáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Báculo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy, sogcod, songcod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bache</span>. = <span lang="ceb">Bohó ng̃a nahímo sa mg̃a cadalánan tong̃ód sa pagágui ug masóbsob sa mg̃a coche ug -mang̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bachiller</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a tigpólong caáyo sa oaláy hingtóngdan.</span> -</p> -<p id="e.badajada" class="hw"><span class="sc">Badajada</span>. = <span lang="ceb">Ang pagtóctoc sa dila sa ling̃ánay sa máong ling̃ánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Badajo</span>. = <span lang="ceb">Dila sa mg̃a ling̃ánay, ang póthao ng̃a nabítay sa talioála sa mg̃a ling̃ánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Badana</span>. = <span lang="ceb">Panit sa carnero ng̃a quinórti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bagaje</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a pang̃abalsáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bagazo</span>. = <span lang="ceb">Opa, apóya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bahía</span>. = <span lang="ceb">Looc.</span> -</p> -<p id="e.bailador" class="hw"><span class="sc">Bailador</span>. = <span lang="ceb">Hinabáy, magsalayáo, somalayáo, ang nagsayáo.</span> -</p> -<p id="e.bailar" class="hw"><span class="sc">Bailar</span>. = <span lang="ceb">Sayáo, sabáy, pagquínampilang, sadsad, parang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bailarin</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.bailador">Bailador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baile</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.bailar">Bailar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baja</span>. = <span lang="ceb">Pagóbos sa bíli sa mg̃a balígya, sahol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bajamar</span>. = <span lang="ceb">Honás, honásan.</span> * De la mañana. = <span lang="ceb">Talinága.</span> * De la tarde. = <span lang="ceb">Taginhápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bajamente</span>. = <span lang="ceb">sa dagcong pagpaóbos, sa pagcang̃íl-ad, sa pagcalágsot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bajar</span>. = <span lang="ceb">Naog, canáog, consad.</span> * La cabeza. = <span lang="ceb">Yang̃o, docó, tangdo.</span> * Del monte. = <span lang="ceb">Togbong, dolhog.</span> * Alguna cosa, boyar rio abajo. = <span lang="ceb">Ilig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bajel</span>. = <span lang="ceb">Bisan ónsang sacayána ng̃a dagcó, fragata, navío, bergantin, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bajelero</span>. = <span lang="ceb">Tagía con arraez sa bisan onsa ng̃a sacayán ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bajeza</span>. = <span lang="ceb">Buhat ng̃a daótan, malágsot, magíl-ad, bodhíon, pagcabódhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bajo</span>, lo que tiene poca altura. = <span lang="ceb">Hamóbo.</span> * <span id="e.bajo.de.arena">De arena ó piedra</span>. = <span lang="ceb">Hunásan, tacot, hamábao, pongtod, pasil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bala</span>. = <span lang="ceb">Ponglo, bala.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baladron</span>. = <span lang="ceb">Tabían, maandácon, holábon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Balancear</span>. = <span lang="ceb">Quilas, lingga lingga, toang toang, quioag quioag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Balandra</span>. = <span lang="ceb">Sacayán sa usá da ca taládoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Balandran</span>. = <span lang="ceb">Bistí ng̃a halagpád ug hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Balanza</span>. = <span lang="ceb">Timbáng̃an. * Ang tágsa ca pínggan sa mg̃a timbáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Balar</span>. = <span lang="ceb">Tilí, honi, halá halá.</span> -</p> -<p id="e.balaustre" class="hw"><span class="sc">Balaustre</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a hamóbo ug linálic, ng̃a idáyan dáyan sa mg̃a balcon, sa mg̃a corredor ug sa mang̃a hagdanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Balazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaigo sa bala ng̃a guican sa posil con sa lothang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Balbuciente</span>. = <span lang="ceb">Ang díli macasángpot ug maáyo, yong̃it, tona tona.</span> -<span class="pageNum" id="pb20a">[<a href="#pb20a">20</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Balcon</span>. = <span lang="ceb">Sandígan ng̃a cahoy con pothao ng̃a ibótang sa atobáng̃an sa mg̃a talambóan, arón -somándig ang motámbo, sa oaláy catáhap sa pagcahólog, hambóyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Balconaje</span>. = <span lang="ceb">Ang pagcadághan sa mg̃a balcon sa mg̃a cabaláyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baldar</span>. = <span lang="ceb">Bacól, piáng, quihod, quíang, opog, quimay, pingcao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Balde</span>. = <span lang="ceb">Toong, timba, cabog, ihinóbig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baldear</span>. = <span lang="ceb">Pagbóbo sa tobig, pagbalónas, paghógas sa mg̃a cubierta con mg̃a salog sa mg̃a sacayán, -ug sa lain lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baldío</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a oalá pagbohátan ug pagatámnan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baldon</span>. = <span lang="ceb">Tampálas, polong ng̃a icaólao, daótan, mang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baldonar</span>. = <span lang="ceb">Pagtampálas sa isigcatáuo, pagpamólong sa daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baldosa</span>. = <span lang="ceb">Ladriyo ng̃a pino ug lado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Balija</span>. = <span lang="ceb">Panonódlan ng̃a pánit sa pagtípig sa mang̃a sólat ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Balijero</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a nagadála dála sa mg̃a sólat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Balon</span>. = <span lang="ceb">Baát, bang̃a sa mang̃a mánggad ng̃a ibalilígya sa mang̃a domolóong ug magbalilígya. -* Baat, bogcos sa papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Balsa</span>. = <span lang="ceb">Gáquit. * Danao, yotang tobígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Balsamina</span>. = <span lang="ceb">Palía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bálsamo</span>. = <span lang="ceb">Bálsamo, homót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Balsear</span>. = <span lang="ceb">Pagtabóc sa mg̃a soba sa gáquit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Balsero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagahópot sa gáquit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baluarte</span>. = <span lang="ceb">Bantayán, ilíhan, lantáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ballena</span>. = <span lang="ceb">Ambohótan bong̃ansíso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ballenato</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ballesta</span>. = <span lang="ceb">Bosog, boyog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ballestear</span>. = <span lang="ceb">Ang paggámit sa bosog ug pagbóhi sa paná guican sa maong bosog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bambolear</span>, bambolearse. = <span lang="ceb">Oyog, doog doog, dolay dolay, soyásoy, tandog, sóngloy.</span> -</p> -<p id="e.banasta" class="hw"><span class="sc">Banasta</span>. = <span lang="ceb">Bocág ng̃a dagcó ug haláoig.</span> -</p> -<p id="e.banasto" class="hw"><span class="sc">Banasto</span>. = <span lang="ceb">Bocág ng̃a malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Banca</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a guing̃álan ug bangca. * Lingcodánan ng̃a cáhoy maíng̃on sa usá ca lamesa ng̃a diótay.</span> -</p> -<p id="e.banco" class="hw"><span class="sc">Banco</span>. = <span lang="ceb">Licodánan ng̃a papán ug hatáas, ng̃a ádan pagalingcódan sa daghánan ng̃a táuo, ang ubán may sandígan sa licód.</span> * De arena. V. <i><a href="#e.bajo.de.arena">Bajo de <span class="corr" id="xd31e13524" title="Fuente: erena">arena</span> ó piedra</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Banda</span>. = <span lang="ceb">Bagcos ng̃a ibalábag sa táuo ng̃a nagabísti, guican sa abága ng̃a too sa quílid ng̃a dápit sa oála. * Dápit dínhi, dapit ng̃ádto, -dápit dídtot, &c. * Dapig, caobán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bandada</span>. = <span lang="ceb">Panón sa mang̃a langgam.</span> -</p> -<p id="e.bandeja" class="hw"><span class="sc">Bandeja</span>. = <span lang="ceb">Sangga, sanggáan sa mg̃a vaso, ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bandera</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a nagacaláin láin ug color, ng̃a itimáan sa mg̃a Guinhadían ng̃a hingtóngdan sa sacayán, -sa cóta, sa bantayán, &c., ng̃a guitaólan ug guibitayán, bandela.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Banderola</span>. = <span lang="ceb">Bandélang diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bando</span>. = <span lang="ceb">Pagmantalá, pagbaláod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bandolero</span>. = <span lang="ceb">Caoatán, tulisán, magsosógat sa mang̃a cadalánan sa mang̃a táuo ng̃a nanagágui sa pagpang̃áoat ug -pagpatáy caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bandullo</span>. = <span lang="ceb">Ang cadaghánan sa mg̃a tináe, tong̃ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bandurria</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon maíng̃on íng̃on sa sesta, sa guitara, ng̃a pagcablíton, sa usá ca pluma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Banqueta</span>. = <span lang="ceb">Lingcodánan ng̃a diótay ng̃a guitaólan sa toló ca tíil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Banquete</span>. = <span lang="ceb">Combida sa daghánan ug mahál ng̃a mang̃a calán-on ng̃a guinatambóng̃an sa dághan ng̃a -mang̃a dinápit.</span> -<span class="pageNum" id="pb21">[<a href="#pb21">21</a>]</span></p> -<p id="e.banyadero" class="hw"><span class="sc">Bañadero</span>. = <span lang="ceb">Tubígan ng̃a pagalonáng̃an sa mang̃a mananáp, lonáng̃an, colonáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bañador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapalígo sa láin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bañar</span>. = <span lang="ceb">Ligo, digo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bañero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabáton sa mang̃a caligóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bañil</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.banyadero">Bañadero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bañista</span>. = <span lang="ceb">Ang muádto sa mg̃a caligóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baño</span>. = <span lang="ceb">Caligóan, digóan, pagahogásan sa mang̃a bitíis ug mg̃a tíil. * Ang <span class="corr" id="xd31e13684" title="Fuente: azúcal">asúcal</span> ng̃a guidíhog, guihílog sa matám-is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e13689" title="Fuente: Bappisterio">Baptisterio</span>. = <span lang="ceb">Boñágan.</span> -</p> -<p id="e.baque" class="hw"><span class="sc">Baque</span>. = <span lang="ceb">Hagbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baqueta</span>. = <span lang="ceb">Puthao con cahoy ba ng̃a isolód sa posil ug sa mg̃a lóthang, sa pagdásoc sa pólvora -ug sa taco. * Castigo ng̃a guidáoat sa mang̃a soldados ng̃a saláan, ng̃a managágui águi sa tiloála sa duhá ca taláy sa ubán ng̃a isigcasoldados níla, ug guihámpac -síla sa licód ng̃a hobó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baquetazo</span>. = <span lang="ceb">Hagbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baqueteado</span>. = <span lang="ceb">Ang naánad na sa mg̃a calisdánan, ug sa mg̃a bóhat ng̃a mabóg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baraja</span>. = <span lang="ceb">Baraja, cadaghánan sa mg̃a dáhon ng̃a nagahímo sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barajar</span>. = <span lang="ceb">Pagsacót sacót, pagsácsac sa mg̃a dáhon sa baraja sa oalá pa ipáhat con ipanghátag -hátag sa nanagsogál. * Pagdámag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barandado</span>. = <span lang="ceb">Ang cadaghánan sa mg̃a cáhoy ng̃a linálic sa mg̃a hambóyan, sa mg̃a corredor, sa mg̃a -talambóan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barandilla</span>. = <span lang="ceb">Hambóyan.</span> * V. <i><a href="#e.balaustre">Balaustre</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barangay</span>. = <span lang="ceb">Baláng̃ay, sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baratar</span>. = <span lang="ceb">Pagcatagílis, pagcatagáilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baratero</span>. = <span lang="ceb">Ang mang̃áyo sa barato sa nanagsogál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baratijas</span>. = <span lang="ceb">Mang̃a tolotagídyot sa bisan onsa ng̃a oaláy bali.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e13794" title="Fuente: Baratilio">Baratillo</span>. = <span lang="ceb">Ang cadaghánan sa mg̃a molománggad ug mg̃a casangcápan ng̃a daan ug sa diótay ng̃a bili ng̃a ibalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barato</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a ibalígya con guipálit sa diótay ug sa óbos ng̃a bili. * Ang masáyon pagadang̃áton. -* Ang salapí ng̃a ihátag sa nacadáog sa sogal sa mg̃a táuo ng̃a nanagsólong ug guibóot nía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Báratro</span>. = <span lang="ceb">Ang espierno, impierno.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barba</span>, parte de la cara que está debajo de la boca. = <span lang="ceb">Solang.</span> * Pelos que nacen en la cara. = <span lang="ceb">Bong̃ot.</span> Barbada. = <span lang="ceb">Ang talicalá ng̃a póthao ng̃a ibótang sa ilálom, sa obos, sa solang sa mg̃a cabayo, -ug isáb-it sa preno con sa bocado sa pagpogóng caníla. * Isda.</span> -</p> -<p id="e.barbado" class="hw"><span class="sc">Barbado</span>. = <span lang="ceb">Bong̃óton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbaja</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbar</span>. = <span lang="ceb">Pagsógor sa pagtobó sa bong̃ot sa mg̃a laláqui. * Pagsógod sa mg̃a gamót sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bárbara</span> (santa.) = <span lang="ceb">Solódlan, tipigánan sa pólvora sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bárbaramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabáng̃is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbaridad</span>. = <span lang="ceb">Cabáng̃is, caísog ng̃a dagcó. * Bohat ng̃a guihanáycan sa oalá huná hunáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbárie</span>. = <span lang="ceb">Pagcabórong, pagcacólang sa maáyong pagtóon ug pagtódlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bárbaro</span>. = <span lang="ceb">Mabáng̃is, mamomógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbecho</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat ng̃a nahaóna sa yota sa pagtanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbera</span>. = <span lang="ceb">Ang asáoa sa barbero, sa magalálot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagaalótan sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbero</span>. = <span lang="ceb">Magalálot, ang may opicio sa pagálot sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbihecho</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a inalótan ng̃a bág-o.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbilampiño</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a guihinágan sa bóng̃ot, ng̃a talágsa day bóng̃ot.</span> -<span class="pageNum" id="pb21a">[<a href="#pb21a">21</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbilla</span>. = <span lang="ceb">Ang tomóy sa solang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbinegro</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a may bóng̃ot ng̃a <span class="corr" id="xd31e13956" title="Fuente: maíton">maítom</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbirubio</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a may bóng̃ot ng̃a mapóla pola, bolágao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbirucio</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a may bóng̃ot ng̃a sináctan, sinámbag sa mapotí ug <span class="corr" id="xd31e13976" title="Fuente: maíton">maítom</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbo</span>. = <span lang="ceb">Isda ng̃a may bóng̃ot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbon</span>. V. <i><a href="#e.barbado">Barbado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barboquejo</span>. = <span lang="ceb">Ang sinta ug bisan onsa ng̃a igabáat sa cálo sa ilálom sa sólang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbotar</span>. = <span lang="ceb">Pagsólte, pagpamólong ng̃a díli maásoy caáyo, pagtoná toná.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbudo</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a may daghan bóng̃ot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbulla</span>. = <span lang="ceb">Ang banha sa mg̃a tíng̃og sa daghánan ng̃a mg̃a táuo ng̃a nanagsólti pagdóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbullar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong sa madalí caáyo ug sa dágcong banha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barbullon</span>. = <span lang="ceb">Ang mamólong sa madalí ug sa binóloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barca</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a diótay ng̃a panagátan, sacayán ng̃a guinagóyod sa mg̃a dágcong sacayán -ug hinógtan sa olín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barcada</span>. = <span lang="ceb">Ang lólan ng̃a guidála sa mg̃a barca sa tágsa ca paglólan ug pagbálic bálic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barcaje</span>. = <span lang="ceb">Abang ng̃a ibáyad sa nagasacáy sa barca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barco</span>. = <span lang="ceb">Sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barcolongo</span>. = <span lang="ceb">Sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barda</span>. = <span lang="ceb">Tábon sa mg̃a álad ng̃a cóta, sa mg̃a sagbot con sa lain ng̃a italábon, arón dili ónta mang̃adáot sa pagólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barloventear</span>. = <span lang="ceb">Pagábong sa háng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barlovento</span>. = <span lang="ceb">Loyo ng̃a guinicánan sa háng̃in.</span> -</p> -<p id="e.barniz" class="hw"><span class="sc">Barniz</span>. = <span lang="ceb">Igasínao sa mg̃a cahoy. * Igasínao sa náuong sa mg̃a babáye, bolit.</span> -</p> -<p id="e.barnizar" class="hw"><span class="sc">Barnizar</span>. = <span lang="ceb">Pagsínao sa mg̃a cáhoy, capol, bolit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barómetro</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagíla sa cahodós sa háng̃in, sa mg̃a onós ug mg̃a <span class="corr" id="xd31e14127" title="Fuente: bágio">baguio</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baron</span>. = <span lang="ceb">Ng̃alan ng̃a igaásoy sa cahímtang ng̃a hatáas sa obán ng̃a mg̃a dágcong táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baronesa</span>. = <span lang="ceb">Asáoa sa dágcong táuo ng̃a guing̃álan ug baron.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baronía</span>. = <span lang="ceb">Ng̃atanán ng̃a mg̃a dona ug ang yota ng̃a nahatong̃ód sa baron.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barquear</span>. = <span lang="ceb">Pagsácay sácay sa barca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barquero</span>. = <span lang="ceb">Ang tagía ug ang nagabáton ug nagahópot sa barca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barquillo</span>. = <span lang="ceb">Tinápay ng̃a manípis, ug maíng̃on ing̃on sa hostias sa oaláy bínhi con levadura. * -Guisáctan sa matám-is ug guilíquit sa pagcadágoay sa usá ca pinótol ng̃a bagácay, -diot diot sa lúyong tomúy, ug dagcó sa lúyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barquinazo</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.baque">Baque</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barra</span>. = <span lang="ceb">Pothao ng̃a hatáas ng̃a igacále ug igalíguat sa mg̃a bató ug mg̃a mabóg-at, sagóngsong. -* Guiboáng̃an.</span> V. <i><a href="#e.banco">Banco</a></i> y <i><a href="#e.bajo.de.arena">Bajo de arena ó piedra</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barraca</span>. = <span lang="ceb">Payág, baláy ng̃a diótay sa mg̃a cabalánan, balong balong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barragana</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a sandil, camaáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barraganería</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.amancebamiento">Amancebamiento</a></i>. -</p> -<p id="e.barranca" class="hw"><span class="sc">Barranca</span>. = <span lang="ceb">Sapá, <span class="corr" id="xd31e14231" title="Fuente: alagían">alaguían</span> sa tubig sa ólan, balaháan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barranco</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.barranca">Barranca</a></i>. * <span lang="ceb">Caculian sa mg̃a bóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barrancoso</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a may daghánan ng̃a mg̃a sapá, mg̃a balaháan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barrear</span>. = <span lang="ceb">Paglíbot sa bisan ónsang lugála sa mg̃a cahoy, pagálad.</span> -</p> -<p id="e.barredor" class="hw"><span class="sc">Barredor</span>. = <span lang="ceb">Maninílhig, ang nagasílhig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barredura</span>. = <span lang="ceb">Sinílhig, sinilhígan.</span> -</p> -<p id="e.barrena" class="hw"><span class="sc">Barrena</span>. = <span lang="ceb">Locob, bilíbod, hilíhod, quilícot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barrenar</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagbohó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barrendero</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.barredor">Barredor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barreno</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.barrena">Barrena</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb22">[<a href="#pb22">22</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Barreño</span>. = <span lang="ceb">Baso con panonódlan ng̃a dagcó sa yóta ng̃a pagahogásan sa mg̃a pínggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barrer</span>. = <span lang="ceb">Pagsílhig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barrera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagacoháan sa yóta ng̃a igabóhat sa mg̃a colon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barriga</span>. = <span lang="ceb">Tian, tiyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barrigon</span>. = <span lang="ceb">Dágcong tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barrigudo</span>. = <span lang="ceb">Ang may dágcong tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barril</span>. = <span lang="ceb">Bariles, solódlan sa vino, sa súca, &c., ng̃a binóhat sa mg̃a papán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barrio</span>. = <span lang="ceb">Pagmólo, baláng̃ay, lugar ng̃a guimpóy-an sa píla ca búoc ng̃a táuo.</span> -</p> -<p id="e.barrizal" class="hw"><span class="sc">Barrizal</span>. = <span lang="ceb">Cayanáng̃an, pisácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barro</span>. = <span lang="ceb">Yanáng, pisac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barroso</span>. V. <i><a href="#e.barrizal"><span class="corr" id="xd31e14397" title="Fuente: Varrizal">Barrizal</span></a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barrote</span>. = <span lang="ceb">Toong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barruntar</span>. = <span lang="ceb">Tahap, taghap, húna húna, hang̃op.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barullo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóloc, pagcasacót, pagbánha sa daghánan ng̃a mg̃a táuo, boruca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barzon</span>. = <span lang="ceb">Paglacát sa oaláy tuyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Barzonear</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.basa" class="hw"><span class="sc">Basa</span>. = <span lang="ceb">Lingcodánan, tilingdógan, himotáng̃an, tiílan sa mg̃a columna ug mg̃a ladáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Basalto</span>. = <span lang="ceb">Bató sa color ug cagáhi sa póthao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Basamento</span>. V. <i><a href="#e.basa">Basa</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Basca</span>. = <span lang="ceb">Calóod sa guinháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bascosidad</span>. = <span lang="ceb">Hugao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Base</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.basa">Basa</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Basílica</span>. = <span lang="ceb">Palacio, baláy ng̃a hadiánon. * Singbahán ng̃a dagcóan ug matahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Basquear</span>. = <span lang="ceb">Paglóod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Basquiña</span>. = <span lang="ceb">Saya ng̃a maítom, ng̃a ibísti sa mg̃a babáye sa ibábao sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bastar</span>. = <span lang="ceb">Igo, adang na, ondang, toman, obay obay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bastardo</span>. = <span lang="ceb">Anac sa mg̃a táuo ng̃a díli síla macagmíño bisan bóot pa ónta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bastidor</span>. = <span lang="ceb">Toclang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bastimento</span>. = <span lang="ceb">Balon, cadaghánan sa mg̃a colán-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baston</span>. = <span lang="ceb">Sogcod, songcod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bastonazo</span>. = <span lang="ceb">Bonal sa sogcod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bastonero</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a magabóot sa mg̃a nanagsayáo ug magatódlo sa mg̃a táuo ng̃a magapádang -sa pagsabáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Basura de mar ó rio</span>, broza. = <span lang="ceb">Salíbog, loloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Basura</span>. = <span lang="ceb">Hogao, saguibónhon, ta-i sa mg̃a mananáp, íti sa mg̃a lánggam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bata</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a hatáas ng̃a guibísti sa mg̃a laláqui sa baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Batacazo</span>. = <span lang="ceb">Hagbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Batahola</span>. = <span lang="ceb">Banhá, saba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Batalla</span>. = <span lang="ceb">Pagáoay, pagpang̃óbat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Batallador</span>. = <span lang="ceb">Maquiaoáyon, tigáoay, mang̃ong̃óbat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Batallar</span>. = <span lang="ceb">Pagáoay, pagpang̃óbat, pagdámag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Batallon</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa mg̃a soldados ng̃a nagacabáhin bahin sa mg̃a tapoc tapoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Batan</span>. = <span lang="ceb">Pagabonálan sa mg̃a panápton ug sa mang̃a pánit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Batanar</span>. = <span lang="ceb">Pagbónal, paglígis sa mang̃a panápton ug sa mg̃a pánit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Batanear</span>. = <span lang="ceb">Pagbónal, pagcastigo sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Batata</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a may onód sa gamót maíng̃on íng̃on sa camote.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Batea</span>. = <span lang="ceb">Batía, dolang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Batel</span>. = <span lang="ceb">Sacayán diótay, bote.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Batería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a lothang ng̃a guitáod sa mg̃a cota ug mg̃a bantayán, sa pagsócol -sa mang̃a caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Batir</span>, revolver algo. = <span lang="ceb">Colocóso, coso coso, labógay, simbóg, sambóg.</span> * V. <i><a href="#e.aplastar">Aplastar</a></i>, <i><a href="#e.aplastarse">aplastarse algo</a></i>, <i><a href="#e.arruinarse">arruinarse algo</a></i>, <i><a href="#e.arruinar">arruinar</a></i>. * Plata, &c. = <span lang="ceb">Bacbac.</span> -<span class="pageNum" id="pb22a">[<a href="#pb22a">22</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Batista</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a píno, manípis ug maputí caáyo, sa lino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baturrillo</span>. = <span lang="ceb">Pagcasacót sa daghánan ng̃a mg̃a botang ng̃a díli ang̃ay. * Ang pagpamólong ng̃a sinacót ng̃a oaláy cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baul</span>. = <span lang="ceb">Caban, panunúdlan sa mg̃a bísti ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bauprés</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a dagcó ng̃a binútang ug guióbay sa dólong sa mg̃a sacayán, sa pagpalíg-on -dihá niána sa mg̃a estay sa mg̃a foque.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bautismal</span>. = <span lang="ceb">Ang nanong̃ód sa pagbúñag.</span> -</p> -<p id="e.bautismo" class="hw"><span class="sc">Bautismo</span>. = <span lang="ceb">Ang pagbóñag, ang nahaúna sa mang̃a Sacramento sa átong Inahán ng̃a ang santa Iglesia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bautisterio</span>. = <span lang="ceb">Ang lugar sa pagbóñag, ng̃a pagaboñágan, boñagán, lugar ng̃a guibotáng̃an sa boñagán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bautizante</span>. = <span lang="ceb">Bomolóñag, ang nagabóñag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bautizo</span>. V. <i><a href="#e.bautismo">Bautismo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bayeta</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a guigáma sa balahíbo sa mang̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bayeton</span>. = <span lang="ceb">Como el anterior.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bayo</span>. = <span lang="ceb">Ang may color sa boláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bayoneta</span>. = <span lang="ceb">Hing̃aníban sa mg̃a soldados, ng̃a guipanóp-ot ug guitáod nila sa tomóy sa ílang mang̃a -pusil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bayonetazo</span>. = <span lang="ceb">Pagsóntoc sa bayoneta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Baza</span>. = <span lang="ceb">Ang cadaghánan sa dáhon sa baraja ng̃a guihípos sa nagasogál ug ibútang tong̃ód canía: -pagsácoat sa mg̃a dáhon con sa mg̃a carta ang nagasogál sa baraja ug nacadáog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bazo</span>. = <span lang="ceb">Baga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bazucar</span>. = <span lang="ceb">Quinó, og og, cono.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cbe" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cbe.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">BE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Beata</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a maampóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Beaterio</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a guimpóy-an sa mg̃a beata, sa mg̃a babáye ng̃a maampóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Beatificar</span>. = <span lang="ceb">Ang pagmatóod sa Santos ng̃a Papa sa pagcasantos sa mg̃a táuo ng̃a nanagalágad ug -maáyo sa Dios, sa buhi pa síla.</span> -</p> -<p id="e.beatitud" class="hw"><span class="sc">Beatitud</span>. = <span lang="ceb">Ang paghimáya sa Lang̃it, capaládan, cabolahánan ng̃a dayon. * Ng̃alan ng̃a icahing̃ánlan -sa Santos ng̃a Papa.</span> -</p> -<p id="e.beato" class="hw"><span class="sc">Beato</span>. = <span lang="ceb">Boláhan, paládan sa oaláy catapúsan. * Ang magatúman sa mg̃a bóhat sa pagcacristianos. -* Ang guipacasantos na sa Santos ng̃a Papa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bebedero</span>. = <span lang="ceb">Ilímnan, pagaímnan sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e14886" title="Fuente: lámggam">lánggam</span>, ilimnánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bebedizo</span>. = <span lang="ceb">Tobig ng̃a ilímnon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bebedor</span>. = <span lang="ceb">Hing̃ínom, palaínom, palaimnánon, hobgánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Beber</span>. = <span lang="ceb">Inom, tong̃ab.</span> * Para catar ó probar. = <span lang="ceb">Dimdim.</span> * Los perros y otros brutos. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">La-lá.</span> * De bruces. = <span lang="ceb">Suyup.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bebida</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bebido</span>. = <span lang="ceb">Ang nacaínom labí sa casadáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Beca</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a guinabísti sa mang̃a colegiales, ng̃a máo ang úsa ca tinábas con bagcos -ng̃a panápton, ng̃a guicóros níla sa atobáng̃an sa dóghan, guitóngtong níla sa mg̃a abága, ug guipamítay -níla ang duhá ca tomóy sa ílang licód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Becerrillo</span>, lla, to, ta. * V. <i><a href="#e.becerro">Becerro</a></i>. -</p> -<p id="e.becerro" class="hw"><span class="sc">Becerro</span>. = <span lang="ceb">Nati, anac sa toro ug sa baca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bedel</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabántay sa pagátang sa mg̃a estudiantes sa aula, sa escolahán, sa pagatón-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Befa</span>. = <span lang="ceb">Pagyóbit, pagtámay, pagtíao ng̃a mabóg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Befar</span>. = <span lang="ceb">Pagyóbit, pagtíao, pagtámay.</span> -</p> -<p id="e.befo" class="hw"><span class="sc">Befo</span>. = <span lang="ceb">Langbi, langbic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bejuco</span>. = <span lang="ceb">Ooáy, hanámhan, palásan, manónton, tagalóla, &c.</span> -<span class="pageNum" id="pb23">[<a href="#pb23">23</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Bejuquillo</span>. = <span lang="ceb">Talicalá ng̃a boláoan ng̃a idáyan dáyan ug ibítay sa liog sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p id="e.beldad" class="hw"><span class="sc">Beldad</span>. = <span lang="ceb">Caáñag, catahóm, caníndot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Beleño</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Beleso</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Belfo</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a guibitáyan sa ng̃abil sa obus.</span> * V. <i><a href="#e.befo">Befo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Belicoso</span>. = <span lang="ceb">Mang̃ong̃óbat, ang táuo ng̃a naánad sa pagpang̃óbat, sa pagáoay, maquiaoáyon, tigáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bellaco</span>. <span class="corr" id="xd31e15048" title="Fuente: —">=</span> <span lang="ceb">Táuo ng̃a dáutan, tampalásan, malágsot, mang̃íl-ad, matámas támas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bellaquear</span>. <span class="corr" id="xd31e15058" title="Fuente: —">=</span> <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e15062" title="Fuente: Pogtampálas">Pagtampálas</span>, pagbóhat ug pagpamólong sa mg̃a bóhat ug mg̃a polong ng̃a dáutan, pagtámas támas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Belleza</span>. V. <i><a href="#e.beldad">Beldad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bello</span>. = <span lang="ceb">Matahóm, maníndot, maáñag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bellota</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a sa mg̃a cáhoy ng̃a guing̃álan encina, roble ug sa obán pa ng̃a maíng̃on íng̃on: -maíng̃on caná sa dágoay sa bóng̃a ng̃a malámon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bendecir</span>. = <span lang="ceb">Pagdaláng̃in, pagbendicion.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bendicion</span>. = <span lang="ceb">Daláng̃in, bendicion.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bendito</span>. V. <i><a href="#e.beato">Beato</a></i>. * <span lang="ceb">Santos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Benedícite</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín ng̃a icapang̃áyo sa mg̃a Padre ug licencia con pagtógot sa ílang -mang̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Beneficencia</span>. = <span lang="ceb">Pagtábang, paglában sa isigcatáuo, pagbóhat canía sa maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Beneficiar</span>. = <span lang="ceb">Ang pagbóhat sa mg̃a bóhat ng̃a maáyo, pagcalóoy, pagpoáng̃od.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Beneficio</span>. = <span lang="ceb">Caáyo, caayóhan. * Pagbóhat sa yota arón homátag sa maáyong panúig. * Pólos ng̃a quinóha -sa mg̃a Padre sa ílang pagcacura.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Beneficioso</span>. = <span lang="ceb">Polos, catigayónan.</span> -</p> -<p id="e.benefico" class="hw"><span class="sc">Benéfico</span>. = <span lang="ceb">Ang magatábang, magalában ug magabóhat sa mg̃a caayóhan sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Benemérito</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós ng̃a pagacaloóyan ug tagáan sa maáyong dóng̃og ug sa maáyong opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Benévolo</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo sa malómong cásing cásing. * Ang mahagúgma ug magapalángga sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Benignidad</span>. = <span lang="ceb">Poáng̃od, paghinóclog. * Pagcalínao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Benignísimo</span>. = <span lang="ceb">Mapoang̃ódon, mahinoclógon oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Benigno</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a malómo, mayómyom, manáya naya, alaíhan, mapoang̃ódon, mahinoclógon, sa maáyong -cásing cásing, sa maháoan ng̃a búot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Berbiquí</span>. V. <i><a href="#e.barrena">Barrena</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bercería</span>. = <span lang="ceb">Pagbaligyáan sa mg̃a berzas ug obán pang mg̃a ótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Berengena</span>. = <span lang="ceb">Talóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Berengenal</span>. = <span lang="ceb">Yotang guitámnam sa mg̃a talóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bergante</span>. = <span lang="ceb">Tampalásan, táuo ng̃a oaláy caúlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bergantin</span>. = <span lang="ceb">Sacayán sa duhá ca talároc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Berlina</span>. = <span lang="ceb">Coche sa duruhá ca lingcodánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bermejear</span>. = <span lang="ceb">Pagpóla pola.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bermejo</span>. = <span lang="ceb">Mapóla pola, ing̃on sa color sa boláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bermejuela</span>. = <span lang="ceb">Isda sa mg̃a sobá sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bermellon</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a mapóla, lino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Berrera</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Berrido</span>. = <span lang="ceb">Ting̃og sa baca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Berrin</span>. = <span lang="ceb">Ang nanoyó, nasocó, naligótgot, nabaláca caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Berrinche</span>. = <span lang="ceb">Casucó, panoyó, caligótgot, caáquig ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Berro</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a pagaotánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Berroqueña</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a may color maíng̃on íng̃on sa abó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Berza</span>. = <span lang="ceb">Otan, tanóm ng̃a maáyong otan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Besamanos</span>. = <span lang="ceb">Pagháloc sa camót sa hadi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Besana</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaónang tádha con tódlis sa pagdáro sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Besar</span>. = <span lang="ceb">Haloc, pagháloc.</span> -<span class="pageNum" id="pb23a">[<a href="#pb23a">23</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Beso</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bestia</span>. = <span lang="ceb">Mananáp. * Ang táuo ng̃a borong caáyo, ug ng̃a oaláy quinaádman bisan diriót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bestial</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy bóot. * Cailíbgon ug bohat ng̃a mang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bestialidad</span>. = <span lang="ceb">Como el anterior.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bestialmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcang̃íl-ad, maíng̃on sa mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Besucar</span>. = <span lang="ceb">Pagháloc sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Besugo</span>. = <span lang="ceb">Isda sa obán ng̃a mg̃a cadagátan sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Besuguero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabalígya sa mg̃a isdang besugo. * Tagá ng̃a igadácop sa mg̃a besugo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Beta</span>. = <span lang="ceb">Pisi sa mg̃a sacayán, pinótol ng̃a pisi, sa pisi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Betun</span>. = <span lang="ceb">Bolit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bezote</span>. = <span lang="ceb">Bitay bítay, ariyo ng̃a guinabítay sa canhing tiempo sa mg̃a tagpilipino sa ng̃abil sa óbus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bezudo</span>. V. <i><a href="#e.befo">Befo</a></i>. -</p> -</div> -</div> -<div id="cbi" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cbi.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">BI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Biblia</span>. = <span lang="ceb">Ang santos ng̃a Sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Biblioteca</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban, cadaghánan sa mg̃a libro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bibliotecario</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay ug magabáton sa mg̃a libro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bicenal</span>. = <span lang="ceb">Ang pagcadógay, ang cadogáyan sa caloháan ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bicoca</span>. = <span lang="ceb">Cotang diótay, bantayán, lantáoan, ilíhan ng̃a díli malíg-on caáyo. * Bisan onsa ng̃a oaláy bali.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bicho</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a diótay ng̃a oaláy hingtúngdan ng̃a ng̃alan. * Ang táuo sa malágsot ug -calatáoan, ng̃a dágoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bien</span>. = <span lang="ceb">Caáyo, caayóhan, catigayónan, bahándi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bienal</span>. = <span lang="ceb">Ang cadogáyan, ang pagcadógay sa duha sa duruhá, sa tagórha, sa tinagórha ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bienaventurado</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.beato">Beato</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bienaventuranza</span>. V. <i><a href="#e.beatitud">Beatitud</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bienestar</span>. = <span lang="ceb">Catigayónan, maáyong pagcabótang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bienhablado</span>. = <span lang="ceb">Ang mamólong sa maáyong pagtáhod, ang díli magalíbac sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bienhechor</span>. V. <i><a href="#e.benefico">Benéfico</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bienquerer</span>. V. <i><a href="#e.apreciar">Apreciar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bienquisto</span>. = <span lang="ceb">Ang guihigógma, tauo ng̃a may maáyong dóng̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bienvenida</span>. = <span lang="ceb">Ang pagábi abi sa bág-o miábot, ang calípay tong̃ód sa pagábot sa atong ila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bigamia</span>. = <span lang="ceb">Ang pagcamíño sa bálo, ang <span class="corr" id="xd31e15587" title="Fuente: icadóhang">icadúhang</span> pagcamíño sa bisan quinsang táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bígamo</span>. = <span lang="ceb">Ang guicasál, ang namíño sa nacadohá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bigardo</span>. = <span lang="ceb">Ang tigsódoy sódoy lamang sa díli macógi sa pagbóhat, ang malibod líbod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bigote</span>. = <span lang="ceb">Bong̃ot sa ng̃abil sa itáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bilioso</span>. = <span lang="ceb">Ang magaláoy ug mahágcot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Billa</span>. = <span lang="ceb">Ang pagsolód sa usá ca malíng̃in sa bohó, sa sogál ng̃a guing̃álan ug billar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Billon</span>. = <span lang="ceb">Usá ca libo ng̃a calibóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bimestre</span>. = <span lang="ceb">Ang cadogáyan, ang pagcadógay sa dohá ca bolan, sa dohá, sa tagódha, sa tinagódha ca bólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Biografía</span>. = <span lang="ceb">Casayódan sa quinabóhi sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Biombo</span>. = <span lang="ceb">Pagasalípdan, bongbong ng̃a binóhat sa panápton ng̃a piníntal, ng̃a icabálhin bálhin bínsan díin, ug masáyon hipóson ug pilóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bípede</span>. = <span lang="ceb">Ang may duhá lang ca tíil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Birloche</span>. = <span lang="ceb">Coche sa dorohá con sa ópat ba ca rueda ug may dohá ca lingcodánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Birola</span>. V. <i><a href="#e.argolla">Argolla</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Birrete</span>. = <span lang="ceb">Calo calo ng̃a mapóla ng̃a ihátag sa Santos ng̃a Papa sa mg̃a Cardenales, sa pagtógot -caníla sa ilang bag-ong cahímtang.</span> -<span class="pageNum" id="pb24">[<a href="#pb24">24</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Bisabuelo</span>. = <span lang="ceb">Amahán sa apóhan, song̃áy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bisagra</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa póthao con sa tombága, sa pagpogóng, pagábli, pagócab ug paglócab sa -mg̃a tacop ug mg̃a talambóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bisiesto</span>. = <span lang="ceb">Túig ng̃a pagaisípan sa caluháan ug siám ca adlao sa íang bólan sa Febrero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bisojo</span>. = <span lang="ceb">Libat, balábag ug matá, solimáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bisturí</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa mg̃a mananámbal, maíng̃on sa labajang diótay, ng̃a igacádlit sa may -quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bitácora</span>. = <span lang="ceb">Panonódlan sa padalóman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bituminoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may bolit, ang binolítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bizarría</span>. = <span lang="ceb">Pagcaang̃áyan, pagcabáihon. * Pagcaísog, pagcaoaláy catálao ug cahádloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bizarro</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy cahádloc. * Malólot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bizcocho</span>. = <span lang="ceb">Tinápay ng̃a tinosta, tinapá. * Tinápay ng̃a sináctan sa ítlog ug sa matám-is, ug maáyo sa sopas sa socolate ug sa pagtónlob sa vino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bizma</span>. = <span lang="ceb">Hampol, haclop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Biznieto</span>. = <span lang="ceb">Ang anac sa apó.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cbl" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cbl.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">BL</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Blanco</span>, por haber perdido el color. = <span lang="ceb">Doás, mapotí.</span> * Animal. = <span lang="ceb">Ogís.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Blancura</span>. = <span lang="ceb">Maputí, pagcaputí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Blandamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahómoc, sa pagcalómo, sa pagcahínay hinay, sa pagcaálam alam, sa pagcaánam -anam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Blandear</span>. = <span lang="ceb">Pagláin sa húna húna, pagárang adang, pagoloóndang. * Pagáng̃ay, pagóyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Blandir espada ó sable</span>. = <span lang="ceb">Oloy, holot.</span> * Moverse cosa larga con agitacion trémula. = <span lang="ceb">Lobay, boyóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Blando</span>. = <span lang="ceb">Mahómoc, malómo.</span> * Bien cocido. = <span lang="ceb">Latá.</span> * Suave al tacto. = <span lang="ceb">Yocyoc, hanglas, hinlo, homoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Blandon</span>. = <span lang="ceb">Candela sa tálo ng̃a dagcó ug mabagá. * Candelero con bolotáng̃an sa candela ng̃a -dancóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Blandura</span>. = <span lang="ceb">Cahómoc, pagcahómoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Blanqueador</span>. = <span lang="ceb">Magpolotí, ang magapotí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Blanquear</span>. = <span lang="ceb">Pagpotí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Blanquecino</span>. = <span lang="ceb">Doás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Blanqueo</span>. = <span lang="ceb">Pagpotí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Blanquete</span>. = <span lang="ceb">Icadíhog sa mg̃a babáye arón pagaíngnon ng̃a mapotí síla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Blanquizco</span>. = <span lang="ceb">Doás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Blasfemador</span>. = <span lang="ceb">Ang mamólong sa mg̃a pólong ng̃a mang̃íl-ad oyámot contra sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Blasfemar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong sa daótan ug mang̃íl-ad caáyo contra sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Blasfemia</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a mang̃íl-ad ug <span class="corr" id="xd31e15947" title="Fuente: maláoay">maláo-ay</span> contra sa Dios ug contra opód sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Blason</span>. = <span lang="ceb">Dang̃in, bansag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Blasonar</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Andac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Blonda</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a binoldáhan ng̃a icadáyan dáyan sa mg̃a bísti sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bloquear</span>. = <span lang="ceb">Paglíbot, paglípot sa mg̃a cota ug sa mg̃a calongsódan, sa pagpang̃óbat ug sa pagcóha -caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bloqueo</span>. = <span lang="ceb">Ang paglíbot, ug paglípot sa mang̃a caáoay sa mang̃a longsod, cútub sa lugar ng̃a -díli hiabótan sa mang̃a bala sa mang̃a lóthang, sa mg̃a tagilóngsod, arón díli pagasódlan -sa mang̃a calán-on ug sa mang̃a quinahánglan sa pagsócol.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cbo" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cbo.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">BO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Boa</span>. = <span lang="ceb">Saoá ng̃a dagcóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boato</span>. = <span lang="ceb">Pagpadáyeg ng̃a guilabíhan, pagháyag sa pagcadágcong táuo ug sa catigayónan sa bisan quinsa.</span> -</p> -<p id="e.bobada" class="hw"><span class="sc">Bobada</span>. = <span lang="ceb">Pacahóng̃og, bóhat con pólong ng̃a oaláy hingtúngdan, cáoang.</span> -<span class="pageNum" id="pb24a">[<a href="#pb24a">24</a>]</span></p> -<p id="e.bobamente" class="hw"><span class="sc">Bobamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy hingtúngdan, sa pagcacáoang.</span> -</p> -<p id="e.bobarron" class="hw"><span class="sc">Bobarron</span>. = <span lang="ceb">Bodong, hóng̃og, bong̃og ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bobatel</span>. V. <i><a href="#e.bobo">Bobo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bobático</span>. V. <i><a href="#e.bobamente">Bobamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bobazo</span>. V. <i><a href="#e.bobarron">Bobarron</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bobear</span>. = <span lang="ceb">Pagtinóntos, paghóng̃og, pagbóng̃og, pagbóhat, pagpamólong sa oaláy polos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bobería</span>. V. <i><a href="#e.bobada">Bobada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bobillo</span>, lla, to, ta. <span class="corr" id="xd31e16078" title="Fuente: =">V.</span> <i><a href="#e.bobo">Bobo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bobísimamente</span>. V. <i><a href="#e.bobamente">Bobamente</a></i>. -</p> -<p id="e.bobo" class="hw"><span class="sc">Bobo</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo bodong, hong̃og, bong̃og, hodong, boang boang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bobon</span>, boboncillo, bobote. V. <i><a href="#e.bobarron">Bobarron</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boca</span>. = <span lang="ceb">Bába.</span> * Torcida. = <span lang="ceb">Hioi.</span> * Pequeña, recogida. = <span lang="ceb">Himos.</span> * De rio, entrada. = <span lang="ceb">Guiboáng̃an.</span> * Capacidad de lazo ó trampa. = <span lang="ceb">Laáng.</span> * Arriba. = <span lang="ceb">Hayang, tighayá, holos.</span> * <span id="e.boca.abajo">Abajo</span>. = <span lang="ceb">Colob, hapa, dagpa, yaob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bocacalle</span>. = <span lang="ceb">Sodlánan sa usá ca dalan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bocado</span>. = <span lang="ceb">Pináac, tináng̃ag, inángcab, pináhit, pinánghit, inítlib.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bocal</span>. = <span lang="ceb">Saro sa bábang diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bocamanga</span>. = <span lang="ceb">Báhin sa mangga sa mg̃a bistí ng̃a labíng hadóol sa camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bocanada</span>. = <span lang="ceb">Ang tobig, vino, &c., ng̃a mahodót sa atong bába sa tagsa ca pagínom.</span> * Ang aso ng̃a ipaági sa bába sa pagtabaco. * Cadaghánan sa mang̃a táuo ng̃a nanagsighagóot síla. * De -viento. = <span lang="ceb">Boso boso, bos-og, damag, ambac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bocateja</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaónang tesa sa mg̃a atóp, dapit sa balisbísan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bocaza</span>. = <span lang="ceb">Bábang dagcóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bocina</span>. = <span lang="ceb">Bodyong. * Quinháson ng̃a dagcó, maputí ug binódcan sa <span class="corr" id="xd31e16210" title="Fuente: maíton">maítom</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bochorno</span>. = <span lang="ceb">Alang̃á-ag, alang̃íi, aling̃ása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boda</span>. = <span lang="ceb">Pagcasál, ang conbida sa baláy ng̃a guicáslan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bodega</span>. = <span lang="ceb">Pinsa, silong, lugar sa ilálom sa baláy ng̃a pagasódlan sa bisan onsa dihá.</span> -</p> -<p id="e.bofe" class="hw"><span class="sc">Bofe</span>. = <span lang="ceb">Baga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bofetada</span>. = <span lang="ceb">Sagpá, tagpá, sombag.</span> * De revés. = <span lang="ceb">Tampalíng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bofeton</span>. = <span lang="ceb">Como las dos anteriores.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boga</span>. = <span lang="ceb">Isda sa mang̃a sobá sa España, ug sa mang̃a cadagátan. * Ang paggáod, paggayóng, pagbógsay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bogada</span>. = <span lang="ceb">Ang paglacát sa sacayán ug ang guitolínan sa tagsa ca paggáod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bogador</span>. = <span lang="ceb">Tiggáod, gomaláod, gomalayóng, bomológsay tigbógsay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bogante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bogar</span>. = <span lang="ceb">Paggáod paggayóng, pagbógsay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bogavante</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaónang gomaláod sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boj</span>. = <span lang="ceb">Cahoy sa España, madálag ug magahí, matíga caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bojar</span>. = <span lang="ceb">Paglíbot, paglípot sa mg̃a capopód-an, sa mg̃a polo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bojeo</span>. = <span lang="ceb">Ang pagcadagcó, ang cadagcóon sa mg̃a polo, con sa yota ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bojo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bola</span>. = <span lang="ceb">Malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bolchaca</span>. = <span lang="ceb">Poyo poyo, bolseta, panonódlan sa salapí con sa bisan onsa ng̃a guinatáod sa mg̃a bísti sa mg̃a táuo dapit sa solód, dápit sa sapao, sa -ilálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bolero</span>. = <span lang="ceb">Somalayáo magsalabáy, magsalayáo. * Ang mang̃íta sa cabohían sa íang pagsayáo. * Sabáy, -sayáo sa España, sones ng̃a guing̃álan ug bolero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boleta</span>. = <span lang="ceb">Diótay ng̃a papel ng̃a sinolátan cotob sa may quinaháglan, ug ng̃a ihátag sa táuo -ng̃a quinahanglánon niána.</span> -<span class="pageNum" id="pb25">[<a href="#pb25">25</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Boletin</span>. = <span lang="ceb">Camatoódan sa pagpaníng̃il ug sa <span class="corr" id="xd31e16369" title="Fuente: pagdáoa">pagdáoat</span> sa <span class="corr" id="xd31e16372" title="Fuente: salipí">salapí</span>. * Papel ng̃a sinolátan sa pagsolód sa mg̃a dola.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bolillo</span>. = <span lang="ceb">Cáhoy ng̃a diótay ng̃a may silbi sa pagbóhat sa mg̃a sagigoálo con mg̃a cordon, mg̃a -pisi sa igagáma, sa bohóc, &c., con sa mg̃a sintas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bolina</span>. = <span lang="ceb">Banhá, pagsínggit sa mg̃a táuo ng̃a nanaglális lális, nanagáoay. * Pagsacáy sa bolina, -sa pagatóbang ug pagpólos sa háng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bolsa</span>. V. <i>Bolchaca</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bolsear</span>. = <span lang="ceb">Pagconót conót sa mg̃a bisti ug sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bolsico</span>. = <span lang="ceb">Poyo poyo ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bolsilla</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Panonódlan sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bolsillo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bolsita</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bolson</span>. = <span lang="ceb">Poyo poyo ng̃a dagcóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bollar</span>. = <span lang="ceb">Pagmárca, pagtimáan sa mg̃a panápton, arón hingbalóan ang lugar ng̃a guibohátan ug -guiháblan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bollo</span>. = <span lang="ceb">Tinápay ng̃a diótay, ng̃a sináctan sa manteca, itlog, &c.</span> -</p> -<p id="e.bomba" class="hw"><span class="sc">Bomba</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa paghinóbig sa mg̃a sacayán, ug sa ubán ng̃a mg̃a tubígan ng̃a halálom. -* Malíng̃in ng̃a pothao ng̃a pagapónan sa pólvora ug ipalopád, arón magobá ang mg̃a -cabaláyan ug mg̃a baluarte.</span> -</p> -<p id="e.bombardear" class="hw"><span class="sc">Bombardear</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhi sa mg̃a bomba ng̃a sinódlan sa pólvora.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bombardeo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bombardero</span>. = <span lang="ceb">Ang magasolód sa pólvora sa mg̃a bomba ug magabóhi, magapalopád caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bombazo</span>. = <span lang="ceb">Ang tonóg, ang botó sa bomba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bombear</span>. V. <i><a href="#e.bombardear">Bombardear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bombo</span>. = <span lang="ceb">Tambol ng̃a dagcóan ng̃a ubán sa mg̃a tolónggon ng̃a icahímo sa música.</span> V. <i>Aturdido</i> y <i>Atolandrado</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bonachon</span>. V. <i><a href="#e.afable">Afable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bonancible</span>. = <span lang="ceb">Calínao, pagcaháoan sa calibótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bonanza</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bonazo</span>. = <span lang="ceb">Táuong maquigdaítong, maáyo, sa maáyong batásan.</span> * V. <i><a href="#e.afable">Afable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bondad</span>. = <span lang="ceb">Caáyo, pagcaáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bondadoso</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a maáyo.</span> V. <i><a href="#e.afable">Afable</a></i> y <i><a href="#e.apacible">Apacible</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bonete</span>. = <span lang="ceb">Calo calo sa opát ca tomóy ng̃a itáod ug ibótang sa olo ang mg̃a Padre ug mg̃a colegiales.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bonificar</span>. = <span lang="ceb">Pagáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bonito</span>. = <span lang="ceb">Matahóm, sa maáyong dágoay, sa maáyong báihon, maáñag. * Isda sa mg̃a cadagátan sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bonzo</span>. = <span lang="ceb">Ang Padre, ang nagacura sa mg̃a insic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boqueada</span>. = <span lang="ceb">Pagting̃á, pagtíng-ab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boquear</span>. = <span lang="ceb">Pagng̃áng̃a, pagbang̃áng̃a, paghing̃ótas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boquera</span>. = <span lang="ceb">Alaguían sa tóbig sa mg̃a sobá arón mamasáyon ang pagbó-bo sa yota ug sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boqueron</span>. = <span lang="ceb">Bohó, bang̃ág ng̃a dagcó. * Isda sa mang̃a dagat sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boquete</span>. = <span lang="ceb">Alaguían, bohó, bang̃ág ng̃a diótay, ng̃a masígpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boquiabierto</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a sigbang̃áng̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boquiancho</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagcó ug halagpád ng̃a bába.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boquihendido</span>. = <span lang="ceb">Yacmo, yacmol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boquilla</span>. = <span lang="ceb">Ang ablí, ang bohó dapit sa obus sa tágsa ca páa sa calson, sa mg̃a salooál. * Ang <span class="corr" id="xd31e16681" title="Fuente: alagíuan">alaguían</span> sa tobig sa mg̃a daplin sa mg̃a balaháan. * Ang sop-ot ng̃a diótay ng̃a isóp-ot sa clarinete, &c., sa <span class="corr" id="xd31e16687" title="Fuente: pagtihàop">pagtáihop</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boquinegro</span>. = <span lang="ceb">Ang may ug bába ng̃a maítom ug mang̃a ng̃abil ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boquiroto</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mamólong sa bisan onsa, ang tabían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boquirubio</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a magatúg-an sa ng̃atanán <span class="pageNum" id="pb25a">[<a href="#pb25a">25</a>]</span>ng̃a hingbalóan sa oaláy catungdánan ug quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boquituerto</span>. = <span lang="ceb">Hioi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borballar</span>. = <span lang="ceb">Olbog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borbollon</span>. = <span lang="ceb">Bondáog, olbog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borboton</span>. = <span lang="ceb">Como el anterior. * Pagpamólong sa madalí caáyo.</span> -</p> -<p id="e.borcegui" class="hw"><span class="sc">Borceguí</span>. = <span lang="ceb">Sapín ng̃a moábot cótob sa bagtac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borda</span>. = <span lang="ceb">Ang sandígan sa ibábao sa salog, sa cubierta, sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bordada</span>. = <span lang="ceb">Ang paglacát, ang guitolínan sa mg̃a sacayán sa tágsa ca pagbíra bira con pagbálic -bálic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bordado</span>. = <span lang="ceb">Ang guilíloc, ang biboldáhan, ang panápton con bisan onsa pa ng̃a guibotáng̃an sa mang̃a bólac con lain ng̃a dágoay, sa pagágui agui ug pagtolotóngtong -sa igagáma, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bordador</span>. = <span lang="ceb">Bomolórda, magbobórda, ang nagabórda, ang macagáma sa mg̃a bólac bólac con sa lain -ng̃a dagoáya sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bordadura</span>. = <span lang="ceb">Ang pagbólda ug ang binólda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bordar</span>. = <span lang="ceb">Paglabra, pagbólda sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borde</span>. = <span lang="ceb">Daplin, ng̃ilít, dalíli, sidsid, toletíhan, ng̃abil. * Ang táuo ng̃a díli anac sa -guintiayónan, sa magtiáyon, sa mg̃a táuo ng̃a quinasál, anac sa olítao ug sa dalága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bordear</span>. = <span lang="ceb">Pagbíra bira.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bordo</span>. = <span lang="ceb">Ang quilid sa mg̃a sacayán dapit sa goa. * Ang maong sacayán. * Ang pagpunta, pagtóon, -pagdólong sa mg̃a sacayán sa luyo ug sa luyó con manóngsong síla sa háng̃in, sa pagábong -ug sa pagsácop sa háng̃in ng̃a tolód, ng̃a maáyo. * Sogcod, songcod ng̃a hatáas. * -Coldas ng̃a mabagá sa mang̃a sesta, mg̃a rabel, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borla</span>. = <span lang="ceb">Ponpon, pongpong, pamalóngpong, palóngpong.</span> * Cerdas que cuelgan de los puños ó de las empuñaduras de campilanes, &c. = <span lang="ceb">Colíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bornear</span>. = <span lang="ceb">Tooang, toang, taquílid. * Pagtóyoc sa mg̃a sacayán ng̃a guilaoígan, sa pagbálhin -sa háng̃in con sa sológ. * Paglálic, pagsápsap sa mang̃a cáhoy ug mg̃a columna sa libót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borni</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a manágit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borona</span>. = <span lang="ceb">Daoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borra</span>. = <span lang="ceb">Balahíbo ng̃a mabagá ug hamóbo sa mang̃a carnero, balahíbo sa mg̃a canding. * Lalóg -sa vino, sa lana, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borrachear</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e16898" title="Fuente: Poghobóg">Paghobóg</span> sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borrachera</span>. = <span lang="ceb">Pagcahobóg, cahobóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borrachez</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagcaoalá sa bóot.</span> -</p> -<p id="e.borrachisimo" class="hw"><span class="sc">Borrachísimo</span>. = <span lang="ceb">Ang hing̃ínom, hobgánon, ang mahobóg caáyo, oyámot, lotong pagcahobóg.</span> -</p> -<p id="e.borracho" class="hw"><span class="sc">Borracho</span>. = <span lang="ceb">Hobóg, hobgánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borrachon</span>. V. <i><a href="#e.borrachisimo">Borrachísimo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borrachuela</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borrador</span>. = <span lang="ceb">Nahaónang solat ng̃a hohoálon pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borraja</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borrajear</span>. = <span lang="ceb">Pagsólat sa oaláy túyo, sa pagtíao tíao lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borrar</span>. = <span lang="ceb">Panas, hanap, pala.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borrasca</span>. = <span lang="ceb">Onós, pagcahodós, cahodós, <span class="corr" id="xd31e16983" title="Fuente: bagio">baguio</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borrascoso</span>. = <span lang="ceb">Háng̃in ng̃a mahodós caáyo. * Lugar con dágat ba ng̃a pagaonósan sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borregada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mang̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borrego</span>. = <span lang="ceb">Ang carnero ng̃a báta pa. * Táuo ng̃a oaláy quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borreguero</span>. = <span lang="ceb">Baquero, ang magbalántay sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borreguillo</span>. = <span lang="ceb">Carnero ng̃a diótay pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borricada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a borrico. * Pólong con bóhat ba ng̃a oaláy hingtóngdan, ng̃a binóang -ng̃a oalá húna hunáon ug maáyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb26">[<a href="#pb26">26</a>]</span></p> -<p id="e.borrico" class="hw"><span class="sc">Borrico</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa cabayo, apan diot diot, ug ang dalónggan nía dagcó ug hatáas. * Táuo ng̃a oaláy quinaádman bisan didíot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borricon</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a moilóbon caáyo, ng̃a magaántos oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borriquero</span>. = <span lang="ceb">Ang magbalántay sa mg̃a borrico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borro</span>. = <span lang="ceb">Nati, anac sa carnero ng̃a diótay pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borron</span>. = <span lang="ceb">Tinóltog sa tinta, pinánas, pinála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Borroso</span>. = <span lang="ceb">Ang may daghan lalóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boscaje</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a cáhoy ng̃a nanagbános caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bósforo</span>. = <span lang="ceb">Saoang, alaguían sa usá ca dagat sa talioála sa duruhá ca yóta ug ng̃a mosógat sa -lain ng̃a dágat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bosquejar</span>. = <span lang="ceb">Pagpintál sa bisan onsa sa pagcabáol pa ug díli híngpit, pagsógod sa bisan ónsang bóhat, ug pagándam ba, sa díli paghománon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bosquejo</span>. = <span lang="ceb">Bisan ónsang bóhat ng̃a guisógdan ug oalá tapóson, humánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bostezador</span>. = <span lang="ceb">Mahohóyab, ang mohóyab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bostezar</span>. = <span lang="ceb">Hoyab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bota</span>. = <span lang="ceb">Panonórlan sa vino, sodlánan sa vino: mahímo caná sa usá ca pánit ng̃a diótay ng̃a -tinahí ug binolítan sa solód, sa salong. * Sapín ng̃a pánit ng̃a magatábon sa tíel -ug sa páa hasta sa bagtac con cotub sa tohod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabalíbag, tigbalíbag. * Capandáyan sa póthao sa pagíbot sa mg̃a lansang ng̃a -díli icaíbot sa cómpit, sa sipit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botafuego</span>. = <span lang="ceb">Cáhoy ng̃a guitaólan sa tomóy sa mecha ng̃a dinagcótan, sa pagsílsil sa artillero -cútub sa halayó, sa pólvora ng̃a guisébo sa mg̃a lothang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botalon</span>. = <span lang="ceb">Cáhoy ng̃a hatáas ng̃a magámit sa mg̃a sacayán con may quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botamen</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a panonódlan sa vino, sa tubig, &c., ng̃a guilólan sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botana</span>. = <span lang="ceb">Cáhoy ang diótay ug malíng̃in ng̃a igatábon sa mg̃a bohó sa mg̃a pánit ng̃a panonódlan -sa vino. * Ang hampol ng̃a ibótang sa mg̃a samád ug mg̃a hobág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botánica</span>. = <span lang="ceb">Quinádman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a tanóm, sa pagíla sa tagsa tagsa, ug sa mg̃a capuslánan -níla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botánico</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a may quinaádman sa pagíla sa mg̃a cáhoy ug mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botanista</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botar</span>. = <span lang="ceb">Balíbag, salibáy, tolód, yabo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botaratada</span>. = <span lang="ceb">Polong con bóhat ba sa táuo ng̃a magáan ug boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botarate</span>. = <span lang="ceb">Boang boang, táuo ng̃a magáan ug boot, colidó, miné.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botavante</span>. = <span lang="ceb">Cáhoy ng̃a hatáas, ng̃a guitaólan sa tomóy sa usá ca pothao ng̃a matalínis, ng̃a guibáton -sa mg̃a nagasacáy sa pagsócol ug pagpogóng sa boot mobángga caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bote</span>. = <span lang="ceb">Pagbónal, pagpócpoc, pagsóntoc sa bángcao, salapáng, sombilíng, &c. * Pagómpoc sa -bala, bató, &c., con maígo sa bisan díin ng̃a magáhi. * Panonódlan, soládnan sa mg̃a homót ug mang̃a icadíhog ng̃a guinagámit -sa mg̃a babáye, ug sa mg̃a tambal ug mg̃a boticario. * Sacayán ng̃a diótay, ing̃on -sa dágoay sa mg̃a baláng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botella</span>. = <span lang="ceb">Sodlánan sa salamín sa pagsolód sa tubig, vino, &c. * Ang vino ng̃a guisolód sa maong -boteya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botellon</span>. = <span lang="ceb">Boteya ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botería</span>. V. <i>Botamen</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabóhat sa mg̃a panonódlan ng̃a panit, sa vino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botica</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a nanagcaláin láin ng̃a tambal.</span> -<span class="pageNum" id="pb26a">[<a href="#pb26a">26</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Boticario</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat ug macagáma sa mang̃a támbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botija</span>. = <span lang="ceb">Toytoy, tinghoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botijero</span>. = <span lang="ceb">Magbobóhat ug magbabalígya sa mang̃a tinghoy.</span> -</p> -<p id="e.botijilla" class="hw"><span class="sc">Botijilla</span>. = <span lang="ceb">Tinghoy ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botijon</span>. = <span lang="ceb">Tinghoy ng̃a dagcó, tibód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botijuela</span>. V. <i><a href="#e.botijilla">Botijilla</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botillería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mang̃a ilímnon ng̃a nanagtibúoc sa pagcabógnao.</span> -</p> -<p id="e.botillo" class="hw"><span class="sc">Botillo</span>. = <span lang="ceb">Panonódlan, sodlánan sa vino, ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botin</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.borcegui">Borceguí</a></i>. * <span lang="ceb">Tabon sa páa cutob sa tohod hasta sa tíil, ng̃a cacao-íton sa mang̃a botones con sa -mg̃a caó-it. * Ang guicóha, ang quinóha sa mang̃a soldados, sa lugar ng̃a ílang guipang̃ol -átan, sa obos na ang pagáoay con pagpang̃óbat, ng̃a guibiyáan sa ílang guipanagdáug -ng̃a mg̃a caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boto</span>, romo de punta. = <span lang="ceb">Dompol, omol, sangsang, sompo. * Ang táuo ng̃a colang sa quinaádman.</span> * V. <i><a href="#e.botillo">Botillo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boton</span>. = <span lang="ceb">Botones.</span> * Yema de árboles y plantas. = <span lang="ceb">Salingsíng̃an, salíngsing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Botonadura</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa botones sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bóveda</span>. = <span lang="ceb">Ang alcoba sa mg̃a baláy ug mg̃a Singbahán ng̃a molomalíng̃in. * Mang̃a lang̃ob ng̃a malíng̃in dapit sa itáas. * Lolóbng̃an, lobng̃ánan sa ilálom sa mg̃a salog sa -mg̃a Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boya</span>. = <span lang="ceb">Patáo patáo, palayáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boyada</span>. = <span lang="ceb">Panón ng̃a dagcó sa mg̃a baca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boyal</span>. = <span lang="ceb">Ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a baca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boyante</span>. = <span lang="ceb">Ang milotáo, lomotáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boyar</span>. = <span lang="ceb">Paglotáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boyazo</span>. = <span lang="ceb">Baca con toro ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boyera</span>. = <span lang="ceb">Toril, alar ng̃a paghipósan sa mg̃a baca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boyero</span>. = <span lang="ceb">Magbalántay sa mg̃a baca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boyuno</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a baca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Boza</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a dagcó, mabagá, ng̃a magámit sa masóbsab sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bozal</span>. = <span lang="ceb">Bucág ng̃a diótay ng̃a ibótang sa bába sa mg̃a cabayo ug ubán pang mg̃a mananáp, arón díli síla macapáhit sa mg̃a cabalánan. * Ang ibótang sa bába ug sa olo sa mg̃a cabayo, -sa pagpogóng caníla sa magacabayo. * Ang <span class="corr" id="xd31e17480" title="Fuente: bagong">bag-ong</span> tinón-an sa bisan ónsang opicio. * Ang táuo ng̃a boang boang, borong, cabos ng̃a oaláy ug quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bozo</span>. = <span lang="ceb">Ang balahíbo ng̃a bolágao ng̃a motoróc sa mg̃a laláqui sa ibábao sa ng̃abil sa itáas, sa oalá pa tomodóc ang bong̃ot. * Pisi ng̃a icabáat sa bába sa mg̃a mananáp sa paggóyor caníla.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cbr" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cbr.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">BR</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Bracear</span>. = <span lang="ceb">Capay capay, paglíhoc sa mg̃a bocton, hayon hayon, hayón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bracero</span>. = <span lang="ceb">Ang magapadóol sa íang bocton sa láin, arón somándig. * Ang maálam magcópot ug magsalibáy sa bángcao, sa salapáng, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bracman</span>. = <span lang="ceb">Ang Padre ug mang̃ialáman sa cánhing tiempo sa mg̃a dioatáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Braga</span>. = <span lang="ceb">Calzones, salooál ng̃a halagpád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bragado</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa daótan ng̃a húna húna ng̃a may daótan ng̃a tóyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bragadura</span>. = <span lang="ceb">Ang talioála sa mg̃a páa, ang guicaláng̃an sa duhá ca páa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bragazas</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaságad, ang guipapagbóot sa lain, ang masáyon pagaólo olóhan, labí pa ang -mang̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Braguero</span>. = <span lang="ceb">Ibaláat ng̃a malíg-on, casangcápan ng̃a itáod sa balát-ang ug ipadápat ug maáyo sa -bolog <span class="pageNum" id="pb27">[<a href="#pb27">27</a>]</span>sa mg̃a táuo ng̃a botóon, sa pagpogóng sa ílang dágcong lagáy. * Ang pisi ng̃a icalíg-on -sa timon con bansálan sa mang̃a sacayán, sa pagpogóng canía con mabali ogáling ang -caña, ang pácao con togdánan, ug con maoalá, maíbot ug matípac ang mg̃a caó-it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bragueta</span>. = <span lang="ceb">Ang abli, ang si-si, ang quisi sa mang̃a salooál dapit sa atubáng̃an, ug sa mg̃a saya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brama</span>. = <span lang="ceb">Túig sa pagpang̃asáoa sa mg̃a úsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bramadera</span>. = <span lang="ceb">Doláan sa mg̃a báta: mao ang usá ca papán ng̃a diótay ng̃a hinóctan sa usá ca pisi -ng̃a hamóbo, ng̃a pagatáyoc toyócon nila sa háng̃in arón maghagónghong. * Tolónggon -ng̃a guipanggámit sa mg̃a baquero sa pagtígom sa mg̃a mananáp. * Tolónggon ng̃a <span class="corr" id="xd31e17587" title="Fuente: pangagamíton">pagagamíton</span> sa mg̃a bantay sa mang̃a tanáman, sa pagbógao sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bramador</span>. = <span lang="ceb">Domahagóhong, ang nagadagóhong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bramante</span>. = <span lang="ceb">Quilis, pising magamáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bramar</span>. = <span lang="ceb">Dagóhong, hagónghong, pagtíng̃og sa mang̃a mananáp.</span> * El mar. = <span lang="ceb">Dogóhong, dagóoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bramido</span>. = <span lang="ceb">Ang pagtíng̃og sa mg̃a mananáp, ug labí pa sa mg̃a ihálas. * Ang pagsinggit, pagtúao, -pagtiábao sa mg̃a táuo ng̃a nanóyo, nasocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brancada</span>. = <span lang="ceb">Panagátan, sahid, anod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brandal</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a pisi ng̃a bolotáng̃an sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e17638" title="Fuente: ang ang">ang</span> sa pagsáca sa mg̃a taládoc sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brasa</span>. = <span lang="ceb">Baga, aguipó ng̃a may caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brasero</span>. = <span lang="ceb">Bagahán, calán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brasil</span>, Palo Brasil. = <span lang="ceb">Sibócao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brava cosa</span>. = <span lang="ceb">Botang ng̃a oaláy hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bravamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaísog, sa pagcabáng̃is. * Maáyo caáyo, sa toman, sa hingpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bravata</span>. = <span lang="ceb">Paghólot, paghómot.</span> -</p> -<p id="e.bravatero" class="hw"><span class="sc">Bravatero</span>. = <span lang="ceb">Magholólot, maandácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bravear</span>. = <span lang="ceb">Paghólot, paghómot, pagándac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e17703" title="Fuente: Brabera">Bravera</span>. = <span lang="ceb">Talambóan hong̃áoan sa mg̃a horno ng̃a pagalotóan sa tinápay ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.braveza" class="hw"><span class="corr" id="xd31e17716" title="Fuente: Brabeza">Braveza</span>. = <span lang="ceb">Pagcaísog, pagcabáng̃is, pagcaihálas.</span> -</p> -<p id="e.bravio" class="hw"><span class="sc">Bravío</span>. = <span lang="ceb">Mabáng̃is oyámot, maísog, ihaláson. * Cáhoy tanóm ng̃a ihálas, tudocbánoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bravisimo</span>. = <span lang="ceb">Mabáng̃is oyámot, maísog caáyo, ihaláson ng̃a túod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bravo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a oaláy cahádloc ug catáhap, cásing casíng̃an.</span> * V. <i><a href="#e.bravio">Bravio</a></i>. * <span lang="ceb">Dagat ng̃a badlan, ng̃a nagobót caáyo. * Lugar, yota ng̃a sagbótan, ng̃a díli maáyo -pagalácoan, calibónan, solóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bravote</span>. V. <i><a href="#e.bravatero">Bravatero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bravura</span>. V. <i><a href="#e.braveza">Braveza</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Braza</span>. = <span lang="ceb">Dopa, socod sa dohá ca vara, sa onóm ca tíil, pisi ng̃a guibáat sa mg̃a verga sa mg̃a -layág, sa pagtóyoc toyoc, pagtaquílid ug pagatóbang sa máong layág sa háng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brazada</span>. = <span lang="ceb">Paggácos, paglícos sa bisan onsa, sa mang̃a bocton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brazado</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brazaje</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa mg̃a dópa cótob sa ibábao sa tóbig hasta sa balás, hasta sa pondo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brazalete</span>. = <span lang="ceb">Bocála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brazo</span>. = <span lang="ceb">Bocton, botcon.</span> * De rio. = <span lang="ceb">Sang̃á, sobá sobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brazos de peso</span>. = <span lang="ceb">Biday biday.</span> * Uñas de cangrejo, alacran, &c. = <span lang="ceb">Cagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brazuelo</span>. = <span lang="ceb">Bocton ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brea</span>. = <span lang="ceb">Salong, tágoc sa cáhoy.</span> * Blanca. = <span lang="ceb">Lonay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brebaje</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon ng̃a sináctan sa nagacaláin láin ng̃a mg̃a tambal, con hiló ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brecha</span>. = <span lang="ceb">Langcob, bohó, bang̃ag. * Pagcatándog sa bóot sa mg̃a sambang, sa mg̃a oáli, ug sa -bisan onsa ng̃a guitán-ao ug guinadóng̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bregar</span>. = <span lang="ceb">Layog, aoay, damag, halog, dosmog.</span> * V. <i><a href="#e.amasar">Amasar</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb27a">[<a href="#pb27a">27</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Breña</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a sináctan sa mg̃a batóng dagcó, sa mg̃a pangpang, ug sa mg̃a casagbótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brete</span>. = <span lang="ceb">Singsing, baclao, bacólong ng̃a póthao ng̃a isóol ug itáod sa mg̃a tíil sa mg̃a preso, -arón díli síla macacalágueu. * Calisód, calisdánan, cayógot, cayoctánan, cagolánan, cagóol, cabalísa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Breva</span>. = <span lang="ceb">Higos, ang nahaónang bong̃a sa tágsa ca túig sa cáhoy ng̃a magabóng̃a sa higos. * -Táuo ng̃a mitóo sa mg̃a sambag ug miádang sa iang húna húna ng̃a malágsot.</span> -</p> -<p id="e.breve" class="hw"><span class="sc">Breve</span>. = <span lang="ceb">Camatoódan ng̃a guícan sa Santos ng̃a Papa con sa ílis nía, ng̃a sinolátan sa mg̃a -sógo ug mg̃a pagbóot nía. * Ang malágmit ang madalí, ang díli madúgay, lactod. * Oña, -sa taod taod, sa toon toon. * Madáclit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brevedad</span>. = <span lang="ceb">Pancadalí, pagcalágmit, calactóran, pagcadáclit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Breviario</span>. = <span lang="ceb">Pang̃adyéan sa mg̃a Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brevísimo</span>. = <span lang="ceb">Ang madalí, ang malágmit oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Briaga</span>. = <span lang="ceb">Pising dagcó, mabagá: magámit sa pagpíga sa mg̃a uvas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Briba</span>. = <span lang="ceb">Pagcatápol, pagcadaótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bribon</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tapólan, sa mang̃íl-ad ug malágsot ng̃a batásan, tampalásan.</span> -</p> -<p id="e.bribonada" class="hw"><span class="sc">Bribonada</span>. = <span lang="ceb">Tampálas, pagcang̃íl-ad, pagcalágsot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bribonar</span>. = <span lang="ceb">Pagtápol, pagtampálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bribonería</span>. V. <i><a href="#e.bribonada">Bribonada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bricho</span>. = <span lang="ceb">Dahon ng̃a haíctin ug manípis caáyo sa boláoan, sa pagbólda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brida</span>. = <span lang="ceb">Mang̃a pisi con mg̃a panit ng̃a guihócot sa bozal con sa preno sa mg̃a cabayo, ug -ng̃a pagacóptan sa nagacabayo, sa pagpogóng ug paghópot caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brigada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a tápoc sa mg̃a soldados, cadaghánan sa mg̃a mananáp, mg̃a cabayo, -&c., sa pagbálsa ug pagdála sa mg̃a quinahánglan sa mg̃a pang̃obátan, ug sa mg̃a calán-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brigadier</span>. = <span lang="ceb">Ponóan sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p id="e.brillador" class="hw"><span class="sc">Brillador</span>. = <span lang="ceb">Ang masíga, magíla gila.</span> -</p> -<p id="e.brillante" class="hw"><span class="sc">Brillante</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Bató ng̃a mahál uyámot, bilídhon caáyo, ng̃a masíga, masíhag ug magíla gila.</span> -</p> -<p id="e.brillar" class="hw"><span class="sc">Brillar</span>. = <span lang="ceb">Siga, sinao, sihag, gila gila.</span> -</p> -<p id="e.brillo" class="hw"><span class="sc">Brillo</span>. = <span lang="ceb">Casíga, casíhag, casínao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brincador</span>. = <span lang="ceb">Lomológso, maglológso, ang magalógso, ang magaógpo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brincar</span>. = <span lang="ceb">Logso, ogpo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brinco</span>. = <span lang="ceb">Paglógso, pagógpo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brindar</span>. = <span lang="ceb">Alap, agda, pagábi abi, gasa, combira.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e18072" title="Fuente: Beindis">Brindis</span>. = <span lang="ceb">Pagálap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brinquillo</span>. = <span lang="ceb">Doláan sa mg̃a bátang babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brio</span>. = <span lang="ceb">Cosóg, gahóm, isog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Briol</span>. = <span lang="ceb">Pisi sa paghípos ug paglolós sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Briosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcacósog, sa pagcabáscog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Briosísimo</span>. = <span lang="ceb">Ang mabáscog, macósog, ang gahóman caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brioso</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Mapíscay, madásig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Británica</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brizna</span>. = <span lang="ceb">Tipac, tipic, sinápsap ng̃a diótay, magamáy caáyo, bignit, quibit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brocadillo</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a igagáma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brocado</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a igagáma ng̃a sináctan sa hilo sa salapí ug sa boláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brocal</span>. = <span lang="ceb">Bába sa ng̃a atábay. * Singsing, baclao, bacólong sa salapí con sa boláoan, ng̃a isóp-ot -sa mg̃a polóan sa mg̃a calés, sa mg̃a campílang, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bróculi</span>. = <span lang="ceb">Otan ng̃a maíng̃on íng̃on sa coles.</span> -</p> -<p id="e.brocha" class="hw"><span class="sc">Brocha</span>. = <span lang="ceb">Ponpon sa mg̃a balahíbo sa caballo con sa baboy, ng̃a bináat sa tomóy sa usá ca cáhoy <span class="pageNum" id="pb28">[<a href="#pb28">28</a>]</span>ng̃a hamóbo, ng̃a guinámit sa mg̃a pintol, sa mang̃a táuo ng̃a nanagpíntal. * Pincel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brochada</span>. = <span lang="ceb">Tagsa sa paghílog sa brocha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Broche</span>. = <span lang="ceb">Sab-it, caó-it, sab-ítan, cao-ítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brochon</span>. V. <i><a href="#e.brocha">Brocha</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brodista</span>. <span class="corr" id="xd31e18206" title="Fuente: —">=</span> <span lang="ceb">Ang hang̃ol ng̃a mang̃áyo sa íang cacán-on sa mg̃a cabaláyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Broma</span>. = <span lang="ceb">Tamílog, tamásoc, taguímtim. * Sabá, banha, tiao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bromar</span>. = <span lang="ceb">Pagcócot sa tamásoc, sa tagímtim.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bromear</span>. = <span lang="ceb">Pagdóla, pagtíao, pagtístis, pagbánha, pagsabá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bromista</span>. = <span lang="ceb">Ang tigtíao, ang matístis, ang mahagógma magdóla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bronce</span>. = <span lang="ceb">Tombága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Broncista</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa tombága.</span> -</p> -<p id="e.bronco" class="hw"><span class="sc">Bronco</span>. = <span lang="ceb">Baol. * Hait, maháit. * Ang táuo ng̃a maísog. * Tolónggon sa tíng̃og ng̃a hong̃áo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bronquedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasagóngsong, pagcadagcó sa ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bronquina</span>. = <span lang="ceb">Pagáoay, paglális.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Broquel</span>. = <span lang="ceb">Calásag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Broquelado</span>. = <span lang="ceb">Ang may calásag, ang nang̃alásag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Broquelazo</span>. = <span lang="ceb">Pagpócpoc, pocpoc ng̃a guipócpoc sa calásag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brotar</span>. = <span lang="ceb">Pagsalíngsing, guitib, gotoc, todóc, tugbo, odlot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brote</span>. = <span lang="ceb">Salingsíng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Broza</span>. = <span lang="ceb">Sagbot, hogao, casagbótan, cahogáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bruces</span>. (de). V. <i><a href="#e.boca.abajo">Boca abajo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bruja</span>. = <span lang="ceb">Balbal, asoang, onglo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brújula</span>. = <span lang="ceb">Padalóman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brujulote</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a guilolánan sa salong ug sa obán pang mg̃a tágoc ug mg̃a panácot ng̃a -masáyon masónog ug masíga, sa pagsónog ug pagdáob sa mg̃a sacayán ng̃a caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bruma</span>. = <span lang="ceb">Gabon sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brumo</span>. = <span lang="ceb">Talo ng̃a mapotí caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bruñido</span>. = <span lang="ceb">Ang guihínlo, ang guisínao, ang guihílog sa isilínao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bruñidor</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagsínao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bruñir</span>. = <span lang="ceb">Pagsínao sa bisan onsa, pagdíhog ug pagsínao sa náuong íng̃on sa guibúhat sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brusco</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.bronco">Bronco</a></i>. * <span lang="ceb">Ang bolíng-it ug náuong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brutal</span>. = <span lang="ceb">Ang manigíng̃on sa mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Brutalidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcamanáp. * Pagcaoaláy bóot sa pagpogóng sa mg̃a cailíbgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bruto</span>. = <span lang="ceb">Mananáp. * Ang táuo ng̃a oaláy caólao, ang sa malágsot ug mang̃íl-ad ng̃a batásan.</span> * V. <i><a href="#e.bronco">Bronco</a></i> hasta <i lang="ceb">tolónggon</i>. -</p> -</div> -</div> -<div id="cbu" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#cbu.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">BU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Buba</span>. = <span lang="ceb">Tabucáo, saquét ng̃a guing̃álan ug prinances.</span> * Segun dicen, esta especie de erupcion procede, de mal venéreo.<span class="corr" id="xd31e18444" title="Ausente en la fuente"> * V.</span> <i>Relata réfero</i>. -</p> -<p id="e.bubatico" class="hw"><span class="sc">Bubático</span>. = <span lang="ceb">Tabocáoon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bubon</span>. = <span lang="ceb"><i>Buba</i>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Buboso</span>. <span class="corr" id="xd31e18469" title="Fuente: =">V.</span> <i><a href="#e.bubatico">Bubático</a></i>. * <span lang="ceb">Poc-on, camalóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bucear</span>. = <span lang="ceb">Salom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Buceo</span>. = <span lang="ceb">Pagsálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bucle</span>. = <span lang="ceb">Bohóc ng̃a liníquit, ng̃a guicólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bucólica</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a calán-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Buche</span>. = <span lang="ceb">Pabalónan. * Ang nati sa borrico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Budion</span>. = <span lang="ceb">Isda sa mg̃a dagat sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Buenaboya</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a mosolód sa íang caogalíng̃on ng̃a pagbóot sa pagcalansero, sa pagcagomaláod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Buenamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasáyon.</span> -<span class="pageNum" id="pb28a">[<a href="#pb28a">28</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Buenaventura</span>. = <span lang="ceb">Palad ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Buey</span>. = <span lang="ceb">Baca, ang baca ng̃a laqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Búfalo</span>. = <span lang="ceb">Calabáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bufar</span>. = <span lang="ceb">Cagmo, posng̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bufete</span>. = <span lang="ceb">Lamesáhan ng̃a pagasolátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bufido</span>. = <span lang="ceb">Ting̃og sa mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bufo</span>. = <span lang="ceb">Matístis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bufon</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang magayóbit, magatíao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bufonada</span>. = <span lang="ceb">Pagcatístis, pagcayóbit, pagcatíao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bufonearse</span>. = <span lang="ceb">Pagtístis, pagtíao, pagyóbit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Buharda</span>. = <span lang="ceb">Talambóan sa ibábao sa atóp, ng̃a guitabónan sa usá ca átop átop ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Buho</span>. = <span lang="ceb">Langgam sa gabíy, sa España.</span> -</p> -<p id="e.buhoneria" class="hw"><span class="sc">Buhonería</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a balígya ng̃a tolotagídyot ng̃a guinabála sa nagabalígya: mg̃a sudlay, mg̃a solód, -mg̃a dagom, hilo, &c.</span> -</p> -<p id="e.buhonero" class="hw"><span class="sc">Buhonero</span>. = <span lang="ceb">Ang magbalalígya, ang nagabalígya sa mg̃a tolotagídyot ug sa mg̃a ibalalígya sa óbos -ng̃a bíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Buitre</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a manágit sa España: ang guicáon nía máo ang mg̃a mananáp ug ang mg̃a táuo -ng̃a minatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Butron</span>. = <span lang="ceb">Bobo, táon, balíat. * Horno ng̃a pagalotóan, ug pagatonáoan sa salapí ng̃a báol pa -ug nasacót pa sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bujería</span>. = <span lang="ceb">Tiendahán, pagabaligyáan sa póthao, tingga, salamín, &c., ng̃a tolotagídyot ug sa -diótay ng̃a bíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bujeta</span>. = <span lang="ceb">Caban ng̃a cáhoy. * Panonódlan, sodlánan sa mg̃a cahomót ng̃a guinadála dála sa mg̃a -táuo sa ilang poyo poyo, sa ílang bolsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bujía</span>. = <span lang="ceb">Candela sa talo ng̃a mopóti caáyo ug sa duhá ca dáng̃ao ang cahitáson, culang con -capin. * Ang candelero con sanggáan ng̃a pagabotáng̃an ug pagatolpócan sa candela.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bula</span>. = <span lang="ceb">Camatoádan ng̃a guícan sa Santos ng̃a Papa, ng̃a sinolátan sa mg̃a súgo nía. * Ang -bula con camatoódan ng̃a guihing̃álan sa Santa Cruzada, ng̃a pagalimósan sa túig túig -ng̃atanán sa mg̃a cristianos, arón macapang̃áon síla sa carne sa mg̃a viernes ug mg̃a -vigilia, gaoas ug pila ca adlao ng̃a guiásoy sa máong bula, sa tágsa ca túig, ug arón -macapang̃óha sila sa daghánan ng̃a mg̃a pagtógot con pagpasáylo sa mg̃a salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bulario</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mang̃a bula.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Buleto</span>. V. <i><a href="#e.breve">Breve</a></i> hasta <i lang="ceb">pagbóot nía</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bulto</span>. = <span lang="ceb">Gantong, gantóong, ogdo. * Hobág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bulla</span>. = <span lang="ceb">Casába, banhá, singgit, tuao, pooao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bullaje</span>. = <span lang="ceb">Ang banhá sa pagpamólong sa dághan táuo ug dong̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bullicio</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Cagáhob, cahagónghong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bulliciosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa dágcong banhá, sa dágcong casába.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bullir</span>. = <span lang="ceb">Pagbócal sa tobig.</span> * Gusanos ú otros animales. = <span lang="ceb">Lihoc, giho, hiol, camang, coyámang, híboc, caládcad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Buñolero</span>. = <span lang="ceb">Magbobóhat, tigbóhat, ang may opicio sa paggáma sa buñuelos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Buñuelo</span>. = <span lang="ceb">Binócboc sa trigo ug bisan pa ng̃áni sa humáy ng̃a sináctan sa manteca con sa lana, ug linóto con prinito sa -caláha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Buque</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa bisan onsa. * Bisan onsa ng̃a sacayána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Burbuja</span>. = <span lang="ceb">Bola maíng̃on sa bítlig ng̃a magáma usáhay sa túbig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Burbujear</span>. = <span lang="ceb">Pagoloólbo sa túbig.</span> -</p> -<p id="e.burdel" class="hw"><span class="sc">Burdel</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagapúy-an sa mg̃a babáyeng daútan, sa mg̃a bigáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Burdo</span>. <span class="corr" id="xd31e18816" title="Fuente: =">V.</span> <i><a href="#e.bronco">Bronco</a></i>, hasta <i lang="ceb">ang táuo</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Bureo</span>. = <span lang="ceb">Dola, caling̃áoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Burga</span>. = <span lang="ceb">Tobódan sa túbig ng̃a maínit.</span> -<span class="pageNum" id="pb29">[<a href="#pb29">29</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Buriel</span>. = <span lang="ceb">Bulágao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Buril</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pothao ng̃a matalíuis ug maháit caáyo, sa paglíloc sa mg̃a tombága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Burilada</span>. = <span lang="ceb">Pagcacádlit, pagcabádlis sa buril.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Burilar</span>. = <span lang="ceb">Pagcádlit, pagbárlis sa mg̃a tumbága sa buril.</span> -</p> -<p id="e.burla" class="hw"><span class="sc">Burla</span>. = <span lang="ceb">Tiao, yobit, yaoyao, yom-id, ng̃iao, oyat, limbong.</span> -</p> -<p id="e.burlador" class="hw"><span class="sc">Burlador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagatíao, tigyóbit, tigyám-id, ang nagayáoyao, nagaóyat, maólo olóhon.</span> -</p> -<p id="e.burlar" class="hw"><span class="sc">Burlar</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.burla">Burla</a></i>. * <span lang="ceb">Solog solog, sóod sóod, limbong, olo olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Burlería</span>. V. <i><a href="#e.burla">Burla</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Burlesco</span>. V. <i><a href="#e.burlador">Burlador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Burra</span>. = <span lang="ceb">Ang baye sa burro, burro ng̃a baye.</span> * V. <i><a href="#e.borrico">Borrico</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Burrada</span>. = <span lang="ceb">Panón sa mg̃a burro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Burrajo</span>. = <span lang="ceb">Ta-i sa mg̃a caballo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Burrazo</span>. = <span lang="ceb">Burro ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Burro</span>. V. <i><a href="#e.borrico">Borrico</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Burujo</span>. = <span lang="ceb">Ang opa sa mg̃a aceytunas sa napíga na ug guinacoháan na sa dogá, sa lána, sa guibadyétan na. * Ogdo sa yota ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Burujon</span>. = <span lang="ceb">Hobág sa olo, ogdo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Burraca</span>. = <span lang="ceb">Poyo poyo ng̃a dagcó sa panit.</span> -<span class="pageNum" id="pb29a">[<a href="#pb29a">29</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Busca</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃íta.</span> -</p> -<p id="e.buscador" class="hw"><span class="sc">Buscador</span>. = <span lang="ceb">Ang nang̃íta, ang nagabólong.</span> -</p> -<p id="e.buscapies" class="hw"><span class="sc">Buscapiés</span>. = <span lang="ceb">Bomba ng̃a sinódlan sa pólvora ng̃a oaláy tugdánan, ng̃a modalágan sa talioála sa -mang̃a tíil sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Buscar</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃íta, pagbólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Buscaruido</span>. = <span lang="ceb">Maquigaoáyon, soquíhan, malalíson ang magatúyo, masinocuáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Buscavidas</span>. = <span lang="ceb">Ang maquigsáyod caáyo sa quinabóhi sa isigcatáuo, ang naquigásoy, ang naquigsúsi sa -mg̃a bóhat sa isigcaíng̃on. * Ang tigpang̃íta caáyo sa mg̃a quinahánglan sa pagcabóhi. * Tabían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Buscon</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.buscador">Buscador</a></i>. * <span lang="ceb">Ang mang̃ang̃áhas, ang magaticás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Busilis</span>. = <span lang="ceb">Caculían, ang himotáng̃an sa caculían, bisan onsa ng̃a macóli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Busto</span>. = <span lang="ceb">Ladáoan sa táuo cutub sa háoac sa oaláy bocton, maíng̃on sa guibótang sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Butaca</span>. = <span lang="ceb">Lingcodánan ng̃a dagcó ug hamóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Butifarra</span>. = <span lang="ceb">Soriso. (Chorizo.)</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Buz</span>. = <span lang="ceb">Haloc sa timáan sa pagtáhod.</span> -</p> -<p id="e.buzo" class="hw"><span class="sc">Buzo</span>. = <span lang="ceb">Tigsálom, ang mosálom.</span> -</p> -<p id="e.buzon" class="hw"><span class="sc">Buzon</span>. = <span lang="ceb">Alaguían sa tóbig sa mg̃a danao. * Ang bohó ng̃a pang̃abotáng̃an sa mg̃a sulat sa -correo.</span> -<span class="pageNum" id="pb29b">[<a href="#pb29b">29</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cc" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#cc.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">C</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cca" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cca.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">CA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Cabal</span>, justo. = <span lang="ceb">Toman, songcad, topóng.</span> -</p> -<p id="e.cabalgada" class="hw"><span class="sc">Cabalgada</span>. = <span lang="ceb">Mang̃a soldados con láin ng̃a mg̃a táuo ba ng̃a nanagcabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabalgador</span>. = <span lang="ceb">Tigcabayo, ang magacabayo.</span> -</p> -<p id="e.cabalgadura" class="hw"><span class="sc">Cabalgadura</span>. = <span lang="ceb">Ang mananáp ng̃a paggabalsáhan, ng̃a pagacabayóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabalgar</span>. = <span lang="ceb">Pagcabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabalgata</span>. V. <i><a href="#e.cabalgada">Cabalgada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatúman, gayód, máo man gayód, sa igo, sa pagcahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caballa</span>. = <span lang="ceb">Isda sa mg̃a dagat sa España ug sa Filipinas, hagomáa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caballar</span>. = <span lang="ceb">Ng̃atanán canhic cabayo, ng̃a nanong̃ód sa mang̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caballería</span>. V. <i><a href="#e.cabalgadura">Cabalgadura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caballeriza</span>. = <span lang="ceb">Logar ng̃a pagapóy-an sa mang̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caballerizo</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabántay ug magabáton sa mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caballero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagacabayo. * Ang dato ng̃a lioat sa mg̃a guinacánan ng̃a mg̃a dágcong táuo. * -Ang salapían, sa maáyong batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caballerosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalólot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caballeroso</span>. = <span lang="ceb">Ang ang̃ay sa táuo ng̃a dato ug sa maáyong gaoi sa maáyong batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caballete de tejado</span>. = <span lang="ceb">Ybobóng̃an. * Ang yota ng̃a nagalabáo sa talioála sa mg̃a todlis sa yota ng̃a guidaróhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caballo</span>. = <span lang="ceb">Cabayo. * Capandáyan ng̃a guitagána sa canhing tiempo sa pagpasáquet sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabaña</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a diótay sa mg̃a cabalánan, payág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabecear</span>. = <span lang="ceb">Toad toad, ling̃ó ling̃ó, ling̃iu ling̃io, doca doca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabeceo</span>. = <span lang="ceb">Paglíhoc sa olo sa loyo ug sa loyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabecera</span>. = <span lang="ceb">Olóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabecilla</span>. = <span lang="ceb">Ponóan sa mg̃a soquíhan. * Ponóan sa mg̃a nagacaláin láin ng̃a mg̃a tapoc sa mg̃a -báta sa <span class="pageNum" id="pb29c">[<a href="#pb29c">29</a>]</span>escolahán ug sa mang̃a cristan. * Magbalántay sa mang̃a bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabellera</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a bohóc, bohóc ng̃a guisáblay sa licód, donghay.</span> * Postiza. = <span lang="ceb">Talagábong, tagbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabello</span>. = <span lang="ceb">Bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabelludo</span>. = <span lang="ceb">Bochan, ang táuo ng̃a may bohóc ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caber</span>. = <span lang="ceb">Arang, hodót, himo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabestro</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a guihócot sa olo sa mg̃a mananáp sa paggóyod caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabeza</span>. = <span lang="ceb">Olo. * Sinógdan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabezal</span>. = <span lang="ceb">Onlánan, olnan, olónlan ng̃a diótay, olúgnan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabezo</span>. = <span lang="ceb">Catapúsan, casalpóng̃an sa mg̃a caboquílan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabezon</span>. = <span lang="ceb">Padron, camatoódan ng̃a sinolátan sa mg̃a táuo ng̃a nagbóhis ug ng̃a managtámpo sa -bisan onsa.</span> * De camisa, chaqueta, &c. = <span lang="ceb">Asintos.</span> * Abertura de cualquiera ropaje para poder sacar la cabeza. = <span lang="ceb">Liab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabecero</span>. = <span lang="ceb">Olo ng̃a dagcóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabezudo</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa dágcong olo. * Táuo ng̃a soquíhan, malalíson, sa magáhing olo, matinománon -sa íang cabobót-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabezuela</span>. = <span lang="ceb">Olo ng̃a diótay. * Binócboc sa trigo ng̃a dagcó dagcó, sa guiágag ug guicóha na an -pino. * Tanóm sa España. * Bólac ng̃a guing̃álan ug rosa, sa poyós pa.</span> -</p> -<p id="e.cabida" class="hw"><span class="sc">Cabida</span>. = <span lang="ceb">Ng̃atanán ng̃a árang botáng̃an sa bisan onsa ng̃a bótang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabildo</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a Padre ng̃a may ting̃og ug mahilábot sa mg̃a pagsolosámbag sa mg̃a Singbahán ng̃a catedral. * Catilíngban sa mg̃a dagcong -táuo sa longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabimiento</span>. V. <i><a href="#e.cabida">Cabida</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabizbajo</span>. = <span lang="ceb">Ang nagadong̃ó, nagadocó, nagayang̃ó, dong̃óy, sacmoló.</span> -<span class="pageNum" id="pb30">[<a href="#pb30">30</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Cable</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a dagcóan ug mabagá, ng̃a icaláoig sa mg̃a sacayán, dandan, buli búli, talícol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabo</span>, extremo, punta. = <span lang="ceb">Tomóy, catadmán.</span> * Fin, término. = <span lang="ceb">Catapúsan, casangpútan.</span> * Punta de tierra. = <span lang="ceb">Catarmán, dauis, lauis.</span> * Punta de tabaco, candela, &c. = <span lang="ceb">Opús.</span> * Puño de toda arma. = <span lang="ceb">Polóan.</span> * Astil de azuela, azadon, &c. = <span lang="ceb">Patoc, polóan.</span> * Palo de lanza, de fisga, &c. = <span lang="ceb">Togdánan.</span> * Orilla, extremo de ropa ó vestido. = <span lang="ceb">Hang̃ítan, sidsid.</span> * Orilla, de tabla, mesa, &c. = <span lang="ceb">Daplin, ng̃ilit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabotaje</span>. = <span lang="ceb">Ang pagcomercio ug pagsacáy sa dagat ng̃a hingmotáng̃an sa mg̃a capopód-an, díli ang -pagsacáy ug pagtabóc sa dagcong lauod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabra</span>. = <span lang="ceb">Canding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabrería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan, panón sa mg̃a canding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabreriza</span>. = <span lang="ceb">Toril, alad, lugar ng̃a pagadángpan ug pagasódlan sa mg̃a canding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabrestante</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagsácoat sa mg̃a mabóg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabrilla</span>. = <span lang="ceb">Isda sa mg̃a dagat sa España. * Mang̃a tápoc sa mg̃a bitóon ng̃a guing̃álan siete -cabrillas, hadóol sa timáan sa Lang̃it ng̃a guihing̃álan ug Tauro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabrío</span>. = <span lang="ceb">Ang nanong̃ód sa mg̃a canding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabriola</span>. = <span lang="ceb">Paglógso, pogógpo ug pagsádsad sa nagasabáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabriolé</span>. = <span lang="ceb">Bísti ng̃a hatáas ug manggásan, ng̃a guinabísti sa mg̃a laláqui ug mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabrita</span>. = <span lang="ceb">Nati, anac sa canding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabritero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabalígya sa mg̃a anac ng̃a diótay sa canding.</span> -</p> -<p id="e.cabrito" class="hw"><span class="sc">Cabrito</span>. = <span lang="ceb">Anac ng̃a laqui ug diótay sa canding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cabron</span>. = <span lang="ceb">Canding ng̃a láqui, láqui sa mg̃a canding, lambáyan. * Táuo ng̃a magapaságad sa íang -asáoa ng̃a somápao sa ílang pagtiáyon, ng̃a macasala sa lain, ng̃a moobán obán sa -camaáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caca</span>. = <span lang="ceb">Ta-í, hugao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cacao</span>. = <span lang="ceb">Cacao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caoatal</span>. = <span lang="ceb">Cacáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cacareador</span>. = <span lang="ceb">Manóc ng̃a tigtaláog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cacarear</span>. = <span lang="ceb">Pagtaláog sa mg̃a manóc, potac, ogtac, togáoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cacerola</span>. = <span lang="ceb">Tacho.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caceta</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cacique</span>. = <span lang="ceb">Ponóan sa mg̃a provincia ug sa mg̃a longsod sa mg̃a indio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caco</span>. = <span lang="ceb">Caoatán, maninicás, mang̃ang̃áhas. * Ang táuo ng̃a maharlócon, taláoan ug sa masígpit -ng̃a cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cachamarin</span>. = <span lang="ceb">Sacayán sa duruhá ca taládoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cacharro</span>. = <span lang="ceb">Bisan ónsang panonódlan ng̃a baol ng̃a árang botáng̃an sa mánggad pa dihá ng̃a botang, -con ang tipic lámang sa máong sodlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cachas</span>. = <span lang="ceb">Ang dohá ca sápao ng̃a cáhoy, bocóg, &c., sa mg̃a polóan sa mg̃a labaja, cuchillo, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cachaza</span>. = <span lang="ceb">Pagcahínay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cachera</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a hinábol sa balahíbo sa mang̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cachete</span>. = <span lang="ceb">Aping, sagpá, tagpá, tampalíng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cachetero</span>. = <span lang="ceb">Cuchillo ng̃a hamóbo ug matalínis caáyo sa tomóy ng̃a guidála sa mg̃a caoatán ug mg̃a -mamomonó, sa pagsámad. * Pocpoc, sontoc. * Ang táuo ng̃a magatibáoas sa mg̃a toro -sa máong capandáyan, sa máong hing̃aníban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cachetudo</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa dágcong aping.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cachican</span>. = <span lang="ceb">Batid, malaláng̃on. * Ponóan sa mang̃a mamomóo, ang magbalántay sa mg̃a nanagbóhat -sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cachidiablo</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapacayáoa sa íang pagbísti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cachigordete</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a supang, matámboc ug hamóbo, su dagcong pagcahósog.</span> -<span class="pageNum" id="pb30a">[<a href="#pb30a">30</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Cachillada</span>. = <span lang="ceb">Pagánac sa mananáp sa daghánan ng̃a mg̃a ánac sa usá ca pagánac.</span> -</p> -<p id="e.cachiporra" class="hw"><span class="sc">Cachiporra</span>. = <span lang="ceb">Cáhoy ng̃a dagcó sa usá ca tomóy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cachivache</span>. = <span lang="ceb">Tipic sa vaso, tadyao, pinggan, &c., ng̃a nabóong. * Guinamíton ng̃a dáan, ug bisan onsa ng̃a oalá nay sílbi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cacho</span>. = <span lang="ceb">Tipac, tipic, pinótol sa bisan onsa. * Isda sa mg̃a sobá sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cachonda</span>. = <span lang="ceb">Iró ng̃a báye ng̃a guipang̃asáoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cachorrillo</span>. = <span lang="ceb">Tocoy, itoy, idong diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cachorro</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Anac ng̃a diótay sa lobo, sa leon, &c. * Posil ng̃a diótay ng̃a guidála sa bolseta, pistola.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cachucha</span>. = <span lang="ceb">Sones ng̃a pagasabáyan sa mang̃a castila, ug hasta ng̃áni sa mg̃a indio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cachupin</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa España ng̃a mapoyó sa América.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cada</span>. = <span lang="ceb">Tagsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cadalecho</span>. = <span lang="ceb">Higdáan ng̃a binóhat sa mg̃a sang̃á ug mg̃a sagbot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cadalso</span>. = <span lang="ceb">Bitáyan, pagapátyan, palátyan sa táuo, lugar ng̃a guigáma sa mg̃a saoang sa mg̃a calongsódan, ug pagaboháton sa mg̃a papán ug hatáas, arón quít-on ug tan-áuon sa cadaghánan ang táuo ng̃a papátyon tong̃ód sa mg̃a salá -nía ng̃a dagcóan, ug arón tomagám ang obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cadañera</span>. = <span lang="ceb">Ang babáye ng̃a magánac sa túig ng̃atanán, ng̃a guing̃álan sa mg̃a bisaya: yayong -sa túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cadejo</span>. = <span lang="ceb">Palós ng̃a diótay sa hilo con sa igagáma, ug ang bohóc ng̃a nagobót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cadena</span>. = <span lang="ceb">Talicalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cadencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay, pagcaóyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cadeneta</span>. = <span lang="ceb">Bóhat ng̃a guibóhat sa hilo con sa igagáma maíng̃on sa dágoay sa talicalá ng̃a manípis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cadenilla</span>. = <span lang="ceb">Talicalá ng̃a manípis ug haíctin ng̃a icadáyan dáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cadenita</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.cadente" class="hw"><span class="sc">Cadente</span>. = <span lang="ceb">Ang maholólog, ang may catáhap ng̃a mahólog, ng̃a magobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cadera</span>. = <span lang="ceb">Balát-ang, payód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caderillas</span>. = <span lang="ceb">Bisti sa panápton ng̃a magáhi, sa úgpac, &c., ng̃a guinabísti sa mg̃a babáye arón -domagcó ang mg̃a saya sa ibábao sa lugar ng̃a hingtóngdan ug nadápit sa mg̃a payód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cadete</span>. = <span lang="ceb">Soldado ng̃a líoat sa dagcong táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cadí</span>. = <span lang="ceb">Hocom sa mg̃a moro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cadillo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, ducut.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caducamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalóya, sa pagcaoaláy gahóm ug cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caducar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong ug pagbóhat sa oaláy húna húna, sa oalá húna hunáon ug maáyo, guícan sa -pagcalóya ug sa hatáas ng̃a edad sa hingtúngdan ng̃a táuo. * Pagoalá sa gahóm sa mg̃a -sugo ug mg̃a pagbaláod, tong̃ód cáy oalá gamíton ug oalá sogton cútob sa dógay na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caduco</span>. = <span lang="ceb">Tigúlang caáyo, oliánon. * Ang madalí matápus, matibáoas, ang díli madúgay. * Ang̃o ang̃óhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caedizo</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.cadente">Cadente</a></i>. * <span lang="ceb">Ang guihólog pagtúyo ug guipacaíng̃on ng̃a oalá tuyóa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caer</span>. = <span lang="ceb">Holog, pocan, ambac.</span> * V. <i><a href="#e.aplastar">Aplastar</a></i>, <i><a href="#e.aplastarse">aplastarse</a></i>, y <i><a href="#e.arruinarse">arruinarse algo</a></i>, <i><a href="#e.arruinar">arruinar</a></i>. * Arroz ú otro grano de cesto, salirse líquido de vasija. = <span lang="ceb">Agas, yabó.</span> * Hoja agostada, y aunque sea rama de árbol, arbusto ó planta. = <span lang="ceb">Tagas, polac, lagas, latac, data.</span> * Fruta. = Idem. * De bruces. = <span lang="ceb">Socámod, dagpá.</span> * De espaldas. = <span lang="ceb">Hayang, haya, ticáy-ang.</span> * Algo de las manos. = <span lang="ceb">Botáoan.</span> * Pelo, barbas, &c. = <span lang="ceb">Ladot, lagdog.</span> -</p> -<p class="hw">Café. = <span lang="ceb">Capé.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cafetal</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guitámnan sa capé.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cafetera</span>. = <span lang="ceb">Sodlánan ng̃a pagalotóan sa capé.</span> -<span class="pageNum" id="pb31">[<a href="#pb31">31</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Cáfila</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan, catilíngban sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp, con sa obán pa ng̃a mg̃a botang ng̃a -managcasónod sónod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cafre</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a bodong caáyo, mabáng̃is ug mamomógos, sa daútan ug malágsot ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cagaaceite</span>. = <span lang="ceb">Langgam. * Ang ta-i nía lanáhon man, ug máo caná ang guinicánan sa íang ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cagachin</span>. = <span lang="ceb">Namóc ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cágada</span>. = <span lang="ceb">Ta-i. * Bóhat ng̃a sinohí, ng̃a oalá macaígo sa guitúyo.</span> -</p> -<p id="e.cagadero" class="hw"><span class="sc">Cagadero</span>. = <span lang="ceb">Calibáng̃an, pamos-ónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cagado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a oaláy polós, sa diótay ng̃a cásing cásing ug mahadlócon sa oaláy hingtóngdan, -taláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cagahierro</span>. = <span lang="ceb">Ta-i, tayá sa pothao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cagajon</span>. = <span lang="ceb">Ta-i sa caballo, sa burro, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cagalera</span>. = <span lang="ceb">Hibólos, calíbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cagada de niño muy pequeño aun</span>. = <span lang="ceb">Camándag, igguit.</span> * De raton, culebra y otros animales, reptíles y volátiles. = <span lang="ceb">Iti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cagar</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíbang, caólo.</span> * En los calzones ó en las sayas. = <span lang="ceb">Lopot, iggit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cagarruta</span>. = <span lang="ceb">Ta-i sa mg̃a carnero ug mg̃a canding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cagatorio</span>. <span id="xd31e20161"></span>V. <i><a href="#e.cagadero">Cagadero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cagon</span>. = <span lang="ceb">Ang malíbang sa masóbsob, tigcalíbang, malibáng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caida</span>. = <span lang="ceb">Pagcahólog, pagcapócan, pagcaámbac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caido</span>. = <span lang="ceb">Malóya, ang magasobó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caiman</span>. = <span lang="ceb">Boáya, balanghítao, balang̃ítao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcalóya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cairel</span>. = <span lang="ceb">Bohócan, talagábong, tagbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caja</span>. = <span lang="ceb">Caban, panonódlan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cajero</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a modáoat sa salapí sa mang̃a baláy sa mg̃a comerciante ug ang mobáyad -sa mang̃a baláydon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cajista</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo sa imprenta ng̃a macaípon ípon ug magahúsay sa mg̃a letras, sa paggáma sa mang̃a letras, sa paggáma sa mg̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cajon</span>. = <span lang="ceb">Panonódlan sa bisan onsa, honos, bálay bálay ng̃a papán ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a calán-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cal</span>. = <span lang="ceb">Apog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cala</span>. = <span lang="ceb">Ang tipac con pedazo ng̃a nacóha sa mang̃a bóng̃a sa pagtiláo niána. * Lóoc lóoc ng̃a diótay sa mg̃a baybáyon. * Bohó sa mg̃a dingding ng̃a cota sa pagsolóng sa ílang cabalágon, sa cadacóon nila, sa guibág-on.</span> * V. <i><a href="#e.calilla">Calilla</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calabacera</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calabacero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagbalígya sa mang̃a calabasa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calabacin</span>. = <span lang="ceb">Tabayág. * Calabasa ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calabacino</span>. = <span lang="ceb">Tabayág. * Calabasa ng̃a ogá na ug ng̃a oalá nay solód, ng̃a maáyo pagasódlan sa vino, -sa tobig, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calabaza</span>. = <span lang="ceb">Calabasa, bong̃a sa calabacera.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calabazar</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guipogásan sa mang̃a calabasa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calabazote</span>. = <span lang="ceb">Matám-is sa calabasa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calabobos</span>. = <span lang="ceb">Olan ng̃a <span class="sic">taílgbos</span>, binabáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calabozaje</span>. = <span lang="ceb">Hinángtang, salapí ng̃a ibáyad sa guipreso sa magbalántay sa mang̃a preso, sa <span class="corr" id="xd31e20345" title="Fuente: alguacil">alguasil</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calabozo</span>. = <span lang="ceb">Bilanggóan, lugar ng̃a malíg-on ug usáhay sa ilálom sa yota, ng̃a pagsódlan ug pagabilanggóan -sa mg̃a táuo ng̃a guipreso tong̃ód sa dágcong salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calabrote</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a dili dagcó caáyo, ug magamáy sa cable, ng̃a guinagámit sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calada</span>. = <span lang="ceb">Paglopád ng̃a matúlin caáyo sa mg̃a lánggam ng̃a manágit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calado</span>. = <span lang="ceb">Mang̃a paglabra ug paglíloc sa mg̃a tombága. * Pagbóhat sa mg̃a labra sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calafate</span>. = <span lang="ceb">Manonolót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calafatear</span>. = <span lang="ceb">Pagsolót, dotdot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calaje</span>. = <span lang="ceb">Honus.</span> -<span class="pageNum" id="pb31a">[<a href="#pb31a">31</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Calaluz</span>. = <span lang="ceb">Sacayán sa india.</span> -</p> -<p id="e.calamar" class="hw"><span class="sc">Calamar</span>. = <span lang="ceb">Tabógoc, <span class="corr" id="xd31e20413" title="Fuente: cuguíta">coguíta</span>.</span> -</p> -<p id="e.calambre" class="hw"><span class="sc">Calambre</span>. = <span lang="ceb">Binhod, banhod, quioi, quimay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calambruco</span>. = <span lang="ceb">Cáhoy sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calamento</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calamidad</span>. = <span lang="ceb">Calisód, cayógot, cagóol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calamite</span>. = <span lang="ceb">Baquí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cálamo</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon maíng̃on sa plauta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calamocano</span>. = <span lang="ceb">Ang nahobóg hobóg, ang̃o ang̃óhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calandrajo</span>. = <span lang="ceb">Ang tinábas ng̃a nabítay sa bisti sa táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calaña</span>. = <span lang="ceb">Gaoi, batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calar</span>. = <span lang="ceb">Honób, soyóp. * Togcad, toquib, habaló, sayod. * Olan, homod, basá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calavera</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a bocóg sa olo, sa oalá nay onód, clavera. * Boang boang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calaverada</span>. = <span lang="ceb">Bóhat sa táuo ng̃a boang boang, ng̃a oalá húna honáon ug maáyo, bohat sa táuo ng̃a -colang sa pagtáhod ug pagsógot.</span> -</p> -<p id="e.calcanyar" class="hw"><span class="sc">Calcañar</span>. = <span lang="ceb">Ticúd, bool bool.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calceta</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a isóol sa páa ug magatábon sa téil ug sa maong páa hasta sa tohod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calcetin</span>. = <span lang="ceb">Calceta hamóbo ng̃a moábot lámang sa bagtac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calcina</span>. = <span lang="ceb">Sinácot sa ápog ug sa mg̃a batong magamáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calcinar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálhin ug bisan onsa sa pagcaápog, sa pagcaáguen.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cálculo</span>. = <span lang="ceb">Pagísip, paghúsay sa mg̃a cuenta, pagcuenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caldear</span>. = <span lang="ceb">Pabagá sa puthao, caínit ng̃a dagcó sa adlao con sa caláyo, pagcaínit sa mg̃a baláy con sa yota, guícan sa caínit sa adlao con sa caláyo ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caldera</span>. = <span lang="ceb">Caoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calderería</span>. = <span lang="ceb">Baláy con lugar ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a caoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calderero</span>. = <span lang="ceb">Ang maghobóhat ug ang mobalígya sa mg̃a caoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caldereta</span>. = <span lang="ceb">Solódlan, bolotáng̃an sa tóbig ng̃a bendito.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calderilla</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang salapí ng̃a tombága, ang mg̃a cuarta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caldero</span>. = <span lang="ceb">Caoa ng̃a diótay ng̃a guibotáng̃an sa duruhá ca caláptan con gálong gálong sa ng̃abil, -sa bába, ug diha niána guícan ang lain ng̃a caláptan con gálong ng̃a dagcó, sa pagbítay -sa máong caoa sa calayóhan con sa dapóg. * Timba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caldo</span>. = <span lang="ceb">Sabáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caldoso</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a calán-on ng̃a may dághan ng̃a sabáo, ang guisáboan caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calducho</span>. = <span lang="ceb">Ang sabáo ng̃a guilabíhan ug oaláy lamí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calefaccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaínit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calefactorio</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagainítan sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calendario</span>. = <span lang="ceb">Isípan, ilisípan, tuígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calentador</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa caláyo sa pagínit sa mang̃a habol sa higdáan sa tiempo sa túgnao, quiní mao ang usá ca panonódlan ng̃a tumbága ug malíng̃in -ng̃a pagataclóban sa usá ca taclób sa tombága opód ng̃a guinabohó bohóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calentar</span>. = <span lang="ceb">Pagínit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calentarse ó secar algo al fuego</span>. = <span lang="ceb">Dangdang, panálang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calentura</span>. = <span lang="ceb">Hilánat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calenturiento</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a guiholohilántan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calera</span>. = <span lang="ceb">Horno ng̃a pagasonógan sa mg̃a bató ng̃a apógon, ng̃a boloháton ug ápog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calero</span>. = <span lang="ceb">Mang̃a bató ng̃a guitápoc ug guibotáng̃an sa mg̃a cáhoy sa pagbóhat sa ápog. * Ang -táuo ng̃a magacóha sa mg̃a bató ng̃a boloháton ug ápog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calesa</span>. = <span lang="ceb">Coche ng̃a diótay sa usá lamang ca lingcodánan ng̃a guitabónau sa pánit, sa oaláy -tábon sa atubáng̃an, ang guitóngtong sa duruhá ca cáhoy ug sa duruhá ca rueda.</span> -<span class="pageNum" id="pb32">[<a href="#pb32">32</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Calesin</span>. = <span lang="ceb">Coche diótay pa sa calesa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caletre</span>. = <span lang="ceb">Húna húna, ilisípan sa táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calibre</span>. = <span lang="ceb">Ang pagcadagcó sa mg̃a bohó sa mang̃a lóthan, pagcadagcó sa mg̃a bala ng̃a isolód sa mg̃a lóthang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calidad</span>. = <span lang="ceb">Quinala, caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calidísimo</span>. = <span lang="ceb">Ang maínit oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cálido</span>. = <span lang="ceb">Ang maínit, ang macaínit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caliente</span>. = <span lang="ceb">Maínit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Califa</span>. = <span lang="ceb">Dacong táuo sa mg̃a moro ng̃a ílis ni Mahoma, ponóan sa mg̃a moro, ílis ni Mahoma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Califato</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcaponóan sa mg̃a moro ug ang pagcadúgay, ang túig, ang tiempo sa ílang -pagcahócom, sa ílang pagcaponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calificar</span>. = <span lang="ceb">Pagásoy, pagtúg-an con maáyo ba con daútan ba ug bisan onsa ng̃a bóhat, polong con botang.</span> -</p> -<p id="e.calilla" class="hw"><span class="sc">Calilla</span>. = <span lang="ceb">Mecha ng̃a binóhat sa sabon, lana, asín, &c., con ang tocóg ba sa tabaco ng̃a isóol ug isolód sa alaguían sa ta-i sa táuo -ng̃a masaquéton, ng̃a díli macacalíbang, ug bale caná sa <span class="sic">geringa</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calina</span>. = <span lang="ceb">Gabon, alísng̃ao ng̃a nagáma sa tiempo ng̃a maínit caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caliz</span>. = <span lang="ceb">Cális, vaso sa salapí con sa boláoan ng̃a pagabotáng̃an sa vino sa pagmisa sa mg̃a Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calizo</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guinatódcan sa mg̃a bató ng̃a apógon, yota ng̃a may sacot sa ápog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calma</span>. = <span lang="ceb">Linao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calmante</span>. = <span lang="ceb">Mang̃a tambal sa paghínay hinay sa mg̃a maól-ol, sa pagcóha sa cahápdos sa mg̃a samad -ug sa mg̃a hobág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calmar</span>. = <span lang="ceb">Paglínao. * Paghínay hínay, pagarang adang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calmoso</span>. = <span lang="ceb">Tiempo, túig sa pagcalínao. * Dagat ng̃a mahósay, ng̃a mapoyó, ng̃a oaláy balód, bácat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calofriarse</span>. = <span lang="ceb">Pagtolotáquig, pagtógnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calofrío</span>. = <span lang="ceb">Tolotáquig, tognao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calor</span>. = <span lang="ceb">Init, pagcaínit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calumnia</span>. = <span lang="ceb">Butang butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calumniador</span>. = <span lang="ceb">Tigbótang bótang, mabótang botáng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calumniar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calumniosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa dagcong pagbótang bótang, sa pagcabótang botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calurosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaínit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caluroso</span>. = <span lang="ceb">Maínit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calva</span>. = <span lang="ceb">Caópao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calvario</span>. = <span lang="ceb">Buquid, lugar ng̃a guidóphan cang Jesucristo sa cruz.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calvatrueno</span>. = <span lang="ceb">Caópao ng̃a nagalócop sa tibúoc ng̃a olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calvez</span>. = <span lang="ceb">Pagcaópao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calvo</span>. = <span lang="ceb">Opáoon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calza</span>. = <span lang="ceb">Bistí ng̃a nagatábon sa páa.</span> -</p> -<p id="e.calzada" class="hw"><span class="corr" id="xd31e20964" title="Fuente: Cvlzada">Calzada</span>. = <span lang="ceb">Dalan ng̃a dagcó.</span> * Embaldosada. = <span lang="ceb">Dalan ng̃a quinotáan, ng̃a sinálgan sa mg̃a bató con mg̃a <span class="corr" id="xd31e20972" title="Fuente: ladrillo">ladriyo</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calzado</span>. = <span lang="ceb">Ng̃atanán ng̃a ipahaáng̃ay sa tíil, sapín, sinelas, &c. * Ng̃atanán ng̃a itábon sa -páa, medias, calcetas. &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calzadura</span>. = <span lang="ceb">Ang pagbísti sa sapín, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calzar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon sa tíil ug sa páa sa sapín, sa medias, &c., soob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calzo</span>. = <span lang="ceb">Bang̃il.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calzon</span>. = <span lang="ceb">Calsones, saloál, salooál, de largo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calzoncillos</span>. = <span lang="ceb">Salooál, ng̃a hamóbo ug halagpád ng̃a ibísti sa ilálom sa mg̃a calsones.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Callacallando</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahílom, sa tinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calladas</span>. (á las). = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calladamente</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Callado</span>. = <span lang="ceb">Mahilómon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Callandico</span>, to. = <span lang="ceb">Sa mahínay, sa pagcahónghong, sa pagcahalaoáhao.</span> -<span class="pageNum" id="pb32a">[<a href="#pb32a">32</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Callar</span>. = <span lang="ceb">Hilóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calle</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.calzada">Calzada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Callear</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa dálan sa mg̃a tanáman, sa mg̃a cabalánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Callejear</span>. = <span lang="ceb">Paglacát sa masóbsob sa mg̃a cadalánan sa oaláy tóyo, pagsódoy sódoy, paglíbod líbod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Callejero</span>. = <span lang="ceb">Hilacáo, lomalacát, tíglacat, tigsódoy sódoy, maglalacáo, maglíbod líbod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Callejon</span>. = <span lang="ceb">Dalan ng̃a hatáas ug haíctin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Callejuela</span>. = Idem, <span lang="ceb">dalan ng̃a nagacúrus sa ubán ng̃a mg̃a dalan, ug nabalábag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Callo</span>. = <span lang="ceb">Cobal, lopac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Callosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcacóbal quinobálan, linopácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Calloso</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cama</span>. = <span lang="ceb">Higdáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camada</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a anac ng̃atanán, sa usá ca pagánac, sa iró, sa mg̃a lobo, mg̃a conejo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camal</span>. = <span lang="ceb">Ang pisi ng̃a igahócot sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camaleon</span>. = <span lang="ceb">Mananáp maíng̃on íng̃on sa toco. * Ang paglacát nía <span class="corr" id="xd31e21149" title="Fuente: mahímay">mahínay</span> caáyo, ug nabolobálhin ang color nía somála sa lugar ng̃a pagalácoan nía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camamila</span>. = <span lang="ceb">Rosas de papel, rosas del Japon, mansaniya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camándula</span>. = <span lang="ceb">Cuentas con rosario sa usá con sa toló ca tinagpólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camandulero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tampalásan ug bacácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cámara</span>. = <span lang="ceb">Lasalas, solód ng̃a labíng maáyo sa mang̃a cabaláyan. * Ang solód ng̃a pagsódlan lamang -sa mang̃a dágcong táuo sa mg̃a baláy sa mg̃a hari. * Ang mg̃a solód sa dapit sa olín -sa mg̃a sacayán. * Hocmánan ng̃a labí ug <span class="corr" id="xd31e21180" title="Fuente: alagían">alaguían</span> sa mg̃a pagbóot ug mg̃a sógo sa hari. * Ang tá-i sa táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cámaras de sangre</span>. = <span lang="ceb">Calíbang sa dugó, hibólos, caólo, pagcaótol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camarada</span>. = <span lang="ceb">Obán, caobán. * Ang mg̃a táuo ng̃a nagalóon, nagaípon ug pinoy-ánan. * Ang mg̃a táuo -ng̃a nagasálo síla sa pagcáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camaraje</span>. = <span lang="ceb">Abang sa solód ng̃a guisódlan ug guitipígan sa trigo, humáy, maís, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camaranchon</span>. = <span lang="ceb">Paga.</span> -</p> -<p id="e.camarera" class="hw"><span class="sc">Camarera</span>. = <span lang="ceb">Ang babáye ng̃a labíng talahóron ng̃a nagaalágad sa mg̃a baláy sa mg̃a dagcong táuo. -* Ang babáye ng̃a labíng maámbong ug gahóman ng̃a nagasílbi ug nagaalágad sa haring -babáye con sa asáoa sa hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camarería</span>. = <span lang="ceb">Ang cahímtang sa pagcacamarera.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camarero</span>. = <span lang="ceb">Ang laláqui sa pagcabótang ng̃a guiíng̃on na cadón, sa tong̃ód sa camarera.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camarilla</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a dágcong táuo sa baláy sa hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camarin</span>. = <span lang="ceb">Solód ng̃a guidáyan dayánan ug maáyo sa licód sa mg̃a altal, ng̃a pagabotáng̃an sa bisan ónsang santósa con sa mg̃a hias sa mg̃a Singbahán. * Camálig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camarista</span>. = <span lang="ceb">Dágcong táuo sa hocmánan ng̃a labí sa hari.</span> * V. <i><a href="#e.camarera">Camarera</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camaron</span>. = <span lang="ceb">Olang, handilític, banágan, oyábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camarote</span>. = <span lang="ceb">Solód, higdáan dapit sa olín sa mang̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camasquince</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mahilábot sa díli íang catongdánan, mahilabtánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camastro</span>. = <span lang="ceb">Higdáan sa mg̃a pobres.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camastron</span>. = <span lang="ceb">Malaláng̃on ng̃a mang̃íta sa mg̃a cahigayónan sa pagtúman sa íang cabobót-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cambiable</span>. = <span lang="ceb">Ang árang itagílis, itagáilo, ibáilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cambiamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálhin, pagcatagáilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cambiante</span>. = <span lang="ceb">Ang magatagílis, ang magabáilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cambiar</span>. = <span lang="ceb">Ilis, tagílis, baylo, poli, sobli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cambio</span>. = <span lang="ceb">Pagcatagílis, pagcabáilo, pagcatagáilo. * Pagdáoat sa salapí sa usá ca longsod ug -pagdála sa <span class="pageNum" id="pb33">[<a href="#pb33">33</a>]</span>láin ng̃a longsod tong̃ód sa sóhol ng̃a pagasabótan. * Pagsócli sa salapíng tibóoc, sa pisos, sa caháte, &c., -sa salapíng dógmoc, sa sicápat, sa mg̃a sicaoálo con sa mg̃a cuartas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cambista</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a modáoat sa salapí sa usá ca longsod ug magadála sa láin ng̃a longsod, tong̃ód sa sóhol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cambray</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a manípis ug pino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camello</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a dagcó ug hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camero</span>. = <span lang="ceb">Magbobóhat sa mg̃a bítay bítay sa mg̃a catre ug mg̃a higdáan. * Ang nagapaábang sa -mg̃a higdáan ug mg̃a catre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camilia</span>. = <span lang="ceb">Doyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caminador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagalacát, ang nagabiaje.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caminante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caminar</span>. = <span lang="ceb">Lacát, lacáo.</span> * Por montes ó laderas. = <span lang="ceb">Taláytay, tagáytay.</span> * V. <i><a href="#e.andar">Andar</a></i>, todos. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caminata</span>. = <span lang="ceb">Paglacáo ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camino</span>. V. <i><a href="#e.calzada">Calzada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camisa</span>. = <span lang="ceb">Sinína, en Iloilo, bado, bayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camisola</span>. = <span lang="ceb">Bísti, ng̃a hatáas sa panápton ng̃a manípis, ng̃a ibísti sa ibábao sa sinína.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camison</span>. = <span lang="ceb">Sinína ng̃a dagcó ug hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camorra</span>. = <span lang="ceb">Pagáoay, paglális lális, pagsolosóqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camorrista</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magaáoay sa masóbsob sa oaláy hingtúngdan, táuo ng̃a madalí saquétan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camote</span>. = <span lang="ceb">Camote.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Campamento</span>. = <span lang="ceb">Paghónong, pagpoyó, paghóay sa mang̃a soldados. * Yota con lugar ng̃a guihonóng̃an -sa mang̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Campana</span>. = <span lang="ceb">Ling̃ánay.</span> * Bisaya y de moros. = <span lang="ceb">Agong mangmang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Campanada</span>. V. <i><a href="#e.badajada">Badajada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Campanario</span>. = <span lang="ceb">Lantáoan, ilíhan ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a ling̃ánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Campanear</span>. = <span lang="ceb">Pagbágting sa mg̃a ling̃ánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Campaneo</span>. = <span lang="ceb">Pagbágting sa mg̃a ling̃ánay sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Campanero</span>. = <span lang="ceb">Magbobóhat sa mg̃a ling̃ánay. * Mababágting sa mg̃a ling̃ánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Campanilla</span>. = <span lang="ceb">Campaniya.</span> * Gallillo. = <span lang="ceb">Campana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Campante</span>. = <span lang="ceb">Ang nagalabí, nagalabáo sa ubán, ang magasíha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Campanudo</span>. = <span lang="ceb">Bisti sa mg̃a babáye ng̃a dagcó ug halagpád. * Pagpamólong ng̃a palábi labíhon, matámay -tamáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Campaña</span>. = <span lang="ceb">Datág, patag. * Túig ng̃a pagadogáyan sa mg̃a soldados sa pagpang̃óbat sa ílang mg̃a -caáoay. * Pagcadógay sa mg̃a sacayán ng̃a andam sa pagáoay, cutub sa <span class="corr" id="xd31e21559" title="Fuente: paggícan">pagguícan</span> sa pondóhan hasta sa pagdónggo pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Campar</span>. = <span lang="ceb">Paglabí, paglabáo sa obán, pagsíha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Campear</span>. = <span lang="ceb">Pagsódoy sa mg̃a yota, paghíling, pagtimáan con may caáoay con oalá ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Campeon</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a nagabóhat sa mg̃a bóhat ng̃a cating̃aláhan, dalayégon ug hibólng̃an sa pagpang̃óbat, -maíng̃on sa guibóhat ni anhing Padre Pascual Ibañez ni Sta. Filomena sa pagpang̃óbat -sa Sólog, ug ang ubán pang mg̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Campero</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a anáa sa dáyag, sa díli magsalípod, sa oaláy pagasalípdan. * Ang magbalántay -sa mg̃a tanáman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Campiña</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a halagpád, ng̃a datág caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Campo</span>. = <span lang="ceb">Banua ng̃a patag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camuesa</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a ng̃a malalím caáyo, sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Camueso</span>. = <span lang="ceb">Cáhoy ng̃a magabóng̃a sa mg̃a camuesa. * Táuo ng̃a hong̃og ug oaláy quinaádman, obós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canal</span>. = <span lang="ceb">Saoang, bong̃álos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canalon</span>. = <span lang="ceb">Sandayóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canalla</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a táuo ng̃a tampalásan, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan, matámas tamáson.</span> -<span class="pageNum" id="pb33a">[<a href="#pb33a">33</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Canana</span>. = <span lang="ceb">Panonódlan sa mg̃a cartuchos ng̃a ponó sa pólvora.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canape</span>. = <span lang="ceb">Lincodánan ng̃a maáyo ng̃a may sandígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canario</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a matahóm, sa mamíng̃ao ug maáyong tíng̃og, sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canas</span>. = <span lang="ceb">Oban.</span> -</p> -<p id="e.canasta" class="hw"><span class="sc">Canasta</span>. = <span lang="ceb">Alát, bocág, tacópes, batólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canastillo</span>. = <span lang="ceb">Alát, bocág, &c., ng̃a diótay, tagácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canasto</span>. V. <i><a href="#e.canasta">Canasta</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cancel</span>. = <span lang="ceb">Ganháan sa mg̃a Singbahán ug sa mang̃a solód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cancelar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa gahóm ug sa bali sa mang̃a camatoódan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cancelaria</span>. = <span lang="ceb">Hocmánan sa Roma ng̃a mao ang alaguían sa mg̃a pagtógot ug mg̃a pagpanghing̃alóoy sa Santos ng̃a Papa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cancer</span>. = <span lang="ceb">Hobág ng̃a daótan caáyo ng̃a macamatáy con díli ugáling toltólan sa ígong támbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cancerarse</span>. = <span lang="ceb">Pagbáti sa cancer.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cancion</span>. = <span lang="ceb">Sones, pagcanta, paggóya góya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Candado</span>. = <span lang="ceb">Candaro, yaoíhan ng̃a dili pirme sa mang̃a tacop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Candela</span>. = <span lang="ceb">Candela.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Candelabro</span>. = <span lang="ceb">Candelero ng̃a dagcó ng̃a arang botáng̃an ug taólan sa dághan ng̃a mg̃a candela con -sugá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Candelaria</span>. = <span lang="ceb">Piesta sa paghátod, sa pagpatóngha, sa pagpaquíta ni María Santísima sa íang Santos ng̃a Anac sa Singbahán sa Jerusalém. * Piesta sa -pagólay ni María Santísima.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Candeleria</span>. = <span lang="ceb">Baláy con lugar ng̃a pagabohátan ug pagbaligyáan sa mg̃a candela.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Candelero</span>. = <span lang="ceb">Candelero, sanggáan sa mang̃a candela, bolotáng̃an, tolpócan sa mg̃a candela.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Candelica</span>. = <span lang="ceb">Calilla ng̃a batáas sa panápton ng̃a pino ng̃a liníquit, ang guihílog sa talo ug sa -obán ng̃a mg̃a sacót, ng̃a guinagámit sa mg̃a mananámbal sa pagtámbal sa mg̃a táuo -ng̃a mobáti sila sa alaguían sa íhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Candente</span>. = <span lang="ceb">Tombága ng̃a guibága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cándidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcapótong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Candidato</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapatigáyon sa pagdáoat sa hatáas ng̃a opicio con cahímtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Candidez</span>. = <span lang="ceb">Caputí. * Pagcapótong sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cándido</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a pótong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Candiel</span>. = <span lang="ceb">Calán-on con ilímnon ng̃a nagáma sa vino ng̃a maísog ug maáyo, ng̃a pagasáctan sa -ítlog ug sa asúcal ng̃a mapotí, ng̃a pagalotóon sa batidól hasta ng̃a magabóla ug -maáyo. * Socolate plamenco.</span> -</p> -<p id="e.candil" class="hw"><span class="sc">Candil</span>. = <span lang="ceb">Lamparahán, cándil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Candilada</span>. = <span lang="ceb">Ang lana ng̃a mahodót sa lamparahán hasta sa pagcaponó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Candileja</span>. V. <i><a href="#e.candil">Candil</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Candilon</span>. = <span lang="ceb">Cándil ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Candonga</span>. = <span lang="ceb">Pagólo olo sa isigcatáo, pagdáyeg canía sa paglímbog canía, pagtíao sa isigcatáo, -pagsólog sólog canía sa masóbsob, sa canónay. * Paño ng̃a itáod ug isáblay sa mg̃a -babáyeng bisáya sa abága, sa pagtábon sa doghan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Candongo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ug parayégon. * Táuo ng̃a maálam magpatigáyon sa paglícay sa bohat, tapólan, -maólo olóhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Candor</span>. = <span lang="ceb">Capotí ng̃a dagcó. * Pagcaólay, pagcapótong pagcahúsay, pagcaháoan sa bóot, sa húna -húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Candoroso</span>. = <span lang="ceb">Ang maháoan sa bóot, ang táuong pótong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canela</span>. = <span lang="ceb">Canila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canelo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a pagacoháan sa canela, ng̃a mao ang <span class="corr" id="xd31e21919" title="Fuente: icadóhang">icadúhang</span> pánit nía, ang pánit sa itálom.</span> -<span class="pageNum" id="pb34">[<a href="#pb34">34</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Canelon</span>. = <span lang="ceb">Matam-is ng̃a tibúoc, magahí ug hatáas, ng̃a nagalibót, nagasápao, ug guilóbng̃an -sa usá ca sihá ng̃a diótay ug manípis sa canela. * Ang tubig ng̃a tibóoc guican sa -catúgnao, ng̃a naholohatáas ug molomalíng̃in. * Ang mg̃a tomóy sa mg̃a saplina, sa -mg̃a ihalámpac. * Ang mg̃a bítay bítay sa boláoan con sa salapí ng̃a tinóyoc tóyoc -ug guican sa mg̃a golpe con sa mg̃a saretera ng̃a guitáod sa mg̃a soldados sa abága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canje</span>. = <span lang="ceb">Pagbáilo, pagtagílis sa preso sa usá ca Guinharían sa preso sa lain ng̃a Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canjear</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canjilon</span>. = <span lang="ceb">Sodlánan sa tombága, sa yota, &c., sa pagbótang sa vino, tobig, &c., bang̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cangrejo</span>. = <span lang="ceb">Olang, ománg, casag, langbay, asbao, calas calas, mang̃iláuod, alagócoy, catang, layágay, -calodlóng̃an, locob locob, &c. * Alimáng̃o, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canícula</span>. = <span lang="ceb">Bitoon sa timáan sa lang̃it ng̃a guing̃álan ug can mayor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canijo</span>. = <span lang="ceb">Masaquéton, maloyáhon, maníoang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canilla</span>. = <span lang="ceb">Bitíis, tol-an. * Balíchao. * Ang pinótol ng̃a bagácay, tangbo, &c., ng̃a pagaborbódan -sa maghahábol sa hilo, seda, &c., ng̃a ihólog sa iang pagahabólon, ug ng̃a ipahaáng̃ay -sa lanzadera. * Sandadayóng ng̃a diótay ug hamóbo ng̃a itáod sa bohó sa bariles, sa -táryao, &c., ng̃a alaguían sa vino, lana, tobig, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canillero</span>. = <span lang="ceb">Ang bohó sa bariles, táryao, ng̃a pagataólan ug pagasop-ótan sa canílla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canina</span>. = <span lang="ceb">Tá-i sa iró.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caninamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabáng̃is, sa dagcóan uyámot ng̃a casocó ug capong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caninero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapólot ug nagadagínot sa tá-i sa mg̃a iró sa pagcórti sa mg̃a pánit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caninez</span>. = <span lang="ceb">Caíbog ng̃a guilabíhan sa pagcáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cano</span>. = <span lang="ceb">Obánon, obánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canóa</span>. = <span lang="ceb">Balóto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canoero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapiloto, ang nagaolín sa balóto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canon</span>. = <span lang="ceb">Tolománon ng̃a guigáma sa mg̃a ponóan sa Singbahán sa ilang mg̃a pagcabildo, ug mg̃a -concilio, ng̃a nahatong̃ód sa santos ng̃a Pagtóo ug sa boloháton sa mg̃a cristianos. -* Listáhan sa mg̃a libro ng̃a sinolátan sa santos ng̃a Súlat. * Abang ng̃a ibáyad -sa táuo ng̃a nagabóhat ug nacacóha sa pólos sa yota, sa tagía sa maong yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canonesa</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a mopoyó sa mg̃a baláy sa mg̃a binócot, ápan díli sía pagahíctan sa mg̃a -pagsáad ng̃a dagcó sa pagsógot, sa pagcacastos ug sa pagcapobres.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canonical</span>. = <span lang="ceb">Ang canhic canónigo.</span> -</p> -<p id="e.canonicamente" class="hw"><span class="sc">Canónicamente</span>. = <span lang="ceb">Ang moáng̃ay sa mg̃a tolománon sa santa Iglesia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canonicato</span>. V. <i><a href="#e.canonjia">Canonjía</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canónico</span>. = V. <i><a href="#e.canonicamente">Canónicamente</a></i>. * <span lang="ceb">Ang mang̃a libro sa santos ng̃a Sólat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canónigo</span>. = <span lang="ceb">Ang Padre ng̃a may opicio sa mg̃a Singbahán ng̃a catedral.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canonista</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a quinaadmánon sa tong̃ód sa mg̃a tolománon sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canonizable</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a tacós ng̃a ilhan sía sa pagcasantos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canonizacion</span>. = <span lang="ceb">Ang pagtúg-an ug <span class="corr" id="xd31e22119" title="Fuente: pogbaláod">pagbaláod</span> sa Santos ng̃a Papa sa pagcasantos sa bisan cansang táuo ng̃a sa bóhi pa sía nagaalágad sa hingpit sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canonizar</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.canonjia" class="hw"><span class="sc">Canonjía</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa mg̃a Padre ng̃a guing̃ánlan ug canónigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canoro</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyod, pagcaáng̃ay ug pagcamíng̃ao sa ting̃og sa mg̃a lánggam.</span> -<span class="pageNum" id="pb34a">[<a href="#pb34a">34</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Cansadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabódlay, sa pagcasámoc, <span class="corr" id="xd31e22152" title="Fuente: sa-pagcacápoy">sa pagcacápoy</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cansadísimo</span>. = <span lang="ceb">Ang guibódlay, ang guicápoy caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cansado</span>. = <span lang="ceb">Ang guibódlay, ang guicápoy, ang mahínay hínay, ang guicótas. * Táuo ng̃a samócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cansancio</span>. = <span lang="ceb">Cabódlay, pagcacápoy, pagcacótas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cansar</span>, cansarse. = <span lang="ceb">Bodlay, capoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cantable</span>. = <span lang="ceb">Calantáhon, golóya, goyáon.</span> -</p> -<p id="e.cantaleta" class="hw"><span class="sc">Cantaleta</span>. = <span lang="ceb">Casabá, banha sa mg̃a tíng̃og ug mg̃a tolónggon. * Pagópod ópod sa máong mg̃a pólong, -sa pagyóbit sa isigcatáuo. * Pagsónglog, pagsóol-sóol, pagsólog sólog, pagtíao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cantar</span>. = <span lang="ceb">Pagcanta, paggóya góya.</span> * Las aves. = <span lang="ceb">Honi honi, agómod.</span> * Para entretener á niños. = <span lang="ceb">Holó, bo-á, hi-a.</span> * La lechuza. = <span lang="ceb">Caocao, bocáocao.</span> * Los que reman, &c. = <span lang="ceb">Holó, salóma.</span> -</p> -<p id="e.cantara" class="hw"><span class="sc">Cántara</span>. = <span lang="ceb">Bang̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cantarera</span>. = <span lang="ceb">Ang tongtóng̃an sa mg̃a bang̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cantárida</span>. = <span lang="ceb">Lang̃ao ng̃a malónhao ng̃a pagabolálon ug maáyo ug dodocdócon: quining binócboc maísog caáyo ug magalábtog, magalótob, magapabítlig ug magalibótoy sa báhin -sa láoas ng̃a pagabotáng̃an ug pagdapátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cantarillo</span>. = <span lang="ceb">Bang̃a ng̃a diótay.</span> -</p> -<p id="e.cantarin" class="hw"><span class="sc">Cantarin</span>. = <span lang="ceb">Ang nagacolocanta sa masóbsob, ang nagacanta sa mg̃a dóla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cántaro</span>. V. <i><a href="#e.cantara">Cántara</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cantatriz</span>. V. <i><a href="#e.cantarin">Cantarin</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cantazo</span>. = <span lang="ceb">Pagbonó sa bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cantera</span>. = <span lang="ceb">Yota con lugar ng̃a pagacoháan ug pagacalían sa mg̃a bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cantería</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman sa pagsáp ap sa mg̃a bató ng̃a boloháton sa mg̃a cota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cantero</span>. = <span lang="ceb">Tigsápsap, somalápsap, ang nagasápsap sa mg̃a bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cántico</span>. = <span lang="ceb">Paggóya góya, pagdáyeg sa Dios sa pagsómay sa obán ng̃a mg̃a salmos sa santos ng̃a -Solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cantidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó, pagcabóg-at ug socod sa bisan onsa. * Bahin ng̃a dolodagcó sa bisan onsa. * Idológan sa pagponó sa bisan onsa ng̃a colang sa usá ca pagísip sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cantillo</span>, to. = <span lang="ceb">Bató ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cantimplora</span>. = <span lang="ceb">Solódlan, panonódlan ng̃a tombága, sa tíngga con sa salapí, ng̃a pagabognáoan sa tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cantina</span>. = <span lang="ceb">Lugar sa ilálom sa yota ng̃a pagatipígan sa vino sa gasto sa matagádlao sa baláy. -* Lugar, tiendahán ng̃a pagabaligyáan sa vino ug sa mg̃a calán-on. * Sodlánan sa mg̃a -ilímnon ug sa mg̃a calán-on sa balon sa magalacát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cantinela</span>. V. <i><a href="#e.cantaleta">Cantaleta</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cantinero</span>. = <span lang="ceb">Ang magbalántay ug ang magabalígya sa mg̃a ilímnon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canto</span>. = <span lang="ceb">Bató. * Ang pagcanta ug paggóya góya. * Ang daplin sa bisan onsa ng̃a díli panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Canton</span>. = <span lang="ceb">Guinharían, longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cantonada</span>. = <span lang="ceb">Pagyóbit, pagtíao sa isigcatáuo, pagtistis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cantonera</span>. = <span lang="ceb">Tombága, pothao, salapí, &c., ng̃a ipahaáng̃ay sa mg̃a dáplin ug mg̃a esquina sa mg̃a -lamesa, mg̃a solatánan, &c., arón malíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cantor</span>. = <span lang="ceb">Cantores, ang comalánta, ang nagagóya góya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caña alta y gruesa</span>. = <span lang="ceb">Caoáyan, botong.</span> * Como las de pescar. = <span lang="ceb">Bagácay.</span> * Especie de carrizo. = <span lang="ceb">Tangbo.</span> * Dulce. = <span lang="ceb">Tobó, pinalína.</span> * De timon. = <span lang="ceb">Caling.</span> * Para guardar agua, vino, &c. = <span lang="ceb">Sagob, soquí, paligalón, caó-it.</span> * (Pedazo de) para guardar cualquier cosa. = <span lang="ceb">Sogong, longgánan, lolónggan.</span> * Maciza, sin agujero. = <span lang="ceb">Balocáoi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cañada</span>. = <span lang="ceb">Sapa, oálog, yota ng̃a calang sa talioála sa dohá ca boquid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cañafístola</span>. = <span lang="ceb">Canyapístola, baláyon, capichola.</span> -<span class="pageNum" id="pb35">[<a href="#pb35">35</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Cañal</span>. = <span lang="ceb">Alad, lúgar ng̃a guilibótan sa caoáyan con sa bagácay, bongsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cáñama</span>. = <span lang="ceb">Tampo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cañamar</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guitámnan sa cáñamo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cáñamo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a pagacoháan sa mg̃a lugas ng̃a maíng̃on íng̃on sa lánot ng̃a guing̃álan -osáb ug cáñamo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cañamon</span>. = <span lang="ceb">Ang bong̃a ug bínhi sa cáñamo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cañaveral</span>. = <span lang="ceb">Caoayánan, yota ng̃a guitobóan sa mang̃a caoáyan, ug mg̃a bagácay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cañaverero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabalígya sa mg̃a caoáyan, ug mg̃a bagácay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cañazo</span>. = <span lang="ceb">Pagbónal ng̃a guibónal sa caoáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cañería</span>. = <span lang="ceb">Sandayóng ng̃a <span class="corr" id="xd31e22522" title="Fuente: pagaagían">pagaaguían</span> sa tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cañizo</span>. = <span lang="ceb">Langcápan, palágpag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caño</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa tombága, tíngga, salapí, &c., ng̃a malíng̃in ug bohóan: guinláyon, guinláoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cañon</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Balahíbo sa mg̃a pacó sa mg̃a langgam, ng̃a dagcó, ng̃a igasólat: pamódyong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cañonear</span>. V. <i><a href="#e.acanyonear">Acañonear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cañoneo</span>. V. <i><a href="#e.acanyonear">Acañonear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cañonería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan, pagcadághan sa mg̃a lothang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cañuela</span>. = <span lang="ceb">Caoáyan, bagácay ng̃a diótay, lípac sa caoáyan ug sa bagácay, salása, lag-i, tolásoc, -coguing, cogit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cañutería</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a cañon sa organo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cañuto</span>. = <span lang="ceb">Halásam, loca, sogong, solpa, caóit, guinláyon, guinláoas, tayhop, atagán, salod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caoba</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a poláhon, matíga, maníndot ug mahál, maáyo sa pagbóhat sa mg̃a casangcápan -sa baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caos</span>. = <span lang="ceb">Ang pagcabótang sa ng̃atanán ng̃a nahimótang sa calibótan, sa nahióna, sa ianámpa -pa, dihá dihá sa pagbóhat sa Dios sa máong calibótan, ug sa oalá pa ipahósay sa Guinóo.</span> -</p> -<p id="e.capa" class="hw"><span class="sc">Capa</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a hatáas ng̃a igabisti sa mg̃a laláqui sa Europa. * Ang tábon sa ibábao sa -bisan onsa. * Ang bisti sa mg̃a Padre sa pagsáblig sa tobig ng̃a bendita, ug sa obán pa ng̃a -pagaboháton sa Singbahán.</span> -</p> -<p id="e.capacidad" class="hw"><span class="sc">Capacidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó sa bisan onsa ng̃a lugar ng̃a pagabotáng̃an ug pagasódlan sa bisan onsa, luang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capacha</span>. = <span lang="ceb">Batólan, andólan.</span> * V. <i><a href="#e.canasta">Canasta</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capacho</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagahibóto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capadura</span>. = <span lang="ceb">Ang samad ng̃a nahímo sa paghibóto.</span> -</p> -<p id="e.capar" class="hw"><span class="sc">Capar</span>. = <span lang="ceb">Paghibóto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caparazon</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a bocóg ng̃a nahatála sa nacóha na ang onód sa mg̃a lánggam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caparosa</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a molomalágon ng̃a maáyo sa pagbóhat ug sa pagtína sa maítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capataz</span>. = <span lang="ceb">Pang̃ólo, magbalántay sa mg̃a magbobóhat, sa mg̃a mamomóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capaz</span>. V. <i><a href="#e.capacidad">Capacidad</a></i>. * <span lang="ceb">Ang dagcó caáyo ug igo arón mahodót dihá bisan onsa ng̃a ibótang. * Tao ng̃a batid, ng̃a may quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capciosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalaláng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capcioso</span>. = <span lang="ceb">Malaláng̃on, malimbóng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capelo</span>. = <span lang="ceb">Ang calo ng̃a mapolá pola ng̃a guicálo sa mg̃a Cardenal sa santa Iglesia. * Ang cahímtang sa pagcacardenal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capellan</span>. = <span lang="ceb">Pareng sacerdote. * Ang Padre ng̃a magamisa sa solosingbahán con oratorio sa mg̃a -dágcong táuo. * Ang padre ng̃a nagacanta sa mg̃a misa sa mg̃a alampóan, mg̃a singbahán -con oratorio sa mg̃a hári.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capilla</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a guinaconót ug guiáng̃ay sa pagtábon sa olo. * Bahin sa bisti ng̃a guinabísti <span class="pageNum" id="pb35a">[<a href="#pb35a">35</a>]</span>sa obán ng̃a mg̃a Padre, ng̃a icatábon opód sa olo, ug nagacaláin lain ug dágoay. -* Salód solód ng̃a diótay sa solód gayód sa mg̃a Singbahán, ng̃a guibotáng̃an sa altal -ug pagamisáhan. * Mang̃a baláy ng̃a alampóan ug mg̃a Singbahán ng̃a diótay sa mang̃a -calongsódan ug sa holohílit sa mg̃a longsod. * Lamesáhan ug mg̃a casangcápan sa pagmisa -sa mg̃a sacayán, ug ng̃a guidála dala opód sa mg̃a pang̃obátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capillo</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a igatábon sa olo. * Panápton ng̃a potíon ng̃a icatábon sa mg̃a Padre -sa olo sa mg̃a báta sa óbus na síla guiboñágan. * Panápton ng̃a potíon ng̃a saláhan -sa vino, tóbig, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capitacion</span>. = <span lang="ceb">Pagbáhin báhin ug pagtódlo sa támpo ug baláydon sa tagsa tagsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capital</span>. = <span lang="ceb">Puhónan sa salapí ug sa manggad sa bisan cansa. * Puhónan ng̃a guidála sa laláqui con sa bana sa pagcamíño nía. * Longsod ng̃a ponóan con cabecera sa tágsa ca Guinhadían con provincia. -* Sala ng̃a dagcóan con ponóan sa obán ng̃a mg̃a salá. * Bisan onsa ng̃a dagcóan oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capitalista</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guitígom ang íang pohónan sa lónlon ng̃a salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capitan</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a pang̃ólo, maghohópot ug magbobóot sa pila ca táuo. * Pang̃ólo sa mg̃a momomonó. -* Ang magabóot sa usá ca longsod, ang hocom, ang gobernadorcillo. * Ang magahópot -ug magabóot sa mg̃a sacayán, ang may catongdánan, sa pagtódlo ug pagbántay sa ílang -pagadolóng̃an. * Ang magabántay sa laoígan con pondóhan, ug mang̃áyo sa pinondóhan con sa bayad sa pagláoig. * Ang magabóot ug magsógo sa mang̃a soldados ng̃atanán sa tágsa ca pang̃obátan, -ug ang ponóan sa mang̃a provincia. * Capitan general.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capitanear</span>. = <span lang="ceb">Pagsógo ug pagbóot sa mg̃a soldado, sa mg̃a calongsódan ug sa mg̃a caoatán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capitanía</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcacapitan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capitel</span>. = <span lang="ceb">Ang olo cong catapósan, dapit sa itáas, sa mg̃a columna, sapitel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capiton</span>. = <span lang="ceb">Isda ng̃a motobó sa yánang, ang olo nía dagcóan caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capitulacion</span>. = <span lang="ceb">Pagáng̃ay, pagsábot, pagpólong polong, pagcaámpo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capitular</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Táuo ng̃a may ting̃og sa mang̃a pagcabildo. * Pagámpo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capítulo</span>. = <span lang="ceb">Bahin. * Bolos. * Pagcabildo, pagsábot sa mang̃a Padre, ug sa mg̃a canónigo, sa paghing̃ánlan -sa ílang ponóan ug sa bisan onsa ng̃a quinahánglan ng̃a boháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capon</span>. = <span lang="ceb">Hingbót-an, guibóto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caporal</span>. = <span lang="ceb">Pang̃ólo sa pila ca táuo. * Ang magabántay sa mg̃a magbobóhat ug mg̃a mamomóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capote</span>. V. <i><a href="#e.capa">Capa</a></i>. = <span lang="ceb">Ápan quiní may mangas ug díli mahalagpád caáyo. * Guing̃álan apód capote con díli -macacóha sa bazas ang obán sa nanagsogál, ang nagapíldi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capotillo</span>. = <span lang="ceb">Capote ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capricornio</span>. = <span lang="ceb">Timáan sa usá ca tápoc sa mg̃a bitóon sa Láng̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capricho</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna ng̃a caugalíng̃on ng̃a guican usáhay sa catáhap lámang. * Caogalíng̃on ng̃a pagbóot. * Pagcamáo máo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caprichoso</span>. = <span lang="ceb">Ang mosócod sa íang boboháton sa íang lamang ng̃a caugalíng̃on ng̃a pagbóot, ug mosonód -niána sa díli gayód pasámbag. * Ang magamáo máo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caprichudo</span>. = Como el anterior. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Captar</span>. = <span lang="ceb">Pagcáhig, pagcábig sa pagbóot ng̃a caogalíng̃on sa bisan cansa, tong̃ód sa mg̃a pólong ng̃a malómo, sa maáyong pagábi ug sa pagálam alám.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Captura</span>. = <span lang="ceb">Pagcadácop, pagdácop sa saláan.</span> -<span class="pageNum" id="pb36">[<a href="#pb36">36</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Capturar</span>. = <span lang="ceb">Pagdácop pagsácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capuchina</span>. = <span lang="ceb">Monja, binócot sa caparían ni san Francisco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capuchino</span>. = <span lang="ceb">Padre sa maong caparían, may bong̃ot ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capullo</span>. = <span lang="ceb">Balay bálay ng̃a pagaboháton sa olod ng̃a nacagáma sa igagáma. * Ang bolac sa poyos -pá, sa oalá pa magbócad, sa oalá pa gomóa sa íang balay bálay, sa íang potót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Capuzar</span>. V. <i><a href="#e.chapuzar">Chapuzar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cara</span>. = <span lang="ceb">Nauong. * Atubáng̃an sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caraba</span>. = <span lang="ceb">Sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carabela</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a hatáas ug haíctin. * Bocág, tagácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carabina</span>. = <span lang="ceb">Pusil ng̃a hamóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carabinazo</span>. = <span lang="ceb">Ang pagbotó ug pagtónog sa carabina con guibohían na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carabinero</span>. = <span lang="ceb">Soldados ng̃a nagacabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caracoa</span>. = <span lang="ceb">Balóto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caracol de mar</span>. = <span lang="ceb">Quinháson. = De tierra. = Tabángcay. * Hagdanán ng̃a nagatóyoc tóyoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caracola</span>. = <span lang="ceb">Quinháson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caracolear</span>. = <span lang="ceb">Pagtóyoc tóyoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caracolero</span>. = <span lang="ceb">Ang mang̃ing̃íhas, ang mang̃íhas ug magabalígya sa mg̃a quinháson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caracolillo</span>. = <span lang="ceb">Quinháson ng̃a diótay. * Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carácter</span>. = <span lang="ceb">Quinaía sa mg̃a táuo ug sa mg̃a botang. * Gaoi, batásan. * Calig-ónan sa búot. * Dong̃og -ng̃a macóha sa táuo tong̃ód sa íang hatáas ng̃a opicio ug cahímtang. * Timáan ng̃a -espirituhánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caracterizado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a dato tong̃ód sa íang pagcahímtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caracterizar</span>. = <span lang="ceb">Pagláin láin sa tagsa ca bótang sa íang caogalíng̃on ng̃a timáan. * Paghátag sa gahóm -sa mg̃a táuo sa paghátag opód caníla sa hatáas ng̃a opicio con cahímtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caramba!</span> = <span lang="ceb">Pástilan, pástilan odóy!</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carámbano</span>. = <span lang="ceb">Tipac sa tubig ng̃a tibúoc tong̃ód sa tognao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caramel</span>. = <span lang="ceb">Isda maíng̃on íng̃on sa tamban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caramelo</span>. = <span lang="ceb">Matám-is ng̃a magahí ug matagó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caramillo</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a maíng̃on íng̃on sa usá ca plauta ng̃a manípis. * Tapoc sa bisan onsa ng̃a díli maáyo ang pagcabótang, ng̃a nagobót. * Bacac, polong ng̃a quinóti cóti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carantoña</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a malágsot ug tigúlang, ng̃a padíhog ug padáyan, arón pagaíngnon ng̃a maáyo -sía ug náuong, ug sa pagtolotábon sa íang calágsot. * Pagálam álam sa bisan cansa -sa pagdáng̃at sa búot dadang̃áton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carantoñero</span>. = <span lang="ceb">Ang tigálam álam, ang nagaálam álam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caraña</span>. = <span lang="ceb">Tagoc sa cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carapacho</span>. = <span lang="ceb">Balay bálay sa mg̃a paoícan ug mg̃a oláng, mg̃a ománg, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caravana</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagobán síla sa paglacát, sa pagbiaje.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carbon</span>. = <span lang="ceb">Oling, aguipó ng̃a <span class="corr" id="xd31e23199" title="Fuente: guipálng̃an">guipáing̃an</span> sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carbonear</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa oling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carbonera</span>. = <span lang="ceb">Horno ng̃a pagasonógan sa mg̃a cahoy sa pagbóhat sa oling. * Lugar ng̃a pagatipígan -sa oling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carbonería</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabaligyán sa oling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carbonero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat con magabalígya sa oling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carbunclo</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a mahal. * Hobág ng̃a may tomóy tomóy ug masaquét caáyo sa pagnána na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carbúnculo</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carcaj</span>. = <span lang="ceb">Taláng̃an, panonódlan ng̃a halagpád dapit sa itáas ug haíctin dapit sa óbus, ng̃a -pagatipígan sa mg̃a paná.</span> -<span class="pageNum" id="pb36a">[<a href="#pb36a">36</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Carcamal</span>. = <span lang="ceb">Dangga ng̃a ang̃ay sa mg̃a tigúlang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carcañar</span>. V. <i><a href="#e.calcanyar">Calcañar</a></i>. -</p> -<p id="e.carcel" class="hw"><span class="sc">Cárcel</span>. = <span lang="ceb">Bilanggóan, presóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carcelaje</span>. = <span lang="ceb">Hinángtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carcelería</span>. V. <i><a href="#e.carcel">Cárcel</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carcelero</span>. = <span lang="ceb">Ang magbalántay sa bilanggóan, <span class="corr" id="xd31e23299" title="Fuente: alguacil">alguasil</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carcoma</span>. = <span lang="ceb">Bocboc, anay, agay ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carcomer</span>. = <span lang="ceb">Pagbógboc, pagagáy ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cardar</span>. = <span lang="ceb">Pagámdam sa balahíbo sa mg̃a carnero sa paggáling. * Pagbósog sa gapas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cardenal</span>. = <span lang="ceb">Padre sa dágcong cahímtang, somalámbag sa Santos ng̃a Papa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cardenalato</span>. = <span lang="ceb">Pagcahímtang sa cardenal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cardenillo</span>. = <span lang="ceb">Binócboc ng̃a berde ng̃a guícan sa tayá sa mg̃a tombága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cárdeno</span>. = <span lang="ceb">Ang may color ng̃a <span class="corr" id="xd31e23352" title="Fuente: molomaíton">molomaítom</span>, malágom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cardinal</span>. = <span lang="ceb">Guinicánan, sinógdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cardo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, catang cátang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cardúmen</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a isda. * Panón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carear</span>. = <span lang="ceb">Pagatóbang, pagpaatóbang, pagtándig, pagíndig, pagtándi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carena</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáyo sa mg̃a sacayán, pagbólit, pagsólot ug pagbóhat sa obán ng̃a <span class="corr" id="xd31e23390" title="Fuente: qiunahánglan">quinahánglan</span> ng̃a icaáyo sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p id="e.carencia" class="hw"><span class="sc">Carencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carenero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guitagána sa pagáyo sa mang̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Careo</span>. = <span lang="ceb">Pagatóbang, pagcaatóbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carestía</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.carencia">Carencia</a></i>. * <span lang="ceb">Pagoalá, pagdáot sa panóig sa humáy, maís, &c. * Tiempo sa gotom.</span> -</p> -<p id="e.careta" class="hw"><span class="sc">Careta</span>. = <span lang="ceb">Nauong nauong sa papel con sa láin ng̃a hilimóon ng̃a igatábon sa náuong ng̃a túod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carey</span>. = <span lang="ceb">Sisic, balay bálay sa paoícan.</span> -</p> -<p id="e.carga" class="hw"><span class="sc">Carga</span>. = <span lang="ceb">Lolan, bala. * Catongdánan sa tagsa tagsa ca táuo, somála sa íang <span class="corr" id="xd31e23456" title="Fuente: opisio">opicio</span> con cahímtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cargadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guitagána sa pagbótang sa mg̃a lólan ng̃a guiháoas sa mg̃a sacayán ug sa -guipanagbála sa mg̃a táuo, ug sa paggámit opód sa maong lúlan ug bisan onsa ng̃a babaláon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cargador</span>. = <span lang="ceb">Ang naggalólan sa íang manggad sa mang̃a sacayán. * Ang táuo ng̃a may <span class="corr" id="xd31e23479" title="Fuente: opisio">opicio</span> sa pagbála bála sa bisan onsa ng̃a ipabála canía con <span class="sic">ipapás-n ba</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cargamento</span>. V. <i><a href="#e.carga">Carga</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cargar</span>. = <span lang="ceb">Paglólan, pagbála, pagyáyong, pagpás-an. * Pagtábo, pagting̃ób, pagtámbong sa dághan -ng̃a táuo sa bisan díin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cargazon</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.carga">Carga</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcabóg-at, pagcalóya sa olo con sa bisan ónsong báhin sa láoas. * Pagcadáot sa banua, cadaghánan sa mg̃a pang̃ánod ug mg̃a dag-om ng̃a maítom ug mabagá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cargo</span>. = <span lang="ceb">Catongdánan sa tagsa tagsa ca táuo. * Ng̃atanán ng̃a guidáoat sa bisan cansa ng̃a táuo ng̃a quinahánlan ng̃a timaánan. * Pagcoaláy pagtóman sa caogalíng̃on -ng̃a catongdánan. * Salá, sayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cariacontecido</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a masolób-on, sa maming̃áuon ng̃a náuong, ang nagasobó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cariaguileño</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa hatáas ng̃a náuong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cariancho</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa halagpád ng̃a náuong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caribe</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mabáng̃is, mamomógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caricatura</span>. = <span lang="ceb">Ladáoan ng̃a piníntal sa malágsot ng̃a náuong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caricia</span>. = <span lang="ceb">Pagálam álam, polong ng̃a maáyo, malómo, matám-is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cariciosamente</span>. V. <i><a href="#e.carinyosamente">Cariñosamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caricioso</span>. <span class="corr" id="xd31e23591" title="Fuente: *">V.</span> <i><a href="#e.carinyoso">Cariñoso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caridad</span>. = <span lang="ceb">Calóoy, paghigógma. * Paglímos sa naquiglímos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carifruncido</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa náuong mg̃a maísog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carigordo</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa matámboc ng̃a náuong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carilargo</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa hatáas ng̃a náuong.</span> -<span class="pageNum" id="pb37">[<a href="#pb37">37</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Carilucio</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa náuong ng̃a masínao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carilla</span>. V. <i><a href="#e.careta">Careta</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carilleno</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa masópang ng̃a náuong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carillo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a molomahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carinegro</span>. = <span lang="ceb">Táuo so náuong ng̃a <span class="corr" id="xd31e23668" title="Fuente: maíton">maítom</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cariño</span>. = <span lang="ceb">Gugma, maáyong boot, timáan sa pagpalángga.</span> -</p> -<p id="e.carinyosamente" class="hw"><span class="sc">Cariñosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa malómo ug maáyong cabobót-on, sa dagcóng gugma.</span> -</p> -<p id="e.carinyoso" class="hw"><span class="sc">Cariñoso</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagúgma, ang magapalángga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cariraido</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a oaláy caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cariredondo</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa náuong ng̃a malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carísimo</span>. = <span lang="ceb">Ang mahál uyámot. * Ang hinigógma caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carísima</span>. = <span lang="ceb">Hatag ng̃a guilólot sa Dios sa táuo ng̃a guibóot nía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carita</span>. = <span lang="ceb">Nauong ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caritativamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalóoy, sa calóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caritativo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mang̃iloóyan, tigcalóoy, ang nalóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carmen</span>. = <span lang="ceb">Bisti ug Escapulario ng̃a guing̃álan ni María Santísima sa Cármen.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carmenador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaándam sa lana sa mg̃a carnero sa paggáling. * Ang nagabósog sa gapas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carmenar</span>. = <span lang="ceb">Pagbósog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carmesí</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a mapóla caáyo ug maníndot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carnada</span>. = <span lang="ceb">Paon sa pagcóha sa mg̃a isda ug sa obán pag mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carnal</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a calibotánan, sa maláo-ay ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carnalidad</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e23790" title="Fuente: Pagcalá-oay">Pagcaláo-ay</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carnalísimo</span>. = <span lang="ceb">Maláo-ay oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carnalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carnaval</span>. V. <i><a href="#e.carnestolendas">Carnestolendas</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carnaza</span>. = <span lang="ceb">Ang panit dápit sa solód, dápit sa onód. * Pagcadághan sa onód, sa carne.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carne</span>. = <span lang="ceb">Onód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carnero</span>. = <span lang="ceb">Carnero.</span> -</p> -<p id="e.carnestolendas" class="hw"><span class="sc">Carnestolendas</span>. = <span lang="ceb">Ang toló ca adlao ng̃a guisóndan sa barlis, sa miércoles sa abó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carnicería</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagbaligyáan sa carne, ng̃a pagapátyan sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carnicero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabalígya sa carne. * Mananáp ng̃a mucáon sa isigcamananáp ug hasta sa mg̃a -táuo. * Táuo ng̃a mabáng̃is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carnívoro</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a mocáon sa mg̃a laoas ng̃a minatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carnosidad</span>. = <span lang="ceb">Onód ng̃a motóbo sa libót sa mang̃a samád, ug ang motóbo ug labí sa ubán ng̃a mang̃a -bahin sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carnoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may onód, ang matámbec caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carnudo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carnuza</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa carne ng̃a magasóm-ol sa guinháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caro</span>. = <span lang="ceb">Ang mahal. * Guipalángga, hinigógma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carpeta</span>. = <span lang="ceb">Tabon sa panápton con sa panit ng̃a quinórti sa mg̃a lamesa, mg̃a caban, &c., arón -díli hológan sa hogao. * Solódlan sa mg̃a papel. * Ang hanig sa pagsólat, ug ang pagabotáng̃an -sa papel ng̃a pagasolátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carpintear</span>. = <span lang="ceb">Pagpánday, pagbóhat sa bisan onsa ng̃a casangcápan sa cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carpintería</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabohátan sa bisan onsa sa cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carraca</span>. = <span lang="ceb">Palacópac. * Sacayán ng̃a dagcó ug mabóg-at, ng̃a colang sa católin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carraco</span>. = <span lang="ceb">Tigólang, maloyáhon, bacól tong̃ód sa hatáas ng̃a edad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carraspera</span>. = <span lang="ceb">Arat, pagcaárat sa totónlan, pagcaádao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carrear</span>. = <span lang="ceb">Pagdalágan. * Dalan ng̃a halagpád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carreta</span>. = <span lang="ceb">Galíng̃an.</span> -<span class="pageNum" id="pb37a">[<a href="#pb37a">37</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Carretada</span>. = <span lang="ceb">Ang lolan ng̃a guidála sa usá ca carreta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carretela</span>. = <span lang="ceb">Coche ng̃a pagaátpan ug pagacoháan sa atóp somála sa pagbóot sa nagasacáy dihá niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carretera</span>. = <span lang="ceb">Dalan ng̃a halagpád, ng̃a arang pagaaguían sa mg̃a carreta ug mg̃a coche.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carretilla</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagtóon sa paglacát sa mg̃a bátang diótay. * Pagbóhat sa bisan onsa tong̃ód lamang sa batásan, sa oalá huna hunáon ug maáyo.</span> * Cohete. = <span lang="ceb">Pinótol ng̃a bagácay ng̃a sinódlan sa pólvora. * Pagsaólo ug maáyo sa guibása, ug -pagsómay sa guisaólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carricoche</span>. = <span lang="ceb">Galíng̃an ng̃a may atóp maíng̃on sa coche.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carril</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a nahabílin sa yota ng̃a <span class="corr" id="xd31e24013" title="Fuente: guiagían">guiaguían</span> sa mg̃a galíng̃an, sa mg̃a carro ug mg̃a coche.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carrillera</span>. = <span lang="ceb">Ang icabáat sa mg̃a soldados sa ilang calo sa ilálom sa solang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carrillo</span>. = <span lang="ceb">Aping, apapáng̃ig, ipipíng̃ig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carrilludo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may dagcóng aping.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carrizal</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guitódcan sa daghan ng̃a mang̃a tangbo ug mg̃a sagbot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carro</span>. = <span lang="ceb">Galíng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carronada</span>. = <span lang="ceb">Lothang ng̃a hamóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carroza</span>. = <span lang="ceb">Coche ng̃a dagcóan, ng̃a guidáyan dayánan ug maáyo. * Atop átop ng̃a pagaboháton sa -mg̃a sacayán dapit sa olín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carruaje</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a nanagcaláin lain ng̃a mg̃a carro, mg̃a coche, &c., ug bisan usá lamang ca -coche, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carta</span>. = <span lang="ceb">Solat, dahon sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cartabon</span>. = <span lang="ceb">Escoála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cartazo</span>. = <span lang="ceb">Solat ng̃a may tuyo sa pagcasába ug pagsáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cartel</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a pagbaláod ug pagmantalá sa mg̃a ponóan ug sa obán pa -ng̃a quinahánglan ng̃a hisáydan ug hibalóan sa cadaghánan, ng̃a ipamílit, ng̃a itápot -sa cadaygánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cartera</span>. = <span lang="ceb">Sodlánan sa panápton con sa panit ng̃a pino, sa pagsolód ug pagtípig sa mg̃a solat ug ubán pang mg̃a camatoódan ng̃a may quinahánglan ng̃a -batónan ug tipígan ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cartero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a nagapáhat sa mg̃a solat sa higtúngdan ng̃a tagía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cartilla</span>. = <span lang="ceb">Librong diótay ng̃a gagamiton pagóna sa mg̃a báta ng̃a nanagtóon sa pagbása. * Camatoódan -ng̃a ipanghátag sa mg̃a Obispo sa mg̃a Padre ng̃a guiordináhan nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Carton</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan, pagcaípon sa daghánan ng̃a mg̃a papel, ng̃a napílit sa atóle con sa cola, -arón mahiósa ug mabagá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cartuchera</span>. = <span lang="ceb">Sodlánan, panonódlan sa mg̃a cartucho ng̃a ponó sa pólvora, ng̃a guidála dála sa mg̃a -soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cartucho</span>. = <span lang="ceb">Pinótos sa pólvora ng̃a igo sa tagsa ca pagbóhi sa posil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casa</span>. = <span lang="ceb">Baláy. * Cadaghánan sa mg̃a anac, mang̃a binatónan ug mg̃a sologóon ng̃a solód sa -tagsa ca baláy. * Ng̃atanán ng̃a mg̃a táuo lioat sa usá ca guinicánan ug ng̃a guing̃álan sila sa magsáma ng̃a icadúhang ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casaca</span>. = <span lang="ceb">Bisti sa mg̃a laláqui, ng̃a maíing̃on sa supa, ng̃a guibitáyan sa duruhá ca tomóy dapit sa licód, ug guiboctónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casadero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may edad ng̃a igo adón mamíño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casamata</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a obos sa mg̃a cota ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a lothang ng̃a icasócol sa mang̃a -caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casamentero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magapatigáyon sa pagcasál, sa pagmíño sa mg̃a olitáo ug sa mg̃a dalága, tigpamaláye, ang nagapamaláye.</span> -<span class="pageNum" id="pb38">[<a href="#pb38">38</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Casamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasál, pagcamíño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casapuerta</span>. = <span lang="ceb">Ganháan sa baláy, <span class="corr" id="xd31e24210" title="Fuente: alagaían">alaguían</span> sa pagsolód sa baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casaquilla</span>. = <span lang="ceb">Casaca ng̃a hamóbo, holohatáas lamang sa sopa, apan may duhá ca tomóy dapit sa licód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casar</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a baláy sa banua ng̃a dili macagáma ug longsod. * Pagcasál, pagmíño. -* Pagpatigáyon sa bisan cansa ng̃a táuo arón mamíño ang mg̃a táuo ng̃a anáa sa ilálom sa iang gahóm, pagpamálaye caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casca</span>. = <span lang="ceb">Ang opá, ang panit sa mang̃a uvas, sa mg̃a paras, sa obus ng̃a guipígan ug guicoháan -sa doga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cascabel</span>. = <span lang="ceb">Cólong cólong, códong códong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cascada</span>. = <span lang="ceb">Ambácan sa tobig, caoasán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cascado</span> (estar). = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tigúlang na caáyo, malóya, ng̃a díli na macáscog.</span> -</p> -<p id="e.cascajal" class="hw"><span class="sc">Cascajal</span>. = <span lang="ceb">Lugar, yota sa daghánan ng̃a mg̃a batóng diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cascajo</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a bató ng̃a diótay, magamáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cascajoso</span>. V. <i><a href="#e.cascajal">Cascajal</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cascamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcalótac, pagcabóong, balána, pagcabásag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cascar</span>. = <span lang="ceb">Basag, booac, balána, lotac, boong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cáscara</span>. = <span lang="ceb">Panit.</span> * De coco, (fruta) estoposa. = <span lang="ceb">Bonot.</span> * De idem, interior y dura. = <span lang="ceb">Bagól.</span> * De paláy. = <span lang="ceb">Tahóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cascarilla</span>, ta. = <span lang="ceb">Panit ng̃a diótay. * Panit ng̃a guing̃álan ug quina panit. * Dahon ng̃a pino ug manípis -sa tombága ng̃a icatábon sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cascaron</span>. = <span lang="ceb">Panit sa itlog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cascarron</span>. = <span lang="ceb">Baol, maháit. * Ting̃og sa táuo con sa mananáp ng̃a dagcó, hagáohao, ng̃a dili maáyo patalinghógan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cascarudo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a may panit ng̃a dagcó ug mabagá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casco de la cabeza</span>. = <span lang="ceb">Bagol bagol.</span> * De coco (<i>chireta</i>). = <span lang="ceb">Bagól.</span> * Pedazo de cualquier vasija quebrada. = <span lang="ceb">Tipic, tipac.</span> * Buque de cualquier navío sin palos ni járcias. = <span lang="ceb">Sacayán.</span> * Capas de cebolla, &c. = <span lang="ceb">Panit, sapao sapao.</span> * Uña de los piés y manos de los caballos, carabaos, &c. = <span lang="ceb">Cocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cascudo</span>. = <span lang="ceb">Manapáp ng̃a may dagcóng cocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casera</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a nagaalíma ug nagasílvi sa usá ca laláqui con sa daghan ng̃a mg̃a laláqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caseramente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy coti coti, sa pagcasáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casería</span>. = <span lang="ceb">Baláy sa banua ng̃a pagapóy-an sa mang̃a magbalántay sa mg̃a cabalánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caserío</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a baláy ng̃a nagahímo sa mg̃a longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casero</span>. = <span lang="ceb">Ang tagía sa baláy. * Ang magbalántay ug maálam magalíma sa iang baláy. * Mg̃a cahoy -ng̃a guialimáhan ug guibantáyan, dili ihálas ug todocbánua.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caseta</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a baol baol, payág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casi</span>. = <span lang="ceb">Hapit, didiót da, colang ug diriót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caso</span>. = <span lang="ceb">Pagsodíl, paghitábo, cahigayónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casorio</span>. = <span lang="ceb">Pacasál, pagcamíño ng̃a díli maáyo, cay oalá huna hunáon ng̃a daan sa mahínay ng̃a -paghúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caspa</span>. = <span lang="ceb">Dalícdic, daquí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caspita</span>. = <span lang="ceb">Pastilan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casposo</span>. = <span lang="ceb">Ang may daghan ng̃a caspa, dalícdic, daquí, dalicdícon, daquíhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casquete</span>. = <span lang="ceb">Calo calo sa panit con sa panápton ng̃a igatábon sa olo. * Tabon sa olo ng̃a guibólit -ug guidíhog sa salong ug lain pa ng̃a mg̃a tambal, sa pagtámbal sa mg̃a nuca ng̃a -guing̃álan ug tiña.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casta</span>. = <span lang="ceb">Lioat, pagcacaobánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Castamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaólay.</span> -<span class="pageNum" id="pb38a">[<a href="#pb38a">38</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Castaña</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Castañeta</span>. = <span lang="ceb">Castañetas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Castañetear</span>, sonar las choquezuelas de las rodillas, los artejos de los dedos, &c. = <span lang="ceb">Loto, lito.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Castañuela</span>. = <i>Castañetas</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Castellano</span>. = <span lang="ceb">Pinamólong ng̃a quinatsíla sa mg̃a catsíla, casíla. * Ang magbalántay sa mg̃a cota. -* Ang táuo ng̃a molópio sa castilla, ang natáuo sa castilla. * Ang nanong̃ód sa castiya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Castidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaólay, pagcacastos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Castigador</span>. = <span lang="ceb">Maghalámpac, homalámpac, tigsáoay, tigbárlong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Castigar</span>. = <span lang="ceb">Hampac, gaid, bonal, saoay, barlong, sáquet, yogot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Castigo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Castillo</span>. = <span lang="ceb">Bantayán, ilíhan, lantáoan ng̃a dagcóan ug malíg-on. * Ang atóp sa mg̃a sacayán dapit -sa olin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Castísimo</span>. = <span lang="ceb">Ang olay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Castizo</span>. = <span lang="ceb">Ang may guinicánan ng̃a maáyo. * Pagpamólong ng̃a hingpit, ng̃a díli salicoáoot, ng̃a -díli pagasáctan sa mg̃a polong ng̃a díli mao, ng̃a díli macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casto</span>. = <span lang="ceb">Olay, potli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Castor</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opat ca tiil, maíng̃on íng̃on sa usá ca iríng, mabóhi sa yota ug sa tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Castrar</span>. V. <i><a href="#e.capar">Capar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Castron</span>. = <span lang="ceb">Canding ng̃a laqui ng̃a guihibótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casual</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casualidad</span>. = <span lang="ceb">Polong con bohat, pagsodíl ng̃a oalá húna honáon, ng̃a ahat, tagcoláhao, ng̃a oalá -ipaábot, ng̃a oalá holáton sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casualmente</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casucha</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a diótay, ng̃a oaláy bale, payág, balong balong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Casulla</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a guibisti sa mg̃a Padre, sa pagmisa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cata</span>. = <span lang="ceb">Pagdímdim sa mg̃a ilímnon. * Pagtagámtam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cataclismo</span>. = <span lang="ceb">Pagcagobót sa calibótan, maíng̃on ng̃a sa tiempo sa paglonóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cataplasma</span>. = <span lang="ceb">Haclop, hampol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Catar</span>. = <span lang="ceb">Pagtílao, pagdímdim, pagtagámtam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Catarata</span>. = <span lang="ceb">Bolog sa mg̃a matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Catarro</span>. = <span lang="ceb">Sip-ón, obó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cataviento</span>. = <span lang="ceb">Casicási.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Catecismo</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a sinolátan sa tocso, sa pang̃adyéon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Catecúmeno</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a boótan na ng̃a guitódlo ug guiándam sa pagdáoat sa boñag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cátedra</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay sa oalihánan, ng̃a pagalingcódan sa mg̃a magtotóon, -sa pagtóon ug pagásoy sa ilang mg̃a tinón-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Catedral</span>. = <span lang="ceb">Singbahán ng̃a ponóan sa obán ng̃a mang̃a Singbahán, ng̃a guibotáng̃an ug guihóptan -sa Obispo con sa Arzobispo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Catedrático</span>. = <span lang="ceb">Magtotóon sa hatáas ng̃a quinaádman.</span> -</p> -<p id="e.catequismo" class="hw"><span class="sc">Catequismo</span>. = <span lang="ceb">Ang pagtóon ug pagtódlo sa quinahánglan ng̃a hibalóan sa táuo ng̃a pabóñag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Catequista</span>. = <span lang="ceb">Ang magatóon sa táuo ng̃a pabóñag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Catequizar</span>. V. <i><a href="#e.catequismo">Catequismo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caterva</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Católicamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaáng̃ay sa guitóon sa santa Iglesia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Catolicismo</span>. = <span lang="ceb">Ang pagcadághan sa mg̃a cristianos, cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a sacop sa Religion -ni Jesucristo. * Ang pagtóo sa Iglesia católica.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Católico</span>. = <span lang="ceb">Camatoódan ng̃a oaláy duha duha. * Ang matúod cay guipamólong man sa Dios, busa tacós -gayód ng̃a pagatoóhan sa mang̃a táuo. * Táuo ng̃a sacop sa Religion cristiana. * Ng̃alan -ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a hari sa España.</span> -<span class="pageNum" id="pb39">[<a href="#pb39">39</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Catorce</span>. = <span lang="ceb">Napólo ug opát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Catorcena</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa napólo ug opát ca táuo, mananáp, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Catre</span>. = <span lang="ceb">Lancápan ng̃a tinóyo pagbóhat, arón homígda dihá ang mg̃a táuo, catre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cauce</span>. = <span lang="ceb">Alaguían ng̃a halálon sa tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caucion</span>. = <span lang="ceb">Camatoódan ng̃a guihátag sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo, sa pagtúman sa guisógo -canía, sa guisáad nia, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caudal</span>. = <span lang="ceb">Pohónan, catigayónan, manggad, dona.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caudalosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadagcó, sa pagcadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caudaloso</span>. = <span lang="ceb">Sobá ng̃a guibaháan sa daghan ng̃a tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caudillo</span>. = <span lang="ceb">Pang̃ólo, ang magabóot ug magasógo, sa mg̃a soldados, ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Causa</span>. = <span lang="ceb">Hingtóngdan, guinicánan, tong̃ód. * Guilioátan. * Ang mg̃a papel ng̃a sinolátan ng̃a gihing̃ánlan ug proceso, tong̃ód sa saláng dagcó ng̃a guibóhat sa bisan cansa ng̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Causal</span>. = <span lang="ceb">Hingtóngdan, hinóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Causar</span>. = <span lang="ceb">Paghímo. * Guinicánan, hingtóngdan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cáustico</span>. = <span lang="ceb">Tambal, haclop, hampol, hilog ng̃a maísog, ng̃a magapáso ug magapalábtog sa panit -sa laoas ng̃a guidapátan ug guibotáng̃an.</span> -</p> -<p id="e.cautamente" class="hw"><span class="sc">Cautamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatagána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cautela</span>. = <span lang="ceb">Pagcatagána, pagcaándam. * Pagcalímbong pagcalaláng, pagándam, pagtagána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cautelosamente</span>. V. <i><a href="#e.cautamente">Cautamente</a></i>. -</p> -<p id="e.cauteloso" class="hw"><span class="sc">Cauteloso</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magaándam, magatagána. * Ang matáhap, matahápon. * Soab, loib.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cauterizar</span>. = <span lang="ceb">Pagpáso, pagsónog sa onód sa mang̃a samad ng̃a daútan ug nadonot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cautivar</span>. = <span lang="ceb">Pagbíhag, pagpamíhag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cautiverio</span>. = <span lang="ceb">Cabihágon, cabihágan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cautividad</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cautivo</span>. = <span lang="ceb">Bihag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cauto</span>. V. <i><a href="#e.cauteloso">Cauteloso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cavador</span>. = <span lang="ceb">Tigcále, comalále, magcacále, ang nagacále.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cavadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcále, quinále, quinalían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cavar</span>. = <span lang="ceb">Cale, cotcot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caverna</span>. = <span lang="ceb">Lang̃ob. * Bohó ng̃a guigáma sa nana sa mg̃a sámad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cavernoso</span>. = <span lang="ceb">Lugar, yota ng̃a may daghan ng̃a mang̃a lang̃ob, lang̃óban caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cavidad</span>. V. <i><a href="#e.capacidad">Capacidad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cavilar</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna sa bisan onsa sa dagcóng pagcóti coti, sa oaláy hingtúngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cavilosidad</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Caviloso</span>. = <span lang="ceb">Ang nagahóna húna sa bisan onsa, guican lamang sa íang catáhap. * Ang matahápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cayado</span>. = <span lang="ceb">Sogcod ng̃a balicó sa tomóy, ng̃a guinagámit sa mg̃a baquero sa mg̃a carnero ug mang̃a -canding. * Sogcod, sa mg̃a Obispo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cazabe</span>. = <span lang="ceb">Mang̃a torta, maroya ng̃a pagaboháton sa mg̃a indio, sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a -gamót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cazador</span>. = <span lang="ceb">Tigpang̃áyam, tigposíl, tiglít-ag sa mang̃a langgam ug mg̃a mananáp, sa pagcóha caníla.</span> -</p> -<p id="e.cazcarria" class="hw"><span class="sc">Cazcarria</span>. = <span lang="ceb">Pisac, yánang ng̃a napílit sa sidsid sa mg̃a saya ug sa mg̃a bisti ng̃a hatáas. * Ang sip-on, ang cogmo ng̃a nagahí sa talambóan, sa mang̃a bohó sa ilong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cazar</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃áyam, pagposíl sa mg̃a langgam ug sa mg̃a mananáp, paglít-ag caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cazo</span>. = <span lang="ceb">Tacho.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cazuela</span>. = <span lang="ceb">Sodlánan ng̃a malíng̃in, sa yota.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cce" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cce.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">CE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Cebadera</span>. = <span lang="ceb">Layág ng̃a itáod sa mg̃a sacayán, sa baupres.</span> -<span class="pageNum" id="pb39a">[<a href="#pb39a">39</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Cebar</span>. = <span lang="ceb">Pagpacáon sa mg̃a mananáp, sa mang̃a baboy, &c., sa mg̃a calán-on ng̃a piníli, arón tomámboc -sila. * Pagláming.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cebo</span>. = <span lang="ceb">Ang mang̃a calán-on ng̃a ipacáon sa mang̃a mananáp, arón managtámboc sila. * Pólvora -ng̃a ibútang sa bohó sa mg̃a lothang con sa mg̃a posil sa pagbóhi caníla.</span> * Para pescar ó cazar. = <span lang="ceb">Paon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cebolla</span>. = <span lang="ceb">Seboyas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cebon</span>. = <span lang="ceb">Lináming.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cecear</span>. = <span lang="ceb">Pagyóng̃it, pagtóna tóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ceceo</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagcayóng̃it, pagcatóna tóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ceceoso</span>. = <span lang="ceb">Tao ng̃a yong̃it, tigtóna tóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cecina</span>. = <span lang="ceb">Tapa, tasajos, carne ng̃a inasínan ug binólad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cedazo</span>. = <span lang="ceb">Agágan sa binócboc, ayágan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ceder</span>. = <span lang="ceb">Paghátag, pagtógot. * Paghínay hinay, pagádang arang, pagoloóndang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cedro</span>. = <span lang="ceb">Laníbga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cédula</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a diótay ng̃a pagasolátan sa bisan onsa ng̃a quinahánglan, ug ng̃a ihátag sa táuo ng̃a hingtúngdan. * Papel ng̃a pagasolátan sa mang̃a sogo -sa mg̃a hari ug sa ilang pagbóot ug ng̃a guibotáng̃an sa sinógdan ug ing̃on niíni. -* Aco ang Hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Céfiro</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a mahínay hinay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cegar</span>. = <span lang="ceb">Pagbotá. <span class="corr" id="xd31e25219" title="Ausente en la fuente">* </span>Pagláin sa húna húna guícan sa mg̃a cailíbgon ng̃a mang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cegato</span>. = <span lang="ceb">Ang dili macaquíta ug maáyo, halap halap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cegatoso</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ceguedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabotá. * Pagcaláin sa boot ug sa húna húna tong̃ód sa pagdáog sa mg̃a cailíbgon -ng̃a daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ceguera</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ceja</span>. = <span lang="ceb">Quilay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cejar</span>. = <span lang="ceb">Pagsíbog, pagisíos. * Pagárang ádang, paghínay hinay, pagísol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cejijunto</span>. = <span lang="ceb">Ang guitódcan sa daghan ng̃a balahíbo sa mg̃a quilay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cejudo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Celada</span>. = <span lang="ceb">Pagcaátang sa lugar ng̃a tinágo, sa pagtágbo ug pagsógat sa bisan cansa ng̃a táuo sa calit, sa oaláy catáhap, ug sa oalá magtagána ug magándam ang guiatáng̃an. * Limbong, -laláng. * Pagháb-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Celador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabántay, magbalántay, ang nagaátang, omalátang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Celaje</span>. = <span lang="ceb">Pang̃ánod, dag-om.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Celar</span>. = <span lang="ceb">Atang, bantay. * Pagtimáan sa mg̃a paglíhoc, paglacát ug pagbóhat sa bisan cansa ng̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Celda</span>. = <span lang="ceb">Solód ng̃a guimpóy-an sa tagsa ca Padre ug sa mg̃a binócot, sa mg̃a monja, sa mg̃a -convento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Celebrante</span>. = <span lang="ceb">Ang Padre ng̃a nagamisa ug magamisa pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Celebrar</span>. = <span lang="ceb">Dayeg, bantog. * Pagtáhod sa cadaigánan, pagsíngba sa mg̃a toloóhan sa atong santos -ng̃a Pagtóo. * Pagpiesta sa dagcóng pagcabántog. * Pagmisa sa mg̃a Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Célebre</span>. = <span lang="ceb">Ang bantog caáyo, ang cating̃aláhan, banságon. * Táuo ng̃a matístis, sa maáyong boot, malipáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Célebremente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabántog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Celebridad</span>. = <span lang="ceb">Dong̃og, bantog, bansag. * Ng̃atanán ng̃a guitagána ug guidóng̃an sa pagbóhat sa mg̃a -piesta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Celebro</span>, coronilla. = <span lang="ceb">Alimpólo.</span> * Sesos. = <span lang="ceb">Otoc. * Salabótan, caboótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Celemin</span>. = <span lang="ceb">Tacsánan maíng̃on íng̃on sa gantang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Celeridad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadalí, pagcalágmit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Celeste</span>. = <span lang="ceb">Ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa Lang̃it. * Ang nanong̃ód sa cabolahánan, sa pagnimayáan -sa Lang̃it. * Ang may color ing̃on sa color sa Lang̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Celestial</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang hingpit, toman, maáyo oyamot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Celestialmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabóot sa Lang̃it, sa pagbóot sa Dios. * Sa pagcahíngpit, sa pagcatóman.</span> -<span class="pageNum" id="pb40">[<a href="#pb40">40</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Celibato</span>. = <span lang="ceb">Ang cahímtang sa pagcaolitáuo. * Táuo ng̃a oalá pa mamíño, apan ng̃a arang sia mamíño ug boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Celo</span>. = <span lang="ceb">Pagbántay sa masingcámot caáyo, pagbántay sa dong̃og ug sa paghimáya sa Dios. * Pagabobhó, -pagaboghó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Celoso</span>. = <span lang="ceb">Maaboghóon, ang magaboghó, aboghóan. * Ang nagabántay ug maáyo. * Sacayán ng̃a maquílas, ng̃a magataquílid, malíngga lingga.</span> -</p> -<p id="e.celosia" class="hw"><span class="sc">Celosía</span>. = <span lang="ceb">Linála sa mg̃a papán ng̃a manípis ug haíctin ng̃a pagacúrus curúson, ng̃a guibínlan -sa mang̃a bohó ng̃a diótay, sa pagsólong con ibútang na sa atubáng̃an sa mg̃a bentana -ug con sa lain ba ng̃a lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Celsitud</span>. = <span lang="ceb">Pagcahalángdon, pagcatáas, pagcadagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cementerio</span>. = <span lang="ceb">Lobóng̃an, lobng̃ánan, lolóbng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cena</span>. = <span lang="ceb">Panihápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cenáculo</span>. = <span lang="ceb">Solód ng̃a guipanihapónan ni Jesucristo ubán sa íang mg̃a guintón-an sa catapúsan -ng̃a pagpanihápon, sa guisóndan ng̃a adlao sa íang Santos ng̃a Pagpasáquit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cenador</span>. = <span lang="ceb">Tigpanihápon, ang manihápon. * Lugar ng̃a malíng̃in sa mg̃a tanáman, ng̃a guitabónan -ug guilandóng̃an sa mg̃a balágon, sa mg̃a paras con sa mang̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cenagal</span>. = <span lang="ceb">Pisácan, cayanáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cenagoso</span>. = <span lang="ceb">Ang naponó sa pisac, sa yánang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cenar</span>. = <span lang="ceb">Pagpanihápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cencerrada</span>. = <span lang="ceb">Pagpatónog sa mg̃a bodyong, pagtáihop sa mg̃a song̃ay, pagbásal sa mg̃a caláha ug sa mang̃a tolotombága, pagbágting -sa mg̃a ling̃ánay ng̃a diótay ug sa malágsot ug ting̃og, sa pagtíao sa mg̃a tigólang -ng̃a namíño, sa nahaónang gabíy sa pagcasál caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cencerrear</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.cencerro" class="hw"><span class="sc">Cencerro</span>. = <span lang="ceb">Ling̃ánay ng̃a diótay sa puthao ng̃a manípis, con sa tombága ba, ng̃a guinabítay sa -liog sa mg̃a baca, sa mg̃a carnero, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cenefa</span>. = <span lang="ceb">Tinábas ng̃a panápton ng̃a ibótang ug ibalábag, dapit sa itáas, sa mg̃a cortina, sa -mg̃a tabil, sa mg̃a pabellon, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ceniciento</span>. = <span lang="ceb">Ang may color sa abó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cenit</span>. = <span lang="ceb">Ang lugar sa Lang̃it ng̃a natónton ug atúbang sa atong mg̃a olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ceniza</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span>Abó. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cenizoso</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a sináctan sa abó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Censatario</span>. = <span lang="ceb">Omalábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Censo</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Abang.</span> -</p> -<p id="e.censura" class="hw"><span class="sc">Censura</span>. = <span lang="ceb">Ang paghúna húna ug pagásoy sa pagcaáyo con sa pagcadaótan sa mg̃a libro, sa obos -na guibása. * Castigo sa mg̃a saláan ng̃a ibótang sa mg̃a ponóan sa santa Iglesia, -ng̃a ang̃ay ug ing̃on sa nahamótang sa mg̃a tolománon ng̃a guing̃alan ug cánones.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Censurar</span>. V. <i><a href="#e.censura">Censura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Centella</span>. = <span lang="ceb">Linti. * Biti ng̃a caláyo, aligáto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Centellear</span>. V. <i><a href="#e.brillar">Brillar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Centelleo</span>. V. <i><a href="#e.brillo">Brillo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Centena</span>. = <span lang="ceb">Usá ca gatús.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Centenario</span>. = <span lang="ceb">Ang tiempo sa usá ca gatús ng̃a túig. * Táuo ng̃a may edad sa usá ca gatús ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Centeno</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a maíng̃on íng̃on sa trigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Centésimo</span>. = <span lang="ceb">Ang macatúman ug macajusto sa isip sa usá ca gatús.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Centinela</span>. = <span lang="ceb">Bisan quinsa ng̃a táuo ng̃a nagabántay, bantay, magbalántay, ang nagaátang sa bisan -díin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Central</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa talioála sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Centro</span>. = <span lang="ceb">Ang talioála sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Centurion</span>. = <span lang="ceb">Ang ponóan, ang pang̃ólo, sa cánhing tiempo, sa usá ca tapoc sa mg̃a soldados, sa -pila ca soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ceñidor</span>. = <span lang="ceb">Bacos.</span> -<span class="pageNum" id="pb40a">[<a href="#pb40a">40</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Ceñír</span>. = <span lang="ceb">Pagbácos, pagsángbod.</span> -</p> -<p id="e.cenyo" class="hw"><span class="sc">Ceño</span>. = <span lang="ceb">Pagcabolíng-it, pagcaísog sa nauong sa táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ceñudo</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa maísog ug bolíng-it ng̃a nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cepa</span>, tronco de plátano. = <span lang="ceb">Olo.</span> * Tronco de vides, árboles, &c. = <span lang="ceb">Ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cepillo para cepillar madera</span>. = <span lang="ceb">Sipiyo.</span> * Para limpiar ropa. * <span lang="ceb">Escoba.</span> * Para echar ó poner limosna. = <span lang="ceb">Alcansía, sodlánan, bolotáng̃an sa salipí, sa limos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cepo</span>. = <span lang="ceb">Bilanggóan. * Capandáyan, lit-ag sa pagdácop sa mg̃a mananáp. * Caban ng̃a diótay -ng̃a yinaoíhan, ng̃a bolotáng̃an sa salapí, sa limos, sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a preso, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cera</span>. = <span lang="ceb">Talo.</span> * De los oidos. = <span lang="ceb">Atóle.</span> -</p> -<p id="e.cerato" class="hw"><span class="sc">Cerato</span>. = <span lang="ceb">Pasta, sinácot sa talo ug salong ng̃a igapílit sa papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerbatana</span>. = <span lang="ceb">Sop-ot, lothang ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p id="e.cerca" class="hw"><span class="sc">Cerca</span>. = <span lang="ceb">Alad, siclat. * Dapit, hadóol, hapit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cercado</span>. = <span lang="ceb">Lugar, tanáman, laoerta, &c., ng̃a guilibótan sa mg̃a cahoy con mg̃a caoáyan, ng̃a -guiálad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cercanía</span>. = <span lang="ceb">Cadoólan, cadóol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cercano</span>. = <span lang="ceb">Hadóol, hapit.</span> -</p> -<p id="e.cercar" class="hw"><span class="sc">Cercar</span>. = <span lang="ceb">Paglibót, paglípot, pagalídong. * Pagsíclat, pagálad, licos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cercenar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótol, pagtábas sa daplin sa bisan onsa, paghinolíbis. * Pagdolodagínot, pagpótol -potol sa gasto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerciorar</span>. = <span lang="ceb">Pagmatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerco</span>. V. <i><a href="#e.cerca">Cerca</a></i> y <i><a href="#e.cercar">Cercar</a></i>. * De sol ó luna. = <span lang="ceb">Alídong, payong, alíding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerda</span>. = <span lang="ceb">Balahíbo sa baboy, sa cabayo, &c., balócag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerdo</span>. = <span lang="ceb">Baboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerdoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may daghan ng̃a mg̃a balahíbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerdudo</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Táuo ng̃a guitódcan sa daghan ng̃a balahíbo sa dughan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cereal</span>. = <span lang="ceb">Humáy, maís, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerebelo</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Tingcoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ceremonia</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a bohat ng̃a nagacaláin lain ng̃a pagaboháton sa Singbahán ug sa bisan díin, sa pagsíngba sa ng̃atanán ng̃a canhic Dios, ug sa pagtáhod sa canhic -calibótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ceremonial</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a sinolátan sa ng̃atanán ng̃a arang boháton sa cadaygánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa talo, ug sa mang̃a candela, ug hasta sa -matám-is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerero</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e25912" title="Fuente: Taoo">Táuo</span> ng̃a nagabóhat ug nagabalígya sa talo. * Táuo ng̃a tigsóroy sódoy lamang sa oaláy -bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerilla</span>. = <span lang="ceb">Candela ng̃a diótay ug manípis caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerner</span>. = <span lang="ceb">Agag, ayag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cernidillo</span>. = <span lang="ceb">Olan ng̃a binabáye, talígbos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cernido</span>. = <span lang="ceb">Inágag, ináyag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cernidura</span>. = <span lang="ceb">Inagágan, inayágan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ceroferario</span>. = <span lang="ceb">Ang nagadála ug nagatábiog sa incensario.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerote</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.cerato">Cerato</a></i>. * <span lang="ceb">Cahádloc, catálao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerradero</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a sinararáhan ug ang igasára.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerradura</span>. = <span lang="ceb">Yaoíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerraja</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerrajería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a yaoíhan, salsalán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerrajero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabóhat sa mg̃a yaoíhan, mananálsal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerrar</span>. = <span lang="ceb">Sara, yaoi, locob, tabon.</span> * Cerrarse la boca. = <span lang="ceb">Tac-om, ong̃ot, picot.</span> * Los ojos. = <span lang="ceb">Pióng.</span> * El puño. = <span lang="ceb">Comó, comcom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerrarse el orificio</span>. = <span lang="ceb">Quilpot.</span> * <span id="e.cerrarse.el.tiempo">El tiempo</span>, oscurecerse. = <span lang="ceb">Ng̃iob, dag-om, ng̃it ng̃it.</span> * Herida. = <span lang="ceb">Olat, pilot.</span> -<span class="pageNum" id="pb41">[<a href="#pb41">41</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerrazon</span>. V. <i><a href="#e.cerrarse.el.tiempo">Cerrarse el tiempo</a></i>, &c. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerril</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a capangpáng̃an, cabatóan. * Táuo ng̃a borong, boquídnon, ihaláson, loog, -simaron.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerro</span>. = <span lang="ceb">Boquid, bang̃ílid, baquílid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerrojo</span>. = <span lang="ceb">Pothao ng̃a igatranca sa mg̃a tacop ug mg̃a talambóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Certeza</span>. = <span lang="ceb">Pagsáyod, casayódan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Certidumbre</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Certificacion</span>. = <span lang="ceb">Camatoódan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Certificado</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Certificador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapamatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Certificar</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Pagmatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cervato</span>. = <span lang="ceb">Anac ng̃a diótay sa osa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerveza</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon ng̃a nagáma sa tobig ng̃a hinolóman sa trigo con sa cebada ug sa dagámi ng̃a guihing̃álan ug lúpulo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerviguillo</span>. = <span lang="ceb">Tingcoy, tangcógo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cerviz</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cesar</span>. = <span lang="ceb">Adang, ondang, poyo, honóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cesta</span>. = <span lang="ceb">Bocág ng̃a diótay, tagácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cesto</span>. = <span lang="ceb">Bocág.</span> * V. <i><a href="#e.canasta">Canasta</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cetáceo</span>. = <span lang="ceb">Isda ng̃a dagcóan, sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cetrino</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a <span class="corr" id="xd31e26172" title="Fuente: molomaíton">molomaítom</span> ug boloberde.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cetro</span>. = <span lang="ceb">Cahoy sa salapí con sa boláoan, ng̃a linabráhan ug maáyo, ng̃a timáan sa pagcahalángdon -sa mg̃a hari.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cci" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cci.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">CI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Cia</span>. = <span lang="ceb">Bocóg sa payod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ciaboga</span>. = <span lang="ceb">Ang pagtóyoc sa mg̃a sacayán ng̃a may gayóng, sa paggáod sa mg̃a gomaláod sa luyo -ug sa pagsía, sa pagsíbog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ciar</span>. = <span lang="ceb">Sía, sibog, isol, isíos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cicatería</span>. = <span lang="ceb">Pagcahícao, pagcacáguis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cicatero</span>. = <span lang="ceb">Hicaoán, daginótan, caguísan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cicatriz</span>. = <span lang="ceb">Olat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cicatrizar</span>. = <span lang="ceb">Pagólat, pagpílot sa mg̃a samad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cidra</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a ng̃a matng̃on ing̃on sa limon, sa soá, sooá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ciegas</span> (a). = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy huna huna, sa pagcaoaláy boot, sa oaláy sugá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ciego</span>. = <span lang="ceb">Botá, bolag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cielo</span>. = <span lang="ceb">Lang̃it. * Paghimáya sa lang̃it, capaládan, cabolahánan, caolgánan, paholáyan.</span> * De pabellon. = <span lang="ceb">Lang̃it lang̃it.</span> -</p> -<p id="e.ciempies" class="hw"><span class="sc">Ciempies</span>. = <span lang="ceb">Olahípan, tipál-o.</span> -</p> -<p id="e.cien" class="hw"><span class="sc">Cien</span>. = <span lang="ceb">Usá ca gatús.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ciencia</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman, caálam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cieno</span>. = <span lang="ceb">Yánang, pisac, yota ng̃a mahágcot, lapoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ciento</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.cien">Cien</a></i>. * Pies. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.ciempies">Ciempies</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cierne</span>. = <span lang="ceb">Bolac sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ciertamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamatúod, matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ciertísimo</span>. = <span lang="ceb">Matúod oyámut, caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cierto</span>. = <span lang="ceb">Matúod, sayod, dayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cierva</span>. = <span lang="ceb">Osa ng̃a baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ciervo</span>. = <span lang="ceb">Osa ng̃a laqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cifra</span>. = <span lang="ceb">Pagsólat, solat ng̃a dili pagabotáng̃an sa mg̃a letra ng̃atanán, dinalíng polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cigarra</span>. = <span lang="ceb">Gang̃ís.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cigarrero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabóhat ug nagabalígya sa mg̃a tinóstos ng̃a tabaco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cigarro</span>. = <span lang="ceb">Tinóstos ng̃a tabaco, dahon ng̃a tabaco ng̃a liníquit, tabaco ng̃a tinádtad ng̃a pino -ug magamáy caáyo ng̃a pinótos, liníquit con binódbod sa papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cigüeña</span>. = <span lang="ceb">Langgam sa España ng̃a dagcó sa manóc: nagasálag sa mg̃a campanario.</span> -</p> -<p id="e.cilicio" class="hw"><span class="sc">Cilicio</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a maháit caáyo ng̃a guibisti sa mg̃a táuo ng̃a mapenitenciáhon. * Bacos ng̃a -guitaólan sa <span class="pageNum" id="pb41a">[<a href="#pb41a">41</a>]</span>mg̃a talicalá ng̃a toncan con sa mg̃a balabíbo sa baboy con sa cabayo, ng̃a ibácos -ng̃a dapat sa onód sa buot magpasáquet sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cilindro</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a cahoy, puthao, &c., ng̃a hatáas ug malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cima</span>. = <span lang="ceb">Catapúsan, casalpóng̃an sa mg̃a caboquílan, quinabontólan. * Catapúsan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cimarron</span>. = <span lang="ceb">Loog, ihaláson, simarón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cimbalillo</span>. = <span lang="ceb">Ling̃ánay ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cimborrio</span>. = <span lang="ceb">Atóp sa mg̃a Singbahán ng̃a nahatong̃ód dapit sa altal mayor con ponóan, ug magasácop -sa mg̃a arco sa mg̃a capilla con sa crucero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cimbra</span>. = <span lang="ceb">Tináod ng̃a binóhat sa mg̃a cahoy, sa paggáma sa mang̃a arco sa bató.</span> -</p> -<p id="e.cimbrar" class="hw"><span class="sc">Cimbrar</span>. = <span lang="ceb">Boyoc, patoc patoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cimentar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa mg̃a cimientos con mang̃a tilindógan sa bisan onsang baláya, cota, baluarte, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cimiento</span>. = <span lang="ceb">Cotang malíg-on ng̃a pagaboháton sa ilálom sa yota, ng̃a pagatódcan ug pagatindógan -sa baláy, muralla, cota baluarte, &c., ng̃a buot boháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cinamomo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy: ang íang bolac mahomót man.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cincel</span>. = <span lang="ceb">Sinsel, puthao ng̃a capin sa usá ca dang̃áo ang cahitáson, sa matalinis ug maháit -sa tomóy: bale sa paglabra sa mg̃a bató ug mg̃a tombága, ug sa paglíloc niána. * Patic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cincelar</span>. = <span lang="ceb">Paglabra ug paglíloc sa mg̃a bató sa mg̃a tombága ug sa pothao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cinco</span>. = <span lang="ceb">Limá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cincuenta</span>. = <span lang="ceb">Calím-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cincha</span>. = <span lang="ceb">Bacos sa panit con sa lain pa ng̃a hilimóon ng̃a ibácos sa mg̃a cabayo sa ilálom sa -ílang tian, ug igabáat sa siya ng̃a guibótang sa ílang bocó bocó arón dili mahólog. -* Baghot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cinchar</span>. = <span lang="ceb">Paghógot sa bacos, sa sinsa, (cincha) sa mg̃a cabayo, &c., arón dili mahólog ug madál-os -ang siya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cincho</span>. = <span lang="ceb">Bacos ng̃a panit ng̃a igabácoo sa laoas sa mg̃a mamomóo ug sa magbobóhat sa yota, arón maínit -ang ilang cotó cotó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cíngulo</span>. = <span lang="ceb">Pisi, sagioálo, cordon con sinta sa hilo, igagáma, &c., ng̃a igabácos sa mg̃a Padre -sa ilang haoac sa ibábao sa alba, may mg̃a ponpon sa isigcatomóy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cinta</span>. = <span lang="ceb">Hinábol sa hílo, igagáma, &c., ng̃a hatáas ug haíctin, nanagcaláin lain ang ilang -color.</span> * Encinta. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a samcon, mabdos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Circuito</span>. = <span lang="ceb">Ang nahasácop sa bisan onsa ng̃a guilibótan, calíbot, calibótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Circulacion</span>. = <span lang="ceb">Paplacát sa libót, pagcalibót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Circular</span>. = <span lang="ceb">Libót, lipot, licos. * Solat ng̃a guican sa bisan cansa ng̃a ponoána, ng̃a guipaágui -agui sa daghan ng̃a mg̃a sacop, arón managtóman sa guisógo dihá. * Ang salapí ug ang -mg̃a balíta, mang̃a polong ug mg̃a soguílon ng̃a nanagágui sa daghánan ng̃a mg̃a táuo.</span> -</p> -<p id="e.circulo" class="hw"><span class="sc">Círculo</span>. = <span lang="ceb">Malíng̃in, alíndong, alíding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Circuncidar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Circuncision</span>. = Idem, <span lang="ceb">pagcatóli. * Piesta, adlao sa <span class="corr" id="xd31e26586" title="Fuente: pagpaquíta">pagquíta</span> ug pagdála ni María Santísima can Jesucristo ng̃a Guinóo ta sa Sinbahán sa Jerusalém, -sa pagtóli canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Circunferencia</span>. V. <i><a href="#e.circulo">Círculo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Circunspeccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalígdong, pagcaboótan, pagcaámbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Circunspecto</span>. = <span lang="ceb">Malígdong, maámbong, boótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Circunstancia</span>. = <span lang="ceb">Cahigayónan. * Quinahánglan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Circunstanciadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatóman, sa oaláy colang ug bisan onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb42">[<a href="#pb42">42</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Circunstanciado</span>. = <span lang="ceb">Ang guiásoy, ug hingsáydan ug maáyo, sa toman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Circunstante</span>. = <span lang="ceb">Ang nagalibót sa bisan onsa. * Ang nagaatóbang, ang nagaátang, ang nagatámbong, tomalámbong, omatóbang, tigátang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Circunvalacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalibót, pagcalípot, pagcalícos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Circunvalar</span>. = <span lang="ceb">Lipot, libót, licos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Circunvecino</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapoyó sa hadóol, hapit, tong̃ód, silíng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cirial</span>. = <span lang="ceb">Candelero ng̃a hatáas, bolotáng̃an sa candela ng̃a guidála sa mg̃a cristan sa mg̃a -piesta sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cirineo</span>. = <span lang="ceb">Tomalábang, ang nagatábang sa bisan onsang bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cirio</span>. = <span lang="ceb">Candela ng̃a dagcó, hatáas ug mabagá. * Candela labing mabagá ng̃a guitolpócan sa -limá ca tipac, pedazo ng̃a diótay, sa <span class="corr" id="xd31e26690" title="Fuente: incienso">insienso</span>, sa pagcadágoay sa cruz, ng̃a pagbendicionan sa Singbahán sa Sábado santo, ug pagadagcótan -sa tiempo sa pagmisa, hasta sa adlao sa pagsáca ni Jesucristo sa mg̃a Lang̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cirro</span>. = <span lang="ceb">Hobág ng̃a daútan caáyo, bisan ng̃a díli maól-ol sa canónay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ciruela</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a sa España, siriela, siriuela.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ciruelo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a magabóng̃a sa ciruelas, sa mg̃a sirioelas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cirujia</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman sa pagcamananámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cirujano</span>. = <span lang="ceb">Mananámbal.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="ccl" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#ccl.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">CL</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Clavado</span>. = <span lang="ceb">Ang guilánsang. * Ang moátang sa horas ng̃a catongdánan, sa bisan díin, ang díli magasálang, ang díli mocólang sa iang catong̃ód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clavar</span>. = <span lang="ceb">Paglánsang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clavazon</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a lansang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clave</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a igasángcap, igasára sa mg̃a arco, ang catapásan ng̃a bató ng̃a itáod sa -mg̃a arco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clavel</span>. = <span lang="ceb">Bolac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clavera</span>. = <span lang="ceb">Bohó sa pagsóol sa mg̃a lansang ug sa pagbóhat ug pagbácbac sa mg̃a olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clavero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a nagabáton sa yaoe sa bisan diin ng̃a tacús pagabantáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clavetear</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dáyan sa bisan onsa sa mang̃a lansang sa boláoan, sa salapí con sa tombága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clavija</span>. = <span lang="ceb">Clavijas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clavijero</span>. = <span lang="ceb">Pothao con cahoy ng̃a hatáas ug haíctin, ng̃a guitaólan sa mg̃a clavijas sa mang̃a -tolónggon ng̃a may coldas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clavo</span>. = <span lang="ceb">Lansang. * Cobal. * Panácot ng̃a guing̃álan ug clavo, ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay -sa lansang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clemencia</span>. = <span lang="ceb">Pagpoáng̃od.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clemente</span>. = <span lang="ceb">Mapoang̃ódon, tigpoáng̃od.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clementísimo</span>. = <span lang="ceb">Mapoang̃óron oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clerecía</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan, pagcadághan, catilíngban sa mg̃a Padre ng̃a díli Religioso, ng̃a díli managpoyó sa mg̃a convento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clerical</span>. = <span lang="ceb">Ang nanong̃ód sa mg̃a clérigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clericato</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa mg̃a clérigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clérigo</span>. = <span lang="ceb">Padre ng̃a díli mapoyó sa convento. * Táuo ng̃a guioldenáhan, ug nagasílbi sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clerizonte</span>. = <span lang="ceb">Padre ng̃a clérigo sa malágsot ng̃a bisti, ug ng̃a díli maáyo ang iang pagatúbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clero</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a táuo, ng̃a nanagsílbi sa Singbahán, ng̃a guioldenáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cliente</span>. = <span lang="ceb">Tinabáng̃an, linabánan, ang guilabánan, guitabáng̃an, guitogótan sa dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clientela</span>. = <span lang="ceb">Pagcalában, pagcatábang, pagtógot ug dalángpan sa mg̃a salapían, sa mg̃a adonáhan -ug <span class="pageNum" id="pb42a">[<a href="#pb42a">42</a>]</span>mg̃a gamhánan, sa mg̃a hang̃ol ug mg̃a macalolóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clin</span>. V. <i><a href="#e.crin">Crin</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cloaca</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e26919" title="Fuente: Alagían">Alaguían</span>, lugar, sandayóng ng̃a pagabaháan ug <span class="corr" id="xd31e26922" title="Fuente: pagaagían">pagaaguían</span> sa tobig ng̃a mahógao sa mg̃a calongsódan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cloquear</span>. = <span lang="ceb">Pagpótac sa mg̃a manóc ng̃a baye, ug labí pa sa mg̃a lomlom.</span> -</p> -<p id="e.clueca" class="hw"><span class="sc">Clueca</span>. = <span lang="ceb">Manóc ng̃a lomlom, ug ang ubán pang mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Clueco</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tigúlang ug malóya na caáyo.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cco" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cco.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">CO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Coaccion</span>. = <span lang="ceb">Pagpógos, paglógos, pagpílit sa bisan cansa ng̃a táuo, arón magbóhat con mamólong sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coacervar</span>. = <span lang="ceb">Ipon, ting̃ób, tapoc, ogdo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coadjutor</span>. = <span lang="ceb">Tomalábang, tabang, loyo loyo, ubán, ang nagatábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coadyuvar</span>. = <span lang="ceb">Tabang. * Atang. * Tampo. * Obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coagulacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatibúoc sa tobig, dogó, nana, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coagular</span>. = <span lang="ceb">Pagtibúoc sa vino, gatas, tobig, &c., hagcot, bonol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coartar</span>. = <span lang="ceb">Pagbósong, díli pagtógot sa toman sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cobarde</span>. = <span lang="ceb">Taláoan, maharlócon, matahápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cobardemente</span>. = <span lang="ceb">Pagcatálao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cobardía</span>. = <span lang="ceb">Catálao, cahárloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cobertera</span>. = <span lang="ceb">Taclob, simpi, totob.</span> -</p> -<p id="e.cobertizo" class="hw"><span class="sc">Cobertizo</span>. = <span lang="ceb">Balong balong, atop atop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cobertor</span>. = <span lang="ceb">Habol, tabon, taclap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cobertura</span>. = <span lang="ceb">Tabon, taclap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cobija</span>. = <span lang="ceb">Pandong, mantiya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cobijar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon pagtáclap, paghábol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cobrador</span>. = <span lang="ceb">Maniníng̃il.</span> -</p> -<p id="e.cobranza" class="hw"><span class="sc">Cobranza</span>. = <span lang="ceb">Pagtíng̃il, pagcatíng̃il.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cobrar</span>. = <span lang="ceb">Ting̃il, sing̃il.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cobre</span>. = <span lang="ceb">Tombága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cobro</span>. V. <i><a href="#e.cobranza">Cobranza</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cocar</span>. = <span lang="ceb">Pagparáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalóto, pagcahílis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cocear</span>. = <span lang="ceb">Tindac. * Pagsócol, paglális.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cocer</span>. = <span lang="ceb">Paglóto, paglatá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cocido</span>. = <span lang="ceb">Ang laolla, loto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cocimiento</span>. = <span lang="ceb">Linóto, liná-ga, linatá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cocina</span>. = <span lang="ceb">Pagalotóan sa mg̃a calán-on, abó, dapóg, pang̃alayóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cocinar</span>. = <span lang="ceb">Pangpang̃aláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cocinero</span>. = <span lang="ceb">Cocinero, ang nang̃aláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coco</span>, palma y fruta. = <span lang="ceb">Lobí.</span> * Fruta tierna. = <span lang="ceb">Botong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cochambre</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a mahógao ug mabahó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cochambroso</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mabahó, hogáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coche</span>. = <span lang="ceb">Coche, galíng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cochero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay ug magahópot sa mg̃a mananáp ng̃a managgóyod sa coche.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cochina</span>. = <span lang="ceb">Baboy ng̃a baye.</span> * Parendera. = <span lang="ceb">Anáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cochinería</span>. = <span lang="ceb">Hugao, cahogáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cochinillo</span>. = <span lang="ceb">Bactin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cochino</span>. = <span lang="ceb">Baboy.</span> * Cebon. = <span lang="ceb">Lináming.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Codaste</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin ng̃a catapósan sa onáyan sa mg̃a sacayán, ng̃a dapit sa bansálan, pamálong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Codazo</span>. = <span lang="ceb">Pagpócpoc ng̃a guipócpoc sa sico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Codear</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Paglihoc sa mg̃a sico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Códice</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a solat ng̃a daan, caráan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Codicia</span>. = <span lang="ceb">Cahícao, pagcadaginot, cacáguis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Codiciable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós ng̃a angcónon, ng̃a <span class="corr" id="xd31e27291" title="Fuente: higogmáoon">higogmáon</span>, ng̃a boóton, ng̃a ibgan. * Mailíbgon.</span> -<span class="pageNum" id="pb43">[<a href="#pb43">43</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Codiciante</span>. = <span lang="ceb">Hicáoan, maibógon, daginótan, caguísan, sinacóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Codiciar</span>. = <span lang="ceb">Hicao, daguínot, ibog, caguis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Codicilo</span>. = <span lang="ceb">Camatoódan ng̃a guisolátan sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot sa bisan cansa sa tong̃ód -sa íang cabílin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Codiciosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa cahícao, sa pagcadagínot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Codiciosísimo</span>. = <span lang="ceb">Ang hicáoan caáyo, ang daginótan oyámot, ang maibógon ng̃a tood.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Código</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a batásan, mang̃a leyes, ng̃a guipabaláod ug guipabántog -sa mg̃a hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Codo</span>. = <span lang="ceb">Sico. * Socod ng̃a hatáas maíng̃on sa cahitáson cotob sa sico hasta sa tomóy sa mg̃a -todlo, sa binóclad ang camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Codorniz</span>. = <span lang="ceb">Langgam sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coepíscopo</span>. = <span lang="ceb">Isigcaobispo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coercion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapogóng, pagcaháoid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coercitivo</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapógong, ang nagaháoid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coetáneo</span>. = <span lang="ceb">Dong̃an, talidóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cofa</span>. = <span lang="ceb">Salog salog ng̃a guibótang sa olo con sa tomóy sa mg̃a taládoc sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cofin</span>. = <span lang="ceb">Bocág.</span> * V. <i><a href="#e.canasta">Canasta</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cofrade</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a nahasácop sa bisan onsa ng̃a cofradía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cofradía</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a maampóon ng̃a nanaghiósa síla sa pagtóman sa mg̃a bohat -ng̃a maáyo ug sa calóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cofre</span>. = <span lang="ceb">Caban, panonódlan sa bisti ug sa bisan onsa, guisápao sa goa sa panit, ug sa solód -sa panápton con sa papel ng̃a binólac bolácan ug malíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cogedero</span>. = <span lang="ceb">Coloháon, ang masáyon macóha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cogedizo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cogedor</span>. = <span lang="ceb">Comolóha, ang magacóha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coger</span>. = <span lang="ceb">Coha.</span> * V. <i><a href="#e.agarrar">Agarrar</a></i>, <i>agarrarse</i>. * <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e27457" title="Fuente: Pagdagínot">Pagdaguínot</span> sa mg̃a bong̃a, pagsápi, pagcótlo, pagáni. * Sangcap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cognacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacaobánan ng̃a guican sa maong mang̃a tigúlang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cognomento</span>. = <span lang="ceb">Bansag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cogollo</span>. = <span lang="ceb">Odlot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cogote</span>. = <span lang="ceb">Tingcoy, tangcógo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cohabitacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaípon, pagcalóon, pagpoyó sa usá ca baláy, duhá ca táuo, babáye ug laláqui, mang̃a -miño con camaáyo ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cohabitar</span>. = <span lang="ceb">Pagpuyó maíng̃on sa pagpuyó sa mang̃a miño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cohechar</span>. = <span lang="ceb">Paghópo, pagcúha sa maáyong paghócom con sentencia, tong̃ód sa mg̃a hatag, mg̃a regalo ug mg̃a gasa ng̃a ihátag sa <span class="corr" id="xd31e27515" title="Fuente: mag̃a">mg̃a</span> testigos, sa hocom, con sa lain táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cohecho</span>. = <span lang="ceb">Ang pagábi abi, pagregalo ug paggása sa hocom con sa lain táuo, tong̃od sa iang pagaboháton, ug arón magalában, bisan ng̃a díli mahamótang sa casadáng̃an, sa maong táuo ng̃a nagaregalo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coheredero</span>. = <span lang="ceb">Dong̃an sa pagdáoat sa cabílin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coherencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay, pagcaóyon sa mg̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coherente</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a moóyon, moáng̃ay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cohete</span>. = <span lang="ceb">Pinotol sa bagácay con postánan sa papel ng̃a guibódbod ug maáyo sa quilis ug binólit -sa salong, dapit sa gao, ng̃a pagasódlan sa pólvora ug ipalópad sa obos na guisilsílan -sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cohibir</span>. = <span lang="ceb">Pagpógong, pagháoid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coime</span>. = <span lang="ceb">Magbalántay sa bolang, ang modáoat sa baláidon tong̃ód sa pagsábong ug pagláboc sa -mang̃a manóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coincidir</span>. = <span lang="ceb">Pagáng̃ay, pagóyon sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p id="e.coito" class="hw"><span class="sc">Cóito</span>. = <span lang="ceb">Pagcaípon, pagcadóol sa duhá ca táuo, laláqui ug babáye, pagcahiósa, pagcahiláoas, -pagpacasalá.</span> -<span class="pageNum" id="pb43a">[<a href="#pb43a">43</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Cojear</span>. = <span lang="ceb">Pagpíang, pagquíang quíaug. * Pagcólang sa catadóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cojera</span>. = <span lang="ceb">Pagcapíang, pagcaquíang quíang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cojijoso</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a madalí sasaquétan, ang madalí mahagáoad, ug guióbsan sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cojin</span>. = <span lang="ceb">Onlánan ng̃a dagcó ug sa mapóla ng̃a sapao, ng̃a ibótang sa mg̃a Singbahán arón lodhan -sa mg̃a Padre, sa mg̃a Obispo ug sa Capitan General.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cojo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ug piáng, ng̃a nagaquíang quíang, ang nagaquíhod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Col</span>. = <span lang="ceb">Coles.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cola</span>. = <span lang="ceb">Icog. * Cola ng̃a ipil lit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colaborador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagatábang, ang loyo loyo, ang miobán sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.colacion" class="hw"><span class="sc">Colacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatándig, pagcatándi. * Pagdáoat sa mg̃a Padre sa ilang pagcacura, sa guitagáan -na sila sa camatoódan ng̃a guican sa Sr. Vice-Patrono Real ug sa Sr. Obispo, ug ing̃on -ng̃a nahamótang sa mg̃a tolománon sa Singbahán. * Pagcáon ng̃a igo sa casadáng̃an, -sa mg̃a calán-on ng̃a magáan, sa pagcagabíy sa adlao ng̃a guipoasáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colada</span>. = <span lang="ceb">Pagbacá sa mg̃a panápton ug ang panápton ng̃a guibáchan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coladero</span>. = <span lang="ceb">Saláhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colador</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coladura</span>. = <span lang="ceb">Pagcasála, pagsála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colar</span>. = Idem. * V. <i><a href="#e.colacion">Colacion</a></i> hasta <i lang="ceb">sa pagcáon.</i> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colateral</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa mg̃a baláy sa mg̃a Singbahán, &c., ng̃a anáa sa loyo ug sa loyo, ang -mg̃a solód, ang mg̃a altal, &c., ng̃a nahamótang dapit sa toó ug dapit sa oála. * -Caobánan ng̃a díli gomícan sa maong guinicánan, ing̃on sa mang̃a bayáo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colcha</span>. = <span lang="ceb">Tabon sa higdáan, habol ng̃a mabóg-at, silbi sa pagdáyan dáyan sa catre ug sa tiempo -sa tugnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colchon</span>. = <span lang="ceb">Onlánan ng̃a dagcó ng̃a nagasángcap sa tibúoc ng̃a catre con higdáan, ang guisódlan -sa lana sa mg̃a carnero, sa gapas con sa balahíbo ng̃a diótay, mahómoc ug magamáy -sa manóc. * Cama.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colear</span>. = <span lang="ceb">Paglíhoc sa icog.</span> -</p> -<p id="e.coleccion" class="hw"><span class="sc">Coleccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaípon, pagcatápoc, pagcating̃ób sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colecta</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a pagámpo con mg̃a pang̃adyéon ng̃a guibása ug guipang̃ádye sa mg̃a Padre ng̃a nanagmisa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colectivamente</span>. V. <i><a href="#e.coleccion">Coleccion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colector</span>. = <span lang="ceb">Ang nagatápoc, ang magapating̃ób. * Maniníng̃il, ang nagatíng̃il sa mg̃a paninínglon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colega</span>. = <span lang="ceb">Isigcatinón-an, caobán sa escolahán, sa pagestudio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colegial</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a sacop sa colegio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colegio</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan, catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagpoyó sa baláy ng̃a pagatón-an sa mg̃a -quinaádman. * Ang maong baláy ng̃a pagatón-an, escolahán. * Convento sa mg̃a Padre -ng̃a pagatón-an sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cólera</span>. = <span lang="ceb">Laoay ng̃a mahágcot, ng̃a nagacaláin lain ug color, ng̃a magáma sa atáy. * Casocó, -caligótgot, caáquig, capong̃ót.</span> * Morbo. = <span lang="ceb">Soca ug calíbang. * Saquét ng̃a maháit ug macálit caáyo, ng̃a guiobánan sa pagsóca, -sa pagcalíbang, sa pagbánhod ug pagquíoi sa mg̃a tíil ug mg̃a camót, ug sa mabáscog -ng̃a hilánat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colérico</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a pongtánon, ng̃a madalí ug masáyon masocó, manoyó ug maligótgot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coleta</span>. = <span lang="ceb">Bohóc ng̃a paságdan arón tomóbo dapit sa tangcógo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colgadero</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a bibitáyon. * Lugar ug bisan onsa ng̃a pagabitáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colgadizo</span>. = <span lang="ceb">Atop atop, balong balong.</span> -<span class="pageNum" id="pb44">[<a href="#pb44">44</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Colgador</span>. = <span lang="ceb">Papán ng̃a manípis ng̃a may togdánan ng̃a hatáas, sa pagbítay sa mg̃a pisi ng̃a sablayán -sa mg̃a papel ng̃a guican sa imprenta, hinólma na, arón mamalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colgadura</span>. = <span lang="ceb">Tabil, bitay bitay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colgajo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a tinábas, panápton con nóog ng̃a nabítay, bitay bitay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colgante</span>. = <span lang="ceb">Ang nabítay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colgar cortinas</span>, pabellones, &c. = <span lang="ceb">Sablay, tabil, bitay.</span> * Ropa, &c., para que se enjugue ó seque. = <span lang="ceb">Sablay, bulad, hulaybay.</span> * Cuadro ú otra cosa arrimada á la pared. = <span lang="ceb">Sab-ong, sad-ong.</span> * Globo ó cosa semejante. = <span lang="ceb">Bitay.</span> -</p> -<p id="e.colgarse.alguno" class="hw"><span class="sc">Colgarse alguno</span>. V. <i><a href="#e.ahogar">Ahogar</a></i>, <i><a href="#e.ahogarse.alguno">ahogarse alguno</a></i>, <i>colgarse</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cólica</span>. V. <i><a href="#e.colico">Cólico</a></i>, &c. -</p> -<p id="e.colico" class="hw"><span class="sc">Cólico</span>, dolor cólico. = <span lang="ceb">Sool, saquét ng̃a maháit ug mabáscog sa tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colicuar</span>. = <span lang="ceb">Pagtónao sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coliflor</span>. = <span lang="ceb">Otan maíng̃on ing̃on sa coles.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coligacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahiósa, pagcaípon, pagcasábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coligante</span>. = <span lang="ceb">Ang may capolong̃ánan contra sa lain, ang magalális sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coligarse</span>. = <span lang="ceb">Ipon, ting̃ób, sabot, pagpólong polong, paghiósa.</span> -</p> -<p id="e.colina" class="hw"><span class="sc">Colina</span>. = <span lang="ceb">Bang̃ílid, baquílid, bongtod, handig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colirio</span>. = <span lang="ceb">Tobig ng̃a sináctan sa nagacaláin ng̃a mang̃a tambal ng̃a italámbal sa mg̃a matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coliseo</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabohátan sa mg̃a dola ng̃a pagaanháan ug tambóng̃an sa cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colision</span>. = <span lang="ceb">Pabcadósdos, pagcabáng̃os. * Pagcalónlon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colmadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaólong, sa pagcaótong ótong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colmar alguna medida de áridos</span>. = <span lang="ceb">Olong, otong otong, ponó caáyo. * Paghátag sa pagcalólot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colmena</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa odlan sa mang̃a potiócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colmenar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colmillazo</span>. = <span lang="ceb">Pagtang̃ág, pagsámad sa tang̃ó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colmillo</span>. = <span lang="ceb">Tang̃ó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colmilludo</span>. = <span lang="ceb">Tang̃óhon, ang may dagcóng tang̃ó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colmo</span>. = <span lang="ceb">Caólong, caótong ótong. * Catapósan, pagcatóman, pagcatibáoas sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colocacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang, pagcahósay, pagcalíngcod, pagcaáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colocar</span>. = <span lang="ceb">Botang, lingcod, ang̃ay. * Pagbótang sa bisan cansa ng̃a táuo sa estado, sa pagcamíño, -sa pagcapadre, con sa bisan onsa ng̃a opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colodrillo</span>. = <span lang="ceb">Tigcoy, tangcógo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colonia</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a guisógo arón managpoyó sa usá ca lugar ng̃a halayó sa -ilang guicataóhan, ug ang maong lugar ng̃a guiadtóan. * Tobig ng̃a mahomót, ng̃a guing̃álan -ug colonia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colono</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapuyó sa colonia. * Ang táuo ng̃a nagaábang sa yota sa pagbóhat niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coloquíntida</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa mapáit ng̃a bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coloquio</span>. = <span lang="ceb">Soiti, soguílon, pagpólong, cagóla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Color</span>. = <span lang="ceb">Color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colorado</span>. = <span lang="ceb">Mapolá. * Mang̃a soguílon ng̃a molomaláo-ay, molomang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colorante</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a itilína icatína.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colorar</span>. = <span lang="ceb">Pagpíntal, pagtína. * Pagpolá sa nauong sa táno, guican sa saquét con sa caólao ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colorear</span>. = <span lang="ceb">Pagsománg̃il, pagsáng̃il. * Pagpolá polá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colorido</span>. = <span lang="ceb">Pagcasacót sa daghánan ng̃a mg̃a color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colorin</span>. = <span lang="ceb">Langgam. * Color ng̃a maáyo ug ng̃a molabáo sa obán ng̃a mg̃a color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colosal</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a labíng dagcó sa obán ng̃a isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coloso</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Columbrar</span>. = <span lang="ceb">Quita, tan-ao, solóng. * Tahap, taghap.</span> -<span class="pageNum" id="pb44a">[<a href="#pb44a">44</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Columna</span>. = <span lang="ceb">Haligue sa cota con sa cahoy ng̃a malíng̃in, con sa lain ng̃a dagoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Columpiar</span>. = <span lang="ceb">Doyan, tabog, tabiog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Columpio</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Colla</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a mahorós ng̃a madógay toló, opát, oaló ug capin, osáhay, ca adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Collado</span>. V. <i><a href="#e.colina">Colina</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Collar</span>. = <span lang="ceb">Culentas, cuentas, rosario, talicalá sa boláoan, &c., ng̃a ibítay sa liog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Collera</span>. = <span lang="ceb">Liógan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comadre</span>. = <span lang="ceb">Mare. * Mananábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comadreja</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃ón sa ilagá, apan dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comadron</span>. = <span lang="ceb">Laláque ng̃a manábang sa mg̃a babáye sa ilang pagánac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comandancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcacomandante.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comandante</span>. = <span lang="ceb">Pang̃ólo, magbolóot, ang magasógo ug magabóot sa pila ca táuo ng̃a nahasácop sa iang -gahóm. * Ang magasógo ug magabóot sa obán ng̃a mg̃a ponóan ng̃a obus canía. * Ang -magabóot ug magahópot sa mg̃a sacayán sa hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comandar</span>. = <span lang="ceb">Pagsógo sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comarca</span>. = <span lang="ceb">Cootlánan, pagcanáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comarcano</span>. = <span lang="ceb">Silíng̃an, táuo ng̃a mapoyó sa hadóol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comarcar</span>. = <span lang="ceb">Pagnáyon ang usá ca yota sa lain ng̃a yota. * Pagtánom sa mg̃a cahoy sa pagcataláy, -sa <span class="corr" id="xd31e28243" title="Fuente: pagcaátobang">pagcaatúbang</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Combar</span>. = <span lang="ceb">Liquiob, quióom, ticóco, balíquig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Combatir</span>. = <span lang="ceb">Pagáoay, pagpang̃óbat, sangcay, damag, dosmog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Combes</span>. = <span lang="ceb">Lugar sa ibábao sa salog con sa cubierta sa mg̃a sacayán, cutob sa taládoc ng̃a guing̃alan -ug mayor hasta sa dolong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Combinar</span>. = <span lang="ceb">Pagípon, pagáng̃ay, paghúsay. * Pagtándig, pagtándi, pagíndig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Combustible</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon sosonógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Combustion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasónog.</span> -</p> -<p id="e.comedero" class="hw"><span class="sc">Comedero</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e28295" title="Fuente: Calánan">Calán-an</span>. * Bisan onsa ng̃a macaón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comedia</span>. = <span lang="ceb">Comedya, dola.</span> -</p> -<p id="e.comediante" class="hw"><span class="sc">Comediante</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a apil sa dola.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comedido</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a maábi abíhon, tigtáhod, ang maálam magatóbang, ang mohátag sa toman -ng̃a pagtáhod sa mg̃a talahódon, mataháon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comedio</span>. = <span lang="ceb">Talioála, catong̃ánan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comedor</span>. = <span lang="ceb">Ang hing̃áon caáyo.</span> * V. <i><a href="#e.comedero">Comedero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comendador</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a nahasácop sa catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a donggánon tong̃ód sa paghátag -ug paglólot canía sa Guinóong hari sa Cruz ng̃a timáan sa iang cahímtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comentar</span>. = <span lang="ceb">Asoy, sayod, saysay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaásoy, pagcasáyod, pagcasáysay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comenzar</span>. = <span lang="ceb">Sogod, ona.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comer</span>. = <span lang="ceb">Caon.</span> * Con otro ó con otros. = <span lang="ceb">Salo.</span> * Carne ó pescado crudo. = <span lang="ceb">Quilao, hilap.</span> * Algo para beber. = <span lang="ceb">Somsom.</span> * Las aves. = <span lang="ceb">Toca, toctoc.</span> * Los animales, las sementeras. = <span lang="ceb">Pahit.</span> * Tragando enteros los bocados. = <span lang="ceb">Lamoy.</span> * Un animal á otro. = <span lang="ceb">Sobad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comerciante</span>. = <span lang="ceb">Magbalilígya, domolóong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comerciar</span>. = <span lang="ceb">Pagbalígya sa bisan onsa arón mahabílin ang tobo con ganancia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comercio</span>. = <span lang="ceb">Pagbalígya, pagpang̃íta sa quinabóhi, sa cabohían, sa pagbolobalígya sa mg̃a manggad -ng̃a guipálit ng̃a daan, sa mg̃a calán-on con sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comestible</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a macáon, calán-on, cán-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cometa</span>. = <span lang="ceb">Bitóon ng̃a dagcó ng̃a paquíta usáhay sa Lang̃it, ug may icog ng̃a hatáas caáyo. * -Doláan sa mg̃a báta ng̃a ipalopád sa hang̃in ug guing̃álan ug talabánog. * Banog banog.</span> -<span class="pageNum" id="pb45">[<a href="#pb45">45</a>]</span></p> -<p id="e.cometer" class="hw"><span class="sc">Cometer</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot ang usá sa táuo sa íang gahóm sa lain ng̃a táuo, pagtógon. * Pagsógod sa -bisan onsa. * Pagsayóp, pagbóhat ug salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comezon</span>. = <span lang="ceb">Pagcacatól, pagcagíloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cómico</span>. V. <i><a href="#e.comediante">Comediante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comida</span>. = <span lang="ceb">Can-on, calán-on.</span> * De solo <i>morisqueta</i>, camote, <i>ube</i>, &c. = <span lang="ceb">Can-on, loto.</span> * De carne ó pescado. = <span lang="ceb">Sod-an, solá, soda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comido</span>. = <span lang="ceb">Bosog, ang micáon na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comienzo</span>. = <span lang="ceb">Sinógdan guinicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comilon</span>. = <span lang="ceb">Hing̃áon, tigcáon caáyo, ang macaón sa mabáscog, ang mocáon ug labí sa cusadáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comilona</span>. = <span lang="ceb">Pagcáon, panihápon, paniódto, paniága con pamáhao ng̃a guibotáng̃an sa daghánan ug -sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a calán-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comino</span>. = <span lang="ceb">Dagámi ng̃a magabóng̃a sa mg̃a liso ng̃a magamáy pa sa humáy ug magámit sa panácot -sa mg̃a calán-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comisario</span>. = <span lang="ceb">Comisario, táuo ng̃a magatóman sa mg̃a sugo ng̃a guitógon canía. * Sologóon sa mg̃a -gobernadorcillo ug táuo ng̃a guinatagáan ug baras, ug may gahóm sa pagbólong ug pagdácop -sa mang̃a saláan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comision</span>. = <span lang="ceb">Togon ng̃a guitógon sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comisionar</span>. V. <i><a href="#e.cometer">Cometer</a></i> hasta <i lang="ceb">pagsógod</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comistrajo</span>. = <span lang="ceb">Pagcasacót ng̃a díli ang̃ay sa mang̃a calán-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comitiva</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a sologóon ng̃a nanagobán obán sa mg̃a dagcóng táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cómitre</span>. = <span lang="ceb">Magbalántay sa mg̃a preso ug mg̃a boang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Como</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on, maníng̃on, dao, somála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cómoda</span>. = <span lang="ceb">Panonódlan ng̃a cahoy ng̃a guitaólan sa mg̃a honos honos, sa pagtípig ug pasolód sa -mg̃a bísti ug sa bisan onsa pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cómodamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamasáyon, sa maáyong pagcabótang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comodatario</span>. = <span lang="ceb">Ang moólos sa isigcatáuo sa bisan onsa, ug may catungdánan sa pagóli sa guiólos con guibáilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comodidad</span>. = <span lang="ceb">Maáyong pagcabótang. * Cadaghánan sa quinahánglan sa pagcabóhi, sa quinabóhi, sa cabohían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cómodo</span>. = <span lang="ceb">Polos, caposlánan. * Ang̃ay, oyon, maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Como quiera</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa. * Sa bisan onsa ng̃a pagcabotáng̃a, sa bisan onsa ng̃a pagbóhat. * Somála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compacto</span>. = <span lang="ceb">Libon, madásoc.</span> -</p> -<p id="e.compadecerse" class="hw"><span class="sc">Compadecerse</span>. = <span lang="ceb">Looy, hinóclog, poáng̃od.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compadre</span>. = <span lang="ceb">Pare, ang nagacódcod sa pagbóñag con sa pagpirma sa anac sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compaginar</span>. = <span lang="ceb">Hosay, sohay, ang̃ay, pagbótang ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compañero</span>. = <span lang="ceb">Obán, caobán, dapig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compañía</span>. = <span lang="ceb">Pagobán, pagcaobán, caobánan. * Pagsábot, pagóyon, paghiósa sa pila ca táuo sa ílang -pagcomercio. * Tagsa ca tapóc sa mg̃a soldados ng̃a guinahóptan sa ílang caogalíng̃on -ng̃a capitan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compañon</span>. = <span lang="ceb">Itlog sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comparable</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang botang ng̃a adang itándig sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comparacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatándig, pagtándi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comparar</span>. = <span lang="ceb">Tandi, tandig, sanglit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comparecencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaatóbang, pagpaquíta pagtóngha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comparecer</span>. = <span lang="ceb">Tongha, atóbang, pagpaquíta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comparsa</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagobán obán sa nagapacadágcong táuo sa mg̃a dola, -ug pacaíngnon ng̃a íang mang̃a sologóon con mang̃a sacop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compartir</span>. = <span lang="ceb">Bahin, pahat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compas</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa mg̃a panday sa cahoy ng̃a magámit nila sa ílang pagsócod sócod. * Paghósay -<span class="pageNum" id="pb45a">[<a href="#pb45a">45</a>]</span>ug pagáng̃ay sa mg̃a tolónggon sa música sa pagdóyog na. * Pagsádsad sa mg̃a táuo -ng̃a nanagsabáy ng̃a macaígo sa pagdóyog sa mg̃a músico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compasar</span>. = <span lang="ceb">Pagsócod sa compás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compasion</span>. = <span lang="ceb">Poáng̃od, calóoy, pagcahinóclog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compasivo</span>. = <span lang="ceb">Mahinoclógon, mapoang̃ódon, malolóy-on <span class="corr" id="xd31e28756" title="Fuente: mang̃uiloóyan">mang̃iloóyan</span>.</span> -</p> -<p id="e.compatriota" class="hw"><span class="sc">Compatriota</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e28765" title="Fuente: Isigcatangilóngsod">Isigcataguilóngsod</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compeler</span>. = <span lang="ceb">Pogos, logos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compendiar</span>. = <span lang="ceb">Pagláctod, pagdináclit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compendioso</span>. = <span lang="ceb">Lináctad, dinalí, dináclit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compensar</span>. = <span lang="ceb">Balos, bayad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Competencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcalális, pagcasócol socol, pagcaílog. * Tong̃ód, catongdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Competente</span>. = <span lang="ceb">Igo, tacós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Competer</span>. = <span lang="ceb">Tong̃ód.</span> -</p> -<p id="e.competir" class="hw"><span class="sc">Competir</span>. = <span lang="ceb">Lalis, solosócol, ilog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compilar</span>. = <span lang="ceb">Pagtígom, paghiósa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compinche</span>. = <span lang="ceb">Abian, higála, dapig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Complacer</span>, complacerse. = <span lang="ceb">Pagsílbi ug maáyo sa lain, pagáng̃ay, pagóyon sa iang cabobót-on. * Lipay, himóot. -* Saya saya, sayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Complemento</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóman, catapúsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Completamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatóman, sa pagcaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Completar</span>. = <span lang="ceb">Toman, tapos, tibáoas, ponó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Completas</span>. = <span lang="ceb">Catapúsan ng̃a pang̃adyeón sa mg̃a Padre, sa matagádlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Completo</span>. = <span lang="ceb">Toman, ponó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Complexion</span>. = <span lang="ceb">Quinaía sa tagsa ca táuo sa pagcatámboc, sa pagcamasaquíton con sa pagcamaáyong laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Complicacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaípon, pagcating̃ób sa daghánan ng̃a mg̃a botang ng̃a nagcacaláin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Complicar</span>. = <span lang="ceb">Pagípon, pagsacót pagting̃ób sa mang̃a botang ng̃a nanagcaláin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cómplice</span>. = <span lang="ceb">Masigcamacasasála, obán caobán sa salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Componer</span>. = <span lang="ceb">Hosay, sohay, ang̃ay, pagbótang ug maáyo, ayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comporta</span>. V. <i><a href="#e.canasta">Canasta</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comportable</span>. = <span lang="ceb">Alantóson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comportamiento</span>. = <span lang="ceb">Batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comportar</span>. = <span lang="ceb">Ilob, antos, aco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compostura</span>. = <span lang="ceb">Pagáyo sa nagadáot. * Pagdáyan dáyan sa bisan onsa. * Paghósay sa láoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compra</span>. = <span lang="ceb">Pagcapálit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comprador</span>. = <span lang="ceb">Pomalálit, tigpálit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comprar</span>. = <span lang="ceb">Palit, bacal.</span> * Vino ú otra bebida. = <span lang="ceb">Tang̃oay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comprender</span>. = <span lang="ceb">Locob, sacop. * Sabot, toquib.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comprensible</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon sabóton, pagatoquíbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comprension</span>. = <span lang="ceb">Salabótan, ihibaló, húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comprensivo</span>. = <span lang="ceb">Ang macatóquib, ang macasábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comprensor</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang macalócop, macasácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compresivo</span>. = <span lang="ceb">Ang macapogós, macalógos, macapigós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comprimir</span>. = <span lang="ceb">Logos, pogos, pigós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comprobar</span>. = <span lang="ceb">Pagmatúod. * Pagtánding ang usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comprofesor</span>. = <span lang="ceb">Ang isigcamagsáma sa opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comprometer</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa bisan cansa ng̃a táuo sa cahigayónan ng̃a catahápan, ng̃a may catáhap. -* Pagbótang sa ilálom sa catongdánan sa bisan cansa ug bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compromiso</span>. = <span lang="ceb">Caculían, samoc, casamócan, catáhap, doha doha, calisód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compuerta</span>. = <span lang="ceb">Pacas sa pultáhan, sa tacop, ang usá ca dahon sa doróha ng̃a macahímo sa tibúoc ng̃a -pultahán con tacop. * Mg̃a papán ng̃a macasámpong ug macatábon sa alaguían sa tobig -sa mg̃a canal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compuestamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahósay, sa pagcaáyo, sa pagcaáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compulsa</span>. = <span lang="ceb">Hinúad sa bisan onsa ng̃a camatoódan.</span> -<span class="pageNum" id="pb46">[<a href="#pb46">46</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Compulsion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalógos, pagcapógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compuncion</span>. = <span lang="ceb">Paghinólsod, casáquet tong̃ód sa salá ng̃a guibóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Compungir</span>. = <span lang="ceb">Hinólsol, sáquet, tapat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Computar</span>. = <span lang="ceb">Pagcuenta, pagíhap, pagísip.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cómputo</span>. = <span lang="ceb">Cuenta, ihap, isip.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comulgar</span>. = <span lang="ceb">Caláoat, pagcaláoat sa mahál ng̃a laoas sa atong Guinóong Jesucristo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comulgatorio</span>. = <span lang="ceb">Calaoátan.</span> -</p> -<p id="e.comun" class="hw"><span class="sc">Comun</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a ang̃ay ug oyon sa daghan ng̃a mg̃a táuo, mg̃a mananáp con mg̃a botang. -* Bisan onsa ng̃a dili mahál, ng̃a dili bilírhon. * Cadaghánan sa mg̃a táuo sa usá ca Guinharían, provincia con longsod. * Cadaghánan -sa mg̃a principales, sa mang̃a dato, sa mg̃a longsod. * Pamos-onan, calibáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comunal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa tibúoc ng̃a longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comunicable</span>. = <span lang="ceb">Ang madaláhig, ang matácod sa daghan ng̃a mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comunicacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadaláhig, pagcatacód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comunicar</span>. = <span lang="ceb">Daláhig, tacód. * Sombong, asoy, sayod. * Sabot, pagpólong. * Paquigsámbang, paquitámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comunidad</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanaglóon ug nanagípon sa pagpoyó sa usá ca baláy.</span> * V. <i><a href="#e.comun">Comun</a></i> desde <i lang="ceb">cadaghánan</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comunion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacaláoat, pagcaambítan, pagcaámbit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Comunmente</span>. = <span lang="ceb">Sa masóbsob, sa masócot, sa macadághan, sa masábog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Con</span>. = <span lang="ceb">Sa, can, cang. * Obán, apil, dong̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conato</span>. = <span lang="ceb">Toyo, pagcasingcámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concausa</span>. = <span lang="ceb">Tong̃ód ng̃a dong̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concavidad</span>. = <span lang="ceb">Loang, loyac, siclob. * Yahong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concebir</span>. = <span lang="ceb">Samcon, mabdos. * Sabot, habaló, alam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conceder</span>. = <span lang="ceb">Togot. * Oyon, ang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concejo</span>. = <span lang="ceb">Ting̃ób, pagcabildo sa gobernadorcillo ug sa mg̃a dagcóng táuo sa longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concepcion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasámcon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concepto</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna, pagsábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conceptuar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concernir</span>. = <span lang="ceb">Tong̃ód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concertadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahósay, sa pagcaáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concertar</span>. = <span lang="ceb">Hosay, ang̃ay, pagpahamótang sa maáyo. * Sabot, pagpólong pólong, amóma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concesion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatógot, pagtógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conciencia</span>. = <span lang="ceb">Paghibaló, pagálam, pagsábot ng̃a guican sa atong caogalíng̃on ng̃a húna húna ug cásing -cásing, sa daútan ng̃a tacós pagalicáyan, ug sa maáyo ng̃a adang ta unta boháton.</span> -</p> -<p id="e.concierto" class="hw"><span class="sc">Concierto</span>. = <span lang="ceb">Pagcahósay, pagcabótang ng̃a maáyo sa bisan onsang botang. * Pagcasábot, pagcaóyon, pagpólong sa pila ca táuo sa bisan onsa ng̃a -pagaboháton nila.</span> -</p> -<p id="e.conciliar" class="hw"><span class="sc">Conciliar</span>. = <span lang="ceb">Paghósay, pagáyo sa mg̃a cabobót-on ng̃a nanagbíquil biquil. * Pagcábig sa bisan cansang táuo sa maáyong boot sa lain.</span> -</p> -<p id="e.concilio" class="hw"><span class="sc">Concilio</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a Obispo ug sa mang̃a Padre, sa pagsábot ug pagpólong sa tong̃ód -sa mg̃a tolománon sa santa Iglesia ug sa mg̃a toloóhan sa mg̃a cristianos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concisamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaláctod, sa pagcadáclit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conciso</span>. = <span lang="ceb">Ang guipamólong, ang guiíng̃on, ang guisólat sa pagcaláctod, sa pagcadináclit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concitar</span>. = <span lang="ceb">Paghópo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conciudadano</span>. = <span lang="ceb">Isigcataguilóngsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conclave</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatíngban sa mg̃a Padre ng̃a Cardenales, sa paghing̃álan sa bag-ong Santos -ng̃a Papa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concluir</span>. = <span lang="ceb">Tapos, obus, tibáoas, homan, camhan, tiboas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conclusion</span>. = <span lang="ceb">Catapósan, pagcatibáoas, pagcahóman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concofrade</span>. = <span lang="ceb">Isigcacofrades.</span> -<span class="pageNum" id="pb46a">[<a href="#pb46a">46</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Concolega</span>. = <span lang="ceb">Isigcacolegial.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concordancia</span>. V. <i><a href="#e.concierto">Concierto</a></i>. -</p> -<p id="e.concordar" class="hw"><span class="sc">Concordar</span>. V. <i><a href="#e.conciliar">Conciliar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagáng̃ay, pagóyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concordato</span>. = <span lang="ceb">Pagsábot sa mg̃a haring cristianos ug sa Santos ng̃a Papa, sa tong̃ód sa obán ng̃a -mang̃a tolománon sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concordia</span>. V. <i><a href="#e.concierto">Concierto</a></i>. * <span lang="ceb">Paghiósa. * Camatoódan ng̃a guisolátan sa guisabótan sa pila ca táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concretar</span>. V. <i><a href="#e.conciliar">Conciliar</a></i> y <i><a href="#e.concordar">Concordar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concubina</span>. = <span lang="ceb">Sandil, bigáon, camaáyo, honag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concubinario</span>. = <span lang="ceb">Ang laláqui ng̃a may camaáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concubinato</span>. = <span lang="ceb">Pagpoyó, paglóon, pagípon sa laláqui ug babáye ng̃a díli miño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concúbito</span>. V. <i><a href="#e.coito">Cóito</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conculcar</span>. = <span lang="ceb">Pagtonób.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concuñado</span>. = <span lang="ceb">Bilas, ang igsóon sa bayáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concupiscencia</span>. = <span lang="ceb">Cailíbgon ng̃a daútan, mang̃íl-ad.</span> -</p> -<p id="e.concurrencia" class="hw"><span class="sc">Concurrencia</span>. = <span lang="ceb">Ting̃ób, tagbo, pagtámbong sa daghan táuo sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concurrente</span>. = <span lang="ceb">Ang moting̃ób, ang motágbo, ang motámbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concurrir</span>. = <span lang="ceb">Tagbo, ting̃ób, tambong, doong, tabo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concurso</span>. V. <i><a href="#e.concurrencia">Concurrencia</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcatábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concusion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíhoc, pagcatándog ng̃a ahat, mabáscog, sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concha</span>. = <span lang="ceb">Baláyan sa mg̃a quinháson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concha-carey</span>. = <span lang="ceb">Sisic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Concha-nácar</span>. = <span lang="ceb">Tipay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conchabar</span>. = <span lang="ceb">Paghiúsa, pagdóol. * Pagípon, pagobán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conchudo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a may baláyan ng̃a maíng̃on sa quinháson. * Matahápon, batid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conde</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a bilídhon tong̃ód sa cahímtang ng̃a guitógot canía sa hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Condecorar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa táuo sa maáyong dong̃og, pagtógot canía sa hatáas ng̃a opicio con cahímtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Condenado</span>. = <span lang="ceb">Ang toa sa impierno, sa espierno, madáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Condenar</span>. = <span lang="ceb">Paghócom sa mg̃a hocom, sa mg̃a ponóan. * Paghócom sa Dios sa mg̃a daútan ng̃a táuo -sa impierno, sa mg̃a casaquétan ng̃a dayon, ng̃a dili matápus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Condensa</span>. = <span lang="ceb">Lugar, solód ng̃a pagatipígan, tipigánan, pagabotáng̃an ug pagasódlan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.condensar" class="hw"><span class="sc">Condensar</span>. = <span lang="ceb">Pagtibúoc, paghágcot sa bisan onsa, sa dogó, sa tubig, sa vino, sa nana, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Condesa</span>. = <span lang="ceb">Ang asáoa sa conde.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Condescendencia</span>. = <span lang="ceb">Pagpaságad, pagcaóyon, pagcatángdo, pagcabóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Condescender</span>. = <span lang="ceb">Sagád, pasagád, ayon, oyon, boot, tangdo, angdo, togot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Condicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaquinaía sa mg̃a botang, hingtóngdan, tong̃ód, quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Condicional</span>. = <span lang="ceb">Ang guiobánan sa bisan onsa ng̃a hingtóngdan con quinahánglan ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Condignamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatacús, maíng̃on, ing̃on, somála sa mg̃a pahanóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Condigno</span>. = <span lang="ceb">Casáquet, castigo, balos ng̃a maáyo con daútan, somála sa mg̃a pahanóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Condimentar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang ug panácot sa mg̃a calán-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Condimento</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a panácot sa paghátag ug lalím ng̃a maáyo sa mg̃a calán-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Condiscípulo</span>. = <span lang="ceb">Isigcatinón-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Condolerse</span>. V. <i><a href="#e.compadecerse">Compadecerse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Condonar</span>. = <span lang="ceb">Pasáylo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conduccion</span>. = <span lang="ceb">Paghátud, pagdála. * Pagmando, pagóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conducente</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a ang̃ay sa maáyong pagbóhat ug pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conducir</span>. = <span lang="ceb">Hatud, dala, mando, oyon, ang̃ay, pagóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conducta</span>. = <span lang="ceb">Batásan, gaoi, cagaoían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conducto</span>. = <span lang="ceb">Canal ng̃a alaguían ug baháan sa tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conductor</span>. = <span lang="ceb">Ang nagamando, magoóna.</span> -<span class="pageNum" id="pb47">[<a href="#pb47">47</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Coneja</span>. = <span lang="ceb">Conejos ng̃a baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conejera</span>. = <span lang="ceb">Baláyan sa mg̃a conejos. * Lang̃ob ng̃a hatáas ug haíctin, maíng̃on sa baláyan sa mang̃a conejos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conejo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay sa iríng, apan hatáas ugáling ang íang dalónggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conexion</span>. = <span lang="ceb">Pagpalang̃áquit, pagcabáat, pagcatácgos, pagcaíng̃on.</span> -</p> -<p id="e.confabulacion" class="hw"><span class="sc">Confabulacion</span>. = <span lang="ceb">Solti. * Sogílon, cagóla, pagpólong pólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confabular</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confeccion</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a mahímo sa mg̃a nanagcaláin lain ng̃a mg̃a dahon, gamót con lindog ng̃a -guibócboc: usáhay mahomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confeccionar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa mg̃a tambal.</span> -</p> -<p id="e.confederacion" class="hw"><span class="sc">Confederacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaábian, pagcahigála, paghiósa, pagcadápig, pagsábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confederarse</span>. = <span lang="ceb">Hiósa, sabot, dapig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conferencia</span>. V. <i><a href="#e.confabulacion">Confabulacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conferenciar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confesar</span>. = <span lang="ceb">Tug-an, suguílon, sombong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confesion</span>. = <span lang="ceb">Pagtóg-an sa táuo ng̃a mocompisál sa iang mg̃a salá, sa Padre ng̃a guicompisálan nía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confeso</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a nagatóg-an sa hingbalóan nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confesonario</span>. = <span lang="ceb">Compisálan, lugar ng̃a pagatug-ánan ug pagasoguilánan sa mg̃a salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confesor</span>. = <span lang="ceb">Ang Padre ng̃a pagacompisálan sa mang̃a táuo, ang guitog-ánan, guisogínlan sa mg̃a -salá. * Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a santos ng̃a oalá omági sila sa pagcamartir.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confiable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacús ng̃a paglaóman, ng̃a salígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confiado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a palábi labíhon, ng̃a nagasálig sa ia lamang ng̃a caogalíng̃on ng̃a gahóm -ug quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confianza</span>. = <span lang="ceb">Calaóman, casalígan, pagpalábi labi, pagcatúgyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confiar</span>. = <span lang="ceb">Laom, salig, tugyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confidente</span>. = <span lang="ceb">Ang guilaóman, ang guitugyánan, ang sinalígan.</span> -</p> -<p id="e.configuracion" class="hw"><span class="sc">Configuracion</span>. = <span lang="ceb">Ang dagoay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Configurar</span>. = <span lang="ceb">Paggáma, paghímo, paghátag sa dagoay sa bisan onsa ng̃a guibóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confin</span>. = <span lang="ceb">Caotlánan, canayónan. * Guinharían, provincia con longsod ng̃a nayon sa lain Guinhadían, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confinar</span>. = <span lang="ceb">Nayon. * <span class="corr" id="xd31e29936" title="Fuente: Hing̃uílin">Hing̃ílin</span>, halin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confirmacion</span>. = <span lang="ceb">Pagmatúod, pagcamatúod, camatoódan sa bisan onsa. * Pagpirma, paglíg-on sa Pagtóo -ng̃a guicaláoat sa mg̃a cristianos sa pagbóñag caníla: ang icadóha ca sacramento sa -atong Inahán santa Iglesia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confirmar</span>. = <span lang="ceb">Paglíg-on. * Pagpirma sa mg̃a cristianos sa pagdíhog caníla sa señor Obispo sa santos ng̃a lana, ug sa pagtóman osáb sa obán ng̃a mg̃a tolománon -niíning sacramento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confiscar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa hocom sa mg̃a salapí, mang̃a manggad ug mg̃a dona sa mg̃a saláan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confitar</span>. = <span lang="ceb">Paghílog, pagdíhog sa <span class="corr" id="xd31e29973" title="Fuente: azúcar">asúcar</span> con sa calámay sa mg̃a bong̃a ug bisan onsa ng̃a calán-on ng̃a pagatam-íson. * Paglóto -sa sabáo sa <span class="corr" id="xd31e29976" title="Fuente: azúcar">asúcar</span> con sa calámay sa bisan onsa ng̃a bóot ng̃a boháton ug matám-is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confite</span>. = <span lang="ceb">Matám-is ng̃a diótay ug malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confitería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabohátan ug pagbaligyáan sa mg̃a matám-is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confitura</span>. = <span lang="ceb">Matám-is.</span> -</p> -<p id="e.conflicto" class="hw"><span class="sc">Conflicto</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáscog sa pagáoay, sa pagpang̃óbat. * Casáquet, cagóol, cayógot, calisód sa húna -húna ug sa cásing cásing, cabalísa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confluencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcatágbo sa dohá ca sobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confluir</span>. = <span lang="ceb">Pagtágbo sa dohá ca sobá. * Ting̃ób, tabo, tambong.</span> -<span class="pageNum" id="pb47a">[<a href="#pb47a">47</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Conformar</span>. = <span lang="ceb">Pagáng̃ay, pagóyon sa usá ca táuo sa mg̃a polong ug sa guihúna húna sa lain ng̃a táuo, -con ang usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Pagántos, pagílob, pagáco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conforme</span>. = <span lang="ceb">Magsáma, topóng, ang̃ay. * Ang magaílob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conformidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaóyon, pagcasonód. * Pagcasáma, pagcaíng̃on ing̃on. * Maáyong pagsábot, pagáng̃ay, -pagpólong sa pila ca táuo. * Pagílob, pagántos sa mg̃a casáquit ug mg̃a calisdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confortar</span>. = <span lang="ceb">Paglíg-on, paghátag ug gahóm ug cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confricar</span>. = <span lang="ceb">Hilot, comó, comos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confrontar</span>. = <span lang="ceb">Acob, atóbang. * <i>Confinar</i>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confundir</span>. = <span lang="ceb">Sacót, boloc, gobót. * Sayóp, ala, balíng̃ag. * Olao. * Obus, paóbos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confusamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabóloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confusion</span>. = <span lang="ceb">Cabóloc, cagobót, casacót. * Doha doha sa húna húna, pagpaóbus sa boot. * Caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confuso</span>. = <span lang="ceb">Ang nagobót. * Ang nabóloc. * Ang nasacót. * Ang naólao. * Ang hióbsan sa boot. * Ang dili madáyag, dili maquíta, dili masáyod, díli -maásoy caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Confutar</span>. = <span lang="ceb">Paglális sa bisan cansa arón madáyag ang matóod, pagíndig indig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Congelar</span>. V. <i><a href="#e.condensar">Condensar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Congeniar</span>. = <span lang="ceb">Pagáng̃ay sa gaoi, sa cagaoían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conglobar</span>. = <span lang="ceb">Ipon, tapoc, ting̃ób, ogdo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conglutinar</span>. = <span lang="ceb">Pagpílit, pagpadápat sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Congoja</span>. = <span lang="ceb">Pogdao. * Aoa, cotas, cogtas, cabódlay.</span> * V. <i><a href="#e.conflicto">Conflicto</a></i> desde <i lang="ceb">casáquet</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Congojar</span>. = Idem. * V. <i><a href="#e.acongojar">Acongojar</a></i>, <i><a href="#e.oprimir">oprimir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Congojoso</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapasáquet, ang nagapalisód. * Quinayógtan, gurcalísdan, guicasaquítan, pologdáoon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Congraciar</span>. = <span lang="ceb">Pagpatigáyon sa pagcóha sa maáyong boot sa isigcatáuo, pagpalángga, paghigógma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Congratular</span>. = <span lang="ceb">Pagpaquíta sa bisan cansa ng̃a táuo sa calípay sa iang cásing cásing, tong̃ód sa maáyong -palad sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p id="e.congregacion" class="hw"><span class="sc">Congregacion</span>. = <span lang="ceb">Caltilíngban sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a táuo, sa pagsábot ug pagpólong polong sa -bisan onsa ug ibótang sa ilang pagcabildo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Congregar</span>. = <span lang="ceb">Ting̃ób, tambong, tabo, tagbo. * Tapoc, ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Congreso</span>. V. <i><a href="#e.congregacion">Congregacion</a></i>. * <span lang="ceb">Catilíngban sa mang̃a dagcóng táuo sa mg̃a Guinhadían, sa paghúsay sa mg̃a holosáyon -ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cóngrio</span>. = <span lang="ceb">Isda ng̃a oaláy tonóc, maíng̃on ing̃on sa dagoay sa catsile.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Congruente</span>. = <span lang="ceb">Tacús, igo, ang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cóngruo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conjetura</span>. = <span lang="ceb">Catáhap, húna húna ng̃a macaígo tong̃ód sa mg̃a timáan, ng̃a nadayág, caháng̃op.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conjeturar</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna, pagtáhap sa bisan onsa, tong̃ód sa mg̃a timáan, hang̃op.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conjuez</span>. = <span lang="ceb">Isigcahócom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conjuncion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaípon, pagcaláquip.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conjunto</span>. = <span lang="ceb">Tinápoc, tiníng̃ob, inípon. * Ang higála, ang abian, ang caobánan, haóp.</span> -</p> -<p id="e.conjuracion" class="hw"><span class="sc">Conjuracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálsa, pagsócol sa mg̃a ponóan, pagdilí sa pagsogót.</span> -</p> -<p id="e.conjurador" class="hw"><span class="sc">Conjurador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapaálsa sa obán, ang nagasámbag sa pagsócol sa mg̃a ponóan ug sa pagdilí caníla -sa pagsogót.</span> -</p> -<p id="e.conjurar" class="hw"><span class="sc">Conjurar</span>. = <span lang="ceb">Alsa, socol, pagdilí sa pagsogót, pagáoay, pagpang̃óbat sa mg̃a ponóan. * Pagpang̃ádye, -sa may gahóm, sa mg̃a pang̃adyéon ng̃a guitagána sa santa Iglesia, sa pagbógao, sa -pagpaháoa sa mg̃a dagútan, sa mg̃a yaoa, sa mg̃a laoas sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p id="e.conjuro" class="hw"><span class="sc">Conjuro</span>. = <span lang="ceb">Pang̃adyéon ng̃a icapagóa sa mg̃a yaoa sa laoas sa mg̃a táuo, ug icapaháoa, igapahalayó, -sa <span class="pageNum" id="pb48">[<a href="#pb48">48</a>]</span>mg̃a onós, sa mg̃a mananáp ng̃a nang̃adáot sa mang̃a cabalánan, ug sa bisan onsa contra -sa mang̃a táuo. * Pang̃adyéon ng̃a bacácon ng̃a igapang̃aníto, icadioáta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conmemoracion</span>. = <span lang="ceb">Pagdúmdum, paghándom, paghísgot sa toa sa halayó. * Fiesta sa mg̃a minatáy, adlao -ng̃a guitagána sa santa Iglesia sa pagpang̃ádye tong̃ód sa mg̃a calág sa purgatorio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conmemorar</span>. = <span lang="ceb">Soguílon, handom, domdom, hisgot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conmensal</span>. = <span lang="ceb">Sólod bálay, sologóon, táuo ng̃a mocáon ug mapoyó sa baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conmensuracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáma, pagcatopóng sa mang̃a botang, pagcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conmensurar</span>. = <span lang="ceb">Pagsócod sa pagcatopóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conmigo</span>. = <span lang="ceb">Canáco, canáho.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conminar</span>. = <span lang="ceb">Paghólot, paghómot, pagágda sa hocom sa táuo ng̃a may catáhap, ng̃a guicatahápan ng̃a -nacasalá, arón mamólong sa matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conmiseracion</span>. = <span lang="ceb">Calóoy, poáng̃od, pagcahinóclog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conmixtion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasacót, pagcagóbot, pagabóloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conmocion</span>. = <span lang="ceb">Cabóloc, cabórong sa húna húna. * Pagálsa. * Cagóbot sa Guinharían, sa provincia con -sa longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conmover</span>. = <span lang="ceb">Gobot, samoc, lihoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conmutacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáilo, pagcatagáilo, pagcailís, pagcatagílis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conmutar</span>. = <span lang="ceb">Ilis, bailo, tagáilo, tagílis, poli, sobli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Connatural</span>. = <span lang="ceb">Ang quinaía sa tagsa ca botang, ang caogalíng̃on sa iang pagcamáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Connaturalizarse</span>. = <span lang="ceb">Anad, ang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Connivencia</span>. = <span lang="ceb">Pagpaságad, pagpasáilo sa mg̃a ponóan sa mg̃a sayóp ug mg̃a saláng diótay sa ilang mang̃a guinsacópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Connumerar</span>. = <span lang="ceb">Soguílon, hisgot. * Isip, ihap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conocedor</span>. = <span lang="ceb">Ang macaíla, ang macatóquib, ang macahúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conocer</span>. = <span lang="ceb">Ila, habaló, húna húna, toquib, togcad, togcal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conocidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadayág, sa pagcaháyag, sa pagcaásoy, sa pagcaoaláy doha doha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conocido</span>. = <span lang="ceb">Caíla, Ila. * Bilídhon, halángdon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conocimiento</span>. = <span lang="ceb">Ihibaló, húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Con qué?</span> = <span lang="ceb">Sa onsa?</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conquista</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃óbat. * Ang guipang̃obátan. * Longsod, Guinharían, &c., ng̃a guiángcon sa -harí con sa táuo ng̃a dili onta tagía, tong̃ód sa iang dagcóng gahóm, sa iang mg̃a -soldados, ug sa iang pagáoay ug pagpang̃óbat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conquistar</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃óbat, pagángcon. * Pagcóha sa maáyong boot sa isigcatáuo, paghópo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consagrar</span>. = <span lang="ceb">Pagdaláng̃in. * Pagsángpot ug pagpamólong sa Padre ng̃a nagamisa sa mg̃a polong ng̃a -guipamólong ni Jesucristo sa catapúsan ng̃a pagpanihápon nía obán sa iang mang̃a guintón-an, -arón magáma ug mahímo ang bilídhon ug mahál ng̃a laoas ug dogó sa maong Dios, sa tinápay -ug sa vino. * Pagtíndog sa ladáoan, columna, &c., arón mahabílin hasta sa cadogáyan sa panomdóman sa mang̃a táuo ng̃a nanagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan ug bantógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consanguíneo</span>. = <span lang="ceb">Caobánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consanguinidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcacaobánan ng̃a guican sa usá lamang ca guinicánan, sa maong tigúlang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consecucion</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagdáng̃at sa guitúyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consecuencia</span>. = <span lang="ceb">Camatóod ng̃a mosonód sa bisan onsa ng̃a camatoódan. * Bisan onsang bohat ng̃a mosonód -sa lain ng̃a bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consecutivo</span>. = <span lang="ceb">Ang mosonód sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conseguir</span>. = <span lang="ceb">Coha, dáng̃at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conseja</span>. = <span lang="ceb">Soguílon ng̃a bacácon.</span> -<span class="pageNum" id="pb48a">[<a href="#pb48a">48</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Consejera</span>. = <span lang="ceb">Asáoa sa consejero.</span> -</p> -<p id="e.consejero" class="hw"><span class="sc">Consejero</span>. = <span lang="ceb">Somosámbag, somalámbag, ang nagasámbag, nagatámbag. * Ang nagaoáli, nagasáoay, nabárlong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consejo</span>. = <span lang="ceb">Tambag, sambag. * Oáli, laygay. * Hocmánan ng̃a labáo, dagcóan. * Badlong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consentido</span>. = <span lang="ceb">Báta ng̃a padayégon, ng̃a dili pagabarlóng̃on ug saoáyon sa íang mg̃a tigúlang, matinománan -sa íang malágsot ng̃a cabobót-on. * Bana ng̃a magapaságad sa íang asáoa ng̃a macasalá -sa laín, ng̃a moántos ug magaílob sa caólao ng̃a guibótang canía sa íang asáoa ug -sa camaáyo nía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consentidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaságad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consentimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagángdo, pagtángdo, pagbóot, pagpaságad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consentir</span>. = <span lang="ceb">Boot, angdo, tangdo, ságad, oyon, ang̃ay, ando.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conserva</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a matám-is ng̃a linóto sa sabáo sa asúcar con sa calámay, ng̃a magáhi -gahi ug mahágcot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conservacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáyon, pagcadógay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conservador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagatípig, ang nagabántay ug nagabáton sa bisan onsa, hasta sa dogay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conservar</span>. = <span lang="ceb">Pagbántay, pagpadáyon, pagbáton, pagcógi, pagtípig sa bisan onsa hasta sa dogay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Considerable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós ng̃a palandóng̃on, hunahunáon, pamatng̃ónon, timaánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Considerar</span>. = <span lang="ceb">Palándong, matng̃on, húna hóna, timáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Considerado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mamólong ug magabóhat sa maáyong húna húna. * Ang nagapalándong, nagamátng̃on -ug nagahúna húna ng̃a dáan sa oalá pa sía mahanáyac sa pagpamólong ug sa pagbóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consiervo</span>. = <span lang="ceb">Isigcaolípon, taláp-od. * Isigcabíhag, isigcasologóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consignar</span>. = <span lang="ceb">Pagtimáan, pagtódlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consigo</span>. = <span lang="ceb">Canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consiliario</span>. V. <i><a href="#e.consejero">Consejero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consistencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadógay, pagcamáo. * Pagcalíg-on, pagcagáhi, pagcatíga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consistente</span>. = <span lang="ceb">Ang may calig-ónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consistir</span>. = <span lang="ceb">Pagguícan ang usá ca botang sa lain ng̃a botang, paglíngcod, pagtíndog ang usá ca -botang sa lain ng̃a botang: ang cahoy sa iang gamót ang baláy sa iang cimientos ang -salog sa soleras, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consistorio</span>. = <span lang="ceb">Cabildóhan. * Catilíngban sa mg̃a Cardenales sa atobáng̃an sa Santos ng̃a Papa, sa -pagpahibaló ug pagbaláod sa ng̃alan sa mg̃a Obispo ng̃a guibóhat nia, ug sa pagsábot -sa bisan onsa ng̃a tacós boháton, sa tong̃ód sa mg̃a tolománon ug holosáyon sa santa -Iglesia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consorcio</span>. = <span lang="ceb">Obán, caobán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consolable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang lipáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consolablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalípay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consolacion</span>. = <span lang="ceb">Paglípay. * Santísima Vírgen sa calípay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consolador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagalípay, polong ug bohat ng̃a igacalípay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consolante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consolar</span>. = <span lang="ceb">Lipay, pagsámpag sa mang̃a polong ng̃a malómo, matám-is ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consolidar</span>. = <span lang="ceb">Paglíg-on pagsómpay, pagáyo sa nabalí con nabóong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consonancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay, pagcaóyon.</span> -</p> -<p class="hw">Consorcio. = <span lang="ceb">Pagcaobán sa mg̃a nanaglóon ug nanagípon sa maong pinoyánan, pagcaonóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consorte</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaonóng sa palad sa lain. * Ang asáoa, ang bana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conspiracion</span>. V. <i><a href="#e.conjuracion">Conjuracion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conspirador</span>. V. <i><a href="#e.conjurador">Conjurador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conspirar</span>. V. <i><a href="#e.conjurar">Conjurar</a></i> hasta <i lang="ceb">pagpang̃ádye</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Constancia</span>. = <span lang="ceb">Calig-ónan, pagcadáyon, pagpadáyon.</span> -<span class="pageNum" id="pb49">[<a href="#pb49">49</a>]</span></p> -<p id="e.constante" class="hw"><span class="sc">Constante</span>. = <span lang="ceb">Ang malíg-on, ang may calig-ónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Constantemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalíg-on, sa malíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Constar</span>. = <span lang="ceb">Matúod, dayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Constelacion</span>. = <span lang="ceb">Tapoc, cadaghánan sa mg̃a bitóon ng̃a nagdóol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consternacion</span>. = <span lang="ceb">Calísang, pagcalísang sa húna húna, sa boot, sa cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consternar</span>. = <span lang="ceb">Lísang, cogmat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Constipacion</span>. = <span lang="ceb">Sip-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Constipado</span>. = Idem, <span lang="ceb">sip-ónon, guisíp-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Constipar</span>. = <span lang="ceb">Sip-on.</span> -</p> -<p id="e.constitucion" class="hw"><span class="sc">Constitucion</span>. = <span lang="ceb">Pagcamáo. * Dagoay, quinaía ng̃a caogalíng̃on sa bisan onsa. * Batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Constituir</span>. = <span lang="ceb">Gama, himo, bóhat, tocod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Constitutivo</span>. V. <i><a href="#e.constitucion">Constitucion</a></i>. * <span lang="ceb">Ang nagapaláin sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Constreñir</span>. = <span lang="ceb">Logos, pogos, pigós, hogot. * Songsong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Constructor</span>. = <span lang="ceb">Ang magagáma ug magabóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Construir</span>. = <span lang="ceb">Bohat, gama, himo, tocod. * Paghóad, pagmáymay, paglóas sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong, hobar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Construpador</span>. = <span lang="ceb">Ang macasalá sa usá ca dalága, sa linogsánay, sa paglógos canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Construpar</span>. = <span lang="ceb">Paglógos sa usá ca dalága sa pagpacasalá canía, pagcasalá sa usá ca dalága sa linogsánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consuegro</span>. = <span lang="ceb">Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa amahán ug inahán sa bana, ug sa amahán ug inahán osab -sa asáoa, sa mg̃a tigólang sa usá ca magtiáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consuelo</span>. = <span lang="ceb">Calípay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consuetudinario</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may batásan sa pagapamólong con sa pagbóhat sa bisan onsa, ng̃a naánad na.</span> -</p> -<p id="e.consulta" class="hw"><span class="sc">Consulta</span>. = <span lang="ceb">Paquigsámbag, pagquitámbag, pagquigásoy, pagquisáyod, pagpang̃ótana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consultante</span>. = <span lang="ceb">Ang naquigsámbag, naquigásoy, naquigsáyod, naquigtámbag, nang̃otána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consultar</span>. V. <i><a href="#e.consulta">Consulta</a></i>. * <span lang="ceb">Pagsábot, pagpólong polong sa bisan onsa ng̃a arang pagaboháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consultor</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a quinaadmánon, mang̃ialáman, ng̃a motóbag sa guipang̃otána canía sa tong̃ód -sa bisan onsa ng̃a halálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consumacion</span>. = <span lang="ceb">Catapúsan, pagcahúman, pagcatibáoas pagcaopús, pagcaóbus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consumado</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a hingpit, toman, ug maáyo uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consumar</span>. = <span lang="ceb">Toman, hingpit, pagbóhat ug maáyo, caáyo, sa bisan onsa. * Pagtúman sa pagcamagtiáyon, -sa nahaóna pa, sa mang̃a bag-ong miño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consumido</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a maníoang uyámot, masaquíton, malúspad, sa mamála ng̃a panit.</span> -</p> -<p id="e.consumir" class="hw"><span class="sc">Consumir</span>. = <span lang="ceb">Hodot, homan, tapos, tibáoas, obos, opús, laglag, oalá. * Pagcaláoat sa laoas sa atong -Guinóong Jesucristo sa mg̃a Padre, sa pagmisa nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consumo</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a calán-on ug bisan onsa pa ng̃a mahorót, mahóman, matibáoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consuncion</span>. V. <i><a href="#e.consumir">Consumir</a></i> desde <i lang="ceb">pagcaláoat</i>. * <span lang="ceb">Pagcaníoang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consuno</span> (de). = <span lang="ceb">Sa pagcahiósa, bisan onsa ng̃a pagaboháton sa maáyong pagsábot sa pila ca táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consustancial</span>. = <span lang="ceb">Pagcamáo ng̃a magsáma ug topóng sa totoló ca Personas sa Santísima Trinidad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Consustancialidad</span>. = <span lang="ceb">Paghiósa, pagcamáo ng̃a diósnon sa totoló ca Personas sa Santísima Trinidad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contacto</span>. = <span lang="ceb">Pagcadápat, pagcasígpit, pagcadóol sa mg̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaísip, ang magaíhap, ang magacuenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contaduría</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabatónan ug pagahóptan sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a cuenta.</span> -<span class="pageNum" id="pb49a">[<a href="#pb49a">49</a>]</span></p> -<p id="e.contagiar" class="hw"><span class="sc">Contagiar</span>. = <span lang="ceb">Tacód, docot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contagio</span>. = <span lang="ceb">Salot, saquét ng̃a matacód, madócot. * Mang̃a salá, mg̃a batásan ng̃a daótan ng̃a -motacód, modaláhig sa lain. * Pagcadaótan, cadáot, pagcahagálam ng̃a guican sa mg̃a -salá ug sa batásan ng̃a mang̃íl-ad sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contagioso</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contaminar</span>. V. <i><a href="#e.contagiar">Contagiar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagtalápas sa mg̃a sogo sa Dios ug sa santa Iglesia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contar</span>. = <span lang="ceb">Isip, ihap. * Soguílon, íng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contemplacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpalándong, paghúna húna, pagmátng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contemplar</span>. = <span lang="ceb">Palándong, húna hona, matng̃on. * Solong, quita, tan-ao, híling, li-li.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contemplativo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tigpalándong, ang nagahúna húna, ang namátng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contemporáneo</span>. = <span lang="ceb">Talidóng̃an, dong̃an.</span> -</p> -<p id="e.contemporizar" class="hw"><span class="sc">Contemporizar</span>. = <span lang="ceb">Pagáng̃ay, pagóyon, sa cabobót-on sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contencion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalális, pagílog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contender</span>. = <span lang="ceb">Lalis, aoay, damag, dosmog, pagpang̃óbat, ilog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contener</span>. = <span lang="ceb">Sacop, locop. * Haoid. * Pagpogóng sa mg̃a cailíbgon.</span> -</p> -<p id="e.contenido" class="hw"><span class="sc">Contenido</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam magpogóng sa mg̃a cailíbgon, boótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contenta</span>. = <span lang="ceb">Gasa, gala, regalo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contentar</span>. = <span lang="ceb">Lipay, pagóyon sa pagbóot sa lain, pagtóman sa íang cabobót-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contento</span>. = <span lang="ceb">Calípay. * Ang malípay, malipáyon. * Ang guilípay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contestacion</span>. = <span lang="ceb">Pagtóbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contesto</span>. = <span lang="ceb">Tobag, balíbad. * Pagmatúod sa guiíng̃on sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contextura</span>. V. <i><a href="#e.configuracion">Configuracion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contienda</span>. = <span lang="ceb">Aoay, paglális, pagdámag, pagpang̃óbat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contigo</span>. = <span lang="ceb">Canímo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contiguamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadóol, sa pagcatopál, <span class="corr" id="xd31e31304" title="Fuente: sapagcanáyon">sa pagcanáyon</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contiguo</span>. = <span lang="ceb">Ang nagatopál, ang midóol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Continencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcapogóng, pagpogóng sa mg̃a cailíbgon, casadáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Continente</span>. V. <i><a href="#e.contenido">Contenido</a></i>. * <span lang="ceb">Dagoay, báihon sa tagsa ca táuo. * Bisan onsa ng̃a macasácop sa lain botang. * Yota -ng̃a dagcóan caáyo, ug labing dagcó sa yota sa mg̃a polo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contingente</span>. = <span lang="ceb">Ang arang magtúman, ug ang dili opód cahá matúman. * Tampo, bahin, &c., ng̃a baláydon -sa tagsa ca táuo, tampa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Continuacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáyon, pagdáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Continuadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Continuar</span>. = <span lang="ceb">Dayon, paráyon, pagnáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Continuo</span>. = <span lang="ceb">Ang guibóhat sa oaláy honong, sa oaláy lang̃an, sa canónay. * Bisan onsa ng̃a bahin -sa bisan onsa. * Nayon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contonearse</span>. = <span lang="ceb">Quiling quiling, líqui líqui, líquid líquid, pagpadáyeg sa paglacát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contornear</span>. = <span lang="ceb">Toyoc, libod, libót, licos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contorno</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a macalibót ug macasácop sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contra</span>. = <span lang="ceb">Batoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contrabando</span>. = <span lang="ceb">Pagcomercio, pagbalígya sa mang̃a manggad ng̃a guidilí sa hari ug sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contraccion de nérvios</span>. = <span lang="ceb">Pagcaquíoi, pagcabínhod, pagcabánhod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contracosta</span>. = <span lang="ceb">Sa luyong dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contradanza</span>. = <span lang="ceb">Sayáo, sabáy ng̃a guisabáy sa daghánan ng̃a mg̃a táuo ng̃a nanagpárang pagdáng, ug -nanagsigcápot capot sa ilang mg̃a camót, nanaglibót libót ug nagsigbolobalígtos sila.</span> -<span class="pageNum" id="pb50">[<a href="#pb50">50</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Contradecir</span>. = <span lang="ceb">Pagdilí, pagbátoc sa guimatóod sa lain, paglális.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contradiccion</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contradictor</span>. = <span lang="ceb">Ang nagadilí sa guimatóod sa lain, ang nagalális.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contraer</span>. = <span lang="ceb">Dool, sigpit, dapat, topál. * Quíoi, binhod, banhod. * Pagláctud sa soguílon, pagdáclit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contrahacer</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsa ng̃a botang maíng̃on ing̃on sa lalin ng̃a botang, pagmáo mao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contrahecho</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a boctot ug sa balíquig ng̃a laoas.</span> -</p> -<p id="e.contrarestar" class="hw"><span class="sc">Contrarestar</span>. = <span lang="ceb">Paglális, pagsócol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contrariedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabátoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contrario</span>. = <span lang="ceb">Aoay, caáoy. * Batoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contrastar</span>. V. <i><a href="#e.contrarestar">Contrarestar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contraste</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may opicio sa paghíling sa salapí ug sa pagíla con maáyo ba con daótan, -ug sa pagtímbang ug paghíling sa mg̃a hyas sa boláoan con sa salapí, ug sa pagmarca -ug pagtimáan caníla. * Paglális, pagáoay. * Pagcábalhin ng̃a ahat sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contratacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcomercio, pagbalígya sa mang̃a manggad.</span> -</p> -<p class="hw">Contraer. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contratiempo</span>. = <span lang="ceb">Calisdánan. * Casáquet, cayógot, cabalísa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contratista</span>. = <span lang="ceb">Coyme.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contrato</span>. = <span lang="ceb">Pagsábot. * Pagbalígya, pagpálit.</span> -</p> -<p id="e.contravencion" class="hw"><span class="sc">Contravencion</span>. = <span lang="ceb">Paglápas, paglípas sa mg̃a sogo, pagpasipála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contraveneno</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a batoc sa hiló, ng̃a icaáyo sa táuo ng̃a nahiló, ng̃a guihilóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contravenir</span>. V. <i><a href="#e.contravencion">Contravencion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contraventor</span>. = <span lang="ceb">Malipáson, malapáson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contribucion</span>. = <span lang="ceb">Tampa, amot, tampo.</span> -</p> -<p id="e.contribuidor" class="hw"><span class="sc">Contribuidor</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaámot, tomalámpo, ang nagatámpa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contribuir</span>. = <span lang="ceb">Pagbáyad sa tampa, sa amot ng̃a hingtúngdan ng̃a ipabáyad sa tagsa tagsa. * Pagtábang -sa pagdáng̃at sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contribuyente</span>. V. <i><a href="#e.contribuidor">Contribuidor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contricion</span>. = <span lang="ceb">Paghinólsod, casáquet sa mg̃a salá ng̃a guibóhat sa atobáng̃an sa Dios tong̃ód canía lamang, tong̃ód -lamang cay Dios man sia, ng̃a guiobánan sa malíg-on ng̃a pagsáad ng̃a dili na pagaópdon -ug pagabalícan ang mg̃a salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contrincante</span>. = <span lang="ceb">Ang magaílog sa pagailógan sa obán, sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contristar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasáquet, pagpasobó, pagpasocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contrito</span>. = <span lang="ceb">Ang nagahinólsod, ang mibásol, ang nasáquet sa mg̃a salá, ang nagatápat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Controversia</span>. = <span lang="ceb">Pagíndig, paglális lalis sa polong, arón maháyag ang camatoódan sa bisan onsa ng̃a -quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Controvertir</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contumacia</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóqui, pagcalális, pagcagáhi sa caogalíng̃on ng̃a húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contumaz</span>. = <span lang="ceb">Soquíhan, malalíson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contumelia</span>. = <span lang="ceb">Caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contumelioso</span>. = <span lang="ceb">Maoólao, macaólao, ang macacóha sa dong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contundir</span>. = <span lang="ceb">Pagsó-so, pagpalo, pagdócdoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conturbacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóloc, pagcagobót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conturbado</span>. = <span lang="ceb">Ang nabóloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conturbador</span>. = <span lang="ceb">Ang macabóloc, ang macagobót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conturbar</span>. = <span lang="ceb">Boloc, gobót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Contusion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabónol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Convalecencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáyo ayo, pagcaádang adang, pagcaárang arang na sa saquét ng̃a guibáti sa bisan -cansa.</span> -<span class="pageNum" id="pb50a">[<a href="#pb50a">50</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Convalecer</span>. = <span lang="ceb">Pagádang arang na, pagbálic sa hinay hinay sa cosóg, sa gahóm ug sa maáyong quinabóhi -ng̃a daan, sa obos na ang saquét, paghiúli uli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Convecino</span>. = <span lang="ceb">Silíng̃an, ang nagapoyó sa dool, sa cadoólan sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Convencer</span>. = <span lang="ceb">Pagdáog sa lain sa matóod, sa camatoódan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Convencion</span>. = <span lang="ceb">Pagsábot, pagpólong polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Convenible</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon moáng̃ay, moóyon sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conveniencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay, pagcaóyon. * Polos, caposlánan. * Mg̃a bahándi, catigayónan, maáyong -pagcabútang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conveniente</span>. = <span lang="ceb">Maáyo, ang may polos. * Ang moóyon. ang moáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Convenir</span>. = <span lang="ceb">Ang̃ay, oyon, angdo, tangdo. * Tong̃ód. * Ting̃ób, tigom, tagbo, tabo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Convento</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagapóy-an sa mg̃a Padreng religioso, con sa mg̃a monja, mg̃a binócot. -* Catilíngban sa mg̃a Padre con sa mg̃a monja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conventual</span>. = <span lang="ceb">Ang nanong̃ód sa convento. * Padre ng̃a nagapoyó sa convento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conversable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós ng̃a cagoláon, cagoláan, pagasoltíhan, pagpólong polóng̃an, pagsogilánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conversacion</span>. = <span lang="ceb">Cagóla, solti, soguílon, soguir.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conversar</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.conversion" class="hw"><span class="sc">Conversion</span>. = <span lang="ceb">Pagbálhin, pagbálio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Converso</span>. = <span lang="ceb">Ang moros con judíos ng̃a mobálic sa pagcacristianos ug mobía sa iang daan ug daútan -ng̃a mg̃a tinoóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Convertir</span>. V. <i><a href="#e.conversion">Conversion</a></i>. * <span lang="ceb">Pagpabálic sa matúod ng̃a Pagtóo sa táuo ng̃a dili cristianos, ug sa naánad sa mg̃a -batásan ng̃a daótan ug contra sa mang̃a cristianos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Convexo</span>. = <span lang="ceb">Siquiáong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Convicto</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guihingmatód-an sa guibóhat nia ng̃a salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Convidador</span>. = <span lang="ceb">Domalápit, ang nagadápit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Convidar</span>. = <span lang="ceb">Dapit, alap, agda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Convite</span>. = <span lang="ceb">Combida.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Convocar</span>. = <span lang="ceb">Taoag, habaló. * Anhi, anha, adto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Convocatoria</span>. = <span lang="ceb">Solat ng̃a icatáoag, icatígom sa mang̃a táuo, sa bisan onsang tuyo.</span> -</p> -<p id="e.convoy" class="hw"><span class="sc">Convoy</span>. = <span lang="ceb">Abay, obán, caobán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Convoyante</span>. = <span lang="ceb">Ang moábay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Convoyar</span>. V. <i><a href="#e.convoy">Convoy</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Convulsion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaquíoi, pagcabínhod, pagcabánhod ng̃a calit, ahat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Convulsivo</span>. = <span lang="ceb">Ang guiquioían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conyugal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagcamiño, sa pagcamagtiáyon, sa mg̃a quinasál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Conyugalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamíño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cónyuges</span>. = <span lang="ceb">Ang bana ug ang iang asáoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cooperacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cooperante</span>. = <span lang="ceb">Tomalábang, ang nagatábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cooperar</span>. = <span lang="ceb">Tabang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coordinar</span>. = <span lang="ceb">Hosay, sohay, ang̃ay, pagbótang ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Copa</span>. = <span lang="ceb">Copa, ilimnánan sa vino.</span> * De árbol. = <span lang="ceb">Osbong, otbong, dabong.</span> * Brasero. = <span lang="ceb">Bagahán.</span> * De sombrero. = <span lang="ceb">Bohó sa calo ng̃a pagasódlan sa olo.</span> * Palo de los naipes. = <span lang="ceb">Copas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Copera</span>. = <span lang="ceb">Logar ng̃a pagabotáng̃an ug pagatipígan sa mg̃a copa.</span> -</p> -<p id="e.copete" class="hw"><span class="sc">Copete</span>. = <span lang="ceb">Lambóng̃ay, tarong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Copetudo</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a taróng̃an, táuo ng̃a lambong̃áyan, ng̃a may lambóng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Copia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan, cadaghánan. * Hinóad sa mang̃a solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Copiador</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a pagahoálan sa mg̃a solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Copiante</span>. = <span lang="ceb">Homolóad, maghohóad, ang nagahóad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Copiar</span>. = <span lang="ceb">Hoad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Copilar</span>. = <span lang="ceb">Pagtígom, pagting̃ób sa usá ca libro sa mg̃a solat ng̃a nanagcaláin lain.</span> -<span class="pageNum" id="pb51">[<a href="#pb51">51</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Copiosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Copioso</span>. = <span lang="ceb">Ang guidaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Copla</span>. = <span lang="ceb">Gaday, pagcanta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Copo</span>. = <span lang="ceb">Loli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cópula</span>. = <span lang="ceb">Pagcahícot, pagcahócot, pagcaípon, pagcalang̃áquit, pagcahiósa.</span> * V. <i><a href="#e.coito">Cóito</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Copular</span>. = <span lang="ceb">Hicot, hocot, hiósa, lang̃áquit, balígtos, balíghot. * Paghiláoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coqueta</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a boot ng̃a higogmáon sa daghánan ng̃a mg̃a laláqui, tong̃ód lamang sa iang -pagpadáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coquina</span>. = <span lang="ceb">Quinháson ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coquito</span>. = <span lang="ceb">Hagoa, yaoyao, ying ying, pagláin lain sa nauong, ug bisan onsa ng̃a pagboháton, arón -comatáoa ang mg̃a bátang diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coracha</span>. = <span lang="ceb">Poyo poyo ng̃a panit ng̃a pagapóstan sa tabaco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coraje</span>. = <span lang="ceb">Cosóg, caísog. * Pong̃ot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corajudo</span>. = <span lang="ceb">Pongtánon, ang guipong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coral</span>. = <span lang="ceb">Corales, tanóm, cahoy cahoy sa oaláy dahon ug diótay, ng̃a mutodóc sa mg̃a bató sa -cahiládman sa dagat. * Tohog, tinóhog, bogoay, cuentas sa corales.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corambobis</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa maáyong dagoay, sa maáyong baihon, sa dagcóng hosog, sopang, maámbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corascora</span>. = <span lang="ceb">Sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coraza</span>. = <span lang="ceb">Batong batong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corazon</span>. = <span lang="ceb">Cásing cásing, tagiposóon.</span> * De madera. = <span lang="ceb">Lobas, as as.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corazonada</span>. = <span lang="ceb">Hinónghong sa cásing cásing, pagcatágna, pagcatághap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corbata</span>. = <span lang="ceb">Paño con cintas ng̃a ibórbod ug idáyan dáyan sa mg̃a laláqui sa liog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corbatin</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corbeta</span>. = <span lang="ceb">Sacayán sa toló sa taládoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corcova</span>. = <span lang="ceb">Boctot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corcovado</span>. = <span lang="ceb">Boctóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corcovear</span>. = <span lang="ceb">Pagtolotíndac, paglógso, hiood, hioid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corcovo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corcheta</span>. = <span lang="ceb">Sab-ítan, cao-ítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corchete</span>. = <span lang="ceb">Sab-it, cao-it. * Ang magadácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corcho</span>. = <span lang="ceb">Panit sa ibábao sa cahoy ng̃a guing̃álan ug alcornoque. * Songsong sa corcho sa mg̃a -botellas, sa mg̃a damajuana, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cordaje</span>. = <span lang="ceb">Jarcia sa sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cordal</span>. = <span lang="ceb">Bag-ang sa bába ng̃a motodóc sa catapósan sa apapáng̃ig, sa pagcadagcó na sa tauo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cordel</span>. = <span lang="ceb">Pisi.</span> * De atarraya ó chinchorro. = <span lang="ceb">Baháyan.</span> * De pescar. = <span lang="ceb">Tonda, lambo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cordelazo</span>. = <span lang="ceb">Paglámbos sa pisi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cordelejo</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a magamáy. * Pagsóod sood, pagsólog solog, pagtíao tiao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cordelería</span>. = <span lang="ceb">Logar con baláy ng̃a pagabohátan sa mg̃a pisi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cordero</span>. = <span lang="ceb">Anac ng̃a diótay sa carnero, hayop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cordial</span>. = <span lang="ceb">Ang guican sa casing casing. * Ang macabáscog ug magapacosóg sa malúya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cordialmente</span>. = <span lang="ceb">Sa gogma ng̃a guican sa casing casing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cordillera</span>. = <span lang="ceb">Mang̃a boquid, caboquídan ng̃a nanagcasómpay sompay, nagacanáyon nayon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cordon</span>. = <span lang="ceb">Sagioálo, sigioálo, cordones.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cordura</span>. = <span lang="ceb">Caboótan, salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corifeo</span>. = <span lang="ceb">Pang̃ólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corion</span>. = <span lang="ceb">Panit sa ibábao sa dorohá ca postánan sa báta, sa dihá pa sa tian sa inahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corista</span>. = <span lang="ceb">Ang Padre ng̃a motámbong, ng̃a moádto, ng̃a moátang sa masóbsob sa coro. * Ang religioso -ng̃a oalá omábot sa pagcapadre, ng̃a oalá pa ordenáhan.</span> -<span class="pageNum" id="pb51a">[<a href="#pb51a">51</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Corma</span>. = <span lang="ceb">Colma, singsing ng̃a cahoy ng̃a pagasoólan sa mg̃a tiil sa mg̃a preso.</span> -</p> -<p id="e.cornada" class="hw"><span class="sc">Cornada</span>. = <span lang="ceb">Pagsong̃áy, pagsóng̃ag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cornamenta</span>. = <span lang="ceb">Song̃áy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corneador</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a nagasóng̃ag, ng̃a nagasámad sa song̃áy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cornear</span>. V. <i><a href="#e.cornada">Cornada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corneja</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa ooác.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cornejo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cornerina</span>. = <span lang="ceb">Batong mahál, masíhag ug mapóla póla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corneta</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a nagataíhop sa tolónggon ng̃a guing̃álan ug corneta. * Tolónggon sa tombága. -* Bandera ng̃a may dohá ca tamóy maíng̃on ing̃on sa icog sa banog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cornisa</span>. = <span lang="ceb">Cornisa, bahin sa mg̃a cota ng̃a nanagcaláin lain ng̃a dagoay, ng̃a nagalípot ug nagalibót, sa mg̃a Singbahán ug sa obán ng̃a mg̃a cota, dapit sa goa, sa solód ug sa itáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cornucopia</span>. = <span lang="ceb">Casangcápan sa cahoy con sa lain ng̃a hilimóon, ng̃a guitaólan sa mg̃a candelero ng̃a -pagatolpócan sa mg̃a candela, sa pagíoag sa mang̃a solód, sa mg̃a Singbahán, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cornudo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ug bisan onsa ng̃a may song̃áy. * Ang bana ng̃a guilimbóng̃an sa iang asáoa -sa pagpacasalá sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coro</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a naning̃ób sa pagcanta, sa pagpang̃ádye sa mg̃a pang̃adyéon -sa mg̃a Padre. * Lugar sa mg̃a Singbahán ng̃a pagatíngban sa mg̃a cantores.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corona</span>. = <span lang="ceb">Corona. * Porong porong.</span> * Fin de alguna obra. = <span lang="ceb">Catapúsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coronacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpórong porong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coronar</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Paghíngpit, pagtápus sa bisan onsang bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coronel</span>. = <span lang="ceb">Ponóan sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coronela</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e32514" title="Fuente: Asáua">Asáoa</span> sa coronel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corpanchon</span>. = <span lang="ceb">Ang laoas sa mg̃a langgam, sa nacúha na ang onód sa doghan ug sa mg̃a paa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corporacion</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corporal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa lauas, sa canhic laoas. * Paño ng̃a pino ug mapotí ng̃a pagabocládon -sa mg̃a Padre ng̃a magamisa, sa ibábao sa batong ara, ng̃a pagabotáng̃an sa calis -ug sa hostia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corpóreo</span>. = <span lang="ceb">Ang may laoas, laoásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corpulento</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagcóng laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Córpus</span>. = <span lang="ceb">Pólong ng̃a linatín ng̃a guicahing̃álan sa adlao ug sa <span class="corr" id="xd31e32559" title="Fuente: prosecion">procesion</span> sa santos uyámot ng̃a laoas sa atong Guinóong Jesucristo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corral</span>. = <span lang="ceb">Alad, amátong, siclat, tranca.</span> * De pescados. = <span lang="ceb">Bongsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Correa</span>. = <span lang="ceb">Corea, tinábas ng̃a haíctin ug hatáas sa panit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Correccion</span>. = <span lang="ceb">Badlong, pagsáoay, pagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corrector</span>. = <span lang="ceb">Somaláoay, bomaládlong, ang nagabárlong, nagasáoay, nagaáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corredera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagadalagánan sa mg̃a cabayo. * Tacop con bentana, talambóan ng̃a honus -honus. * Pisi ng̃a guibotáng̃an sa usá ca tomóy sa usá ca papán ng̃a guipalótao sa -olín sa mg̃a sacayán, arón hibalóan sa nagasacáy sa guitolínan nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corredizo</span>. = <span lang="ceb">Balígtos ng̃a masáyon hohobádon, baló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corredor</span>. = <span lang="ceb">Ang modalágan caáyo. * Táuo ng̃a may opicio sa pagbolobalígya ug sa pagpálit sa bisan -onsa. * Sologóon sa mg̃a comerciante ng̃a nagadála dala sa mg̃a potus, sa mg̃a manggad -ng̃a ibalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corregible</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a masáyon motóo sa mg̃a pagsáoay ug pagbádlong canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corregidor</span>. = <span lang="ceb">Ang nagasáoay, ang nagabádlong. * Hocom, ponóan sa provincia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corregidora</span>. = <span lang="ceb">Asáoa sa corregidor.</span> -<span class="pageNum" id="pb52">[<a href="#pb52">52</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Corregimiento</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang, opicio sa pagcacorregidor, ug ang yota con mg̃a longsod ng̃a hingsácpan -sa iang gahóm. * Baláy ng̃a pinoy-ánan sa corregidor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corregir</span>. = <span lang="ceb">Saoay, barlong, aoay, toon, matng̃on, todlo, oáli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Correlacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáma, pagcaíng̃on ing̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Correncia</span>. = <span lang="ceb">Hibólos, calíbang, caólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Correnton</span>. = <span lang="ceb">Tigsódoy soroy, tiglíbod líbod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Correo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may opicio sa pagdála dala sa mg̃a solat. * Cadaghánan sa mg̃a solat ng̃a -guidáoat sa bisan cansa. * Baláy ng̃a pagadaoátan ug pagapahátan sa mg̃a solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Correoso</span>. = <span lang="ceb">Honit, háloot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Correr</span>. = <span lang="ceb">Dalágan, tolin, agui.</span> * Agua. = <span lang="ceb">Bahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Correrse</span>, avergonzarse. = <span lang="ceb">Olao, taphao.</span> -</p> -<p id="e.correria" class="hw"><span class="sc">Correría</span>. = <span lang="ceb">Paghágmil, paghílay, pagláglag, pagdáot, pagpang̃áoat sa cadaghánan sa mg̃a táuo, -con sa pang̃obátan ba, sa mg̃a cabalánan ug mg̃a longsod ng̃a ilang paghiagían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Correspondencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaóyon, pagcaáng̃ay, maáyong buot. * Pagcaábian, pagcahigála sa mg̃a táuo. * Pagsigdála sa -mg̃a solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corresponder</span>. = <span lang="ceb">Pagbálos. * Tong̃ód. * Pagsighigógma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corretear</span>. = <span lang="ceb">Sodoy soroy, paglacát sa oaláy tuyo, paglíbod líbod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corrida</span>. = <span lang="ceb">Pagdalágan. * Pagbahá, <span class="corr" id="xd31e32741" title="Fuente: pagági">pagágui</span> sa tobig, dogó, &c. * Pagcalágmit, pagcadalí sa tiempo, sa túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corrido</span>. = <span lang="ceb">Ang maólao. * Táuo ng̃a batid ng̃a nacaíla na sa calibótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corriente</span>. = <span lang="ceb">Ang modalágan, ang magatólin. * Pagcabahá sa tobig. * Sológ.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corrientemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corrillo</span>. = <span lang="ceb">Alídong, alíding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corrimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcadalágan. * Pagcabahá, pagcasológ. * Caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corro</span>. = <span lang="ceb">Alídong, libót, alíding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corroboracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacosóg, pagcabáscog. * Pagmatóod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corroborante</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a magapabáscog, magapacasóg sa táuo ng̃a malóya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corroborar</span>. = <span lang="ceb">Pagcosóg, pagbáscog, paghátag ug gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corroer</span>. = <span lang="ceb">Cotcot, bocboc, hilis, linis.</span> -</p> -<p id="e.corrompedor" class="hw"><span class="sc">Corrompedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corromper</span>, alterar algo. = <span lang="ceb">Pagláin, paggobót, pagbóloc.</span> * Seducir á alguna mujer. = <span lang="ceb">Dahong dahong, limbong, pagdáog sa pagháng̃io, ali ali, coha.</span> * Viciar las buenas costumbres. = <span lang="ceb">Pagdáot, pagtampálas.</span> * Sobornar al juez ó á otra persona. = <span lang="ceb">Hopo, pagálam alam.</span> * Oler mal. = <span lang="ceb">Bahó, anghit, lang̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corromperse</span>, podrirse algo. = <span lang="ceb">Donót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corrosion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacágod, pagcahílis, pagcacótcot, pagcalínis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corrosivo</span>. = <span lang="ceb">Ang macacágod, ang macahílis, ang macacótcot, ang macalínis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corroyente</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.corrupcion" class="hw"><span class="sc">Corrupcion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadonót. * Pagcadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corruptela</span>. = Idem: <span lang="ceb">batásan ng̃a daútan, mang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corruptibilidad</span>. V. <i><a href="#e.corrupcion">Corrupcion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corruptible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang madonót, ang adang madáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corrupto</span>. = <span lang="ceb">Ang nadonót, ang nadáot. * Daútan, madáot, mang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corruptor</span>. V. <i><a href="#e.corrompedor">Corrompedor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corsario</span>. = <span lang="ceb">Capitan, magbobóot sa sacayán ng̃a andam sa pagbángga ug pagáoay, ug ang maong sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corso</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃óbat sa dagat sa mang̃a caáoay.</span> -</p> -<p id="e.cortadera" class="hw"><span class="sc">Cortadera</span>. = <span lang="ceb">Pothao ng̃a maháit ng̃a igapótol sa masigcapóthao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cortadilla</span>. = <span lang="ceb">Vaso ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cortado</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a ang̃ay, ng̃a oyon, ng̃a mahamótang, ipahamótang ug maáyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb52a">[<a href="#pb52a">52</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Cortador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapótol, magatábas, icatábas, icapótol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cortadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcasí-si, pagcabólag, pagcahíoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cortafrio</span>. V. <i><a href="#e.cortadera">Cortadera</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cortante</span>. = <span lang="ceb">Ang hing̃aníban ng̃a maháit. * Tauo ng̃a magapatáy sa mg̃a baca, mg̃a calabao, &c., -ug magabalígya sa onód.</span> -</p> -<p id="e.cortaplumas" class="hw"><span class="sc">Cortaplumas</span>. = <span lang="ceb">Labaja ng̃a italája sa mg̃a plumas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cortar</span>. = <span lang="ceb">Tabas, potol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corte</span>. = <span lang="ceb">Soláb sa mg̃a hing̃aníban, sa mg̃a labaja, &c. * Pagtácbas, pagtígbas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cortedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahamóbo, pagcadiótay. * Pagcacábos, pagcaoaláy quinaárman. * Pagcapobres, pagcaháng̃ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cortejante</span>. = <span lang="ceb">Maábi abíhon, ang magaáli ali, ang moábi abi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cortejar</span>. = <span lang="ceb">Abi abi, ali ali, obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cortejo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaábi abi, pagcaáli ali. * Pagobán. * Paggása, pagregalo, pagmoral sa mg̃a babáye. -* Camaáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cortés</span>. <span class="corr" id="xd31e33041" title="Fuente: *">=</span> <span lang="ceb">Maábi abíhon.</span> * V. <i><a href="#e.afable">Afable</a></i>. -</p> -<p id="e.cortesanamente" class="hw"><span class="sc">Cortesanamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaábi abi.</span> V. <i><a href="#e.afabilidad">Afabilidad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cortesanía</span>. V. <i><a href="#e.afabilidad">Afabilidad</a></i> y <i><a href="#e.afable">Afable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cortesano</span>. = <span lang="ceb">Maábi abíhon.</span> V. <i><a href="#e.afable">Afable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cortesía</span>. V. <i><a href="#e.afabilidad">Afabilidad</a></i> y <i><a href="#e.afable">Afable</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcacomostá, pagpang̃omostá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cortesmente</span>. V. <i><a href="#e.cortesanamente">Cortesanamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corteza</span>. = <span lang="ceb">Panit.</span> * Exterior del coco, fruta. = <span lang="ceb">Bonot,</span> interior de idem. = <span lang="ceb">Bagól.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cortijo</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guinabohátan ug ng̃a guitindógan sa caogalíng̃on ng̃a baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cortina</span>. = <span lang="ceb">Tabil. * Cota sa talioála sa dohá ca baluarte sa mg̃a lantáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cortinaje</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a cortina, sa mg̃a tabil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corto</span>. = <span lang="ceb">Hamóbo, diótay. * Malágmit, madágmit, dili madógay. * Cabós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coruscante</span>. V. <i><a href="#e.brillante">Brillante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corva de la pierna</span>. = <span lang="ceb">Locon locon, loco loco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corvadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíad, pagcabalicó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corvina</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p id="e.corvo" class="hw"><span class="sc">Corvo</span>. = <span lang="ceb">Ang nalíad, ang nabóctot, balicó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Corzo</span>. = <span lang="ceb">Osa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cosa</span>. = <span lang="ceb">Onsa, botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cosecha</span>. = <span lang="ceb">Panúig, panuígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cosechero</span>. = <span lang="ceb">Ang pagaabóton sa panúig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coser</span>. = <span lang="ceb">Tahí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cosible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang tahíon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cosido</span>. = <span lang="ceb">Talahíon, tinahí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cosmogonía</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman sa tong̃ód sa pagbóhat sa Dios sa calibótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cosmografía</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Quinaádman sa tong̃ód sa pagásoy sa ng̃atanán ng̃a nahamótang sa calibótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cosquillas</span>. = <span lang="ceb">Guilóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cosquilloso</span>. = <span lang="ceb">Guidcan, maguilócon, guilídcan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Costa</span>. = <span lang="ceb">Bili sa bisan onsa ng̃a guipálit. * Báibay, baibáyon, yota sa daplin sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Costado</span>. = <span lang="ceb">Quilid, loyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Costal</span>. = <span lang="ceb">Poyo poyo ng̃a dagcó, balóyot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Costalada</span>. = <span lang="ceb">Pagcahágbong con madál-os ug madalín-as ang magalacát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Costanero</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a nahatong̃ód sa baybáyon sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Costar</span>. = <span lang="ceb">Pagbíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coste</span>. = <span lang="ceb">Bili.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Costear</span>. = <span lang="ceb">Pagsacáy ug hadóol sa yota, sa baibáyon. * Pagbáyad sa quinahánglan sa pagcáon, sa -pagbisti, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Costera</span>. = <span lang="ceb">Ang quilid, ang luyo sa too con sa oála sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Costilla</span>. = <span lang="ceb">Gosóc. * Ang caugalíng̃on ng̃a asáoa, licód. * Mg̃a ligazon sa mang̃a sacayán.</span> -<span class="pageNum" id="pb53">[<a href="#pb53">53</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Costillar</span>. = <span lang="ceb">Ang cadaghánan sa mg̃a gosóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Costilludo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may licód ng̃a halagpád, sa dagcóng hosog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Costo</span>. = <span lang="ceb">Bili, bayad, paggasto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Costosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Costosísimo</span>. = <span lang="ceb">Mahál caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Costoso</span>. = <span lang="ceb">Mahál, sa dagcóng bili.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Costra</span>. = <span lang="ceb">Cogan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Costroso</span>. = <span lang="ceb">Ang may cogan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Costumbre</span>. = <span lang="ceb">Gaoi, batásan. * Ang batásan sa bulan bulan ng̃atanán sa mg̃a babáye, saquít sa pagcababáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Costura</span>. = <span lang="ceb">Tinahí, tinahían, talahíon. * Lotac sa mg̃a papán sa mg̃a salog, ug sa mg̃a sacayán, pagcang̃áng̃a sa mang̃a papán ng̃a dili managdápat ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Costurera</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a mananáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Costuron</span>. = <span lang="ceb">Ang guitahí sa daótan ng̃a pagtahí; olat sa mg̃a samad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cota</span>. = <span lang="ceb">Batong batong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cotejar</span>. = <span lang="ceb">Tandi, tandig, sanglet.</span> * Pesos y medidas. = <span lang="ceb">Sibo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cotejo</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíbo, pagcatándig, pagcatándi, pagpanánglet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cotilla</span>. = <span lang="ceb">Solosinína, ng̃a guibísti sa mg̃a babáye, arón masígpit ug mamanípis ang ilang laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coto</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a ibótang sa caotlánan sa mg̃a yota sa mg̃a longsod, sa mg̃a tanáman, sa -mg̃a cabalánan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coton</span>. = <span lang="ceb">Panápton sa gapas ng̃a linabráhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cotonía</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cotorra</span>. = <span lang="ceb">Loro, perico ng̃a diótay, abócay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Covacha</span>. = <span lang="ceb">Lang̃ob ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coy</span>. = <span lang="ceb">Doyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coyunda</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e33517" title="Fuente: Correa">Corea</span>, panit holohalágpad ng̃a guicahígot ug guicalang̃áquit sa mg̃a torong baca, sa mg̃a -baca, sa mg̃a calabao, &c., sa yogo, liógan. * Paghiósa sa mg̃a miño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coyuntura</span>, articulacion de un hueso con otro. = <span lang="ceb">Loha loha.</span> * Ocasion de decir ó hacer algo. = <span lang="ceb">Cahigayónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Coz</span>. = <span lang="ceb">Tindac, sindol. * Pagcasíbog sa mg̃a lothang sa pagbóhi caníla.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="ccr" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#ccr.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">CR</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Cráneo</span>. = <span lang="ceb">Bagol bagol sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crápula</span>. = <span lang="ceb">Pagcahobóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crapuloso</span>. = <span lang="ceb">Hing̃ínom caáyo, hobgánon, palailínom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crasamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy quinaárman, sa pagcaoaláy boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crascitar</span>. = <span lang="ceb">Pagtíng̃og sa ooác.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Craso</span>. = <span lang="ceb">Matámboc, mahágcot, espeso, sa daghan ng̃a manteca, tamboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cráter</span>. = <span lang="ceb">Bába sa mg̃a bolcan ng̃a aguían sa caláyo, sa asó, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cratícula</span>. = <span lang="ceb">Talámboan ng̃a diótay, ng̃a pagcalaoátan sa mang̃a monja sa santos oyámut ng̃a laoas -sa atong Guinóong Jesucristo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crea</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a potíon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Creable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang boháton, himóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Creacion</span>. = <span lang="ceb">Ang pagbóhat sa Dios sa ng̃atanán ng̃a guibóhat nia. * Sinógdan sa bisan onsang bag-ong -cahímtang. * Pagbóhat ug paghing̃álan sa Santos ng̃a Papa sa mg̃a Cardenal.</span> -</p> -<p id="e.crear" class="hw"><span class="sc">Crear</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat, paggáma, paghímo sa bisan onsa: ang̃ay lamang sa Dios.</span> -</p> -<p id="e.crecedero" class="hw"><span class="sc">Crecedero</span>. = <span lang="ceb">Tomolóbo, ang arang magtobó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crece</span>. = <span lang="ceb">Tobó, pagdagcó, dogang, sopang.</span> -<span class="pageNum" id="pb53a">[<a href="#pb53a">53</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Creces</span>. = <span lang="ceb">Tobo, capin.</span> * V. <i><a href="#e.crecedero">Crecedero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crecida</span>. = <span lang="ceb">Bahá, bon-og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crecidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatobó, sa pagcacápin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crecido</span>. = <span lang="ceb">Dagcó. * Daghan, daghánan. * Hamtong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Creciente</span>. = <span lang="ceb">Ang motobó, ang modagcó, ang madághan. * Pagcatibúoc sa bulan, pagcatáob sa dagat, -taob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Credencia</span>. = <span lang="ceb">Lamesa ng̃a diótay ng̃a natopál sa altal ng̃a pagamisáhan, ng̃a pagabotáng̃an ug pagatongtóng̃an -sa bisan onsa ng̃a quinahánglan sa pagmisa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Credencial</span>. = <span lang="ceb">Camatoódan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crédito</span>. = <span lang="ceb">Pagtóo. * Otang. * Maáyong dong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Credo</span>. = <span lang="ceb">Mitóo acó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Credulidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyon sa pagtóo.</span> -</p> -<p id="e.credulo" class="hw"><span class="sc">Crédulo</span>. = <span lang="ceb">Ang motóo sa madalí. * Ang masáyon motóo, matoóhon.</span> -</p> -<p id="e.creedero" class="hw"><span class="sc">Creedero</span>. = <span lang="ceb">Ang arang toóhan, tolohóan, toloóhan, toóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Creedor</span>. V. <i><a href="#e.credulo">Crédulo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Creencia</span>. = <span lang="ceb">Pagtóo.</span> * V. <i><a href="#e.creedero">Creedero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Creer</span>. = <span lang="ceb">Too. * Paghúna huna, pagtáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Creible</span>. V. <i><a href="#e.creedero">Creedero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crema</span>. = <span lang="ceb">Tamboc sa gatas. * Atóle ng̃a pagaboháton sa gatas, sa binócboc sa trigo, sa itlog -ug sa <span class="corr" id="xd31e33771" title="Fuente: azúcar">asúcar</span>, ng̃a pagasacóton ug maáyo ug paglotóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crémor tártaro</span>. = <span lang="ceb">Tambal maíng̃on ing̃on sa binócboc con sa apog, sa pagcapóti, ng̃a magámit sa purga -ng̃a mahómoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crepúsculo</span>. = <span lang="ceb">Caaláman dáman, calámdag cutub sa caadláuon hasta sa pagsobáng sa adlao, ug cotob -sa pagcasálop sa maong adlao hasta sa gabíy, hasta sa cagabihíon.</span> -</p> -<p id="e.cresa" class="hw"><span class="sc">Cresa</span>. = <span lang="ceb">Binhi sa mg̃a lang̃ao, olod ng̃a guican sa iang itlog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crespo</span>. = <span lang="ceb">Colóng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cresta</span>. = <span lang="ceb">Pasong, parong. * Tapay. * Tadong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Creyente</span>. = <span lang="ceb">Ang mutóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Criada</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng sologóon. * Binatónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Criado</span>. = <span lang="ceb">Sologóon ng̃a laláqui, binatónan. * Táuo ng̃a guitodlóan ug guitoónan ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Criador</span>. = <span lang="ceb">Magbobóhat, magbolóhat: mahatong̃ód lamang sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crianza</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáton, binatónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Criar</span>. V. <i><a href="#e.crear">Crear</a></i>: <span lang="ceb">nahatong̃ód lamang sa Dios. * Pagbáton, pagbóhi. * Pagtóon, pagtódlo. * Pagalíma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Criatura</span>. = <span lang="ceb">Binóhat. * Bag-ong báta, báta ng̃a bag-ong táuo, ng̃a guiánac ug bag-o.</span> -</p> -<p id="e.criba" class="hw"><span class="sc">Criba</span>. = <span lang="ceb">Nigo ng̃a binohóan, alig-ígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cribar</span>. = <span lang="ceb">Alíg-ig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cribo</span>. V. <i><a href="#e.criba">Criba</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crímem</span>. = <span lang="ceb">Salá, sayóp ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Criminal</span>. = <span lang="ceb">Saláan, masaláipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Criminoso</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.crin" class="hw"><span class="sc">Crin</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a balahíbo ng̃a motodóc sa ibábao sa liog sa mg̃a cabayo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Criollo</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a anac sa mg̃a Europeo, sa mg̃a catsila, ng̃a natáuo sa América.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crisis</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáyo con pagcadólog sa saquét ng̃a guibáti sa táuo ng̃a masaquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crisma</span>. = <span lang="ceb">Santos ng̃a lana ng̃a sináctan sa bálsamo ug guibendicionan sa Señor Obispo sa Jueves -santo. * Mao ang icadíhog sa mg̃a táuo sa pagbóñag ug pagpirma caníla, ug sa mg̃a -Obisbo ug sa mang̃a Padre, sa pagconsagra ug pagordenal caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crismera</span>. = <span lang="ceb">Vaso, sodlánan sa santos ng̃a lana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crisol</span>. = <span lang="ceb">Sodlánan sa yota ng̃a pagatonáuan sa mg̃a tombága, sa bolánan, sa salapí ug sa cristal, -sa salamín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crisólito</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cristal</span>. = <span lang="ceb">Salamín.</span> -<span class="pageNum" id="pb54">[<a href="#pb54">54</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Cristalino</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa sa salamín. * Ang maíng̃on íng̃on sa salamín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cristianamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcacristianos.</span> -</p> -<p id="e.cristiandad" class="hw"><span class="sc">Cristiandad</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a binoñágan. * Pagcatóman sa batásan ni Jesucristo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cristianismo</span>. = <span lang="ceb">Pagcacristianos, Pagtóo, religion ni Jesucristo.</span> * V. <i><a href="#e.cristiandad">Cristiandad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cristiano</span>. = <span lang="ceb">Cristianos, binoñágan. * Ang miángcon sa pagtóo cang Jesucristo, sa pagbóñag canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cristo</span>. = <span lang="ceb">Ang Anac sa Dios ng̃a nagpacatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Criterio</span>. = <span lang="ceb">Timáan sa pagíla sa matóod, ihibaló ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crítica</span>. = <span lang="ceb">Paghóna hóna sa bisan onsa tong̃ód sa mg̃a timáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Criticar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crítico</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam maghóna hona, ang macaígo sa iang paghúna huna sa bisan onsa ng̃a botáng̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Criticon</span>. = <span lang="ceb">Ang macatimáan, ang matimaánon sa mang̃a sayóp bisan ng̃a diótay caáyo, ug sa bisan -onsa dihá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crónica</span>. = <span lang="ceb">Librong sinolátan sa ng̃atanán sa canhing tiempo ug ng̃a ipacasonód sonód ng̃atanán ng̃a nahatábo sa túig túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cronista</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a nagasólat sa crónica, sa historia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crucero</span>. = <span lang="ceb">Lugar sa dapit sa oalá ug sa toó sa mang̃a Singbahán, hadóol sa altal mayor, ng̃a -guibotáng̃an opód osáhay sa mg̃a altal ng̃a pagamimisáhan. * Dagat ng̃a pagabotáng̃an, -pagaláoang laoáng̃an sa mg̃a sacayán sa pagátaug ug pagbántay sa mg̃a caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crucífero</span>. = <span lang="ceb">Ang may cruz, con ang magadála sa cruz. * Tagsa ca Padre sa caparían sa santa cruz.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crucificado</span>. = <span lang="ceb">Si Jesucristo ng̃a guidopá sa cruz.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crucificar</span>. = <span lang="ceb">Pagdopá, paglánsang sa cruz.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crucifijo</span>. = <span lang="ceb">Si Jesucristo, ang ladáoan ni Jesucristo ng̃a atong Guinóo ng̃a linánsang sa cruz.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crucifixion</span>. = <span lang="ceb">Ang paglánsang, ang pagpadopá sa cruz.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crucifixor</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapadopá ug nagalánsang sa cruz.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crudeza</span>. = <span lang="ceb">Pagcahílao, pagcagáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Crudo</span>. = <span lang="ceb">Magáhi, ang oalá malóto ug maáyo. * Bong̃a ng̃a oalá pa mahínog, ng̃a hilao pa. * -Quináon ng̃a dili mahílis sa cotó cotó. * Táuo ng̃a mabáng̃is, mamomógos, ng̃a oaláy -calóoy. * Mang̃a hobág ng̃a magáhi, ng̃a oalá bomóto, ng̃a oalá pa nomána.</span> -</p> -<p id="e.cruel" class="hw"><span class="sc">Cruel</span>. = <span lang="ceb">Mabáng̃is, mamomógos, daótan, mang̃íl-ad, malágsot, colang sa calóoy, sa poáng̃od.</span> -</p> -<p id="e.crueldad" class="hw"><span class="sc">Crueldad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáng̃is, pagcadaótan, pagcaoaláy calóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cruelmente</span>. = <span lang="ceb">So pagcabáng̃is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cruento</span>. = <span lang="ceb">Bohat ng̃a guiyabóhan, guiagásan sa dogó.</span> -</p> -<p id="e.crujir" class="hw"><span class="sc">Crujir</span>. = <span lang="ceb">Agotíot, cagáscas, hagónos, hagódos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cruz</span>. = <span lang="ceb">Cruz, timáan sa mg̃a binoñágan. * Casáquet, calisód. * Cabóg-at. * Cayógot, cabalísa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cruzada</span>. = <span lang="ceb">Pang̃obátan, cadaguánan sa mg̃a táuo ng̃a magaáoay ug managsócol sa mg̃a moros, ug -sa obán pa ng̃a dili cristianos, ng̃a guitogótan sa Santos ng̃a Papa sa daghánan ng̃a -mg̃a indulgencia con pagpasáilo sa mg̃a casáquet ng̃a icabáyad sa mang̃a salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cruzar</span>. = <span lang="ceb">Balábag, Pagcúrus.</span> * Brazos. = <span lang="ceb">Coyópos, cológpos.</span> * Piernas. = <span lang="ceb">Quipi, bilíbid.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="ccu" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#ccu.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">CU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Cuadernal</span>. = <span lang="ceb">Moton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuadernillo</span>. = <span lang="ceb">Limá ca pliego ng̃a papel. * Ilisípan, tuígan ng̃a Pagagamíton ug pagatágdon sa mang̃a -Padre sa ilang Pagpang̃ádyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb54a">[<a href="#pb54a">54</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuaderno</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa mg̃a pliego, mg̃a dahon ng̃a papel ng̃a tinahí sa pagcadágoay sa libro.</span> -</p> -<p id="e.cuadra" class="hw"><span class="sc">Cuadra</span>. = <span lang="ceb">Lasalas ng̃a dagcó, maháoay. * Bolotáng̃an sa mg̃a cabayo ug obán pang mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p id="e.cuadrado" class="hw"><span class="sc">Cuadrado</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a laro, sa opát ca esquina con nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuadragenario</span>. = <span lang="ceb">Ang may con nadógay ug capat-án ca túig.</span> -</p> -<p id="e.cuadragesimal" class="hw"><span class="sc">Cuadragesimal</span>. = <span lang="ceb">Ang nanong̃ód sa cuaresma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuadragésimo</span>. V. <i><a href="#e.cuadragesimal">Cuadragesimal</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuadrante</span>. = <span lang="ceb">Horasán sa adlao, ng̃a nagatódlo sa horas tong̃ód sa landong sa adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuadrar</span>. = <span lang="ceb">Pagláro. * Pagóyon, pagáng̃ay, gayón, doag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuadriena</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a nadógay ug opát sa túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuadrienio</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuadrilla</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a táuo sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuadrillero</span>. = <span lang="ceb">Pang̃ólo sa tagsa ca cuadrilla con tapoc sa mg̃a táuo. * Ang magabólong ug magaápas -sa mg̃a caoatán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuadrimestre</span>. = <span lang="ceb">Pagcadógay, cadogáyan sa opát ca bolan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuadriple</span>. = <span lang="ceb">Ang nahímo sa opát ca botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuadro</span>. V. <i><a href="#e.cuadrado">Cuadrado</a></i> y <i><a href="#e.cuadra">Cuadra</a></i>. * <span lang="ceb">Ladáoan ng̃a piníntal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuadrúpedo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a may opát ca tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuajada</span>. = <span lang="ceb">Gatas ng̃a natibóoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuajar</span>. = <span lang="ceb">Cotó cotó. * Balónan. * Pagtibúoc sa vino, sa tobig, sa dogó, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuajaron</span>. = <span lang="ceb">Apol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cual</span>. = <span lang="ceb">Onsa? quinsa?</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cualquiera</span>. = <span lang="ceb">Bisan quinsa, bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuando</span>. = <span lang="ceb">Cun, ug.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuando?</span> pretérito. = <span lang="ceb">Anós-a?</span> * Futuro. = <span lang="ceb">Canosa?</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuantioso</span>. = <span lang="ceb">Daghan, daghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuanto?</span> = <span lang="ceb">Pila?</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuarenta</span>. = <span lang="ceb">Capat-án.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuarentena</span>. = <span lang="ceb">Cadugáyan, pagcadúgay sa capat-án ca adlao, bolan con túig. * Cuaresma, cay hisácpan -sa capat-án ca adlao sa pagpoása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuaresma</span>. = <span lang="ceb">Tiempo, túig ng̃a calang cutub sa miércoles sa barlis, sa abó, hasta sa Domingo sa -pagcabánhao, sa pagcabóhi osáb sa atong Guinóong Jesucristo. * Capat-án ca adlao sa -pagpoása. * Cadaghánan sa mg̃a oáli ng̃a itagána sa pagoáli sa cuaresma.</span> * Alta. = <span lang="ceb">Cuaresma ng̃a hatáas, cuaresma ng̃a macaígo ug holohalayó sa sinógdan sa túig.</span> * Baja. = <span lang="ceb">Cuaresma ng̃a obus, cuaresma ng̃a macaígo sa hadóol dool sa sinógdan sa túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuarta</span>. = <span lang="ceb">Dang̃ao. * Ang icaópat ca bahin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuartana</span>. = <span lang="ceb">Hilánat ng̃a mosógod sa taquig, sa icaópat ca adlao, sa tagsa ca tagópat ca adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuartanario</span>. = <span lang="ceb">Ang hitaquígan sa tagópat tagópat ca adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuartear</span>. = <span lang="ceb">Pagbáhin sa opát ca bahin, sa tagópat, sa tinagópat. * Paglápa. * Pagbalí, paglíqui, -paglótac, pagbásag ug bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuartel</span>. = <span lang="ceb">Ang icaópat ca bahin. * Mang̃a bahín con mg̃a barrio ba sa mg̃a longsod. * Baláy ng̃a -pagapóy-an sa mg̃a soldado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuarteron</span>. = <span lang="ceb">Ang icaópat ca bahin sa bisan onsa ng̃a arang bahínon ug boot. * Anac sa mestiso ug -sa babáyeng catsíla, con sa laláqui catsíla ug babáyeng mestiso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuartilla</span>. = <span lang="ceb">Talágsan sa vino sa España. * Ang icaópat ca bahin sa usa ca pliego ng̃a papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuartillo</span>. = <span lang="ceb">Talácsan sa vino, sa soca, sa lana, &c., sa España. * Ang icaópat ca bahin sa sicápat, -cuartiyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb55">[<a href="#pb55">55</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuarto</span>. = <span lang="ceb">Icaópat ca bahin.</span> * Moneda. = <span lang="ceb">Cuarta.</span> * Aposento. = <span lang="ceb">Solod sonogán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuatrero</span>. = <span lang="ceb">Caoatán ng̃a mang̃áoat sa mg̃a cabayo, mg̃a calabáo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuatriduano</span>. = <span lang="ceb">Ang nadógay ug opát ca adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuatrinca</span>. = <span lang="ceb">Paghiosá, catilíngban sa opát ca táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuatro</span>. = <span lang="ceb">Opát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuatrocientos</span>. = <span lang="ceb">Opát ca gatús.</span> -</p> -<p id="e.cuba" class="hw"><span class="sc">Cuba</span>. = <span lang="ceb">Solódlan, sodlánan ng̃a dagcó sa cahoy, tináod sa mg̃a papán ng̃a guilíg-on sa mg̃a -baclao con bacolóng ng̃a pothao, sa pagbótang dihá sa vino, aguardiente, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cubeta</span>. = <span lang="ceb">Cuba ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cubeto</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cubierta</span>. = <span lang="ceb">Tabon. * Mg̃a salog sa mg̃a sacayán. * Papel ng̃a sapao, ng̃a postánan sa mg̃a solat. -* Hapin, salánig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cubiertamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cubierto</span>. = <span lang="ceb">Ang guitabónan. * Cuchillo, cuchara ug tenedor ng̃a igasílbi sa lamesa ng̃a calán-an, -laquip opód ang tinápay, ang servilleta ug ang usá ca pinggan. * Ang atop sa mg̃a -baláy ug ang baláy ng̃a guiátpan. * cadaghánan sa mg̃a calán-on ng̃a ibótang ug dong̃an sa lamesa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cubil</span>. = <span lang="ceb">Dalángpan sa mg̃a mananáp ng̃a ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cubo</span>. = <span lang="ceb">Timba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cubrir</span>. = <span lang="ceb">Tabon, tago, salípod. * Ponó. * Pagpang̃asáoa sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuca</span>. = <span lang="ceb">Olod ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cucaña</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a madáng̃at sa táuo sa oaláy cabórlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cucañero</span>. = <span lang="ceb">Ang macadáng̃at sa guitóyo nía sa oaláy cabódlay, guican lamang sa iang pagcamalaláng̃on, -sa iang pagpatigáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cucar</span>. = <span lang="ceb">Pagyobit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cucaracha</span>. = <span lang="ceb">Oc oc, ipus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuclillas</span> (en). = <span lang="ceb">Pongco, pióngco, poc-ong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuclillo</span>. = <span lang="ceb">Langgam. * Ang bana sa babáye ng̃a nacasalá sa lain ng̃a laláqui, sa camaáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuco</span>. = <span lang="ceb">Maníndot, sisirico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuculla</span>. = <span lang="ceb">Tabon sa panápton sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cucurucho</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a liníquit ug tomóyan sa luyo, ng̃a pagapóstan ug pagasódlan sa mg̃a matám-is -ng̃a sico, ng̃a magáhi, ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuchara</span>. = <span lang="ceb">Loag, cosara, looag, sandoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cucharada</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a nagaponó sa cosara, sa loag, ang macóha sa looag. * Paghilábot sa -mg̃a sogilon sa isigcatáo, sa oaláy ug catungdánan ug quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cucharero</span>. = <span lang="ceb">Ang magbolóhat ug magabalígya sa mg̃a looag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cucharita</span>. = <span lang="ceb">Looag looag, looag ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cucharetear</span>. = <span lang="ceb">Pagcabó, pagcóha sa bisan onsa sa loag. * paghilábot sa mg̃a bohat sa isigcatáuo sa -oaláy ug quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cucharon</span>. = <span lang="ceb">Looag ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuchichear</span>. = <span lang="ceb">Paghónghong, paghalaoáhao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuchicheo</span>. = <span lang="ceb">Pagcahónghong, pagcahalaoáhao, sa pagcahínay ng̃a ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuchilla</span>. = <span lang="ceb">Sondang, bolo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuchillada</span>. = <span lang="ceb">Pagtígbas, pagtácbas, pagsóntoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuchillería</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabohátan ug pagbaligyáan sa mg̃a sondang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuchillero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabóhat sa mg̃a sondang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuchillo</span>. = <span lang="ceb">Sondang, sipol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuellicorto</span>. = <span lang="ceb">Ang may liog ng̃a hamóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuellilargo</span>. = <span lang="ceb">Ang may liog ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuello</span>, parte del cuerpo. = <span lang="ceb">Liog.</span> * De camisa, &c., abertura. = <span lang="ceb">Liab.</span> * Lista de paño, lienzo, &c., que se pone en la abertura de las camisas, chaquetas, -<span class="pageNum" id="pb55a">[<a href="#pb55a">55</a>]</span>&c. = <span lang="ceb">Asintos.</span> * Parte superior y mas angosta de alguna vasija. = <span lang="ceb">Liog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuenca</span>. = <span lang="ceb">Sodlánan sa yota ng̃a pagabotáng̃an sa cán-on. * Bohó sa nauong ng̃a guisódlan ug -guibotáng̃an sa mg̃a matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuenco</span>. = <span lang="ceb">Sadlánan sa yota ng̃a halálom, sa oaláy ng̃abil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuenta</span>. = <span lang="ceb">Pagcuenta, pagísip, pagíhap. * Tagsa ca malíng̃in sa salamín, sa corales, sa boláoan, -&c., ng̃a itohog sa mg̃a cuentas, mg̃a rosarios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuentista</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may daótan ng̃a batásan sa pagdála dala sa mg̃a soguílon, arón managbolobiquil -ang mg̃a cabobót-on sa íang mg̃a isigcatáuo, tabían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuento</span>. = <span lang="ceb">Soguilon, pananglitan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuerda</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a tinóyoc, ng̃a guigáma sa daghan ng̃a mg̃a pising magamáy, sa daghánan ng̃a -mg̃a labid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuerdamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaboótan, sa pagcaálam, sa quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuerdo</span>. = <span lang="ceb">Ang boótan, ang may boot, ang may salabótan, ang nagahúna huna sa maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuerna</span>. = <span lang="ceb">Vaso, ilimnánan ng̃a pagaboháton sa usá ca pinótol sa song̃áy sa mananáp, sa baca con sa calabáo. * Song̃áy ng̃a libon, ng̃a oaláy ug bohó, ng̃a -dili bohóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuerno</span>. = <span lang="ceb">Song̃áy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuero</span>. = <span lang="ceb">Panit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuerpo</span>. = <span lang="ceb">Laoas. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanaghiósa sila sa bisan onsa ng̃a ilang boboháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuerva</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa ooác.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuervo</span>. = <span lang="ceb">Ooác.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuesco</span>. = <span lang="ceb">Lisó sa mg̃a bong̃a. * Otot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuesta</span>. = <span lang="ceb">Bang̃ílid, baquílid, hanáyhay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuestion</span>. = <span lang="ceb">Pagsolosámbag sa pagásoy sa matúod, arón maháyag ang camatúod. * Pagcaáoay, pagcalális.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuestionable</span>. = <span lang="ceb">Ang mag doha doha, ang guidóha doháan ang tacús ng̃a pagasolosambágan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuestionar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolosámbag, pagíndig indig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cueva</span>. = <span lang="ceb">Lang̃ob. * Baláy ng̃a pagadángpan sa mg̃a táuo ng̃a daútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuévano</span>. V. <i><a href="#e.banasta">Banasta</a></i>, <i><a href="#e.banasto">banasto</a></i> y <i><a href="#e.canasta">canasta</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuezo</span>. = <span lang="ceb">Dolang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuidado</span>. = <span lang="ceb">Cacógui, pagbántay, pagsingcámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuidadosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcacógui, sa pagcasingcámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuidadoso</span>. = <span lang="ceb">Macógi, magasingcámot, magbalántay, bantay, maghohópot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuidar</span>. = <span lang="ceb">Bantay, singcámot, hopot, alíma, cogui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuita</span>. V. <i><a href="#e.afliccion">Afliccion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuitado</span>. = <span lang="ceb">Ang guicayógtan, guilísdan, guicasaquítan, ang nasobó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Culada</span>. = <span lang="ceb">Pagcahágbong sa sampot, sa ililíngcod, ogsang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Culantro</span>. = <span lang="ceb">Colantro, panácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Culata</span>. = <span lang="ceb">Ang catapúsan sa baláyan sa mg̃a posil ng̃a isándig ug idápat sa abága, sa pagbóhi -na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Culatazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíbog sa mg̃a posil con pagabohían, sa pagpócpoc sa abága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Culcusido</span>. = <span lang="ceb">Tinahí, tinahían ng̃a daútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Culebra</span>. = <span lang="ceb">Saoa, biting, halas.</span> * De mar ó rio. = <span lang="ceb">Taguioálo, tanquig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Culebrear</span>. = <span lang="ceb">Paglíco lico, pagsíco sico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Culebrina</span>. = <span lang="ceb">Lothang ng̃a hatáas ug sa diótay ng̃a bohó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Culebron</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Culo</span>. = <span lang="ceb">Sampot, ililíngcor. * Lobót, boli, ilóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Culpa</span>. = <span lang="ceb">Salá, sayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Culpabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagpacasalá, pagcasayóp, pagsayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Culpable</span>. = <span lang="ceb">Ang nacasalá, ang arung macasalá, macasasalá, masaláypon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Culpablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa salá, sa tinúyo sa buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Culpadamente</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Culpado</span>. = <span lang="ceb">Macasasalá, ang nacasalá, ang nasayóp.</span> -<span class="pageNum" id="pb56">[<a href="#pb56">56</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Culpar</span>. = <span lang="ceb">Pagsáng̃il, pagsománg̃il.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cultamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaáyo.</span> -</p> -<p id="e.cultivar" class="hw"><span class="sc">Cultivar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa yota, pagdáro, pagcále, pagbónglay, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cultivo</span>. V. <i><a href="#e.cultivar">Cultivar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Culto</span>. = <span lang="ceb">Pagsíngba, pagtáhod. * Táuo ng̃a quinaadmánon, mang̃ialáman, batid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cultura</span>. V. <i><a href="#e.cultivar">Cultivar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagpamólong, pagsólte sa maáyo, sa oaláy pagcasalicoáoot, sa mg̃a polong ng̃a piníli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cumbre</span>. = <span lang="ceb">Casalpóng̃an, quinabongtólan. * Catapúsan sa pagcahigála, sa caálam, sa pagcabóang, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cumpleaños</span>. = <span lang="ceb">Adlao ng̃a hingtóngdan sa pagcatáuo sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cumplidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit, sa pagcaáyo sa pagcamáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cumplido</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a hatáas, ng̃a capin. * Bisan onsa ng̃a igo, toman, hingpit. * Pagábi -abi sa isigcatáuo. * Matinománon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cumplimentar</span>. = <span lang="ceb">Pagvisita, pagdóao. * Pagtóman sa mg̃a sogo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cumplimentero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a maábi abíhon, coti cotíhan. * Matinománon ng̃a lacad na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cumplir</span>. = <span lang="ceb">Toman. * Paghátag sa isigcatáuo sa iang quinahánglan. * Pagtápus, paghóman, pagtibáoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cumulador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagatápoc, nagaípon, nagating̃ób, nagapóndoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cumular</span>. V. <i><a href="#e.acumular">Acumular</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cúmulo</span>. = <span lang="ceb">Tapoc, ogdo, pinóndoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuna</span>. = <span lang="ceb">Higdáan ng̃a diótay, ng̃a pagacolánan sa mg̃a báta. * Lugar ng̃a guicatauóhan sa bisan -cansa. * Guinicánan, guiliuátan. * Sinógdan, sinogdánan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cundir</span>. = <span lang="ceb">Honób. * Pagdághan sa bisan onsa. * Pagdagcó. * Pagóna. * Tacód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuña</span>. = <span lang="ceb">Sisip, badyet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuñado</span>, cuñada. = <span lang="ceb">Bayáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuñete</span>. = <span lang="ceb">Bariles ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuño</span>. = <span lang="ceb">Imalárca, marca, patic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cupo</span>. = <span lang="ceb">Tampo, tampa, amot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cúpula</span>. = <span lang="ceb">Catapúsan sa mg̃a dagcóng baláy ug sa mg̃a singbahán, ng̃a malíng̃in dápit sa ibábao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cura</span>. = <span lang="ceb">Cura. * Pagbótang sa mg̃a tambal sa pagáyo sa mg̃a saquét. * Catungdánan sa mg̃a Padre -cura.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Curable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang ayóhon, ang omaláyo, ang arang tambálon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Curacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatámbal, pagtámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Curado</span>. = <span lang="ceb">Ang magáhi, ang quinórti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Curador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabántay sa bisan onsa. * Magbalántay, ang magaalíma sa mg̃a báta ng̃a ilo ug -sa ilang mg̃a dona.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Curar</span>. = <span lang="ceb">Pagtámbal, pagáyo. * Paghátag, pagbótang sa mg̃a tambal sa mg̃a masaquét. * Pagasín -sa onód, sa carne con sa isda, arón gomáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Curativo</span>. = <span lang="ceb">Tambal, bisan onsa, ng̃a igatámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Curato</span>. = <span lang="ceb">Ang longsod, ang mg̃a sacop ng̃a pagabantáyan ug pagaalimáhan sa mg̃a cura. * Yota -ng̃a hingtóngdan sa tagsa ca curato, longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cureña</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa cahoy ng̃a pagatongtóng̃an ug pagataólan sa mg̃a lothang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cureñaje</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a cureña.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Curia</span>. = <span lang="ceb">Hocmánan sa mg̃a holosáyon sa mg̃a Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Curioso</span>. = <span lang="ceb">Maquisayódon, ang mahagúgma magquisáyor, ang macógui, cacoguíhan, curiosos, macóti -coti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Currutaco</span>. = <span lang="ceb">Padayégon sa pagbísti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cursado</span>. = <span lang="ceb">Ang naánad, hingcaándan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cursar</span>. = <span lang="ceb">Pagádto, paglacát sa masóbsob sa bisan asa, sa bisan diin. * Pagátang, pagtámbong -sa escolahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Curtidos</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a panit ng̃a quinórti.</span> -<span class="pageNum" id="pb56a">[<a href="#pb56a">56</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Curtidor</span>. = <span lang="ceb">Ang nagacórti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Curtir</span>. = <span lang="ceb">Corti, apog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Custodia</span>. = <span lang="ceb">Bantay. * Casangcápan sa salapí con sa baláoan ng̃a pagabotáng̃an sa Santísimo Sacramento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Custodiar</span>. = <span lang="ceb">Pagbántay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Custodio</span>. = <span lang="ceb">Bantay. * Ponúan sa mg̃a Padre sa caparían ni san Francisco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cútis</span>. = <span lang="ceb">Panit sa laoas sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cuyo</span>. = <span lang="ceb">Cansa.</span> -</p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cch" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#cch.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">CH</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="ccha" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#ccha.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">CHA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Cha</span>. = <span lang="ceb">Sa, cha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chabacanería</span>. = <span lang="ceb">Pagcadaótan ng̃a pagbótang sa bisan onsa, pagcabáol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chabacano</span>. = <span lang="ceb">Baol, mabága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chacota</span>. = <span lang="ceb">Sabá, banha ng̃a sinácot sa mg̃a pagtíao tiao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chacotear</span>. = <span lang="ceb">Pagbánha, pagsabá, pagtíao tiao, pagtístis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chafarote</span>. = <span lang="ceb">Hing̃aníban ng̃a hamóbo ug halagpád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chal</span>. = <span lang="ceb">Paño ng̃a dagcó ng̃a guibísti sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chaleco</span>. = <span lang="ceb">Sopa sa oaláy manggas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chalupa</span>. = <span lang="ceb">Sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chambergo</span>. = <span lang="ceb">Calo sa pacó ng̃a halagpád ug malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chamorra</span>. = <span lang="ceb">Ang olo ng̃a guigontíng̃an sa bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chamorro</span>. = <span lang="ceb">Ang guigontíng̃an sa bohóc sa olo. * Ang natáo sa Marianas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chamuscar</span>. = <span lang="ceb">Salab, halob.</span> -</p> -<p id="e.chamusquina" class="hw"><span class="sc">Chamusquina</span> (oler á). = <span lang="ceb">Angtod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chancear</span>. = <span lang="ceb">Tiao, tistis, solog solog, dola.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chancero</span>. = <span lang="ceb">Tigtíao, matístis, tigsólog solog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chancillería</span>. = <span lang="ceb">Hocmánan ng̃a dagcó ug labí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chancletas</span> (andar en). = <span lang="ceb">Pagbísti sa sapín sa dili isóol ang ticód, sinelas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chanclo</span>. = <span lang="ceb">Sapín con sinelas ng̃a may cahoy sa tolónban, sa itolónob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chanza</span>. = <span lang="ceb">Pagcatíao, pagcatístis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chapa</span>. = <span lang="ceb">Pothao con tombága, salapí con boláoan ng̃a manípis, sa pagdáyan dáyan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chaparron</span>. = <span lang="ceb">Olan ng̃a mabáscog ng̃a masólog, ug ng̃a dili madógay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chapatal</span>. = <span lang="ceb">Pisácan, cayanáng̃an, lapoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chapear</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dáyan sa bisan onsa, sa mang̃a chapa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chapin</span>. = <span lang="ceb">Sapín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chapitel</span>. = <span lang="ceb">Sapitel, catapúsan sa mg̃a campanario ug sa mg̃a columna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chapodar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótol sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy, sa mg̃a balágon ug mg̃a paras, saplong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chapuceramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabáol, sa pagcadíli hingpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chapucería</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáol, Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcadíli maáyo, dili hingpit.</span> -</p> -<p id="e.chapucero" class="hw"><span class="sc">Chapucero</span>. = <span lang="ceb">Bohat ng̃a baol, ng̃a dili hingpit, ng̃a dili toman, ang táuo ng̃a dili macahingpit -sa iang mg̃a bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chapurrar</span>. = <span lang="ceb">Simbog, sambog, sacót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chapuz</span>. = <span lang="ceb">pagcasálom.</span> -</p> -<p id="e.chapuzar" class="hw"><span class="sc">Chapuzar</span>. = <span lang="ceb">Salom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chaqueta</span>. = <span lang="ceb">Sopa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Charada</span>. = <span lang="ceb">Tigmo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Charanguero</span>. V. <i><a href="#e.chapucero">Chapucero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Charca</span>. = <span lang="ceb">Danáo, tobígan, lam-áo, lanao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Charco</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Charla</span>. = <span lang="ceb">Sogid, soguílon ng̃a oaláy polos, ng̃a oaláy lamí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Charlador</span>. V. <i><a href="#e.charlatan">Charlatan</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Charlante</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.charlar" class="hw"><span class="sc">Charlar</span>. = <span lang="ceb">Pagsólti, pagsógid, pagsoguílon sa oaláy hingtóngdan ug lamí.</span> -<span class="pageNum" id="pb57">[<a href="#pb57">57</a>]</span></p> -<p id="e.charlatan" class="hw"><span class="sc">Charlatan</span>. = <span lang="ceb">Tabían, hinoguílon, tigpólong, lasang, bosac, hinoguilánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Charlatanear</span>. V. <i><a href="#e.charlar">Charlar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Charlatanería</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Charol</span>. V. <i><a href="#e.barniz">Barniz</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Charolar</span>. V. <i><a href="#e.barnizar">Barnizar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Charro</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a boquídnon, ng̃a dili moánad sa batásan sa mg̃a táuo ng̃a longsolánon, bodong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chasco</span>. = <span lang="ceb">Pagtíao, pagsóod sood, pagsólog solog. * Paghitábo ng̃a contra ug dili oyon sa guipaábot, -sa guihólat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chasquear</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chato</span>, persona chata. = <span lang="ceb">Pislat, pisláton.</span> * Bolo, &c., de punta roma, chata. = <span lang="ceb">Daya, sompo, songpo, sapia, sap-ya.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cchi" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cchi.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">CHI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p id="e.chibato" class="first hw"><span class="sc">Chibato</span>. = <span lang="ceb">Ang anac ng̃a diótay sa canding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chibetero</span>. = <span lang="ceb">Alad ng̃a pagabilanggóan sa mg̃a anac ng̃a diótay sa mg̃a canding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chibo</span>. V. <i><a href="#e.chibato">Chibato</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chicada</span>. = <span lang="ceb">Panón sa mg̃a anac ng̃a diótay sa mang̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chico</span>. = <span lang="ceb">Diótay, didiót, hamóbo, báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chicoleo</span>. = <span lang="ceb">Pagtíao, polong ng̃a matístis ng̃a ipamólong sa pagáli ali sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chicolear</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chicote</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a báta pa, apan sopang, dagcó ug sa dagcóng hosog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chicozapote</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a, ug ang cahoy ng̃a nagabóng̃a niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chicha</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon ng̃a pagaboháton sa maís ng̃a hinolóman sa tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chicharra</span>. = <span lang="ceb">Gang̃is. * Dagcóng caínit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chicharrero</span> (ser un). = <span lang="ceb">Lugar ng̃a maínit uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chicharro</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chicharron</span>. = <span lang="ceb">Baboy ng̃a priníto, sa obus na guicoháan ug guipíga ang manteca, ang tambog, otos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chicheria</span>. = <span lang="ceb">Baláy con lugar ng̃a pagabohátan ug pagbaligyáan sa chicha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chichon</span>. = <span lang="ceb">Libótog, botóy, labtog.</span> -</p> -<p id="e.chifla" class="hw"><span class="sc">Chifla</span>. = <span lang="ceb">Taghoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chiflar</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagtíao, pagyóbit, pagtámay. * Pagínom sa vino sa mabáscog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chifle</span>. V. <i><a href="#e.chifla">Chifla</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chiflido</span>. = <span lang="ceb">Pagcatághoy, pagtághoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chiflo</span>. V. <i><a href="#e.chifla">Chifla</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chillador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaíac, nagapíac, nagaóit oit. * Ang nagasínggit nagatiábao, ang nagnagaígot, -ang nagaoígic.</span> -</p> -<p id="e.chillar" class="hw"><span class="sc">Chillar</span>. V. <i><a href="#e.chillido">Chillido</a></i>. -</p> -<p id="e.chillido" class="hw"><span class="sc">Chillido</span>. = <span lang="ceb">Iac, iyac, piyac, piac, oit oit. * Singgit, tiábao. * Igot, oígic, agic ic, siyágit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chimenea</span>. = <span lang="ceb">Alasóhan, <span class="corr" id="xd31e36011" title="Fuente: alagían">alaguían</span> sa asó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">China</span>. = <span lang="ceb">Coro, batóng diótay. * Guinharían sa mg̃a insic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chinarro</span>. = <span lang="ceb">Batóng dolodagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chinazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabonó, pagbonó sa batong diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chinchorrero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a may daghánan ng̃a mg̃a coting, dogho.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chinche</span>. = <span lang="ceb">Coting, dogho. * Táuo ng̃a samócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chinela</span>. = <span lang="ceb">Sinelas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chinesco</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa yota sa mg̃a insic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chino</span>. = <span lang="ceb">Insic, táuo sa Guinharían sa mg̃a insic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chiquillería</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p id="e.chiquillo" class="hw"><span class="sc">Chiquillo</span>. = <span lang="ceb">Diótay, diótan, diot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chiquirritico</span>, ca, llo, lla. = <span lang="ceb">Diótay oyámot, magamáy caáyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb57a">[<a href="#pb57a">57</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Chiquirritin</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chiquito</span>. V. <i><a href="#e.chiquillo">Chiquillo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chiribitil</span>. = <span lang="ceb">Sooc, lugar ng̃a tinágo, hamóbo ug haíctin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chirimía</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a maíng̃on íng̃on sa clarinete.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chirla</span>. = <span lang="ceb">Quinháson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chirlador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagasínggit, nagatiábao caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chirlar</span>. = <span lang="ceb">Pagsínggit, pagpamólong sa madalí caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chirriar</span>. = <span lang="ceb">Conos, aroros.</span> * V. <i><a href="#e.chillar">Chillar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chirrido</span>. = <span lang="ceb">Ting̃ób sa mg̃a langgam ng̃a lain sa pagpatalínghog, ng̃a daútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chisgarabís</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa lauas ng̃a hamóbo ug sa dili maáyong dagoay, sa malágsot ng̃a pagatóbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chisguete</span>. = <span lang="ceb">Usá ca pagínom sa vino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chismear</span>. = <span lang="ceb">Pagdála dala sa mg̃a soguílon, pagtábi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chismografía</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a pagsógid, mg̃a balíta ng̃a guinasóguid sogid sa longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chispa</span>. = <span lang="ceb">Biti, aligáto, pisic, tolásic, tolas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chispear</span>. = <span lang="ceb">Piti piti, pisic, tolásic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chisporrotear</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chisposo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a nasónog ug nagapíti, piti, ng̃a nagapísic, nagatolásic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chistar</span>. = <span lang="ceb">Pagtíng̃og, pagsógod sa pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chiste</span>. = <span lang="ceb">Pagcatístis, pagcatíao, pagcayóbit, pagcatámay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chistera</span>. = <span lang="ceb">Bocág ng̃a haíctin dapit sa itáas ug halagpád dapit sa obus, ng̃a guidála sa mang̃a -mananágat sa pagsolód sa mg̃a isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chistoso</span>. = <span lang="ceb">Matístis, tigtíao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chiticalla</span>. = <span lang="ceb">Ang mahilómon, ang dili magsogílon sa guitán-ao nía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chiticallando</span> (andar ó ir). = <span lang="ceb">Ang nagalacát sa maghínay caáyo, sa dili babatíon ang paglácang ug pagtónob nía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chiton</span>. = <span lang="ceb">Hilom, paghílom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chivo</span>. V. <i><a href="#e.cabrito">Cabrito</a></i>. -</p> -</div> -</div> -<div id="ccho" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#ccho.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">CHO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Cho</span>. = <span lang="ceb">Looá, polong ng̃a icapahonóng sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chocador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapasocó sa isigcatáuo, ang magatúyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chocante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chocar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasocó, pagáoay, pagdósmog, pagdámag.</span> -</p> -<p id="e.chocarreria" class="hw"><span class="sc">Chocarrería</span>. = <span lang="ceb">Pagtíao, pagcatístis ng̃a mabóg-at ug dili macaígo.</span> -</p> -<p id="e.chocarrero" class="hw"><span class="sc">Chocarrero</span>. = <span lang="ceb">Ang magtíao sa mg̃a pagtíao ng̃a dili macaígo, ng̃a mabóg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Choco</span>. V. <i><a href="#e.calamar">Calamar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chocolate</span>. = <span lang="ceb">Socolate.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chocolatera</span>. = <span lang="ceb">Batirol. * Sorlánan sa yota, sa tombága, &c., ng̃a pagabocálan ug pagalotóan sa socolate.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chocolatero</span>. = <span lang="ceb">Ang magalígis sa cacao ug magabúhat sa socolate.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chochear</span>. = <span lang="ceb">Pagáng̃o ang̃o, paghióli, pagóli sa pagcabáta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chochera</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chochez</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chocho</span>. = <span lang="ceb">Ang̃o ang̃óhon, hing̃oliánon, hing̃olían, oliánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chofes</span>. V. <i><a href="#e.bofe">Bofes</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chofeta</span>. = <span lang="ceb">Bagahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Cholla</span>. = <span lang="ceb">Bagól bagól.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chopa</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chopo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a hatáas ug dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Choque</span>. = <span lang="ceb">Pagcadósmog, pagcadámag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Choquezuela</span>. = <span lang="ceb">Bocóg sa tohod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Choricero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa soriso.</span> -<span class="pageNum" id="pb58">[<a href="#pb58">58</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Chorizo</span>. = <span lang="ceb">Soriso, pinótol ng̃a hamóbo sa tináe ng̃a sinódlan sa tamboc ug sa onód sa baboy ng̃a -tinádtad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chorlito</span>. = <span lang="ceb">Langgam. * Táuo sa magáan ng̃a búot, boang boang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chorrear</span>. = <span lang="ceb">Agas, tolo, agay, agáy-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chorrera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guiagásan sa tobig, vino, &c., balaháan sa tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chorretada</span>. = <span lang="ceb">Ang pagágas ng̃a tagcoláhao, ng̃a ahat, sa vino, tobig, nana, &c. * Pagpamólong sa -madalí ug malágmit caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chorro</span>. = <span lang="ceb">Ang tobig, <span class="corr" id="xd31e36482" title="Fuente: vnio">vino</span>, &c., ng̃a <span class="corr" id="xd31e36485" title="Fuente: moági">moágui</span> sa mabáscog, sa bisan diin. * Tíng̃og ng̃a mabáscog ug dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chotacabras</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Choto</span>. = <span lang="ceb">Ang nati, ang anac ng̃a diótay sa baca. * Ang anac ng̃a diótay sa canding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chotuno</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a anac sa mg̃a cading ng̃a managsóso pa. * Bahó ng̃a maíng̃on sa -bahó sa mg̃a canding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chova</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa ooác.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Choza</span>. = <span lang="ceb">Payág, balong balong.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cchu" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#cchu.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">CHU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Chubasco</span>. = <span lang="ceb">Onós, olan ng̃a mabáscog, masólog, ng̃a guiobánan sa mahorós ng̃a hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chuchería</span>. = <span lang="ceb">Mang̃a tolotag dyot ng̃a molomaníndot, apan sa diótay ng̃a bili.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chucho</span>. = <span lang="ceb">Iró. * Polong ng̃a igabógao sa mg̃a iró.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chuchumeco</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a hamóbo ug sa molomalágsot ng̃a dagoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chueca</span>. = <span lang="ceb">Bocóg sa mg̃a loha loha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chufleta</span>. V. <i><a href="#e.chocarreria">Chocarrería</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chufletero</span>. V. <i><a href="#e.chocarrero">Chocarrero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chulear</span>. V. <i><a href="#e.burlar">Burlar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chuleta</span>. = <span lang="ceb">Gosóg sa baca, sa nati sa baca, ug sa baboy ng̃a prinito con iníhao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chunga</span> (estar de). <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Pagtíao, pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a magáan ug matístis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chupa</span>. = <span lang="ceb">Sopa.</span> -</p> -<p id="e.chupadero" class="hw"><span class="sc">Chupadero</span>. = <span lang="ceb">Ang magasópsop, ang magasóyop, ang mopáng̃os, ang magasalópsop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chupado</span>. = <span lang="ceb">Ang maníoang caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chupador</span>. V. <i><a href="#e.chupadero">Chupadero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chupadera</span>. = <span lang="ceb">Pagcasópsop, pagcasóyop, pagcapáng̃os, pagsóso, pagsalópsop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chupar</span>. = <span lang="ceb">Sopsop, soyop, pang̃os, salópsop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chupete</span>. (ser alguna cosa de). = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a maáyo, matahóm ug manídot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chusco</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a ang̃áyan, baihónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chusma</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan, pagcadághan sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Chuzo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a guitaólan sa usá ca pothao ng̃a matalínis.</span> -</p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cd" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#cd.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">D</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cda" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cda.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">DA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Dable</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyong boháton, ang arang himóon, gamon, boloháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dádiva</span>. = <span lang="ceb">Hatag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dadivosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalólot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dadivoso</span>. = <span lang="ceb">Malólot, malolotón, ang mahagógma maghátag, homalátag, maghahátag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dador</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang mohátag, ang molólot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Daga</span>. = <span lang="ceb">Hing̃aníban sa doruhá ca soláb, hamóbo ug sa matalínis ng̃a tomóy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dale que dale</span>. = <span lang="ceb">Mao da guihápon, mao ng̃a mao.</span> -<span class="pageNum" id="pb58a">[<a href="#pb58a">58</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Dalmática</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a guibisti sa Diácono ug Subdiácono, sa mg̃a misa sa totoló ca Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dama</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a dato, bilídhon, lioat sa maáyo ug banságon ng̃a guinicánan. * Babáye ng̃a -guiáli alíhan, guibólong ug guihigógma sa laláque. * Babáye ng̃a magaalágad sa haring -babáye, sa asáoa sa hari, sa mg̃a anac, mg̃a apo ug mg̃a pagománcon sa mg̃a hari. -* Babáye ng̃a nagapacadagcóng táuo sa mg̃a dola. * Sandil, camaáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Damasco</span>. = <span lang="ceb">Panápton sa igagáma, con sa balahíbo sa mg̃a carnero, ng̃a mabága ug nagacaláin lain -ug color, ug may mg̃a labra con mg̃a bolac bolac sa maong color sa panápton: bali -sa pagbóhat sa mg̃a tabil sa mg̃a Singbahán con sa bisan diin pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Damasquillo</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a maíng̃on íng̃on sa damasco.</span> -</p> -<p id="e.dameria" class="hw"><span class="sc">Damería</span>. = <span lang="ceb">Pagcóti coti ng̃a ang̃ay sa mg̃a dama.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Damisela</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a maáyo, matahóm ug malipáyon. * Babáye sa daótan ng̃a batásan, bigáon, -sandil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Damnificar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Danza</span>. = <span lang="ceb">Sayáo, sabáy, magsalayáo, cadaghánan, tapoc caobán sa mg̃a táuo ng̃a nanagsayáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Danzante</span>. = <span lang="ceb">Tigsabáy, somalayáo, ang nagasabáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Danzar</span>. = <span lang="ceb">Sabáy, sayáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dañable</span>. = <span lang="ceb">Ang macadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dañado</span>. = <span lang="ceb">Ang guihócman sa Dios sa mg̃a casaquétan sa impierno.</span> -</p> -<p id="e.danyador" class="hw"><span class="sc">Dañador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáot, ang magaámong among.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dañar</span>. = <span lang="ceb">Daot, among among.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Daño</span>. = <span lang="ceb">Cadáot, cadaótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dañosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dañoso</span>. V. <i><a href="#e.danyador">Dañador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dar</span>. = <span lang="ceb">Hatag, lolot. * Pagbónal, paghámpac, pagsómbag, pagsagpá, &c. * Tonol, tognol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dardo</span>. = <span lang="ceb">Sombilíng, sinampácan, odyong, paná.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dares y tomares</span>. = <span lang="ceb">Pagtolotóbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Data</span>. = <span lang="ceb">Ang adlao ng̃a pagapirmáhan sa mg̃a solat con mg̃a camatoódan, ng̃a ibútang sa sinógdan -con sa catapósan. * Ang ihátag cun ióna sa bisan cansa, ng̃a macóha sa iang guidáoat, -sa baláidon nia con sa iang otang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Datar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa arlao sa pagsólat sa mg̃a solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dataría</span>. = <span lang="ceb">Hocmánan ng̃a dagcó sa Roma: mao ang alaguían sa obán ng̃a mg̃a pagtógot sa Santos -ng̃a Papa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Datario</span>. = <span lang="ceb">Padre ng̃a ponóan sa hocmánan sa dataría.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dátil</span>. = <span lang="ceb">Bung̃a sa cahoy ng̃a guing̃álan ug palma, ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay sa lobí con -sa bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dato</span>. = <span lang="ceb">Camatoódan, hingtóngdan, arón masáyod ang táuo sa bisan onsa. * Dagcóng táuo, <span class="corr" id="xd31e36937" title="Fuente: aronáhan">arunáhan</span>, salapían.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cde" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cde.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">DE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">De</span>. = <span lang="ceb">Sa, ni. * Cotob, guican sa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dean</span>. = <span lang="ceb">Ponóan sa mg̃a Canónigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deanata</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang con opicio sa Padreng Dean ug ang yota ng̃a hingsácpan sa iang gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Debajo</span>. = <span lang="ceb">Sa ilálom, sa obus, sa silong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Debate</span>. = <span lang="ceb">Pagtóbag tobag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Debatir</span>. = <span lang="ceb">Tobag tobag, pagíndig, pagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Debelar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáog sa caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deber</span>. = <span lang="ceb">Catongdánan, catong̃ód, tong̃ód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Debidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit, sa pagcaáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Débil</span>. = <span lang="ceb">Malóya, mahóyang, lopóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Debilidad</span>. = <span lang="ceb">Calóya, cahóyang, calopóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Debilitar</span>. = <span lang="ceb">Loya, hoyang, lopóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Débilmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalóya, sa pagcahóyang, sa pagcalopóg.</span> -<span class="pageNum" id="pb59">[<a href="#pb59">59</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Débito</span>. = <span lang="ceb">Otang. * Catongdánan sa pagtóman sa mg̃a quinasál sa ilang pagcamíño.</span> -</p> -<p id="e.decadencia" class="hw"><span class="sc">Decadencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáot sa mahínay hinay sa bisan onsa. * Pagsógor sa calóya. * Sinógdan sa pagdáot, sa pagcopós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decaer</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot daot, pagcopós. * Pagoalá sa cahímtang ng̃a maáyo ug hatáas ng̃a daan sa bisan -cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decaimiento</span>. V. <i><a href="#e.decadencia">Decadencia</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decálogo</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a napólo ca sogo sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decano</span>. = <span lang="ceb">Ang labíng daan, ang labíng tigúlang sa usá ca catilíngban sa mg̃a táuo. * Ang ponóan -sa mg̃a hoemánan, sa mg̃a Chancillería, sa mg̃a Audiencia, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decantar</span>. = <span lang="ceb">Pagbaláod, pagpabántog. * Pagdagcó sa bisan onsa ng̃a guisóguid. * Pagtúang sa mahínay -hinay sa usá ca panonódlan, arón ihóad ang vino, tobig, &c., sa solód sa lain panonódlan, -sa dili moobán ang lalog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decena</span>. = <span lang="ceb">Ang usá ca napólo. * Tohóg sa napólo ca cuentas, tinagpólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decencia</span>. = <span lang="ceb">Ang maáyong paghósay ug pagdáyan dayan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decenio</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúgay sa napólo ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deceno</span>. = <span lang="ceb">Icapólo.</span> -</p> -<p id="e.decentar" class="hw"><span class="sc">Decentar</span>. = <span lang="ceb">Sogod. * Dosdos, pagsámad sa laoas sa masaquét ng̃a nadógay sa higdáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decente</span>. = <span lang="ceb">Mataróng, tacós, maáyo. * Ang guidáyan dayánan sa dili guilabíhan, con dili sa casadáng̃an -lamang. * Táuo ng̃a dili bilídhon caáyo, apan guican sa maáyong guinicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang ipamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decidero</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decidir</span>. = <span lang="ceb">Paghanáyac sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decidor</span>. = <span lang="ceb">Matístis, tigpamólong sa mg̃a polong ng̃a tiao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Décima</span>. = <span lang="ceb">Icapólo ca bahin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decimal</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Décimo</span>. = <span lang="ceb">Icapólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Décimocuarto</span>. = <span lang="ceb">Icapólo ug opát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Décimonono</span>. = <span lang="ceb">Icapólo ug siám.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Décimooctavo</span>. = <span lang="ceb">Icapólo ug oaló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Décimoquinto</span>. = <span lang="ceb">Icapólo ug limá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Décimoséptimo</span>. = <span lang="ceb">Icapólo ug pito.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Décimosexto</span>. = <span lang="ceb">Icapólo ug onóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Décimotercio</span>. = <span lang="ceb">Icapólo ug toló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decir</span>. = <span lang="ceb">Polong, pagpamólong, íng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decision</span>. = <span lang="ceb">Pagcahanáyac. * Catapósan ng̃a paghócom.</span> -</p> -<p id="e.decisivamente" class="hw"><span class="sc">Decisivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahanáyac, sa minatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Declamar</span>. = <span lang="ceb">Pagásoy, pagpamólong sa minatúod, sa mg̃a polong ng̃a maínit, ng̃a tinóod, ng̃a maháit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Declaracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaásoy, pagcaháyag, pagcadayág. * Pagmatúod sa ilálom sa pagpanómpa, pagsáyod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Declaradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadayág, sa pagcaháyag, sa pagcasáyod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Declarador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaásoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Declarante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Declarar</span>. = <span lang="ceb">Asoy, sayod, dayág, hayag. * Pagmatúod sa pagpanómpa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Declinacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang, pagcacábos. * Pagcahanáyhay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Declinar</span>. = <span lang="ceb">Copos, cobos, colang, cabos. * Pagtaquílid sa loyo ug sa loyo. * Pagbálhin sa maáyo -sa pagcadaótan, sa cabáscog sa pagcalóya, sa cahayag sa pagcang̃ítng̃it, &c.</span> -</p> -<p id="e.declive" class="hw"><span class="sc">Declive</span>. = <span lang="ceb">Hanáyhay, handig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Declividad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahanáyhay, pagcahándig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Declivio</span>. V. <i><a href="#e.declive">Declive</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decoccion</span>. = <span lang="ceb">Pacalóto.</span> -<span class="pageNum" id="pb59a">[<a href="#pb59a">59</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Decorar</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan, pagtahóm. * Pagcadáyan dayan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decoro</span>. = <span lang="ceb">Pagtáhod, pagtahá, catahá, catahódan. * Pagcaólay, paglícay sa mg̃a calao-áyan ug -calágsot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decoroso</span>. = <span lang="ceb">Ang may caólao. * Ang tacús boháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decrecer</span>. = <span lang="ceb">Copós, cobos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decrépito</span>. = <span lang="ceb">Tigólang, ang̃o ang̃óhon, oliánon, hing̃olían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decrepitud</span>. = <span lang="ceb">Pagcatigúlang, pagcaáng̃o ang̃o.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decretal</span>. = <span lang="ceb">Solat sa Santos ng̃a Papa sa bisan onsa. * Libro ng̃a guitíngban ug guitapócan sa -mg̃a solat sa mg̃a Santos ng̃a Papa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decretar</span>. = <span lang="ceb">Asoy, sayod, pagsógo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decreto</span>. = <span lang="ceb">Sogo, pagásoy, pasáyod. * Pagbóot, pagsógo sa Santos ng̃a Papa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Decurion</span>. = <span lang="ceb">Ang báta sa escolahán ng̃a nagapaleccion sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dechado</span>. = <span lang="ceb">Panigíngnan, sanglétan, pananglétan, sanglet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dedada</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a arang macóha sa usá ca todlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dedal</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pothao, tombága, salapí, &c., ng̃a isóol sa torlo ng̃a lomalábao con -sa casing casing, sa pagdóso sa mananáhi sa dagom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dedicar</span>. = <span lang="ceb">Pagtong̃ód sa bisan onsa sa Dios, cang María Santísima, sa mg̃a santos, ug bisan sa -onsa ng̃a canhic calibótan, pagpahanong̃ód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dedicatoria</span>. = <span lang="ceb">Solat ng̃a ibótang sa sinógdan sa mg̃a libro, arón hibalóan ang táuo ng̃a guipahanóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dedignar</span>. = <span lang="ceb">Pagáyad pagpasipála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dedo</span>. = <span lang="ceb">Torlo.</span> * Pulgar. = <span lang="ceb">Comalágco.</span> * Índice. = <span lang="ceb">Itolódlo.</span> * Del medio. = <span lang="ceb">Dalagáng̃an, lomalábao, sa cásing cásing.</span> * Anular. = <span lang="ceb">Torlo ng̃a pagasingsíng̃an, tamboásog.</span> * Meñique. = <span lang="ceb">Comalingquing, comaíngquing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deduccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcópos, pagcóha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deducir</span>. = <span lang="ceb">Coha, copus. * Paghóna húna sa bisan onsa ng̃a mosonód sa mg̃a guinsóndan. * Pagásoy, pagsáyod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Defeccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá, pagcabólag. * Pagalsa, paggobót, pagdilí sa pagsógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Defecto</span>. = <span lang="ceb">Sayóp, salá. * Pagcacólang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Defectuoso</span>. = <span lang="ceb">Ang saláan, ang masaláipon. * Ang dili toman, ang coláng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Defender</span>. = <span lang="ceb">Tabang, laban, laba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Defensa</span>. = <span lang="ceb">Pagcalában, pagcatábang, dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Defensivo</span>. = <span lang="ceb">Ang icalában, icatábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Defensor</span>. = <span lang="ceb">Tomalábang, manlalában, ang motábang, ang molában.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deferencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcapalángga. * Pagóyon, pagáng̃ay sa pagbóot sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deferir</span>. = <span lang="ceb">Oyon, ang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Déficit</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá, pagcacólang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Definicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaásoy, pagsáyod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Definidor</span>. = <span lang="ceb">Ang macaásoy, ang magasáyod, ang magasógo. * Padre ng̃a somalámbag, ng̃a isigcahócom -ug tabang sa mg̃a ponóan sa mg̃a caparían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Definir</span>. = <span lang="ceb">Asoy, sayod, sogo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc"><span class="corr" id="xd31e37589" title="Fuente: Definitivamentr">Definitivamente</span></span>. V. <i><a href="#e.decisivamente">Decisivamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Definitorio</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a Padre ng̃a somalámbag sa mg̃a ponóan sa mg̃a caparían, ug ang -solód con lugar ng̃a pagatíngban nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deformacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláin sa dagóay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deformar</span>. = <span lang="ceb">Paglágsot, pagdolodáot, pagobót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deforme</span>. = <span lang="ceb">Malágsot, mang̃íl-ad, ang oaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deformidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalágsot, pagcang̃íl-ad, pagcaoaláy caang̃áyan. * Sayóp ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Defraudador</span>. = <span lang="ceb">Malilímbong, malingbóng̃on, caoatán, maninícas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Defraudar</span>. = <span lang="ceb">Limbong, caoat, ticas, cahas, lopig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Defuera</span>. = <span lang="ceb">Sa gua, sa gaoas.</span> -<span class="pageNum" id="pb60">[<a href="#pb60">60</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Defuncion</span>. = <span lang="ceb">Camatáyon, pagcamatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Degeneracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Degenerar</span>. = <span lang="ceb">Daot, dili pagáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deglucion</span>. = <span lang="ceb">Pagtolón, paglámoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Degollacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpógot, pagpónggot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Degolladero</span>. = <span lang="ceb">Pagaponggótan sa mananáp. * Lugar ng̃a pagapátyan ug pagponggótan sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Degollador</span>. = <span lang="ceb">Ang magpoponggót, ang magapótol sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Degolladura</span>. = <span lang="ceb">Samad ng̃a mahímo sa totónlan con sa liog.</span> -</p> -<p id="e.degollar" class="hw"><span class="sc">Degollar</span>. = <span lang="ceb">Pogót, ponggot, pol-ong. * Pagpótol sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Degradar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa bisan cansa ng̃a táuo sa cahímtang nía ng̃a hatáas ug sa iang dong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dehesa</span>. = <span lang="ceb">Lugar, solóp ng̃a pagacán-an sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deicida</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a táuo ng̃a nanagpatáy can Jesucristo ng̃a Guinóo ta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deicidio</span>. = <span lang="ceb">Pagpatáy can Jesucristo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcamáo ng̃a diósnon. * Polong ng̃a guicahing̃álan sa canhing tiempo sa mg̃a dios -dios ng̃a bacácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaípon sa Dios sa táuo ng̃a matárong, tong̃ód sa gahóm sa gracia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deífico</span>. = <span lang="ceb">Ang mahatong̃ód sa Dios.</span> -</p> -<p id="e.dejacion" class="hw"><span class="sc">Dejacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabía, pagcaóndang, pagcaárang, pagpaságad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dejadez</span>. = <span lang="ceb">Catacá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dejado</span>. = <span lang="ceb">Matalác-on. * Pagcamíng̃ao, pagcalóya sa huna hona, sa boot.</span> -</p> -<p class="hw">Decaimiento. V. <i><a href="#e.dejacion">Dejacion</a></i>. * <span lang="ceb">Calóya sa laoas, camíng̃ao sa hona hona, sa boot, sa casing casing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dejar</span>. = <span lang="ceb">Bia, ondang, arang, paságad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dejo</span>. = <span lang="ceb">Catapúsan, cahonóng̃an. * Lamí ng̃a mahabílin sa bába ug sa totónlan sa mg̃a calán-on ng̃a guipang̃áon. * Quinatíng̃og -ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a táuo sa tagsa ca longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dejugar</span>. = <span lang="ceb">Pagpíga sa bisan onsa, pagcóha sa doga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Del</span>. = <span lang="ceb">Ia, nía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delacion</span>. = <span lang="ceb">Pagsómbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delante</span>. = <span lang="ceb">Ona, sa nahaóna. * Sa atobáng̃an, sa onáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delantera</span>. = <span lang="ceb">Atobáng̃an, pagóna, ona.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delantero</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaóna, ang nanghióna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delatable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós ng̃a isómbong.</span> -</p> -<p id="e.delatante" class="hw"><span class="sc">Delatante</span>. = <span lang="ceb">Magsosómbong, ang nagasómbong, ang magatóg-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delatar</span>. = <span lang="ceb">Sombog, tog-an, soguid, paghibaló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delator</span>. V. <i><a href="#e.delatante">Delatante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delectacion</span>. = <span lang="ceb">Calípay, pagcatándog sa laoas, sa mg̃a balatían sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delegado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guitógnan ug guitagáan sa bisan onsa ng̃a gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delegante</span>. = <span lang="ceb">Ang motógot sa lain sa iang gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delegar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag, pagtógot sa usá ca táuo sa lain mg̃a táuo sa iang gahóm, pagtógyan sa lain -sa iang pagaboháton onta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delectable</span>. = <span lang="ceb">Ang macalípay, ang macatándog sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deleitar</span>. = <span lang="ceb">Lipay.</span> -</p> -<p id="e.deleite" class="hw"><span class="sc">Deleite</span>. = <span lang="ceb">Calípay, calipáyan, paghimóot sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deletrear</span>. = <span lang="ceb">Pagsángpot ug paghing̃álan sa tagsa tagsa ca letras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deleznable</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mabóong ug mabalí. * Ang masáyon madál-os, madánglog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delfin</span>. = <span lang="ceb">Isda ng̃a dagcó. * Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan niádtong tiempo sa anac ng̃a pang̃ánay -sa mg̃a hari sa Francia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delgadez</span>. = <span lang="ceb">Pagcanípis. * Pagcatágpis, pagcayágpis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delgado</span>. = <span lang="ceb">Manípis, diótay, matágpis, mayágpis. * Maníoang.</span> -<span class="pageNum" id="pb60a">[<a href="#pb60a">60</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Deliberacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahanáyac. * Paghúna húna ng̃a dayon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deliberar</span>. = <span lang="ceb">Paghóna hona, paghanáyac, pagbóot sa minatúod.</span> -</p> -<p id="e.delicadez" class="hw"><span class="sc">Delicadez</span>. = <span lang="ceb">Calóya, caníoang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delicadeza</span>. = <span lang="ceb">Pagcahómoc.</span> * V. <i><a href="#e.delicadez">el anterior</a></i>. * <span lang="ceb">Táuo ng̃a ang̃áyan, baihónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delicia</span>. V. <i><a href="#e.deleite">Deleite</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delicioso</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a macalípay. * Mg̃a caboquílan, casólopan, capatágan, &c., ng̃a guitódcan sa daghan ng̃a mg̃a -cahoy ng̃a malángbo, malónhao ug matahóm ng̃a pagasólng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delincuente</span>. = <span lang="ceb">Saláan, masaláipon, matalapáson sa mg̃a sogo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delinquir</span>. = <span lang="ceb">Salá, sayóp, lapas, lipas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deliquio</span>. = <span lang="ceb">Pugdao, calóya, coyáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delirante</span>. = <span lang="ceb">Tigyámyam, ang guialamóam, guialimoáng̃an, guisalimoáng̃an.</span> -</p> -<p id="e.delirar" class="hw"><span class="sc">Delirar</span>. = <span lang="ceb">Yamyam, <span class="corr" id="xd31e38065" title="Fuente: alamóamg">alamóang</span>, alimóang, salimóang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delirio</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delito</span>. = <span lang="ceb">Salá sayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delusoriamente</span>. = <span lang="ceb">Sa limbong, sa laláng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Delusorio</span>. = <span lang="ceb">Laláng, limbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Della</span>, llo. = <span lang="ceb">Ia, nia, niíto, niádto, niána.</span> -</p> -<p id="e.demanda" class="hw"><span class="sc">Demanda</span>. = <span lang="ceb">Pagámpo, pangháng̃yo, pagpang̃aliópo, pagpang̃amóyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Demandadero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a pagasogóon sa mg̃a monja, mg̃a binócot, sa pagbóhat sa boloháton sa gao -sa convento.</span> -</p> -<p id="e.demandante" class="hw"><span class="sc">Demandante</span>. = <span lang="ceb">Ang moháng̃io, ang magaámpo, ang mang̃amóyo. * Ang magasáca sa hócom sa iang isigcatáuo -sa pagpang̃áyo ug catadóng̃an.</span> -</p> -<p id="e.demandar" class="hw"><span class="sc">Demandar</span>. = <span lang="ceb">Cayo, pagpang̃áyo, ampo.</span> * V. <i><a href="#e.demanda">demanda</a></i>. * <span lang="ceb">Saca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Demarcacion</span>. = <span lang="ceb">Timáan, caotlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Demarcar</span>. = <span lang="ceb">Pagtimáan sa mg̃a yota sa tagsa tagsa ca longsod, pagúlot, paggáma, pagbóhat sa mg̃a -mojon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Demás</span>. = <span lang="ceb">Labí pa, labot pa. * Capin. * Sa caoang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Demasía</span>. = <span lang="ceb">Pagcacápin, pagcalabí.</span> -</p> -<p id="e.demasiadamente" class="hw"><span class="sc">Demasiadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa guilabíhan, sa pagcacápin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Demasiado</span>. = <span lang="ceb">Capín, labí.</span> * V. <i><a href="#e.demasiadamente">el anterior</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Demencia</span>. = <span lang="ceb">Cabóang, pagcacoliró, pagcacólang sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Demente</span>. = <span lang="ceb">Boang, bong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Demision</span>. = <span lang="ceb">Pagpaóbos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Demoler</span>. V. <i><a href="#e.arruinarse">Arruinarse algo</a></i>, <i><a href="#e.arruinar">arruinar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Demoniaco</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa yaoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Demonio</span>. = <span lang="ceb">Yaoa, Ángeles ng̃a daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Demora</span>. = <span lang="ceb">Pagcadógay, pagcaláng̃an lang̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Demorar</span>. = <span lang="ceb">Dogay, lang̃an lang̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Demostrable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang paquíta, paháyag, ang masáyon masáyod, madayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Demostrablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadayág, sa pagcaásoy, sa pagcaháyag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Demostrar</span>. = <span lang="ceb">Asoy, sayod, dayág, hayag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Demudar</span>. = <span lang="ceb">Pagláin, Pagbálhin sa báihon, sa dagoay, sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Denegacion</span>. = <span lang="ceb">Pagdilí sa guipang̃áyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Denegar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Denegrecer</span>. = <span lang="ceb">Pagítom sa bisan onsa, pagbóling, pagpánas, pagpápas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dengue</span>. V. <i><a href="#e.dameria">Damería</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Denigracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáot sa dong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Denigrar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot sa dong̃og sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Denigrativo</span>. = <span lang="ceb">Ang macadáot sa dong̃og, ang magapacaólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Denodadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaísog, sa minatóod, sa tinúud.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Denominacion</span>. = <span lang="ceb">Bansag, ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Denominar</span>. = <span lang="ceb">Paghing̃álan, pagtimáan sa bisan onsa ng̃a táuo sa ng̃alan ng̃a banságon.</span> -<span class="pageNum" id="pb61">[<a href="#pb61">61</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Denostar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot sa isigcatáuo, pagtóyo canía sa mg̃a polong ng̃a mabóg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Denotar</span>. = <span lang="ceb">Paghibaló, pagásoy, pagpatimáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Densidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatibóoc, pagcaespeso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Denso</span>. = <span lang="ceb">Libon, dinásoc. * Matámboc, espeso.</span> -</p> -<p id="e.dentado" class="hw"><span class="sc">Dentado</span>. = <span lang="ceb">Ang may ng̃ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dentadura</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a ng̃ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dentar</span>. = <span lang="ceb">Paggínting guinting, pagbóhat sa mg̃a ng̃ipon sa mg̃a galab, sa mg̃a gabas, &c. * -Pagtoróc sa ng̃ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dentellada</span>. = <span lang="ceb">Pináac, pinaácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dentellado</span>. V. <i><a href="#e.dentado">Dentado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dentera</span>. = <span lang="ceb">Ng̃ílo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Denticion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatoróc sa ng̃ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Denticular</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagoay sa ng̃ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dentista</span>. = <span lang="ceb">Ang may opicio sa paghínis sa ng̃ipon, sa pagibót caníla, ug sa pagtáod sa mg̃a ng̃ipon -sa bocóg, sa boláoan, &c.</span> -</p> -<p id="e.denton" class="hw"><span class="sc">Denton</span>. = <span lang="ceb">Táuo con mananáp ng̃a may dagcóng ng̃ipon. * Isda ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dentro</span>. = <span lang="ceb">Sa Solód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dentudo</span>. V. <i><a href="#e.denton">Denton</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Denuedo</span>. = <span lang="ceb">Cosóg, caísog, pagcalaláqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Denuesto</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a igatóyo sa isigcatáuo, polong ng̃a icaólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Denunciacion</span>. = <span lang="ceb">Pagsómbong, paghibaló, pagtóg-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Denunciar</span>. = <span lang="ceb">Habaló, tog-an, sombong, sayod, asoy, tagna, taghap, baláod, mantalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deogracias</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a ipamólong sa pagábi abi sa isigcatáuo, sa pagsolód ug pagsáca sa iang -baláy. * Dayegon ang Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deparar</span>. = <span lang="ceb">Andam, tagána, pagtigáyon sa quinahánglan sa isigcatáuo, ug sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Departir</span>. = <span lang="ceb">Sogid, soguílon, solti, cagóla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Depauperar</span>. = <span lang="ceb">Pagháng̃ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dependencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácop.</span> -</p> -<p id="e.depender" class="hw"><span class="sc">Depender</span>. = <span lang="ceb">Pasácop sa gahóm sa lain, guícan, sogod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dependiente</span>. = <span lang="ceb">Guisacópan, ang nasácop, ang nahasácop sa gahóm ug sa pagbóot sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deplorable</span>. = <span lang="ceb">Anógon, ang oaláy palad, ang oaláy sompa, tambal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deplorablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaanógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deplorador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaámong among, magaósic ug magadáot sa mg̃a cabalánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deplorar</span>. = <span lang="ceb">Pagsáquet, paghinóclog, tong̃ód sa calisód, sa cayógot ng̃a miábot sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deponer</span>. = <span lang="ceb">Bia, ayad, pagcóha sa bisan cansa sa iang hatáas ng̃a cahímtang ug sa iang dong̃og -ug maáyong ng̃alan. * Pagmatúod. * Pagcóha sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibotáng̃an -ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deportacion</span>. = <span lang="ceb">Paghing̃ílin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deportar</span>. = <span lang="ceb">Hing̃ílin, pagpaháoa, pagpahálin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deporte</span>. = <span lang="ceb">Caling̃áoan, dola.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deposicion</span>. = <span lang="ceb">Pagpamatúod, paquigsáyod, pagsósi sa hócom, arón mamólong ang táuo sa matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Depositar</span>. = <span lang="ceb">Pagtógyan sa bisan onsa sa isigcatáuo, papatípig sa bisan onsa sa lain, positál, pagbótang -sa mg̃a dalága sa baláy ng̃a guitugyánan sa hocom, arón itóg-an nila con boot sila -mamíño con dili ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Depositario</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a guitogyánan ug nagatípig, sa sogo sa lain, sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Depósito</span>. = <span lang="ceb">Ang guipatipígan sa lain, ang guipositál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Depravacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadaótan, pagcang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Depravadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaótan, sa pagcang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Depravado</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa daótan ng̃a batásan, sa malágsot ug mang̃íl-ad ng̃a gaoi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Depravar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deprecacion</span>. V. <i><a href="#e.demanda">Demanda</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deprecante</span>. V. <i><a href="#e.demandante">Demandante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deprecar</span>. V. <i><a href="#e.demandar">Demandar</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb61a">[<a href="#pb61a">61</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Depresion</span>. = <span lang="ceb">Pagpaóbos. * Pagpógos, pagpóyos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Depresor</span>. = <span lang="ceb">Mamomógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deprimir</span>. = <span lang="ceb">Pagpógos, pagpaóbos sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Depuracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaólay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Depurar</span>. = <span lang="ceb">Pagólay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derecha</span> (la mano). = <span lang="ceb">Camot ng̃a toó, sa toó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derechamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaláctod, sa oaláy licó licó. * Sa pagcadayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derecho</span>. = <span lang="ceb">Matól-id, matános, matárong. * Ang sa dapit sa toó. * Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a -solat sa mang̃a Santos ng̃a Papa ug sa guisabótan sa mg̃a Concilio. * Batásan.</span> * Divino. = <span lang="ceb">Batásan ng̃a diósnon, ng̃a guihátag sa Dios.</span> * Natural. = <span lang="ceb">Batásan ng̃a onay sa pagcaquinaía sa táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derechura</span>. = <span lang="ceb">Dalan ng̃a lactod, ng̃a oaláy sico sico, licó. * Calactódan, lactod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derivacion</span>. = <span lang="ceb">Guinicánan, hingtóngdan, sinógdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derivar</span>. = <span lang="ceb">Sogod, guican, tong̃ód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derogacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli, pagcaoaláy bali sa bisan onsa ng̃a may bale ng̃a daan, pagcaárang, pagcaóndang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derogar</span>. = <span lang="ceb">Arang, ondang, pagoalá sa gahóm sa may bale ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derrabar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótol sa icog sa mg̃a mananáp, pagotód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derraigar</span>. = <span lang="ceb">Dipdip, tiptip, toptop.</span> -</p> -<p id="e.derramar" class="hw"><span class="sc">Derramar</span>. = <span lang="ceb">Yabó, bo-bo, ola, agas, ayay, aoas, soáy, poay, dalígdig, taguínis, balóngbong, agay, -agáy-ay.</span> * Semilla, plata, &c. = <span lang="ceb">Sab-oag, sabólac.</span> -</p> -<p id="e.derramarse" class="hw"><span class="sc">Derramarse</span>, esparcirse gente, animales, &c. = <span lang="ceb">Sala sala sohag, salag, bolag bolag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derrama</span>. = <span lang="ceb">Tampo, tampa, amot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derrame</span>. = <span lang="ceb">Ang maósic sa vino, lana, humáy, maís, &c., sa pagtácos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derredor</span>. = <span lang="ceb">Libót, lipot, sa libót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derrenegar</span>. = <span lang="ceb">Domót, paglícay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derretido</span>. = <span lang="ceb">Ang nagamorál, ang may gogma ng̃a dagcóay sa bisan cansang babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derretimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcatónao. * Gugma ng̃a dagcó ug tinóod. * Bisan onsa ng̃a tinónao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derretir</span>. = <span lang="ceb">Tonao. * Pagínit sa gogma sa Dios con sa lain. * Hinis, hilis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derribar</span>. V. <i><a href="#e.arruinarse">Arruinarse algo</a></i>, <i><a href="#e.arruinar">arruinar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derrocadero</span>. = <span lang="ceb">Capangpáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derrocar</span>. V. <i><a href="#e.arruinarse">Arruinarse algo</a></i>, <i><a href="#e.arruinar">arruinar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derrochar</span>. = <span lang="ceb">Osic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derrota</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e38910" title="Fuente: Dologn">Dolong</span>, guidolóng̃an. * Dalan. * Pagdalágan sa mg̃a soldados ng̃a guipanagdáog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derrotero</span>. = <span lang="ceb">Casayódan ng̃a sinólat, arón hibalóan sa mg̃a táuo ng̃a managsacáy sa ilang onta ng̃a -<span class="corr" id="xd31e38924" title="Fuente: pagaagían">pagaaguían</span> sa pagdónggo sa ilang guipanolóng̃an. * Alaguían sa pagdáng̃at sa toyo ng̃a guitóyo -sa bisan cansang táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derrubiar</span>. = <span lang="ceb">Pagcáncan sa sobá ng̃a guibaháan sa yota sa loyo ug sa loyo sa iang <span class="corr" id="xd31e38934" title="Fuente: guiagían">guiaguían</span>, sa balaháan nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derrubio</span>. = <span lang="ceb">Ang yota ng̃a guicáncan sa mg̃a sobá, ang guicancánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derrumbadero</span>. = <span lang="ceb">Capangpáng̃an, tolódan, ambácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Derrumbar</span>. = <span lang="ceb">Holog, tolód, ambac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desabarrancar</span>. = <span lang="ceb">Paggoá sa bisan onsa sa pisácan, sa lapoc, sa cayanáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desabastecer</span>. = <span lang="ceb">Pagóndang sa paghátag, sa pagpatigáyon sa quinahánglan sa pagcabóhi sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desabollar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagáyo sa mg̃a lopoc, yopoc, lopiac, sa mg̃a panonódlan sa tombága, sa salapí, -&c.</span> -</p> -<p id="e.desabor" class="hw"><span class="sc">Desabor</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy lamí, pagcatáb-an. * Casáquet, calisdánan, cagolánan.</span> -</p> -<p id="e.desaborar" class="hw"><span class="sc">Desaborar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa lamí, pagtáb-an sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desabordarse</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag sa sacayán ng̃a midóol, mibángga sa lain.</span> -<span class="pageNum" id="pb62">[<a href="#pb62">62</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Desabotonar</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa botones sa bohó ng̃a guisoólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desabrido</span>. V. <i><a href="#e.desabor">Desabor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desabrigadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy salipód, salípdan, sa pagcaoaláy tabón. * Tandag, tanyag, atbang sa -init, sa tognao, sa olan, &c. * Pagcaoaláy dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desabrimiento</span>. V. <i><a href="#e.desabor">Desabor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desabrochar</span>. = <span lang="ceb">Pagtángtang pacóha sa cao-it, sa sab-it, sa cao-ítan, sa sab-ítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desacalorarse</span>. = <span lang="ceb">Hoas, hooas, halayáhay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desacatadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy pagtáhod, catahóran, catahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desacatar</span>. = <span lang="ceb">Paglápas, paglípas sa catahódan, sa catahá, sa pagtáhor, sa maáyong pagábi abi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaceitado</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy lana, ang dili lanáhon, lanáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desacertado</span>. = <span lang="ceb">Ang díli magatóltol, ang masayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desacertar</span>. = <span lang="ceb">Sayóp, díli pagtóltol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desacierto</span>. = <span lang="ceb">Sayóp, casayópan, casaypánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desacobardar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa catálao, pagsámbag arón maoalá ang cahádloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desacomodadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy pagcabótang ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desacomodado</span>. = <span lang="ceb">Ang guicábsan sa mg̃a quinahánglan sa pagcababóhi. * Ang sologóon ng̃a oaláy agálon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desacompañar</span>. = <span lang="ceb">Pagbía sa obán, sa caobánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaconsejado</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat ug mamólong sa díli pasámbag, sa oaláy salabótan, ing̃on lamang sa iang -caogalíng̃on ng̃a pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaconsejar</span>. = <span lang="ceb">Pagsámbag, sa bisan cansa, arón díli onta magatóman sa guihóna hona nía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desacordadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p id="e.desacordado" class="hw"><span class="sc">Desacordado</span>. = <span lang="ceb">Ang díli ang̃ay, díli oyon, ang díli mahiósa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e39150" title="Fuente: Dasacordar">Desacordar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóloc sa mg̃a tolónggon. * Paglímot, pagoalá sa panomdóman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desacorde</span>. V. <i><a href="#e.desacordado">Desacordado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desacorralar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhi, pagpagóa sa mg̃a mananáp sa alad, sa toril.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desacostumbradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desacostumbrado</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a pagaboháton ug ipamólong sa oaláy batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desacostumbrar</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá, pagárang, pagóndang sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desacotar</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag sa usá ca táuo sa guisabótan sa guicaoyónan sa lain ng̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desacreditar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagcópos sa dong̃og, sa maáyong ng̃alan sa isigcatáuo, ug sa bili sa bisan -onsa ng̃a botáng̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desacuerdo</span>. V. <i><a href="#e.desacordado">Desacordado</a></i>. * <span lang="ceb">Salá, sayóp. * Pagcaoalá sa boot, sa húna húna, sa guinháoa.</span> -</p> -<p id="e.desaderezar" class="hw"><span class="sc">Desaderezar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagtángtang sa mg̃a dayan dayan, paghóbo sa bisti, pagcóha sa mg̃a hias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desadeudar</span>. = <span lang="ceb">Paglocát sa otáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desadormecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpócao.</span> -</p> -<p id="e.desadornar" class="hw"><span class="sc">Desadornar</span>. V. <i><a href="#e.desaderezar">Desaderezar</a></i>. -</p> -<p id="e.desadorno" class="hw"><span class="sc">Desadorno</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagdáyan, pagcaoaláy paghósay, cahosáyan.</span> -</p> -<p id="e.desadvertidamente" class="hw"><span class="sc">Desadvertidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oalá húna honáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desadvertido</span>. = <span lang="ceb">Ang díli magamátng̃on, ang díli magahúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desafecto</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy gogma, ang díli mahagógma, ang díli mahináng̃op.</span> -</p> -<p id="e.desaferrar" class="hw"><span class="sc">Desaferrar</span>. = <span lang="ceb">Pagleba, pagbótad sa sinípit, arón lomayág ang sacayán. * Paglóoat pagbóhi sa guibáat, -sa guihógot, sa guihíctan. * Pagsámbag sa bisan cansa, arón bomía sa iang huna hona.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desafiador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaáyat, nagatóyo sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desafiar</span>. = <span lang="ceb">Ayat, toyo, pagquigáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaficionar</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá sa maáyong boot, sa gogma, sa hináng̃op.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desafinadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabóloc, sa pagcaoaláy ang̃ay.</span> -<span class="pageNum" id="pb62a">[<a href="#pb62a">62</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Desafinar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desafio</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáyat, pagtóyo, pagquigáoay sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaforadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaísog, sa linogsánay, sa pagcapógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaforado</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a dagcó caáyo, labí sa casadáng̃an. <span class="corr" id="xd31e39343" title="Fuente: =">*</span> Ang magabóhat sa oaláy huna hona, sa dili ang̃ay sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaforrar</span>. = <span lang="ceb">Pagtástas, pagcóha sa sapao sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desagarrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhi, paglóoat sa guicoít-an, sa guicáptan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desagraciado</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desagradar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasobó, pagpasocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desagradecer</span>. = <span lang="ceb">Dili pagtamód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desagradecidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy pagtamód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desagradecido</span>. = <span lang="ceb">Ang dili magatamód, higalaódan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desagrado</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang sa pagábi abi. * Casobó, casocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desagraviar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag ug casayódan sa daótan ng̃a guibóhat, pagquigpasáylo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desagravio</span>. = <span lang="ceb">Pagquigpasáylo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desagregar</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaguadero</span>. = <span lang="ceb">Alaguían, balaháan sa tobig ng̃a dili quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaguador</span>. = <span lang="ceb">Alaguían, balaháan sa tobig ng̃a igabó-bo sa mg̃a tanáman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desahijar</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag sa mg̃a mananáp ng̃a diótay sa loyo sa ilang mg̃a inahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desahitarse</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa calóod sa guinháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desahogado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a díli maólao caáyo. * Lugar, solód, &c., ng̃a dagcó, ng̃a maháoay, ang díli pagasamócan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desahogar</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá sa mg̃a calisdánan ug mg̃a cahágo ng̃a nacayógot sa húna húna ug sa casing -casing sa táuo. * Pagbáyad sa mg̃a otang. * Pagásoy, pagsáyor sa isigcatáuo sa mg̃a casáquet. * Pagsógid sa isigcatáuo sa mg̃a calisód -ug casaquétan ng̃a guibáti sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desahuciado</span>. = <span lang="ceb">Ang masaquét ng̃a guicoháan sa pagláom ng̃a macóha ang saquét nia. * Ang táuo ng̃a -guipapaháoa sa guipúy-an nia ng̃a baláy con yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desahuciar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaoalá sa pagláom sa bisan cansa. * Pagtáhap sa mg̃a mananámbal ng̃a dili mabóhi -ang masaquét ng̃a guitambálan nila. * Pagpaháoa sa omalábang sa baláy, sa yota, &c., tong̃ód cay dili mobáyad sa hingtóngdan ng̃a -abang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desahumado</span>. = <span lang="ceb">Vino, aguardiente ug bisan onsang ilímnon ng̃a natáb-an, ng̃a guicoháan sa caísog -cay nahong̃áo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desahumar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa asó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desairadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desairado</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desajustar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang ug bisan onsa ng̃a dili topóng, ng̃a dili macaígo sa lain ng̃a botang. * -Pagsíbog, paggobá, pagláin, pagbálhin sa gicaoyónan, sa guisabótan ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desalar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa asín sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desalentar</span>. = <span lang="ceb">Pagcótas, pagguinháoa ug molomalisód tong̃ód sa pagcacápoy. * Pagpahádloc, pagpatálao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaliento</span>. = <span lang="ceb">Calóya, pagcacólang sa gahóm, sa cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaliño</span>. = <span lang="ceb">Cagobót, pagcaoaláy ang̃ay sa bisan onsa ng̃a dili maáyo ang pagcabótang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desalivar</span>. = <span lang="ceb">Paglóa, paglóda, pagláoay.</span> -</p> -<p id="e.desalmado" class="hw"><span class="sc">Desalmado</span>. = <span lang="ceb">Mabáng̃is. * Sa oaláy Pagtóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desalojar</span>. = <span lang="ceb">Pagbía sa pinoyánan ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desalquilar</span>. = <span lang="ceb">Pagbía sa bisan onsa ng̃a guiabáng̃an. * Pagóndang sa pagábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desalumbradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabóloc.</span> -<span class="pageNum" id="pb63">[<a href="#pb63">63</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Desalumbrado</span>. = <span lang="ceb">Ang dili magatóltol sa iang pagaboháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desamable</span>. = <span lang="ceb">Ang dili tacós ng̃a higogmáon, ng̃a palanggáon.</span> -</p> -<p id="e.desamar" class="hw"><span class="sc">Desamar</span>. = <span lang="ceb">Pagóndang sa paghigógma.</span> -</p> -<p id="e.desamarrar" class="hw"><span class="sc">Desamarrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhi sa guihóctan, sa guibáat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desamistarse</span>. V. <i><a href="#e.desamar">Desamar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagóndang sa pagcaábian sa bisan cansa.</span> -</p> -<p id="e.desamor" class="hw"><span class="sc">Desamor</span>. = <span lang="ceb">Balos, pagbálos ng̃a daótan sa gogma sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p id="e.desamorado" class="hw"><span class="sc">Desamorado</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy paghigógma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desamorar</span>. V. <i><a href="#e.desamar">Desamar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desamoroso</span>. V. <i><a href="#e.desamorado">Desamorado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desamorrar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaháng̃ad sa nagadocó, nagayang̃ó. * Pagpatíng̃og, pagpabalíbad, pagpatóbag sa -nagahílom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desamotinarse</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag sa mg̃a nanagpacaálsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desamparar</span>. = <span lang="ceb">Bia, dili pagtábang, paglában, paglába.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desamparo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabía, pagcaoaláy tabang, pagcaoaláy magalában, dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desancorar</span>. V. <i><a href="#e.desaferrar">Desaferrar</a></i> hasta <i lang="ceb">paglóoat</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desandar</span>. = <span lang="ceb">Pagsíbog, pagisíos, pagísol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desangrar</span>. = <span lang="ceb">Pagsangra, pagpagóa sa daghan dogó. * Pagtíti sa tobig sa atábay ug sa bisan díin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desanidar</span>. = <span lang="ceb">Pagbía sa mg̃a langgam sa ilang mg̃a salag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desanimadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy guinháoa, cosóg, cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desanimar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahárloc, pagpatálao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desanudar</span>. = <span lang="ceb">Hobar, bochad, boscag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desañudadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcahóbad sa mg̃a balígtos, balíghot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desapacible</span>. = <span lang="ceb">Ang macasobó, macasocó, ang dili maáyo sa mg̃a balatían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaparear</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag, pagláin sa bisan onsang botang sa iang pares, sa guiparáng̃an nía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaparecer</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaparecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaparejar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa mg̃a siya ug mg̃a hapín sa mg̃a cabayo. * Pagcóha, paghípos sa mg̃a casangcápan -sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desapasionadamente</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsa ing̃on da sa catadóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desapasionar</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá sa caíbog, sa gogma ng̃a guibótang sa bisan cansa ng̃a táuo ug sa bisan -onsa mg̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desapego</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy cahícao, gugma ug caíbog sa mg̃a botang ng̃a calibotánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desapercibidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy pagtagána, pagándam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desapercibido</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá magaándam, magtagána, maándam, matagána, ang guicalítan, ang guiahátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desapestar</span>. = <span lang="ceb">Pagtámbal sa mg̃a masaquét sa peste, sa salot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desapiadadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabáng̃is, sa oaláy calóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desapiadado</span>. V. <i><a href="#e.desalmado">Desalmado</a></i>. -</p> -<p id="e.desaplicacion" class="hw"><span class="sc">Desaplicacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatapólan, catápol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaplicadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy <span class="corr" id="xd31e39857" title="Fuente: cacógi">cacógui</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desapoderadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadalí, sa pagcahanáyac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desapoderado</span>. = <span lang="ceb">Madalí dalíon, ang dili papogóng, ang dili capónggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desapoderar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa bisan onsa ng̃a dihá nahamótang sa ilálom sa gahóm sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desapolillar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa bocboc. * Paglacát sa tiempo sa cahodós sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaposentar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaháoa sa bisan cansa sa solód, sa baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desapoyar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa sandígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desapreciar</span>. V. <i><a href="#e.desamar">Desamar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaprender</span>. = <span lang="ceb">Paglímot sa guisaólog ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desapretar</span>. = <span lang="ceb">Paglóag, paghóbad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaprisionar</span>. = <span lang="ceb">Pagtángtang, paggóa sa bilanggóan, sa presohan.</span> -<span class="pageNum" id="pb63a">[<a href="#pb63a">63</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaprobar</span>. = <span lang="ceb">Dili pagóyon, dili pagáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desapropio</span>. = <span lang="ceb">Pagdilí, pagáyad sa gahóm ng̃a ang̃ay sa táuo, tong̃ód sa mg̃a dona ng̃a caogalíng̃on -nía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaprovechado</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá macóha sa polos sa pagestudio nía, sa iang opicio con sa guitón-an nía. * -Ang dili macapólos ing̃on sa arang onta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaprovechar</span>. = <span lang="ceb">Pagósic sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desapuntar</span>. = <span lang="ceb">Tastas, bingcas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desarbolar</span>. = <span lang="ceb">Pagpócan, pagbalí sa mg̃a taládoc sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desarenar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa balás sa bisan díin ug sa bisan onsa ng̃a balasán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desarmar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagágao sa mg̃a hing̃aníban sa mg̃a longsod, sa mg̃a cota, mg̃a baluarte, -&c., con sa mg̃a táuo. * Pagdíli sa pagdála dala sa mg̃a hing̃aníban, ug pagcóha sa -hocom sa mg̃a hing̃aníban ng̃a guidilí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desarraigar</span>. = <span lang="ceb">Ibot.</span> V. <i><a href="#e.arrancar">Arrancar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagaoalá sa mg̃a salá ug sa mg̃a saquét. * Pagpaháoa sa bisan cansa sa iang pinoyánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desarropado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guibistíhan sa bisti ng̃a daan, noog ug guisi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desarrebozar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaháyag, pagpadayág sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desarrebujar</span>. = <span lang="ceb">Paghósay, pagsóhay sa nagobót, sa nabódbod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desarregladamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy cahosáyan, sa pagcaoaláy casadáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desarreglado</span>. = <span lang="ceb">Ang mocáon ug moínom labí sa casaráng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desarreglar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang ug bisan onsa sa dili maáyo ng̃a pagcabótang, sa pagcagobót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desarrimar</span>. = <span lang="ceb">Pagírog, pagbólag, pagtolór sa nasán dig, sa nahadóol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desarrimo</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang sa sandígan, sa sal-ígan, sa dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desarrollar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóclar sa liníquit, sa nalóco; pagdagcó sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp ug sa mang̃a -tanom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desarropar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa bisti, panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desarrugar</span>. = <span lang="ceb">Hinat, pagcóha sa mg̃a conót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desasado</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a oaláy caláptan, coloptánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaseadamente</span>. V. <i><a href="#e.desadorno">Desadorno</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desasear</span>. V. <i><a href="#e.desadornar">Desadornar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desasegurar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa calig-ónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaseo</span>. V. <i><a href="#e.desadorno">Desadorno</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desasimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóhi, pagcalóoat sa guicáptan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desasir</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhi, paglóoat sa guicoítan, sa guicáptan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desasosiego</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli mahamótang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desastradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaanógon, sa pagcaaláot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desastrado</span>. = <span lang="ceb">Anógon, aláot. * Ang guicalísdan. * Ang táuo ng̃a guiguisían sa bisti, ng̃a nagabísti -sa mg̃a noog.</span> -</p> -<p id="e.desatar" class="hw"><span class="sc">Desatar</span>. V. <i><a href="#e.desamarrar">Desamarrar</a></i>. * <span lang="ceb">Paglabí sa pagpamólong. * Pagoalá sa caólao.</span> -</p> -<p id="e.desatascar" class="hw"><span class="sc">Desatascar</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa lapoc, sa cayanáng̃an, sa pisácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desataviar</span>. V. <i><a href="#e.desadornar">Desadornar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desatavío</span>. V. <i><a href="#e.desadorno">Desadorno</a></i>. -</p> -<p id="e.desate.de.vientre" class="hw"><span class="sc">Desate de vientre</span>. = <span lang="ceb">Calíbang, hibólos caólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desatencion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagmátng̃on. * Pagcacólang sa pagábi abi. * Pagpalábi labi, pagcapasipála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desatender</span>. = <span lang="ceb">Dili pagpamáti, dili pagpatalínghog, dili pagmátng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desatentadamente</span>. V. <i><a href="#e.desadvertidamente">Desadvertidamente</a></i>. * <span lang="ceb">Sa oaláy pagcatóltol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desatentar</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá sa boot, díli pagtóltol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desatento</span>. = <span lang="ceb">Ang dili magapamátng̃on, dili magapamáti. * Dili magapatalínghog. * Ang dili magaábi -abi, ang magapasipála.</span> -<span class="pageNum" id="pb64">[<a href="#pb64">64</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Desatesorar</span>. = <span lang="ceb">Paggasto sa salapí ng̃a guitipígan, ng̃a guitagóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desatiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá sa boot, pagcaoaláy pagcatóltol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desatinadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy paghóna hóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desatinado</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabóhat sa aoláy húna húna ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desatinar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a oaláy cahológan, sa mg̃a polong ng̃a daótan, díli -pagtóltol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desatolondrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálic sa maáyong húna húna sa gincaoádan sa boot, paghióli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desatollar</span>. V. <i><a href="#e.desatascar">Desatascar</a></i>. -</p> -<p id="e.desatontarse" class="hw"><span class="sc">Desatontarse</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa pagcahóng̃ong, sa pagcabóng̃og, pagbálic sa pagcaboótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desatracar</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag sa usá ca sacayán sa lain sacayán ng̃a guibangáan, ng̃a guidoólan, con sa lain ng̃a logar -ng̃a guidonggóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desatraer</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desatrancar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa tranca sa mg̃a poltahán, mg̃a tacop ug mg̃a talambóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desatrahillar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa tangcol sa mg̃a iró.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desaturdir</span>. V. <i><a href="#e.desatontarse">Desatontarse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desautorizar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa opicio ng̃a hatáas ug sa gahóm sa bisan cansa ng̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desavahar</span>. = <span lang="ceb">Pagpatigáyon arón macóha ang caalísng̃ao sa maínit caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desavecindado</span>. = <span lang="ceb">Lugar con baláy ng̃a oaláy táuo, ng̃a guicahalínan sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desavenencia</span>. = <span lang="ceb">Pagbíquil biquil sa cabobót-on, pagcaoaláy caoyónan, caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desavenido</span>. = <span lang="ceb">Ang dili moóyon, moáng̃ay sa pagbóot sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desavenir</span>. = <span lang="ceb">Pagsóqui sa lain, dili pagáng̃ay, pagóyon, pagtándo, pagándo canía.</span> -</p> -<p id="e.desaviar" class="hw"><span class="sc">Desaviar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasayóp sa lain sa dalan ng̃a tacús unta ng̃a pagalácoan nia. * Pagdíli, pagcóha sa balon sa táuo ng̃a magalacát con sa quinahánglan sa iang -pagaboháton.</span> -</p> -<p id="e.desavio" class="hw"><span class="sc">Desavío</span>. = <span lang="ceb">Pagcasayóp sa dalan, pagcaoalá sa balon con sa obán ng̃a mg̃a quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desayudar</span>. = <span lang="ceb">Pagólang sa boot motábang, sa arang magtábang sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desayunarse</span>. = <span lang="ceb">Pagcáon sa bisan onsa sa bontag, pagínit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desayuno</span>. = <span lang="ceb">Nahaónang pagcáon sa bisan onsa, sa bontag, pagínit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desazon</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy lamí sa guicáon tong̃ód sa pagcaláin sa bába.</span> * V. <i><a href="#e.desabor">Desabor</a></i>. * <span lang="ceb">Casaquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desazonado</span>. = <span lang="ceb">Ang masaquét, ang nasáquet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desazonar</span>. V. <i><a href="#e.desaborar">Desaborar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagbáti sa saquét ng̃a dili dagcó. * Pagpasáquet, pagpasocó, pagpasobó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desbalijar</span>. = <span lang="ceb">Pagcáoat sa nagacalacát sa iang dala.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desbaratado</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa daótan ng̃a batásan. * Ang dili maálam maghópot sa iang panimaláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desbaratamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóloc, pagcagobót, pagcagobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desbaratar</span>. V. <i><a href="#e.arruinarse">Arruinarse algo</a></i>, <i><a href="#e.arruinar">arruinar</a></i>. * <span lang="ceb">Paggobót, pagbóloc. * Pagósic. * Pagbóhat, pagpamólong sa dili macaígo, sa oaláy hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desbarate de vientre</span>. V. <i><a href="#e.desate.de.vientre">Desate de vientre</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desbarbado</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy bong̃ot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desbarbar</span>. = <span lang="ceb">Alot. * Paggónting sa mg̃a tomóy tomóy sa hilo ng̃a molábao sa mg̃a panápton. * Pagpótol -sa mg̃a gamót ng̃a magamáy sa mg̃a tanom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desbarrigado</span>. = <span lang="ceb">Ang may diótay ng̃a tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desbarrigar</span>. = <span lang="ceb">Pagsámad sa tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desbarro</span>. = <span lang="ceb">Sayóp, bohat con hona hona ng̃a dili maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desbastar</span>. = <span lang="ceb">Sapsap, pagbíngcong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desbocadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy caólao, sa oaláy pagtáhod, catahá.</span> -<span class="pageNum" id="pb64a">[<a href="#pb64a">64</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Desbocado</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan, paló, gobia, <span class="corr" id="xd31e40564" title="Fuente: tigíb">tiguíb</span>, &c., ng̃a guiguibáng̃an, guicabalían sa bába, sa soláb. * Táuo ng̃a naánad sa pagpamólong -sa mg̃a polong ng̃a daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desbocar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa bába sa bisan onsa, sa saro, boteya, tinghoy, &c. * Ang cabayo ng̃a mahanáyac -sa pagdalágan, sa oaláy tagád sa preno.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desbravar</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá sa pagcaísog, sa mg̃a ilímnon, pagpatáb-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desbrazarse</span>. = <span lang="ceb">Pagtóyod sa linogsánay sa mg̃a bocton, paghíoid ug quinósog caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desbriznar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsa ug maga tipac ng̃a diótay ug magamáy caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desbrozar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa sagbot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desbulla</span>. = <span lang="ceb">Ang mahabílin sa baláyan sa quinháson, sa nacóha na ang onód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descabal</span>. = <span lang="ceb">Ang dili toman, dili topóng, dili igo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descabalgar</span>. = <span lang="ceb">Pagcanáog sa cabayo, sa calabáo, sa baca, &c.</span> -</p> -<p id="e.descabelladamente" class="hw"><span class="sc">Descabelladamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabóloc, sa oaláy cahosáyan, sa pagcahóng̃og.</span> -</p> -<p id="e.descabellado" class="hw"><span class="sc">Descabellado</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy cahosáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descabezadamente</span>. V. <i><a href="#e.descabelladamente">Descabelladamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descabezado</span>. V. <i><a href="#e.descabellado">Descabellado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descabezar</span>. V. <i><a href="#e.degollar">Degollar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagpótol sa mg̃a tomóy sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descabritar</span>. = <span lang="ceb">Paglótas sa mg̃a anac sa mg̃a canding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descabullirse</span>. = <span lang="ceb">Pagbalíbad sa mg̃a polong ng̃a icalícay sa camatóod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descaderar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot sa bisan cansa ng̃a táuo sa payod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descaecer</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá paghínay hínay sa maáyong quinabóhi, sa salapí, sa dong̃og, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descaecimiento</span>. = <span lang="ceb">Calóya, pagcacólang sa gahóm, sa cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descalabrado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a colang sa salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descalabradura</span>. = <span lang="ceb">Samad ng̃a diótay sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descalabrar</span>. = <span lang="ceb">Pagsámar sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descalabro</span>. = <span lang="ceb">Casaquétan, calisdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descalcez</span>. = <span lang="ceb">Pagcahóbo sa tíil, pagcaoaláy sapín ug sinelas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descalzar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, paghóso sa mg̃a sapín con mg̃a sinelas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descalzo</span>. = <span lang="ceb">Ang dili magamedias ug magasapin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descaminadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy pagcatóltol, pagsayóp sa dalan, pagsaláag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descaminar</span>. V. <i><a href="#e.desaviar">Desaviar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descamino</span>. V. <i><a href="#e.desavio">Desavío</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descamisado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a oaláy sinína, táuo ng̃a hang̃ol caáyo, macalolóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descampado</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a maháoan, ng̃a oaláy samoc, mg̃a sagbot, mg̃a cahoy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descansadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy cahágo, cabórlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descansadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagahoáyan, ng̃a pahamodláyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descansar</span>. = <span lang="ceb">Hoay, hooay, pagpahamódlay. * Paglíngcod, pagsándig sa usá ca botang sa lain ng̃a -botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descanso</span>. = <span lang="ceb">Paghóay, pagpahamórlay, pagpoyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descantar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa mg̃a bató sa bisan díin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descantillar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóong, pagdócdoc sa bisan onsa, pagtípac, pagtípic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descañonar</span>. = <span lang="ceb">Bolbol, paghimólbol. * Pagálot pagopód sa human na ang pagálot ng̃a nahaóna, sa paghodót -sa bong̃ot ng̃a nahabílin. * Paghorót sa salapí, sa sugal con sa lain ng̃a caling̃áoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descaradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descarado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a oaláy caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descararse</span>. = <span lang="ceb">Pagatóbang, pagpamólong, pagsoguílon sa oaláy caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descarga</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa lolan sa mg̃a sacayán ug sa bisan onsa ng̃a guibála, guipás-an sa mg̃a -táuo ug <span class="pageNum" id="pb65">[<a href="#pb65">65</a>]</span>guibalsa sa mg̃a mananáp. * Pagbóhi sa mg̃a lothang ug mg̃a posil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descargadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guitagána sa pagbótang sa mg̃a lolan ng̃a guiháo-as sa mg̃a sacayán, ug -sa bisan onsa ng̃a guibála, guipanagyáyong ug guipás-an sa mg̃a táuo, ug sa guipanagbálsa -sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descargar</span>. = <span lang="ceb">Pagháo-as sa lolan sa mg̃a sacayán, pagdáoat ug pagcóha sa mg̃a guidála, guibála, -guipás-an ug guiyáyong sa mg̃a táuo ug sa guibalsa sa mang̃a mananáp. * Pagbóhi sa -mg̃a lothang, sa mg̃a posil, mg̃a paná, mg̃a bató, &c. * Paggóa sa mg̃a posil ug sa -mg̃a lothang sa pólvora, taco ug bala ng̃a guisolód. * Pagbía sa opicio con catongdánan. * Pagtóman sa guitógon -sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descariñarse</span>. V. <i><a href="#e.desamar">Desamar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descariño</span>. V. <i><a href="#e.desamor">Desamor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descarnar</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag, pagtáctac sa onód sa mang̃a bocóg, pagdiscárne.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descaro</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descarriar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúlag, pagoalá sa bisan cansa sa íang caobán. * Pagbólag, díli pagóyon sa cataróng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descarrillar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot, paggobá sa aping.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descartar</span>. = <span lang="ceb">Pagáyad sa bisan onsa. * Pagbalíbag sa mang̃a dahon sa baraja ng̃a díli macaígo, ing̃on -sa húna húna sa nagasogál * Pabalíbad sa bisan cansang táuo, arón díli ona nía pagaboháton -sa guisógo canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descarte</span>. = <span lang="ceb">Mang̃a dahon sa baraja ng̃a guipanagáyad sa mg̃a táuo ng̃a nanagsogál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descasamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabólag sa mg̃a táuo ng̃a guicasál, tong̃ód cay guiásoy ug guisentencia sa hocom -sa pagcaoaláy bale sa ilang pagtiáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descascar</span>. = <span lang="ceb">Palot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descaspar</span>. = <span lang="ceb">Pagpanhingáspa, pagcóha sa dalícdic, sa daquí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descastado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a oaláy gogma ug colang sa paghináng̃op sa íang mg̃a tigúlang ug mg̃a caobánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descaudalado</span>. = <span lang="ceb">Ang guicahódtan, ang hingcaoád-an sa iang pohónan, sa iang salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descendencia</span>. = <span lang="ceb">Guinicánan, guilioátan, sinogdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descendiente</span>. = <span lang="ceb">Ang gomícan sa lain. * Ang manáog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descender</span>. = <span lang="ceb">Canáog, naog, togbong. * Pagguícan sa bisan cansa ug sa bisan onsa, sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descendimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcanáog, pagós-os, pagtógbong. * Paghógos sa mahal ng̃a laoas ng̃a pinatáy sa atong -Guinóong Jesucristo, sa cruz.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descension</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desceñir</span>. = <span lang="ceb">Paghóbad sa bacos, bagcos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descepar</span>. = <span lang="ceb">Pagíbot sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm obán ang mg̃a gamót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descercar</span>. = <span lang="ceb">Paggobá sa alad ug mg̃a cota ng̃a nagalibót sa bisan díin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descerrajado</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa daútan ng̃a batásan, ng̃a andam sa pagbóhat sa bisan onsa ng̃a daútan ug mang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descerrajar</span>. = <span lang="ceb">Pagíbot, pagtángtang, pagócal sa yaoíhan. * Pagbóhi sa mg̃a lothang ug mg̃a posil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descifrar</span>. = <span lang="ceb">Pagásoy, pagsáyor sa cahológan sa mg̃a polong ng̃a dinalí sa pagsólat, ng̃a oalá sangcápan -sa mg̃a letra ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desclavador</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a pothao sa pagíbot sa mg̃a lansang.</span> -</p> -<p id="e.desclavar" class="hw"><span class="sc">Desclavar</span>. = <span lang="ceb">Pagíbot sa mg̃a lansang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descoagular</span>. = <span lang="ceb">Pogtúnao sa tobig, vino, &c., ng̃a natibúoc. * Paghínis, paglínis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descocadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descocado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a díli maólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descocar</span>. = <span lang="ceb">Pagpádpad, pagcóha sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm sa mg̃a olod ng̃a nang̃adáot caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descoger</span>. = <span lang="ceb">Pagbódbor, paghínat sa nalóco, sa nalíquit ug sa naconót.</span> -<span class="pageNum" id="pb65a">[<a href="#pb65a">65</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Descogotado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guialótan sa bohóc sa tingcoy, sa tangcógo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descolar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótol sa icog sa mg̃a mananáp, pagótod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descolgar</span>. = <span lang="ceb">Palos, coha, abot, long̃at, dal-os, <span class="corr" id="xd31e41152" title="Fuente: daliósos">daliós-os</span>. * Pagcóha, paghípos sa mg̃a tabil, mg̃a pabellon, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descolmar</span>. = <span lang="ceb">Pagcalés, pagcóha, sa olong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descolmillar</span>. = <span lang="ceb">Pagíbot, pagcóha ca tang̃o.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descolorar</span>. = <span lang="ceb">Pagpalóbar, pagcóha sa color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descolorido</span>. = <span lang="ceb">Malospád, malopsád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descolorimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcalóbad sa color, pagcalospád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descollar</span>. = <span lang="ceb">Labáo, toybo, labí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descombrar</span>. = <span lang="ceb">Paghípos, pagcóha sa mg̃a botang ng̃a nasámoc sa bisan díin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descomedido</span>. = <span lang="ceb">Táuo ug bisan onsa ng̃a dagcó, ng̃a díli maíng̃on sa obán, díli ing̃on sa casadáng̃an.</span> -</p> -<p id="e.descomedimiento" class="hw"><span class="sc">Descomedimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang sa pagtáhod ug sa pagábi abi, sa catahá.</span> -</p> -<p id="e.descomedirse" class="hw"><span class="sc">Descomedirse</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat ug pagpamólong sa oaláy pagtáhod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descomer</span>. = <span lang="ceb">Libang, caólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descompadrar</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá sa pagcahigála, sa pagcaábian. * Pagbíquil biquil sa cabobót-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descomponer</span>. = <span lang="ceb">Gobá.</span> * V. <i><a href="#e.arruinarse">Arruinarse algo</a></i>, <i><a href="#e.arruinar">arruinar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descompostura</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy caang̃áyan. * Pagcaoaláy pagtáhor, ug caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descomulgado</span>. = <span lang="ceb">Daútan oyámot, mang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descomunal</span>. = <span lang="ceb">Ang dagcóan caáyo ug labí sa obán ng̃a isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desconcertado</span>. = <span lang="ceb">Maosícon, sa daótan ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desconcertar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóloc, paggobót. * Pagbíquil sa mg̃a cabobót-on ng̃a nahósay ng̃a daan. * Paglisá -sa bocton, sa paa, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desconcierto</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóloc, pagcadáot. * Pagcaoaláy paghópot. * Hibólos calíbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desconcordia</span>. = <span lang="ceb">Pagcabíquil, pagcaoaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desconfiadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy pagláom, sa may catáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desconfiado</span>. = <span lang="ceb">Matahápon, ang díli magaláom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desconfianza</span>. = <span lang="ceb">Catáhap, pagcaoaláy pagláom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desconfiar</span>. = <span lang="ceb">Tahap, díli pagláom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desconformar</span>. = <span lang="ceb">Díli pagáng̃ay, díli pagóyon, lalis, socol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desconforme</span>. = <span lang="ceb">Ang díli omóyon, ang díli ománg̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desconformidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desconocer</span>. = <span lang="ceb">Díli pagíla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desconocido</span>. = <span lang="ceb">Ang díli magatámod, ang díli matalámdon. * Ang oalá hiílhan, ang oalá hibalóan, ang -oalá sabóton ug hisáydan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desconsentir</span>. = <span lang="ceb">Díli pagtángdo, díli pagándo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desconsideradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy húna húna, sa oaláy boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desconsoladamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oalay calípay, sa pagcaming̃ao, sa pagcasobó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desconsuelo</span>. = <span lang="ceb">Cayógot, calisód, camíng̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descontar</span>. = <span lang="ceb">Pagcópos, pagcóha sa obán sa guiísip, sa cuenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descontentadizo</span>. = <span lang="ceb">Ang malisód pagalipáyon, ang masáyon saquétan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descontentar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasocó, pagpasobó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descontento</span>. = <span lang="ceb">Casucó, casobó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descontinuar</span>. = <span lang="ceb">Paglápas sa pagcanáyon, sa canayónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descontinuo</span>. = <span lang="ceb">Ang díli manáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desconvenir</span>. = <span lang="ceb">Díli pagáng̃ay, díli pagóyon sa húna húna, sa mg̃a cabobót-on, sa mg̃a pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descorazonadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa calóya sa boot, sa húna húna, sa cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descorazonar</span>. = <span lang="ceb">Pagíbot, pagócal, paggóa sa cásing cásing. * Pagpatálao, pagpahádloc sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descordar</span>. = <span lang="ceb">Paghípos, pagtángtang, pagcóha sa coldas sa mg̃a tolónggon, sa mg̃a sesta, mg̃a rabel, -&c.</span> -<span class="pageNum" id="pb66">[<a href="#pb66">66</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Descorderar</span>. = <span lang="ceb">Paglótas sa mg̃a anac sa mg̃a carnero, pagbólag sa mg̃a nati sa ilang mg̃a inahán, -arón omóndang sa pagsóso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descornar</span>. = <span lang="ceb">Pagócal, sa mg̃a song̃áy sa mg̃a mananáp ng̃a song̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descorrer cortinas</span>, &c. = <span lang="ceb">Honos, hipos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descortés</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a colang sa pagábi abi, ng̃a, oalá torlóan ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descortezar</span>. = <span lang="ceb">Palot, panit, pagócal sa panit sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descosedura</span>. = <span lang="ceb">Tinástas, biníngcas, guisi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descoser</span>. = <span lang="ceb">Tastas, bingcas, bocdas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descosido</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mahanáyac sa pagpamólong sa díli mao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descostillar</span>. = <span lang="ceb">Pagbónal ug maáyo sa licód. * Pagpócan sa pagcaháyang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descostrar</span>. = <span lang="ceb">Pagócal sa cogan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descoyuntamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcalisá sa mang̃a bocóg, paggóa sa ílang hingmotáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descoyuntar</span>. = <span lang="ceb">Lisá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descrecer</span>. = <span lang="ceb">Copos, cobos, pagdíot. * Honás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descrecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcacópos, pagdíot, paghonás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descrédito</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá, pagcadáot sa dong̃og, sa maáyong ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descreer</span>. = <span lang="ceb">Pagbía sa Pagtóo. * Díli pagtóo sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descreido</span>. = <span lang="ceb">Ang díli motóo, ang colang sa Pagtóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descrestar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótol sa pasóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Describir</span>. = <span lang="ceb">Pagbárlis, pagpíntal sa bisan onsa, arón maásoy ang mg̃a bahin ng̃atanán. * Pagsógil -sa bisan onsa sa macóti coti ng̃a pagásoy, pagsáyod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descrismar</span>. = <span lang="ceb">Pagbónal sa olo sa mabáscog. * Pagpacoyó ng̃a dagcóan.</span> -</p> -<p id="e.descuadernar" class="hw"><span class="sc">Descuadernar</span>. = <span lang="ceb">Paggobá sa mg̃a libro ng̃a tinahían sa mg̃a dahon. * Paggobá sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descuajar</span>. = <span lang="ceb">Pagtúnao sa vino, tobig, &c., ng̃a natihúoc. * Pagíbot sa mg̃a tanóm ug sa ubán ng̃a -mg̃a gamót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descuartizar</span>. = <span lang="ceb">Lapa. * Pagbáhin bahin sa mg̃a calán-on, sa carne, sa isda, sa mg̃a bong̃a, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descubiertamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaháyag, sa pagcadayág, sa maásoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descubierto</span>. = <span lang="ceb">Ang nadayág, ang oaláy taclob ug tabon. * Pagcadayág sa cadaygánan sa Santísimo Sacramento, -sa mg̃a Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descubridor</span>. = <span lang="ceb">Ang macáplag, macabálag sa bisan onsa ng̃a tinágo, ng̃a oalá hiílhan. * Ang maquigsáyor, maquigásoy, maquisósi sa -bisan onsa. * Maghihíling. * Ang guisógo pagóna, arón masáyor sa pagcabótang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.descubrimiento" class="hw"><span class="sc">Descubrimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcáplag, paghibálag sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.descubrir" class="hw"><span class="sc">Descubrir</span>. = <span lang="ceb">Dayág, hayag, asoy, bocas, oas oas.</span> * V. <i><a href="#e.descubrimiento">Descubrimiento</a></i>. * <span lang="ceb">Solóng, tan-ao, híling, li-li.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descuello</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó ng̃a labí sa ubán ng̃a isigcaíng̃on. * Paglabáo sa usá ca táuo sa lain -ng̃a táuo, sa usá ca boquid sa lain ng̃a boquid, &c. * Pagpalábi labi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descuerno</span>. = <span lang="ceb">Caólao. * Pagcaáyad sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descuidadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy pagbántay, sa pagláng̃ay lang̃ay, sa pagcalíng̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descuidado</span>. = <span lang="ceb">Malapáson, malipáson, lang̃ay lang̃áyon. * Ang díli magaalíma sa iang bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descuidar</span>. = <span lang="ceb">Díli pagbántay, lipas, lapas, líng̃ao ling̃ao, lang̃ay lang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descuido</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíng̃ao ling̃ao, pagcalimót, pagcalípas, pagcalápas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Descular</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa sampot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desde</span>. = <span lang="ceb">Cotub.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desdecir</span>. = <span lang="ceb">Pagláin ug bisan onsa sa iang guinicánan, sa sinógdan nía. * Díli pagáng̃ay, díli pagóyon.</span> -<span class="pageNum" id="pb66a">[<a href="#pb66a">66</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Desden</span>. = <span lang="ceb">Pagpasipála, pagtámay, díli palagár sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desdentado</span>. = <span lang="ceb">Hing̃ó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desdentar</span>. = <span lang="ceb">Pagíbot, pagpagóa sa ng̃ipon.</span> -</p> -<p id="e.desdenyador" class="hw"><span class="sc">Desdeñador</span>. = <span lang="ceb">Tigtámay. * Ang nagapasipála, ang díli mahagógma, ang díli motagád sa isigcatáuo, -ang magpalábi labi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desdeñable</span>. = <span lang="ceb">Talamáyon, tacós ng̃a pasipád-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desdeñar</span>. = <span lang="ceb">Pasipála, tamay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desdeñoso</span>. V. <i><a href="#e.desdenyador">Desdeñador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desdevanar</span>. = <span lang="ceb">Paghódad sa binódbod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desdicha</span>. = <span lang="ceb">Calisód, cayógot, cagóol. * Pagcapobres, pagcaháng̃ol ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desdichadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalisód, sa pagcaanógon, sa pagcaaláot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desdichado</span>. = <span lang="ceb">Aláot, anógon, ang oálay palad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desdoblar</span>. = <span lang="ceb">Boclad, pagbóchad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desdonado</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy caang̃áyan sa pagbóhat ug sa pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desdonar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagbáoi, pagágao sa guihátag ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desdorar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagócal sa boláoan ng̃a guipílit, guidócot sa bisan diin. * Paglóbad sa dong̃og -sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deseable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacús panghinaóton, caíbgan, boóton, higogmáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deseador</span>. = <span lang="ceb">Maibógon, ang maíbog, ang magapanghináot, ang boot mahagógma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desear</span>. = <span lang="ceb">Ibog, hináot, boot, gugma.</span> -</p> -<p id="e.desecante" class="hw"><span class="sc">Desecante</span>. = <span lang="ceb">Ang macamalá, ang macaogá, ang macagáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desecativo</span>. V. <i><a href="#e.desecante">Desecante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desechar</span>. = <span lang="ceb">Ayad, bia. * Pasipála, tamay. * Balíbag, salibáy, yabó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desecho</span>. = <span lang="ceb">Ináydan, pinilían. * Bisan onsa ng̃a botang ng̃a pagbiáan cay oalá nay bale.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desembalar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóchad, pagbóscag, pagbalóscag sa bisan onsa ng̃a guipótus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desembanastar</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa bisan onsa sa bocág, sa tagácan, sa bacat. * Pagpamólong sa oaláy <span class="corr" id="xd31e41958" title="Fuente: hingtóngdang">hingtóngdan</span>. * Pagíbot sa mg̃a hing̃aníban sa mg̃a socób.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desembarazadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy casámoc, sa pagcamasáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desembarazado</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon magabóhat ug mamólong, ang díli maólao caáyo.</span> -</p> -<p id="e.desembarazar" class="hw"><span class="sc">Desembarazar</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e41981" title="Fuente: Pagc ha">Pagcóha</span> sa mg̃a casámoc, pagháoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desembarcadero</span>. = <span lang="ceb">Caoásan, donggoánan, tomódan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desembarcar</span>. = <span lang="ceb">Caoas. * Pagháoas sa lolan sa mang̃a sacayán. * Pagcanáog sa coche, sa cabayo, sa -calabáo, &c. * Pagánac sa mg̃a babáyeng mabdos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desembargar</span>. V. <i><a href="#e.desembarazar">Desembarazar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagóli sa tagía ang guiembargo sa hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desembarque</span>. = <span lang="ceb">Pagháoas, pagcaháoas, pagcacáoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desembarrar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagtáctac sa yánang, sa pisac, sa bisan díin.</span> -</p> -<p id="e.desembaular" class="hw"><span class="sc">Desembaular</span>. = <span lang="ceb">Pagóa, pagcóha sa guisolód sa caban, sa caja, sa honos, sa poyo poyo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desembebecerse</span>. = <span lang="ceb">Pagbálic, pahióli sa napógdao sa iang boot ng̃a maáyo, sa iang cabobót-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desembelesarse</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desembocadero</span>. = <span lang="ceb">Bohó, alaguían, guiboáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desembocar</span>. = <span lang="ceb">Agui, goa, losot, boáng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desembolsar</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa bisan onsa sa poyo poyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desembolso</span>. = <span lang="ceb">Pagbáyad, paghátag sa salapí.</span> -</p> -<p id="e.desemborrachar" class="hw"><span class="sc">Desemborrachar</span>. = <span lang="ceb">Papahóoas sa bisan cansa sa pagcahobóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desemboscarse</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa solóp, sa cacahóyan, sa calibónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desembravecer</span>. = <span lang="ceb">Pagtanód, pagpaánad, pagiháyop, pagpaághop.</span> -<span class="pageNum" id="pb67">[<a href="#pb67">67</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Desembrazar</span>. = <span lang="ceb">Pahóso sa bocton sa bisan onsa. * Pagtolód, pagdosó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desembriagar</span>. V. <i><a href="#e.desemborrachar">Desemborrachar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desembrollar</span>. = <span lang="ceb">Hosay, dayág, sohay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desembuchar</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa mg̃a langgam sa guisolód nila sa balónan. * Pagásoy, pagtóg-an sa ng̃atanán -ng̃a hingbalóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desemejante</span>. = <span lang="ceb">Ang díli magsáma, ang díli ing̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desemejanza</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desemejar</span>. = <span lang="ceb">Díli pagíng̃on, díli pagsáma. * Pagláin, palbálhin sa dagoay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desempacar</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa mg̃a manggad sa mg̃a postánan. * Paglípay, paghóoas sa casocó. * Pagbóchad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desempachar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa calóod sa atáy sa cotó cotó, pagoalá sa empacho. * Pagoalá sa caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desempalagar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa pagcasóm-ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desempañar</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e42185" title="Fuente: Pogcóha">Pagcóha</span> sa mg̃a hapín ng̃a guipótos sa mg̃a báta ng̃a diótay. * Paghínis sa salamín ug bisan -onsa ng̃a nasínao, ng̃a nasihág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desempapelar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa bisan onsa ng̃a guipótos sa papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desemparentado</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy caobánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desempatar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa pagcatopóng sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desempedrar</span>. = <span lang="ceb">Pagócal sa mg̃a bató ng̃a guibótang sa mg̃a dalan, sa mg̃a saoang, sa mg̃a silong, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desempeñar</span>. = <span lang="ceb">Locát, baoi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desempeño</span>. = <span lang="ceb">Paglócat sa bisan onsa ng̃a guiprenda. * Pagcatóman sa catongdánan ng̃a caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desempeorarse</span>. = <span lang="ceb">Pagáyo ayo, pagárang arang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desemperezar</span>. = <span lang="ceb">Pagyábyab sa catacá. * Hioid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desempolvar</span>. = <span lang="ceb">Pagyábyab sa bisan onsa arón macóha ang agbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desemponzoñar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáoi sa bisan cansa sa calála ng̃a guican sa hiló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenalbardar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo, sa mg̃a borrico, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenamorar</span>. V. <i><a href="#e.desamar">Desamar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenastar</span>. = <span lang="ceb">Paghóso, pagíbot sa bangcao, salapáng, &c., sa togdánan, sa cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desencadenar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa talicalá sa táuo ng̃a guipreso, ng̃a guihíctan niána, bohí, tangtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desencajar</span>. = <span lang="ceb">Hoso, long̃at, otal, otng̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desencajonar</span>. V. <i><a href="#e.desembaular">Desembaular</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desencalabrinar</span>. = <span lang="ceb">Paoalá sa cabórong sa olo, sa húna húna ng̃a guihóna húna sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desencalear</span>. = <span lang="ceb">Paglóag sa guibáat paghogót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desencallar</span>. = <span lang="ceb">Paglotáo sa sacayán ng̃a misánglad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desencaminar</span>. = <span lang="ceb">Pagsaláag, pagoalá sa dalan. * Paglápas sa catongdánan ng̃a caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desencantar</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá sa mg̃a pagdioáta, sa mang̃a pagbálio. * Paghióli sa dagoay ng̃a daan sa táuo -ug sa bisan onsa ng̃a guibálhin sa lain ng̃a botang sa mg̃a balbal, sa mg̃a asoang, -sa mg̃a dioatáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desencaprichar</span>. = <span lang="ceb">Pagsámbag arón maoalá ang toyo con ang guihóna hona ng̃a díli maáyo, sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desencarcelar</span>. = <span lang="ceb">Bohi, tangtang, pagpagóa sa <span class="corr" id="xd31e42353" title="Fuente: bilaggóan">bilanggóan</span> sa guipreso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desencarecer</span>. V. <i><a href="#e.abaratar">Abaratar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desencastilar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaháoa sa cota, sa lantáoan, sa baluarte, sa bantayán, &c., sa mg̃a táuo ng̃a nanagsócol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desencerrar</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa táuo con sa mananáp ng̃a guibilánggo. * Pagábli, pagócab sa guisara, sa -guiyaoíhan. * Pagdayág, pagháyag sa tinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desencintar</span>. = <span lang="ceb">Paghóbar sa mg̃a cintas ng̃a guibáat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenclavar</span>. V. <i><a href="#e.desclavar">Desclavar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenclavijar</span>. = <span lang="ceb">Pagíbot, pagócal, pagcóha sa mang̃a clavijas.</span> -<span class="pageNum" id="pb67a">[<a href="#pb67a">67</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Desencojer</span>. = <span lang="ceb">Boclad, hinat, toyod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desencolar</span>. = <span lang="ceb">Ocal.</span> -</p> -<p id="e.desencolerizarse" class="hw"><span class="sc">Desencolerizarse</span>. = <span lang="ceb">Lipay, paghóoas sa casocó, sa caligótgot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenconar</span>. = <span lang="ceb">Pagárang arang sa nang̃ótng̃ot, sa nahápdos, sa nacalamáyo, sa nahobág. * Pagpogóng -sa casocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desencordar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa coldas sa tolónggon, sa rabel, sa sesta, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desencordelar</span>. = <span lang="ceb">Paghóbad, pagcóha sa mg̃a písi sa bisan onsa ng̃a guihíctan, guibáat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desencorvar</span>. = <span lang="ceb">Pagtól-id sa nabalicó, sa nabalíquig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desencuadernar</span>. V. <i><a href="#e.descuadernar">Descuadernar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desendemoniar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaháoa sa mg̃a yaoa sa laoas ng̃a guisódlan nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenfadado</span>. = <span lang="ceb">Ang díli maólao caáyo. * Lugar ng̃a dagcó, halagpád, maháoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenfadar</span>. V. <i><a href="#e.desencolerizarse">Desencolerizarse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenfado</span>. = <span lang="ceb">Caling̃áoan sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenfardar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóchad, pagbóscag sa mg̃a pardo, sa mg̃a potos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenfrenar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa preno sa mg̃a cabayo. * Pagpaságad sa mg̃a salá ug mg̃a bohat ng̃a mang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenfurecerse</span>. V. <i><a href="#e.desencolerizarse">Desencolerizarse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenganchar</span>. = <span lang="ceb">Pagpálos sa bisan onsa ng̃a nasáb-ong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desengañado</span>. = <span lang="ceb">Talamáyon, daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desengañar</span>. = <span lang="ceb">Oli, pagíla sa sayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desengaño</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíla, pagíla sa matóod, sa camatóod. * Polong ng̃a icabóyboy sa isigcatáuo, sa matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desengarzar</span>. = <span lang="ceb">Paghónhon, paghóshos sa bisan onsa ng̃a nalang̃áquit sa pagcadágoay sa talicalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desengastar</span>. = <span lang="ceb">Paggóa, pagcóha sa mg̃a motia, mg̃a batong mahál, &c., ng̃a guipanaglobóng sa boláoan, -sa salapí, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desengrasar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa tamboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desengrosar</span>. = <span lang="ceb">Pagníoang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desengrudar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa atóle.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenhebrar</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa lugás sa bohó, sa matá sa dagom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenhornar</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa horno sa guisolód dihá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenjaular</span>. = <span lang="ceb">Pagpagóa sa bisan cansa sa jaula, sa alad, sa tangcal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenlutar</span>. = <span lang="ceb">Hubcas.</span> -</p> -<p id="e.desenmaranyar" class="hw"><span class="sc">Desenmarañar</span>. = <span lang="ceb">Hosay, sohay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenmohecer</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa agóp-op.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenmudecer</span>. = <span lang="ceb">Pagtíng̃og sa mama. * Pagtíng̃og sa nagahílom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenojar</span>. = <span lang="ceb">Pagpalípay sa nasocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenojo</span>. = <span lang="ceb">Pagbia sa casocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenredar</span>. V. <i><a href="#e.desenmaranyar">Desenmarañar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desensañar</span>. V. <i><a href="#e.desencolerizarse">Desencolerizarse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desensartar</span>. = <span lang="ceb">Paghónhon, paghóshos sa natohóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desensillar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa siya sa cabayo con sa lain ng̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desensoberbecerse</span>. = <span lang="ceb">Pagóndang sa pagpalábi labi, pagóbos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desentablar</span>. = <span lang="ceb">Pagócal sa mg̃a papán sa mg̃a salog, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desentenderse</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíng̃on ng̃a oalá sabóton ug bisan onsa ng̃a guipamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenterrador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapagóa, ang magacóha sa guilobóng. * Pagdómdom sa bisan onsa ng̃a tacós na -ng̃a hingcalímtan onta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desentierramuertos</span>. = <span lang="ceb">Ang magalíbac ug magabótang botang sa mg̃a minatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desentoldar</span>. = <span lang="ceb">Paglóng̃at sa mg̃a panápton ng̃a guibótang sa paglándong, sa mg̃a tolda, mg̃a cayáng, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desentonar</span>. = <span lang="ceb">Boloc, dili pagáng̃ay. * Pagpaóbos sa palábi labíhon. * Pagtíng̃og sa mabáscog ng̃a -ting̃og, sa masíngcang polong.</span> -<span class="pageNum" id="pb68">[<a href="#pb68">68</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Desentrañar</span>. = <span lang="ceb">Pagbósbos sa tian, pagpagóa sa mg̃a tináe. * Pagsábot, pagsósi sa labing halálom sa -bisan onsa ng̃a quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desentumecer</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa cabínhod, sa cabánhod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenvainar</span>. = <span lang="ceb">Ibot, gabnot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenvendar</span>. = <span lang="ceb">Paghóbad sa mg̃a baat sa mg̃a samad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenvergar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa mg̃a layág sa mg̃a verga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenvoltura</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy caólao. * Pagcasáyon sa pagcagóla, sa pagsólti, sa pagsoguílon. * Pagcaólag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenvolver</span>. = <span lang="ceb">Boclar. * Pagdayág, paghósay sa nabóloc, sa oalá masáyor caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenvueltamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasáyon, sa oaláy caólao caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desenvuelto</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a oaláy caólao. * Táuo ng̃a magabóhat ug mamólong sa pagcasáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deseo</span>. = <span lang="ceb">Ibog, caíbog, gogma, pagpanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deseoso</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaíbog, ang naíbog, ang nagapanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desercion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalágueu, pagcaoála, pagcabólag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desertar</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e42838" title="Fuente: Langueu">Lagueu</span>, bia, bolag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desertor</span>. = <span lang="ceb">Ang nalágueu, ang mibólag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deservicio</span>. = <span lang="ceb">Salá, sayóp contra sa táuo ng̃a tacús onta ng̃a pagaalágdan ug sogton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deservidor</span>. = <span lang="ceb">Ang díli magatóman sa iang catongdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despaldar</span>. = <span lang="ceb">Pagsámar, pagbalí sa licód sa táuo con sa mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desesperacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá sa pagláom. * Casocó, caligótgot, capong̃ót, ng̃a dagcóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desesperanzar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagoalá sa pagláom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desesperar</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagbóot sa pagcóha sa quinabóhi. * Socó, panoyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desesterar</span>. = <span lang="ceb">Pagsácoat, pagcóha, paghípos sa mg̃a baníg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desestimacion</span>. = <span lang="ceb">Dili <span class="corr" id="xd31e42911" title="Fuente: paghihógma">paghigógma</span>, dili pagpalángga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desestimar</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagáyad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desfajar</span>. = <span lang="ceb">Paghóbar, pagcóha sa bacos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desfalcar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa usá ca bahin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desfallecer</span>. = <span lang="ceb">Capoy, loya, pogdao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desfallecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcalóya, pagcacápoy, pagcapóogdao, pagcaoalá sa boot, sa guinháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desfavorecer</span>. = <span lang="ceb">Pagáyad sa isigcatáuo, díli pagtábang, paglában canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desfigurar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálhin, pagláin, paglágsot sa pagcabáihon sa táuo. * Pagsóguid sa bisan onsa sa -dili <span class="corr" id="xd31e42963" title="Fuente: nao">linao</span>, sa pagcacólang con sa pagcacápin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desfijar</span>. = <span lang="ceb">Pagócal sa bisan onsa sa iang himotáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desfiladero</span>. = <span lang="ceb">Alaguían ng̃a haíctin, masígpit, malisód. * Dalan ng̃a masíot caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desfilar</span>. = <span lang="ceb">Paglacát sa pagcataláy sa tinagórha con sa tinagótlo ba ca táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desflemar</span>. = <span lang="ceb">Paglóa sa laoay ng̃a mahágcot, colíhad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desfloramiento</span>. = <span lang="ceb">Pagpacasalá sa dalága sa linugsánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desflorar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa casínao sa bisan onsa.</span> * V. el anterior. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desfollonar</span>. = <span lang="ceb">Pagháoan sa mg̃a cahoy sa mg̃a dahon ug mg̃a sang̃á ng̃a daútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desfondar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóong, pagcóha sa sampot sa bisan onsa ng̃a sodlánan, sa bocág, sa saro, &c. * -Pagbóong, pagbohó se mg̃a sacayán dapit sa obos, dapit sa palcot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgaire</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy caang̃áyan sa pagcabótang ug sa paglíhoc sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgajar</span>. = <span lang="ceb">Guing̃i, sipi, tigpo. * Paglápa, pagbóong, pagtípac, pagtípic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e43039" title="Fuente: Descalgadero">Desgalgadero</span>. = <span lang="ceb">Pagcabang̃ílid, pagcabaquílid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgalgar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaámbac cotob sa lugar ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgalichado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a díli ang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgana</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy ganas sa pagcáon. * Pagcaoaláy <span class="corr" id="xd31e43069" title="Fuente: cacógi">cacógui</span>. * Pagcaoaláy gogma sa bisan onsa. * Pagdáo, coyap.</span> -<span class="pageNum" id="pb68a">[<a href="#pb68a">68</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgañitarse</span>. = <span lang="ceb">Singgit, siágit, tiábao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgargantarse</span>. = <span lang="ceb">Pagpagáo sa pagsinggit, sa pagtiábao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgaritar</span>. = <span lang="ceb">Anod, dagsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgarrado</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa mang̃íl-ad ng̃a batásan, ng̃a oaláy caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgarrar</span>. = <span lang="ceb">Guisi, si-si, quísi, lablab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgarro</span>. = <span lang="ceb">Pagcagísi, pagcaláblab. * Pagcaoaláy caólao, pagcang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgastar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, paghílis, paghodót pagánam anam. * Paglóya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgobernado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a díli maálam maghópot sa iyang caogalíng̃on ng̃a huna huna ug sa íang mg̃a -catigayónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgobernar</span>. = <span lang="ceb">Gobá, boloc, gobót. * Pagsayóp sa nagahópot sa bansálan sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgobierno</span>. = <span lang="ceb">Pagcagobá, pagcabóloc, pagcagobót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgorrarse</span>. = <span lang="ceb">Pagbócas sa olo, pagcóha sa cálo, sa tacócong, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgracia</span>. = <span lang="ceb">Casáquet, cagóol, cayógot, calisód. * Pagcaoaláy caang̃áyan sa pagbóhat ug sa pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgraciado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guiábtan sa casáquet, sa mg̃a cagóol ug mg̃a calisód, quinasaquétan, quinayógtan, -guicalísdan, anógon, aláot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgraciar</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag, pagáoay sa mg̃a higála. * Pagoalá sa maáyong boot sa isigcatáuo. * Pagábot -sa pagcaaláot, sa pagcaanógon. * Pagábot sa saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgranar</span>. = <span lang="ceb">Losoc, guíoc, homo, lobo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgranzar</span>. = <span lang="ceb">Alíg-ig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desgrañar</span>. = <span lang="ceb">Palpag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desguarnir</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa mg̃a dayan dayan. * Paghóbad, pagbádbad sa mg̃a pagbódbod sa pisi, sa cable -ng̃a nabódbod sa mg̃a cabrestante sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desguazar</span>. = <span lang="ceb">Pagbíngcong, pagsápsap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desguindar</span>. = <span lang="ceb">Pagóbos sa nahamótang sa itáas. * <span class="corr" id="xd31e43218" title="Fuente: Dalos">Dal-os</span>, daliós-os.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshabitar</span>. = <span lang="ceb">Pagbía sa pinoyánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshabituar</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá, pagpabía sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshacer</span>. V. <i><a href="#e.arruinarse">Arruinarse algo</a></i>, <i><a href="#e.arruinar">arruinar</a></i>. * <span lang="ceb">Badbad, hobad. * Tonao, hilis, linis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desharrapado</span>. = <span lang="ceb">Ang nagbisti sa bisti ng̃a noog ug guisi caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshebrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbárbar sa panápton ng̃a hinábol, sa pagpagóa ug paghóso sa mg̃a logás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshechizar</span>. = <span lang="ceb">Pagsómpa sa mg̃a bohat sa mg̃a balbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshelar</span>. = <span lang="ceb">Pagtúnao sa vino, tubig, &c., ng̃a natibóoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desheredar</span>. = <span lang="ceb">Paggáoas sa bahin sa cabílin sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshermanar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa pagcatopóng sa bisan onsa ng̃a mg̃a botang ng̃a magsáma. * Pagbóngcag, -pagtalápas sa pagcamagsúon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desherrar</span>. = <span lang="ceb">Pagtángtang sa mg̃a preso, pagcóha sa mg̃a talicalá ug mg̃a pothao ng̃a guipreso caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desherrumbrar</span>. = <span lang="ceb">Paghílis sa tayá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshilachar</span>. = <span lang="ceb">Cascas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshilar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshincar</span>. = <span lang="ceb">Ibot, long̃at, gabnot.</span> -</p> -<p id="e.deshinchar" class="hw"><span class="sc">Deshinchar</span>. = <span lang="ceb">Copós, holpá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshojar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa mg̃a dahon sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshollinar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa anóos.</span> -</p> -<p id="e.deshonestamente" class="hw"><span class="sc">Deshonestamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaólag, sa pagcaoaláy caólao, sa pagcang̃íl-ad, sa pagcaláo-ay.</span> -</p> -<p id="e.deshonestidad" class="hw"><span class="sc">Deshonestidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaólag, pagcahóca.</span> -</p> -<p id="e.deshonesto" class="hw"><span class="sc">Deshonesto</span>. = <span lang="ceb">Maólag, mahóca, mang̃íl-ad, maláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshonor</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy dong̃og. * Caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshonra</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshonrabuenos</span>. = <span lang="ceb">Malibácon, tigbótang botang sa mang̃a táuo ng̃a maáyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb69">[<a href="#pb69">69</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshonradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy dong̃og ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshonrar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa dong̃og. * Paglógos, pagpacasalá sa linogsánay sa babáye sa maáyong dong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshonroso</span>. = <span lang="ceb">Maoólao, ang macaólao, ang díli ang̃ay sa táuo ng̃a boótan ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshora</span>. = <span lang="ceb">Tiempo, túig, horas ng̃a díli ang̃ay sa bisan onsa ng̃a arang pagaboháton. * Sa ahat, sa calit, tagcoláhao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshuesar</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e43427" title="Fuente: Pogcóha">Pagcóha</span> sa mg̃a bocóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deshumedecer</span>. = <span lang="ceb">Malá, ogá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desiderable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós ng̃a caíbgan, higugmáon, panghinaóton, boóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desidia</span>. = <span lang="ceb">Tacá, pagcaoaláy <span class="corr" id="xd31e43451" title="Fuente: cacógi">cacógui</span>, calóya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desidiosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa catacá, sa oaláy <span class="corr" id="xd31e43461" title="Fuente: cacógi">cacógui</span>, sa pagcalóya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desidioso</span>. = <span lang="ceb">Matalác-on, matác-hon, maloyáhon, táuo ng̃a oaláy <span class="corr" id="xd31e43472" title="Fuente: cacógi">cacógui</span>.</span> -</p> -<p id="e.desierto" class="hw"><span class="sc">Desierto</span>. = <span lang="ceb">Caming̃áoan, cabaoánan. * Logar ng̃a oaláy baláy ug mg̃a tauo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Designar</span>. = <span lang="ceb">Todlo, timáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Designio</span>. = <span lang="ceb">Húna húna, pagcahanáyac sa boot, ang guitúyo sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desigual</span>. = <span lang="ceb">Díli magsáma, díli topóng, díli maíng̃on. * Yota ng̃a cabatóan, capangpáng̃an, ng̃a -díli patag, dili datag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desigualar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa pagcatopóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desigualdad</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadíli topóng, sa pagcadíli magsáma, sa pagcadíli maíng̃on. * Pagcadíli topóng, -díli magsáma, dili ing̃on, hitod hitod, hoyot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desimaginar</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá sa huna huna, sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desimpresionar</span>. = <span lang="ceb">Oali, pagásoy sa isigcatáuo ng̃a ang guihóna hona nía díli mao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desinflamar</span>. V. <i><a href="#e.deshinchar">Deshinchar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desinteres</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e43551" title="Fuente: Pagcaualáy">Pagcaoaláy</span> cahícao, sa oaláy húna húna sa mg̃a pagtóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desistir</span>. = <span lang="ceb">Ondang, arang, bia. * Bolag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desjarretar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótol sa mg̃a paa. * Pagpalóya, pagcóha sa cosóg, pagquíting.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desjugar</span>. = <span lang="ceb">Poga, piga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deslastrar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa lastre, sa mg̃a bató con sa onsa ng̃a mabóg-at, ng̃a ilólan sa mg̃a sacayán, -arón macalayág sa oaláy catáhap sa pagcacólob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deslavar</span>. = <span lang="ceb">Pagbónac sa bisan onsa sa salingcápao lamang, sa dili maáyong pagcabónac. * Pagcóha sa cosóg, sa gahóm, -sa caísog sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desleal</span>. = <span lang="ceb">Borhíon, macálit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deslealmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabórhi, sa pagcacálit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deslealtad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabórhi, pagcacálit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desleir</span>. = <span lang="ceb">Tunao, atóle, logao, hinis, linis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deslendrar</span>. = <span lang="ceb">Sicsic, salícsic, solod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deslenguado</span>. = <span lang="ceb">Ang mamólong sa mg̃a polong ng̃a mang̃íl-ad, tigpamólong ug daútan. * Tampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deslenguar</span>. = <span lang="ceb">Pagíbot, pagpagóa, paglóng̃at, pagcóha sa dila. * Pagpamólong sa daótan, sa oaláy -caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desliar</span>. = <span lang="ceb">Hobad, boscag, balóscag, bochad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desligar</span>. = <span lang="ceb">Hobar, pagcóha sa baat. * Hosay, sohay. * Pagpaháyag. * Pagtángtang sa mg̃a saláan -ng̃a dagcó sa mg̃a castigo ng̃a guing̃álan ug mang̃a censura, ng̃a guibótang caníla -sa mg̃a ponóan sa santa Iglesia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deslindar</span>. = <span lang="ceb">Olot, pagtimáan sa mg̃a caotlánan sa mg̃a Guinharían, sa mg̃a provincia ug sa mg̃a -longsod, paggáma sa mg̃a mojon. * Pagpaháyag sa bisan onsa arón madayág ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desliz</span>. = <span lang="ceb">Pagcadalín-as, pagcabaquínas, dolános, toládos, bolángsod. * Salá, sayóp.</span> -</p> -<p id="e.deslizar" class="hw"><span class="sc">Deslizar</span>. = <span lang="ceb">Dalín-as, baquínas.</span> * V. el anterior. * <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e43689" title="Fuente: Dalos">Dal-os</span>, os os, daliós os. * Pagpamólong sa oalá honahonáon ug maáyo, paghanáyac sa pagpamólong -ug sa pagbóhat.</span> -<span class="pageNum" id="pb69a">[<a href="#pb69a">69</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Deslucidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy pagdáyan dayan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deslucido</span>. = <span lang="ceb">Ang díli maálam magpatigáyon sa iang salapí, ang magaósic sa íang salapí sa oaláy polos. * Ang magaoáli, mamólong̃ ug -magabóhat sa lain ng̃a bohat sa cadaigánan, sa oaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deslucimiento</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy catahóman ug caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deslucir</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa catahóman, sa caníndot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deslumbramiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasoláo. * Pagcacólang sa maáyong paghóna hona.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deslumbrar</span>. = <span lang="ceb">Soláo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deslustrar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa casínao. * Paglíbac libac sa isigcatáuo. * Pagpacopós pagpacóbos sa pagcabilídhon sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deslustroso</span>. = <span lang="ceb">Malágsot, mang̃íl-ad, maláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmadejamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcalóya, pagcaoaláy cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmadejar</span>. = <span lang="ceb">Loya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desman</span>. = <span lang="ceb">Casáquet, calisód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmandar</span>. = <span lang="ceb">Pagsíbog sa guisógo ng̃a daan, pagsógo sa batoc sa guisógo ng̃a daan. * Paghanáyac -sa pagpamólong sa díli mao, sa díli tiempo. * Túig ng̃a igapamólong sa díli macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmantecar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa tamboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmantelado</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a oalá hoptan ug oalá pagdáyan dayánan sa mg̃a casangcápan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmantelar</span>. = <span lang="ceb">Paggobá, pagláglag, pagbóngcag sa mg̃a cota ug sa mg̃a baluarte.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmaña</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy caálam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmañado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a colang sa caálam, borong caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmarrido</span>. = <span lang="ceb">Ang nalóya. * Ang nasobó, ang namíng̃ao. * Ang oaláy gahóm ug cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmatar</span>. = <span lang="ceb">Pagíbot sa mg̃a sagbot mg̃a tanóm ug mang̃a bongláyon obán ang mg̃a gamót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmayado</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a obos, malospálon, ng̃a díli maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmayar</span>. = <span lang="ceb">Pogdao, pagoalá sa boot, sa mg̃a balatían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmayo</span>. = <span lang="ceb">Capógdao, pagcaoalá sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmazalado</span>. = <span lang="ceb">Malóya. * Ang guipaóbsan sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmedidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy pagcatopóng, sa oaláy caang̃áyan. * Ang oaláy socod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmedirse</span>. V. <i><a href="#e.descomedirse">Descomedirse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmedrar</span>. = <span lang="ceb">Pagcópos sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmedro</span>. = <span lang="ceb">Pagcacópos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmelancolizar</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá, pagcóha, sa casobó, sa camíng̃ao sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmelar</span>. = <span lang="ceb">Pagpíga, pagcóha sa dogos sa odlan sa potiócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmelenar</span>. = <span lang="ceb">Pagpálpag, paggobót sa bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmembrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag sa bahin sa laoas, lapa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmemoriado</span>. = <span lang="ceb">Ang colang sa panomdóman, malimóton, mang̃ilímtan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmemoriarse</span>. = <span lang="ceb">Limót, díli pagdómdom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmentir</span>. = <span lang="ceb">Pagpanghimácac, paghing̃álan ug bacácon sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmenuzable</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon pagatípac tipácon, dogmócon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmenuzar</span>. = <span lang="ceb">Tipac, tipic, dogmoc, gamáy, dogdog. * Pagsósi, pagquisáyod, pagquigásoy ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmeollar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa otoc, sa onód, sa solód sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmerecedor</span>. = <span lang="ceb">Ang díli tacós, ang oaláy pahanóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmerecer</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá sa pahanóngdan. * Pagoaalá, pagcópos sa bili sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmesura</span>. V. <i><a href="#e.descomedimiento">Descomedimiento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmesurado</span>. = <span lang="ceb">Ang dagcóan caáyo ug labíng dagcó sa obán ng̃a isigcamagsáma, isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmesurar</span>. = <span lang="ceb">Boloc, gobót.</span> * V. <i><a href="#e.descomedirse">Descomedirse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmigajar</span>. = <span lang="ceb">Pagdógmoc, paggamáy sa bisan onsa, <span class="corr" id="xd31e44033" title="Fuente: pagmómhc">pagmómho</span>.</span> -<span class="pageNum" id="pb70">[<a href="#pb70">70</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmigar</span>. = <span lang="ceb">Pagdógmoc sa tinápay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmirriado</span>. = <span lang="ceb">Maníoang. * Ang nasobó, namíng̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmochar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótol sa bisan onsa dapit sa itáas, dapit sa tomóy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmogar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáctac sa mg̃a song̃áy sa mg̃a osa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmolado</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy bag-ang, hing̃ó sa mang̃a bag-ang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmontar</span>. = <span lang="ceb">Tagá, caíng̃in. * Paggobá sa bisan onsang tapóca con ogdo ba. * Pagcanáog sa mananáp ng̃a guicabayóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmonte</span>. = <span lang="ceb">Como el anterior.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmoñar</span>. = <span lang="ceb">Paggónting sa pinángco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmoralizacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcang̃íl-ad, pagcalágsot, pagcadáot sa mg̃a batásan, sa mg̃a cagaoían sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmoralizado</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa mang̃íl-ad, maláo-ay, malágsot ug daótan ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmoralizar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmoronar</span>. = <span lang="ceb">Paggobá sa pagcahínay hinay, sa anam anam, sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmurador</span>. = <span lang="ceb">Iring ng̃a manóbad, tigdácop sa mang̃a ilagá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desmurar</span>. = <span lang="ceb">Paghorót sa mg̃a ilagá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desnarigado</span>. = <span lang="ceb">Pong̃ag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desnatar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa gatas sa vino, &c., ang natolotibúoc dapit sa ibábao. * Pagpíli sa labíng -matolotibúoc dapit sa ibábao. * Pagpíli sa labing maáyo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desnaturalizar</span>. = <span lang="ceb">Hing̃ílin, pagcóha sa mg̃a táuo sa mg̃a caposlánan ng̃a nahatong̃ód onta caníla, tong̃ód -sa ilang pagcatagilóngsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desnegar</span>. = <span lang="ceb">Pagdilí, paglimód, pasíbog sa guiíng̃on ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desnevar</span>. = <span lang="ceb">Pagtónao sa tobig ng̃a natibóoc guícan sa tugnao.</span> -</p> -<p id="e.desnivel" class="hw"><span class="sc">Desnivel</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy tonton, pagcataquílid.</span> -</p> -<p id="e.desnivelar" class="hw"><span class="sc">Desnivelar</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá, Pagcóha sa pagcatónton, sa pagcatádong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desnudador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagahobó, ang nagapahócas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desnudamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadayág, sa pagcaháyag, sa oaláy licó licong polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desnudar</span>. = <span lang="ceb">Hobó, hocas, pagcóha, pagágao sa bisti sa bisan cansa, ug sa tabon sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desnudez</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desnudo</span>. = <span lang="ceb">Hob-an, hinób-an, hinobóan. * Táuo ng̃a guitáptan sa laoas, ng̃a guibísti sa malágsot -ug noog ng̃a bisti. * Táuo ng̃a oaláy pahanóngdan. * Ang oaláy tabang, ang oaláy dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desobedecer</span>. = <span lang="ceb">Soqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desobediencia</span>. = <span lang="ceb">Casóqui, pagcasóqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desobediente</span>. = <span lang="ceb">Soquíhan, masinoquíhon, masóquing táuo con mananáp, masinocoáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desobligar</span>. = <span lang="ceb">Pagóndang sa catongdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desocupacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desocupadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy samoc, sa oaláy macaólang, sa oaláy bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desocupar</span>. = <span lang="ceb">Pagháoan sa bisan onsa ng̃a logar, pagcóha sa mg̃a samoc ug sa bisan onsa ng̃a macaólang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desojar</span>. = <span lang="ceb">Bitas, botas. * Toctoc, totoc, pagsolóng sa oaláy lang̃an, sa oaláy calíng̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desolacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláglag, pagcahorót ng̃a tuod, pagcagobá, pagcabóngcag, pagcatápus, pagcatibóas, -pagcatibáoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desolado</span>. = <span lang="ceb">Quinayógtan, quinalísdan, guicasaquétan, ang oaláy calípay, ang namíng̃ao ug dacó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desolar</span>. V. <i><a href="#e.arruinarse">Arruinarse algo</a></i>, <i><a href="#e.arruinar">arruinar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desolladamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desollado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a oaláy caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desollador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapánit. * Lugar ng̃a pagapanítan, pagacoháan sa panit sa mg̃a mananáp.</span> -<span class="pageNum" id="pb70a">[<a href="#pb70a">70</a>]</span></p> -<p id="e.desollar" class="hw"><span class="sc">Desollar</span>. = <span lang="ceb">Panit, pagpánit, pagcóha sa panit. * Pagdáot sa dong̃og sa bisan cansa, sa iang dona con sa iang laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desopinar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot, pagcóha sa dong̃og sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desoprimir</span>. = <span lang="ceb">Pagbáoi sa bisan cansa sa pagcapógos canía, sa pagcabíhag, &c.</span> -</p> -<p id="e.desorden" class="hw"><span class="sc">Desórden</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóloc, pagcagobót, pagcasinácot sacot.</span> -</p> -<p id="e.desordenar" class="hw"><span class="sc">Desordenar</span>. = <span lang="ceb">Boloc, gobót, sacot, pagbóhat sa oaláy casadáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desorejar</span>. = <span lang="ceb">Palong, pagpótol sa dalónggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desorganizar</span>. V. <i><a href="#e.desordenar">Desordenar</a></i> hasta <i lang="ceb">pagbóhat</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desorganizacion</span>. V. <i><a href="#e.desorden">Desórden</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desorillar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábas sa mg̃a bocóg sa onód.</span> -</p> -<p id="e.desovar" class="hw"><span class="sc">Desovar</span>. = <span lang="ceb">Pagdócloy, pagbílin sa bíhod sa mg̃a isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desovillar</span>. = <span lang="ceb">Pagbárbad, paggobá sa mg̃a binódbod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despabiladera</span>. = <span lang="ceb">Isológui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despabilado</span>, sin poder dormir. = <span lang="ceb">Hocao, mahócao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despabilador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasógui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despabilar</span>. = <span lang="ceb">Sogui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despacio</span>. = <span lang="ceb">Sa hínay hinay, hinay, sa mahínay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despacito</span>. = <span lang="ceb">Sa mahínay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despachaderas</span>. = <span lang="ceb">Pagtóbag, pagbalíbad sa mg̃a masíngcang polong, sa ting̃og ng̃a magáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despachar</span>. = <span lang="ceb">Tapos, homan, tibáoas, obos, camhan. * Pagsógo sa bisan cansa, sa bisan díin, sa bisan asa. * Pagpatáy, pagcóha sa quinabóhi. * Pagcóha sa mg̃a casámoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despacho</span>. = <span lang="ceb">Pagcahanáyac. * Pagsógo, sinógo. * Pagcahóman, pagcatápos, pagcatibáoas, * Solód ng̃a -pagahócman sa mg̃a hocom, ug ang pagabohátan sa bisan cansa sa íang boloháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despachurrar</span>. = <span lang="ceb">Posdac, bosdac, bagsac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despajar</span>. = <span lang="ceb">Pagláin, pagcóha sa dagámi, sa tahóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despaldillar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot sa bocó bocó sa táuo con sa mananáp.</span> -</p> -<p id="e.despanzurrar" class="hw"><span class="sc">Despanzurrar</span>. = <span lang="ceb">Bosbos, boslic, pagsámad sa tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desparramado</span>. = <span lang="ceb">Halagpád. * Dagcó. * Quinátag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desparramar</span>. = <span lang="ceb">Catag, sabólac, sab-oag. * Pagósic sa bahándi, sa salapí. * Paglíng̃ao ling̃ao sa caling̃áoan ng̃a díli maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despartir</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag, pagbáhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despatarrarse</span>. = <span lang="ceb">Toláros, pagdalín-as sa nabiláca ang mg̃a paa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despavoridamente</span>. = <span lang="ceb">Sa cahádloc, sa calisáng, sa cacógmat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despearse</span>. = <span lang="ceb">Paol, pagdáot sa tíil guican sa paglacát ug hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despechadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa caligótgot, sa capong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despechar</span>. = <span lang="ceb">Pagpapong̃ót, pagpasocó, pagpaligótgot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despecho</span>. = <span lang="ceb">Casocó ng̃a dagcó, capong̃ót, caligótgot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despechugar</span>. = <span lang="ceb">Pagíbot, pagtáctac, pagcóha sa aba sa mg̃a langgam, * Pagdayág sa doghan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despedazador</span>. = <span lang="ceb">Ang magalápa, ang magatípac, magatípic, magabáhin bahin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.despedazar" class="hw"><span class="sc">Despedazar</span>. = <span lang="ceb">Lapa, tipac, tipic, gosbat, bahin.</span> * V. <i><a href="#e.destrizar">Destrizar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despedida</span>. = <span lang="ceb">Pagpanamílit, panamílit, pagpaháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despedir</span>. = <span lang="ceb">Panamílit, paháoa. * Bohi, bia, balíbag, salibáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despedregar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa mg̃a bató sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despegable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang maócal, ang maócal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despegadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pancaháit ng̃a ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despegado</span>. = <span lang="ceb">Ang dili maábi abíhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despegar</span>. = <span lang="ceb">Ocal, bolag, ibot, tactac, acac, acnit, pacsi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despego</span>. V. <i><a href="#e.desamor">Desamor</a></i>. -</p> -<p id="e.despeinar" class="hw"><span class="sc">Despeinar</span>. = <span lang="ceb">Paggobót sa bohóc, pagpágpag, <span class="corr" id="xd31e44705" title="Fuente: pag. pálpag">pagpálpag</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despejado</span>. = <span lang="ceb">Batir, sa matín-ao ug matalínis ng̃a húna húna. * Táuo ng̃a maálam mamólong sa pagcaígo, -ug ng̃a maálam magatóbang sa isigcaíng̃on.</span> -<span class="pageNum" id="pb71">[<a href="#pb71">71</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Despejar</span>. V. <i><a href="#e.desembarazar">Desembarazar</a></i>. * <span lang="ceb">Paglínao, pagpáoa, paglámdag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despelotar</span>. V. <i><a href="#e.despeinar">Despeinar</a></i>. -</p> -<p id="e.despeluzar" class="hw"><span class="sc">Despeluzar</span>. V. <i><a href="#e.despeinar">Despeinar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despeluznar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despellejar</span>. V. <i><a href="#e.desollar">Desollar</a></i>. * <span lang="ceb">Pacsi, lacsi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despenar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa casáquet, sa calisód, sa cayógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despendedor</span>. = <span lang="ceb">Maosícon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despender</span>. = <span lang="ceb">Paggasto sa salapí.</span> -</p> -<p id="e.despensa" class="hw"><span class="sc">Despensa</span>. = <span lang="ceb">Pinsa, lugar ng̃a pagabotáng̃an ug tipigánan sa calán-on ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despensero</span>. = <span lang="ceb">Ang magahópot ug magabántay sa pinsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despensadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahanáyac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despeñadero</span>. = <span lang="ceb">Ambácan, capangpáng̃an, lugar ng̃a hatáas ug cabatóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despeñar</span>. = <span lang="ceb">Ambac, holog, balíbag. * Pagsámoc sa mg̃a cailíbgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despeño</span>. = <span lang="ceb">Pagcaámbac. * Calíbang, hibólos, caólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despepitarse</span>. = <span lang="ceb">Pagsínggit sa macosóg, sa mabáscog caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desperdiciadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaósic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desperdiciador</span>. = <span lang="ceb">Maosícon, ang magaósic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desperdiciar</span>. = <span lang="ceb">Osic, dagmal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desperdicio</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá sa bahándi, sa salapí, con sa bisan onsa pa, pagcahodót. * Bisan onsa ng̃a oaláy polos, ng̃a biniáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desperdigar</span>. = <span lang="ceb">Bolag.</span> -</p> -<p id="e.desperezarse" class="hw"><span class="sc">Desperezarse</span>. = <span lang="ceb">Hioid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despernado</span>. = <span lang="ceb">Paol, ang guicápoy, ang guibódlay sa paglacát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despernar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótol, <span class="corr" id="xd31e44898" title="Fuente: prgdáot">pagdáot</span> sa mg̃a paa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despertador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapócao, magpopócao, magpolócao. * Ang macayógot sa hona hona.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despertar</span>. = <span lang="ceb">Pocao, matá, mocag mocag, paghigmatá. * Pagdómdom sa bisan onsa ng̃a nabía ug hingcalímtan na onta. * Pagábot sa pagcabátir sa táuo ng̃a hong̃og -ug borong ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despestañar</span>. = <span lang="ceb">Pagíbot sa piloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despezonar</span>. = <span lang="ceb">Pagíbot, pagcóha sa doldógan sa mang̃a bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despicar</span>. = <span lang="ceb">Balos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despiertamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabátid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despierto</span>. = <span lang="ceb">Ang namatá, ang nahigmatá. * Ang táuo ng̃a batid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despilfarrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbádbad sa bisan onsa sa oaláy caang̃áyan. * Paggasto sa salapí sa oaláy hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despintar</span>. = <span lang="ceb">Pagquías, pagpánas sa piníntal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despiojar</span>. = <span lang="ceb">Paghing̃óto. * Pagtábang sa isigcatáuo, arón macóha ug gomóa sa pagcaháng̃ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despique</span>. = <span lang="ceb">Pagbalos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desplegar</span>. = <span lang="ceb">Hinat, boclar. * Pagháyag, pagdayág sa tinágo ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desplomar</span>. V. <i><a href="#e.desnivelar">Desnivelar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desplomo</span>. V. <i><a href="#e.desnivel">Desnivel</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desplumar</span>. = <span lang="ceb">Paghimólbol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despoblado</span>. V. <i><a href="#e.desierto">Desierto</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despoblar</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálsa sa mg̃a táuo ng̃a nanagpoyó sa longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despojar</span>. = <span lang="ceb">Coha, agao, caoat. * Hobó, hocas, pagcóha sa bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despojo</span>. = <span lang="ceb">Ang guibiáan sa mg̃a pang̃obátan, sa mang̃a sóldados ng̃a guipanagdáog sa ilang mg̃a -caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despolvar</span>. = <span lang="ceb">Yabyab.</span> -</p> -<p id="e.despolvorear" class="hw"><span class="sc">Despolvorear</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desportillar</span>. = <span lang="ceb">Tipac, locab, longcab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desposado</span>. = <span lang="ceb">Ang guigápos sa iang camót sa singsing ng̃a pothao. * Ang <span class="corr" id="xd31e45073" title="Fuente: bago-ng">bag-ong</span> quinasál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desposar</span>. = <span lang="ceb">Pagcasál, pagatóbang ug pagtámbong sa <span class="sic">Padac</span> cura sa mg̃a táuo ng̃a buot mamíño ug pagdaláng̃in sa ilang pagcamíño.</span> -<span class="pageNum" id="pb71a">[<a href="#pb71a">71</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Desposeer</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagágao sa bisan cansa sa iang dona, sa iang pohónan, salapí, mg̃a mananáp, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desposorio</span>. = <span lang="ceb">Pagsáad sa babáye ug sa laláqui ng̃a mamíño sila, paghátag ug polong sa pagcamiño. -* Pagángcon ug pagdáoat sa bana sa iang asáoa ug sa asáoa sa iang bana, sa pagcasál -na caníla.</span> -</p> -<p class="hw">Déspota. = <span lang="ceb">Hadi ng̃a magahópot sa mg̃a calongsódan ng̃a hingsácpan nia sa ia lamang ng̃a caogalíng̃on -ng̃a pagbóot, sa oaláy batásan, mg̃a leyes ng̃a iang pagasóndan ug pagatágdon. * Mamomógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despotismo</span>. = <span lang="ceb">Pagbóot ng̃a hariánon ng̃a díli motágad ug díli mosonód sa bisan onsa ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despotricar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong somála lamang sa caogalíng̃on ug húna húna, bisan díli macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despreciable</span>. = <span lang="ceb">Talamáyon, tacós ng̃a pasipád-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despreciador</span>. = <span lang="ceb">Tigtámay, ang nagatámay, nagapasipála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despreciar</span>. = <span lang="ceb">Tamay, pasipála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desprecio</span>. = <span lang="ceb">Pagpasipála, pagtámay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desprender</span>. = <span lang="ceb">Bolag, bohi, badbad, tactac, hobad, * Tonton, pagóbos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desprendimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy tagad sa bisan onsa, pagcaoaláy caoíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despreocupacion</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna ng̃a maáyo, sa díli pagaobánan sa bisan onsa dihá ng̃a magapasayóp. * Paghóna hona ing̃on da sa catadóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despreocupar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaíla sa bisan cansa sa mg̃a sayóp ng̃a nagaobán sa iang guihóna hona.</span> -</p> -<p id="e.desprevenidamente" class="hw"><span class="sc">Desprevenidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy pagcatagána, pagcaándam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desprevenido</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá magtagána, magaándam. * Ang coláng̃an sa mg̃a quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desproporcion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagcatopóng, pagcasáma, pagcaíng̃on, pagcaáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despropósito</span>. = <span lang="ceb">Bohat con polong ng̃a díli macaígo, pagbóhat ug pagpamólong ng̃a díli mao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desproveer</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagágao sa bisan cansa sa iang mg̃a quinahánglan sa pagcabóhi, sa cabohían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desproveidamente</span>. V. <i><a href="#e.desprevenidamente">Desprevenidamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desprovisto</span>. = <span lang="ceb">Ang coláng̃an sa mg̃a quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Después</span>. = <span lang="ceb">Oña, onya, sa toon toon, sa taod taod, sa tuod tood.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despulsarse</span>. = <span lang="ceb">Pagíbog, pagpanghináot, pagbóot, paghigógma sa bisan onsa, sa mabáscog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Despuntar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótol, pagcóha sa mg̃a tomóy sa bisan onsa ng̃a tomóyan. * Paglípot sa mg̃a catárman sa mg̃a nanagsacáy. * Pagpóyos, pagbólac -sa mg̃a cahoy. * Pagháyag, pagdayág sa pagcabátir sa bisan cansa ng̃a táuo, sa iang caálam. * Pagsógod sa pagcalámdag, pagaláman daman, pagdóol -na ang cabontágon, ang caadláuon, pagcacaadláuon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desquejar</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag sa mg̃a sahá sa ilang ponóan, arón itanóm sa lain ng̃a lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desquiciar</span>. = <span lang="ceb">Pagíbot, pagpagóa, pagcóha sa tacop con talambóan sa lugar ng̃a pagatoyócan, pagalisóan, -sa iang quicióhan. * Paggobá sa bisan onsa sa pagcóha sa iang calig-ónan. * Pagpatigáyon arón maoalá sa bisan cansa ng̃a táuo ang maáyong <span class="corr" id="xd31e45303" title="Fuente: cabo-bót-on">cabobót-on</span>, ang pagcapalángga sa isigcatáuo canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desquijarar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagdáot sa apapáng̃ig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desquitar</span>. = <span lang="ceb">Baoi, pagbálos sa daótan ng̃a bohat sa isigcatáuo. * Pagbáoi sa napildi sa sogál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desquite</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáoi, pagcabálos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desrancharse</span>. = <span lang="ceb">Pagbía sa pinoyánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desreputacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang, pagcaoaláy dong̃og ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desrizar</span>. = <span lang="ceb">Paggobá sa quinólong, paghínat sa naconót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desronar</span>. = <span lang="ceb">Pagtagá, pagpótol sa mg̃a sang̃á ng̃a malágsot sa mg̃a cahoy, arón somópang ug domagcó ang obán ng̃a maáyo ayo.</span> -<span class="pageNum" id="pb72">[<a href="#pb72">72</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Destacamento</span>. = <span lang="ceb">Ang tapoc sa pila ca táuo con sa mg̃a soldados ng̃a nabólag sa cadaghánan, sa pagátang -sa lugar ng̃a pagaatáng̃an nila, ing̃on sa sugo sa ilang ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destajar</span>. = <span lang="ceb">Pagsábot, pagpólong polong sa mg̃a tolománon sa bisan onsa ng̃a pagaboháton.</span> -</p> -<p id="e.destajo" class="hw"><span class="sc">Destajo</span>. = <span lang="ceb">Paquiao, pacyao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destapar</span>. = <span lang="ceb">Bocas.</span> * V. <i><a href="#e.descubrir">Descubrir</a></i> y <i><a href="#e.descubrimiento">Descubrimiento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destapiar</span>. = <span lang="ceb">Paggobá sa mg̃a cotang hamóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destartalado</span>. = <span lang="ceb">Ang nagobót, ang nabóloc, ang nasácot, ang oaláy cahosáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destazar</span>. = <span lang="ceb">Pagtípac, pagtípic sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destechar</span>. = <span lang="ceb">Tocas, tastas, tangcas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destejar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa mg̃a tesa sa mg̃a atóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destejer</span>. = <span lang="ceb">Paghóbad, pagbádbad sa hinábol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destemplanza</span>. = <span lang="ceb">Paglabí sa bisan onsa, sa tognao, sa init, sa gotom, sa mg̃a caíbog, &c. * Pagláin sa pagcabótang -sa laoas, pagsáquet saquet ug diríot, pagínit init. * Pagcahílao, pagcaoalá sa sobo -sa mg̃a capandáyan. * Pagbóhat, pagpamólong, pagcáon, pagínon, &c., labí sa casadáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destemplar</span>. = <span lang="ceb">Boloc, pagcóha sa caang̃áyan. * Pagsógod sa hilánat, pogsáquet sáquet. * Paghílao -sa soláb sa mg̃a capandáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destemple</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóloc, pagcaoaláy caang̃áyan sa mang̃a tolónggon. * Pagcaláin sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desteñir</span>. = <span lang="ceb">Paglóbad, pagcóha sa tina, sa color sa guitína, pagpánas sa mg̃a color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desterrar</span>. = <span lang="ceb">Hing̃ílin, pagpaháoa. * Pagpahalayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desterronar</span>. = <span lang="ceb">Pagdógmoc sa yota ng̃a natibúoc, sa mg̃a ogdo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destetadera</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a toncan ng̃a itáod sa bába sa mg̃a mananáp, ug labí pa sa mg̃a baca, -sa pagpalótas caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destetar</span>. = <span lang="ceb">Lotas, pagóndang sa pagsóso. * Pagbólag sa mg̃a anac sa ilang tigúlang, con magaángcon -sila sa bisan onsang opicio con cahímtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destete</span>. = <span lang="ceb">Pagcalótas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destiempo</span> (a). = <span lang="ceb">Bisan onsang bohat con polong ng̃a díli macaígo sa maáyong tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destierro</span>. = <span lang="ceb">Pagcahing̃ílin, pagpaháoa, pagpahalayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destilacion</span>. <span class="corr" id="xd31e45534" title="Fuente: —">=</span> <span lang="ceb">Pagcatólo, pagcaágas, pagcadalígdig, pagcadahing̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destiladera</span>. = <span lang="ceb">Honóban sa vino, tobig, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destilador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapadalísay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destilar</span>. = <span lang="ceb">Dalísay, paglóto sa vino, tobig, &c., sa binóhan. * Tolo, agas, dalígdig, dahíng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destinar</span>. = <span lang="ceb">Sogo, pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destino</span>. = <span lang="ceb">Pagbóot sa Lang̃it, sa Dios con sa mang̃a ponóan sa calibótan, somála sa boot ng̃a -boháton. * Opicio, cahímtang, bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destitucion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacóha sa opicio con sa cahímtang con sa bisan ansa pa, sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destituir</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa bisan onsa sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destorcer</span>. = <span lang="ceb">Badbad, solbad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destornillado</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa magáan ng̃a boot, boang boang, coliró.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destoserse</span>. = <span lang="ceb">Pagóbo sa oaláy quinahánglan, sa pagbóhat ug señas con sa lain tuyo ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destrabar</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destral</span>. = <span lang="ceb">Oásay, ooásay sa dohá ca bába con soláb.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destraleja</span>. = <span lang="ceb">Ooásay ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destramar</span>. = <span lang="ceb">Pagbádbad, paghóso sa holog sa mang̃a hinábol. * Pagoalá, pagpaháyag, pagpadayág sa -mang̃a paglaláng ug mg̃a paglímbong ng̃a guilaláng sa obán ng̃a mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destreza</span>. = <span lang="ceb">Caálam, quinaádman, pagcaníndot, pagcaáñag sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb72a">[<a href="#pb72a">72</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Destripar</span>. = <span lang="ceb">Bosbos, pagpagóa sa mg̃a tináe.</span> * V. <i><a href="#e.despanzurrar">Despanzurrar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcóha, pagpagóa sa onód sa solód sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destripaterrones</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mang̃íta sa iang pagcabóhi sa pagcále sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destriunfar</span>. = <span lang="ceb">Paglógos sa obán ng̃a nanagsogál sa baraja sa ilang mg̃a contra arón ibótang nila -ang mg̃a triunfo.</span> -</p> -<p id="e.destrizar" class="hw"><span class="sc">Destrizar</span>. = <span lang="ceb">Guisí, tabas, potol.</span> * V. <i><a href="#e.despedazar">Despedazar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destrocar</span>. = <span lang="ceb">Pagbádbad sa pagbáilo ug pagtagílis ng̃a guibóhat sa mg̃a táuo, sa pagángcon sa tagsa -tagsa sa iang caogalíng̃on ng̃a hias ug bisan onsa ng̃a guibáilo sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destron</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaágac sa botá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destronar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóba, pagpaháoa sa Guinharían sa mg̃a hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destroncar</span>. = <span lang="ceb">Pagtagá sa mg̃a cahoy dapit ug haróol sa mg̃a gamót. * Pagpótol con paglisá sa bisan onsang bahín sa laoas sa mg̃a táuo. * Pagpótol, pagóndang, pagárang sa soguílon. -* Pagbótang sa mg̃a cacolían, mg̃a caoláng̃an, sa isigcatáuro, arón díli macadáng̃at -sa guitúyo nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destrozar</span>. V. <i><a href="#e.despedazar">Despedazar</a></i> y <i><a href="#e.destrizar">Destrizar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagdáot, paggobá, pagósic, pagámong among. * Paggobá, pagdáog sa mg̃a caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destrozo</span>. = <span lang="ceb">Pagcagobá. * Pagcadáot. * Pagcaósic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destrozon</span>. = <span lang="ceb">Ang macaguísi, macadáot, macaósic ug dili magbántay ug maáyo sa iang guibísti ng̃a -mg̃a panápton, mg̃a sapín, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destruccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláglag, pagcatibáoas, pagcatápus, pagcagobá ng̃a oaláy sompa ug tambal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destrueque</span>. = <span lang="ceb">Ang pagóli sa tagsa ca tagía sa bisan onsa ng̃a natagílis, natagáilo, sa lain ng̃a -botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destruible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang laglágon, ang arang gobon.</span> -</p> -<p id="e.destruidor" class="hw"><span class="sc">Destruidor</span>. = <span lang="ceb">Ang macagobá, ang macaláglag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destruir</span>. V. <i><a href="#e.arruinarse">Arruinarse algo</a></i>, <i><a href="#e.arruinar">arruinar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Destruvente</span>. V. <i><a href="#e.destruidor">Destruidor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desudar</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Pagcóha, pagtó-ang sa sing̃ót.</span> -</p> -<p id="e.desuellacaras" class="hw"><span class="sc">Desuellacaras</span>. = <span lang="ceb">Ang magalálot ng̃a dili maálam magálot. * Táuo ng̃a oaláy caólao, sa daótan ng̃a báta san ug mang̃íl-ad ng̃a quinabóhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desuello</span>. = <span lang="ceb">Pagpánit, pagcapánit.</span> * V. <i><a href="#e.desuellacaras">el anterior</a></i> desde <i lang="ceb">Táuo</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desunidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabólag, sa oaláy paghiósa, pagcalang̃áquit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desunir</span>. = <span lang="ceb">Bolag, irog. * Pagbíquil sa mang̃a cabobót-on ng̃a nagacaóyon ng̃a daan. * Pagáoay -sa mg̃a daan ng̃a higála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desuñar</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Paghing̃ocó, paggónting sa cocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desusar</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá, pagcóha sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desuso</span>. = <span lang="ceb">Pagcólang sa batásan, pagcaoaláy batásan, pagcaoaláy paggámit sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desustanciar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa cosóg, sa caísog, la lamí, pagpatáb-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvahar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagpótol sa mg̃a sang̃á ug mg̃a dahon ng̃a namalá ug naláya sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvaido</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a hatáas ug dili ang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvalido</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy tabang, ang dili pagalabánan, ang oaláy dalángpan, ang biniáan sa ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvalimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoláy paglában, pagtábang ug dalángpan, pagcaoaláy hihála, abian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvan</span>. = <span lang="ceb">Paga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvanecer</span>. = <span lang="ceb">Pala, hanap, taob, pagoalá sa bisan onsa. * Pagpadáyeg, pagpalábi labi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvanecidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagparáyeg, sa pagpalábi labi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvanecimiento</span>. = <span lang="ceb">Paráyeg, pagpalábi labi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvaporizadero</span>. = <span lang="ceb">Hong̃áoan, caalisng̃áoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvarar</span>. V. <i><a href="#e.deslizar">Deslizar</a></i> hasta <i lang="ceb">pagpamólong</i>. * <span lang="ceb">Paglótao sa sacayán ng̃a nasánglad.</span> -<span class="pageNum" id="pb73">[<a href="#pb73">73</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvaríadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy hingtúngdan ug cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvariado</span>. = <span lang="ceb">Ang salimoáng̃on, ang tigyámyam, ang nasalimóang, nagayámyam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvariar</span>. = <span lang="ceb">Salimóang, yamyan. * Pagpamólong ug bisan onsa sa oaláy hingtóngdan ug cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvarío</span>. = <span lang="ceb">Polong cong bohat ng̃a oaláy hingtóngdan. * Pagcayámyam, pagcasalimóang. * Botang -ng̃a dili ang̃ay sa isigcaíng̃on. * Pagcaoaláy calig-ónan sa boot. * Huna huna ng̃a -paráyon bisan ng̃a dili onta macaígo sa cataróng̃an ug sa tacós ng̃a hona honáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvedado</span>. = <span lang="ceb">Ang guidilí ng̃a daan ng̃a dili na pagadid-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvedar</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot sa guidíd-an ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desveladamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatócao, sa pagcaoaláy católog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvelar</span>. = <span lang="ceb">Tocao, pocao hocao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvelo</span>. = <span lang="ceb">Pagcatócao, dagcóng cacógui sa pagbóhat ug sa pagdáng̃at sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvencijar</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag ug paglóag sa mg̃a bahin sa bisan onsa ng̃a nahiósa ug hinógtan onta. * Paglisá, -pagdáot, pagbalí sa bisan onsa ng̃a bahin sa looas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvendar</span>. = <span lang="ceb">Paghóbag, pagbádbad, paglóag sa mg̃a baat ng̃a guibáat ug guitábon sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desventaja</span>. = <span lang="ceb">Ang pagcacúlang con pagcadíli ang̃ay, ng̃a guican sa pagtándig sa duhá ca táuo, mananáp -con sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desventar</span>. = <span lang="ceb">Pagpagóa sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desventuradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaanógon, sa pagcaaláot, sa pagcalisód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desventurado</span>. = <span lang="ceb">Anógon, aláot, ang oaláy palad, ang guicasaquétan. * Pobres, hang̃ol. * Hicáoan, daguinótan -uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvergonzadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy caólao, pagtáhod ug pagtahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvergonzado</span>. = <span lang="ceb">Ang mamólong sa oaláy caólao, pagtáhod ug catahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvergonzarse</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong sa oaláy tagád sa pagtáhod ug pagtahá, sa oaláy caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvergüenza</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang sa pagtáhod, sa caólao, sa pagtahá, tampálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desviar</span>. = <span lang="ceb">Bolag, irog, pagpahalayó. * Pagsámbag sa bisan cansa arón dili parayónon ang guihóna -hona nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvío</span>. = <span lang="ceb">Pagcabólag, paghalayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvirgar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa pagcaólay sa mg̃a dalága, pagpacasalá pasógod sa babáye ng̃a oalá pa aguían -sa laláqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvirtuar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa caísog, sa cosóg, sa gahóm, sa lamí, sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Desvivirse</span>. = <span lang="ceb">Paghigógma, pagíbog, pagpanghináot sa bisan onsa sa dagcóng <span class="corr" id="xd31e46152" title="Fuente: cacógi">cacógui</span>, sa dagcóng pagpatigáyon sa pagdáng̃at niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deszumar</span>. = <span lang="ceb">Pagpíga, pagpóga, pagbádyet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Detal</span> (en). = <span lang="ceb">Sa pagcaánam anam, sa pagcatinágsa, sa tagsa tagsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Detallar</span>. = <span lang="ceb">Pagsógid, pagásoy sa <span class="corr" id="xd31e46176" title="Fuente: bisau">bisan</span> onsa sa pagcasáyod caáyo, sapagcacóti coti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Detencion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadógay, pagcaláng̃an, pagcahínay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Detenedor</span>. = <span lang="ceb">Ang macaháoid, ang magapaláng̃an, ang magapadógay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Detener</span>. = <span lang="ceb">Pagpadógay, pagpaláng̃an, pagháoid. * Pagpreso, pagbilánggo. * Dogay, lang̃an. * Pagsólong, -pagtán-ao sa mahínay sa pagcatinótoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Detenidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahínay, sa pagcadógay, sa pagcaláng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deterior</span>. = <span lang="ceb">Ang dolodaótan sa obán ng̃a <span class="corr" id="xd31e46214" title="Fuente: isigcaíg̃on">isigcaíng̃on</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deterioracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deteriorar</span>. = <span lang="ceb">Pagdógang sa cadáot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Determinacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahanáyac. * Pagcaísog, pagcaoaláy catálao ug cahádloc.</span> -<span class="pageNum" id="pb73a">[<a href="#pb73a">73</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Determinado</span>. = <span lang="ceb">Maísog, casing casíng̃an, ang oaláy cahárloc ug catálao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Determinar</span>. = <span lang="ceb">Hanáyac, pagbóhat ug pagpamólong sa guihóna huna ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Detersion</span>. = <span lang="ceb">Pagcanósnos, paghínis sa bisan onsa, pagcapáhid. * Pagcahónal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Detestable</span>. = <span lang="ceb">Dolómtan, ang tacós ng̃a pagadómtan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Detonacion</span>. = <span lang="ceb">Tonóg ng̃a dagcó, dalógdog, botó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Detraccion</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang botang, pagsóguid, pagcagóla, ng̃a mang̃íl-ad, paglíbac ng̃a icacóha sa -dong̃og sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Detractor</span>. = <span lang="ceb">Tigbótang botang, tiglíbac, malibácon, ang macacóha sa dong̃og sa isigcatáuo sa iang -pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Detraer</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag, pagírog sa usá ca botang sa lain ng̃a botang, paghalayó. * Pagbótang botang, -paglíbac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Detras</span>. = <span lang="ceb">Sa licód, licód, so loyo, sa oláhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Detrimento</span>. = <span lang="ceb">Cadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deuda</span>. = <span lang="ceb">Otang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deudo</span>. = <span lang="ceb">Caobánan, pagcacaobánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deudor</span>. = <span lang="ceb">Otáng̃an, ang may otang, ang nacaótang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Deuteronomio</span>. = <span lang="ceb">Ang usá ca libro sa santos ng̃a Sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Devanadera</span>. = <span lang="ceb">Galíng̃an, barbádan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Devanador</span>. = <span lang="ceb">Tigbádbad, ang magabádbad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Devanar</span>. = <span lang="ceb">Badbar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Devanear</span>. V. <i><a href="#e.delirar">Delirar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Devaneo</span>. V. <i><a href="#e.delirar">Delirar</a></i>. = <span lang="ceb">Bohat ng̃a caoang ng̃a oaláy polos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Devantal</span>. = <span lang="ceb">Usá ca pedazo ng̃a panápton ng̃a ibótang ug ibisti sa mg̃a babáye sa ibábao sa mg̃a -saya, dapit sa atobáng̃an, ng̃a guitágcos nila sa ilang haoac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Devastar</span>. <span class="corr" id="xd31e46394" title="Fuente: =">V.</span> <i><a href="#e.arruinarse">Arruinarse algo</a></i>, <i><a href="#e.arruinar">arruinar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Devengar</span>. = <span lang="ceb">Pagángcon sa salapí ug sa bisan onsa ba dihá, ng̃a tacós ng̃a ihátag sa agálon con -sa nagpamóo sa sológoon con sa namóo, tung̃ód sa iang pagalágad con trabajo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Devocion</span>. = <span lang="ceb">Pagtáhod, pagsíngba sa Dios cang María Santísima ug sa mg̃a santos. * Pagatóbang ug -maáyo, sa mahípos ng̃a laoas ug sa mahíngpit ng̃a casing casing sa mg̃a piesta ug -mg̃a tolománon sa pagcacristianos, sa mg̃a Singbahán. * Pagándam sa pagtóman sa santos -ng̃a pagbóot sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Devocionario</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a alampóan, ng̃a sinolátan sa mg̃a pagámpo ng̃a maáyo ug canhic calág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Devolucion</span>. = <span lang="ceb">Pagóli, pagbálic sa bisan onsa sa iang pagcabótang ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Devolver</span>. = <span lang="ceb">Oli, balic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Devorador</span>. = <span lang="ceb">Hing̃áon caáyo, ang magalámoy, manonóbad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Devorar</span>. = <span lang="ceb">Sobád, lamoy, caon, tolon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Devoto</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a maampóon, mapoang̃ódon, ng̃a mahagógma magtóman sa mg̃a bohat sa pagcacristianos. -* Laráuan, Singbahán con logar ng̃a tacós ng̃a pagaampóan.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cdi" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cdi.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">DI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Dia</span>. = <span lang="ceb">Adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diabla</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsa sa daótan ng̃a pagbóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diablillo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a batid, condátan, ng̃a malíhoc caáyo. * Ang nagapacayáoa sa mg̃a piesta ug mang̃a procesion.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diablo</span>. = <span lang="ceb">Yaoa. * Táuo ng̃a maísog, ng̃a oaláy cahárloc. * Táuo ng̃a malágsot ug mang̃íl-ad -caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diabólicamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcayináoa yaoa, sa pagcadaótan oyámot.</span> -<span class="pageNum" id="pb74">[<a href="#pb74">74</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Diabólico</span>. = <span lang="ceb">Ang ang̃ay, ang nahatong̃ód sa yaoa. * Ang daótan caáyo, ang mang̃íl-ad oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diaconal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa Diácono.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diaconato</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa Padre ng̃a guioldenáhan sa pagcadiácono.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diaconisa</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a nagaalágad sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diácono</span>. = <span lang="ceb">Padre ng̃a oalá pa magamisa, ng̃a guioldenáhan sa pagcaorden ng̃a guisóndan sa pagcasacerdote.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diadema</span>. = <span lang="ceb">Bacos, bogcos ng̃a mapotí ng̃a ibácos, ng̃a ibogcos sa mg̃a hari sa ilang olo. * Porong -porong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diáfano</span>. = <span lang="ceb">Masíhag, matín-ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dialéctica</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman sa paghóna huna ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dialecto</span>. = <span lang="ceb">Pinamólong ng̃a caogalíng̃on sa tagsa ca Guinharían, provincia con longsod, ng̃a maíng̃on -ing̃on sa obán ng̃a pinamólong, apan ng̃a nagacaláin sa pagsángpot ug sa obán pa ng̃a -mang̃a calaínan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diálogo</span>. = <span lang="ceb">Pagsólti con soguílon sa pila ca táuo ng̃a nanagcaólos olos sila sa pagpang̃ótana -ug sa pagsabát, sa pagtúbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diamante</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a mahál oyámot, masíhag ug magíla gila caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diamantino</span>. = <span lang="ceb">Ang ang̃ay ug nahatong̃ód sa diamante.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diamantista</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabóhat, nagahíngpit ug nagalobóng sa mg̃a diamante.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diametralmente</span>. = <span lang="ceb">Cutob sa loyo hasta sa loyo, sa isigcadáplin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diámetro</span>. = <span lang="ceb">Ang talioála sa usa ca malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diana</span>. = <span lang="ceb">Pagbágting sa tambol sa caadláuon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diario</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa matagádlao. * Soguílon con solat, ng̃a mahasácop sa nahatábo sa -adlao adlao ng̃atanán. * Bisan onsang solat ng̃a pagasoláton sa matagádlao. * Ang -quinahánglan, con ang gasto sa matagádlao sa tagsa ca panimaláy, sa pagcáon ug pagínom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diarista</span>. = <span lang="ceb">Ang magasólat sa gaseta ng̃a guing̃álan ug diario.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diarrea</span>. = <span lang="ceb">Calíbang, hibólos, otol, caólo.</span> -</p> -<p id="e.dibujar" class="hw"><span class="sc">Dibujar</span>. = <span lang="ceb">Pagbárlis, pagpintal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diccion</span>. = <span lang="ceb">Polong, ang usá ca bahin sa mg̃a sogílon.</span> -</p> -<p id="e.diccionario" class="hw"><span class="sc">Diccionario</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a guisolátan sa mg̃a casayódan ug cahológan sa mg̃a polong sa tagsa ca pinamólong, -sa pagcasónod sonód sa mg̃a letra.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diciembre</span>. = <span lang="ceb">Diciembre, ang catapósan ng̃a bolan sa tagsa ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dictado</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa mg̃a dagcóng táuo, bansag ng̃a igaásoy sa cahímtang sa mg̃a dagcóng táuo, -maíng̃on ng̃a marques, consejero, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dictámen</span>. = <span lang="ceb">Paghóna húna sa bisan onsa, ug sa bisan cansa, caogalíng̃on ng̃a húna hona.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dictar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong, pagpólong sa mahínay hinay, pagsángpot sa maánam anam, sa mahínay hinay, -sa mg̃a polong ng̃a buot sa bisan cansa ng̃a soláton sa lain. * Pagsámbag, pagtámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dicterio</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a daótan ng̃a magatóyo, ng̃a magapasocó sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dicha</span>. = <span lang="ceb">Palad ng̃a maáyo, capaládan, cabolahánan, caolgánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dicharacho</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a díli piníli, ng̃a guipamólong sa mg̃a táuo ng̃a obos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dicho</span>. = <span lang="ceb">Polong. * Pagtaláy sa mg̃a táuo ng̃a boot mamiño, arón soquíton sila sa hocom con -sa Padre. * Ang pagásoy sa testigos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dichoso</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a paládan, boláhan. * Ang macapálad, ang macaboláhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diente</span>. = <span lang="ceb">Ng̃ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diestra</span>. = <span lang="ceb">Camót sa toó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diestramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabátid, sa quinaádman.</span> -<span class="pageNum" id="pb74a">[<a href="#pb74a">74</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Diestro</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a to-hon, ng̃a mogámit guihápon sa camót ng̃a toó. * Táuo ng̃a batid, ng̃a -maálam magpatigáyon sa iang pagaboháton, ng̃a macadáog sa mang̃a cacolían. * Bisan -onsa ng̃a maáyo, ng̃a oyon, ng̃a macalában ug macatábang. * Ang macapálad, ang macatábang, -ang macaboláhan. * Pisi ng̃a icabótad ug icagóyod sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dieta</span>. = <span lang="ceb">Pagpogóng sa pagcáon sa obán ng̃a mg̃a calán-on ng̃a guisógo, guidilí ug guitódlo -sa mg̃a mananámbal. * Catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo sa obán ng̃a mg̃a Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diez</span>. = <span lang="ceb">Napólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dieziseisavo</span>. = <span lang="ceb">Ang icapólo ug onóm ca bahin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diezmar</span>. = <span lang="ceb">Pagláin, pagbólag sa mg̃a icapólo ca bahin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diezmero</span>. = <span lang="ceb">Ang mobáyad sa mg̃a icapólo, ug ang modáoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diezmesino</span>. = <span lang="ceb">Ang may napólo ca bolan, con ang nahatong̃ód niíning tuíga, tiempóha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diezmo</span>. = <span lang="ceb">Ang icapólo ca bahin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.difamar" class="hw"><span class="sc">Difamar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa dong̃og sa isigcatáuo, sa pagbántog sa bisan onsa ng̃a polong con sogílon -contra canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diferencia</span>. = <span lang="ceb">Calaínan, bisan onsa ng̃a magacaláin sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Pagcacápin -sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p id="e.diferenciar" class="hw"><span class="sc">Diferenciar</span>. = <span lang="ceb">Pagláin. * Díli pagáng̃ay, díli pagóyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diferente</span>. = <span lang="ceb">Lain, díli magsáma, díli topóng, díli maíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diferir</span>. = <span lang="ceb">Dogay, arang, ondang.</span> * V. <i><a href="#e.diferenciar">Diferenciar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Difícil</span>. = <span lang="ceb">Macóli, malisód.</span> -</p> -<p id="e.dificilmente" class="hw">Difícilmente. = <span lang="ceb">Sa malisód, sa macóli, macóli, malisód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dificultad</span>. = <span lang="ceb">Caculían, calisdánan. * Doha doha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dificultar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang ug mg̃a cacolían, paglisód sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dificultosamente</span>. V. <i><a href="#e.dificilmente">Dificilmente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dificultoso</span>. = <i>Difícil</i>. * <span lang="ceb">Nauong, báihon, pagatóbang sa bisan cansa ng̃a díli maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Difidencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcabódhi, paglímbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Difidente</span>. = <span lang="ceb">Borhíon, malimbóng̃on, malilímbong, macálit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Difundir</span>. V. <i><a href="#e.derramar">Derramar</a></i>, y <i><a href="#e.derramarse">Derramarse</a></i>, &c. * <span lang="ceb">Pagbántog, pagbaláod, pagmantalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Difunto</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a patáy, pinatáy, minatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Difusion</span>. <span class="corr" id="xd31e46934" title="Fuente: *">=</span> <span lang="ceb">Pagcatáas sa soguílon, sa oáli, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Difuso</span>. = <span lang="ceb">Dagcó, halagpád, hatáas.</span> -</p> -<p id="e.digerible" class="hw"><span class="sc">Digerible</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mahílis, malínis, malóto sa tian, sa cotó cotó, sa mg̃a calán-on, sa quináon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Digerir</span>. = <span lang="ceb">Hilis, linis. * Pagpalándong, paghúna hona ug maáyo sa bisan onsa sa díli pa boháton con ipamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Digestible</span>. V. <i><a href="#e.digerible">Digerible</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Digestion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahílis sa quináon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Digestivo</span>. = <span lang="ceb">Ang motábang sa paghílis sa quináon. * Tambal ng̃a ibótang sa mg̃a samad arón gomóa -ang nana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dignacion</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot sa mg̃a ponóan sa guipang̃áyo sa mg̃a guinsacópan. * Pagcapalángga. * Paglában, -Pagtábang sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dignamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatacús, sa pagcaígo sa mang̃a pahanóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dignidad</span>. = <span lang="ceb">Hingtóngdan ng̃a magabóhat ug tacós sa bisan onsa. * Opicio, cahímtang ng̃a dagcó -ug bantog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Digno</span>. = <span lang="ceb">Tacós. * Ing̃on sa pagcaígo sa mg̃a pahanóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Digresion</span>. = <span lang="ceb">Pagsácot sa mg̃a soguílon con sa mang̃a solat sa mg̃a polong ng̃a díli onta macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dije</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan, bitay ng̃a itáod sa laoas sa mg̃a báta. * Mang̃a dayan dayan, mg̃a hias -ng̃a pagagamíton ug ibisti sa mg̃a babáye.</span> -<span class="pageNum" id="pb75">[<a href="#pb75">75</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Dilacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadógay, pagcaláng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dilapidador</span>. = <span lang="ceb">Maosícon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dilapidar</span>. = <span lang="ceb">Osic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dilatacion</span>. = <span lang="ceb">Pagdagcó, pagónat sa bisan onsa. * Paghínay hinay sa mg̃a casáquet ug mg̃a calisdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dilatar</span>. = <span lang="ceb">Pagdagcó, pagónat, pagtáas sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dileccion</span>. = <span lang="ceb">Gogma, palángga, maáyong boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diligencia</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e47081" title="Fuente: Cacógi">Cacógui</span>, pagcasingcámot, pagbántay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diligenciar</span>. = <span lang="ceb">Pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa boot dang̃áton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diligente</span>. = <span lang="ceb">Macógi, cacoguíhan, magbalántay, matinománon. * Ang madalí magabóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dilucidacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaásoy, pagcasáyor sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dilucidar</span>. = <span lang="ceb">Asoy, sayod, indig indig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diluir</span>. = <span lang="ceb">Tonao, hilis, linis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diluvio</span>. = <span lang="ceb">Lonóp, pagcalonóp sa calibútan. * Lanao. * Cadaghánan sa bisan onsa, sa mg̃a táuo, mang̃a polong, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dimanacion</span>. = <span lang="ceb">Guinicánan, sinógdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dimanar</span>. = <span lang="ceb">Guican, sogod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dimension</span>. = <span lang="ceb">Socod, pagcadagcó ug pagcalapád sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dimes y diretes</span> (andar en). = <span lang="ceb">Paglális lalis, pagtolotóbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dimidiar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótol sa talioála, pagtong̃á.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diminucion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacópos, pagcacábos, pagcadíot diot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diminutamente</span>. = <span lang="ceb">Sapagcacólang, hapit dili moábot, dili paígo. * Sa tolotagídyot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diminutivamente</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diminutivo</span>. = <span lang="ceb">Ang macadíot, ang macacópos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diminuto</span>. = <span lang="ceb">Ang coláng̃an sa bisan onsa arón mahímo unta toman ug hingpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dimision</span>. = <span lang="ceb">Pagbía, pagdíli, pagáyad sa bisan cansa sa iang caogalíng̃on ng̃a opicio, cahímtang, -ug hasta sa iang salapí ug mg̃a dona, mg̃a manggad, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dimitir</span>. = <span lang="ceb">Bia, arang, ondang, dili.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dinastia</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a hari sa usá ca calioátan, sa usá ca guinicánan, sa usá ca pagcacaobánan, -ug ang túig sa ilang pagcahári ug pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dinerada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan, isip ng̃a dagcó sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dineral</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dinero</span>. = <span lang="ceb">Salapí, cuartas, salapíng boláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dineroso</span>. = <span lang="ceb">Salapían, salapiánon, adonáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dintel</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa mg̃a tocop ug mang̃a talambóan ng̃a mohónong ug molíngcod dapit sa ibábao -sa balábag, ng̃a nahatóngtong sa mg̃a marco con mg̃a pinatíndog sa luyo ug sa loyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diocesano</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa diócesis. * Ang Obispo sa tagsa ca provincia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diócesi</span>. V. el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diócesis</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa tagsa ca Arzobispo con Obispo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dios</span>. = <span lang="ceb">Dios. * Díos dios ng̃a bacácon sa mg̃a dioatáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diosa</span>. = <span lang="ceb">Dios dios ng̃a babáye sa mg̃a dioatáhan, sa mg̃a táuo ng̃a oalá macaíla sa matúod -ng̃a Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diploma</span>. = <span lang="ceb">Camatoódan ng̃a guícan sa pagbóot sa bisan cansa ng̃a hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diplomacia</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman ug ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a holosáyon sa mg̃a hari ug sa mg̃a -Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diplomático</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a nahilábot sa mg̃a holosáyon sa mg̃a hari ug sa mang̃a Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diputacion</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa pila ca táuo ng̃a mang̃a sinógo sa pagsábot ug paghósay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diputado</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a guing̃álan ug guitódlo sa usá ca ciudad con longsod, con sa usá ca catilíngban -sa mg̃a táuo, ug guisógo sa bisan asa, orón mahímo ang ilang ilis sa pagsábot ug paghósay -sa ilang mg̃a holosáyon.</span> -<span class="pageNum" id="pb75a">[<a href="#pb75a">75</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Diputar</span>. = <span lang="ceb">Pagpíli ug pagtódlo sa bisan cansang tauo, sa bisan onsang toyo, con sa bisan onsa -ng̃a opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dique</span>. = <span lang="ceb">Casampóng̃an sa mg̃a tobig. * Cota ng̃a macapogóng sa cabahá sa tobig. * Lugar ng̃a -guitagána sa pagsánglad, pagsolót, pagáyo ug pagcarena sa mang̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Direccion</span>. = <span lang="ceb">Pagtóon, Pagtódlo, pagsámbag, pagtámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Directamente</span>. = <span lang="ceb">Lactor, sa pagcaláctor, sa oalá licó, sico sico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Directo</span>. = <span lang="ceb">Ang lactod. * Matól-id, matános. * Ang may tuyo ng̃a lactod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Director</span>. = <span lang="ceb">Ang magaalíma ug magahópot sa bisan onsa. * Padre ng̃a magapacompisál sa bisan cansa -ng̃a táuo, ug magahópot ug maáyo sa iang conciencia ug calág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dirigir</span>. = <span lang="ceb">Pagtól-id, toon, todlo, oáli, asoy. * Pagtódlo, paghátag ug timáan con señas sa dalan -ng̃a pagaláctan onta sa bisan cansa. * Paghóna hona ug maáyo sa catapósan sa pagaboháton onta. * Paghópot sa conciencia, -sa calág sa bisan cansang táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dirimir</span>. = <span lang="ceb">Gobá, badbad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dirruir</span>. V. <i><a href="#e.arruinarse">Arruinarse algo</a></i>, <i><a href="#e.arruinar">arruinar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disceptar</span>. V. <i>Argüir</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Discernimiento</span>. = <span lang="ceb">Paghóna húna ng̃a maáyo, ng̃a icaíla sa boot ilhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Discernir</span>. = <span lang="ceb">Pagíla sa mg̃a calaínan sa mg̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disciplina</span>. = <span lang="ceb">Caálam sa mahatong̃ód sa calág. * Batásan ng̃a maáyo ug mahósay sa quinabúhi. * Saplina, ihalámpac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disciplinante</span>. = <span lang="ceb">Ang magahámpac sa iang laoas. * Táuo ng̃a ipagóa sa hocom sa cadaigánan arón maólao. -* Ang guihámpac sa cadaigánan tong̃ód sa iang mg̃a salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disciplinar</span>. = <span lang="ceb">Toon, todlo, asoy, sayod, oáli, sambag, tambag. * Hampac, pagpasáquet sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Discipulado</span>. <span class="corr" id="xd31e47450" title="Fuente: —">=</span> <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcatinón-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Discípulo</span>. = <span lang="ceb">Tinón-an, guintón-an, tinodlóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Díscolo</span>. = <span lang="ceb">Condatán, soquíhan, maggolobót, magboboruca.</span> -</p> -<p id="e.disconformidad" class="hw"><span class="sc">Disconformidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli ang̃ay, dilí omóyon, díli topóng, díli magsáma, díli maíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Discontinuo</span>. = <span lang="ceb">Ang nabólag, ang díli nayon, ang pinótol, ang bógto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Discordancia</span>. V. <i><a href="#e.disconformidad">Disconformidad</a></i>. -</p> -<p id="e.discordar" class="hw"><span class="sc">Discordar</span>. = <span lang="ceb">Díli pagáng̃ay.</span> * V. <i><a href="#e.disconformidad">Disconformidad</a></i> desde <i lang="ceb">díli omóyon</i>. -</p> -<p id="e.discorde" class="hw"><span class="sc">Discorde</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.discordia" class="hw"><span class="sc">Discordia</span>. = <span lang="ceb">Pagcabíquil sa mg̃a cabobót-on.</span> * V. <i><a href="#e.disconformidad">Disconformidad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Discrecion</span>. = <span lang="ceb">Salabótan, caboótan, paghóna húna ng̃a maáyo, matalínis. * Pagcabátid. * Polong ng̃a -macaígo. * Pagtóman sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Discrepancia</span>. V. <i><a href="#e.disconformidad">Disconformidad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Discrepante</span>. V. <i><a href="#e.discorde">Discorde</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Discrepar</span>. V. <i><a href="#e.discordar">Discordar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Discretamente</span>. = <span lang="ceb">Sa may salabótan, sa caboótan, sa maáyong paghúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Discreto</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a boótan, ng̃a may salabótan, batid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Discrimen</span>. = <span lang="ceb">Catáhap, catahápan.</span> * V. <i><a href="#e.disconformidad">Disconformidad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disculpa</span>. = <span lang="ceb">Balíbad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disculpable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós balibádon, ng̃a ibalíbad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Discurrir</span>. = <span lang="ceb">Lacáo, lacát, sodoy, dalágan sa bisan díin. * Paghúna huna. * Pagsolosámbag, pagíndig -indig sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Discursar</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Discursivo</span>. = <span lang="ceb">Ang magahúna huna, ang arang maghúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Discurso</span>. = <span lang="ceb">Húna húna, ihibaló. * Pagcabóot, pagcaboótan, boot. * Soguílon ng̃a hatáas sa tong̃ód -sa bisan onsa. * Pagcadógay, cadogáyan sa tiempo, sa túig.</span> -<span class="pageNum" id="pb76">[<a href="#pb76">76</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Discusion</span>. = <span lang="ceb">Paghóna huna, pagsolosámbag, pagíndig sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Discutir</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagásoy, pagsáyod ug maáyo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disecar</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag, pagbáhin, paglápa sa mg̃a minatáy, arón hisáydan sa mg̃a mananámbal sa pagcabótang sa mg̃a bahin sa solód sa laoas, ug sa -saquét ng̃a nacamatáy caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diseccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabólag sa mg̃a bahin sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disector</span>. = <span lang="ceb">Ang magalápa sa mg̃a minatáy, ang magabólag sa mg̃a bahin sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diseminar</span>. = <span lang="ceb">Pogas, sab-oag, catag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disension</span>. V. <i><a href="#e.discordia">Discordia</a></i>. -</p> -<p id="e.disenso" class="hw"><span class="sc">Disenso</span>. = <span lang="ceb">Pagcadilí, pagdilí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disenteria</span>. = <span lang="ceb">Hibólos, calíbang sa dogó, otol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disentimiento</span>. V. <i><a href="#e.disenso">Disenso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disentir</span>. = <span lang="ceb">Pagdilí.</span> * V. <i><a href="#e.discordar">Discordar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diseñar</span>. V. <i><a href="#e.dibujar">Dibujar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disertacion</span>. = <span lang="ceb">Pagíndig indig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disertar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diserto</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a maálam mamólong ug guidaghánan sa mg̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disfamar</span>. V. <i><a href="#e.difamar">Difamar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disfavor</span>. = <span lang="ceb">Díli pagtagád sa bisan cansa, díli paglában, díli pagtábang canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disforme</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy maáyong dagoay, maáyong báihon, maáyong pagatóbang. * Ang dagcóan caáyo -ug labí sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disformidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó, cadacóon ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p id="e.disfraz" class="hw"><span class="sc">Disfraz</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálhin sa dagoay sa bisan onsa, arón díli onta hiílhan. * Pagbísti ng̃a lain -caáyo ug pagtábon sa nauong sa mg̃a pagsabáy, ug sa totólo ca adlao ng̃a guinsóndan -sa barlis, sa miércoles sa abó, arón díli hiílhan ang mg̃a táuo ng̃a apil sa sabáy, -ng̃a nanagdóla.</span> -</p> -<p id="e.disfrazar" class="hw"><span class="sc">Disfrazar</span>. = <span lang="ceb">Pagláin, pagbálhin sa dagoay sa bisan onsa. * Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a díli -ang̃ay sa guihúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disfrutar</span>. = <span lang="ceb">Agom, polos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disgregar</span>. = <span lang="ceb">Bolag, ocal, irog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disgustado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guicasaquítan, ng̃a nasocó, nasobó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disgustar</span>. = <span lang="ceb">Pagsobó, pagpasocó. * Pasáquit, pagpanoyó. * Paglális lalis, pagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disgusto</span>. = <span lang="ceb">Casocó, casobó, casáquit, pagláis, pagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disidente</span>. = <span lang="ceb">Ang mosócol sa mg̃a ponóan, ang díli boot magsógot. * Ang nabólag sa guihúna húna -sa cadaghánan ng̃a mg̃a caobán nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disímil</span>. = <span lang="ceb">Díli magsáma, díli topóng, díli maíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disimilitud</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli magsáma, ing̃on ug topóng, pagcaláin, pagcahalayó.</span> -</p> -<p id="e.disimulado" class="hw"><span class="sc">Disimulado</span>. = <span lang="ceb">Ang díli magpaquíta ug díli magpasábot sa guihóna húna nía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disimular</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon sa guihúna húna sa bisan cansa. * Pagpatigáyon arón díli hisáydan ug hibalóan -sa obán sa anáa sa iang húna húna. * Díli pagtagád, pagpasáilo sa mg̃a ponóan sa mg̃a sayóp sa ilang mg̃a guinsacópan, cay guipacaíng̃on -ng̃a oalá quit-on ug hingbalóan.</span> * V. <i><a href="#e.disfrazar">Disfrazar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagtábon, pagsácot sa usá ca botang sa lain ng̃a botang, arón dilí hiílhan ug arón díli madayág. * Hanip. * Paligás, pagpaligás sa soguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disipacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaósic, pagcadágmal. * Pagcabáhin, pagcabólag sa mg̃a bahin sa bisan onsa. * Pagcaalísng̃ao, -pagcahong̃áo. * Batásan ng̃a maláo-ay, mang̃íl-ad. * Pagcasámoc sa táuo sa mg̃a calipáyan -sa calibótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disipado</span>. V. <i><a href="#e.disipador">Disipador</a></i>. * <span lang="ceb">Táuo ng̃a mahagógma sa mang̃a calipáyan ng̃a calibotánon.</span> -</p> -<p id="e.disipador" class="hw"><span class="sc">Disipador</span>. = <span lang="ceb">Maosícon sa bahándi, sa salapí, tigdágmal.</span> -<span class="pageNum" id="pb76a">[<a href="#pb76a">76</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Disipante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disipar</span>. = <span lang="ceb">Bolag, bahin. * Hong̃áo, alísng̃ao. * Lao-ay, ng̃íl-ad. * Paghigógma sa calipáyan -sa mg̃a caling̃áoan sa calibótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dislocacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalisá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dislocadura</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dislocar</span>. = <span lang="ceb">Lisá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disminuir</span>. = <span lang="ceb">Cópos, cobos, coha, diot, colang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disociacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabólag, pagcabáhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disociar</span>. = <span lang="ceb">Bolag, bahin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disoluble</span>. = <span lang="ceb">Ang arang mahínis, malínis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disolucion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahínis, pagcalínis. * Pagcang̃íl-ad, pagcaláo-ay sa batásan, sa quinagaoían, sa -quinabóhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disolutamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcang̃íl-ar, sa pagcamaláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disoluto</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa batásan ng̃a maláo-ay, mang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disolver</span>. = <span lang="ceb">Hobar, badbad. * Bolag, bahin. * Honóng, poyó, arang, ondang. * Hilis linis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disonancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli ang̃ay, pagcadíli oyon, pagcabóloc.</span> -</p> -<p id="e.disonante" class="hw"><span class="sc">Disonante</span>. = <span lang="ceb">Ang díli ang̃ay, ang díli oyon, ang nabóloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disonar</span>. = <span lang="ceb">Díli pagáng̃ay, díli pagóyon, pagbóloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disono</span>. V. <i><a href="#e.disonante">Disonante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disparador</span>. = <span lang="ceb">Ang mabóhi sa mg̃a lothang, mang̃a posil, mg̃a paná, &c. * Honóng̃an sa pothao ng̃a -macacaláyo sa mg̃a posil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disparar</span>. = <span lang="ceb">Bohi, lothang. * Balíbag, bonó, salibáy sa mabáscog, sa bisan onsa. * Pagdalágan sa -oaláy toyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disparatadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy cataróng̃an, sa oaláy maáyong paghúna buna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disparatado</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat ug mamólong sa oaláy húna huna ng̃a maáyo, sa pagcahanáyac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disparatar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong ug pagbóhat sa oaláy húna húna ng̃a maáyo, sa pagcaoaláy boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disparate</span>. = <span lang="ceb">Polong con bohat ng̃a díli ang̃ay sa maáyong húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disparidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli topóng, díli magsáma, díli macaígo, pagcadíli ang̃ay, díli ing̃on, díli -oyon. * Pagcaláin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disparo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóhi, pagcabonó, pagcasalibáy, pagcabalíbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dispendio</span>. = <span lang="ceb">Paggastang dagcó, pagcaoalá, ng̃a guican sa boot, sa quinahóhi, sa dong̃og, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dispensa</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot ng̃a guican sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot sa may gahóm sa pagtógot, sa bisan -onsa ng̃a guidilí sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dispensable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang itógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dispensador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dispensar</span>. = <span lang="ceb">Tógot, pagbúot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dispersar</span>. = <span lang="ceb">Bolag, Sab-oag, catag. * Paggobá, pagpadalágan, pagpalágueu sa mg̃a tapoc sa mang̃a -soldados, sa mg̃a caoatán, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dispersion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabólag, pagcalágueu.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disperso</span>. = <span lang="ceb">Ang nabólag. * Ang magalacát sa mang̃a calongsódan <span class="corr" id="xd31e48153" title="Fuente: ng">ug</span> sa bisan diin sa oaláy tuyo, con sa pagcalágueu.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Displicencia</span>. = <span lang="ceb">Daútan ng̃a boot, casucó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Displicente</span>. = <span lang="ceb">Ang magapabóg-at sa boot. * Ang guicabog-átan sa boot, ang nagasobó ug nasucó.</span> -</p> -<p id="e.disponedor" class="hw"><span class="sc">Disponedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magatagána, ang magaándam, ang macahósay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disponente</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disponer</span>. = <span lang="ceb">Hosay, sohay, pagbótang ug maáyo, * Tagána, andam. * Pagbóot, pagsógo. * Pagbóhat -ug testamento, pagpatigáyon sa paghing̃álan sa táuo ng̃a modáoat sa cabílin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disponible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang ug masáyon magámit, galamíton.</span> -<span class="pageNum" id="pb77">[<a href="#pb77">77</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Disposicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahósay, pagcabótang ug maáyo. * Pagsógo, pagbóot, pagtagána, pagándam. * Pagcasáyon, -pagcaálam sa pagbóhat sa bisan onsa, con sa pagpamólong. * Pagcabótang sa quinabóhi, -pagcaáyo con pagcasaquét sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dispositivo</span>. V. <i><a href="#e.disponedor">Disponedor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dispuesto</span>. = <span lang="ceb">Ang̃áyan, baihónan, táuo sa maáyong pagatóbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disputa</span>. = <span lang="ceb">Pagcalális, pagcaíndig indig, pagsolosámbag. * Pagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disputador</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagúgma maglális lalis, magcontra sa polong sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disputante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disputar</span>. = <span lang="ceb">Lalis, indig indig, solosámbag, aoay, socol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disquisicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasósi sa pagcacóti coti, paghíling ug maáyo, pagquigásoy, pagquisáyod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Distantemente</span>. = <span lang="ceb">Sa halayó, sa pagcahalayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Distantísimo</span>. = <span lang="ceb">Halayó, oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Distar</span>. = <span lang="ceb">Halayó, hilayó.</span> * V. <i><a href="#e.diferenciar">Diferenciar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Distincion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláin sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Opicio con cahímtang ng̃a macahímo -ug donggánon, donggan, sa bisan cansa ng̃a táuo. * Maáyong paghósay, pagháyag sa bisan -onsa, maáyong pagcabótang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Distinguible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang paglaínon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Distinguido</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a donggánon, mahál, bilídhon, halángdon, dacó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Distinguir</span>. = <span lang="ceb">Lain, ila, bolag. * Dayág, hayag. * Tan-ao, solong, quita. * Paghigógma, pagpalángga sa -obán ng̃a mg̃a táuo ug labí ng̃a sa obán. * Pagdáog, pagóna sa obán sa quinaádman, -sa ihibaló, sa pagcaboótan, sa <span class="corr" id="xd31e48308" title="Fuente: cacógi">cacógui</span>, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Distintamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaláin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Distintivo</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a magapaláin sa usá ca táuo, con botang sa láin ng̃a botang con táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Distinto</span>. = <span lang="ceb">Lain, ang díli magsáma, díli topóng, díli maíng̃on. * Ang madayág, ang maháyag, ang -maquíta caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Distraccion</span>. = <span lang="ceb">Caling̃áoan, pagláng̃ay lang̃ay sa boot, díli pagmátng̃on caáyo sa caogalíng̃on ng̃a -catongdánan. * Batásan, cagaoían ng̃a díli mahósay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Distraer</span>. = <span lang="ceb">Bolag. * Ling̃ao, lang̃ay lang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Distraidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalíng̃ao, sa pagcaoaláy <span class="corr" id="xd31e48357" title="Fuente: cacógi">cacógui</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Distraido</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a masámoc sa quinabóhi ng̃a díli mahósay, sa batásan ng̃a malágsot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Distribucion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáhin, pagcapáhat. * Pagbótang sa tagsa tagsa ca botang sa hingtóngdan niang lugar con -bolotáng̃an.</span> -</p> -<p id="e.distribuidor" class="hw"><span class="sc">Distribuidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magapáhat, ang magabáhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Distribuir</span>. = <span lang="ceb">Pahat, bahin. * Paggobá sa mg̃a marca, mg̃a molde sa mg̃a imprenta sa pagbótang sa -tagsa tagsa ca letra sa iang caogalíng̃on ug hingtóngdan ng̃a sodlánan con cajon cajon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Distributivo</span>. V. <i><a href="#e.distribuidor">Distribuidor</a></i>. * <span lang="ceb">Catadóng̃an ng̃a mohátag sa tagsa tagsa sa nahatong̃ód canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Distributor</span>. V. <i><a href="#e.distribuidor">Distribuidor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Distribuyente</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.distrito" class="hw"><span class="sc">Distrito</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a hisácpan sa logar sa mg̃a provincia con longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disturbar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóloc, pagsámoc, paggobót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disturbio</span>. = <span lang="ceb">Pagcagobót, pagcabóloc, pagcasámoc. * Pagaoalá, paggobá sa cadáet.</span> -</p> -<p id="e.disuadir" class="hw"><span class="sc">Disuadir</span>. = <span lang="ceb">Pagsámbag sa bisan cansa arón díli onta padayónon ang guihóna húna nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disuasion</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disuasivo</span>. = <span lang="ceb">Ang macasámbag, macatámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disyuncion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabólag, pagcabáhin, pagláin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Disyuntivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabólag, sa pagcaláin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diurno</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa matagádlao. * Pang̃adyéan sa mg̃a Padre.</span> -<span class="pageNum" id="pb77a">[<a href="#pb77a">77</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Diuturnidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadógay, cadogáyan, túig ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diuturno</span>. = <span lang="ceb">Ang nadógay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Divagar</span>. = <span lang="ceb">Pagláin sa soguílon sa nahaónang tuyo ng̃a guitóyo sa nagasoguílon, pagligás sa suguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Divergencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcabólag sa mg̃a casólao sa adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diversamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaláin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diversidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláin, pagcadíli maíng̃on, díli magsáma, dili magtopóng. * Pagcadághan sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diversificar</span>. V. <i><a href="#e.diferenciar">Diferenciar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diversion</span>. = <span lang="ceb">Caling̃áoan, dola, cadoláan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diverso</span>. = <span lang="ceb">Lain, ang díli magsáma, díli magtopóng, díli maíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Divertido</span>. = <span lang="ceb">Malipáyon, táuo sa maáyong boot, matístis, tigtíao. * Táuo ng̃a malíng̃ao sa mg̃a -paghigógma ug pagmoral sa mg̃a babáye, sa mg̃a pagsogál, sa mg̃a pagínom inom, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Divertir</span>. = <span lang="ceb">Bolag, paghalayó. * Ling̃ao, dola.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dividir</span>. = <span lang="ceb">Bolag, bahin, pahat, lapa. * Pagpabíquil sa mg̃a cabobót-on. * Pagoalá, pagbólag sa -pagcaábian, sa pagcahigála, sa pagcaáyong boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Divieso</span>. = <span lang="ceb">Hobág ng̃a magáhi ug maól-ol uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Divinamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadiósnon. * Sa dagcong pagcating̃ála, sa dagcóng pagcahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Divinidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcamáo ug diósnon, pagcamáo sa Dios. * Pagcadios dios sa mg̃a dios sa mg̃a dioatáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Divino</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa Dios. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon. * Bisan -onsa ng̃a bilídhon, mahál ug halángdon, caáyo. * Manalágna magtatágna, ang magatágna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Divisa</span>. = <span lang="ceb">Ang cabílin sa mg̃a amahán ng̃a guidáoat sa mg̃a anac. * Timáan sa pagíla sa mg̃a -cahímtang sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Divisar</span>. = <span lang="ceb">Quita, tan-ao, solóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Divisible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang bolágon, bahínon ug paháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Division</span>. = <span lang="ceb">Bahin, bolag, pahat. * Pagbíquil sa mg̃a cabobót-on. * Barlis ng̃a hamóbo ng̃a igacabólag -sa mg̃a polong, sa pagsángpot caníla, ug sa mg̃a polong ng̃a natong̃á sa catapósan -sa usá ca dalan sa solat ug sa sinógdan sa lain ng̃a dalan.</span> -</p> -<p id="e.divisivo" class="hw"><span class="sc">Divisivo</span>. = <span lang="ceb">Ang macabólag, ang macapáhat ug macabáhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Diviso</span>. = <span lang="ceb">Ang nabólag. * Ang díli moáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Divisorio</span>. V. <i><a href="#e.divisivo">Divisivo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Divorciar</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag sa mg̃a magtiáyon arón díli maglóon pagpoyó sa usá ca baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Divorcio</span>. = <span lang="ceb">Pagcabólag sa mg̃a táuo ng̃a miño, arón magláin sila sa pinoyánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Divulgable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang magbántog, magbaláod ug magmantalá, ang icasoguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Divulgacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabántog, pagcabaláod, pagcamantalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Divulgar</span>. = <span lang="ceb">Sogid, baláod, mantalá, bantog.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cdo" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cdo.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">DO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p id="e.dobladamente" class="first hw"><span class="sc">Dobladamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalímbong, sa pagcabódhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dobladillo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a hamóbo ug halagpád. * Pico, piló. * Hilo ng̃a mabága ng̃a icabóhat -ug medias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doblado</span>. = Idem. * V. <i><a href="#e.disimulado">Disimulado</a></i>. -</p> -<p id="e.dobladura" class="hw"><span class="sc">Dobladura</span>. = <span lang="ceb">Piniló, piníco. * Conót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doblar</span>. = <span lang="ceb">Piló, pico. * Pagdohá sa bisan onsa, pagdógang niána arón mahímo sa dorohá ca maíng̃on -sa pagcadagcó ng̃a daan.</span> * V. <i><a href="#e.disuadir">Disuadir</a></i>. * <span lang="ceb">Pagbágting sa mg̃a ling̃ánay, sa minatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doble</span>. = <span lang="ceb">Ang may dohá ca maíng̃on sa pagcadagcó, sa pagcatímbang, &c., sa bisan onsa ng̃a botang ng̃a pagatandígan, ng̃a icatómbas ug icapanánglet. * Panápton, hinábol -ng̃a mabága. * Pagbágting sa minatáy. * Táuo ng̃a sopang, sa dagcóng hosog.</span> -<span class="pageNum" id="pb78">[<a href="#pb78">78</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Doblegable</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon malicó, mabalíquig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doblegar</span>. = <span lang="ceb">Licó, balíquig, boyoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doblemente</span>. V. <i><a href="#e.dobladamente">Dobladamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doblez</span>. V. <i><a href="#e.dobladura">Dobladura</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcalímbong, pagcabódhi. * Timáan ng̃a nahabílin sa bisan onsa ng̃a guipiló guipíco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doblon</span>. = <span lang="ceb">Salapí ng̃a boláoan, ng̃a nagcaláin lain sa bili.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doblonada</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doce</span>. = <span lang="ceb">Napólo ug duhá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Docena</span>. = <span lang="ceb">Usá ca napólo ug dohá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dócil</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon pagatón-an ug todlóan, matinománon. * Táuo sa maáyong gaui, ang masáyon -cabigon sa cabobót-on sa lain. * Bató, pothao, tombága, &c., ng̃a masáyon sapsápon bacbácon ug pagaboháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doctamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaálam, sa quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Docto</span>. = <span lang="ceb">Quinaadmánon, mang̃ialáman, ang maálam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doctor</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Magtotóon sa bisan onsa ng̃a quinaádman. * Ng̃alan ng̃a icahing̃álan sa ubán ng̃a -mg̃a santos, ng̃a sa bohi pa sila nagalában sa mang̃a totoóhan sa atong Pagtóo, ug -ng̃a nagatódlo sila sa nahatong̃ód sa mg̃a tolománon sa santa Iglesia. * Mananámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doctora</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a guipacaíng̃on nía ng̃a mang̃ialáman sia. * Ang asáoa sa mananámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doctoral</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa doctor. * Cahímtang, sa usá ca Padre ng̃a canónigo sa mg̃a Singbahán -ng̃a Catedral.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doctorando</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a haróol na mahímo sia ug doctor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doctorar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa cahímtang sa doctor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doctrina</span>. = <span lang="ceb">Pagtolón-an, pagtóon. * Caálam, quinaádman. * Oáli, pagoáli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doctrinador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatóon, ang magaoáli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doctrinante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doctrinero</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Padre religioso, ng̃a cura sa mg̃a indio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doctrino</span>. = <span lang="ceb">Báta ng̃a iló ng̃a guibáton, guihóptan, guialimáhan ug guitodlóan hasta sa iang pagcadagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Documentar</span>. = <span lang="ceb">Pagásoy, pagsáyod sa bisan onsa, sa mg̃a camatoódan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Documento</span>. = <span lang="ceb">Sambag, pagtámbag sa bisan cansa arón díli magabóhat sa mg̃a bohat ng̃a daótan. * -Camatoódan sa bisan onsa. * Papel ng̃a sinolátan sa pagásoy sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dogal</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a ihócot sa mg̃a mananáp, ug ang igabítay ug icapatáy sa mg̃a saláan ng̃a -guipatáy sa justicia. * Lobid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dogma</span>. = <span lang="ceb">Camatóod, Pagtóo sa mg̃a cristianos sa ng̃atanán ng̃a guipamólong ug guitódlo sa Dios, -ng̃a guipaháyag sa santa Iglesia ug guisógo nía, arón toóhan nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dogmático</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa Pagtóo sa mg̃a binoñágan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dogmatista</span>. = <span lang="ceb">Ang magatóon, magtotóon. * Ang magatódlo sa mg̃a pagtolón-an ng̃a bag-o, contra ug -batoc sa matúod ng̃a Pagtóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dogmatizar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóon ug pagtódlo sa mg̃a pagtolón-an ng̃a batoc sa Pagtóo sa mg̃a cristianos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dogo</span>. = <span lang="ceb">Yró ng̃a díli molóoat sa magatáng̃ag nía. * Yró ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doladera</span>. = <span lang="ceb">Ooásay ng̃a igasápsap sa mg̃a papán ng̃a icabóhat sa mg̃a cuba, sa mg̃a panonódlan -sa vino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doladura</span>. = <span lang="ceb">Sinápsap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dolar</span>. = <span lang="ceb">Bincong, sapsap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dolencia</span>. = <span lang="ceb">Saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doler</span>. = Idem, <span lang="ceb">ol-ol. * Sáquet, hinólsol, basol. * Looy, poáng̃od, hinóclog.</span> -<span class="pageNum" id="pb78a">[<a href="#pb78a">78</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Doliente</span>. = <span lang="ceb">Ang masaquét, ang maol-ol. * Ang masáquet, ang mahinólsol, mobásol. * Magpoang̃ódon, -ang magahanóclog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dolo</span>. = <span lang="ceb">Limbong. * Paghúna húna ng̃a daótan, ng̃a contra sa cataróng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dolor</span>. = <span lang="ceb">Casaquét, caólol. * Casáquet, paghinólsol, pagbásol, pagtápat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dolorido</span>. = <span lang="ceb">Ang guiol-ólan, ang guisaquítan, guicasaquétan. * Ang guicalísdan, guicayógtan, guigól-an. -* Ang caobánan ng̃a labíng hadóol sa namatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dolorosa</span>. = <span lang="ceb">María Santísima sa mg̃a casáquet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dolorosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasaquét. * Sa pagcasáquet. * Sa paghinólsol. * Sa caól-ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doloroso</span>. = <span lang="ceb">Ang masáquet. * Ang masaquét, ang maól-ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doloso</span>. = <span lang="ceb">Malilímbong, malimbóng̃on, borhíon, macálit.</span> -</p> -<p id="e.domable" class="hw"><span class="sc">Domable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang maánad, ang icatanód, icaághop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Domador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaánad, ang magatanód, ang magapaághop.</span> -</p> -<p id="e.domar" class="hw"><span class="sc">Domar</span>. = <span lang="ceb">Yháyop, tanód, aghop, anád. * Pogóng, haoid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Domeñar</span>. <span class="corr" id="xd31e49074" title="Fuente: V.">=</span> Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Domesticable</span>. V. <i><a href="#e.domable">Domable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Domésticamente</span>. = <span lang="ceb">Sa <span class="corr" id="xd31e49091" title="Fuente: pagcaualáy">pagcaoaláy</span> coti coti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Domesticar</span>. V. <i><a href="#e.domar">Domar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doméstico</span>. = <span lang="ceb">Ang mahatong̃ód sa baláy, sa panimaláy. * Mananáp ng̃a nagatóbo ug guibatónan sa baláy, -hayópan, guimbóhi sa baláy, aghop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Domestiquez</span>. = <span lang="ceb">Pagcaánad, pagcatanód pagcaághop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Domiciliado</span>. = <span lang="ceb">Molópio, ang magapoyó sa bisan díin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Domiciliario</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Domiciliarse</span>. = <span lang="ceb">Pagpoyó sa bisan díin ng̃a longsóla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Domicilio</span>. = <span lang="ceb">Lugar con baláy ng̃a guinpóyan sa bisan cansa, pinoyánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dominacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatagía, pagcabóot sa mg̃a hari sa ilang mg̃a guinsacópan ug sa yota ng̃a hingsácpan -sa ilang gahóm. * Mg̃a Ángeles sa icaópat ca coro sa Lang̃it, mg̃a espíritus ng̃a -boláhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dominante</span>. = <span lang="ceb">Ang magobóot. * Ang boot magpógos sa obán, ug ang díli boot ng̃a soclan ug pogson -sa lain. * Ang magalabí, magalabáo ug motóybo sa obán ng̃a isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dominar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóot. * Paghímo ug tagía ug guinóo sa bisan onsa. * Paglabáo, pagtóibo sa usá ca -baláy, cahoy, boquid, &c., sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dómine</span>. = <span lang="ceb">Ang magtotóon sa gramática ng̃a linatín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Domingo</span>. = <span lang="ceb">Domingo, ang nahaónang adlao sa semana ng̃a nahatong̃ód ug labí sa Guinóo ug sa pagsíngba canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dominguero</span>. = <span lang="ceb">Ang mahatong̃ód sa Domingo. * Táuo ng̃a mahagúgma magbísti ug maáyo ug sa mg̃a caling̃áoan, -sa mg̃a Domingo ug sa mg̃a adlao ng̃a iglilíhi lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dominguillo</span>. = <span lang="ceb">Táuo táuo, ladáoan sa táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dominica</span>. = <span lang="ceb">Domingo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dominical</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa Domingo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dominicano</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa caparían sa mg̃a Padre ni santo Domingo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Domínico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa guinóo con sa agálon.</span> -</p> -<p id="e.dominio" class="hw"><span class="sc">Dominio</span>. = <span lang="ceb">Pagbóot sa tagsa tagsa sa ng̃atanán ng̃a ia ug ng̃a anáa sa ilálom sa iang gahóm. -* Pagcaponóan. * Ang mg̃a longsod ug yota ng̃a hingsácpan sa ilálom sa gahóm sa mg̃a -hari ug mg̃a ponóan, ug ang mg̃a táuo ng̃a nanagpoyó niána. * Pagcatagía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Don</span>. = <span lang="ceb">Hatag, gasa, regalo. * Caayóhan ng̃a laoásnon ug calágnon ng̃a guican sa Dios. * Quinaádman -sa pagbóhat sa bisan onsa. * Guinóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Donacion</span>. = <span lang="ceb">Paghátag, paggása.</span> -<span class="pageNum" id="pb79">[<a href="#pb79">79</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Donado</span>. = <span lang="ceb">Laláque con babáye ng̃a nagasílbi sa mg̃a Padre con sa mg̃a monja ug magabisti sa -hábito, apan ng̃a díli magabóhat sa mg̃a pagsáad sa pagsógot, sa pagcapobre ug sa -pagcacastos.</span> -</p> -<p id="e.donador" class="hw"><span class="sc">Donador</span>. = <span lang="ceb">Ang mohátag, homalátag, ang magagása, magaregalo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Donaire</span>. = <span lang="ceb">Pagcatístis sa pagpamólong, pagtíao tiao. * Caang̃áyan, baihon ng̃a maáyo, pagcagayón -sa paglacát, sa pagsayáo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Donairoso</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a ang̃áyan, baihónan, gayón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Donante</span>. V. <i><a href="#e.donador">Donador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Donar</span>. = <span lang="ceb">Hatag, gasa, regalo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Donatario</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a guihatágan, guitagáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Donativo</span>. = <span lang="ceb">Ang guipanghátag sa hari sa iang mang̃a guinsacópan sa tong̃ód sa bisan onsa ng̃a -quinahánglan ng̃a dinalían. * Tampo, tampa ng̃a hinátag guican sa caugalíng̃on ng̃a -pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doncella</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a potli ug olay ng̃a oalá pa hilábtan sa laláqui. * Babáyeng sologóon sa -mang̃a señora, sa mg̃a babáye ng̃a dato, bilídhon ug mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doncellez</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang, cahímtang sa doncella.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doncellueca</span>. = <span lang="ceb">Doncella sa dagcóng edad, tolotigúlang na, hamtong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dónde?</span> = <span lang="ceb">Hain? asa? dis-a? díin?</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dondillero</span>. = <span lang="ceb">Sogaról ng̃a nagaábi abi, magahópo ug moágda sa obán, sa pagsogál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Donosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaang̃áyan, sa caang̃áyan, sa pagcabáihon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Donosidad</span>. = <span lang="ceb">Caang̃áyan. * Pagtíao, pagcatístis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Donoso</span>. = <span lang="ceb">Ang̃áyan, baihónan, matístis, tigtíao, matíao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doña</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a ióna sa ng̃alan sa mg̃a babáye ng̃a dato, bilídhon ug mahál, sa paghing̃álan -caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doñear</span>. = <span lang="ceb">Pagdúao sa masóbsob sa mg̃a babáye. * Pagsoguílon, pagcagóla caníla sa masócot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dorado</span>. = <span lang="ceb">Ang may color sa boláoan. * Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dorador</span>. = <span lang="ceb">Ang may opicio sa pagboláoan, sa pagtápot sa boláoan sa cahoy, sa pothao, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doral</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a potíon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dorar</span>. = <span lang="ceb">Pagboláoan, pagtábon ug patápot sa bisan onsa sa boláoan, halop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dormida</span>. = <span lang="ceb">Cadogáyan, pagcadógay sa pagóndang sa pagcáon sa olod ng̃a macagáma sa igagáma. * -Lugar ng̃a pagahonóng̃an sa gabíy sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dormidera</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyon sa pagtólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dormidero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapatólog. * Lugar ng̃a guicatólgan sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dormilon</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a matológon, ng̃a matólgon, ng̃a tigtólog, ng̃a matólog caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dormir</span>. = <span lang="ceb">Tolog, nanoc. * Pagdógay sa bisan onsa ng̃a bohat ug sa bisan onsa ng̃a holosáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dormitar</span>. = <span lang="ceb">Docá, tolog tolog, calímot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dormitivo</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon ng̃a may gahóm sa pagpatólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dormitorio</span>. = <span lang="ceb">Solód ng̃a guicatológan, ng̃a guitagána sa pagtólog, ng̃a guibotáng̃an sa higdáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dornajo</span>. = <span lang="ceb">Dolang ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a lalóg, sa can-on sa mg̃a baboy, pasáoan, pasóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dorso</span>. = <span lang="ceb">Licód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dos</span>. = <span lang="ceb">Dohá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dosañal</span>. = <span lang="ceb">Ang may dohá ca túig con nahatong̃ód ning tiempóha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Doscientos</span>. = <span lang="ceb">Dohá ca gatús.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dosel</span>. = <span lang="ceb">Sambong, sab-ong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dosis</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa tambal ng̃a ihátag sa mang̃a masaquét sa tagsa ca paghátag. * Pagdághan -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dotar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa usá ca babáye sa mg̃a hias con sa salapí ba sa pagdáoat nía sa bag-ong -cahímtang con sa pagcasál canía.</span> -<span class="pageNum" id="pb79a">[<a href="#pb79a">79</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Dote</span>. = <span lang="ceb">Ang salapí, mg̃a hias, &c., ng̃a ihátag sa babáye ng̃a mamiño con mosolód sa pagcamonja. -* Hatag ng̃a mahál, bilírhon. * Pagcahalángdon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dozavado</span>. = <span lang="ceb">Ang may napólo ug dohá ca nauong con loyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dozavo</span>. = <span lang="ceb">Ang icapólo ug dohá ca bahin sa bisan onsa.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cdr" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cdr.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">DR</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Dracma</span>. = <span lang="ceb">Ang icaoálo ca bahin sa usá ca onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Drago</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a hatáas ug dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dragon</span>. = <span lang="ceb">Saoa ng̃a dagcó, bitin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dragona</span>. = <span lang="ceb">Golpe ng̃a guitáod ug guitóngtong sa abága sa mg̃a soldados ng̃a sargento, saretera.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Drino</span>. = <span lang="ceb">Saoa, halas ng̃a malála caáyo bisan tonban lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Driza</span>. = <span lang="ceb">Pisi, lobid ng̃a igaitáas ug icapaóbos sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Droga</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa mg̃a panácot ng̃a isácot sa mg̃a calán-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Droguería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagbaligyáan sa mg̃a panácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Droguero</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatigáyon ug magbalígya sa mg̃a panácot. * Bacácon, malimbóng̃on.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cdu" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#cdu.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">DU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p id="e.dubio" class="first hw"><span class="sc">Dubio</span>. = <span lang="ceb">Doha doha.</span> -</p> -<p id="e.dubitable" class="hw"><span class="sc">Dubitable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang pagdóha doháon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dubitacion</span>. V. <i><a href="#e.dubio">Dubio</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ducado</span>. = <span lang="ceb">Ang yota ng̃a nahatong̃ód sa <span class="corr" id="xd31e49634" title="Fuente: dogcóng">dagcóng</span> táuo ng̃a guing̃álan ug duque.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dúctil</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a sa díli mabóong, mabalí ug mabógto, mahímo ng̃a paganípson, pagalápdon -ug pagdacóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ductor</span>. = <span lang="ceb">Mando, magoóna, pang̃ólo, capitan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ducho</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a batid, ng̃a maálam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duda</span>. = <span lang="ceb">Duha doha. * Bisan onsang polóng̃a ng̃a ibótang arón pagaíndig indígon ug arón madayág -ug maásoy ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dudable</span>. V. <i><a href="#e.dubitable">Dubitable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dudar</span>. = <span lang="ceb">Pagdóha doha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dudosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadóha doha, sa may doha doha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dudoso</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e49695" title="Fuente: mgadóha">magadóha</span> duha. * Ang guidúha duháan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duela</span>. = <span lang="ceb">Papán ng̃a boloháton, ng̃a icabóhat sa mang̃a pipa ng̃a panonódlan sa vino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duelista</span>. = <span lang="ceb">Ang mahibaló sa mg̃a tolománon sa mg̃a pagáyat con mg̃a pagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duelo</span>. = <span lang="ceb">Pagáyat, pagáoay sa duruhá ca táuo ng̃a nagsigtúyo síla. * Bisan onsa ng̃a guipanagbóhat sa mg̃a táuo arón ipaquíta nila -sa cadaygánan ang casáquet nila tung̃ód sa pagcamatáy sa bisan cansa. * Casáquet cagóol, calisód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duende</span>. = <span lang="ceb">Balbal, asoang, onglo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duendo</span>. = <span lang="ceb">Aghop, hayópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dueña</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a tagía sa bisan onsang baláy, yota, &c. * Babáye ng̃a miño, ng̃a mahál -dato ug bilídhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dueño</span>. = <span lang="ceb">Laláque ng̃a tagía sa bisan onsa. * Polong ng̃a icapamólong sa mg̃a táuo, mg̃a laláqui -ug mg̃a babáye, ng̃a nanagsighigógma sila, sa ilang pagatóbang, sa pagíng̃on nila: -dueño mio. * Agálon ng̃a may sologóon con bihag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duerno</span>. = <span lang="ceb">Duhá ca pliego ng̃a minarcáhan con inimprenta, ng̃a nahasócsoc ang usá sa usá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dula</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a guimbóhi, mg̃a hayópan, mg̃a mananáp, sa mg̃a molópio ng̃atanán -sa usá ca longsod.</span> -<span class="pageNum" id="pb80">[<a href="#pb80">80</a>]</span></p> -<p id="e.dulce" class="hw"><span class="sc">Dulce</span>. = <span lang="ceb">Matám-is, catám-is, catam-ísan. * Ang tobig ng̃a matáb-an, sa sobá, sa atábay, sa -toborán, &c., ng̃a díli maásgad. * Bisan onsa ng̃a may lalím ng̃a maáyo, ng̃a díli -mapáit, díli maárat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dulcemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatám-is, sa pagcahómoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dulcificante</span>. = <span lang="ceb">Ang magatám-is.</span> -</p> -<p id="e.dulcificar" class="hw"><span class="sc">Dulcificar</span>. = <span lang="ceb">Pagtám-is. * Pagcóha sa capáit, sa caárat, sa caísog sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dulcísimo</span>. = <span lang="ceb">Ang matám-is oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dulcísono</span>. = <span lang="ceb">Ang moáng̃ay sa ting̃ug.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dulero</span>. = <span lang="ceb">Baquero, bantay sa mg̃a hayópan, sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dulía</span>. = <span lang="ceb">Pagtáhor ug pagsíngba sa mg̃a santos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duliman</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a hatáas ng̃a guibistí sa mg̃a táuo ng̃a turco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dulzaina</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a pagataihópon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dulzarron</span>. = <span lang="ceb">Matám-is ng̃a macasóm-ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dulzazo</span>. = <span lang="ceb">Ang matám-is caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dulzura</span>. V. <i><a href="#e.dulce">Dulce</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dulzurar</span>. V. <i><a href="#e.dulcificar">Dulcificar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duo</span>. = <span lang="ceb">Pagcánta, paggúya guya sa durohá ca táuo.</span> -</p> -<p id="e.duodecimo" class="hw"><span class="sc">Duodécimo</span>. = <span lang="ceb">Ang icapólo ug duhá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duodenario</span>. = <span lang="ceb">Ang madúgay sa napólo ug duhá ca adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duodeno</span>. V. <i><a href="#e.duodecimo">Duodécimo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duomesino</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa dohá ca bolan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dupa</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a palímbong, ng̃a paólo olo.</span> -<span class="pageNum" id="pb80a">[<a href="#pb80a">80</a>]</span></p> -<p id="e.duplicacion" class="hw"><span class="sc">Duplicacion</span>. = <span lang="ceb">Pagdohá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duplicadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadohá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duplicado</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a pagaboháton sa icadóha na maíng̃on ng̃a sa nahaóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duplicar</span>. V. <i><a href="#e.duplicacion">Duplicacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duplicidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalímbong, pagcabódhi, pagcaólo <span class="corr" id="xd31e49954" title="Fuente: oIo">olo</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duplo</span>. = <span lang="ceb">Ang guiduhá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duque</span>. = <span lang="ceb">Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa cahímtang se obán ng̃a mg̃a dagcóng táuo sa Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duquesa</span>. = <span lang="ceb">Ang asáoa sa duque. * Lingcodánan ng̃a may sandígan.</span> -</p> -<p id="e.durable" class="hw"><span class="sc">Durable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang madógay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadógay, cadogáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duraderamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadógay, sa pagcalíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duradero</span>. = <span lang="ceb">Ang madógay caáyo.</span> * V. <i><a href="#e.durable">Durable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Durante</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcagáhi, sa pagcatíga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Durar</span>. = <span lang="ceb">Dogay, mao, poyó, dayon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Dureza</span>. = <span lang="ceb">Pagcagáhi, pagcatíga. * Pagcaláin sa gaoi, caísog. * Pagdáyon sa caogalíng̃on ng̃a -húna húna sa díli pagsámbag. * Hobág, cobal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Durmiente</span>. = <span lang="ceb">Ang matólog. * Balábag, sabláyan sa mg̃a baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Duro</span>. = <span lang="ceb">Matíga, quisol, bantoc, quinol, colínos, caguing, magáhi. * Mabáng̃is, mamomógos. * Daguinótan caáyo, hicáoan. * Maísog, táuo sa mabóg-at ng̃a boot ug -gaoi.</span> -<span class="pageNum" id="pb80b">[<a href="#pb80b">80</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="ce" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#ce.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">E</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cea" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cea.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">EA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ea</span>. = <span lang="ceb">Nan, na, da, harao, ta, ta la.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="ceb2" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#ceb2.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">EB</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ebanista</span>. = <span lang="ceb">Panday sa cahoy ng̃a magabóhat sa bantolínao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ébano</span>. = <span lang="ceb">Bantolínao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ébrio</span>. V. <i><a href="#e.borracho">Borracho</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ebullicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabócal.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cec" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cec.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">EC</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Eccehomo</span>. = <span lang="ceb">Ang laráoan ni Jesucristo ng̃a Guinóo ta, maíng̃on sa guipaquíta ni Pilatos sa mg̃a -Judíos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eclesiásticamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaáng̃ay sa usá ca Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eclesiástico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa Singbahán. * Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eclipsar</span>. = <span lang="ceb">Baconáoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eclipse</span>. = <span lang="ceb">Pagcabaconáoa, pagcang̃ít ng̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eco</span>. = <span lang="ceb">Aníng̃al, lanog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Economía</span>. = <span lang="ceb">Pagbáton, paghópot sa mg̃a bahándi ug sa mg̃a dona sa pagcaboótan, sa pagcaáyo. * -Pagcahícao, pagcadaguínot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Económico</span>. = <span lang="ceb">Hicáoan. * Ang malisód magagásta sa iang salapí, daguinótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Economizar</span>. = <span lang="ceb">Daguínot, caguis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ecónomo</span>. = <span lang="ceb">Ang ilis sa mg̃a Padre con sa mg̃a cura, sa ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ecuanimidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáyon sa guihúna húna sa oaláy dóha doha.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cech" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cech.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">ECH</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Echacantos</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a pasipaláhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Echacuervos</span>. = <span lang="ceb">Cagon cagon. * Táuo ng̃a talamáyon ug bacácon.</span> -<span class="pageNum" id="pb80c">[<a href="#pb80c">80</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Echada</span>. = <span lang="ceb">Pagcasalibáy, pagbalíbag, pagbonó. * Lugar ng̃a guilócpan sa usá ca táuo ng̃a nagacalígad -sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Echadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagaligádan ug pagahigdáan sa búot matólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Echadizo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guisógo sa pagsósi, sa pagpaquisáyod ug sa pagpaquigásoy sa bisan onsa. -* Ang tacós ng̃a ibalíbag, iyabó, isalibáy, ng̃a pagaáidan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Echador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabalíbag sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Echamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabalíbag, pagcasalibáy, pagcayabó sa bisan onsa. * Pagcahing̃ílin, pagcalágueu, -pagpaháoa, pagpahálin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Echar</span>. = <span lang="ceb">Salibáy, balíbag, yabó, haoa, hing̃ílin. * Halin, igui, tolod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Echazon</span>. = <span lang="ceb">Pagbalíbag sa dagat sa lolan sa mang̃a sacayán, tong̃ód sa pagcadáot sa tiempo ug -cahorós sa hang̃in.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="ced" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#ced.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">ED</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Edad</span>. = <span lang="ceb">Edad, túig, socad, cutob sa pagcatáuo sa bisan cansa. * Cadaghánan sa mg̃a túig con -sa mang̃a catoígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Edicion</span>. = <span lang="ceb">Pagbaláod, ug pagimprenta sa bisan onsa ng̃a libro con bisan onsang solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Edicto</span>. = <span lang="ceb">Pagbaláod, pagmantalá, sogo, pagbóot sa mg̃a ponóan. * Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a -sugo sa mg̃a ponóan, ng̃a ipamílit sa cadaigánan, arón basáhon ug hibalóan sa cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Edificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat, pagtócod sa mg̃a baláy, mang̃a cota, mg̃a baluarte, &c. * Pagtolón-an, pananglétan -ng̃a maáyo, batásan ng̃a mahósay sa bisan cansa, ng̃a tacós pagaoátan sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Edificador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat con magapabóhat sa bisan onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb81">[<a href="#pb81">81</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Edificar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa mg̃a baláy, &c. * Pagpaáoat sa maáyong batásan. * Pagsonód sa maáyo ug hingpit ng̃a quinabóhi, arón sondon ug aoáton sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Edificativo</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaáoat sa maáyong batásan, ug mohátag sa panigíngnan ng̃a hingpit ug matárong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Edificio</span>. = <span lang="ceb">Baláy, cota, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Editor</span>. = <span lang="ceb">Ang magabaláod ug magapaimprenta sa mg̃a libro, &c., ng̃a guisólat sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Educacion</span>. = <span lang="ceb">Pagbáton, pagtódlo, pagtóon sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Educando</span>. = <span lang="ceb">Ang guibatónan, guitodlóan, guinatón-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Educar</span>. = <span lang="ceb">Baton, alíma, toon, todlo.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cef" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cef.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">EF</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Efectivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamatúod, mao man gayód, mao man.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Efectivo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guibóhat, guihúna húna con guipamólong ng̃a túod. * Salapí ng̃a túod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Efecto</span>. = <span lang="ceb">Ang sonód sa bisan onsa ng̃a sinógdan, guinsóndan, guinicánan. * Manggad, catigayónan, -dona, guinamíton, mg̃a gamit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Efectuar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Efemérides</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a pagasolátan sa ng̃atanán ng̃a nasoríl, ng̃a nahatábo sa matagádlao, sa -adlao adlao ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Efervescencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaínit ng̃a dagcó sa dogó. * Pagínit sa húna húna. * Pagbolobíquil sa mg̃a cabobót-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eficacia</span>. = <span lang="ceb">Gahóm, cahámhan, cagahóman sa pagbóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eficaz</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa pagbóhat, ang magabóhat sa minatóod, sa masingcámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eficazmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamasingcámot, sa tinóod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eficiencia</span>. = <span lang="ceb">Gahóm, sa pagbóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eficiente</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa bisan onsa. * Ang guinicánan, ang sinógdan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Efigie</span>. = <span lang="ceb">Laráoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Efímera</span>. = <span lang="ceb">Hilánat ng̃a madógay sa usá ca adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Efimero</span>. = <span lang="ceb">Ang madógay sa usá lang ca adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Efugio</span>. = <span lang="ceb">Pagcalágueu, pagpaligás sa bisan onsa ng̃a caculían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Efundir</span>. V. <i><a href="#e.derramar">Derramar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Efusion</span>. = <span lang="ceb">Pagcayabó, pagcaágas, pagcaóla, pagcaágay, pagcaagáy-ay. * Paghigógma ng̃a guican -sa casing casing.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="ceg" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#ceg.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">EG</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Egida</span>. = <span lang="ceb">Tamíng. * Dalángpan. * Paglában, pagtábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Egoísmo</span>. = <span lang="ceb">Paghigógma ng̃a guilabíhan sa caogalíng̃on, sa díli magtagád sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Egoísta</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magaatóbang lamang sa iang caogalíng̃on ug díli magatagád sa obán.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cej" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cej.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">EJ</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Eje</span>. = <span lang="ceb">Batang batang, cahoy con pothao ng̃a guitaólan sa isigcatomóy sa mg̃a rueda, mg̃a -malíng̃in.</span> -</p> -<p id="e.ejecucion" class="hw"><span class="sc">Ejecucion</span>. = <span lang="ceb">Ang pagbóhat sa bisan onsa. * Pagcóha sa hocom sa salapí ug mg̃a dona sa otáng̃an, -sa pagbáyad sa mg̃a hiotáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ejecutable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang boháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ejecutante</span>. = <span lang="ceb">Ang magasáca sa hocom sa may otang canía, arón báydan sia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ejecutar</span>. = <span lang="ceb">Bohat. Pagbítay, pagpatáy sa mg̃a saláan, guican sa sogo ug sentencia sa matúod ng̃a -hocom. * Paglógos, pagpógos sa bisan cansa, arón magbáyad sa iang otang, guican sa -pagbóot sa hocom.</span> * V. <i><a href="#e.ejecucion">Ejecucion</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb81a">[<a href="#pb81a">81</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Ejecutivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa madalí caáyo. * Sa pagcalágmit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ejecutivo</span>. = <span lang="ceb">Ang díli magahólat. * Ang díli mahímo boháton sa lain ng̃a horas, ang quinahánglan -ng̃a boháton dihá dihá. * Ang dinalían uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ejecutor</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa bisan onsa. * Táuo ng̃a maniníng̃il guican sa sugo sa hocom. * Berdugo, -ang magapatáy sa mg̃a saláan ng̃a guihócman sa camatáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ejecutoria</span>. = <span lang="ceb">Opicio, cahímtang sa ejecutor.</span> -</p> -<p id="e.ejemplar" class="hw"><span class="sc">Ejemplar</span>. = <span lang="ceb">Panigíngnan, sanglet, pananglétan. * Hinóad. * Catalágman. * Táuo sa maáyo, mahósay -ug mataláid ng̃a batásan ug tacós ng̃a pagaaoátan. * Maampóon maáyong cristianos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ejemplarmente</span>. = <span lang="ceb">Sa mahósay ng̃a batásan, sa pagcabóhi ng̃a tacós ng̃a pagaaoátan. * Castigo ng̃a dagcó -arón tomagám ang obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ejemplificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagdayág, pagháyag sa bisan onsa, tong̃od sa mg̃a pananglétan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ejemplificar</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagbótang sa mg̃a pananglétan, pagpananglétan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ejemplo</span>. V. <i><a href="#e.ejemplar">Ejemplar</a></i>. * <span lang="ceb">Ang nahatábo sa canhing tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ejercer</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa hingtúngdan ng̃a opicio con quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ejercicio</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a opicio ng̃a guiángcon sa bisan cansa ng̃a táuo. * Pagbóhat sa bisan -onsa. * Paglacát con pagcabayo arón mapíscay ang laoas. * Pagtóon sa mg̃a soldados -sa paglacát, sa pagbáton ug pagbóhi sa posil, ug sa obán ng̃a mg̃a catongdánan nila. * Pagtóman sa mg̃a maampóon sa ilang mg̃a bohat sa canhic Dios ug sa canhic calág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ejercitacion</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ejercitado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a batid, ng̃a naánad na sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ejercitante</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa bisan onsa. * Ang magatóman sa mg̃a tolománon sa canhic Dios ug sa -canhic calág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ejercitar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsa. * Pagtóon sa bisan cansa, arón maálam sa guitóon canía. * Pagsómay somay sa masóbsob sa bisan onsa, arón hicádman ug saológon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ejército</span>. = <span lang="ceb">Pang̃obátan, cadaghánan sa mg̃a soldados.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cel" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cel.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">EL</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">El</span>. = <span lang="ceb">Sia, siya.</span> -</p> -<p id="e.elaboracion" class="hw"><span class="sc">Elaboracion</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa maáyo, sa hingpit uyámot, sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elaborado</span>. = <span lang="ceb">Ang guibóhat sa pagcatóman, sa pagcahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elaborar</span>. V. <i><a href="#e.elaboracion">Elaboracion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpalábi labi, pagtáas sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elasticidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaónat onat, pagcasáyon sa pagónat sa bisan onsa, ug sa paghióli sa pagcabótang -ng̃a daan sa maong guiónat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elástico</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo ng̃a onáton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ele</span>. = <span lang="ceb">Naá dihá, quitáa dihá, tan-áoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eleccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahing̃álan, paghing̃álan, pagtódlo. * Pagbóot ng̃a caugalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Electo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guing̃álan, guitódlo, guipíli sa bisan onsa ng̃a pagaboháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elector</span>. = <span lang="ceb">Ang magapíli, magatódlo, magapahing̃álan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elefanta</span>. = <span lang="ceb">Gadya ng̃a baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elefante</span>. = <span lang="ceb">Gadya ng̃a laqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elegancia</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong sa mg̃a piníling polong sa dili salicoáoot. * Pagcaáñag, pagcatahóm, pagcaníndot, -caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elegante</span>. = <span lang="ceb">Ang guidáyan dayánan ug maáyo, piníli, ang̃áyan, baihónan. * Matahóm, maníndot, maáñag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elegible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang pilíon, pililíon.</span> -<span class="pageNum" id="pb82">[<a href="#pb82">82</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Elegidos</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a piníli sa Dios sa Guinharían sa Lang̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elegir</span>. = <span lang="ceb">Pili. * Tagána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elemental</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaóna. * Guinicánan, sinógdan sa mg̃a quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elemento</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.elevacion" class="hw"><span class="sc">Elevacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaósoag, pagcacáoan, pagcatáas. * Pagcaoalá sa boot, sa mg̃a balatían. * Pagpalábi -labi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elevado</span>. = <span lang="ceb">Hatáas caáyo, halángdon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elevamiento</span>. V. <i><a href="#e.elevacion">Elevacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elevar</span>. = <span lang="ceb">Cauan, osoag, taas. * Pagualá sa boot, sa mg̃a balatián. * Pagpalábi labi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eliminar</span>. = <span lang="ceb">Díli pagtágad sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eliseos</span> (campos). = <span lang="ceb">Lugar ng̃a matahóm ug ponó sa mg̃a caayóhan ng̃atanán, ang Lang̃it sa mg̃a dioatáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elixir</span>. = <span lang="ceb">Vino ng̃a pagasáctan sa mg̃a támbal. * Ipolórga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elocuencia</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman sa pagcábig sa húna húna sa nagabása sa mg̃a libro, con sa nagapatalínghog -sa soguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elocuente</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a maálam mamólong ug ng̃a magacábig sa húna húna ug casing casing sa nagapatalínghog -canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elogiador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagadáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elogiar</span>. = <span lang="ceb">Dayeg, olog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elogio</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyeg, pagólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Elucidacion</span>. = <span lang="ceb">Pagdayág, pagháyag, pagásoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eludir</span>. = <span lang="ceb">Pagpaligás, pagláguen sa mg̃a cacolían.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cem" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cem.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">EM</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Emanacion</span>. = <span lang="ceb">Pagguícan ug bisan onsa sa iang guinicánan, sa iang sinógdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e50897" title="Fuente: Emananfe">Emanante</span>. = <span lang="ceb">Ang muguícan sa guinicánan nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emanar</span>. = <span lang="ceb">Guican, sogod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emancipacion</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa mg̃a anac sa ilálom sa gahóm ug pagbóot sa ilang mg̃a tigúlang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embaidor</span>. = <span lang="ceb">Bacácon, malilímbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embajada</span>. = <span lang="ceb">Sogo. * Ang táuo ng̃a sinúgo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embajador</span>. = <span lang="ceb">Sinógo, dagcóng táuo sa Guinharían ng̃a guisógo sa hari ng̃a iang agálon, sa láin -ng̃a hari, sa pagsábot, sa iang ng̃alan, sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embajadora</span>. = <span lang="ceb">Ang asáoa sa embajador.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embalar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótos sa mg̃a manggad ng̃a ilólan sa mg̃a sacayán con ihátod sa bisan díin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embaldosado</span>. = <span lang="ceb">Salog ng̃a guitaólan sa mg̃a bató ng̃a linabráhan ug sinápsap ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embaldosar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáod sa mg̃a bató sa salog con sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embalijar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa bisan onsa sa balija, sa sulúdlan, sa sudlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embalsadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a tobígan, danao, lanao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embalsamar</span>. = <span lang="ceb">Pagponó ug pagdíhog sa bálsamo ug sa obán ng̃a mg̃a mahomót sa mg̃a laoas sa mg̃a -minatáy, sa obos na guigóa ug guicóha ang mg̃a tináe ug obán pa ng̃a mg̃a bahin sa -solód sa tian, arón dili madonót ug mabahó hasta sa dogay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embanastar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang, pagsolód sa bisan onsa, sa bocág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embarazada</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a samcon, mabdos.</span> -</p> -<p id="e.embarazadamente" class="hw"><span class="sc">Embarazadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pascasámoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embarazar</span>. <span class="corr" id="xd31e51019" title="Fuente: —">=</span> <span lang="ceb">Olang, samoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embarazo</span>. = <span lang="ceb">Casámoc, cooláng̃an, casamócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embarazosamente</span>. V. <i><a href="#e.embarazadamente">Embarazadamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embarazoso</span>. = <span lang="ceb">Ang macasámoc, ang macaólang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embarbascar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóbli, pagpanóbli, pagtóba, pagsácot sa bisan onsa sa tobig arón mang̃alánag ang -mg̃a isda ug mang̃amatáy. * Boloc, gobót, sacót.</span> -<span class="pageNum" id="pb82a">[<a href="#pb82a">82</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Embarbecer</span>. = <span lang="ceb">Pagtoróc sa mg̃a bong̃ot sa mg̃a laláqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embarcacion</span>. = <span lang="ceb">Sacayán. * Pagcadógay sa tagsa ca pagsacáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embarcadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guitagána sa pagsacáy sa mg̃a tauo ug sa pagdála sa mg̃a lolan sa mg̃a -sacayán, toláy, donggoánan, tomolán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embarcador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapolólan sa mg̃a sacayán sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embarcar</span>. = <span lang="ceb">Sacáy, lolan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embarco</span>. = <span lang="ceb">Pagcasacáy, pagsacáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embargador</span>. = <span lang="ceb">Ang magacóha sa bisan onsa sa isigcatáuo guican sa pagbóot sa hocom. * Ang macaólang, -macasámoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embargante</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.embargar" class="hw"><span class="sc">Embargar</span>. = <span lang="ceb">Pagpogóng, pagháoid sa bisan onsa sa isigcatáuo, mg̃a manggad, mg̃a mananáp, mg̃a -guinamíton, &c., guioan sa sogo ug pagbóot sa ponóan, sa hocom. * Samoc, olang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embargo</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagcalóod sa cotó cotó, sa guinháoa. * Dili paghílis sa quináon, sa cotó cotó.</span> -</p> -<p id="e.embarnecer" class="hw"><span class="sc">Embarnecer</span>. = <span lang="ceb">Pagtámboc, pagsópang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embarnizadura</span>. = <span lang="ceb">Pagpasínao, pagdíhog sa bolit sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embarnizar</span>. = <span lang="ceb">Pagbólit, pagsínao, pagcápol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embarque</span>. = <span lang="ceb">Paglólan sa bisan onsa sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embarrador</span>. = <span lang="ceb">Ang magdíhog, ang magahílog sa lapoc, sa yánang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embarradura</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíhog, paglíhog sa yánang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embarrancarse</span>. V. <i><a href="#e.atascar">Atascar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embarrar</span>. = <span lang="ceb">Pagdíhog, pagbólit, paghílog sa bisan onsa sa yánang, sa pisac, sa lapoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embarrilar</span>. = <span lang="ceb">Paghípos, pagsolód sa bisan onsa sa bariles.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embastar</span>. = <span lang="ceb">Pagtahí sa hilo ng̃a malíg-on ug dagcó, sa taólan ng̃a guiándam ng̃a daan, sa panápton -ng̃a pagabordáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embastecer</span>. V. <i><a href="#e.embarnecer">Embarnecer</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embate</span>. = <span lang="ceb">Paghámpac, pagdósmog sa bisan diin sa mg̃a balod sa dagat. * Pagdámag sa mg̃a mananáp -con sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p id="e.embaucador" class="hw"><span class="sc">Embaucador</span>. = <span lang="ceb">Bacácon, malilímbong, maólo olóhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embaucamiento</span>. = <span lang="ceb">Bacac, limbong, pagcaólo olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embaucar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embaular</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód, paghípos sa bisan onsa sa baul, sa caja, sa caban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embausamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláin sa húna húna. * Cahárloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embebecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpalíng̃ao ling̃ao, pagpaláng̃ay. * Pagting̃ála ng̃a dagcó. * Hinóctoc, hiórong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embebecidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalíng̃ao ling̃ao sa huna huna, sa oalá pamatng̃ónon. * Pagcahinóctoc, sa pagcahiórong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embebedor</span>. = <span lang="ceb">Ang macasóyop, ang macayópyop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embeber</span>. = <span lang="ceb">Soyop, yopyop, honob. * Sacop, locop. * Pagángcon sa tauo sa bisan onsa ng̃a quinaádman, -pagábot sa pagcamang̃ialáman, sa pagcaquinaadmánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embelecador</span>. V. <i><a href="#e.embaucador">Embaucador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embelecar</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e51296" title="Fuente: Limbnog">Limbong</span>, bacac, pagólo olo.</span> -</p> -<p id="e.embelesar" class="hw"><span class="sc">Embelesar</span>. = <span lang="ceb">Hinóctoc. * Pagting̃ála ng̃a dagcó, tong̃ód sa bisan onsa ng̃a guitán-ao ug guinadóng̃og.</span> -</p> -<p id="e.embeleso" class="hw"><span class="sc">Embeleso</span>. = <span lang="ceb">Pagcating̃ála sa huná huná ug sa bisan onsa ng̃a cating̃aláhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embellaquecerse</span>. = <span lang="ceb">Pagtampálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embellecer</span>. = <span lang="ceb">Tahóm, anyag, dayan dayan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embermejecer</span>. = <span lang="ceb">Pagtína sa color ng̃a bolágao, mapolá. * Pagpaólao, pagólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emberrincharse</span>. = <span lang="ceb">Pagsocó, cabaláca, ligótgot.</span> -</p> -<p id="e.embestida" class="hw"><span class="sc">Embestida</span>. = <span lang="ceb">Pagcadósmog, pagcadámag, pagcahámlag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embestidor</span>. = <span lang="ceb">Ang modámag, modósmog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embestidura</span>. V. <i><a href="#e.embestida">Embestida</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb83">[<a href="#pb83">83</a>]</span></p> -<p id="e.embestir" class="hw"><span class="sc">Embestir</span>. = <span lang="ceb">Dosmog, damag, hamlag, socol, aoay, gobát. * Toloy, sabong, sacdop, laboc. * Bangga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embetunar</span>. = <span lang="ceb">Pagdíhog, paghílog sa bisan onsa sa bolit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emblandecer</span>. V. <i><a href="#e.ablandar">Ablandar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emblanquecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpotí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emblema</span>. = <span lang="ceb">Laráoan ng̃a cahológan sa bisan onsa, ng̃a <span class="corr" id="xd31e51401" title="Fuente: aasóyon">asóyon</span> sa solat ng̃a ibótang sa tiílan nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embobamiento</span>. V. <i><a href="#e.embeleso">Embeleso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embobar</span>. V. <i><a href="#e.embelesar">Embelesar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagpalíng̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embobecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpabóang, pagpahóng̃og sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embobecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóang, pagcahóng̃og, pagcabóng̃og.</span> -</p> -<p id="e.embocadero" class="hw"><span class="sc">Embocadero</span>. = <span lang="ceb">Bohó, alaguían, boáng̃an, boáng, soláng̃an, latásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embocado</span>. = <span lang="ceb">Vino sa maáyo ng̃a lalím, ng̃a dili maísog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embocadura</span>. V. <i><a href="#e.embocadero">Embocadero</a></i>. * <span lang="ceb">Agui, losot. * Ang bahin sa preno sa cabayo ng̃a isóol ug isolód sa bába. * Vino sa maáyong lalím. * Pagtáyhop sa mahómoc sa mg̃a tolónggon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embocar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa bába sa bisan onsa. * Pagágui, pasolód, paglósot, sa bisan diin ng̃a bohóa -con alaguiána ng̃a masígpit ug haíctin. * Solang, latas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embodegar</span>. = <span lang="ceb">Paghípos, pagtípig, pagsolód sa pensa sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embolar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáod, pagbótang, pagpahaáng̃ay sa mang̃a tomóy sa mg̃a song̃áy sa mg̃a mananáp -sa mg̃a malíng̃in ng̃a cahoy, arón díli sila macagsámad ug macagsóng̃ag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embolismador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadála dala sa mg̃a soguílon ng̃a díli mao, arón magaáoay ang mg̃a táuo ug managbíquil ang -ilang mg̃a cabobót-on. * Tabían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embolismar</span>. = <span lang="ceb">Pagdála dala sa mg̃a soguílon ng̃a igabíquil sa cabobót-on, ug igabóngcag sa pagcahigála. -* Pagtábi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embolismo</span>. = <span lang="ceb">Cagobót, cabóloc, casámoc, cacolían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embolsar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód, pagtípig sa bisan onsa sa poyo poyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embolso</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embonar</span>. = <span lang="ceb">Pagáyo pagbóhat ug maáyo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embornal</span>. = <span lang="ceb">Bohó ng̃a alaguían sa tobig sa ibábao sa mg̃a salog con mg̃a cubierta sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emborrachador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapahobóg.</span> -</p> -<p id="e.emborrachamiento" class="hw"><span class="sc">Emborrachamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcahobóg, pagcaálan, pagcalánag.</span> -</p> -<p id="e.emborrachar" class="hw"><span class="sc">Emborrachar</span>. = <span lang="ceb">Hobóg, alan, lanag. * Hong̃og, bong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emborricarse</span>. V. <i><a href="#e.embelesar">Embelesar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emborrullarse</span>. = <span lang="ceb">Pagáoay sa mg̃a pagsínggit, paglális lalis sa mg̃a masíngcang polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emboscada</span>. = <span lang="ceb">Pagcatágo, pagcahóbong, pagcaátang, pagcaháb-on, pagcabánhig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emboscar</span>. = <span lang="ceb">Tago, hobong, atang, hab-on bánhig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embotar</span>. = <span lang="ceb">Sompo, pagcóha sa caísog, sa cosóg, sa gohóm sa bisan onsa. * Pagsóol sa tiil ug sa -mang̃a paa sa mg̃a sapín ng̃a guing̃álan ug botas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embotellar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa vino, &c., sa mg̃a boteya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embotijar</span>. = <span lang="ceb">Socó, sobó, ligótgot, cabaláca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embozado</span>. = <span lang="ceb">Ang nacolópo, ang guitabónan, guitaclápan. * Pagtáod sa bozal sa mg̃a mananáp.</span> * V. <i><a href="#e.disfrazar">Disfrazar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embozo</span>. V. <i><a href="#e.disfraz">Disfraz</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embracilado</span>. = <span lang="ceb">Ang guicógos, guicódcod sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embravecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpaísog, pagpasocó, pagpaligótgot, pagtóyo. * Pagihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embravecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagpanóyo, pagcaísog, pagcasocó. * Pagcaihaláson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embrazadura</span>. = <span lang="ceb">Pagsóol sa bocton sa bisan diin, ug ang bohó ng̃a pagasoólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embreadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíhog sa salong, pagcabólit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embrear</span>. = <span lang="ceb">Paghílog sa salong sa bisan onsa, pagbólit.</span> -<span class="pageNum" id="pb83a">[<a href="#pb83a">83</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Embregarse</span>. = <span lang="ceb">Pagsámoc, paghilábot sa mg̃a paglális, sa mg̃a pagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embriagadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahobóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embriagar</span>. <span class="corr" id="xd31e51705" title="Fuente: =">V.</span> <i><a href="#e.emborrachar">Emborrachar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embriaguez</span>. <span class="corr" id="xd31e51716" title="Fuente: =">V.</span> <i><a href="#e.emborrachamiento">Emborrachamiento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embridar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáod sa brida, sa preno, sa mang̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embrion</span>. = <span lang="ceb">Ang dugó ng̃a tibúoc sa solód sa tian sa mg̃a babáye ug mg̃a baye ng̃a mabdos, sa -oalá pa maíla ang mg̃a bahin sa laoas sa táuo con sa mananáp. * Bisan onsa ng̃a oalá -pa mahósay, ng̃a oalá pa madayág caáyo, ng̃a oalá pa mahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embroca</span>. = <span lang="ceb">Hampol, haclop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embrocar</span>. = <span lang="ceb">Paghóar sa solód sa usa ca sodlánan sa lain ng̃a sodlánan.</span> -</p> -<p id="e.embrollador" class="hw"><span class="sc">Embrollador</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e51758" title="Fuente: mncagobót">macagobót</span>, ang macabóloc, ang macasácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embrollar</span>. = <span lang="ceb">Boloc, gobót, sacót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embrollo</span>. = <span lang="ceb">Cabóloc, cagóbot, limbong, bacac.</span> -</p> -<p id="e.embrollon" class="hw"><span class="sc">Embrollon</span>. V. <i><a href="#e.embrollador">Embrollador</a></i>. * <span lang="ceb">Bacácon, limbóng̃an, malibóng̃on. mililímbong, mamamálao, maláoon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embromar</span>. = <span lang="ceb">Pagtíao, pagbánha, pagsabá, pagcóndat. * Paglímbong, pagólo olo, pagsóod sóod, pagsólog -solog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embrosquilar</span>. = <span lang="ceb">Paghípos sa mg̃a hayópan sa alád, sa toril.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embrutecer</span>. = <span lang="ceb">Pagcábos sa mg̃a galámhan sa calág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embuchado</span>. = <span lang="ceb">Tináe ng̃a dagcó ng̃a sinódlan sa onód sa baboy ng̃a tinádtad ug sináctan sa mg̃a -panácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embuchar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa bisan onsa sa balónan sa mananáp. * Pagcáon ug pagtolón sa bisan onsa, -sa díli pagaosápon ug maáyo. * Paglámoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embudar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa sandayóng sa bába sa boteya, &c., sa pagsolód sa sa vino, tobig, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embudo</span>. = <span lang="ceb">Sandayóng, alólong, capandáyan ng̃a halagpád dapit sa itáas ug diótay ug haíctin dapit sa obus, sa paghúad sa vino, -tobig, &c., sa mg̃a damajuana, mg̃a boteya, &c., &c. * Bacac, limbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emburujar</span>. = <span lang="ceb">Pagtápoc sa bisan onsa sa pagcagobót, sa pagcasácot.</span> -</p> -<p id="e.embuste" class="hw"><span class="sc">Embuste</span>. = <span lang="ceb">Bacac, limbong.</span> * V. <i><a href="#e.disfraz">Disfraz</a></i>. * <span lang="ceb">Mg̃a hias, mg̃a dayan dayan, sa diótay ng̃a bale, ng̃a pagagamíton ug ibisti sa mg̃a -babáye, mg̃a singsing, mg̃a ariyos, mg̃a bitay bitay, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embustear</span>. = <span lang="ceb">Pagbácac, paglímbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embustería</span>. V. <i><a href="#e.embuste">Embuste</a></i>. -</p> -<p id="e.embustero" class="hw"><span class="sc">Embustero</span>. = <span lang="ceb">Bacácon.</span> * V. <i><a href="#e.embrollon">Embrollon</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Embutir</span>. = <span lang="ceb">Pagpahaáng̃ay sa mg̃a tolotaguídyot ng̃a cahoy, tombága, salapí, bató, &c., sa mg̃a -bohó ng̃a pagatígban ng̃a daan, sa lain ng̃a cahoy tombága, salapí, pothao, bató, &c., arón -magacaláin ang mg̃a dagoay ug ang color. * Pagsolód sa balóyot, sa onlánan, sa caban, -&c., sa bisan onsa, sa dinásoc caáo. * Pagponó sa bisan onsa. * Pagcáon ng̃a labí -sa casadáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emendable</span>. = <span lang="ceb">Salaoáyon, ang arang saoáyon. * Ang mahímo ng̃a mosáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emendacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emendadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emendador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasáoay, somaláoay, magsasáoay, bomalárlong, ang magabárlong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emergencia</span>. = <span lang="ceb">Ang sonód sa sinógdan, sa sinóndan, ang guican sa guinicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emergente</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emético</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a isolóca, ng̃a pagaímnon con malóod ang guinháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emigracion</span>. = <span lang="ceb">Pagpaháoa, pagcahálin, pagpahalayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emigrar</span>. = <span lang="ceb">Haoa, halin. * Pagbía sa mg̃a táuo con sa mg̃a mananáp sa ilang dáan ng̃a pinoyánan.</span> -<span class="pageNum" id="pb84">[<a href="#pb84">84</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Eminencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáas, cataáson, guitáson, ogdo, tapoc. * Catapósan sa quinaádman, sa boot, sa caboótan, sa salabótan, &c. * Pagcahalángdon. * Polong ng̃a banságon -ug bilídhon ng̃a ióna sa ng̃alan sa mg̃a Padreng Cardenal sa santa Iglesia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eminente</span>. = <span lang="ceb">Hatáas, dagcóan. * Halángdon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eminentemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahíngpit uyámot, sa pagcatáas caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eminentísimo</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a ióna sa ng̃alan sa mg̃a Padreng Cardenal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emisario</span>. = <span lang="ceb">Alaguían, balaháan sa mg̃a tobig. * Sinógo, maghihíling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emocion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláin, pagcabóloc sa huna huna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emoliente</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a icahómoc sa mg̃a hobág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emolumento</span>. = <span lang="ceb">Polos ng̃a macóha sa mg̃a táuo sa ilang opicio con cahímtang, sohol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empacar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód, paghípos sa bisan onsa sa mg̃a caban, mg̃a cajon, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empachado</span>. = <span lang="ceb">Ang maólao, ang dili magatóltol sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empachar</span>. = <span lang="ceb">Samoc, olang. * Pagbáti sa calóod sa atáy, sa guinháoa. * Dili paglínis sa cotó cotó sa quináon.</span> * V. <i><a href="#e.disfrazar">Disfrazar</a></i>. * <span lang="ceb">Olao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empacho</span>. = <span lang="ceb">Caólao, cabórong sa huna huna. * Casámoc, caoláng̃an. * Pagcalóod sa guinháoa, pagcaoalá mahílis sa cotó cotó sa quináon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empadronador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat, macagáma sa padron ng̃a pagasolátan sa mg̃a tauo ng̃a mobóhis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empadronar</span>. = <span lang="ceb">Pagsólat sa padron.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empalagamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóm-ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empalagar</span>. = <span lang="ceb">Som-ol. * <span class="corr" id="xd31e52105" title="Fuente: Pgpasocó">Pagpasocó</span>, pagaling̃ása, pagsámoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empalagoso</span>. = <span lang="ceb">Ang macasóm-ol. * Ang macasámoc, ang magaaling̃ása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empalar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóhog sa bisan onsa ug sa bisan cansa sa usá ca cahoy, salay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empalmadura</span>. = <span lang="ceb">Sinompáyan, binaligtósan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empalmar</span>. = <span lang="ceb">Sompay, balígtos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empanada</span>. = <span lang="ceb">Calán-on ng̃a magáma sa onód ng̃a pinótos sa tinápay con sa binócboc sa trigo ug ng̃a pagalotóon sa horno.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empanar</span>. = <span lang="ceb">Paglobóng, paglíbot sa mg̃a calán-on sa tinápay con sa binócboc, sa paglóto niána -sa horno.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empandar</span>. = <span lang="ceb">Paglíco paglóco, pagbalíquing sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empandillar</span>. = <span lang="ceb">Pagípon sa mg̃a dahon sa baraja sa pagbóhat ug limbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empantanar</span>. = <span lang="ceb">Pagponó sa tobig sa bisan onsang lugar, pagdánao, paglánao. * <span class="corr" id="xd31e52174" title="Fuente: Pag-ólang">Pagólang</span> sa bisan onsa ng̃a pagaboháton onta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empañar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótos sa mg̃a hapín sa mg̃a batang diótay. * Pagbóling, paghógao sa masinao, sa -salamín, &c., paglíbac líbac sa isigcatáuo, paghilábot sa iang dong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empapar</span>. = <span lang="ceb">Pagbasá ug maáyo, paghómod sa bisan onsa, lonao. * Pagponó sa bisan cansa sa quinaádman, -sa gogma, sa pagdomót, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empapelador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapótos sa bisan onsa sa papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empapelar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótos sa bisan onsa sa papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empaque</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód, paghípos sa bisan onsa sa cajon, sa caban, sa potos, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empaquetar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emparamentar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan sa mg̃a solód, sa mang̃a bongbong, mg̃a cadalánan, mang̃a talambóan, &c., -sa mg̃a tabil, pagtábil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emparar</span>. V. <i><a href="#e.embargar">Embargar</a></i> hasta <i lang="ceb">samoc</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emparchar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa mg̃a haclop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emparedar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód, pagbilánggo sa mg̃a táuo sa talioála sa cota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emparejador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatopóng sa bisan onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb84a">[<a href="#pb84a">84</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Emparejamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcatopóng, pagcasáma, pagcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emparejar</span>. = <span lang="ceb">Sama, topóng, ing̃on. * Topad, parang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emparrado</span>. = <span lang="ceb">Atop atop sa mg̃a sang̃á sa mg̃a paras con sa obán ng̃a mg̃a balágon, ng̃a nanagcátay -ug nanagcoyátot sa mg̃a dalámba ng̃a guitagána ug guibóhat pagtóyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empatar</span>. = <span lang="ceb">Pagtopóng, pagólang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empate</span>. = <span lang="ceb">Pagcatopóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empavesada</span>. = <span lang="ceb">Mang̃a tinábas ng̃a panápton ng̃a <span class="corr" id="xd31e52303" title="Fuente: azul">asul</span>, <span class="corr" id="xd31e52306" title="Fuente: molomaíton">molomaítom</span> con mapolá, ng̃a binódcan sa mapotí, ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a sacayán sa mg̃a -adlao ng̃a mahál, ug igatábon sa mg̃a lingcodánan sa mang̃a palúa, mg̃a bote, mg̃a -baláng̃ay, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empavesar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayan sa mg̃a sacayán sa timáan sa dagcóng calípay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empecatado</span>. = <span lang="ceb">Daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empedernir</span>. = <span lang="ceb">Paggáhi, pagtíga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empedrado</span>. = <span lang="ceb">Salog ng̃a guitaólan ug guipahaang̃áyan sa mg̃a bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empedrador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaáng̃ay sa mg̃a bató sa mang̃a salog ug sa mg̃a cadalánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empedrar</span>. = <span lang="ceb">Pagáng̃ay, pagtáod, pagbótang sa mg̃a bató sa bisan díin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empega</span>. = <span lang="ceb">Ang salong ug bisan onsa ng̃a igabólit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empegar</span>. = <span lang="ceb">Pagbólit sa salong con sa lain ng̃a ibólit sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empeine</span>. = <span lang="ceb">Bolog, poc-lo, pos-on. * Cascaro, bon-i aláp-ap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empeinoso</span>. = <span lang="ceb">Carcaróon, bon-íhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empelar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóroc sa bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empelotarse</span>. = <span lang="ceb">Boloc, samoc, gobót. * Paggóboc sa mg̃a táuo ng̃a nagacaáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empella</span>. = <span lang="ceb">Ang panit sa sapin ng̃a nagatábon sa tee dapit sa ibábao.</span> -</p> -<p id="e.empellar" class="hw"><span class="sc">Empellar</span>. = <span lang="ceb">Tólod, doso, tola.</span> -</p> -<p id="e.empellon" class="hw"><span class="sc">Empellon</span>. = <span lang="ceb">Pagcatólod, pagcadóso, pagcatóla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empentar</span>. V. <i><a href="#e.empellar">Empellar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empenton</span>. V. <i><a href="#e.empellon">Empellon</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empeñadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa minatúod, sa tinóod, sa tinóyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empeñar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa bisan onsa sa táuo ng̃a otáng̃an sa hing̃otáng̃an nia, hasta ng̃a mobáyad sa otang canía. * Paglógos, pagpógos. * Pagpang̃íta sa manlalában -sa pagdáng̃at sa guitóyo. * Pagbóhat sa bisan onsa sa tinóyo, sa minatúod, sa masingcámot. * Paglában, -pagtábang sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empeño</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Catongdánan sa pagbáyad sa otang sa tauo ng̃a otáng̃an. * Paghúna huna ng̃a minatúod -caáyo, sa pagdáng̃at ug pagcóha sa bisan cansa sa guitóyo nía. * Pagtóyo ng̃a tinóod -sa pagbóhat sa bisan onsa. * Dalángpan, manlalában, tomalábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empeoramiento</span>. = <span lang="ceb">Pagdógang sa cadáot, pagdólog sa saquét, pagsamót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empeorar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emperador</span>. = <span lang="ceb">Hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emperatriz</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e52484" title="Fuente: Asáua">Asáoa</span> sa hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emperejilar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayan, pagáyo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emperezar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáog sa catacá. * Pagláng̃an lang̃an guican sa catacá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empero</span>. = <span lang="ceb">Apan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emperrarse</span>. = <span lang="ceb">Pagsóqui sa minatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empezar</span>. = <span lang="ceb">Sogor, guican.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empicar</span>. = <span lang="ceb">Pagbítay, paghógot, paghícot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empicotar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasáca sa bisan cansa sa bitáyan, sa gaélan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empinadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcatíndog, pagcabáng̃on pagcatóyod. * Pagcatíhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empinamiento</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.empinar" class="hw"><span class="sc">Empinar</span>. = <span lang="ceb">Tindog, bang̃on, toyod, tihin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empingorotar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóngtong sa bisan onsa ng̃a botang sa lain ng̃a botang.</span> -<span class="pageNum" id="pb85">[<a href="#pb85">85</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Empíreo</span>. = <span lang="ceb">Lang̃it, guinharían sa lang̃it, cabolahánan, paghimayáan, paghimáya sa Lang̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empizarrar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon sa bisan onsa sa mg̃a batong manípis ng̃a guing̃álan ug pizarras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emplastar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa mg̃a hampol. * Pagólang sa bisan onsa. * Paghógao sa mg̃a tíil ug mg̃a -camót sa bisan onsa ng̃a cahogáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emplasto</span>. = <span lang="ceb">Hampol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emplástrico</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a mahágcot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emplazador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasáca sa bisan cansa sa atubáng̃an sa hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emplazamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáca sa hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emplazar</span>. = <span lang="ceb">Pagsáca sa bisan cansa sa iang isigcatáuo sa hocom. * Tagal, tacga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empleado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may opicio ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a hocmánan ng̃a labí, ug sa mg̃a holosáyon -sa dagcóng ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emplear</span>. = <span lang="ceb">Pagtógon, pagtógyan sa bisan cansa ug bisan onsa ng̃a pagaboháton. * Paggasto sa salapí -sa pagpálit sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empleo</span>. = <span lang="ceb">Bohat, catongdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emplomar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon con paglíg-on sa bisan onsa sa tingga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emplumar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa mg̃a balahíbo sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emplumecer</span>. = <span lang="ceb">Pagtoróc sa mg̃a balahíbo sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empobrecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpobres, pagháng̃ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empobrecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaháng̃ol, pagcamacalolóoy, pagcapobres.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empolvar</span>. = <span lang="ceb">Pagágbon, pagbilíbod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empolvorizar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empollar</span>. = <span lang="ceb">Paglómlom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emponzoñador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapahiló, ang macagáma sa bisan onsa ng̃a macahiló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emponzoñamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcahiló, paghiló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emponzoñar</span>. = <span lang="ceb">Paghiló, paglála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emporcar</span>. = <span lang="ceb">Hogao, hamos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emporio</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatíngban sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a tauo sa pagcomercio, sa pagpálit -ug pagbalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empozar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa bisan onsa sa atábay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emprendedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magatóyo sa pagbóhat ug pagtóman sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan ug macóli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emprender</span>. = <span lang="ceb">Sogod, pagtóman sa mang̃a bohat ng̃a macóli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empreñar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamábdos sa mg̃a babáye ug sa mg̃a mananáp ng̃a baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empresa</span>. = <span lang="ceb">Bohat ng̃a macóli ug cating̃aláhan. * Pagtóyo sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empresario</span>. = <span lang="ceb">Ang miápil sa bisan onsang bohat con pagpatigáyon.</span> -</p> -<p id="e.emprestito" class="hw"><span class="sc">Empréstito</span>. = <span lang="ceb">Pagcaólos, pagcabáilo ug ang guibáilo con ang giólos, ang inóslan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empujar</span>. V. <i><a href="#e.empellar">Empellar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empuje</span>. V. <i><a href="#e.empellon">Empellon</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empujon</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empulgar</span>. = <span lang="ceb">Paghógot sa pisi sa bosog sa pagbóhi ug maáyo sa paná.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empuñador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagacómcom, ang magacópot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empuñadura</span>. = <span lang="ceb">Polóan, caláptan sa cales, sa campílang, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Empuñar</span>. = <span lang="ceb">Pagcópot, pagcóyot sa polóan, sa caláptan, sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.emulacion" class="hw"><span class="sc">Emulacion</span>. = <span lang="ceb">Pagíng̃on, pagbóhat maíng̃on sa guibóhat sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emulador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaílog sa lain, ang magabóhat maíng̃on sa guibóhat nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emular</span>. V. <i><a href="#e.emulacion">Emulacion</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb85a">[<a href="#pb85a">85</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Émulo</span>. = <span lang="ceb">Aoay, caáoay, ang magaílog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emunctorios</span>. = <span lang="ceb">Losay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Emundacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahínis, pagcapáhid, pagcanósnos.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cen" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cen.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">EN</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">En</span>. = <span lang="ceb">Sa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enaceitarse</span>. = <span lang="ceb">Paglána.</span> -</p> -<p id="e.enaguachar" class="hw"><span class="sc">Enaguachar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóbig, pagponó sa tobig sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enaguas</span>. = <span lang="ceb">Laguas, bisti con saya ng̃a guibisti sa mg̃a babáye sa ilálom sa obán ng̃a mg̃a saya, -ug ng̃a guipadápat nila sa laoas ug guitácgos nila sa haoac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enaguazar</span>. V. <i><a href="#e.enaguachar">Enaguachar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enajenable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang ihátag sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enajenacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahátag sa bisan onsa sa lain. * Pagcaoaláy pagmátng̃on ug pagpamáti.</span> * V. <i><a href="#e.embeleso">Embeleso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enajenar</span>. = <span lang="ceb">Hatag.</span> * V. <i><a href="#e.embelesar">Embelesar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enalbardar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáod, pagbótang sa mg̃a siya (mang̃a albarda) sa mg̃a borrico, &c. * Pagpótus sa -itlog con sa binócboc sa bisan onsang calán-on ng̃a pagapritóhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enalmagrar</span>. = <span lang="ceb">Pagtína sa almagre, sa mapolá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enamarillecerse</span>. = <span lang="ceb">Paglálag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enamoradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa paghigógma, sa dagcóng gugma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enamoradizo</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mahagúgma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enamorado</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagúgma, ang may gugma sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enamorador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagamorál, ang mamólong sa mg̃a polong ng̃a icapasábot sa iang gugma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enamorante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enamorar</span>. = <span lang="ceb">Paghigúgma sa lain, pagpatigáyon sa bisan cansa arón higugmáon sa lain, pagamoral.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enamoricarse</span>. = <span lang="ceb">Paghigúgma sa lain sa diótay ng̃a gugma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enano</span>. = <span lang="ceb">Pandácan, potot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enarbolar</span>. = <span lang="ceb">Pagósoag sa bisan onsa, pagbótang sa itáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enardecer</span>. = <span lang="ceb">Pagdagcó sa mg̃a cailíbgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enarenacion</span>. = <span lang="ceb">Apog ug balás ng̃a sinácot, pagcasacót sa apog ug sa balás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enarenar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang, pagponó sa bisan onsa sa balás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enarmonar</span>. V. <i><a href="#e.empinar">Empinar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enastar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáod sa togdánan sa bangcao, sala páng, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encabalgamiento</span>. = <span lang="ceb">Cureña, ug bisan onsa ng̃a pagataólan sa mg̃a lothang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encabalgante</span>. = <span lang="ceb">Ang magacabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encabalgar</span>. = <span lang="ceb">Pagcabayo. * Pagtóngtong sa usá ca botang sa ibábao sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encabellecerse</span>. = <span lang="ceb">Pagtoróc sa bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encabestrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang, pagtáod sa cabestro sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encabezamiento</span>. = <span lang="ceb">Padron ng̃a sinolátan sa mg̃a táuo ng̃atanán ng̃a nanagbóhis, ug ang pagsólat sa maong -mg̃a táuo. * Cahosáyan sa cadaghánan sa mg̃a tampa con tampo ng̃a baláydon sa mg̃a -molópio sa usá ca longsod. * Sinógdan sa mg̃a solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encabezar</span>. = <span lang="ceb">Pagsólat sa padron sa mg̃a bomolóhis. * Pagbótang sa sinógdan sa mg̃a solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encabriar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáod sa mg̃a cahoy ng̃a quinahánglan sa pagbóhat sa mg̃a atóp sa mg̃a oaláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encabritarse</span>. = <span lang="ceb">Pagtíndog sa mg̃a cabayo sa pagtónob lamang sa ilang dohá ca tiil sa pang̃olahían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encadenamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcahócot, pagcahícot, pagcabáat sa mg̃a talicalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encadenar</span>. = <span lang="ceb">Paghócot pagbáat, paghícot sa mang̃a talicalá.</span> -<span class="pageNum" id="pb86">[<a href="#pb86">86</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Encajador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaáng̃ay sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encajar</span>. = <span lang="ceb">Solód, ang̃ay, botang, taod, pasoc, pansal. * Pagbácac, pagólo olo, pagsólog solog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encaje</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagaang̃áyan ug pagataólan sa bisan onsa. * Paglabra sa mg̃a panápton ng̃a -magacahínag ug magacaláin lain ug dagoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encajonado</span>. = <span lang="ceb">Bongbong, cota sa lonlon ng̃a yota, ng̃a pagaboháton sa talioála sa dohá ca papán -sa paglúgpit ug maáyo ug sa pagdásoc sa maong yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e53177" title="Fuente: Engajonar">Encajonar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa bisan onsa sa mg̃a cajon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encalabozar</span>. = <span lang="ceb">Pagbilánggo, pagpreso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encalabrinar</span>. = <span lang="ceb">Pagláin, pagbórong sa olo. * Pagtóyo sa minatúod sa bisan onsa, sa díli pasámbag ang -táuo ng̃a nagatúyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encalar</span>. = <span lang="ceb">Pagápog, paghílog, pagdíhog sa apog sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encalanarse</span>. = <span lang="ceb">Pagcótas sa mg̃a mananáp, paghágo, guican sa pagbóhat ng̃a canónay con sa dagcóng -caínit. * Paglínao caáyo, pagoalá sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encalvecer</span>. = <span lang="ceb">Pagópao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encalladero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagasangládan sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encallar</span>. = <span lang="ceb">Sanglád. * Paghilábot sa bisan onsang holosáyon sa oaláy quinaádman sa pagtóman ug -maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encallecer</span>. = <span lang="ceb">Pagcóbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encallecido</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a naánad sa mg̃a salá, sa mg̃a calisdánan ug sa mg̃a cahágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encallejonar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa dalan ng̃a haíctin ug masígpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encamarse</span>. = <span lang="ceb">Paglígad sa higdáan. * Paghígda, paghápay sa homáy, maís, &c., sa dihá pa sa yota, -guican sa pagcahorós sa hang̃in, sa pagcabáscog sa olan, &c.</span> -</p> -<p id="e.encambijar" class="hw"><span class="sc">Encambijar</span>. = <span lang="ceb">Pagpadápit sa tobig, pagdála sa bisan asa, sa mg̃a sandayóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encambronar</span>. = <span lang="ceb">Paglípot, paglibót sa mg̃a sagbot ug mg̃a sang̃á ng̃a toncan sa mg̃a cabalánan. * Paglíg-on sa mg̃a pothao sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encaminar</span>. = <span lang="ceb">Pagtódlo sa dalan. * Pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa guitúyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encampanado</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagoay sa ling̃ánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encampanarse</span>. = <span lang="ceb">Pagpadáyeg sa bisan cansa, arón pagaíngnon sa ubán ng̃a maáyong laláqui sía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encanalar</span>. V. <i><a href="#e.encambijar">Encambijar</a></i>. * Ilog. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encanarse</span>. = <span lang="ceb">Pagcotáng, paggáhi sa mg̃a bátang diótay ng̃a boot maghílac ug díli sila macahímo, -loom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encandecerse</span>. = <span lang="ceb">Pagbága sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encandilado</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a motíndog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encandilar</span>. = <span lang="ceb">Soláo. * Pagcaláyo, paghoyóp sa caláyo arón masíga. * Pagpolá sa mg̃a matá sa nacaínom -sa daghan vino, aguardiente, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encanecer</span>. = <span lang="ceb">Oban, pagpoti sa bohóc. * Pagtigúlang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encanijar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaníoang sa mg̃a bátang diótay tong̃ód cay guipasóso caníla ang daótan ng̃a gatas. * Pagníoang sa mang̃a báta tong̃ód sa bisan onsang saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encanillar</span>. = <span lang="ceb">Pagcaniyas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encantado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a boang boang, hong̃og. * Ang dili magapatalínghog sa guipamólong canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encantador</span>. = <span lang="ceb">Balbal, asoang, onglo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encantar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan, tong̃ód sa gahóm sa yaoa, ing̃on sa pagtóo sa mg̃a táuo ng̃a cabos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encanto</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encantusar</span>. = <span lang="ceb">Paglímbong sa mg̃a polong ng̃a icaálam alam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encañado</span>. = <span lang="ceb">Sandayóng ng̃a pagaaguían sa tobig. * Mang̃a tinócod ng̃a linála sa mg̃a lipac ng̃a -caoáyan ng̃a ibótang sa bisan asa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encañar</span>. V. <i><a href="#e.encambijar">Encambijar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagbótang sa mg̃a caoáyan con mg̃a bagácay sa bisan asa. * Pagbódbod sa hilo, <span class="pageNum" id="pb86a">[<a href="#pb86a">86</a>]</span>igagáma, &c., sa mg̃a caniyas, ng̃a isolód sa lanzadera.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encañizada</span>. = <span lang="ceb">Alad sa mg̃a caoáyan con mg̃a bagácay sa pagbóhi sa mg̃a isda sa mg̃a sobá, mang̃a danao, &c., arón díli sila macabóhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encañonar</span>. = <span lang="ceb">Pagtoróc sa mg̃a balahíbo sa mang̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encapachar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa bisan onsa sa bocág, sa bacat, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encapillarse</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon sa laoas sa bisan onsa ng̃a bisti, ug labí pa sa mg̃a bisti ng̃a isóol sa olo maíng̃on -sa sinína.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encapotar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon sa capote. * Pagbolíng-it, pagpaísog sa nauong. * Pagdág-om sa calibótan -sa mg̃a dag-om ng̃a maítom ug mabága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encapricharse</span>. = <span lang="ceb">Pagtóyo sa bisan onsa, pagdáyon sa bisan onsang húna húna sa tinóyo caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encaramar</span>. = <span lang="ceb">Pagósoag, pagtóngtong sa bisan onsa ng̃a botang sa lain ng̃a botang. * Pagósoag sa -cahímtang sa táuo, paghátag sa mg̃a táuo sa opicio ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encarar</span>. = <span lang="ceb">Pagatóbang, pagatbang, pagtong̃ód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encaratularse</span>. = <span lang="ceb">Pagtábong sa nauong sa nauong nauong sa papel, sa panápton, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encarcelacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabilánggo, pagcapreso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encarcelar</span>. = <span lang="ceb">Bilánggo, pagpreso, pagsolód sa preso, sa pagcapreso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encarecedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magatóbo sa soguílon, ang magapadagcó un magalabí sa guisógid nía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encarecer</span>. = <span lang="ceb">Pagósoag, pagdagcó sa bili sa bisan onsa. * Pagdáyeg ng̃a labí sa casaráng̃an. * Pagpadagcó, -pagpalabí sa soguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encarecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó sa bili sa bisan onsa. * Pagtóyo sa pagbóhat sa bisan onsa, pagcatinóod, -pagcasingcámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encargar</span>. = <span lang="ceb">Togon, togyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encargo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encariñar</span>. = <span lang="ceb">Gugma. * Palángga.</span> -</p> -<p id="e.encarnacion" class="hw"><span class="sc">Encarnacion</span>. = <span lang="ceb">Ang pagcatáuo sa atong Guinóong Jesucristo sa tian ng̃a olay oyámot ni María Santísima, -sa laláng ug gahóm sa icatoló ca Personas sa Santísima Trinidad, ng̃a ang Espíritu -Santo. * Color sa onód con sa carne ng̃a icapíntal sa nauong sa mang̃a laráoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encarnadino</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a mapolá ng̃a obos, molomalospád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encarnadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcalisód, con pagcasáyon sa pagtámbal sa mg̃a samad sa mg̃a laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encarnamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagtobó sa onód sa mg̃a samad, pagonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encarnar</span>. V. <i><a href="#e.encarnacion">Encarnacion</a></i> hasta <i lang="ceb">color</i>. * <span lang="ceb">Pagtámboc sa naníoang. * Pagdolót, pagsolód sa paná, sa cales, &c., sa mg̃a laoas. -* Pagsácot sa osa ca botang sa lain ng̃a botang. * Pagánad sa mg̃a iró sa pagápas -ug pagpatáy sa obán ng̃a mg̃a mananáp, sa pagpacáon caníla sa onód sa mg̃a mananáp -ng̃a pinatáy ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encarnativo</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a igahónal sa mg̃a samad arón motóbo ang bag-ong onód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encarnecer</span>. = <span lang="ceb">Pagtámboc, pagsópang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encarnizado</span>. = <span lang="ceb">Mapolá caáyo, ing̃on sa color sa onód con sa dogó. * Matá ng̃a poláhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encarnizamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcáon sa carne sa dagcóng caíbog; maíng̃on ng̃a guibóhat sa mg̃a iró. * Pagcabáng̃is, -pagcadomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encarnizar</span>. = <span lang="ceb">Pagpacáon sa mg̃a iró sa onód sa obán ng̃a mg̃a mananáp ng̃a pinatáy, arón mang̃ísog -sila. * Pagpanuyó ng̃a dagcó, pagbáng̃is, pagdomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encarrillar</span>. = <span lang="ceb">Paghópot sa mg̃a carro, mg̃a galíng̃an, mg̃a coche, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encarroñar</span>. = <span lang="ceb">Pagpadonót sa bisan onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb87">[<a href="#pb87">87</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Encarrujarse</span>. = <span lang="ceb">Paglóco, paglicó, pagcólong sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encartacion</span>. = <span lang="ceb"><i>Encabezamiento</i>. * Pagbáyad sa mg̃a guinsacópan sa ilang ponóan con agálon sa catongdánan ng̃a baláydon -sa timáan sa ilang pagcasácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encartamiento</span>. = <span lang="ceb">Paghócom, pagsentencia, guican sa matúod ng̃a hocom, sa táuo ng̃a saláan ug ng̃a nalágueu, -ug ng̃a oalá boot paquíta sa hocmánan bisan ng̃a guibólong ug guitáoag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encartar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encasar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálic sa bocóg ng̃a nalisá sa iang lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encasquetar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa calo sa olo, pagtábon sa olo sa calo. * Pagdáyon sa bisan cansa sa iang -guihóna hona ng̃a caogalíng̃on, sa díli pasámbag sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encastar</span>. = <span lang="ceb">Pagáyo sa lioat sa mg̃a mananáp ug sa mg̃a táuo, sa pagsácot sa obán ng̃a mg̃a táuo -con mg̃a mananáp ng̃a maáyo. * Paglíoat, pagpang̃ánac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encastillado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a palábi labíhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encastillar</span>. = <span lang="ceb">Paglíg-on sa bisan onsang lugar sa mg̃a cota, mg̃a lantáoan, mg̃a baluarte. * Pagsócol -sa mg̃a caáoay cutub sa solód sa mg̃a baluarte ug mg̃a cota. * Pagdáyon sa caogalíng̃on -ng̃a húna húna sa díli magtagád sa mg̃a pagsámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encavarse</span>. = <span lang="ceb">Paghóbong sa mg̃a mananáp, mang̃a langgam, mg̃a baboy, &c., sa mg̃a bohó, mang̃a lang̃ob, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encebollado</span>. = <span lang="ceb">Guinisál sa onód, sa carne, ng̃a sináctan sa seboyas ug sa mg̃a panácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encella</span>. = <span lang="ceb">Hormáhan ng̃a pagabobátan sa mg̃a queso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encellar</span>. = <span lang="ceb">Paggáma, pagbóhat sa mg̃a queso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encenagado</span>. = <span lang="ceb">Ang sináctan sa lapoc, sa yánang sa pisac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encenagarse</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa pisácan, sa lapoc, sa cayanáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encender</span>. = <span lang="ceb">Pagpasíga, pagsogá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encendidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaínit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encendimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasónog. * Pagcadagcó sa casocó, sa caligótgot, sa hilánat, &c. * Pagcaínit sa -mang̃a cailíbgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encenizar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa abó sa bisan asa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encentador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagasógod, ang nagaóna sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encentadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcasógor, sinógdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encentar</span>. V. <i><a href="#e.decentar">Decentar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encepar</span>. = <span lang="ceb">Pagbilánggo, pagsolód sa bisan cansa sa bilanggóan. * Paggamót sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encerado</span>. = <span lang="ceb">Panápton con papel ng̃a guidíhog ug guibólit sa talo. * Hampol, haclop ng̃a guibóhat -sa talo ug sa obán ng̃a mg̃a tambal. * Ang may color sa talo. * Ang natibúoc ug nahágcot, -ang esposo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enceramiento</span>. = <span lang="ceb">Pagbólit, pagdíhog sa talo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encerar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encerradero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagahipósan sa mg̃a hayópan, sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encerrador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapasolód ug bisan onsa sa bisan díin. * Ang magapasolód sa alad sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encerrar</span>. = <span lang="ceb">Solód. * Locop. * Paglícay sa calibótan ug pagsolód sa usá ca convento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encerrona</span>. = <span lang="ceb">Pagcalícay sa mg̃a táuo, sa pila ca adlao, sa calibótan, sa pagtóman ug pagbóhat sa -bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encestar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang, paghípos sa bisan onsa, sa bocág, sa tagácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encía</span>. = <span lang="ceb">Lagos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enciclopedia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaípon, catilíngban sa mg̃a quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encierro</span>. = <span lang="ceb">Bilanggóan ng̃a malisód. * Lugar ng̃a pagapóyan sa obán ng̃a mg̃a táuo ng̃a nagabía -ug nanaglícay sa calibótan.</span> -<span class="pageNum" id="pb87a">[<a href="#pb87a">87</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Encima</span>. = <span lang="ceb">Sa ibábao, sa itáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encina</span>. = <span lang="ceb">Cahoy sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encinar</span>. = <span lang="ceb">Boquid, solóp con lugar ng̃a guinatódcan sa mg̃a encina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encinta</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng samcon, mabdos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encintar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mang̃a cintas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enclaustrado</span>. = <span lang="ceb">Ang misolód ug ang guipasolód sa usá ca convento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enclavar</span>. = <span lang="ceb">Lansang, paglíg-on sa mg̃a lansang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enclavijar</span>. = <span lang="ceb">Paglang̃áquit sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Pagtáod sa mg̃a clavija sa mg̃a -tolónggon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enclenque</span>. = <span lang="ceb">Ang maloyáhon, masaquéton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enclocar</span>. = <span lang="ceb">Paglómlom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encobar</span>. = Idem, <span lang="ceb">pagcopóy sa mg̃a langgam, pagpoyó sa ibábao sa mg̃a itlog arón mapisó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encobrado</span>. = <span lang="ceb">Salapí, boláoan, &c., ng̃a may sacót sa tombága. * Ang may color sa tombága.</span> -</p> -<p id="e.encoger" class="hw"><span class="sc">Encoger</span>. = <span lang="ceb">Coló, cocó, hiyac, ticóngcong, copos, ocnol, ocnoc. * Paglóya sa boot sa casing casing. -* Pagólao, pagtálao. * Quipi, balólo, quibícob, balicótot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encogidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa diótay ng̃a casing casing, sa catálao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encogido</span>. = <span lang="ceb">Ang matálao, ang maólao, ang mahádloc sa pagatóbang ug sa pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encojar</span>. = <span lang="ceb">Piáng, quiang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encoladura</span>. = <span lang="ceb">Pagcapílit sa cola.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encolamiento</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encolar</span>. = <span lang="ceb">Pagpílit sa bisan onsa sa cola, pilit, docot, tapot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encolerizar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasocó, pagpaligótgot, pagpanoyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encomendable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang itógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encomendar</span>. = <span lang="ceb">Togon, togyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encomendero</span>. = <span lang="ceb">Ang guitógnan sa bisan onsa, ang guitogyánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encomiador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encomienda</span>. = <span lang="ceb">Togon. * Cahímtang ng̃a banságon ng̃a itógot sa Guinóong hari sa obán ng̃a mg̃a sacop nia sa timáan -sa iang maáyong boot ug sa pagbálos sa mg̃a pahanóngdan. * Ang cruz ng̃a guidála sa -mg̃a caballero ng̃a sináb-ong sa ilang bisti, ug ng̃a guitógot caníla sa Guinóong -hari. * Pagdáyeg. * Dalángpan. * Pagcomostá, pagpang̃omostá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encomio</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encompadrar</span>. = <span lang="ceb">Pagcógos, pagcódcod sa anac sa lain, sa pagbóñag ug pagpirma canía. * Paghigála, pagábian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enconamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcacalamáyo, pagcaínsoy, pagcahóbag sa mg̃a bahin sa laoas ng̃a nahasámad sa tonoc, -con guipáac sa iró, sa laoa laoa, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enconar</span>. = <span lang="ceb">Calamáyo, insoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encono</span>. = <span lang="ceb">Domót, daótan ng̃a pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enconoso</span>. = <span lang="ceb">Daótan, bisan onsa ng̃a macadáot. * Ang masáyon magadomót sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encontradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabátoc.</span> -</p> -<p id="e.encontradizo" class="hw"><span class="sc">Encontradizo</span>. = <span lang="ceb">Ang ihibálag. * Pagbólong sa bisan cansa arón ihibálag, bisan ng̃a pagaíngnon ng̃a -oalá toyóon ang pagbólong, ang paghisógat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encontrado</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a botang ng̃a atbang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encontrar</span>. = <span lang="ceb">Sogat, tagbo, tabo, caplag, balag, quita. * Pagáoay, pagbíquil biquil sa mg̃a cabobót-on -sa mg̃a táuo. * Díli pagóyon, dili pagáng̃ay sa mang̃a huna huna ug mg̃a pagbóot.</span> -</p> -<p id="e.encontron" class="hw"><span class="sc">Encontron</span>. = <span lang="ceb">Pagcatumpálac, pagcadósmog, pagcadámag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encopetado</span>. = <span lang="ceb">Palábi labíbon, parayégon, ang magapagcadagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encorachar</span>. = <span lang="ceb">Paghípos sa sorlánan sa mg̃a manggad ng̃a ihátod sa bisan díin.</span> -<span class="pageNum" id="pb88">[<a href="#pb88">88</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Encorajar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaísog, pagpapong̃ót, pagpong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encorar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon, pagtáclob sa bisan onsa sa panit, pasolód ug bisan onsa sa solód sa usá -ca panit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encorazado</span>. = <span lang="ceb">Ang guitabónan sa batong batong. * Ang guitabónan sa panit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encorchetar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáod sa cao-it, sa sab-it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encordar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáod sa mg̃a coldas sa mg̃a tolónggon. * Pagbáat, pagtácgos, sa maáyong pagbódbod, -sa bisan onsa, sa mg̃a lobid, sa mg̃a pisi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encordelar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáat, paghógot, paghócot sa bisan onsa sa mg̃a pisi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encordonar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáod, pagbótang sa mg̃a saguioálo, sa mg̃a cordon, sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encorecer</span>. = <span lang="ceb">Pagtóbo sa panit sa mang̃a samad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encornadura</span>. = <span lang="ceb">Ang pagcabótang sa mg̃a song̃áy sa mg̃a mananáp ng̃a song̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encornudar</span>. = <span lang="ceb">Pagpacasalá sa babáye ng̃a miño. * Pagtoróc sa mg̃a song̃áy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encorozar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáod, pagbisti sa bisan cansa sa calo calo ng̃a mang̃íl-ad, arón maólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encorralar</span>. = <span lang="ceb">Pagábog, pagpasolód sa alad, sa toril, sa mg̃a hayópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encortinar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábil sa mg̃a solód, sa mg̃a cadalánan, &c.</span> -</p> -<p id="e.encorvada" class="hw"><span class="sc">Encorvada</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóctot, pagcabalicó, pagcabalíquig, pagcasócong, pagcasóctot, pagcacóob, pagcaticóbo, -pagcadóa, pagcadocó, pagcaticóco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encorvadura</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encorvamiento</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.encorvar" class="hw"><span class="sc">Encorvar</span>. = <span lang="ceb">Boctot. * Balíquig, balicó, socong, soctot, coob, ticó, ticóbo, doa, docó. * Paglában, -pagtábang, pagpalángga sa usa ca tauo labí ng̃a sa lain ng̃a tauo, sa oaláy cataróng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encostradura</span>. = <span lang="ceb">Cogan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encovadura</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa bisan onsa sa usa ca bohó con lang̃ob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encovar</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Locop, sacop. * Tipíg. * Pagpahóbong sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encrasar</span>. = <span lang="ceb">Pagespeso sa bisan onsa, sa tobig, sa vino, sa sabáo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encrespador</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagcólong sa bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encrespadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólong sa bohóc guican sa cahádloc, sa catálao, sa cacógmat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encrespar</span>. = <span lang="ceb">Colong. * Pagbálod ng̃a dagcó sa dagat. * Pagdagcó sa pagbíquil biquil sa mg̃a cabobót-on -sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encrestado</span>. = <span lang="ceb">Palábi balíhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encrucijada</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagasogátan ug pagacóros corósan sa mg̃a dalan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encrudecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpahílao sa bisan onsa. * Pagpasocó, pagpaligótgot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encruelecer</span>. = <span lang="ceb">Pagsámbag, pagpógos sa bisan cansa arón mabáng̃is sia ug mahímo ug mamomógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encuadernar</span>. = <span lang="ceb">Pagípon, patíp-oc sa daghánan ng̃a mg̃a papel, ng̃a pagtahíon ug pagabotáng̃an sa -sapáo. * Paghósay, pagpahigála sa mg̃a táuo ng̃a nanagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encubar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa vino, sa aguardiente, sa soca, &c., sa mg̃a cuba. * Pagsolód sa mg̃a táuo -ng̃a saláan oyámot sa usá ca coba, ubán sa usá ca manóc ng̃a laqui, usá ca amó ng̃a -baye, usá ca iró ug usá co saoa, ug pagbalíbag caníla sa tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encubertar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon sa bisan onsa sa mg̃a panápton. * Pagtábon sa laoas sa bisan onsa ng̃a icaságang -sa mg̃a pagbónal sa caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encubierta</span>. = <span lang="ceb">Limbong, borhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encubiertamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatinágo, sa limbong, sa pagcabódhi.</span> -<span class="pageNum" id="pb88a">[<a href="#pb88a">88</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Encubridor</span>. = <span lang="ceb">Ang magatábon, ang díli magtóg-an sa hingbalóan, ang magacágon cagon sa mg̃a saláan. -* Cagon cagon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encubrir</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon, paghílom, díli pagtóg-an sa hingbalóan. * Pagcágon cagon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encuentro</span>. V. <i><a href="#e.encontron">Encontron</a></i>. * <span lang="ceb">Paghisógat, paghitágbo, paghitábo, pagcahibálag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encuitarse</span>. = <span lang="ceb">Pagyógot, pagmíng̃ao, pagsáquet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encumbrado</span>. = <span lang="ceb">Hatáas, halángdon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encumbramiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáas, cataáson, guitáson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encumbrar</span>. = <span lang="ceb">Pagósoag, pagbótang sa itáas. * Paghátag sa bisan cansa sa maáyong dong̃og, tong̃ód -sa cahímtang con opicio ng̃a mahál ug bilídhon. * Pagpalábi labi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encunar</span>. = <span lang="ceb">Pagcólan sa báta sa iang higdáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encurtir</span>. = <span lang="ceb">Paggámos sa mg̃a sile ug bisan onsa ng̃a otána, paghólom sa soca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enchancletar</span>. = <span lang="ceb">Pagsinelás, pagbísti sa mg̃a sapín sa díli isóol ang tiil dapit sa ticód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Encharcarse</span>. = <span lang="ceb">Pagtóbig, pagdánao sa bisan onsang lugar, paglónop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Endeble</span>. = <span lang="ceb">Malóya, ang oalay cosóg ug gahóm, mahóyang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Endecha</span>. = <span lang="ceb">Pagcanta ng̃a ming̃áuon caáyo ng̃a ang̃ay lamang sa mg̃a hintúngdan sa mg̃a minatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Endechar</span>. = <span lang="ceb">Pagcanta ug mamíng̃ao caáyo sa pagdómdom sa mg̃a minatáy. * Pagyógot, paggóol, pagsobó, -pagmíng̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Endemoniado</span>. = <span lang="ceb">Guiyáoa yaoáan, ang guisódlan sa yaoa. * Táuo ng̃a daótan oyámot, ng̃a macadáot sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Endentado</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a may ng̃ipon, guinting guinting.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Endentar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahaáng̃ay sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Endentecer</span>. = <span lang="ceb">Pagsógod sa pagtoróc sa ng̃ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enderezadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaláctod, sa pagtól-id.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enderezado</span>. = <span lang="ceb">Ang macapólos, ang moáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enderezador</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam maghópot, magalíma sa baláy, ug ang macasóhay sa díli maáyo, sa nagobót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enderezamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcatól-id, pagcatános sa nabalíquig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enderezar</span>. = <span lang="ceb">Tol-id, tanos, lactod. * Paghópot, pagalíma ug maáyo sa bisan onsa. * Paghósay sa -nabóloc, sa nagobót. * Pagsáoay, pagbárlong. * Pagándam, pagtagána. * Pagdáyan dayan. * Pagtóyo sa bisan onsa. * Toyod, toihácao, toyhad. * Libárot, baliácag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Endiablada</span>. = <span lang="ceb">Dola ng̃a pagaboháton sa mg̃a táuo ng̃a nagacayáoa sila sa ilang pagbistí, nanagbóloc -ug nagabánha sila caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Endiabladamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaótan, sa pagcang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Endiablado</span>. = <span lang="ceb">Malágsot, daótan, mang̃íl-ad oyámot, ang macadáot.</span> -</p> -<p id="e.endiosamiento" class="hw"><span class="sc">Endiosamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagpalábi labi, pagparáyeg ng̃a labí sa casaráng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Endiosar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang, pagíla sa bisan cansa sa pagcadios.</span> * V. <i><a href="#e.endiosamiento">el anterior</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Endoblado</span>. = <span lang="ceb">Hayop, nati ng̃a magasóso sa iang mahán ug sa lain carnero ng̃a baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Endosar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa lain sa papel ng̃a mahál, arón modáoat sa salapí ng̃a guisólat sa maong -papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Endrina</span>. = <span lang="ceb">Sirioelas ng̃a ihálas, sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Endrino</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a mobóng̃a sa sirioelas ng̃a ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Endulzar</span>. = <span lang="ceb">Pagtám-is sa bisan onsa. * Pagpatigáyon arón mahímo ng̃a antóson ang mg̃a calisdánan -ug mg̃a cahágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Endurar</span>. = <span lang="ceb">Paghínay hinay sa paggasto, pagdolodagínot. * Pagántos, pagáco, pagílob. * Pagbáyan -bayan sa bisan onsa ng̃a quinahánglan ng̃a pagboháton.</span> -<span class="pageNum" id="pb89">[<a href="#pb89">89</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Endurecer</span>. = <span lang="ceb">Paggáhi, pagpatíga, pagpaquínol sa bisan onsa. * Pagpabáscog sa laoas arón dili padáog -sa pagbóhat, sa mg̃a cahágo ug mg̃a calisdánan. * Pagpasocó, pagpaligótgot. * Pagbáng̃is, -pagáyad sa pagpoáng̃od, sa calóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Endurecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcagáhi. * Pagcabáng̃is, pagcaoaláy calóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enebrar aguja</span>. = <span lang="ceb">Tanóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enemiga</span>. = <span lang="ceb">Domót, daótan ng̃a pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enemigamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaótan ng̃a bóot, sa domót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enemigo</span>. = <span lang="ceb">Aoay, caáoay, contra, batoc. * Ang may daótan ng̃a pagbóot sa isigcatáuo con sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enemistad</span>. = <span lang="ceb">Daótan ng̃a bóot, pagcaáoay, díli pagóyon, díli pagáng̃ay sa mg̃a cabobót-on sa mang̃a -táuo, cabíquil sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enemistarse</span>. = <span lang="ceb">Pagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Energía</span>. = <span lang="ceb">Pagcasingcámot, pagbóhat sa bisan onsa sa tinóyo caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enérgicamente</span>. = <span lang="ceb">Sa minatúod, sa tinóyo, sa masingcámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enérgico</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa minatúod, sa tinóyo caáyo, sa masingcámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Energúmeno</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guisódlan sa yaoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enero</span>. = <span lang="ceb">Enero, ang nahaónang bolan sa tagsa ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enervar</span>. = <span lang="ceb">Pagmalóya, pagcóha sa cosóg, sa gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfadadizo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a masáyon masocó, manoyó, mabaláca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfadar</span>. = <span lang="ceb">Socó, panoyó, baláca, aquig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfado</span>. = <span lang="ceb">Casocó, caligótgot, caáquig, pagpanoyó cabaláca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfadoso</span>. = <span lang="ceb">Ang macasocó, macapanoyó, macaligótgot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfaldar</span>. = <span lang="ceb">Paghípos, paglólho sa mg̃a saya, quimon, oas oas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfardar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa mg̃a pardo, sa mg̃a potus, pagpótus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfardelador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabáat sa mg̃a potus sa paglólan sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfardeladura</span>. = <span lang="ceb">Paghípos sa mg̃a manggad sa mg̃a fardo, sa mg̃a potús. * Pagpótus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfardelar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótus, paggáma sa mg̃a pardo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfático</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a may hintóngdan ng̃a dagcó, ug ang táuo ng̃a mamólong sa maong polong, -ng̃a may tuyong dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfermar</span>. = <span lang="ceb">Saquét, pagmalóya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfermedad</span>. = <span lang="ceb">Casaquét, caól-ol, calúya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfermería</span>. = <span lang="ceb">Baláy con lugar ng̃a pagabotáng̃an ug pagahipósan sa mang̃a masaquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfermero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magabántay, magahópot ug magaalíma sa mg̃a masaquét. * Lugar ng̃a salaquétan. -* Malóya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfervorizar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaísog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfielar</span>. = <span lang="ceb">Pagtárong sa mg̃a timbáng̃an, songcad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfilar</span>. = <span lang="ceb">Pagtaláy, pagtaláytay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfitéusis</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo sa iyang yota, sa baláy, &c., arón baydan -sia sa salapí ng̃a guisabótan nila, ug arón macóha sa polós sa baláy, sa yota, &c., -ang táuo ng̃a nagaábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfiteuta</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a may catongdánan sa pagbáyad sa abang sa yota, sa baláy, &c., ng̃a guiabáng̃an -nia sa tagía ng̃a nagapaábang canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfitéutico</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guipaábang sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enflaquecer</span>. = <span lang="ceb">Pagníoang, paglóya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enflaquecidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaníoang, sa pagcalóya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enflaquecimiento</span>. = <span lang="ceb">Caníoang, calóya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enflechado</span>. = <span lang="ceb">Ang bosog ng̃a guitaólan sa paná.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfrascar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa vino, sa tobig, &c., sa mg̃a frasco, sa mg̃a boteya. * Paglacát, pagtála -sa <span class="pageNum" id="pb89a">[<a href="#pb89a">89</a>]</span>mg̃a casolópan. * Pagbóhat sa bisan onsa sa tinóyo caáyo, sa masingcámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfrenador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatáod sa preno sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfrenar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáod, pagpatáng̃ag sa preno sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfrente</span>. = <span lang="ceb">Sa atobáng̃an, sa atbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfriadera</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan ng̃a pagabognáoan sa bisan onsa ng̃a ilímnon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfriadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabognáoan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfriador</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang magapabógnao ug macabógnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfriamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabógnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfriar</span>. = <span lang="ceb">Bognao, tognao. * Paginádlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfundar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa bisan onsa sa iang punda, sa iang postánan. * Pagponó, pagdásoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfurecer</span>. = <span lang="ceb">Socó, ligótgot, baláca, panoyó, pagpalábi labi. * Paghorós sa hang̃in, paggobót, pagbálod ng̃a dagcó sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enfurruñarse</span>. = <span lang="ceb">Socó, baláca, bagólbol, bagótbot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engace</span>. = <span lang="ceb">Pagcalang̃áquit sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engaitador</span>. = <span lang="ceb">Bacácon, malilímbong, malimbóng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engaitar</span>. = <span lang="ceb">Pagálam alam sa bisan cansa, pagpógos canía sa mg̃a polong ng̃a malómo, arón magabóhat -sa díli onta boot magbóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engalanar</span>. = <span lang="ceb">Pagtahóm, pagdáyan dayan sa bisan onsa, pagányag, pagníndot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engallado</span>. = <span lang="ceb">Matól-id, matárong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enganchador</span>. = <span lang="ceb">Ang magacáo-it sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.enganchamiento" class="hw"><span class="sc">Enganchamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcacáo-it. * Ang salapí ng̃a ihátag sa bisan cansa, arón mosolód sa pagcasoldados.</span> -</p> -<p id="e.enganchar" class="hw"><span class="sc">Enganchar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa bisan onsa sa cao-it. * Pagálam alam sa bisan cansa, arón mosolód sa pagcasoldados, -ug arón magabóhat sa lain ng̃a bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enganche</span>. V. <i><a href="#e.enganchamiento">Enganchamiento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engañabobos</span>. = <span lang="ceb">Ang bacácon, ang magalímbong sa mg̃a táuo ng̃a cabos, ng̃a oaláy quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engañadizo</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon masayóp, ang masáyon limbóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engañador</span>. = <span lang="ceb">Bacácon, ang magalímbong, ang magaólo olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engañante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engañar</span>. = <span lang="ceb">Paglímbong, pagólo olo. * Pagsayóp, pagpasayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engañifa</span>. = <span lang="ceb">Limbong ng̃a guipacaíng̃on ng̃a macapólos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engaño</span>. = <span lang="ceb">Bacac, limbong. * Sayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engañosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa bacac, sa limbong. * Sa pagcasayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engañoso</span>. = <span lang="ceb">Ang macalímbong. * Ang magapasayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engarabatar</span>. V. <i><a href="#e.enganchar">Enganchar</a></i> hasta <i lang="ceb">pagálam</i>. * V. <i><a href="#e.encorvar">Encorvar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engarabitarse</span>. = <span lang="ceb">Pagsáca sa itáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engarbarse</span>. = <span lang="ceb">Pagtógdong, pagbátog sa mg̃a langgam sa mg̃a lugar ng̃a labíng hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engarbullarse</span>. = <span lang="ceb">Sacót, boloc, gobót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engarce</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóhog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engargantar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa bisan onsa sa totónlan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engaritar</span>. = <span lang="ceb">Paglíg-on sa mg̃a cota sa pagbóhat sa mg̃a lantáoan, mg̃a baluarte, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engarrafar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóbot, pagcóyot, pagcópot sa mabáscog sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engarzador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatóhog.</span> -</p> -<p id="e.engarzar" class="hw"><span class="sc">Engarzar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóhog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engastar</span>. = <span lang="ceb">Paglobóng sa mg̃a batóng mahál, sa mg̃a motia, &c., sa salapí, sa boláoan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engatado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tampalásan, caoatán, maninicás, mang̃ang̃áhas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engatar</span>. = <span lang="ceb">Pagálam alam sa paglímbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engatusar</span>. = <span lang="ceb">Pagálam alam sa pagdáng̃at sa guitóyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb90">[<a href="#pb90">90</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Engazar</span>. V. <i><a href="#e.engarzar">Engarzar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engendrador</span>. = <span lang="ceb">Ang magalioat, ang magapasámcom. * Ang magagáma, macahímo ug magabóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engendrante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engendrar</span>. = <span lang="ceb">Paglíoat sa isigcaíng̃on. * Pagbóhat, paggáma, paghimo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engendro</span>. = <span lang="ceb">Ang báta con mananáp sa dihá pa sa tian sa inahán. * Táuo con mananáp ng̃a guiánac -sa díli hingpit. * Báta ng̃a condátan, sa daótan ng̃a batásan, sa malágsot ng̃a cagaoían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engibar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóctot sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engolfar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa sacayán sa dagcóng lauod.</span> -</p> -<p id="e.engolondrinarse" class="hw"><span class="sc">Engolondrinarse</span>. = <span lang="ceb">Pagpalábi labi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engolosinarse</span>. = <span lang="ceb">Pagánad sa bisan onsa. * Paghigógma, pagíbog, pagpanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engolletado</span>. = <span lang="ceb">Palábi labíhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engolletarse</span>. V. <i><a href="#e.engolondrinarse">Engolondrinarse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engomar</span>. = <span lang="ceb">Pagdíhog sa tagoc sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engordar</span>. = <span lang="ceb">Pagtámboc, pagsópang. * Pagláming sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engorro</span>. = <span lang="ceb">Samoc, casamócan, caoláng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engorroso</span>. = <span lang="ceb">Ang macasámoc, ang macaólang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engrandecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpadagcó, pagsómpay sa bisan onsa. * Pagdáyeg. * Pagósoag sa bisan cansa, tong̃ód -sa opicio con cahímtang ng̃a ihátag canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engrandecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó, pagcatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engranerar</span>. = <span lang="ceb">Paghípos sa homáy, sa maís, &c., sa pensa, sa pananódlan, sa tangcal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engranujarse</span>. = <span lang="ceb">Pagtoróc sa mg̃a hobág, mg̃a talóbig, mg̃a gasdi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engrasar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa tamboc sa bisan onsa. * Pagdíhog sa tamboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engredar</span>. = <span lang="ceb">Pagdíhog sa bisan onsa sa yota ng̃a guing̃álan ug greda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engreimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagpalábi labi. * Pagcaáng̃ay sa laoas. * Pagdáyan dayan sa bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engreir</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa bisan cansa sa cahigayónan arón magapalábi labi, arón tomóbag sa mg̃a -masíngcang polong. * Pagparáyeg ng̃a guilabíhan. * Pagdáyan dayan sa maáyo sa laoas -ug sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engrescar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaáoay sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engrosar</span>. = <span lang="ceb">Pagdagcó sa bisan onsa, pagdághan, pagdógang. * Pagtámboc, pagsópang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engrudar</span>. = <span lang="ceb">Pagdíhog, paghílog sa bisan onsa sa atóle.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engrudo</span>. = <span lang="ceb">Atóle.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enguijarrar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahaáng̃ay sa mg̃a batóng malíng̃in sa mg̃a cadalánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enguizgar</span>. = <span lang="ceb">Paghópo, pagsámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engullir</span>. = <span lang="ceb">Paglámoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Engurruñarse</span>. = <span lang="ceb">Pagmíng̃ao, pagsobó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enharinar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon, pagdíhog sa bisan onsa sa binócboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enhastiar</span>. = <span lang="ceb">Pagsóm-ol. * Pagaling̃ása. * Pagpasocó.</span> -</p> -<p id="e.enhebrar" class="hw"><span class="sc">Enhebrar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóhog sa hilo, sa igagáma, &c., sa matá sa dagom. * Pagsómpay sa mg̃a soguílon -ug sa mg̃a casangpotánan. * Tanód, tanóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enhenar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon sa bisan onsa sa dagámi ng̃a laya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enhervolar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa hiló sa bisan díin, pagdíhog, sa mg̃a cales, mg̃a bangcao, &c., sa mg̃a -dogá sa mg̃a cahoy ug tanóm ng̃a macahiló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enhestar</span>. = <span lang="ceb">Pagósoag, pagbáng̃on, pagpatíndog sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enhilar</span>. V. <i><a href="#e.enhebrar">Enhebrar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagtóhog. * Paghósay ug maáyo sa mg̃a polong ng̃a ibótang sa mg̃a solat, somála sa -tuyo sa nagasólat. * Pagpatigáyon sa maáyo arón macóha ug madáng̃at ang guitúyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enhornar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa bisan onsa sa horno arón malóto.</span> -<span class="pageNum" id="pb90a">[<a href="#pb90a">90</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Enhuerar</span>. = <span lang="ceb">Pagpabáog sa mg̃a itlog.</span> -</p> -<p id="e.enigma" class="hw"><span class="sc">Enigma</span>. = <span lang="ceb">Tigmo, baláybay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enigmático</span>. = <span lang="ceb">Ang malisód sabóton ug toquíbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enjabonar</span>. = <span lang="ceb">Pagcasába sa mg̃a polong ng̃a maháit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enjalbegar</span>. = <span lang="ceb">Pagpotí sa mg̃a bongbong sa apog, sa yeso con sa yota ng̃a patíon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enjambre</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a putiócan con sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enjarciar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáod, pagbótang sa mg̃a jarcia, sa mg̃a pisi ng̃a icalíg-on sa mg̃a talároc sa -mang̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enjaular</span>. = <span lang="ceb">Pagbilánggo, pagsolód sa bisan cansa sa jalua, sa solód sa tangcal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enjergar</span>. = <span lang="ceb">Pagsógor ug pagdáyon sa bisan onsa ng̃a holosáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enjoyar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mang̃a hias. * Paglobóng sa mg̃a motia ug mg̃a batóng -mahál sa salapí, sa boláoan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enjuagadientes</span>. = <span lang="ceb">Ang tubig ng̃a isolód sa bába ng̃a ilimógmog.</span> -</p> -<p id="e.enjuagadura" class="hw"><span class="sc">Enjuagadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcahógas. * Hinógas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enjuagar</span>. = <span lang="ceb">Limógmog. * Log-ó, hináonao, hilimasáo, sao sao, hogas. * Honal.</span> -</p> -<p id="e.enjuagatorio" class="hw"><span class="sc">Enjuagatorio</span>. = <span lang="ceb">Pagcalimógmog. * Pagcahógas, pagcalog-ó, pagcahináonao, pagcasáo sao. * Pagcahónal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enjuague</span>. = <span lang="ceb">Tubig, vino, &c., ng̃a icalimógmog, igahógas, icalog-ó, ihónal. * Pagpatigáyon sa -hilóm, sa tinágo, arón madáng̃at ang tuyo ng̃a guihóna húna. * Ang vaso ug ang iang -sanggáan ng̃a guitagána sa <span class="corr" id="xd31e55696" title="Fuente: poglimógmog">paglimógmog</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enjugador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagamalá, nagaogá, nagadángdang, nagadángca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enjugar</span>. = <span lang="ceb">Malá, ogá. * Dangdang, dangca. * Pagpáhid sa sing̃ót sa mg̃a lohá, con sa tobig ng̃a -guican sa olan, sa pagcalígo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enjuiciar</span>. = <span lang="ceb">Paghósay sa mg̃a hocmánan sa bisan onsa, arón pagahócman samála sa cataróng̃an, paghócom, -pagsentencia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enjulio</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a malíng̃in ng̃a guibalábag, ug ng̃a pagabodbóran sa holog sa mg̃a haláblan -ug sa hinábol na, borbódan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enjundia</span>. = <span lang="ceb">Tamboc sa mg̃a langgam ug sa obán ng̃a mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enjundioso</span>. = <span lang="ceb">Ang may daghánan ng̃a tamboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enjunque</span>. = <span lang="ceb">Ang lulan ng̃a mabóg-at ng̃a ipahamótang sa ilálom sa obán ng̃a mg̃a lolan sa mang̃a -sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enjutez</span>. = <span lang="ceb">Pagcamalá, pagcaogá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enjuto</span>. = <span lang="ceb">Maníoang, manípis.</span> -</p> -<p id="e.enlace" class="hw"><span class="sc">Enlace</span>. = <span lang="ceb">Pagcalang̃áquit, pagcahiósa, pagcacaobánan. * Pagcamíño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enlaciar</span>. = <span lang="ceb">Paglayá sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enladrillado</span>. = <span lang="ceb">Salog con dalan ng̃a guibotáng̃an ug guipaang̃áyan sa mg̃a ladriyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enladrillar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáod, pagáng̃ay sa mg̃a dalan ug mg̃a salog sa mg̃a ladriyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enlazable</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon malang̃áquit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enlazamiento</span>. V. <i><a href="#e.enlace">Enlace</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enlazar</span>. = <span lang="ceb">Paglang̃áquit, pagbáat sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enlenzar</span>. = <span lang="ceb">Pagsápao sa panápton ng̃a potíon sa mang̃a bohat sa cahoy, sa pagtábon sa mg̃a lotac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enligarse</span>. = <span lang="ceb">Pagpílit sa langgam sa guibótang arón mapílit sia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enlodadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcahógao sa yánang, sa yota, sa lapoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enlodar</span>. = <span lang="ceb">Pagdíhog, paghílog sa bisan onsa sa pisac, sa lapoc, sa yota ng̃a mahágcot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enloquecer</span>. = <span lang="ceb">Pagbóang, pagoalá sa boot. * Pagóndang sa pagbóng̃a sa mg̃a cahoy.</span> -<span class="pageNum" id="pb91">[<a href="#pb91">91</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Enloquecimiento</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e55856" title="Fuente: Pgcabóang">Pagcabóang</span> pagcaoalá sa boot.</span> -</p> -<p id="e.enlosado" class="hw"><span class="sc">Enlosado</span>. = <span lang="ceb">Salog ng̃a guibotáng̃an sa mang̃a bató ng̃a guisápsap ug guipadápat ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enlosar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon, pagsápao sa bisan onsang lugar sa mg̃a bató ng̃a guipadápat ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enlucir</span>. = <span lang="ceb">Pagpotí sa mg̃a bongbong sa apog con sa yeso. * Paghínis, pagpasínao sa salapí, sa -mang̃a hing̃aníban, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enlustrecer</span>. = Idem, desde <i lang="ceb">paghínis</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enlutar</span>. = <span lang="ceb">Pagbaláta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enllentecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpahómoc sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enmaderamiento</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a bohat sa cahoy, ug ang bohat ng̃a guitabónan sa mg̃a cahoy con mang̃a -papán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enmaderar</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e55914" title="Fuente: Pogtáod">Pagtáod</span> sa mg̃a cahoy ng̃a quinahánglan sa mg̃a atóp sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, mang̃a -cota, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enmagrecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpaníoang sa bisan cansa, pagoalá sa catámboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enmantar</span>. = <span lang="ceb">Paghábol, pagtábon sa habol sa bisan onsa. * Pagyógot, pagmíng̃ao, pagsobó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enmarañar</span>. = <span lang="ceb">Gobót, boloc, sacót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enmararse</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag sa sacayán sa pilio ug pagdólong sa lauod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enmaridar</span>. = <span lang="ceb">Pagbána, pagmíño sa babáye, pagdáoat sa bana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enmarillecerse</span>. = <span lang="ceb">Paglálag, paglospád, paglopsád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enmaromar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáat sa bisan onsa sa mg̃a pisi, sa mg̃a lobid ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enmascarar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon sa nauong, sa nauong nauong ng̃a binóhat sa panápton, sa papel, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enmelar</span>. = <span lang="ceb">Paghílog, pagdíhog sa bisan onsa da dogos. * Paggáma sa dogos sa mg̃a patiócan. * -Pagtám-is sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.enmendacion" class="hw"><span class="sc">Enmendacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáoay, pagcabárlong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enmendadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahíngpit, sa pagcatóman, sa pagcaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enmendador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagasáoay, ang nagabárlong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enmendar</span>. = <span lang="ceb">Barlong, saoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enmienda</span>. V. <i><a href="#e.enmendacion">Enmendacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enmocecer</span>. = <span lang="ceb">Pagbálic sa cosóg sa pagcabáta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enmohecer</span>. = <span lang="ceb">Pagagóp-op.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enmollecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpahómoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enmudecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpahílom, paghílom, díli pagtíng̃og, pagmáma, pagoalá sa ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ennoblecer</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa dagcong táuo sa bisan cansa, paghamíli. * Paghátag sa maáyong dong̃og -ug ng̃alan.</span> -</p> -<p id="e.enojadamente" class="hw"><span class="sc">Enojadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa casocó, sa cabaláca, sa pagpanoyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enojadizo</span>. = <span lang="ceb">Ang madalí masocó, mabaláca, manoyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enojar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasocó, pagpanoyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enojo</span>. = <span lang="ceb">Casocó, pagpanoyó, cabaláca, capong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enojosamente</span>. V. <i><a href="#e.enojadamente">Enojadamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enojoso</span>. = <span lang="ceb">Ang nacasocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enorme</span>. = <span lang="ceb">Dagcóan oyámot, dagcúay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enormemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enormidad</span>. = <span lang="ceb">Cadagcó, cadacóon ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enquiciar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáod, pagbótang, pagpahaáng̃ay sa tacop, sa talambóan, sa iang quicióhan, sa pagalisóan -nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enquillotrarse</span>. = <span lang="ceb">Pagpadáyeg, pagpalábi labi. * Paghigógma, pagmoral sa babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enramada</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dáyan ng̃a pagaboháton sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy, atop atop ng̃a pagatocólan -sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy, arón landóng̃an ug bisan onsang lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enramar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayan sa bisan onsa lugar sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p id="e.enranciarse" class="hw"><span class="sc">Enranciarse</span>. = <span lang="ceb">Pagpán-os, pagbánghao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enrastrar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóhog sa bisan onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb91a">[<a href="#pb91a">91</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Enredadera</span>. = <span lang="ceb">Balágon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enredador</span>. = <span lang="ceb">Condatán, táuo ng̃a malíhoc caáyo, ng̃a díli maálam magpoyó, ng̃a díli mahamótang. -* Táuo ug bacácon, ng̃a magadála dala sa luyo ug sa luyo sa mg̃a soguílon, arón managáoay ang obán ng̃a mg̃a táuo, tabían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enredar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáctac sa mg̃a sahid, sa mg̃a anod, ug sa obán pa ng̃a mg̃a panagátan, sa dagat -con sa mg̃a sobá. * Paggobót, pagbóloc, pagsácot. * Pagcóndat, pagósic, pagdóla. * -Pagdála dala sa mang̃a soguílon arón managáoay ang mg̃a táuo. * Paglisód, pagólang, -pagbótang sa mg̃a cacolían sa bisan onsa ng̃a pagaboháton ug pagahosáyon.</span> * V. <i><a href="#e.amancebarse">Amancebarse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enredo</span>. = <span lang="ceb">Cagobót, cabóloc, pagcasácot. * Pagcacóndat, pagcaósic, pagcadóla. * Bacac sa pagpabíquil -biquil sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo. * Calisód, cacolían, caoláng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enredoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may cacolían, ang guibotáng̃an sa mg̃a caoláng̃an, sa mg̃a casamócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enrehojar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa mg̃a dahon ng̃a manípis sa talo ng̃a pagapotíon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enrejado</span>. V. <i><a href="#e.celosia">Celosía</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enrejar</span>. = <span lang="ceb">Paglibót pagálar sa mg̃a cahoy, mang̃a caoáyan con mg̃a pothao sa bisan onsang lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enriquecedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaaronáhan sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enriquecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpaaronáhan sa bisan cansa, pagpatigáyon, paglában, pagtábang canía arón masalapían -sía. * Pagbóhat ug maáyo, <span class="corr" id="xd31e56245" title="Fuente: pagpang̃uíta">pagpang̃íta</span> sa masingcámot, arón motóbo ang pohónan, ang salapí. * Pagdáyan dayan, pagdógang sa pagcamahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enriscado</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a cabatóhan, capangpáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enriscar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa bisan onsa sa hatáas caáyo. * Pagsolód sa bisan cansa sa lugar ng̃a <span class="corr" id="xd31e56269" title="Fuente: cabatúhan">cabatóhan</span> ug capangpáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enristrar</span>. = <span lang="ceb">Pagándam sa bangcao sa pagsámar, sa pagsóntoc, sa pagsócol. * Paglacát sa bisan díin -sa dalan ng̃a lactod. * Pagtóltol, pagtóman sa bisan onsa ng̃a macóli onta ng̃a pagatoltólan -ug pagatománon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enristre</span>. = <span lang="ceb">Pagholót sa bangcao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enrizamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enrobrescido</span>. = <span lang="ceb">Ang matíga ug malíg-on caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enrobustecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpadagcó, pagpalíg-on, pagpasópang, pagpacosóg sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enrodar</span>. = <span lang="ceb">Pagcastigo sa saláan sa pagbalí canía sa mg̃a bocóg sa mg̃a bocton ug sa mg̃a paa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enrodelado</span>. = <span lang="ceb">Ang guisangcápan sa calásag, ang nang̃alásag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enrojar</span>. = <span lang="ceb">Pagtína sa color ng̃a mapolá polá, molomalágom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enromar</span>. = <span lang="ceb">Pagpíslat. * Pagdáya, pagsómpo, pagsóngpo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enrona</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a bató, apog, mg̃a tesa, &c., ng̃a biniáan sa mg̃a bóhat -ng̃a cota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enronquecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpágao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enronquecimiento</span>. = <span lang="ceb">Capágao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enroscadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabalálao, sa pagcalácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enroscar</span>. = <span lang="ceb">Balálao, lacon, bacólong, licos, bodbod, balólon, baligcoló, bolórbod, balicótcot, -quibícob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enrubiar</span>. = <span lang="ceb">Pagbolágao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensabanar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon sa habol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensacar</span>. = <span lang="ceb">Poghípos, pagsolód sa bisan onsa sa mang̃a poyo poyong dagcó.</span> -</p> -<p id="e.ensalada" class="hw"><span class="sc">Ensalada</span>. = <span lang="ceb">Otan ng̃a pagasáctan sa asín, sa soca ug sa lana. * Pagcasácot sa mg̃a botang ng̃a -nagacaláin lain ug ng̃a oaláy paghiósa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensaladilla</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a matám-is ng̃a nagacaláin lain. * Mg̃a batóng mahál ng̃a nanagcaláin lain ng̃a -guipanaglobóng sa mg̃a hias.</span> -<span class="pageNum" id="pb92">[<a href="#pb92">92</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensalmador</span>. = <span lang="ceb">Ang maghihílot, ang may opicio sa pagpaghióli sa logar sa mg̃a bocóg ng̃a nalisá. -* Ang magasácot sa mg̃a polong ng̃a oaláy cahológan, ang bacácon sa pagtámbal sa mg̃a masaquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensalmar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahaóli sa lugar sa mg̃a bocóg ng̃a nalisá. * Paggámit sa mg̃a polong ng̃a oaláy -hingtóngdan sa pagtámbal sa mg̃a masaquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensalmo</span>. = <span lang="ceb">Pagtámbal ng̃a bacácon ug ng̃a ang̃ay sa mg̃a dioatáhan, ng̃a pagaobánon sa mg̃a polong -ug mg̃a pagámpo ng̃a oaláy hingtóngdan ug cahológan, ug sa mg̃a tambal ng̃a díli onta -macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensalobrarse</span>. = <span lang="ceb">Pagbálhin sa tobig sa pagcaguioánon, pagtayám sa tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensalzador</span>. = <span lang="ceb">Tigdáyeg, tigológ, ang magadáyeg, ang magaológ.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensalzamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáyeg, pagcaológ.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensalzar</span>. = <span lang="ceb">Ológ, dayeg, dayao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensamblar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahiósa, paglang̃áquit sa mg̃a bahin sa cahoy ng̃a icabóhat sa bisan onsa ng̃a -bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensancha</span>. = <span lang="ceb">Pagpaságad sa bisan cansa arón magatóman sa iang caogalíng̃on ng̃a pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensanchador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapadagcó, ang magapahalagpád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensanchar</span>. = <span lang="ceb">Dagcó, halagpád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensanche</span>. = <span lang="ceb">Pagcalagpád, pagcadagcó. * Pagcaháoay. * Pagcasángcad sa mg̃a saya ug mg̃a bisti. -* Ang bahin sa panápton, sa bisti ng̃a ihípos ug pipilóon sa mg̃a tinahían, arón bohían -con boot ng̃a halápdon ang maong bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensandecer</span>. = <span lang="ceb">Pagbóang panghóng̃og, pagbóng̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensangrentar</span>. = <span lang="ceb">Pagdogó. * Pagínit caáyo sa húna húna sa mg̃a táuo ng̃a nanaglális ug nagabolobásol sa ilang soguílon. * Pagbáng̃is caáyo, paghúna húna -sa pagdáot sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensañar</span>. = <span lang="ceb">Pagísog, pagpong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensartar</span>. = <span lang="ceb">Tohóg. * Pagpamólong sa oaláy cahosáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensayador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasólay, ang nagaána ana, ang nagasána sana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensayar</span>. = <span lang="ceb">Solay, ana ana, sana sana. * Pagtóyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensayo</span>. = <span lang="ceb">Pagcasólay, pagcaána ana, pagcasána sana, pagtóyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensebar</span>. = <span lang="ceb">Pagdíhog sa bisan onsa sa sebo, sa tamboc sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enselvado</span>. = <span lang="ceb">Logar, yota ng̃a nasolóp, ng̃a guitórcan sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensenada</span>. = <span lang="ceb">Looc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensenar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang, pagtípig, pagsócsoc sa doghan sa bisan onsa. * Pagsolód sa sacayán sa looc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enseñador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagatódlo, magtotóon.</span> -</p> -<p id="e.ensenyanza" class="hw"><span class="sc">Enseñanza</span>. = <span lang="ceb">Pagtolón-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enseñar</span>. = <span lang="ceb">Toon, torlo. * Pagpaháyag, pagpadayág, pagpaquíta sa bisan onsa. * Pagánar sa bisan -onsa, pagsolód sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enseño</span>. V. <i><a href="#e.ensenyanza">Enseñanza</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enseñorear</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan cansa ug agálon sa bisan onsa, sa usá ca provincia, longsod, &c. -* Pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enserar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon, pagpótos sa mg̃a baníg sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enseres</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a manggad, mg̃a casangcápan, mg̃a capandáyan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensillado</span>. = <span lang="ceb">Ang cabayo ng̃a linopiácan, ng̃a may lopiac sa bocó bocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensilladura</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa laoas sa cabayo, &c., ng̃a pagabotáng̃an sa siya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensillar</span>. = <span lang="ceb">Pagsiya sa cabayo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensoberbecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpalábi labi. * Paggobót, pagbálod ug dagcó sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensogar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáat sa lobid sa bisan onsa. * Pagsápao, pagpótus sa lobid sa mg̃a boteya ug mg̃a -frasco.</span> -<span class="pageNum" id="pb92a">[<a href="#pb92a">92</a>]</span></p> -<p id="e.ensopar" class="hw"><span class="sc">Ensopar</span>. = <span lang="ceb">Paghólom sa tinápay sa vino, sa aguardiente, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensordecer</span>. = <span lang="ceb">Pagbong̃ól, pagoalá sa idolóng̃og. * Paghílom, díli pagtíng̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensordecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabong̃ól.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensortijamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólong sa bohóc con sa bisan onsa pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensotarse</span>. = <span lang="ceb">Paghóbong sa solóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensuciador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapahúgao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ensuciar</span>. = <span lang="ceb">Paghógao, pagbóling, hamos, homig, domis, sagbot, linghot. * Paghógao, pagbóling sa -calág ug sa dong̃og sa mg̃a salá ug sa batásan ng̃a mang̃íl-ad. * Pagcalíbang, pagcaólo -sa calsones con sa mg̃a saya.</span> -</p> -<p id="e.entablado" class="hw"><span class="sc">Entablado</span>. = <span lang="ceb">Salog ng̃a tinócod sa mg̃a papán.</span> -</p> -<p id="e.entabladura" class="hw"><span class="sc">Entabladura</span>. = <span lang="ceb">Pagtócod sa salog sa mg̃a papán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entablamiento</span>. = <span lang="ceb">Atóp sa mg̃a baláy ng̃a tinócod, binóhat sa mg̃a papán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entable</span>. V. <i><a href="#e.entabladura">Entabladura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entablar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon, paglibót, paglócop sa bisan onsang lugar sa mg̃a papán. * Pagsógod sa bisan onsa ng̃a bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entablillar</span>. = <span lang="ceb">Laqui laqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entalegar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód, pagtípig sa bisan onsa sa mg̃a poyo poyo, sa mg̃a pontél.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entallar</span>. = <span lang="ceb">Paglíloc sa dagoay ng̃a nagacaláin lain sa mg̃a cahoy, mg̃a pothao, mg̃a tombága, -&c. * Pagáng̃ay con díli pagáng̃ay sa bisti ng̃a guibísti sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p id="e.entallecer" class="hw"><span class="sc">Entallecer</span>. = <span lang="ceb">Pagódlot sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p id="e.entapizar" class="hw"><span class="sc">Entapizar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon sa bisan onsa sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entarascar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa mg̃a dayan dayan ng̃a guilabíhan sa bisti sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entarimado</span>. V. <i><a href="#e.entablado">Entablado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entarimar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon sa salog sa mg̃a papán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ente</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a may pagcamáo. * Bisan onsa ng̃a may pagcamáo sa húna húna lamang sa mang̃a táuo. * Ang tacós ng̃a pagacatáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enteco</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a masaquéton, salaquétan, maloyáhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entelerido</span>. = <span lang="ceb">Ang guitaquígan, ang guitógnao caáyo. * Ang nahádloc ug guiábot sa cacógmat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entena</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a hatáas ng̃a guitaólan ug guibitáyan sa layág ng̃a guing̃álan ug latina, -sa mang̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entenado</span>. = <span lang="ceb">Hináblos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entendederas</span>. = <span lang="ceb">Ihibaló, salabótan.</span> -</p> -<p id="e.entendedor" class="hw"><span class="sc">Entendedor</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam, ang mosabót, ang mahibaló, masabóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entender</span>. = <span lang="ceb">Habaló, alam, sabot, hona hona, boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entendidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa caálam, sa dagcóng paghibaló, sa dagcóng paghúna húna, sa salabótan, sa pagcaboótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entendido</span>. V. <i><a href="#e.entendedor">Entendedor</a></i>. * <span lang="ceb">Boótan, quinaadmánon, mang̃ialáman, maálam ng̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entendimiento</span>. = <span lang="ceb">Ihibaló, boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entenebrecer</span>. = <span lang="ceb">Pagng̃ít ng̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enteramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enterar</span>. = <span lang="ceb">Asoy, sayod, toon, todlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entereza</span>. = <span lang="ceb">Pagcatibúoc, pagcabóg-os, pagcatóman, pagcahíngpit. * Calig-ónan, pagcaólay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enterizo</span>. = <span lang="ceb">Ang natibúoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enternecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpahómoc. * Pagcalóoy, pagpoáng̃od, paghinóclog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enternecidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcapoáng̃od, sa pagcalóoy, sa pagcahinóclog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enternecimiento</span>. = <span lang="ceb">Calóoy, poáng̃od, hinóclog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entero</span>. = <span lang="ceb">Tibúoc, toman, híngpit. * Bog-os, olay. * Ang táuo con mananáp ng̃a díli hibótan. -* Matárong. * Matámboc, sa maáyong laoas.</span> -<span class="pageNum" id="pb93">[<a href="#pb93">93</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Enterrador</span>. = <span lang="ceb">Maglolobóng, ang magalobóng sa mang̃a minatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enterrar</span>. = <span lang="ceb">Lobóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entesar</span>. = <span lang="ceb">Pagpalíg-on, pagpacosóg sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entibiar</span>. = <span lang="ceb">Paginádlao sa bisan onsa ng̃a ilímnon, sa vino, tubig, &c. * Pagpogóng, pagpahínay -sa mang̃a cailíbgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entidad</span>. = <span lang="ceb">Ang macahímo sa pagcamáo sa bisan onsa. * Bisan onsa ng̃a mahál, ng̃a bilídhon ng̃a -tacós pagatágdon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entierro</span>. = <span lang="ceb">Lobóng, paglobóng. * Lobóng̃an, lolóbng̃an. * Mg̃a táuo ng̃a moobán sa laoas sa mg̃a -minatáy sa paglobóng caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entigrecerse</span>. = <span lang="ceb">Pagsocó, pagpanoyó, pagáquig, pagcabaláca, pagligótgot, pagpong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entintar</span>. = <span lang="ceb">Paghógao, pagdómis sa bisan onsa sa tinta. * Pagtína.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entiznar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóling. * Pagdáot sa dong̃og, sa maáyong ng̃alan.</span> -</p> -<p id="e.entoldamiento" class="hw"><span class="sc">Entoldamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagtáod sa mg̃a tóldo sa mg̃a panápton ug sa bisan onsa, sa paglándong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entoldar</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagtábil. * Pagpalábi labi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entonador</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a mocanta pagsógod ng̃a ang̃ay sa pagcabótang sa nahasólat sa solpa, sa -punto. * Ang magatóyoc sa mg̃a galíng̃an arón moábot ang hang̃in sa órgano, sa pagcáblit -na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entonar</span>. = <span lang="ceb">Pagcanta ng̃a ang̃ay sa solpa, sa punto. * Pagpaháng̃in arón matonóg ang órgano. * -Pagsógod sa usá ca táuo sa pagcanta, arón managsonód ang obán. * Pagparáyeg, pagpalábi -labi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entonatorio</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a sinógdan sa pagacantáhon, ng̃a ang̃ay sa solpa, sa punto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entonces</span>. = <span lang="ceb">Niádto, niádtong tiempo, sa canhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entonelar</span>. = <span lang="ceb">Paghípos, pagsolód sa bisan onsa sa bariles.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entono</span>. = <span lang="ceb">Pagpalábi labi, paráyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entontecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpahóng̃og, pagpabóng̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entontecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcahóng̃og, pagcabóng̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entorchado</span>. = <span lang="ceb">Logás sa hilo con igagáma ng̃a guipóstan, guibodbódan ug guilibótan sa lain, sa boláoan -con salapí ug tinóyoc toyoc arón malíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entorchar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóyoc, pagípon sa pila ca búoc ng̃a candela, sa pagbúhat sa usá lamang. * Pagbódbod, -pagpótos sa logás sa hilo, igagáma, &c., sa lain, sa salapí, boláoan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entornar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótad sa tacop con talambóan sa dapit sa logar ng̃a pagasaráhan.</span> -</p> -<p id="e.entorpecer" class="hw"><span class="sc">Entorpecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpáol, pagbácol sa mg̃a bahin sa laoas. * Pagbórong, pagbóng̃og sa húna húna, sa -boot. * Domo domo. * Binhod, banhod, quioi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entortadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcabalíquig, pagcalicó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entortar</span>. = <span lang="ceb">Pagbalíquig, paglicó. * Pagbotá sa luyong matá, sa usá ca matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrada</span>. = <span lang="ceb">Sodlánan, solódlan, panonódlan, ganháan. * Pagsolód, ng̃a pagapiestáhan caáyo sa mg̃a -calongsódan, sa mg̃a harí mg̃a Obispo, mg̃a ponóan ng̃a labí. * Pagcaábian, pagcahigála -sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entradas del pelo en la parte superior de la frente</span>. = <span lang="ceb">Sooc sooc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e57169" title="Fuente: Entramdos">Entrambos</span>. = <span lang="ceb">Silang dohá, cameng dohá, quitang dohá, camong duhá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrampar</span>. = <span lang="ceb">Paglít-ag. * Paglímbong sa mg̃a polong ng̃a inálam alam. * Pagólang, pagsámoc, pagbótang -sa mg̃a cacolían, arón díli onta matóman sa guitóyo sa isigcatáuo. * Pagótang sa macadághan, -sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrante</span>. = <span lang="ceb">Ang mosolód.</span> -</p> -<p id="e.entranya" class="hw"><span class="sc">Entraña</span>. = <span lang="ceb">Ng̃atanán ng̃a anáa sa solód sa tian, sa laoas, ang atáy, ang baga, ang cásing cásing, -&c. <span class="pageNum" id="pb93a">[<a href="#pb93a">93</a>]</span>* Ang cahiládman sa yota con sa dagat. * Ang labíng halálom ug tinágo. * Pagbóot, -cabobót-on, gaoi, cagaoían, batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrañable</span>. = <span lang="ceb">Ang hinigógma caáyo, ang napílit sa cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrañablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa dagcóng paghigógma, sa dagcóng boot, sa dagcóng pagpalángga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrapajar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon, pagpótos sa bisan onsang bahin sa laoas sa pagtámbal sa mg̃a samad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrapar</span>. = <span lang="ceb">Pagboghó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrar</span>. = <span lang="ceb">Solód. * Pagáng̃ay, pagpahaáng̃ay sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Pagsógod -sa bisan onsa. * Pagdámag, pagdósmog. * Pagápil, pagípon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entre</span>. = <span lang="ceb">Sa talioála, apil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entreabrir</span>. = <span lang="ceb">Pogolóabli sa mg̃a tacop con mg̃a talambóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entreancho</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a díli halagpád ug díli osab haíctin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrecano</span>. = <span lang="ceb">Bohóc con bong̃ot, balahíbo, ng̃a bolobolágao ug molomapotí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrecavar</span>. = <span lang="ceb">Pagcále sa ibábao lamang, díli halálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrecejo</span>. = <span lang="ceb">Ang lugar ng̃a calang sa talioála sa mang̃a quilay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrecerca</span>. = <span lang="ceb">Ang lugar ng̃a calang sa talioála sa mg̃a alad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entreclaro</span>. = <span lang="ceb">Ang masíhag sihag. * Ang molomalámdag. * Ang molomatín-ao, ang madayág dayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrecoger</span>. = <span lang="ceb">Capot, coyot, coha, dacop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrecoro</span>. = <span lang="ceb">Ang lugar ng̃a calang sa mg̃a Singbahán cutob sa coro hasta sa altal ng̃a panóan, -mayor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrecortadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcapótol, pagcasí-si sa bisan onsa sa oalá mabólag ang mg̃a bahin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrecortar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótol sa bisan onsa sa talioála, sa díli paglahóson, sa díli pagtibaoáson sa pagpécas, -sa pagbólag.</span> -</p> -<p id="e.entrecubiertas" class="hw"><span class="sc">Entrecubiertas</span>. = <span lang="ceb">Ang lugar ng̃a calang sa talioála sa mg̃a junta, sa mg̃a salog sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entredicho</span>. = <span lang="ceb">Pagdilí, pagsógo arón díli boháton ug bisan onsa. * Castigo sa santa Iglesia sa pagdilí -sa obán ng̃a mg̃a cristianos ng̃a saláan sa obán ng̃a mg̃a caposlánan ng̃a calágnon, -espirituhánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entredoble</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a díli mabága ug díli opód mahínag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrefino</span>. = <span lang="ceb">Ang díli dagcó, mabága, ug díli osáb magamáy, pino.</span> -</p> -<p id="e.entrega" class="hw"><span class="sc">Entrega</span>. = <span lang="ceb">Paghátag, pagcatónol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entregador</span>. = <span lang="ceb">Ang mohátag, ang magatónol, magatócnol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entregar</span>. = <span lang="ceb">Hatag, tonol, tocnol, pagpadáoat. * Pagcógui sa bisan onsa sa minatúod, sa tinóod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrego</span>. V. <i><a href="#e.entrega">Entrega</a></i>. * <span lang="ceb">Tampa, tampo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrejerir</span>. = <span lang="ceb">Pagsácot sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrejuntar</span>. = <span lang="ceb">Pagpadóol, paglang̃áquit sa mg̃a papán sa mg̃a tacop ug mg̃a talambóan sa ilang mang̃a -marco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrelazar</span>. = <span lang="ceb">Paglang̃áquit, paghiósa, sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrelistado</span>. = <span lang="ceb">Ang binódcan, ang binarlísan.</span> -</p> -<p id="e.entrelucir" class="hw"><span class="sc">Entrelucir</span>. = <span lang="ceb">Pagdayág sa usá ca botang sa talioála sa obán ng̃a mg̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entremedias</span>. = <span lang="ceb">Sa talioála, sa calang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entremes</span>. = <span lang="ceb">Dula ng̃a hicalatáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entremesear</span>. = <span lang="ceb">Pagtístis sa mg̃a dola ng̃a hing̃alatáoan ug sa mg̃a soguílon, sa mg̃a pagcagóla.</span> -</p> -<p id="e.entremeter" class="hw"><span class="sc">Entremeter</span>. = <span lang="ceb">Pagsócsoc, pagsolód sa usá ca botang sa talioála sa obán ng̃a mg̃a botang. * Paghilábot -sa díli catongdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entremetido</span>. = <span lang="ceb">Mahilabtánon. * Ang mahilábot sa díli tacós ng̃a pahilábtan.</span> -<span class="pageNum" id="pb94">[<a href="#pb94">94</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Entremetimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcahilábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entremezclar</span>. = <span lang="ceb">Pagsácot, paggobót, pagbóloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entremorir</span>. = <span lang="ceb">Pagdápit sa pagcatibáoas sa bisan onsa, con sa pagcapálong sa mg̃a sogá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrenzar</span>. = <span lang="ceb">Pagsalápid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entreoir</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Pagdóng̃og sa bisan onsa ng̃a guipamólong, sa oalá sabóton ug hingsáydan caáyo, alíng̃at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entreparecerse</span>. V. <i><a href="#e.entrelucir">Entrelucir</a></i>. * <span lang="ceb">Pagtóngha sa bisan onsa, pagdayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrepernar</span>. = <span lang="ceb">Pagsócsoc sa paa sa usá ca táuo sa talioála sa mg̃a paa sa lain ng̃a táuo. * Ing̃on -man opód sa tong̃ód sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrepiernas</span>. = <span lang="ceb">Ang dapit sa solód sa bolog, quinabalat-áng̃an, quinásap-áng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrepuentes</span>. V. <i><a href="#e.entrecubiertas">Entrecubiertas</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrepunzadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcang̃ótng̃ot, pagcaól-ol sa mang̃a hobág sa oalá mang̃ahínog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrepunzar</span>. = <span lang="ceb">Pagng̃ót ng̃ot, pagól-ol sa mahínay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrerenglonadura</span>. = <span lang="ceb">Ang guisólat sa talioála sa mang̃a dalan sa guisólat ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entresacar</span>. = <span lang="ceb">Pagpíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entresijo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a tinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entresuelo</span>. = <span lang="ceb">Pinoyánan sa talioála sa salog sa itáas ug sa silong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entresurco</span>. = <span lang="ceb">Ang yota ng̃a calang sa talioála sa mg̃a todlis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entretallar</span>. = <span lang="ceb">Paglíloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entretejer</span>. = <span lang="ceb">Pagsácot sa panápton ng̃a pagaháblon sa mg̃a logás ng̃a nagacaláin ug color, arón -magacaláin opód ang mg̃a labra con mg̃a dagoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entretela</span>. = <span lang="ceb">Ang panápton ng̃a binótang sa talioála sa mg̃a bisti ug sa mg̃a sapao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entretenedor</span>. = <span lang="ceb">Ang macalíng̃ao, magapalíng̃ao, magapalípat, magapaláng̃an lang̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entretener</span>. = <span lang="ceb">Pagpaling̃ao, pagpaláng̃an lang̃an, pagpalípat, pagpalípay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entretenido</span>. = <span lang="ceb">Matístis, malipáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entretenimiento</span>. = <span lang="ceb">Ang macalípat, macalíng̃ao, icalípay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entreuntar</span>. = <span lang="ceb">Pagdíhog sa salingcápao, sa ibábao lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrevenarse</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa bisan onsa sa caogátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entreventana</span>. = <span lang="ceb">Ang bongbong ng̃a calang sa talioála sa duruhá ca ventana, talambóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrever</span>. = <span lang="ceb">Pagtán-ao, pagquíta, pagsolóng sa pagcabóloc, sa díli maáyo, sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entreverado</span>. = <span lang="ceb">Sinácot, binódcan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entreverar</span>. = <span lang="ceb">Pagsácot sa mg̃a botang ng̃a magsáma, con sa mg̃a botang ng̃a nagacaláin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrevista</span>. = <span lang="ceb">Pagcaatóbang, pagcatágbo, pagcatámbong. * Pasoguílon, pagsólti sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entripado</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaól-ol ug masámoc sa mang̃a tináe. * Mananáp ng̃a pinatáy ng̃a oalá paggólan, -pagacoháan sa tináe. * Capong̃ót, casocó, cabaláca sa bisan cansa, ng̃a quinahánglan -ng̃a tagóon, ng̃a díli ipaháyag, ipadayág, ipasábot sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entristecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpasobó, pagpamíng̃ao, sobó, ming̃ao, pagóbos sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entristecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasocó, pagcasobó, pagcamíng̃ao, pagcaóbos sa boot, sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrojar</span>. = <span lang="ceb">Paghípos sa homáy, sa maís, &c., sa mg̃a panonódlan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entrometer</span>. V. <i><a href="#e.entremeter">Entremeter</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entroncar</span>. = <span lang="ceb">Pagcaobánan, pagsógod sa pagcacaobánan sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entronizacion</span>. = <span lang="ceb">Pagsógod sa pagcahári.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entronizar</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagtógot, paghátag sa bisan cansa sa hatáas ng̃a cahímtang, sa opicio ng̃a donggánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entronque</span>. = <span lang="ceb">Sinógdan, guinicánan sa pagcacaobánan sa usá ca banay. * Pagcacaobánan sa mg̃a táuo -sa <span class="pageNum" id="pb94a">[<a href="#pb94a">94</a>]</span>lain ng̃a táuo ng̃a sinógdan ug guinicánan sa maong pagcacaobánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entruchada</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a pagaboháton sa limbong, sa mabódhing hona hona.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entruchar</span>. = <span lang="ceb">Pagálam alam sa bisan cansa sa paglógos canía ng̃a magabóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entuerto</span>. = <span lang="ceb">Bohat ng̃a daútan, sayóp contra sa isigcatáuo. * Mg̃a pagól-ol sa mg̃a babáye sa human na ang pagánac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entumecer</span>. V. <i><a href="#e.entorpecer">Entorpecer</a></i>. * <span lang="ceb">Paggobót sa dagat con sa hang̃in, paghorós, pagbahá, pagbálod ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entumecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabínhod, pagcabánhod, pagcaquíoi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entumirse</span>. V. <i>Entorpecerse</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entupir</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon sa bisan onsa ng̃a alaguían, pagólang, pagsámoc. * Pagpógos, pagpigós, paghógot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enturbiar</span>. = <span lang="ceb">Paglóbog. * Pagdág-om, pagng̃ít ng̃it. * Paggobót sa nahósay ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entusiasmar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa gahóm, sa cosóg, sa maáyong cásing cásing, sa pagbóhat con sa pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entusiasmo</span>. = <span lang="ceb">Húna húna ng̃a dagcó ug hatáas, ng̃a macalógos sa táuo sa pagpamólong con sa pagbóhat sa bisan onsa -ng̃a cating̃aláhan ug macóli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Entusiasta</span>. = <span lang="ceb">Ang mamólong con magasólat sa entusiasmo, sa dagcóng cacógui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enumeracion</span>. = <span lang="ceb">Pagísip, pagcuenta, pagíhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enumerar</span>. = <span lang="ceb">Isip, ihap, pagcuenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enunciacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaásoy, pagcasáyor sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enunciar</span>. = <span lang="ceb">Asoy, sayod, hayag, dayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enunciativo</span>. = <span lang="ceb">Ang magaásoy, ang magsáyor, ang magapaháyag, ang magadayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envainar</span>. = <span lang="ceb">Pagsácob, pagsolód sa sacob sa mang̃a hing̃aníban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envalentonar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaísog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envanecer</span>. = <span lang="ceb">Pagparáyeg, pagpalábi labi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envanecimiento</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envarar</span>. V. <i><a href="#e.entorpecer">Entorpecer</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envasador</span>. = <span lang="ceb">Ang magahóad sa tóbig, vino, &c., sa usá ca panonódlan sa lain ng̃a sodlánan. * Sandayóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envasar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang, pagbó-bo, paghóad sa vino, soca, &c., sa mg̃a sodlánan. * Pagínom sa labí -sa casaráng̃an. * Paglápos sa laoas sa bisan cansa sa bangcao, sa cales, &c. * Paghípos, -pagsolód sa homáy, maís, &c., sa mg̃a bolóyot, mg̃a poyo poyo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envedijarse</span>. = <span lang="ceb">Paggobót sa hilo, igagáma, &c. * Pagáoay, pagboloborúca sa daghan ng̃a mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envejecer</span>. = <span lang="ceb">Pagtigólang, pagdáan. * Pagdógay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envejecido</span>. = <span lang="ceb">Ang naánad na sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envenenador</span>. = <span lang="ceb">Ang macahiló, ang mohátag sa hiló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envenenamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcahiló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envenenar</span>. = <span lang="ceb">Paghiló. * Pagpacadáot sa bisan cansa, sa mg̃a polong con mg̃a bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enverdecer</span>. = <span lang="ceb">Paglónhao sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envergar</span>. = <span lang="ceb">Pagtácgos, Paglíg-on sa mang̃a layág, sa mg̃a verga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envés</span>. = <span lang="ceb">Licód sa bisan onsa. * Camaó-o.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envestidura</span>. = <span lang="ceb">Pagcahátag sa bisan cansa sa dagcóng opicio con cahímtang.</span> -</p> -<p id="e.envestir" class="hw"><span class="sc">Envestir</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot, paghátag sa mg̃a hari con sa mg̃a ponóan, sa bisan cansa sa ilang mg̃a guinsacópan, -sa hatáas ng̃a opicio con cahímtang. * Pagtábon, paghísti sa bisan onsa. * Pagsolód -sa solód sa bisan diin ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enviadizo</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo ng̃a sogóon, ang masógo sa masócot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enviado</span>. = <span lang="ceb">Sinógo, ang guisógo.</span> -<span class="pageNum" id="pb95">[<a href="#pb95">95</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Enviar</span>. = <span lang="ceb">Sogo. * Pagdíli sa mg̃a magahíng polong sa guipang̃áyo sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enviciar</span>. = <span lang="ceb">Pagpadáot, pagtacód. * Pagsang̃á ug pagdáhon caáyo sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm, sa -pagcacólang, sa paghicao sa bong̃a. * Paghigógma, pagíbog, pagpanghináot caáyo sa -bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envidia</span>. = <span lang="ceb">Casína. * Húna húna, catbog, pagpanghináot ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envidiable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós ng̃a sináhon, caíbgan, boóton, higogmáon, panghinaóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envidiar</span>. = <span lang="ceb">Sina, ibog, pagpanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envidioso</span>. = <span lang="ceb">Masináhon, ang mosína, ang may casína, ang maíbog. * Hacog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envilecer</span>. = <span lang="ceb">Pagtámay, pagpasipála. * Pagoalá sa bili sa bisan onsa, sa pagcabilídhon, sa pagcahamíli. -* Pagoalá sa dong̃og ug maáyong boot sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envinagrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa soca sa bisan asa con sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envinar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang ug vino sa tobig, pagsimbóg, pagsambóg, pagsácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envio</span>. = <span lang="ceb">Pagcasógo, pagsógo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envion</span>. V. <i><a href="#e.empellon">Empellon</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enviscar</span>. = <span lang="ceb">Pagdíhog sa bisan onsa ng̃a mapílit ug mahágcot, sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy, arón -mahapílit ang mg̃a langgam. * Pagáoay, pagbíquil biquil sa mg̃a cabobót-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enviudar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envoltorio</span>. = <span lang="ceb">Potós, postánan, ang guipóstan, pinótos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envoltura</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a hapín, sa mg̃a panápton ng̃a igapótos sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envolvedero</span>. = <span lang="ceb">Ang panápton ng̃a igapótos sa bisan onsa, postánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envolvedor</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Envolver</span>. = <span lang="ceb">Potós. * Pagsácot, pagápil sa bisan onsa.</span> * V. <i><a href="#e.amancebarse">Amancebarse</a></i>. * <span lang="ceb">Pagsácot sa cadaghánan sa talioála sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enyugar</span>. = <span lang="ceb">Paghícot, pagtáod sa liógan, sa yogo, sa mg̃a mananáp ng̃a magadáro, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enzamarrado</span>. = <span lang="ceb">Ang guitáptan, ang guibistíhan sa mg̃a bisti ng̃a tinócod ug binóhat sa mg̃a panit -sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enzarzado</span>. = <span lang="ceb">Bohóc ng̃a nagobót con colóng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enzarzar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang, pagólang sa bisan onsa sa mg̃a sang̃á ng̃a toncan, sa mg̃a caguíngquing. -* Pagsámoc, pagángcon, paghilábot sa mg̃a bohat ug mg̃a holosáyon ng̃a malisód ug -macóli. * Pagpatigáyon arón magaáoay ang mg̃a táuo, pagsógnod caníla, pagbághot arón -managlális.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Enzurronar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa usá ca botang sa solód sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cep" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cep.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">EP</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Epacta</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa mg̃a adlao ng̃a nahatong̃ód sa diciembre ng̃a nahasácop sa bolan sa -enero. * Ylisípan ng̃a pagatágdan ug pagatamódan sa mang̃a Padre sa ilang pagpang̃ádye -sa matagádlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eperlano</span>. = <span lang="ceb">Isda sa sobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Epiceno</span>. = <span lang="ceb">Ng̃alan ng̃a macaígo sa babáye ug sa laláque, sa laque ug sa baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Epidemia</span>. = <span lang="ceb">Salot, saquét ng̃a matacód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Epidémico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa salot, sa saquét ng̃a matacód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Epifanía</span>. = <span lang="ceb">Pagcaháyag, pagcadayág. * Ang piesta sa pagdúao sa toló ca hari sa atong Guinóong Jesucristo sa camálig sa betlém, sa icapólo ug toló ca adlao sa iang pagcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Epígrafe</span>. = <span lang="ceb">Pagásoy ng̃a lactor ng̃a moóna sa mang̃a bahin ng̃a sinólat sa mg̃a libro, sa mg̃a -pagsoguílon <span class="pageNum" id="pb95a">[<a href="#pb95a">95</a>]</span>ug sa mg̃a pagoáli, ng̃a mao ang casayódan sa nahamótang sa obos ug iíngnon pa sa -<span class="corr" id="xd31e58269" title="Fuente: hatáaas">hatáas</span> ng̃a pagsáyod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Epilepsia</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a nahamótang sa pagcaquíoi sa mg̃a bahin sa laoas ug sa mg̃a caogátan, ug -sa pagcadáot sa mg̃a balatían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Epiléptico</span>. = <span lang="ceb">Ang mobáti sa saquét ng̃a guiíng̃on carón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Epilogal</span>. = <span lang="ceb">Soguílon con solat ng̃a lactod, dinalí, sa mg̃a diótay ng̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Epilogar</span>. = <span lang="ceb">Pagláctor sa mg̃a soguílon, mg̃a oáli con mg̃a solat. * Pagásoy sa mg̃a hamóbong polong, -sa dinalí, sa dináclit.</span> -</p> -<p id="e.epilogo" class="hw"><span class="sc">Epílogo</span>. = <span lang="ceb">Catapósan sa usá ca soguílon, oáli con solat, ng̃a icasúmay sa lactod ng̃a pagsáyod -ug pagásoy, sa ng̃atanán ng̃a guiíng̃on na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Epiqueya</span>. = <span lang="ceb">Casayóran ng̃a nahamótang sa casaráng̃an ug cataróng̃an, ng̃a icaásoy sa cahológan -sa mang̃a leyes, sa batásan, somála sa túig, sa lugar, ug sa pagcabótang sa mg̃a táuo -<span class="corr" id="xd31e58318" title="Fuente: ug̃a">ng̃a</span> hingsácpan sa maong batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Episcopado</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang, cahímtang, opicio sa pagcaobispo. * Pagcadógay sa gahóm sa tagsa ca Obispo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Episcopal</span>. = <span lang="ceb">Ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa Obispo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Episcopologio</span>. = <span lang="ceb">Padron, listáhan, solat ng̃a sinolátan sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a Obispo sa usá ca Singbahán con sa usá ca provincia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Epístola</span>. = <span lang="ceb">Solat ng̃a ipadála sa bisan díin ug sa bisan cansa. * Ang bahin sa misa ng̃a pagabasáhon -sa Padre ng̃a magamisa, ug pagacantáhon sa Padre ng̃a subdiácono, sa misa sa tololó -ca Padre, sa human na ang mg̃a oracion ng̃a nahaóna. * Cahímtang sa Padre ng̃a subdiácono, -cay ang iang nahaónang catungdánan mao ang pagcanta sa epístola sa mg̃a misa.</span> -</p> -<p id="e.epistolar" class="hw"><span class="sc">Epistolar</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa epístola con solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Epistolario</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a guitigóman sa mg̃a solat ng̃a sinólat sa bisan cansang táuo. * Libro ng̃a -sinolátan sa mg̃a epístola sa mg̃a misa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Epistolero</span>. = <span lang="ceb">Ang Padre ng̃a may catongdánan, sa obán ng̃a mg̃a Singbahán, sa pagcanta sa epístola -sa mg̃a misa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Epistólico</span>. V. <i><a href="#e.epistolar">Epistolar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Epitáfio</span>. = <span lang="ceb">Solat ng̃a ibótang, ug ng̃a isólat sa mang̃a bató ng̃a tabon sa mg̃a lobng̃ánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Epitalamio</span>. = <span lang="ceb">Pagcanta sa pagbántog sa mg̃a pagcasál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Epítima</span>. = <span lang="ceb">Ang macacosóg, ang mohátag sa gahóm, ang macacóha sa colóya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Epitimar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa mg̃a bahin sa laoas sa mang̃a tambal ng̃a icacóha sa calóya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Epítome</span>. V. <i><a href="#e.epilogo">Epilogo</a></i>. * <span lang="ceb">Casayódan ng̃a lactod sa ng̃atanán ng̃a labing maáyo ug mahál ng̃a guisólat sa bisan -onsang libroha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Época</span>. = <span lang="ceb">Sinógdan ng̃a pagasógodan sa pagísip sa mg̃a túig. * Cadogáyan, pagcadógay ng̃a hatáas -sa tiempo, sa túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Epulon</span>. = <span lang="ceb">Ang mocáon sa mg̃a calán-on ng̃a mahál. * Ang hing̃áon oyámot.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="ceq" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#ceq.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">EQ</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p id="e.equiangulo" class="first hw"><span class="sc">Equiángulo</span>. = <span lang="ceb">Ang guitopóng̃an sa mg̃a loyo. * Bisan onsa ng̃a may mg̃a loyo ng̃a topóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatopóng, pagcatárong. * Pagóbos sa mg̃a bili sa bisan onsa ng̃a ibalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equidistante</span>. = <span lang="ceb">Ang maíng̃on, ang magsáma sa pagcahalayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equidistar</span>. = <span lang="ceb">Paghalayó sa pagcasáma sa dohá con capin ba ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equilátero</span>. V. <i><a href="#e.equiangulo">Equiángulo</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb96">[<a href="#pb96">96</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Equilibrar</span>. = <span lang="ceb">Pagtárong, pagbántang, pagtopóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equilibre</span>. = <span lang="ceb">Ang mahamótang sa pagcatádong, sa pagcabántang sa pagcatopóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equilibrio</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equino</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equinocio</span>. = <span lang="ceb">Ang pagábot sa adlao sa lugar ng̃a macatopóng sa pagcadúgay ug pagcahatáas sa mang̃a adlao ug sa mg̃a gabíy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equipaje</span>. = <span lang="ceb">Casangcápan ng̃a madála sa mg̃a táuo ng̃a managsacáy con managlacát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equipar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag, pagsángcap sa bisan cansa sa ng̃atanán ng̃a mg̃a quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equiparacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatándig, pagcatándi, pagpanánglet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equiparar</span>. = <span lang="ceb">Tandig, tandi, sanglet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equipo</span>. = <span lang="ceb">Pagcasángcap, pagsángcap.</span> -</p> -<p id="e.equipolencia" class="hw"><span class="sc">Equipolencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíng̃on sa bili.</span> -</p> -<p id="e.equipolente" class="hw"><span class="sc">Equipolente</span>. = <span lang="ceb">Ang maíng̃on sa bili.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equiponderar</span>. = <span lang="ceb">Pagtímbang ng̃a magsáma, topóng, sa mg̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equitacion</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa pagcabayo ug maáyo, ug paghópot sa cabayo ing̃on sa -ang̃ay. * Pagcabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equitativo</span>. = <span lang="ceb">Ang matárong, ang may cataróng̃an, ang mahamótang sa pagcatárong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equivalencia</span>. V. <i><a href="#e.equipolencia">Equipolencia</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equivalente</span>. V. <i><a href="#e.equipolente">Equipolente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equivalentemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaíng̃on, sa pagcatopóng, sa pagcasáma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equivaler</span>. = <span lang="ceb">Pagíng̃on, pagsáma sa bili sa mg̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equivocacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasayóp, sayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equivocadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equivocar</span>. = <span lang="ceb">Sayóp. * Pagíng̃on. * Pagbalíng̃ag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Equívoco</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a may cahológan ng̃a nagacaláin lain ug hingtóngdan. * Ang arang onta sabóton sa magacaláin lain ng̃a pagsábot.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cer" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cer.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">ER</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Era</span>. V. <i>Época</i>. * <span lang="ceb">Túig, panúig, panuígan. * Yota ng̃a datag ug maháoan ng̃a pagaguiócan sa trigo, humáy, -&c.</span> * Cristiana. = <span lang="ceb">Túig, tiempo ng̃a pagaisípon cutub sa pagcatáuo sa atong Guinóong Jesucristo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eral</span>. = <span lang="ceb">Nati sa baca sa dohá ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erar</span>. = <span lang="ceb">Pagándam sa yota arón pagatámnan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erario</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagtipígan sa salapí sa mg̃a hari con sa mg̃a Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ereccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatíndog, pagcabáng̃on sa bisan onsa, pagcaósoag. * Pagsógod, sinógdan sa bisan -onsa. * Pagcagóot, pagcahagóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erector</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatíndog, ang magabáng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eremítico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa táuo ng̃a mopoyó sa caming̃áoan, sa cahaoánan, boghó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eremitorio</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guitindógan sa mg̃a solosíngbahan ng̃a diótay ng̃a guing̃álan ug ermita.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erguir</span>. = <span lang="ceb">Pagtíndog, pagbáng̃on sa bisan onsa. * Pagpalábi labi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erial</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a oalá pagabohátan ug pagatámnan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eriazo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erigir</span>. = <span lang="ceb">Pagtíndog, pagbóhat sa usá ca baláy, sa usá ca Singbahán, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erisipela</span>. = <span lang="ceb">Apoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erizado</span>. = <span lang="ceb">Ang nalocóp, ug guilibótan sa mg̃a tonóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erizar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaníndog sa bohóc, libácag libádot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erizo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a guilócpan sa iang panit sa mg̃a tonóc: diótay sia ug ang dagoay sa iang -laoas maíng̃on ing̃on ng̃a ang sa baboy. * Quinháson, toyom, tayom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ermita</span>. = <span lang="ceb">Singbahán ng̃a diótay ng̃a nahamótang sa<span id="xd31e58800"></span> mg̃a cahaoánan, sa holohalayó sa mg̃a calongsódan.</span> -<span class="pageNum" id="pb96a">[<a href="#pb96a">96</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Ermitaño</span>. = <span lang="ceb">Ang mopoyó sa ermita, ug magaalíma ug magabántay niána. * Táuo ng̃a boghó, ng̃a mopoyó -sa caming̃áoan, sa cahaoánan, sa halayó sa mg̃a táuo. * Mapenitenciahon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erogar</span>. = <span lang="ceb">Pagpáhat, pagbáhin sa salapí con sa mang̃a catigayónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erótico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa gogma, sa paghigógma.</span> -</p> -<p id="e.erradamente" class="hw"><span class="sc">Erradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erradicacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíbot sa mg̃a cahoy con sa mang̃a tanóm ubán ang gamót, pagcapóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erradicar</span>. = <span lang="ceb">Ibot, pagíbot sa bisan onsa ohán ang mg̃a gamót, pagpóo, pagipó.</span> -</p> -<p id="e.erradizo" class="hw"><span class="sc">Erradizo</span>. = <span lang="ceb">Ang magasaláag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Errado</span>. = <span lang="ceb">Ang masayóp, masaláypon.</span> -</p> -<p id="e.errante" class="hw"><span class="sc">Errante</span>. = <span lang="ceb">Tigsóroy sa oaláy toyo ug pagahonóng̃an.</span> * V. <i><a href="#e.erradizo">Erradizo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Errar</span>. = <span lang="ceb">Pagsayóp. * Pagsálang sa caogalíng̃on ng̃a catongdánan. * Pagdáot sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Errata</span>. = <span lang="ceb">Sayóp sa mg̃a solat, pagbácac sa pagsólat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Errático</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.errante">Errante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erratil</span>. = <span lang="ceb">Ang magadóha doha, ang oaláy calig-ónan sa iang húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erre que erre</span>. = <span lang="ceb">Mao da guihápon, sa pagcatinóyo. * Mao ng̃a mao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erróneamente</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.erradamente">Erradamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erróneo</span>. = <span lang="ceb">Soguílon, pagtolón-an &c., ng̃a guibotáng̃an, ng̃a hingsácpan sa sayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erronía</span>. = <span lang="ceb">Daótan ng̃a boot, domót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Error</span>. = <span lang="ceb">Sayóp, salá. * Húna húna ng̃a díli macaígo sa cataróng̃an. * Casaypánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erubescencia</span>. = <span lang="ceb">Caólao ng̃a quinaía sa táuo ng̃a mang̃ioláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eructacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóg-ab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eructar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóg-ab, pagpanóg-ab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eructo</span>. = <span lang="ceb">Tog-ab, pagtóg-ab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erudicion</span>. = <span lang="ceb">Caálam, quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eruditamente</span>. = <span lang="ceb">Sa caálam, sa quinaádman, sa pagcaálam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erudito</span>. = <span lang="ceb">Mang̃ialáman, quinaadmánon, maálam, batid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eruginoso</span>. = <span lang="ceb">Ang espeso, ang mahágcot caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Erupcion</span>. = <span lang="ceb">Pagcagóa sa daótan dogá sa laoas sa mang̃a táuo con sa mg̃a mananáp. * Paggóa sa caláyo, -sa abó ug sa obán ng̃a natónao sa cahiládman sa mg̃a volcan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eruptivo</span>. = <span lang="ceb">Saquét sa aláp-ap, sa cascaro con sa mg̃a noca ng̃a guican sa caínit sa dogó, ug sa -daótan ng̃a dogá sa mg̃a laoas.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="ces" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#ces.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">ES</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Esbelteza</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáas ng̃a ang̃ay sa mg̃a laoas sa mg̃a táuo ng̃a bohi ug sa mg̃a laráoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esbelto</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo con laráoan ng̃a matahóm ug sa ang̃áyan ng̃a ug pagcatáas ug pagcatíndog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esbirro</span>. = <span lang="ceb">Alguasil, mananácop, ang may opicio sa pagdácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esbozo</span>. = <span lang="ceb">Nahaónang pagbárlis, pagsógod sa bisan onsa ng̃a boot boháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escabeche</span>. = <span lang="ceb">Guinámos, isdang guinámos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escabechar</span>. = <span lang="ceb">Paggámos sa bisan onsa ng̃a calán-on sa pagsácot sa mg̃a panácot, sa vino, dahon sa -laurel, soca, lana, &c., arón malalím caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escabel</span>. = <span lang="ceb">Tinócod sa papán ng̃a ibótang sa atobáng̃an sa mg̃a silla, arón pagatónban ug pagatongtóng̃an -sa tíil sa magalíngcod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escabiosa</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, dagámi ng̃a tambal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escabrosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli patag, díli hinlo sa bisan onsa. * Táuo sa maísog ng̃a gaoi. * Polong con -solat ng̃a maháit. * Cabatóhan.</span> -<span class="pageNum" id="pb97">[<a href="#pb97">97</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Escabroso</span>. = <span lang="ceb">Yota ug bisan onsa ng̃a díli patag, ng̃a díli hinlo. * Bisan onsa ng̃a guibotáng̃an -sa mang̃a casámoc, sa mg̃a cacolían, sa mg̃a caoláng̃an. * Táuo sa daútan ug magáhi -ng̃a cagaoían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escabullirse</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá, paglágueu.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escala</span>. = <span lang="ceb">Hagdan, hagdanán ng̃a díli pirme. * Lugar ng̃a pagadonggóan sa mg̃a sacayán sa pagpatigáyon -ug sa pagpálit sa balon ug ubán pang mg̃a quinahánglan sa dagat.</span> -</p> -<p id="e.escalada" class="hw"><span class="sc">Escalada</span>. = <span lang="ceb">Pagcasalácay, pagsáca, pagcóha sa mang̃a cota ug mg̃a baluarte sa mg̃a hagdan ng̃a -ibótang dapit sa goa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escalado</span>. = <span lang="ceb">Isda ng̃a guibosbósan sa tian ug guiasínan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escalador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagasalácay sa usá ca cota, sa usá ca baláy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escalafon</span>. = <span lang="ceb">Padron, listáhan ng̃a sinolátan sa mang̃a ponóan sa mg̃a soldados, somála sa ilang -cahímtang ug pagcadáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escalamiento</span>. V. <i><a href="#e.escalada">Escalada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escálamo</span>. = <span lang="ceb">Tolete. * Cahoy ng̃a hamóbo ng̃a guitáod sa ibábao sa ng̃ílit sa mg̃a sacayán ng̃a -pagagaódan, sa pagtácgos ug paglíg-on dihá sa gaod, con sa gayóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escalar</span>. = <span lang="ceb">Salácay. * Pagsolód sa bisan díin, sa paglóngcab sa bongbong con sa atóp. * Pagsácoat, -pagósoag sa papán con tacop tacop ng̃a nagasámpong sa alaguían, sa balaháan sa tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escaldada</span>. = <span lang="ceb">Babáye sa mang̃íl-ad ng̃a batásan, masáyon, maólag, ng̃a oaláy caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escaldar</span>. = <span lang="ceb">Lapoa, dilao, pagdígo pagbó-bo sa bisan onsa sa tobig ng̃a binócal, ng̃a maínit caáyo. -* Pagpáso sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escalera</span>. = <span lang="ceb">Hagdan, hagdanán sa mg̃a baláy, salác-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escalerilla</span>. = <span lang="ceb">Hagdan hagdan, hagdanán ng̃a diótay. * Pagcaípon sa usá ca camót, sa totoló, opat -con capin ba ca dahon sa baraja, ng̃a nagacasonód sonód sila sa pagcabáli, sa pagcaísip.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escaleta</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a icatóngtong ug icatáod sa mg̃a lothang ng̃a dagcó sa ilang mg̃a cureña.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escalfador</span>. = <span lang="ceb">Saro, sodlánan sa tombága ng̃a pagabotáng̃an sa tobig ng̃a igaálot sa mg̃a magalálot. -* Bagahán ng̃a may toló ca tiil, ng̃a itóngtong sa lamesa sa pagínit sa can-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escalfar</span>. = <span lang="ceb">Paglóto sa tobig con sa sabáo ng̃a binócal sa mg̃a itlog ng̃a pagacoháan ng̃a daan -sa panit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escalio</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guibalánan ng̃a daan apan ng̃a guibiáan, calibónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escalofrio</span>. = <span lang="ceb">Nagnob, pagcatolotógnao, pagcatolotáquig, holohilánat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escalon</span>. = <span lang="ceb">Ang ang, balítang.</span> * Que se hace en las palmas, para subir á ellas. = <span lang="ceb">Hachac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escama</span>. = <span lang="ceb">Hingbis. * Cogan ng̃a magamáy ng̃a matoróc osáhay sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. * Cogan sa mg̃a noca -ug sa mg̃a samad. * Catáhap. * Pagcatagám tong̃ód sa cadáot ng̃a guidáot sa bisan -cansa sa iang isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escamada</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a labra ng̃a guibótang sa obán ng̃a mg̃a panápton ng̃a binoldáhan, maíng̃on íng̃on -sa dagóay sa hingbis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escamado</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang ng̃a buhat ng̃a may dagóay sa hingbis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escamar</span>. = <span lang="ceb">Paghíngbis, pagquías sa hingbis sa mang̃a isda. * Pagpatagám sa bisan cansa. * Pagtagám, -paglícay sa isigcatáuo tong̃ód sa cadáot ng̃a guibóbat nía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escamocho</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a tola, ang biniáan sa guicáon ug guiínom.</span> -</p> -<p id="e.escamonda" class="hw"><span class="sc">Escamonda</span>. = <span lang="ceb">Pagcatagá, pagcapótol sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy, pagcapón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escamondadura</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a sang̃á ng̃a malágsot ng̃a guipótol sa mg̃a cahoy.</span> -<span class="pageNum" id="pb97a">[<a href="#pb97a">97</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Escamondar</span>. = <span lang="ceb">Pagcapón sa mg̃a cahoy, pagpótol, pagtagá sa mg̃a sang̃á ng̃a díli maáyo, pagpádpad, -pagcóha, pagpó-po sa mg̃a dahon ng̃a laya. * Salóso, saplag, calísquis, agos, bagos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escamondo</span>. V. <i><a href="#e.escamonda">Escamonda</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escamonea</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a igapurga, ng̃a guican sa tanóm sa maong ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escamonearse</span>. = <span lang="ceb">Hanólsol, gaoad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escamoso</span>. = <span lang="ceb">Hingbíson, ang may hingbis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escampar</span>. = <span lang="ceb">To-ang. * Pagóndang, pagárang sa bisan onsang bohat. * Paghínay sa bisan onsa ng̃a -boot ng̃a pagaboháton onta sa maínit ng̃a húna húna. * Pagháoan sa bisan onsang lugar, -pagcóha sa mg̃a casámoc ug mg̃a caoláng̃an. * Lorang, hompay, tolac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escampavia</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a diótay ug matólin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escanciador</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a nagatíing sa mg̃a ilímnon ug nagapaínom sa mg̃a dinápit sa mg̃a conbida.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escanciar</span>. = <span lang="ceb">Pagtíing sa mg̃a ilímnon, ug pagpaínom sa mg̃a táuong dinápit sa mg̃a conbida.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escandalizador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaescándalo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escandalizar</span>. = <span lang="ceb">Pagescándalo, pagbóhat con pagpamólong sa daótan, malágsot ug mang̃íl-ad, ng̃a icahátag -sa daótan ng̃a pinigíngnan sa obán ng̃a mg̃a táuo. * Pagsocó, pagpong̃ót, pagligótgot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escándalo</span>. = <span lang="ceb">Polong con bohat ng̃a macahímo sa cadáot ng̃a espirituhánon ug calágnon sa isigcatáuo. -* Polong con bohat sa bisan cansa ng̃a díli macaígo sa cataróng̃an, ug sa tong̃ód -niána pagasoguilánan ug pagalibácan sa obán ng̃a mg̃a isigcatáuo. * Sabá, banha, samoc, -cagobót, cabóloc, cagóboc, pagáoay. * Bisan onsang bohat ng̃a cating̃aláhan, pagcating̃ála. -* Pagpaáoat ng̃a malágsot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escandalosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaescándalo, sa pagcang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escandaloso</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a oaláy caólao, maólag, daótan, sa malágsot ug mang̃íl-ad ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escandallar</span>. = <span lang="ceb">Pagsócod sa pagcahalálom sa tobig sa dagat con sa sobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escandallo</span>. = <span lang="ceb">Tingga con bató ng̃a mabóg-at ng̃a icasócod sa pagcahalálom sa tobig, sa cahiládman -sa dagat con sa sobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escandencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaligótgot, pagcapong̃ót ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escandecer</span>. = <span lang="ceb">Pagligótgot, pagpong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escaño</span>. = <span lang="ceb">Lingcoránan ng̃a hatáas ug ng̃a guibotáng̃an sa sandígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escañuelo</span>. = <span lang="ceb">Lingcoránan ng̃a diótay ng̃a pagbotáng̃an sa mg̃a tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escapada</span>. = <span lang="ceb">Pagcalágueu, pagpaháoa sa hílom, sa tinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escapar</span>. = <span lang="ceb">Laguio, calágueu, paháoa, pagmísic. * Pagpamólong sa díli macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escaparate</span>. = <span lang="ceb">Panonódlan sa mg̃a santos ug mang̃a laráoan, ng̃a guitaólan sa mg̃a tacop ng̃a salamín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escapatoria</span>. = <span lang="ceb">Pagcalágueu, pagpaháoa, pagmísic. * Pagbalíbad sa pagcalágueu sa mg̃a pagbóyboy sa -bisan cansa, pagpaligás sa soguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escape</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagdalágan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escapular</span>. = <span lang="ceb">Paglipót sa mg̃a catarmán, sa mg̃a tacot, sa mg̃a hunásan, sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escapulario</span>. = <span lang="ceb">Tinábas ng̃a panápton ng̃a may liab sa talioála sa pagsolód sa olo arón tomónton ug -magbítay ang mg̃a tomóy dápit sa atobáng̃an ug dapit sa licód, ng̃a guinabisti sa -mg̃a Padre sa obán ng̃a mg̃a caparían. * Dohá ca pedazo con tinábas ng̃a panápton, -ng̃a nagacalang̃áquit sa duruhá ca saguioálo, cordon con sintas, sa pagsáb-ong ug -pagsáblay sa abága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarabajear</span>. = <span lang="ceb">Paglacát, pagquíbot, pagquípot, pagguímoc maíng̃on sa pagquípot ug pagguímoc sa bacócang -ng̃a guing̃álang ug escarabajo. * Pagsólat ng̃a <span class="pageNum" id="pb98">[<a href="#pb98">98</a>]</span>díli maáyo, sa mg̃a daótan ng̃a letra ug sa mang̃a balíquig ng̃a dalan. * Paglisód -sa bisan cansa tong̃ód sa mg̃a holosáyon ng̃a tacós pagatománon ug pagaatobáng̃on -onta nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarabajo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a pac-an ng̃a maíng̃on ing̃on sa bacócang. * Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan -sa táuo ng̃a diótay, hamóbo ug sa malágsot ng̃a dagóay, ug sa mg̃a letra ng̃a díli -maáyo, ug sa mang̃a dalan sa mg̃a solat ng̃a balíquig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escaramuza</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay sa mg̃a soldados ng̃a nanagcabayo, ng̃a nagacadámag sila usáhay ug usáhay -nanagpang̃alágueu. * Poglális, pagíndig indig, pagbolabáilo sa soguílon, pagtóbag -tobag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escaramuzar</span>. = <span lang="ceb">Pagáoay, pagdolodámag sa mg̃a soldados ng̃a nanagcabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarapela</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay, paglális lalis, pagdolodámag sa paggónit sa mg̃a bohóc, labí pa con managáoay -ang mg̃a babáye. * Timáan ng̃a nagáma sa mang̃a sintas ng̃a nagacaláin ug color, ng̃a -ipanagtáod sa mg̃a soldados sa ilang mg̃a calo, arón hiílhan ang mg̃a Guinharían ng̃a hingtóngdan nila, ug ang mang̃a dapig ng̃a guiángcon sa tagsa tagsa ca táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarapelear</span>. = <span lang="ceb">Pagáoay, paglális lalis, pagdolodámag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarbadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagacacháan, pagacoycóyan, pagacaycáyan, pagacahígan, <span class="sic">pagaoahíng̃an</span>, pagacopóan sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarbador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagacácha, nagacóycoy, nagacáycay nagacáhig, nagaoáhing, nagacopó.</span> * De oidos. = <span lang="ceb">Caohe, hing̃atóle.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarbaorejas</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarbar</span>. = <span lang="ceb">Cachá, coycoy, caycay, cahig, oáhing, copó. * Hing̃atóle, pagcáohe.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarcela</span>. = <span lang="ceb">Poyo poyo ng̃a tipigánan sa santic, sa batóng santícan ug sa baloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarceo</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a balod ng̃a diótay maíng̃on ing̃on sa mg̃a paglimbócad sa tobig ng̃a mabócal, -ng̃a magáma sa dagat ng̃a masológ.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarcina</span>. = <span lang="ceb">Colocampílang ng̃a hamóbo ug balicó.</span> -</p> -<p id="e.escarcha" class="hw"><span class="sc">Escarcha</span>. = <span lang="ceb">Yamog, ton-og sa gabíy, ng̃a tibúoc tong̃ód sa dagcóng tognao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarchado</span>. = <span lang="ceb">Lábra ng̃a molabáo sa mg̃a panápton ng̃a binoldáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarchar</span>. = <span lang="ceb">Pagtibúoc sa ton-og sa gabíy tong̃ód sa tognao ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarcho</span>. = <span lang="ceb">Isda sa dagcóng olo ug maíng̃on sa dagoay sa olo sa iríng.</span> -</p> -<p id="e.escarda" class="hw"><span class="sc">Escarda</span>. = <span lang="ceb">Saról, icalále ng̃a diótay sa pagbónglay, ng̃a igcabónglay. * Pagbónglay, paggóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escardador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabónglay ang magagóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escardadura</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.escarda">Escarda</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escardar</span>. = <span lang="ceb">Bonglay, gona.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escardillo</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a pothao sa paggíbot sa mg̃a bongláyon, sa mg̃a sagbot, ibolónglay, -igagóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarlata</span>. = <span lang="ceb">Panápton, ng̃a mapolá. * Saquét ng̃a guican sa pagcaínit sa dogó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarlatina</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a mapolá, saquét maíng̃on ing̃on sa tipdas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarmenar</span>. = <span lang="ceb">Pagsóhay sa nagobót, sa nasácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarmentar</span>. = <span lang="ceb">Tagám, logda. * Pagsáoay, pagbárlong, pagcastigo sa nacasalá, sa nasayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarmiento</span>. = <span lang="ceb">Catalágman, catágman, talágman. * Castigo, pagcasáquet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarnecedor</span>. = <span lang="ceb">Tigtámay, tigyóbit, ang nagayóbit, ang nagatámay, ang nagapídya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarnecidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcayóbit, sa dagcóng pagpacaólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarnio</span>. = <span lang="ceb">Pagtámay, pagyóbit, pagpídya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escaro</span>. = <span lang="ceb">Isda. * Táuo ng̃a loing, lolid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarola</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a maáyo pagaotánon ug boháton ug ensalada.</span> -<span class="pageNum" id="pb98a">[<a href="#pb98a">98</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarolado</span>. = <span lang="ceb">Ang may color ug dagoay sa escarola.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarpa</span>. = <span lang="ceb">Pagcahanáyhay, pagcahándig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarpar</span>. = <span lang="ceb">Pagquías sa mg̃a labra sa mg̃a cahoy, mg̃a pothao, mg̃a tombága, &c., pagsápsap sa -nalíloc dihá, sa napátic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarpia</span>. = <span lang="ceb">Lansang ng̃a may dagcóng olo ng̃a balicó, sa pagbítay ug pagsáb-ong sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarpidor</span>. = <span lang="ceb">Sorlay sa mg̃a ng̃ipon ng̃a mahínag, ng̃a icasóhay sa mg̃a bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escarpin</span>. = <span lang="ceb">Sapín.</span> -</p> -<p id="e.escasamente" class="hw"><span class="sc">Escasamente</span>. = <span lang="ceb">Hapit, sa pagcamalisód, sa pagcacóli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escasear</span>. = <span lang="ceb">Paghícao, pagdaguínot, paghátag sa diriót da, tolotagidyot lamang. * Pagcopós, pagcábos, -pagdíot diot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escasez</span>. = <span lang="ceb">Cahícao, pagcadagínot. * Pagcacólang, pagcacopós, pagcacábos, pagcadíot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escaso</span>. = <span lang="ceb">Diótay, hamóbo, alang alang, colang coláng̃an, díli toman, díli topóng. * Hicáoan, -daguinotán, imot. * Díli igo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escatimado</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escatimar</span>. = <span lang="ceb">Pagdaguínot, pagdíot diot, pagpacábos, pagpacólang colang, pagímot, pagníhit, pagmíhit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escatimosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa daótang hahúna húna, sa pagcalaláng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escatimoso</span>. = <span lang="ceb">Malaláng̃on, matahápon, táuo sa daótan ng̃a húna húna, malágsot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escena</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabohátan sa mg̃a dola, mang̃a comedya. * Higdáan ng̃a pagaboháton sa -mg̃a sang̃á ug mg̃a sagbot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escible</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós sabóton, hibalóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esciente</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam, ang mahibaló, ang nasáyod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escirro</span>. = <span lang="ceb">Hobág ng̃a magáhi caáyo ng̃a díli maól-ol, apan daútan uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escision</span>. = <span lang="ceb">Pagsí-si pagquísi. * Pagcabólag sa mang̃a caobanán ug sa mg̃a higála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esclarecer</span>. = <span lang="ceb">Hayag, lamdag. * Hoyag hoyag, aláman daman. * Sogá. * Paghamíli. * Paghátag sa maáyong -dong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esclarecido</span>. = <span lang="ceb">Hamíli, halángdon, donggánon, donggan, mahál, bilídhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esclarecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaháyag, pagcalámdag, pagcahóyag huyag. * Pagcahamíli, pagcahalángdon, pagcamahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esclavitud</span>. = <span lang="ceb">Pagcabíhag, cabihágon, cabihágan. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagpacatúman sila -sa mg̃a bohat ng̃a maalampóon, ug sa pagcalóoy sa isigcatáuo. * Pagcasácop sa mg̃a -cailíbgon ng̃a calibotánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esclavizar</span>. = <span lang="ceb">Pagbíhag, pagpamíhag, pagádto sa pang̃ayáoan. * Pagpabóhat sa bisan cansa sa oaláy -láng̃an, sa canónay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esclavo</span>. = <span lang="ceb">Bihag. * Ang nahasácop sa obán ng̃a mg̃a cofradía ng̃a guing̃álan de esclavitud. * -Ang pagsácop sa mg̃a cailíbgon ng̃a calibotánon, laoásnon ug mang̃íl-ad. * Ang masinógton, -ang mapaobsánon. * Ang napadáog sa gogma sa babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esclusa</span>. = <span lang="ceb">Sampóng̃an sa mang̃a balaháan sa tobig, sa cota con sa cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escoba</span>. = <span lang="ceb">Silhig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escobada</span>. = <span lang="ceb">Pagcasílhig, pagsílhig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escobadera</span>. = <span lang="ceb">Ang babáye ng̃a magasílhig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escobajo</span>. = <span lang="ceb">Silhig ng̃a daan na ug hamóbo. * Botay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escobar</span>. = <span lang="ceb">Pagsílhig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escobazar</span>. = <span lang="ceb">Pagsáblig sa tobig ng̃a guibó-bo sa usá ca sang̃á.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escoben</span>. = <span lang="ceb">Ang bohó sa mg̃a dolong sa sacayán ng̃a pagaaguían sa cable con sa talicalá ng̃a guihícot -sa ancla, sa sinípit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escobilla</span>. = <span lang="ceb">Silhig ng̃a diótay sa mg̃a balahíbo sa mg̃a baboy con sa icog sa mg̃a cabayo, ng̃a icahínis <span class="pageNum" id="pb99">[<a href="#pb99">99</a>]</span>ug icasílhig sa mg̃a panday sa salapí sa mang̃a hias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escobillon</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan, cahoy ng̃a hatáas ng̃a guibotáng̃an sa usá ca tomóy sa mg̃a balahíbo sa -cabayo, sa pagnósnos ug paghínis sa mg̃a bohó sa mg̃a lothang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escobina</span>. = <span lang="ceb">Ang quináon sa locob, sa hilíhod, sa pagbohó na sa mg̃a cahoy, sa pothao, tombága, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escobon</span>. = <span lang="ceb">Silhig ng̃a dagcó sa pagnósnos sa anóos sa alasóhan, ang guitáod sa tomóy sa usá ca -cahoy ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escocer</span>. = <span lang="ceb">Hapdos, ng̃ot ng̃ot. * Pagpaóbos sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escoda</span>. = <span lang="ceb">Bingcong sa pagsápsap sa mg̃a bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escodar</span>. = <span lang="ceb">Pagsápsap sa mg̃a bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escofina</span>. = <span lang="ceb">Limbas sa ng̃ipon ng̃a dagcó, sa paglímbas ug paghínlo sa bisan onsa ng̃a casangcápan -con guinamíton sa cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escofinar</span>. = <span lang="ceb">Paghínlo sa mg̃a cahoy sa limbas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escogedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magapíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escoger</span>. = <span lang="ceb">Pili.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escogidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcapíli. * Sa pagcatóltol, sa pagcaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escogido</span>. = <span lang="ceb">Piníli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escogimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagpíli, pagcapíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escolapio</span>. = <span lang="ceb">Padre ng̃a nagatóon sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escolar</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa nagatóon sa escolahán, ang nagatóon sa escolahán, tinón-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escolástico</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escolimado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a maloyáhon, salaquétan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escolimoso</span>. = <span lang="ceb">Ang madalí saquétan, ang díli moántos, díli boot magílob, ang sa magáhing gaui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escolio</span>. = <span lang="ceb">Pagásoy ng̃a lactod sa bisan onsang solat ng̃a macóli sabóton ug toquíbon, sa halálom -ng̃a cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escolopendra</span>. = <span lang="ceb">Olahípan. * Isda ng̃a binódcan sa magacaláin lain ng̃a mg̃a color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escolta</span>. = <span lang="ceb">Tapoc sa pila ca soldados ng̃a moobán sa bisan cansa. * Ang sacayán ng̃a moábay sa -lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escoltar</span>. = <span lang="ceb">Pagobán, pagábay sa bisan cansa, arón díli onta matáhap sa iang paglacát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escollo</span>. = <span lang="ceb">Honásan, pasil, tacot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escombra</span>. = <span lang="ceb">Pagcaháoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escombrar</span>. = <span lang="ceb">Pagháoan, pagcóha sa macasámoc, sa macaólang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escombro</span>. = <span lang="ceb">Ang mahabílin ug biniáan sa mg̃a bohat sa cota, sa mg̃a baláy ug sa bisan onsa ng̃a -nagobá con guibóhat pa ng̃a bág-o, mg̃a bató, yota, apog, balás, mg̃a sinápsap, &c. -* Isda ng̃a diótay maíng̃on ing̃on sa tamban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escomerse</span>. = <span lang="ceb">Cagod, linis, hinis.</span> -</p> -<p id="e.escondedero" class="hw"><span class="sc">Escondedero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatagóan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esconder</span>. = <span lang="ceb">Tago, hobong, hanip, tabac, licao, hiti, hotíboc, socsoc, salíot, lang̃ag. * Locop, -sacop.</span> -</p> -<p id="e.escondidamente" class="hw"><span class="sc">Escondidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatinágo, sa pagcahílom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escondidas</span> (a). = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escondidillo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escondidísimo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahóbong, ang tinágo caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escondido</span>. = <span lang="ceb">Ang guitágo.</span> * (En). <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.escondidamente">Escondidamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escondimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcahóbong, pagcatágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escondite</span>. V. <i><a href="#e.escondedero">Escondedero</a></i>. * <span lang="ceb">Dola sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escondrijo</span>. = <span lang="ceb">Sooc.</span> * V. <i><a href="#e.escondedero">Escondedero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escopeta</span>. = <span lang="ceb">Lothang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escopetar</span>. = <span lang="ceb">Pagcále ug paggóa sa yota sa lugar ng̃a guitórcan sa boláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escopetazo</span>. = <span lang="ceb">Pagbotó, tonog sa pagbóhi sa escopeta. * Ang pólvora, bala, &c., ng̃a mogóa sa bohó -sa escopeta, ug ang samad ng̃a guican sa maong bala.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escopetear</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhi sa escopeta, paglóthang sa masóbsob. * Paglális lalis sa mg̃a maínit ng̃a -polong.</span> -<span class="pageNum" id="pb99a">[<a href="#pb99a">99</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Escopetería</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a soldados ng̃a sangcap sa mang̃a escopeta. * Pagcabóhi sa escopeta sa macadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escopetero</span>. = <span lang="ceb">Soldado ng̃a nagadála sa escopeta. * Ang mananálsal ng̃a magabóhat ug magabalígya -sa mang̃a escopeta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escopleadura</span>. = <span lang="ceb">Bohó ng̃a pagaboháton sa tiguíb.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escoplear</span>. = <span lang="ceb">Pagtiguíb.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escoplo</span>. = <span lang="ceb">Tiguíb.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escorbuto</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a guican sa pagcadonót sa lagos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escordio</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a icatámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escoria</span>. = <span lang="ceb">Tayá, tambacólong sa tombága, sa pothao, &c. * Bisan onsa ng̃a malágsot, daótan ug -mang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escorial</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guinacoháan sa mg̃a tombága, boláoan, &c., apan ng̃a guibalánan ug guitámnan -na. * Logar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a tayá, sa tambacólong sa puthao, sa tombága, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escoriar</span>. = <span lang="ceb">Pagpálot sa panit con madósdos ogáling ang bahín sa laoas, sa bisan onsa ng̃a magáhi -con maháit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escorpina</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escorpion</span>. V. <i><a href="#e.alacran">Alacran</a></i>. * <span lang="ceb">Isda. * Capandáyan ng̃a guinagámit sa canhíng tiempo sa mg̃a mamomógos ug sa mg̃a -dioatáhan sa pagpasáquet sa mg̃a mártires.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escorzonera</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a icatámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escota</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a ihícot sa usá ca tomóy dapit sa obos sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, sa pagtógot -ug paghógot somála sa pagcahorós con pagcahínay sa hang̃in. * Bohi bohi, bilo bilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escotadura</span>. = <span lang="ceb">Liab sa mg̃a sinína ug mg̃a bisti ng̃a guibísti sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escotar</span>. = <span lang="ceb">Tabas, holíbis, pagáng̃ay sa bisan onsa sa lugar ng̃a hingtóngdan. * Pagbáyad sa amot, -sa tampo con tampa ng̃a nacaígo sa tagsa tagsa. * Pagpagóa sa tobig, sa sobá, sa lanao, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escote</span>. = <span lang="ceb">Liab ng̃a guilabíhan sa pagcadagcó sa mang̃a sinína sa obán ng̃a mg̃a babáye. * Dayan -dayan ng̃a itápot sa mg̃a liab sa mg̃a bisti sa mg̃a babáye. * Amot, tampa, tampo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escotera</span>. = <span lang="ceb">Bohó sa quílid sa mg̃a sacayán ng̃a pagaaguían sa pisi ng̃a escota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escotero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagalacát sa aoláy dala sa bisan onsa ng̃a macasámoc ug macaólang canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escotilla</span>. = <span lang="ceb">Bohóng dagcó sa atobáng̃an sa talároc ng̃a mayor sa mg̃a sacayán ng̃a pagasódlan sa -lolan, ug pagagólan, pagacoháan ug pagaaguían sa pagháoas sa maong lolan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escotillon</span>. = <span lang="ceb">Bohóng dagcó sa salog con sa yota, ng̃a guibotáng̃an sa tacop ng̃a honos honos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escotin</span>. = <span lang="ceb">Ang pisi ng̃a escota sa mg̃a layág ng̃a diótay sa mg̃a sacayán, juanete, sobre, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escozor</span>. = <span lang="ceb">Cahápdos, cang̃ót ng̃ot, pagcang̃ótng̃ot. * Casáquet sa húna húna tong̃ód sa bisan -onsa ng̃a nacalisód con nacayógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escriba</span>. = <span lang="ceb">Mang̃ialáman, ang nagaásoy sa batásan ng̃a daan, quinaadmánon sa mg̃a judíos, sa mang̃a -hebreos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escribanía</span>. = <span lang="ceb">Opicio sa mg̃a escribano, sa mg̃a longsod. * Solód ng̃a pagatománan sa ng̃atanán ng̃a -bohat ng̃a onay ug ang̃ay sa mg̃a escribano. * Solatánan, lamesa, papelera, sodlánan -sa mg̃a papel. * Lugar ng̃a pagatongtóng̃an sa papel ng̃a pagasolátan. * Casangcápan -sa pagsólat, tintero, sorlánan sa oblea ng̃a ipílit, sa polbos con margaja, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escribano</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tong̃ód sa iang opicio may gahóm sa paghátag sa <span class="corr" id="xd31e60469" title="Fuente: calig-óan">caligóan</span> sa mg̃a solat ug mg̃a camatoódan. * Ang magasólat.</span> -</p> -<p id="e.escribiente" class="hw"><span class="sc">Escribiente</span>. = <span lang="ceb">Magsosólat, manonólat, somosólat, ang magasólat, ang magahóad sa guisólat sa lain.</span> -<span class="pageNum" id="pb100">[<a href="#pb100">100</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Escribir</span>. = <span lang="ceb">Solat, paggáma, pagbóhat sa mg̃a letras sa bisan díin ug sa bisan onsa. * Paggáma -sa mang̃a soguílon ng̃a hatáas, sa mg̃a oáli, &c., ng̃a isólat sa mg̃a libro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escriño</span>. V. <i><a href="#e.canasta">Canasta</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escrita</span>. = <span lang="ceb">Isda ng̃a guibotáng̃an sa licód sa mg̃a barlis sa nagcaláin lain ng̃a color ng̃a maíng̃on -sa dagóay sa letras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escritillas</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a panón sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escrito</span>. = <span lang="ceb">Solat, bisan onsa ng̃a sinólat ug guisolátan. * Ang solat ng̃a ihátag sa hocom sa -pagsógod sa mg̃a capolong̃ánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escritor</span>. = <span lang="ceb">Ang magasólat sa mg̃a libro, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escritorio</span>. = <span lang="ceb">Panonódlan sa mg̃a papel ug sa mang̃a camatoódan. * Solód ng̃a pagatománan sa mg̃a -catongdánan sa mg̃a escribano ug sa obán ng̃a mang̃a táuo ng̃a guitógnan sa bisan -onsa ng̃a holosáyon. * Panonódlan ng̃a mahál sa pagsolód ug pagtípig sa mg̃a hias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escritura</span>. = <span lang="ceb">Sólat. * Camatoódan ng̃a pinirmáhan sa mg̃a táuo ng̃a hingtóngdan, sa mg̃a testigos -ug sa escribano. * Bisan onsa ng̃a libro ng̃a sinolátan sa solat sa camót con sa inimprenta. -* Ang santos ng̃a Solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escriturario</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guilíg-on sa camatoódan ng̃a sinólat. * Ang nagaásoy sa mg̃a cahológan -sa obán ng̃a mg̃a polong ng̃a labíng halálom sa santos ng̃a Solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escrupulillo</span>. = <span lang="ceb">Ang tipac, ang golong golong sa pothao, tombága, &c., ng̃a isolód sa colóng colóng -arón matonóg.</span> -</p> -<p id="e.escrupulo" class="hw"><span class="sc">Escrúpulo</span>. = <span lang="ceb">Duha doha, catáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escrupulosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa catáhap, sa pagcadóha doha, sa pagcacóti coti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escrupulosidad</span>. V. <i><a href="#e.escrupulo">Escrúpulo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escrupuloso</span>. = <span lang="ceb">Ang magadúha doha, ang aoláy caligónan sa boot, ang matáhap, matahápon. * Matinománon.</span> -</p> -<p id="e.escrutador" class="hw"><span class="sc">Escrutador</span>. = <span lang="ceb">Ang maquigsósi, ang maquigásoy, maquigsáyod. * Ang magahíling, ang magalí-li.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escrutinio</span>. = <span lang="ceb">Pagcasósi, pagcaásoy, pagcasáyod, pagcahíling, pagcalí-li.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escrutiñador</span>. V. <i><a href="#e.escrutador">Escrutador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escuadra</span>. = <span lang="ceb">Escoála, capandáyan sa mg̃a panday. * Ang tapoc sa pila ca soldados ng̃a guibotáng̃an -sa ilang ponóan ng̃a guing̃álan ug cabo, ug ang opicio sa pagcacabo sa mg̃a soldados. -* Bisan onsang tapóca sa mg̃a táuo. * Mg̃a sacayán sa pagpang̃óbat, sa guerra, ng̃a -nagacaábay abay. * Cadaghánan sa mang̃a sacayán ng̃a nanagsóroy sodóy sa layág ug -sa gaod sa mg̃a cabaybayónan sa pagbántay sa mg̃a caáoay ug sa mg̃a pondóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escuadron</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Ang usá ca bahin sa mg̃a soldados ng̃a macagáma sa pang̃obátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escucha</span>. = <span lang="ceb">Bantay ng̃a modóol sa gabíy sa guihonóng̃an sa mg̃a caáoay, arón masáyor con onsa -ba ang mg̃a bohat con mg̃a paglíhoc nila. * Ang babáye con binócot ng̃a may opicio -sa pagobán sa monja ng̃a pagadoáuon, arón magapatalínghog ug masáyod sa soguílon sa -maong monja ug sa midúao canía. * Talambóan ng̃a diótay ng̃a guibótang sa mg̃a solód -sa mg̃a hocmánan sa hari, arón panimation ug pagadónggon sa maong hari ang mang̃a -polong sa mg̃a hocom ug sa mg̃a somalámbag nia, sa díli onta sia quít-on ug batíon. -* Babáye ng̃a mohígda sa hadóol sa iang señora, arón domóng̃og sia con táogon ogáling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escuchar</span>. = <span lang="ceb">Talínghog, pagpamáti, dong̃og, li-li, ting̃od, linhag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escudar</span>. = <span lang="ceb">Sagang, laban, tabang, pagpadáng̃op.</span> -</p> -<p id="e.escuderaje" class="hw"><span class="sc">Escuderaje</span>. = <span lang="ceb">Pagcaalágad sa sologóon.</span> -<span class="pageNum" id="pb100a">[<a href="#pb100a">100</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Escuderear</span>. = <span lang="ceb">Pagalágad, pagsílbi. * Pagóna sa sologóon con molacát ang agálon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escudería</span>. V. <i><a href="#e.escuderaje">Escuderaje</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escudero</span>. = <span lang="ceb">Sologóon. * Táuo ng̃a lioat sa maáyo ug mahál ng̃a guinicánan, ug ang caobánan sa -táuo ng̃a hamíli, bilídhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escudilla</span>. = <span lang="ceb">Yahong, panácsan, caldóhan, tagayán, ipísan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escudillar</span>. = <span lang="ceb">Pagbó-bo, pagbótang sa sabáo sa mang̃a yahong, sa mg̃a panácsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escudillito</span>. = <span lang="ceb">Salapíng boláoan ng̃a bali <span class="corr" id="xd31e60697" title="Fuente: ng">ug</span> pisos, oña miábot sa pagcabale sa pisos ug toló ca cuartiyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escudo</span>. = <span lang="ceb">Tamíng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escudriñable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang toquíbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escudriñador</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagógma magtóquib ug ang boot masáyod, ug mahibaló sa bisan onsa ng̃a halálom -ug tinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escudriñar</span>. = <span lang="ceb">Pagsósi, pagquigsáyod sa macóti coti sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escuela</span>. = <span lang="ceb">Escolahán, baláy ng̃a pagatón-an sa mang̃a báta. * Pagtóon, pagtolón-an sa bisan onsa -ng̃a quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escuerzo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa yota maíng̃on sa baquí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escueto</span>. = <span lang="ceb">Maháoan, madayág, sa oaláy samoc.</span> -</p> -<p id="e.esculpir" class="hw"><span class="sc">Esculpir</span>. = <span lang="ceb">Liloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escultor</span>. = <span lang="ceb">Panday ng̃a magalíloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escultora</span>. = <span lang="ceb">Ang asáoa sa magalíloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escultura</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman sa paglíloc. * Ang liníloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escupidera</span>. = <span lang="ceb">Lodánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escupidero</span>. = <span lang="ceb">Lugar sa paglóa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escupidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magalóa, magalóda, magatalíthi, magatalótho.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escupidura</span>. = <span lang="ceb">Loa, ang guilóa, ang guilóra. * Mang̃a hobág ng̃a diótay ng̃a magáma dayon ug cogan, -ng̃a guican sa pagcabáscog sa hilánat, ug ng̃a motoróc sa mg̃a ng̃abil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escupir</span>. = <span lang="ceb">Lora, loa, talíthi, talítho. * Pagáyad sa bisan onsa ng̃a tacós ng̃a pasipád-an. * -Pagóntol sa badyet, sa sisip, sa cahoy ng̃a boot boc-on, pecáson con badyétan. * Paggóa -sa mg̃a bala sa mg̃a lothang, ug sa mg̃a linti sa mg̃a dag-om.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escuras</span> (a). = <span lang="ceb">Sa pagcang̃ít ng̃it. * Sa pagcaoláy húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escurribanda</span>. = <span lang="ceb">Pagcahibólos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escurrida</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a guihoótan sa mg̃a saya, ng̃a nagabísti sa mg̃a saya ng̃a haíctin, ng̃a -colang sa pagcasángcad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escurridizo</span>. = <span lang="ceb">Ang madál-os, ang madaliósos sa masáyon. * Ang mapaháoa, ang maoalá sa bisan díin, -ang malágueu. * Lugar ng̃a pagadal-ósan, pagadaliosósan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escurriduras</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a tolong catapúsan sa vino, tubig, soca, &c., sa bisan onsa ng̃a sodlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Escurrir</span>. = <span lang="ceb">Paghorót sa bisan onsang ilímnon. * Paglacát sa bisan díin sa pagsolóng ug paghíling -sa yota. * Tolo, agas, agay, <span class="corr" id="xd31e60859" title="Fuente: agáyay">agáy-ay</span>, dalígdig, dahínggay.</span> * V. <i><a href="#e.deslizar">Deslizar</a></i> hasta <i lang="ceb">pagpamólong</i>. * <span lang="ceb">Pagcalágueu, pagpaháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcamáo, pagcaquinaía sa bisan onsa.</span> * V. <i><a href="#e.esencial">El siguiente</a></i>. -</p> -<p id="e.esencial" class="hw"><span class="sc">Esencial</span>. = <span lang="ceb">Ang onay sa pagcaquinaía sa bisan onsa. * Ang labíng maáyo, ang labíng mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esfera</span>. = <span lang="ceb">Malíng̃in. * Ang Lang̃it, ang calang̃ítan, ang bolotáng̃an sa mg̃a Lang̃it. * Cahímtang -sa pagcamahál con sa pagcaóbos sa mg̃a táuo. * Ang calibótan ng̃a hingsácpan sa yota -ug sa tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esforzadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaísog, sa pagcacosóg, sa maáyong húna húna, sa dagcóng cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esforzado</span>. = <span lang="ceb">Maísog, mabáscog, cásing casíng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esforzar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaísog, pagpacosóg.</span> -<span class="pageNum" id="pb101">[<a href="#pb101">101</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Esfuerzo</span>. = <span lang="ceb">Caísog, cabáscog, pagcacosóg. * Pagcalába, pagcatábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esgrima</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman sa paggámit sa espada, sa cales, sa campílang, sa maáyo, ing̃on sa ang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esgrimidor</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam maggámit sa mg̃a hing̃aníban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esgrimir</span>. = <span lang="ceb">Paggámit ug maáyo sa mg̃a hing̃aníban, ug pagságang sa mg̃a pagtígbas sa caáoay, sa -contra.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esguazable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang labáng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esguazar</span>. = <span lang="ceb">Paglabáng sa mg̃a sobá con sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esguince</span>. = <span lang="ceb">Pagcalícay sa laoas con may catáhap sa pagcapócan ug con boot magsagáng sa bisan onsa -ng̃a mahólog. * Pagcolíot, pagláin, pagbálhin sa nauong sa timáan ca casocó con sa -caól-ol. * Pagcasaquét sa mg̃a loha loha guican sa pagpang̃ósog ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eslabon</span>. = <span lang="ceb">Santic, tagsa ca singsing sa mg̃a talicalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eslabonar</span>. = <span lang="ceb">Paglang̃áquit sa mg̃a singsing ng̃a macagáma sa usá ca talicalá. * Pagsómpay sa maáyo -sa mg̃a soguílon, sa mg̃a oáli, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eslora</span>. = <span lang="ceb">Cahitáson, catáson, guitáson, pagcahatáas sa mg̃a sacayán cutub sa dolong hasta sa -olín sa ibábao sa salog con sa cubierta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esmaltar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa mg̃a labra sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain, sa salapí, sa boláoan, -&c. * Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esmalte</span>. = <span lang="ceb">Pasta ng̃a binóhat sa salamín ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain, -sa pagtápot sa mg̃a labra sa salapí, sa boláoan, &c. * Pagcatahóm, pagcaáñag, pagcaníndot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esmerado</span>. = <span lang="ceb">Ang guibóhat sa pagcahíngpit caáyo, sa dagcóng <span class="corr" id="xd31e61012" title="Fuente: cacógi">cacógui</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esmeralda</span>. = <span lang="ceb">Batóng mahál, verde ug masíhag caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esmerar</span>. = <span lang="ceb">Paghíngpit sa bisan onsa, pagbóhat sa masingcámot sa dagcóng <span class="corr" id="xd31e61029" title="Fuente: cacógi">cacógui</span>. * Paghínis, paghínlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esmeril</span>. = <span lang="ceb">Batóng magáhi uyámot ng̃a macacágod ug macabárlis sa bisan onsa, gaoas sa diamante. -* Lothang ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esmero</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e61045" title="Fuente: Cacóging">Cacóguing</span> dagcó, pagcasingcámot, pagbóhat sa bisan onsa sa pagcahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esmoladera</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagbáid sa mg̃a hing̃aníban.</span> -</p> -<p id="e.esofago" class="hw"><span class="sc">Esófago</span>. = <span lang="ceb">Alaguían sa can-on cotob sa totónlan hasta sa tian, sa cotó cotó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esotro</span>. = <span lang="ceb">Canang usá, cadtong usá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espaviladeras</span>. V. <i>Despaviladeras</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espavilar</span>. V. <i>Despavilar</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espaciar</span>. = <span lang="ceb">Catag, sab-oag, sabólac. * Pagbaláod, pagsóguid, pagmantalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espacio</span>. V. <i><a href="#e.capacidad">Capacidad</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcadógay sa tiempo, sa túig. * Pagcahínay, pagcaláng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espaciosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahínay, sa pagcaláng̃an, sa pagcaláng̃ay lang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espaciosidad</span>. V. <i><a href="#e.capacidad">Capacidad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espacioso</span>. = <span lang="ceb">Dagcó, galagpád halóag, maháoan, maháoay. * Mahináyon, maláng̃ay lang̃áyon, maláng̃an -lang̃ánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espada</span>. = <span lang="ceb">Espada, cales, hing̃aníban. * Táuo ng̃a batir, ng̃a maálam, quinaadmánon sa bisan -onsa. * Dagoay sa obán ng̃a mg̃a pintal sa mg̃a dahon sa baraja. * Isda ng̃a guidagcóan -ug guitaásan sa ng̃abil sa itáas sa pagcadágoay sa espada.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espadachin</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam magbáton ug magáoay sa espada. * Táuo ng̃a magapacalaláqui ug ng̃a mahagúgma -magáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espadaña</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espadañada</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa bahá sa dogó, sa tobig, &c., sa mabáscog.</span> -<span class="pageNum" id="pb101a">[<a href="#pb101a">101</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Espadañar</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag, pagbóoac, pagsí-si sa bisan onsa ng̃a hatáas, sa daghan ng̃a mg̃a bahin -ng̃a haíctin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espadería</span>. = <span lang="ceb">Lugar, baláy ng̃a pagabohátan ug pagbaligyáan sa mg̃a espada.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espadero</span>. = <span lang="ceb">Mananálsal ng̃a magabóhat sa mg̃a espada.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espadilla</span>. = <span lang="ceb">Espadang hamóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espadin</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espadrapo</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a guibotáng̃an sa haclob con hampol ng̃a icahámpol sa mg̃a samad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espalda</span>. = <span lang="ceb">Licód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espaldar</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a tabil ng̃a hatáas ug haíctin ng̃a ibítay ug ipadápat sa mg̃a bongbong sa pagsándig -dihá sa licód. * Idáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espaldarazo</span>. = <span lang="ceb">Pagpócpoc sa bisan onsa sa licód, pagdágpi, paglatós, paglámbos, pagbónal sa licód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espaldear</span>. = <span lang="ceb">Pagposá, pagdágpi, pagdápia sa mang̃a balod sa quilid sa mg̃a sacayán con sa olín -ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espalder</span>. = <span lang="ceb">Ang gomaláod, ang gomaláyong ng̃a molíngcod ang nahaóna dapit sa olín sa mg̃a sacayán, ug magabóot ug magabántay sa obán ng̃a mg̃a gomaláod -arón managagáod sila ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espaldilla</span>. = <span lang="ceb">Bocó bocó, alíp ip.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espalditendido</span>. = <span lang="ceb">Ang magacalígad sa pagcahayáng, ang mohayáng sa paghígda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espaldudo</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagcóng licód.</span> -</p> -<p id="e.espantable" class="hw"><span class="sc">Espantable</span>. = <span lang="ceb">Maghahárloc, icahárloc, ang macahádloc, macalilísang, cating̃aláhan, hibólng̃an.</span> -</p> -<p id="e.espantablemente" class="hw"><span class="sc">Espantablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa cahádloc, sa calísang, sa pagcalísang, sa pagcahárloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espantadizo</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mahaognóc mahádloc malísang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espantador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapahaognóc, ang magapahádloc, ang magapalísang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espantajo</span>. = <span lang="ceb">Hogay, cagol cagol, colágdong. * Bisan onsa ng̃a icabógao sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espantar</span>. = <span lang="ceb">Hadlod, lísang, ognoc. * Bogao, pagpaháoa. * Boá, bos, sicá, is, hut. * Ting̃ála, bolong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espanto</span>. = <span lang="ceb">Cahárloc, cacógmat, calísang, pagcahaognóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espantosamente</span>. V. <i><a href="#e.espantablemente">Espantablemente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espantoso</span>. V. <i><a href="#e.espantable">Espantable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Español</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa España, táuo ng̃a españahánon, ang natáuo sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Españolado</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa lain ng̃a yota ng̃a maíng̃on sa natáuo sa España sa iang pinamólong, sa iang -pagbísti, sa iang batásan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Españoleta</span>. = <span lang="ceb">Sayáo sa canhi, sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Españolizar</span>. = <span lang="ceb">Pagángcon sa bisan onsa sa lain ng̃a yota maíng̃on ng̃a con gomícan ogáling sa España. -* Pagáncon sa mg̃a batásan sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esparavan</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esparavel</span>. = <span lang="ceb">Layá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esparcidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalináin lain, sa pagcatinágsa tagsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esparcido</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a malipáyon, matístis, tigtíao, sa maáyong soguílon, sa mahósay ng̃a gaoi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esparcimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabólag, pagcacátag, pagcasáb-oag, <span class="corr" id="xd31e61387" title="Fuente: pacasabólac">pagcasabólac</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esparcir</span>. = <span lang="ceb">Bolag, bahin, abog, apac, sab-oag, sabólac, sabod, bodbod, sablig, ocay, tiárag, tagónton, -patag. * Pagbántog, pagsógid, pagbaláod, pagmantalá. * Pagdóla, paglíng̃ao ling̃ao, -pagtíao tiao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esparrago</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a maáyong otan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esparrancado</span>. = <span lang="ceb">Bacáang, bacang. * Bisan onsa ng̃a magacabólag bolag ug magacahalayó, labon ng̃a magacadóol -onta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esparrancarse</span>. = <span lang="ceb">Pagbíla, pagbiláca sa mg̃a paa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esparto</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a icabóhat sa mg̃a pisi, mg̃a baníg, &c.</span> -<span class="pageNum" id="pb102">[<a href="#pb102">102</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Especería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a panácot ug sa obán pa ng̃a mang̃a tolotagídyot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Especia</span>. = <span lang="ceb">Panácot ng̃a isácot ug icahátag sa lalím sa mg̃a calán-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Especial</span>. = <span lang="ceb">Mahál, olosáhon, ang labíng maáyo sa obán ng̃a isigcaíng̃on, al labíng bilídhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Especialidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláin, pagcamahál. * Pagcating̃ála, pagcalabí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Especialmente</span>. = <span lang="ceb">Labí pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Especie</span>. = <span lang="ceb">Hingtóngdan ng̃a nacasácop sa daghánan ng̃a mg̃a sacop, pagcaláin, calaínan, maíng̃on -ng̃a ang calaínan sa mg̃a iró, ang calaínan sa mg̃a cabayo, ang calaínan sa mg̃a iríng, -&c. * Ang laráoan sa bisan onsa ng̃a mapaquíta sa atong húna húna, sa atong calág. -* Bisan onsa ng̃a guipamólong ug guibóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Especiero</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a panácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Especificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaásoy, pagcasáyod, pagcadayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Especificadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaásoy, sa pagcasáyod, sa pagcadayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Especificar</span>. = <span lang="ceb">Asoy, sayod, dayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Específico</span>. = <span lang="ceb">Ang magabólag sa usá ca calaínan sa lain ng̃a calaínan. * Tambal ng̃a olosáhon, ng̃a -may gahóm sa pagtámbal ug pagáyo sa masaquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Especioso</span>. = <span lang="ceb">Matahóm, hamíli, bilídhon, maáyo uyámot, hingpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espectáculo</span>. = <span lang="ceb">Dula, cadoláan sa cadaigánan. * Bisan onsa ng̃a nahatábo ng̃a tacós ng̃a cating̃ád-an -sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espectador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasolóng, ang motán-ao sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espectro</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a laráoan ng̃a macalilísang, macahahárloc, ng̃a motóngha ug paquíta -sa húna húna sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Especulacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatán-ao, pagcahíling ug maáyo, paglí-li sa dagcóng <span class="corr" id="xd31e61543" title="Fuente: cacógi">cacógui</span>. * Pagcapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya, sa <span class="corr" id="xd31e61546" title="Fuente: pagpang̃uíta">pagpang̃íta</span> sa pagcabóhi, sa cabohían. * Ang pagpatigáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Especular</span>. = <span lang="ceb">Solíng, hiling, tan-ao, li-li. * Paghóna húna, pagpalándong. * Pagpatigáyon sa pagpálit -ug sa pagbalígya, sa pagcomercio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Especulativa</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa mg̃a calág sa mg̃a táuo sa paghúna húna, sa pagpalándong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espejado</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guigáma sa salamín, ang maíng̃on sa salamín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espejear</span>. = <span lang="ceb">Paggíla gila, pagsíhag, pagsínao ing̃on sa pagcasíhag sa salamín. * Pagsolóng, pagpang̃anínao -sa salamín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espejería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a salamín ug sa obán pag mg̃a casangcápan ng̃a icadáyan -dayan sa mg̃a baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espejero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a salamín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espejo</span>. = <span lang="ceb">Salamín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espejuelo</span>. = <span lang="ceb">Salamín ng̃a diótay. * Yeso ng̃a nahamótang sa pagcabató ng̃a guisolosápao sapúoan sa mg̃a dolodáhon ng̃a masíhag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espeluzar</span>. V. <i><a href="#e.despeluzar">Despeluzar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espeluznarse</span>. = <span lang="ceb">Pagpaníndog sa mg̃a bohóc ug mang̃a balahíbo, guican sa cahárloc, sa calísang, sa -cacógmat, pagbalócag, pagpang̃alimbárot. * Paggobót sa bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espeque</span>. = <span lang="ceb">Ligoat, icalígoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espera</span>. = <span lang="ceb">Pagcahólat, paghólat, pagpaábot. * Tagál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esperador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagahólat, ang nagapaábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esperanza</span>. = <span lang="ceb">Pagláom, laom. * Ang usá sa totoló ca virtudes ng̃a guing̃álan ug teologales, ng̃a -sinogdánan sa maáyong gaui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esperanzar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaláom, paghátag sa pagláom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esperar</span>. = <span lang="ceb">Pagláom. * Paghólat pagpaábot.</span> -<span class="pageNum" id="pb102a">[<a href="#pb102a">102</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Esperezarse</span>. V. <i><a href="#e.desperezarse">Desperezarse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esperma</span>. = <span lang="ceb">Tambóc sa ambohótan, sa bong̃asíso, ng̃a mapotí caáyo ug magáhi sa tambóc sa obán -ng̃a mg̃a mananáp, sa sebo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espesar</span>. = <span lang="ceb">Pagtibúoc, paghágcot. * Pagdóol, paggóol, pagsígpit sa bisan onsa, pagbános.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espeso</span>. = <span lang="ceb">Ang natibúoc, ang mahágcot, espeso. * Bisan onsang botang ng̃a midóol, nasígpit, nagóot, -natopál caáyo sa lain, pagcabános. * Sa masócot, sa masóbsob, sa mabános, sa macadághan. -* Bolíng̃on, hogáoan. * Táuo ng̃a díli magbántay, ng̃a díli macógui sa iang bisti.</span> -</p> -<p id="e.espesor" class="hw"><span class="sc">Espesor</span>. = <span lang="ceb">Pagcabága, guibág-on, cabalágon sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espesura</span>. = <span lang="ceb">Pagcahágcot, pagcabágtoc, sa bisan onsa, pagcaespeso sa vino, sa dogó, &c.</span> * V. <i><a href="#e.espesor">el anterior</a></i>. * <span lang="ceb">Hugao, cahogáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espetar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóhog, pagsálay sa pothao, cahoy, &c., ng̃a matalínis sa bisan onsa, sa carne, -sa isda, &c. * Pagsógid, pagásoy. * Paglígdong, pagámbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espetera</span>. = <span lang="ceb">Papán ng̃a guitaólan ug guilansáng̃an sa daghánan ng̃a mang̃a lansang sa balicóng -olo, ng̃a pagabitáyan sa carne sa isda, sa mg̃a caláha ug sa obán pang mg̃a casangcápan -sa cosina. * Cadaghánan sa mg̃a casangcápan sa cosina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espeton</span>. = <span lang="ceb">Pothao ng̃a hatáas ug manípis. * Dagom ng̃a hatáas ng̃a may olo. * Isda, balámban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espia</span>. = <span lang="ceb">Maghihíling, maglilí-li, ang magacácap, ang magasólong, ang magatán-ao ug maáyo sa -mang̃a buhat sa bisan cansa ng̃a guibantáyan ug guiatáng̃an, sa pag asoy ug pagsoguílon sa nagasógo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espiar</span>. = <span lang="ceb">Hiling, li-li, cacap, sólong, tan-ao. * Pagpalacát sa mg̃a sacayán sa pagbótad ug -paghípos sa cable ng̃a guihícot sa sinípit ng̃a guihólog sa onáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espicanardi</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa Siria.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espicanardo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a mahomót ug icatámbal, sa India.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espiche</span>. = <span lang="ceb">Hing̃aníban ng̃a matalínis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espiga</span>. = <span lang="ceb">Oháy. * Ang tomóy sa usá ca cahoy ng̃a masolod sa bohó sa lain ng̃a cahoy con sa lain -ng̃a botang.</span> -</p> -<p id="e.espigadera" class="hw"><span class="sc">Espigadera</span>. = <span lang="ceb">Ang babáye ng̃a magadaguínot sa mg̃a oháy ng̃a baniáan sa magagálab sa trigo, sa humáy -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espigado</span>. = <span lang="ceb">Ang hatáas. * Báta ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p id="e.espigar" class="hw"><span class="sc">Espigar</span>. = <span lang="ceb">Pagpólot sa mg̃a oháy ng̃a guibiáan sa yota sa nagagálab sa trigo, sa homáy, &c. * -Pagbóhat sa tomóy sa mg̃a cahoy ng̃a ipasolód sa bisan onsang ng̃a bohóa. * Pagoháy -sa trigo sa homáy, &c. * Pagtóbo sa mg̃a táuo, pagtáas sa ilang laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espigon</span>. = <span lang="ceb">Oháy ng̃a maháit ug toncan. * Soyod sa mg̃a patiócan, &c., ng̃a igapáac. * Ang tomóy -sa bisan onsa ng̃a quinabontólan ng̃a maháoan, ng̃a oalá torcan sa mg̃a cahoy ug sa -mg̃a sagbot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espin</span> (puerco). = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a guilibótan sa panit sa mg̃a tonóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espina</span>. = <span lang="ceb">Tonóc, soyac, sapínit, caguíngquing, silic, bocóg, tiónay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espinaca</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a maáyo, mahómoc ug malalím ng̃a otan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espinadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcatonóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espinal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa tonóc con sa talódtod, sa cagóngcong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espinar</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a naponó sa mg̃a tonóc, sa mg̃a sapínit. * Cacolían, calisdánan, caoláng̃an. * Pagtonóc, pagsámad sa tonóc, sa sapínit, sa caguíngquing, sa soyac, sa bocóg.</span> -</p> -<p id="e.espinazo" class="hw"><span class="sc">Espinazo</span>. = <span lang="ceb">Talódtod, cagóngcong, bocó bocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espinel</span>. = <span lang="ceb">Lobid, pisi ng̃a dagcó ng̃a guibitáyan sa obán ng̃a mg̃a pisi ng̃a tinaólan sa mg̃a -tagá sa pagcóha sa mg̃a isda, sa pagpasól, sa pagpanágat.</span> -<span class="pageNum" id="pb103">[<a href="#pb103">103</a>]</span></p> -<p id="e.espineo" class="hw"><span class="sc">Espineo</span>. = <span lang="ceb">Ang guibóhat sa mg̃a tonóc, ang may tonóc, sapínit, ang toncan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espindarga</span>. = <span lang="ceb">Lothang ng̃a holohatáas sa guing̃ánlan ug falconete.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espinilla</span>. = <span lang="ceb">Bitiis, lolod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espinoso</span>. V. <i><a href="#e.espineo">Espíneo</a></i>. * <span lang="ceb">Ang macóli, ang malisód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espirador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaguinháoa. * Ang mahing̃ótas, ang magating̃á, ang magatíng-ab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espirante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espirar</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa maáyo con sa daótan ng̃a bahó. * Paghátag sa quinabóhi: ang̃ay lamang sa -Dios. * Pagágda sa mg̃a paghónhong sa gracia ng̃a guican sa Dios ng̃a Espíritu Santo. -* Ang pagguícan sa Dios ng̃a Espíritu Santo sa Amahán ug sa Anac, tong̃ód sa ilang pagsigbigógma ng̃a oaláy sinógdan. * -Paghing̃ótas, pagting̃á, pagtíng-ab. * <span class="corr" id="xd31e61931" title="Fuente: Pagguinháua">Pagguinháoa</span>. * Paghoyóp sa hang̃in sa mahínay. * Pagtápus, pagtibáoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espiritar</span>. = <span lang="ceb">Pagtándog. * Pagpapong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espiritoso</span>. = <span lang="ceb">Vino ng̃a maísog, ng̃a macalípay, aguardiente, &c., ng̃a masáyon mahong̃áo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espíritu</span>. = <span lang="ceb">Espíritu, calág, Ángeles. * Ang cosóg ug gahóm sa lauas. * Caísog, gahóm sa húna húna. * Caísog sa vino, sa <span class="corr" id="xd31e61961" title="Fuente: guardiente">aguardiente</span>, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espiritual</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa Espíritu, sa calág, calágnon, espirituhánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espiritualidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcamáo, cahímtang sa Espíritu. * Cahímtang sa mg̃a Padre sacerdote ug sa nagasílbi -sa Singbahán. * Bobat con sa bisan onsa ng̃a espirituhánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espiritualizar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálhin sa usá ca táuo sa pagcaespiritohánon, tong̃ód sa gracia ug pagtábang sa -Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espita</span>. = <span lang="ceb">Bagácay ng̃a manípis sa pagsóyop ug pagínom, con sa paghóad ug pagpagóa ba sa vino, -tobig, &c., sa mg̃a cuba, bariles. * Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a táuo ng̃a -hobgánon, ng̃a palailínom, ng̃a palahobóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espito</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a hatáas ng̃a guibalábag sa usá ca tomóy sa usá ca papán, sa pagsáblay ug -pagcóha sa papel ng̃a guihaláyhay sa baláy ng̃a pagabohátan sa maong papel ug sa mg̃a imprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esplendente</span>. = <span lang="ceb">Ang masíhag, ang masíga, ang mogíla gila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espléndidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadághan, sa pagcadato.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esplendidez</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan, pagcamahál, pagcadato.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espléndido</span>. = <span lang="ceb">Molólot, Parayégon sa pagasta ug sa pagcombida.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esplendor</span>. = <span lang="ceb">Pagcasoláo, pagcasíhag, pagcasíga, pagcagíla gila. * Pagcahamíli, pagcadato, pagcabilírhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espliego</span>. = <span lang="ceb">Tanóm: ang bolac nia mahomót caáyo ug maáyo ng̃a igapalína.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esplin</span>. = <span lang="ceb">Casocó, casobó ng̃a dagcó: polong quiní ng̃a iningles.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esplique</span>. = <span lang="ceb">Batáyan, salóob, lit-ag sa pagdácop sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espolada</span>. = <span lang="ceb">Pagcacolámpit, pagcatinicód, sa cabayo, &c., ng̃a guicabayóan sa bisan cansang táuo, -arón lomacát, sa tahod tahod, sa espuela, ng̃a guitáod sa ticód sa mg̃a tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espolazo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espoleadura</span>. = <span lang="ceb">Ang samad sa tian sa cabayo, guican sa tahod tahod, sa espuela, sa nagacabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espolear</span>. = <span lang="ceb">Pagcolámpit, pagtinicód sa nagacabayo, arón lomacát ang guicabayóan nia ng̃a mananáp. -* Pagágda sa bisan cansa arón magabóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espoleta</span>. = <span lang="ceb">Pinótol ng̃a hamóbo sa cáhoy ng̃a binohóan paglápos, hopot hopot ng̃a sinódlan sa -pólvora ng̃a icaseba sa mg̃a bomba.</span> -<span class="pageNum" id="pb103a">[<a href="#pb103a">103</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Espolin</span>. = <span lang="ceb">Lansádera ng̃a diótay ng̃a pagagamíton sa mg̃a maghabábol sa mg̃a panápton ng̃a binódcan -ug guisáctan sa mg̃a paglabra ug sa mg̃a bolac bolac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espolio</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a casangcápan ng̃a nahabílin sa pagcamatáy sa mg̃a Obispo ug obán -pang mg̃a ponóan sa singbahán, ug hasta ng̃ani sa mg̃a Padre.</span> -</p> -<p id="e.espolique" class="hw"><span class="sc">Espolique</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo, ang sologóon ng̃a magalacát sa onáhan sa mananáp ng̃a guicabayóan sa iang -agálon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espolista</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaábang sa mg̃a casangcápan ng̃a guibílin sa mg̃a ponóan ng̃a nang̃amatáy.</span> * V. <i><a href="#e.espolique">el anterior</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espolon</span>. = <span lang="ceb">Tahód. * Halígueng cota ng̃a guidógang ug guipadápat sa mg̃a cota, arón malíg-on. -* Ang cota ng̃a guidógang pagbóhat ug guipadápat sa mang̃a halígueng cota opód sa -mg̃a toláy, arón díli onta cancánon ug cagdan sa mg̃a bahá sa sobá. * Tomóy ng̃a pothao -ng̃a guitáod sa mg̃a dolong sa mg̃a sacayán. * Pagcahanáyhay sa mg̃a caboquílan ug -mg̃a bang̃ílid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espolvorear</span>. V. <i><a href="#e.despolvorear">Despolvorear</a></i>. * <span lang="ceb">Bilibód, bodbod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espolvorizar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esponja</span>. = <span lang="ceb">Boá, soloságbot sa dagat ng̃a magáan, ng̃a guilibótan sa daghánan ng̃a mg̃a bohó bohó ng̃a pinoyánan sa mg̃a mananáp ng̃a -diótay, ng̃a macasóyop ug magayópyop sa tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esponjar</span>. = <span lang="ceb">Pagpagáan sa bisan onsa. * Pagbósog sa gapas, &c. * Pagpalábi labi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esponjoso</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a magáan, ng̃a may daghan mg̃a bahó bahó. * Gapas, bohóc sa carnero, -&c., ng̃a binósgan ug binóscag ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esponsales</span>. = <span lang="ceb">Pagcasigsáar sa dohá ca táuo ng̃a mamíño, ng̃a mamagtiáyon sila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esponsalicio</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagsigsáad sa mg̃a táuo ng̃a boot mamíño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espontáneamente</span>. = <span lang="ceb">Sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot, sa tinúyo caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espontáneo</span>. = <span lang="ceb">Ang guican sa pagbóot, sa cabobót-on ng̃a caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esportada</span>. = <span lang="ceb">Ang mahorót sa usá ca bocág, bacat, tagácan, alat, batólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esportear</span>. = <span lang="ceb">Paghácot sa bisan onsa sa bocág, sa bacat, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esportilla</span>. = <span lang="ceb">Bocág, &c., ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esportillero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magahácot ug magadála sa bocág, &c., sa bisan onsa ng̃a guipahácot canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esportillo</span>. V. <i><a href="#e.banasta">Banasta</a></i> y <i><a href="#e.canasta">Canasta</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esporton</span>. = <span lang="ceb">Bocág, &c., ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esposas</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a singsing ng̃a pothao ng̃a icagápos sa mg̃a táuo ng̃a saláan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esposo</span>. = <span lang="ceb">Ang laláqui ug ang babáye ng̃a nanagsigsáad ng̃a mamíño sila, laláqui ug babáye ng̃a -miño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espuela</span>. = <span lang="ceb">Tahod tahod ng̃a pothao ng̃a malíng̃in ng̃a guiguínting gintíng̃an ug matalínis, ng̃a -itáod sa ticód sa táuo ng̃a magacabayo, sa pagcolámpit ug pagtinícod sa mananáp ng̃a -guicabayóan arón lomacát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espuerta</span>. V. <i><a href="#e.banasta">Banasta</a></i> y <i><a href="#e.canasta">Canasta</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espulgadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagapanghinomáan ug pagpahing̃ót-an sa mg̃a pobres, sa mg̃a hang̃ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espulgar</span>. = <span lang="ceb">Pagpanghinóma, pagpanghing̃óto. * Pagsolóng, paghíling, paglí-li sa bisang onsa sa -dagcóng cacógui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espuma</span>. = <span lang="ceb">Bolá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espumadera</span>. = <span lang="ceb">Looag ng̃a guibohó bohóan ng̃a icacóha sa bolá sa bisan onsa, sa díli moobán ang sabáo, -ang tobig, &c., ng̃a buláan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espumajear</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa bulá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espumajo</span>. V. <i><a href="#e.espumarajo">Espumarajo</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb104">[<a href="#pb104">104</a>]</span></p> -<p id="e.espumajoso" class="hw"><span class="sc">Espumajoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may bulá, ang guibuláan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espumar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa bulá sa bisan diin. * Pagbolá.</span> -</p> -<p id="e.espumarajo" class="hw"><span class="sc">Espumarajo</span>. = <span lang="ceb">Ang bolá ng̃a guican sa bába sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espumero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatibuócan sa tobig sa dagat sa pagcadágoay sa bolá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espumilla</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a pino caáyo ug masíhag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espumillon</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a mabága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espumoso</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.espumajoso">Espumajoso</a></i>. * <span lang="ceb">Ang mahímo ug mabálhin sa bolá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espundia</span>. = <span lang="ceb">Samad ng̃a mang̃íl-ad sa mg̃a cabayo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espurio</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a díli anac sa guintiayónan. * Ang díli maáyo ng̃a pagcabóhat. * Ang naláin -caáyo sa iang guinicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espurriar</span>. = <span lang="ceb">Pagsáblig sa bisan onsa, sa tobig ng̃a guican sa bába.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Espurrir</span>. = <span lang="ceb">Pagtóyod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esputo</span>. = <span lang="ceb">Laoay, loa, lora.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquebrajar</span>. <span class="corr" id="xd31e62433" title="Fuente: *">=</span> <span lang="ceb">Pagbóoac, pagsí-si sa mg̃a cáhoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esqueje</span>. = <span lang="ceb">Odlot sa bisan onsang tanóm ng̃a mabóhi con itanóm ogáling, ug con ilobóng sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquela</span>. = <span lang="ceb">Solat ng̃a diótay: silbi osáhay sa pagdápit sa mg̃a táuo sa mg̃a piesta, mg̃a paglobóng, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esqueleto</span>. = <span lang="ceb">Cagóngcong. * Ang laoas sa mg̃a mananáp ng̃a nahamótang sa lonlon ng̃a bocóg, sa mg̃a -bocóg lamang, sa oaláy onód, sa nacóha ug naócal ang onód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquena</span>. V. <i><a href="#e.espinazo">Espinazo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquenanto</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa India ug sa Arabia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquero</span>. = <span lang="ceb">Puyo poyo sa panit ng̃a sodlánan sa baloc, sa santic, ug sa bató ng̃a santícan. * -Lucá ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquiciar</span>. = <span lang="ceb">Pagsógod sa pagbárlis, sa pagpintal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquifada</span>. = <span lang="ceb">Ang lolan ng̃a mahorót ug madála sa usá ca sacayán ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquife</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a diótay ng̃a pagacaoásan sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy.</span> -</p> -<p id="e.esquila" class="hw"><span class="sc">Esquila</span>. V. <i><a href="#e.cencerro">Cencerro</a></i>. * <span lang="ceb">Ling̃ánay ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquilador</span>. = <span lang="ceb">Ang magagónting sa balahíbo sa mang̃a mananáp ug sa bohóc sa mg̃a táuo, magogónting.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquilar</span>. = <span lang="ceb">Paggónting sa bohóc sa mg̃a táuo ug sa balahíbo sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquileo</span>. = <span lang="ceb">Pagcagónting sa balahíbo sa mg̃a mananáp. * Baláy ug ang túig ng̃a pagaguntíng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquileta</span>. V. <i><a href="#e.esquila">Esquila</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquilmar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, paghípos sa mg̃a bong̃a. * Pagsóyop sa mg̃a tanóm sa dogá sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquilmeño</span>. = <span lang="ceb">Cáhoy con tanóm ng̃a mobóng̃a caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquilmo</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a bong̃a ng̃a guican sa mg̃a tanáman, ug ang caposlánan sa mg̃a hayópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquilon</span>. = <span lang="ceb">Ling̃ánay ng̃a diótay, esquilang dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquina</span>. = <span lang="ceb">Pandógo, catapúsan sa usá ca dalan, baláy, &c., ng̃a pagabalícan ug pagatoyócan sa -lain ng̃a dalan, baláy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquinado</span>. = <span lang="ceb">Ang may esquina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquinzar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábas tabas sa mg̃a panápton ng̃a icabóhat sa papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquinzo</span>. = <span lang="ceb">Saoa, halas ng̃a dagcó. * Boáya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquipar</span>. = <span lang="ceb">Pagsángcap sa mg̃a gaod, sa mg̃a gayóng, sa mg̃a bogsay, sa mg̃a sacayán, ug sa mg̃a -táuo ng̃a gomaláod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquipazon</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan, pagcadághan sa mg̃a gaod ug sa mg̃a gomaláod ng̃a icasángcap sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquivar</span>. = <span lang="ceb">Pagáyad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquivez</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáyad, paglágueu, pagpahalayó sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquivo</span>. = <span lang="ceb">Táno ng̃a borong, boquídnon, ng̃a díli mahagógma magsoguílon ug magobán sa isigcatáuo.</span> -<span class="pageNum" id="pb104a">[<a href="#pb104a">104</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Esquizado</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a guing̃álan ug mármol ng̃a binódcan sa mg̃a caogátan ug mg̃a barlis ng̃a -nagacaláin lain ug color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíg-on. * Pagcadógay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estable</span>. = <span lang="ceb">Ang malíg-on, ang madógay, ang mao da sa guihápon, dayon.</span> -</p> -<p id="e.establecedor" class="hw"><span class="sc">Establecedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat, ang guinicánan ug sinógdan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.establecer" class="hw"><span class="sc">Establecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpatíndog, pagbóhat. * Pagbóot, pagsógo. * Pagpoyó sa bisan onsang longsóla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estableciente</span>. V. <i><a href="#e.establecedor">Establecedor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Establecimiento</span>. = <span lang="ceb">Batásan, ley, tolománon, sogo, pagbóot sa mg̃a ponóan. * Pagcatíndog, pagsógod sa -usá ca <span class="corr" id="xd31e62690" title="Fuente: combento">conbento</span>, sa usá ca colegio, &c. * Pagcabótang, cahímtang sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Establemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalíg-on, sa pagcadógay, hasta sa dogay, hasta sa guihápon, sa pagcadáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Establero</span>. = <span lang="ceb">Ang magahópot ug magabántay sa pinoyánan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Establo</span>. = <span lang="ceb">Logar ng̃a guiátpan ng̃a pagapóyan ug pagahoáyan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estaca</span>. = <span lang="ceb">Bogsoc, osoc, osog, talibógsoc, tagdoc, taliosóc. * Sang̃á sa cahoy ng̃a italanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estacada</span>. = <span lang="ceb">Alad, lantong, siclat, calambíro, tranca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estacar</span>. = <span lang="ceb">Paglibót, paglícos, paglócop, pagsácop sa bisan onsang lugar sa mg̃a bogsoc, sa mg̃a -osoc, &c., pagbógsoc, pagósoc, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estacazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabónal, pagcalámbos, sa bogsoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa bisan onsa. * Túig, catuígan. * Pagdúao sa mg̃a Singbahán ug pagámpo -dihá sa atobáng̃an sa Santísimo Sacramento, labí pa sa jueves ug sa viernes sa semana -santa. * Pila ca amahán namo ug maghimáya ca María ng̃a ipang̃ádye sa atobáng̃an sa Santísimo Sacramento. -* Honóng̃an sa procesion sa jueves santo, sa pagsómay sa mg̃a pagpasáquet ng̃a guiántos -ug guibáti sa atong Guinóong Jesucristo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estacional</span>. = <span lang="ceb">Ang ang̃ay ug nahatong̃ód sa pagcaláin sa tiempo, sa init, sa tugnao, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estacionero</span>. = <span lang="ceb">Ang modúao sa masóbsob sa mg̃a Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estacha</span>. = <span lang="ceb">Ang pisi ng̃a ihícot sa isi, sa salapáng, ng̃a icasámad sa mg̃a ambohótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estada</span>. = <span lang="ceb">Pagcadógay, pagpoyó sa bisan cansa, sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estadio</span>. = <span lang="ceb">Lugar sa cadaigánan ng̃a pagatoónan sa pagdalágan sa mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estadista</span>. = <span lang="ceb">Ang magaásoy ug magasáyor sa pagcabótang sa usá ca Guinharían, provincia con longsod, -sa tong̃ód sa mg̃a molópio ug sa hingtóngdan ng̃a mg̃a catigayónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estadística</span>. = <span lang="ceb">Casayódan sa mg̃a táuo ng̃a managpoyó sa usá ca Guinharían, provincia con longsod, ug sa mg̃a catigayónan ng̃a -hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estadizo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a magadáot tong̃ód sa iang pagcabótang ng̃a canónay sa usá ca lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estado</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang, cahímtang, cahimtáng̃an, pagcahímtang sa bisan onsa. * Ang yota ng̃a -hingsácpan sa gahóm sa mg̃a dagcóng táuo. * Pagcatáas, socod sa usá ca táuo ng̃a díli -hatáas ug díli osáb hamóbo. * Pagcating̃ób sa mg̃a cuenta, sa mg̃a pagísip, ng̃a guibótang ona sa pagcatinágsa tagsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estafa</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e62834" title="Fuente: Pagbáylo">Pagbáilo</span>, pagólos sa salapí sa mg̃a polong ng̃a malilímbong ng̃a guiobánan sa húna húna sa -díli pagbáyad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estafar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estafeta</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a nagacabayo sa pagdála sa mang̃a solat cutub sa usá ca longsod sa lain ng̃a -longsod. * Baláy ng̃a pagadaoátan sa mg̃a solat ng̃a guican <span class="pageNum" id="pb105">[<a href="#pb105">105</a>]</span>sa lain longsod ug ang pagabotáng̃an sa solat ng̃a ipadála sa bisan asa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estafetero</span>. = <span lang="ceb">Ang modáoat sa mg̃a solat ng̃a ipadála sa bisan asa, ug ang magapáhat osáb sa mang̃a -solat sa tagsa tagsa ca tagía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estafisagra</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estajo</span>. V. <i><a href="#e.destajo">Destajo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estalacion</span>. = <span lang="ceb">Timáan con pagcabótang ng̃a nagapacaláin lain sa mg̃a táuo, somála sa ilang pagcahímtang -ug opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estalactita</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a bitay, ng̃a nagacaláin lain sa pagcadagcó ug pagcadágoay, ng̃a natápot sa mang̃a atóp, dapit sa solód, sa mg̃a lang̃ob, guican -sa pagcahonób ug pagcahong̃áo sa tobig sa olan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estallar</span>. = <span lang="ceb">Paglótac, pagbóoac, pagbalána sa bisan onsa, sa pagcatonóg, sa pagcabotó, sa pagcalópoc, -sa pagcabalágtos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estallido</span>. = <span lang="ceb">Pagcatonóg, pagcabotó, pagcalópoc, pagcabalágtos sa bisan onsa con mabóoac, malótac -mabalána ug mabotó. * Pagcadalícyat, pagcabalánsag, pagcalolábtic. * Pagcabántog sa -bisan onsa ng̃a tinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estambre</span>. = <span lang="ceb">Hilo ng̃a binílic sa mg̃a logás ng̃a hatáas sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero. * Mg̃a -logás logás ng̃a nanagtoróc sa talioála sa mg̃a bolac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estamento</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca tapoc sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a naning̃ób sila sa pagsábot sa mg̃a holosáyon -sa Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estameña</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a manípis sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estameñete</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a maíng̃on ing̃on sa estameña.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estampa</span>. = <span lang="ceb">Laráoan ng̃a piníntal sa bisan onsa. * Dagóay sa táuo con sa mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estampado</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a pinintálan sa mg̃a bolac bolac ug sa bisan onsa ng̃a, nagacaláin lain -ug color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estampar</span>. = <span lang="ceb">Pagmarca, pagpátic sa papel sa mg̃a letra, mg̃a laráoan, &c., ng̃a nahamótang ug nalíloc -sa mg̃a molde, sa marca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estampería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a laráoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estampero</span> = <span lang="ceb">Ang magabóhat ug magabalígya sa mang̃a laráoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estampido</span>. = <span lang="ceb">Tonóg, botó, balánsag, dalícya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estampilla</span>. = <span lang="ceb">Marca sa tombága ng̃a pagalilócan sa ng̃alan ug sa pirma con rúbrica sa bisan cansang táuo, ng̃a maíng̃on gayód sa binóhat sa comót, con ihóad -na sa papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estancacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahonóng, pagcaárang, pagcaóndang, pagcató-ang, pagcapoyó sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estancar</span>. = <span lang="ceb">To-ang, poyó, ondang, arang, honóng. * Pagólang. * Pagdilí sa pagbalígya sa cadaghánan, sa bisan onsa, arón ibalígya lamang sa mg̃a táuo ng̃a guitódlo sa mg̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcapoyó, pagcadógay sa bisan diin. * Solód ng̃a pagapóy-an sa canónay. * Cabalánan -ng̃a guipogásan ug guitámnan sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy, -ug guibatónan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estanciero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay sa estancia, sa baol, sa tanáman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estanco</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a maáyo, ng̃a díli matóbig, díli matóbod. * Pagcadilí sa mg̃a ponóan sa -pagbalígya sa cadaghánan, sa bisan onsa, arón ibalígya lamang sa táuo ng̃a tinórlo -sa maong mang̃a ponóan. * Pagbotáng̃an sa mg̃a manggad ug sa mang̃a papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estandarte</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a guinagámit sa mg̃a soldados; ng̃a mao ang usá ca panápton ng̃a laro ng̃a <span class="pageNum" id="pb105a">[<a href="#pb105a">105</a>]</span>guitáod ug guibítay sa usá ca cahoy, ng̃a guipintálan sa mg̃a dagoay ng̃a guiángcon -sa hari con sa hingtóngdan ng̃a pang̃obátan. * Timáan sa caparían ug sa mg̃a cofradía, -ng̃a mao ang usá ca panápton ng̃a laro ng̃a guitóhog sa usá ca cahoy ng̃a magsáma -sa pagcalapád, ug ng̃a guibítay sa pagcadágoay sa crus, sa tomóy sa lain ng̃a cahoy -ng̃a hatáas, ug ng̃a guipintálan sa laráoan con bisan onsa ng̃a dagoay ng̃a nahatong̃ód -sa maong caparían con cofradía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estangurria</span>. = <span lang="ceb">Bos-ao, saquét ng̃a macaólang sa táuo sa pagíhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estanque</span>. = <span lang="ceb">Danao, tubígan, lanao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estanquero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay sa mg̃a estanque ng̃a guisódlan sa tobig, sa mg̃a danao, sa mg̃a lanao. -* Ang magabalígya sa tabaco, sa mg̃a tinóstos ug sa mg̃a sigariyos, sa vino, &c., -ng̃a inestanco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estanquillero</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estanquillo</span>. = <span lang="ceb">Lugar con baláy ng̃a pagabaligyáan sa tabaco, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estante</span>. = <span lang="ceb">Ang magaatóbang, ang magapoyó sa bisan diin. * Ang díli malíhog sa usá ca lugar. * -Sodlánan sa mg̃a libro ug sa mg̃a papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estantería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a sodlánan sa mang̃a libro ug sa mg̃a papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estantigua</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a motóngha, ng̃a paquíta sa guabíy sa húna húna sa mg̃a táuo, ng̃a macahádloc, -macalísang ug macacógmat. * Táuo ng̃a hatáas, maníoang ug sa malágsot ng̃a bísti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estantío</span>. = <span lang="ceb">Ang mopoyó, ang díli molíhog. * Táuo ng̃a malóya, sa diótay ng̃a casing casing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estañador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasólda, ang magapapílit, magapatápot sa bisan onsa sa tingga, sa estaño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estañadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcasólda sa estaño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estañar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon, pagbólit sa bisan onsa sa tingga, sa estaño. * Pagsolda, pagpapílit, pagpatápot -sa estaño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estañero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa mg̃a bohat sa estaño, ug magabalígya niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estaño</span>. = <span lang="ceb">Tombága ng̃a magáhi gahi ug masínao sa tingga, ug maíng̃on ing̃on sa color sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estaquilla</span>. = <span lang="ceb">Totoc, lansang lansang sa cahoy, sa bagácay con sa caoáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estaquillador</span>. = <span lang="ceb">Hilíhod ng̃a mabága ug hamóbo ng̃a guinagámit sa mg̃a magbobóhat sa mg̃a sapín, sa -pagbohó sa mg̃a bohó ng̃a pagasódlan sa mg̃a totoc sa tolónban sa maong sapín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estaquillar</span>. = <span lang="ceb">Paglíg-on sa bisan onsa sa mg̃a totoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estar</span>. = <span lang="ceb">Poyó, Tindog, honóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estátua</span>. = <span lang="ceb">Laráuan, dagoay sa táuo, táuo táuo, bathála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estatuaria</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman sa pagbóhat sa mg̃a laráoan, sa mg̃a táuo táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estatuario</span>. = <span lang="ceb">Ang panday ng̃a magabóhat sa mg̃a laráoan, sa mg̃a táuo táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estatuir</span>. V. <i><a href="#e.establecer">Establecer</a></i>, hasta <i lang="ceb">pagpoyó</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estatura</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáas, socod sa usá ca táuo, cutub sa olo hasta sa mg̃a tíil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estatuto</span>. = <span lang="ceb">Tolománon, batásan, sogo, pagbóot sa ponóan sa paghópot sa mg̃a táuo, sa mg̃a guinsacópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estay</span>. = <span lang="ceb">Pising dagcó ng̃a icalíg-on sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Este</span>. = <span lang="ceb">Quiní, cadí. * Casiláng̃an. * Hang̃in ng̃a timog ng̃a guican sa casiláng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esteba</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estela</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a nahabílin sa dagat ng̃a guiaguían sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estelaria</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estelífero</span>. = <span lang="ceb">Ang guibitoónan, ang may mg̃a bitóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estepa</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, cahoy cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estera</span>. = <span lang="ceb">Baníg.</span> -<span class="pageNum" id="pb106">[<a href="#pb106">106</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Esterar</span>. = <span lang="ceb">Pagbaníg, pagtábon sa mg̃a salog ug sa bisan onsa, sa mg̃a baníg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estercolar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa mg̃a tae sa mg̃a mananáp sa yota arón matámboc ug homátag sa maáyong -panúig. * Pagcalíbang sa mg̃a mananáp, pagcaíti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estercolero</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a magadaguínot ug magatápoc sa tae sa mg̃a mananáp, ug sa obán ng̃a mg̃a -cahugáoan, ug ang lugar ng̃a pagabotáng̃an, pagatapócan niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estercoliso</span>. = <span lang="ceb">Ang maíng̃on ug ang mohatong̃ód sa tae sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estercuelo</span>. = <span lang="ceb">Ang pagbótang sa yota sa tae sa mg̃a mananáp, sa iti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esterero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat, ang magalála sa mg̃a baníg, ang magabalígya ug ang magapahaáng̃ay sa -mg̃a baláy, sa mg̃a solód, sa maong mg̃a baníg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estéril</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mobóng̃a. * Ang babáye, con mananáp ng̃a baye ng̃a díli macagánac, langday. -* <span class="corr" id="xd31e63313" title="Fuente: Tóig">Túig</span> sa diótay ng̃a panúig, panuígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esterilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli pagbóng̃a. * Pagcadíli pagánac. * Pagcacábos, pagcaoalá sa panúig, sa panuígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esterilizarse</span>. = <span lang="ceb">Pagsándao, pagóndang sa pagbóng̃a, sa pagánac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estero</span>. = <span lang="ceb">Ang pagbótang sa mg̃a solód sa mg̃a baníg. * Sobá sobá ng̃a mohonás ug motáob, sapa, -latásan, balíchag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esterquilino</span>. = <span lang="ceb">Tapoc, ogdo sa mg̃a tae sa mg̃a mananáp, sa mg̃a cahogáoan.</span> -</p> -<p id="e.estertor" class="hw"><span class="sc">Estertor</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a nahamótang sa pagcalisód sa pagguinháoa: talágsa day mamalátyon ng̃a díli -abóton niíning saquét.</span> -</p> -<p id="e.esteva" class="hw"><span class="sc">Esteva</span>. = <span lang="ceb">Liboy, cahoy ng̃a balicó ng̃a pagacáptan sa magadáro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estevado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a bacang, bacáang, sa mabalíquig ng̃a mg̃a paa, ng̃a nagabiláca sa paglacáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estiercol</span>. = <span lang="ceb">Tae, iti, sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp, sagbot, linghot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estigio</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa impierno.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estilar</span>. = <span lang="ceb">Pagbatásan. * Pagbóhat sa bisan onsang solat con camatoódan ing̃on sa ang̃ay sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estilicidio</span>. = <span lang="ceb">Ang pagtólo, ang pagágas, pagágay, pagagáy-ay, pagdaligdig, sa bisan onsa, vino, tobig, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estilo</span>. = <span lang="ceb">Pothao ng̃a guinagámit sa pagsólat sa mang̃a caráan ng̃a mg̃a táuo. * Ang pothao ng̃a nagatódlo, sa iang landong, sa mg̃a horas, sa horasán -sa adlao. * Batásan, gaoi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estima</span>. = <span lang="ceb">Pagpalángga, pagbóot, paghigógma, gogma. * Paghúna húna sa pagcabótang sa mg̃a sacayán -sa dagcóng lauod, tong̃ód sa paghíling ug maáyo sa alaguían sa adlao ug sa mg̃a bitóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estimabilidad</span>. = <span lang="ceb">Ang nahamótang sa bisan onsa, arón palanggáon ug higogmáon, arón boóton ug panghinaóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estimado</span>. = <span lang="ceb">Ang guibóot, ang guipalángga, ang guihigógma, ang guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estimador</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagógma, ang magapalángga, ang mobóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estimar</span>. = <span lang="ceb">Pagpabíli sa mg̃a botang. * Gogma, boot, palángga, hináot, panghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estimativa</span>. = <span lang="ceb">Galámhan sa calág sa mg̃a táuo ng̃a icahagógma, icabóot, icapalángga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estimular</span>. = <span lang="ceb">Pagtólpoc, pagsóntoc, paglobá. * Pagágda sa minatúod sa bisan cansa, arón magabóhat -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estímulo</span>. = <span lang="ceb">Soyod. * Pagcasóntoc, pagcatólpoc, pagcalóha. * Pagágda sa pagbóhat, pagpaáoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estimo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp maíng̃on sa toco, sa Egipto ug sa Araba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estío</span>. = <span lang="ceb">Ang usá ca bahin sa opat sa tagsa ca túig.</span> -<span class="pageNum" id="pb106a">[<a href="#pb106a">106</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Estipendio</span>. = <span lang="ceb">Sohol ng̃a ihátag sa bisan cansa tong̃ód sa iang pagsílbi ug pagbóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estipticar</span>. = <span lang="ceb">Pagpatóbol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estíptico</span>. = <span lang="ceb">Ang mobáti sa saquét sa pagcatóbol, ang díli macacalíbang. * Hicáoan, daguinótan caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estipulacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáad, pagcasábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estipulante</span>. = <span lang="ceb">Ang magasáad, ang magsábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estipular</span>. = <span lang="ceb">Saar, sabot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estiradamente</span>. V. <i><a href="#e.escasamente">Escasamente</a></i>. * <span lang="ceb">Sa pagcagóot, sa pagcahagóot, sa pagcahogót, sa linugsánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estirado</span>. = <span lang="ceb">Ang nagalabí, ang nagalabáo. * Parayégon, ang magapacaámbong, magapacalígdong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estirar</span>. = <span lang="ceb">Toyod, onat, hogót tobo.</span> -</p> -<p class="hw">Estirón. = <span lang="ceb">Pagcatóyod, pagcaónat, pagcahogót. * Pagcatóbo ng̃a ahat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estirpe</span>. = <span lang="ceb">Guinicánan sa usá ca calioátan, sinógdan, guilioátan, tigólang ng̃a guiguicánan sa -obán ng̃a mg̃a táuong caobánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estiva</span>. = <span lang="ceb">Ang lastre ug lolan, ng̃a ilólan sa mang̃a sacayán, sa maáyong pagbótang ug paghípos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estivar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang ug paghípos sa maáyo sa lolan sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esto</span>. = <span lang="ceb">Quiní, cadí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estocada</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóntoc. * Samad ng̃a guican sa pagcasóntoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estofa</span>. = <span lang="ceb">Panápton sa igagáma ng̃a linabráhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estofado</span>. = <span lang="ceb">Guinisál ng̃a guisáctan sa vino con sa soca ug sa mg̃a panácot, ng̃a pagalotóon sa -mahínay hinay, sa caláyo ng̃a oaláy siga, ug pagatabónan ang bába sa colon arón díli -mahong̃áo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estola</span>. = <span lang="ceb">Usá sa mg̃a bisti sa mg̃a Padre sa pagmisa ug sa pagtóman sa obán ng̃a mg̃a catongdánan -sa ilang pagcapadre: mao sa toló ca vara ang cahitáson ug dapal ang calápdon, ug guibotáng̃an -sa toló ca crus, usá sa talioála ug tagsa sa tagsa ca tomóy, ang guisáblay sa mg̃a -Padre sa liog ug guipacóros nila ang mg̃a tomóy dapit sa <span class="corr" id="xd31e63611" title="Fuente: atobág̃an">atobáng̃an</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estolidez</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóang, pagcahóng̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estólido</span>. = <span lang="ceb">Boang, hong̃og, coliró, coláng̃an sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estolon</span>. = <span lang="ceb">Estola ng̃a halagpád ng̃a guibisti sa diácono sa mg̃a piesta sa cuaresma, sa oaláy -dalmática.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estomacal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa cató cotó. * Calán-on con ilímnon ng̃a maáyo sa cotó cotó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estomagar</span>. = <span lang="ceb">Pagsámoc, pagaling̃ása, pagbórlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estómago</span>. = <span lang="ceb">Cotó cató, soloc soloc, lugar con bahin sa tian ng̃a pagahilísan sa mg̃a quináon.</span> -</p> -<p class="hw">Estómaguero. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a ibótang sa ibábao sa cotó cotó sa mg̃a báta, arón maínit sila, sa pagpótos -caníla sa mg̃a hapín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estomaticon</span>. = <span lang="ceb">Hampol ng̃a sináctan sa mg̃a tambal ng̃a mahomót ng̃a nagacaláin lain, ng̃a ibótag -sa ibábao sa cotó cotó con mahápdos ugáling ang atáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estopa</span>. = <span lang="ceb">Gomon sa lino con sa cáñamo. * Panápton ng̃a potíon ug mabága caáyo. * Ang mg̃a pisi -ng̃a daan ug gabóc, ng̃a pagabadbáron sa pagsolót sa mg̃a sacayán. * Gamon sa lanot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estopilla</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a lugás ng̃a labíng magamáy sa tanóm ng̃a guing̃álan ug lino, sa oalá pa bilícon. -* Panápton ng̃a potíon ng̃a manípis caáyo ug masíhag.</span> -</p> -<p class="hw">Estopín. = <span lang="ceb">Hopot hopot, pinótol ng̃a hamóbo ug magamáy ng̃a binohóan pagláhos ug sinódlan sa -mang̃a nagacaláin lain ng̃a masáyon masiga ug pagadóctan sa caláyo, ng̃a isóol sa -bohó, sa oído, sa lothang ug pagasilsílan, arón bomotó ang maong lothang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estoque</span>. = <span lang="ceb">Espada ng̃a haíctin. * Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estoquear</span>. = <span lang="ceb">Pagsóntoc sa estoque.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estoraque</span>. = <span lang="ceb">Cahoy sa América ug ang tagoc nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estorbador</span>. = <span lang="ceb">Ang macasámoc, ang macaólang.</span> -<span class="pageNum" id="pb107">[<a href="#pb107">107</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Estorbar</span>. = <span lang="ceb">Samoc, olang, sambol. * Pagpaling̃áo, pagpaláng̃an, pagpaláng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estorbo</span>. = <span lang="ceb">Casámoc, casamócan, caoláng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estornija</span>. = <span lang="ceb">Singsing ng̃a pothao ng̃a ibótang sa mang̃a tomóy sa mg̃a bantang, sa mg̃a eje, sa -mg̃a caro ug mg̃a coche, sa talioála sa rueda, sa malíng̃in, ug sa lansang ng̃a nabalábag, -arón díli mahólog ug mataquílid ang maong rueda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estornino</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estornudar</span>. = <span lang="ceb">Pagbaháon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estornudo</span>. = <span lang="ceb">Baháon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estotro</span>. = <span lang="ceb">Quining usá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrabismo</span>. = <span lang="ceb">Saquét sa mg̃a matá, tagumatá, pagcalíbat, pagcapisócon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estracilla</span>. = <span lang="ceb">Tinábas sa panápton ng̃a mabága ug bastos. * Papel ng̃a manípis sa papel ng̃a estraza.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrada</span>. = <span lang="ceb">Dalan. * Lugar ng̃a pagalingcóran sa mang̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estradiota</span>. = <span lang="ceb">Bangcao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrado</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a casangcápan ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a solód ng̃a pagadaoátan -sa mang̃a visíta sa mg̃a dagcóng táuo. * Salog salog ng̃a tinabónan sa usá ca baníg -ug binotáng̃an sa lingcoránan ng̃a hariánon. * Solód ng̃a pagahócman sa mang̃a hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrafalariamente</span>. = <span lang="ceb">Sa díli maáyong pagcabótang, sa oaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrafalario</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a díli macógui sa iang pagbísti. * Ang magahúna húna, mamólong ug magabóhat -sa díli macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estragadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy cahosáyan, sa pagcabóloc, sa pagcagobót, sa pagcaoaláy paghópot, sa pagcadaótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estragar</span>. = <span lang="ceb">Daot, lagsot, ng̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrago</span>. = <span lang="ceb">Cadáot sa pagpang̃óbat, sa pagáoay, caláglag, pagcaoalá, pagcagobá sa mg̃a longsod -con sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrambosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíbat, pagcasolimáo, saquét sa mg̃a matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrambótico</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy caang̃áyan ug cahosáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estratagema</span>. = <span lang="ceb">Pagcalaláng, limbong ng̃a pagagamíton sa mg̃a ponóan sa mg̃a soldados sa ílang pagpang̃óbat -ug pagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrategia</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a ang̃ay sa mg̃a General ug mg̃a ponóan sa mg̃a soldados, sa mg̃a pang̃obátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrave</span>. = <span lang="ceb">Ang catapúsan sa quilla, sa onáyan sa mg̃a sacayán dapit sa dolong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estraza</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a dagcó ug bastos, mamabága, malomaítom: díli maáyo ng̃a pagasolátan cay -mahonób. * Tinábas sa panápton ng̃a mabága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrazar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábas, pagpótol, pagguísi sa bisan onsa, pagbalí, pagbóong, pagtípac tipac, pagtípic -tipic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrechamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasígpit, sa pagcahagóot. * Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit. * Sa pagcatinóod. -* Pagcahósay sa batásan ug sa quinabóhi. * Sa pagcahícao, sa pagcadaguínot, sa pagcacáguis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrechar</span>. = <span lang="ceb">Hagóot, hogot, sigpit, hoot, ictin. * Pagábian, paghigála, pagsógod sa pagcacaobánan. * Pagdaguínot sa gasto.</span> -</p> -<p id="e.estrechez" class="hw"><span class="sc">Estrechez</span>. = <span lang="ceb">Pagcasígpit, pagcahóot sa bisan onsang lugar. * Pagcahamóbo sa tiempo, sa túig. * -Pagcahiósa sa bisan onsa. * Pagcahigála, pagcaábian. * Pagcalisód, calisdánan. * Pagcahósay -sa batásan ug sa quinabóhi. * Pagcaoalá sa mg̃a quinahánglan sa pagcabóhi, sa cabohían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrecho</span>. = <span lang="ceb">Hagóot, masígpit, haíctin. * Hicáoan, daguinótan. * Dagat ng̃a nahatalioála sa dohá -ca yota ng̃a nanagdóol. * Calisód, calisdánan. * Quinahánglan.</span> -<span class="pageNum" id="pb107a">[<a href="#pb107a">107</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrechura</span>. V. <i><a href="#e.estrechez">Estrechez</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estregadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a paganosnósan ug pagabagidan, sa mg̃a mananáp ug bisan ng̃ani sa mang̃a -táuo. * Pagacolocosónan sa panápton ng̃a guibónacan.</span> -</p> -<p id="e.estregar" class="hw"><span class="sc">Estregar</span>. = <span lang="ceb">Nosnos, colocóso, colocóson, quisi quisi, logód, ng̃od ng̃od, bang̃od, bag-id, nisnis, -coso coso, haplos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrella</span>. = <span lang="ceb">Bitóon. * Quinháson ing̃on sa pagcadágoay sa bitóon. * Palad sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrellado</span>. = <span lang="ceb">Bitoónan, ang naponó sa mg̃a bitóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrellar</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a bitóon. * Pagbalíbag, pagsalibáy sa bisan onsa sa macosóg, sa mabáscog, pagposá. * Paglális, pogsócol -sa isigcatáuo sa mg̃a masíngcang polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estremecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpalíhog, pagcaconóg conóg, pagquímo quimo, pagquírog quirog, paglínog. * Pagpahárloc, -pagpalísang, pagpacógmat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estremecerse</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagcórog coróg.</span> -</p> -<p id="e.estrena" class="hw"><span class="sc">Estrena</span>. = <span lang="ceb">Hatag, gasa, regalo, ng̃a ihátag tong̃ód sa bisan onsang hingtóngdan. * Pagóna, pagána -ana sa bisan onsa, pagsógod pagsólay sa pagbóhat sa bisan onsa. * Ang nahaóna sa pagpálit -con sa pagbalígya sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrenar</span>. = <span lang="ceb">Sogor, solay, ona, ana ana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estreno</span>. V. <i><a href="#e.estrena">Estrena</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrenque</span>. = <span lang="ceb">Pisi, lobid ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrenuo</span>. = <span lang="ceb">Mabáscog, cosgon.</span> * V. <i>Ágil</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estreñido</span>. = <span lang="ceb">Hicáoan, daguinótan. * Táuo ng̃a díli macacalíbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estreñir</span>. = <span lang="ceb">Pagcagáhi sa tian, pagtóbol.</span> -</p> -<p id="e.estrepito" class="hw"><span class="sc">Estrépito</span>. = <span lang="ceb">Tonóg, botó, balánsag, banha, sabáng dagcó.</span> -</p> -<p id="e.estrepitoso" class="hw"><span class="sc">Estrepitoso</span>. = <span lang="ceb">Ang macatonóg, ang mobotó, mobánha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estribadero</span>. = <span lang="ceb">Sal-ígan, sandígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estribador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasál-ig, magasándig.</span> -</p> -<p id="e.estribar" class="hw"><span class="sc">Estribar</span>. = <span lang="ceb">Sal-ig, sandig, pagpatíndog, pagpalíg-on, pagpalíngcod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estribillo</span>. = <span lang="ceb">Casangpotánan. * Polong ng̃a guinagámit sa masóbsob, sa díli macaígo. * Mg̃a polong -ng̃a pagasomáyon sa catapósan sa obán ng̃a mg̃a pagcanta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estribo</span>. = <span lang="ceb">Cota ng̃a holohaíctin ug malíg-on, ng̃a ibótang ug ipadápat sa mg̃a bongbong, mg̃a -pared, sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c., sa pagdógang sa calig-ónan. * Casangcápan -sa cahoy, pothao con tombága ng̃a nabítay sa loyo ug sa loyo sa sia sa mg̃a cabayo, -&c., sa pagsolód ug paghonóng sa mg̃a tiil sa táuo ng̃a magacabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estribor</span>. = <span lang="ceb">Ang loyo ng̃a dapit sá toó sa mg̃a sacayán con pagaatobáng̃on ang dolong guican sa -olín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estricote</span> (al). = <span lang="ceb">Sa pagcabóloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrictamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit ng̃a tuod, ing̃on gayód sa nahamótang sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estricto</span>. = <span lang="ceb">Maíng̃on gayód sa guisólat sa batásan, sa pagcaoaláy lipas, sa pagcaoaláy colang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estridente</span>. = <span lang="ceb">Ang macatonóg, ang mobánha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estridor</span>. = <span lang="ceb">Banha, caláng̃is, calánggis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrige</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a magalopád sa gabíy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estropajear</span>. = <span lang="ceb">Paghínis sa mg̃a bongbong, sa mang̃a cota, sa mg̃a baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estropajo</span>. = <span lang="ceb">Gomon. * Bisan onsa ng̃a tacós ng̃a pasipád-an, ang talamáyon, ang oaláy bale.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estropajosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcayóng̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estropajoso</span>. = <span lang="ceb">Yong̃it, táuo ng̃a díli macasángpot ug maáyo. * Táuo ng̃a díli magaalíma sa iang bisti, -ng̃a guibistíhan sa mg̃a noog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estropear</span>. = <span lang="ceb">Paglisá sa laoas sa bisan onsang táuo con mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrovo</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a nalocó, ng̃a guitólo tolóan ug maáyo, ng̃a guinagámit sa mg̃a sacayán sa -pagsácoat <span class="pageNum" id="pb108">[<a href="#pb108">108</a>]</span>sa bisan onsa ng̃a mabóg-at ug sa paglíg-on sa gayóng sa tolete.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estructura</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláin, pagcahósay sa mg̃a bahin sa usá ca baláy, ug sa mg̃a bahin sa mg̃a laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estruendo</span>. V. <i><a href="#e.estrepito">Estrépito</a></i>. * <span lang="ceb">Cabóloc, cagobót, cagobóc. * Cabántog, bansag, cagahág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estruendoso</span>. V. <i><a href="#e.estrepitoso">Estrepitoso</a></i>. -</p> -<p id="e.estrujadura" class="hw"><span class="sc">Estrujadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcapíga, pagcapóga, pagcaposá, pagcahóyod, pagcagómos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrujar</span>. = <span lang="ceb">Hoyod, hiyod, posá, poga, piga, comos, gomos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrujon</span>. V. <i><a href="#e.estrujadura">Estrujadura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrupador</span>. V. <i><a href="#e.estuprador">Estuprador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrupar</span>. V. <i><a href="#e.estuprar">Estuprar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estrupo</span>. V. <i><a href="#e.estupro">Estupro</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estuante</span>. = <span lang="ceb">Ang maínit oyámot, ang masíga ug nacaláyo caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estuario</span>. = <span lang="ceb">Ang lugar ng̃a pagahonásan ug pagataóban sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estuco</span>. = <span lang="ceb">Yeso ng̃a minása sa tobig ng̃a sináctan sa cola ug sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain, ng̃a icapanigíng̃on -sa mg̃a bató ng̃a guing̃álan ug jaspe.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estuche</span>. = <span lang="ceb">Cajon cajon ng̃a sodlánan sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a capandáyan, mang̃a <span class="corr" id="xd31e64294" title="Fuente: gonting">gunting</span>, mg̃a cuchillo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estudiador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaestudio, ang macógui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estudiantazo</span>. = <span lang="ceb">Ang may bansag sa maáyong estudiante.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estudiante</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaescuela sa colegio con sa Universidad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estudiantil</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa estudiante.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estudiar</span>. = <span lang="ceb">Pagestudio, pagbása sa masóbsob, sa canónay, arón masaólog sa guibása, ug arón pagadang̃áton -sa táuo ang pacaquinaadmánon, ang pagcaálam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estudio</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e64339" title="Fuente: Cacógi">Cacógui</span> sa pagálam, lugar con baláy ng̃a pagatón-an sa gramática. * Solód ng̃a pagabotáng̃an -sa mg̃a libro ug pagabasáhan sa táuong mang̃ialáman. * Cacógui sa pagbóhat sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estudiosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa cacógui, sa tinóyo, sa pagcaestudio. * Sa masingcámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estudioso</span>. = <span lang="ceb">Ang macógi sa pagestudio, ang nahagúgma magbása sa mg̃a libro, sa pagdáng̃at sa pagcaquinaadmánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estufa</span>. = <span lang="ceb">Dolodapóg ng̃a binóhat sa pothao con sa yota, pagínit sa mg̃a solód sa mg̃a baláy -sa tiempo sa tognao. * Sodlánan ng̃a pagasódlan sa bisti ug sa bisan onsa ng̃a boot -iníton, sa pagbótang ug caláyo sa ilálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estufador</span>. = <span lang="ceb">Colon ng̃a pagalotóan sa estopado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estufero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa mg̃a estufa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estufilla</span>. = <span lang="ceb">Poyo poyo sa panit ng̃a pagasódlan sa mg̃a camót, sa tiempo sa tugnao, arón omínit. -* Bagahán sa pagínit sa mg̃a tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estulticia</span>. = <span lang="ceb">Pagcahóng̃og, pahcaoaláy caálam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estulto</span>. = <span lang="ceb">Hong̃og, táuo ng̃a oaláy quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estuosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaínit ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estuoso</span>. = <span lang="ceb">Ang guiinítan caáyo sa adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estupefaccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacógmat, pagcalísang, pagcacólba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estupefacto</span>. = <span lang="ceb">Ang hingcolbáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estupendamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcating̃ála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estupendo</span>. = <span lang="ceb">Cating̃aláhan, hibólng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estúpidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcacábos sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estupidez</span>. = <span lang="ceb">Pagcacábos sa húna húna sa pagsábot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estúpido</span>. = <span lang="ceb">Ang cabos sa húna húna, ang díli macasábot sa bisan onsa ng̃a itóon ug itóldo canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Estupor</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólba, cacólba.</span> -</p> -<p id="e.estuprador" class="hw"><span class="sc">Estuprador</span>. = <span lang="ceb">Ang magalógos sa usá ca dalága ng̃a bóg-os sa pagpacasalá canía, ang macasalá sa dalága -ng̃a bog-os sa linogsánay.</span> -<span class="pageNum" id="pb108a">[<a href="#pb108a">108</a>]</span></p> -<p id="e.estuprar" class="hw"><span class="sc">Estuprar</span>. = <span lang="ceb">Pagpacasalá sa linogsánay sa dalágang olay, bog-os. * Pagpógos ug paglógos sa dalágang -bog-os sa pagpacasalá canía. * Pagágao sa pagcabóg-os, sa pagcaólay sa mg̃a dalága -sa linogsánay.</span> -</p> -<p id="e.estupro" class="hw"><span class="sc">Estupro</span>. = <span lang="ceb">Pagcaágao, pagcóha sa pagcabóg-os sa usá ca dalága sa paglógos canía, sa linogsánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esturar</span>. = <span lang="ceb">Pagmalá, pagogá sa caláyo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esturgar</span>. = <span lang="ceb">Paghínlo sa mg̃a sodlánan sa yota, sa mg̃a pinggan, sa mg̃a panácsan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Esturion</span>. = <span lang="ceb">Isda ng̃a dagcóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ésula</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, dagámi.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cet" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cet.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">ET</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Etapa</span>. = <span lang="ceb">Ang racion sa mg̃a sod-an ng̃a ipanghátag sa mg̃a soldados sa ilang pagpang̃óbat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Etcétera</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín, ng̃a magámit sa pagláctor ug pagpótol sa soguílon, ug ang cahológan -nia mao: ng̃a náa pa ng̃a idológang onta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Étele</span>. = <span lang="ceb">Quitáa dihá, tan-áoa didto, naa man, solng̃a dihá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Éter</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a matín-ao ug magáan pa ng̃ani sa labíng maáyong tobig, mahong̃áo caáyo, -cay con isalibáy sa hang̃in ug con iyabó sa holohatáas, maoalá dihá dihá ug díli mahólog -sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eternal</span>. V. <i><a href="#e.eterno">Eterno</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eternalmente</span>. V. <i><a href="#e.eternamente">Eternamente</a></i>. -</p> -<p id="e.eternamente" class="hw"><span class="sc">Eternamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy catapósan, sa guihápon, sa pagcadáyon sa pagcadógay oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eternidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáyon, pagcadógay ng̃a oaláy sinógdan, guisogódan, ug oaláy usáb ug catapósan: -nahatong̃ód ug ang̃ay lamang sa Dios. * Cadogáyan ng̃a díli matápus, ng̃a oaláy catapúsan. -* Pagcadógay sa mg̃a catuígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eternizar</span>. = <span lang="ceb">Pagdógay caáyo sa bisan onsa. * Pagpadáyon sa pagcadógay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.eterno" class="hw"><span class="sc">Eterno</span>. = <span lang="ceb">Pagcamáo ng̃a diósnon, ang Dios ng̃a oaláy sinógdan ug oaláy osáb ug catapósan. * -Ang díli matápos sa guihápon. * Ang madógay oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eteromancia</span>. = <span lang="ceb">Ang pagtágna ng̃a bacácon ug ng̃a ang̃ay sa mg̃a dioatáhan, tong̃ód sa paglopád ug -pagtíng̃og sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Etesio</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a mabálhin sa iang hingtóngdan ng̃a tiempo, sa pagcaamíhan, sa pagcahabágat, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ética</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a catongdánan sa mg̃a táuo ug sa mg̃a bohat ng̃a -maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Etimología</span>. = <span lang="ceb">Sinógdan, guinicánan hingtóngdan sa mg̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Etimologista</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a mang̃íta sa sinógdan ug guinicánan sa mg̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Etiqueta</span>. = <span lang="ceb">Batásan ng̃a pagatománon sa mg̃a baláy ng̃a hariánon, sa pagatóbang ug sa ng̃atanán -ng̃a pagaboháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Etites</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a maíng̃on, sa pagcadagcó, sa usá ca itlog sa manóc, ng̃a caoang sa talioála -ug sinódlan sa lain batóng diótay, ng̃a matonóg maíng̃on sa usá ca colóng colóng ng̃a -pagagólong golóng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Etrura</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eucaristía</span>. = <span lang="ceb">Ang Santísimo Sacramento sa altal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eucarístico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa eucaristía, Sacramento ng̃a Eucarístico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eucrático</span>. = <span lang="ceb">Maáyong pagcabótang sa laoas ug sa quinabóhi sa tagsa ca táuo, somála sa iang edad -ug pagcaquinaía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Euforbio</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eufrasia</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Tanóm ng̃a icatámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eunuco</span>. = <span lang="ceb">Laláqui ng̃a guihibótan, ng̃a nagabántay sa mg̃a babáye sa mg̃a moro ug sa mang̃a -turco: sa <span class="pageNum" id="pb109">[<a href="#pb109">109</a>]</span>canhing tiempo, ang mg̃a dagcóng táuo ng̃a labíng hinigógma, pinalángga ug guilaóman -sa mg̃a hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eupatorio</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Europeo</span>. = <span lang="ceb">Ang natáuo sa Europa.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cev" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cev.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">EV</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Evacuacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahóad sa bisan onsa. * Calíbang, hibólos, pagcaótol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evacuar</span>. = <span lang="ceb">Paghóad, pagcóha sa solód sa bisan onsa. * Pagcalíbang, paghibólos, pagcaólo. * Pagpacopós, pagpadíot, pagpalóya sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.evadir" class="hw"><span class="sc">Evadir</span>. = <span lang="ceb">Pagcalágueu, paglícay sa mg̃a cadáot, pagligás sa mg̃a soguílon, arón paglicáyon ang -mang̃a cacolían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evagacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíng̃ao ling̃ao, pagcaláng̃ay lang̃ay sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evangélicamente</span>. = <span lang="ceb">Maíng̃on sa pagcaáng̃ay ug oyon sa pagtolón-an sa Evangelio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evangélico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa Evangelio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evangelio</span>. = <span lang="ceb">Historia, mg̃a libro ng̃a sinolátan sa opát ca Evangelista, sa quinabóhi, sa pagtolón-an -ug sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan ug diósnon sa atong Guinóong Jesucristo. * Ang -usá ca bahin ng̃a nacóha sa usá sa opát ca Evangelio ng̃a pagabasáhon sa mg̃a Padre, sa pagmisa nila. * Libro ng̃a -diótay oyámot ng̃a sinolátan sa sinógdan sa Evangelio ni San Juan, ug sa toló ca bahin -sa obán ng̃a toló ca Evangelista, ng̃a pagabitáyon sa haoac sa mang̃a bátang diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evangelista</span>. = <span lang="ceb">Ang tagsa sa opát ca santos ng̃a nagasólat sa santos ng̃a Evangelio. * Ang Padre ng̃a -mocanta sa Evangelio sa mg̃a misa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evangelistero</span>. = Como el anterior desde <i lang="ceb">ang Padre</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evangelizar</span>. = <span lang="ceb">Pagoáli sa Pagtóo sa atong Guinóong Jesucristo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evaporable</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mahong̃áo, maalísbo, malísng̃ao.</span> -</p> -<p id="e.evaporacion" class="hw"><span class="sc">Evaporacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahong̃áo, pagcaalísng̃ao.</span> -</p> -<p id="e.evaporar" class="hw"><span class="sc">Evaporar</span>. = <span lang="ceb">Hong̃áo, alísng̃ao, alísbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evaporatorio</span>. = <span lang="ceb">Ang tambal ng̃a macapahong̃áo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evaporizar</span>. V. <i><a href="#e.evaporar">Evaporar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evasion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalágueu.</span> * V. <i><a href="#e.evadir">Evadir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evasivo</span>. = <span lang="ceb">Ang icalágueu, ang polong con pagtóbag ng̃a icapaligás sa soguílon <span class="corr" id="xd31e64850" title="Fuente: ng">ug</span> sa mg̃a caculían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evento</span>. = <span lang="ceb">Pagsoríl, paghitábo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eventual</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a mahímo cahá ug díli opód cahá mahímo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eversion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláglag, pagcagobá, pagcabóncag, pagcaoalá, pagcatibáoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eviccion</span>. = <span lang="ceb">Calig-ónan ng̃a ihátag sa nagabalígya sa bisan onsa, sa pagcamatúod ng̃a oaláy cabilínggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evidencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyod ng̃a dayág caáyo ng̃a díli mahímo ng̃a pagadóha doháan, pagcamatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evidenciar</span>. = <span lang="ceb">Pagsáyor, pagásoy caáyo sa bisan onsa, pagmatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evidente</span>. = <span lang="ceb">Matúod sa oaláy doha doha, dayág oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evidentemente</span>. = <span lang="ceb">Sa Pagcamatúod, matúod caáyo, sa pagcadayág, sa madayág oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evitable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang licáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evitar</span>. = <span lang="ceb">Licay, pagbalíbad, pagcalágueu sa pagbóhat con sa pagpamólong sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evo</span>. = <span lang="ceb">Pagcadógay sa ng̃atanán ng̃a oaláy catapósan, pagcadógay sa guihápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evocacion</span>. = <span lang="ceb">Pagtáoag sa mg̃a dioatáhan sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon, sa mg̃a landong, sa mg̃a -calág, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Evocar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáoag sa bisan cansa, pagquiglában, pagquigtábang, pagpang̃ilába.</span> -<span class="pageNum" id="pb109a">[<a href="#pb109a">109</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Evolucion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíhoc sa mg̃a soldados ug sa mang̃a sacayán, sa pagtolotagílis ug pagbolobálhin -sa ilang guimpóy-an ng̃a lugar ug sa ilang guitaláyan, sa pagdámag ug pagpang̃óbat sa ilang mg̃a caáoy.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cex" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#cex.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">EX</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ex abrupto</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a polong ng̃a linatín: silbi sa pagásoy sa pagcadalí sa pagpamólong sa bisan cansang -táuo sa mg̃a polong ng̃a maínit caáyo ng̃a oalá onta paabóton. * Mg̃a paghócom ng̃a -oalá ománg̃ay sa mg̃a tolománon sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exaccion</span>. = <span lang="ceb">Pagtíng̃il sa bohis, sa mg̃a tampo, sa mg̃a amot, sa mg̃a silot, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exacerbacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasocó, pagcapong̃ót, pagcaligótgot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exacerbar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasocó, pagpapong̃ót, pagcabaláca, pagpaáquig, pagpaligótgot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exactamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy colang, sa pagcaoaláy lapas, sa pagcatóman, sa pagcahíngpit, sa toman, -sa maáyo oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exacto</span>. = <span lang="ceb">Matinománon, toman, topóng, oaláy colang, hingpit, maáyo oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exactitud</span>. = <span lang="ceb">Pagcadalí sa pagbóhat, pagcatopóng, pagcatóman, pagcahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exactor</span>. = <span lang="ceb">Maniníng̃il sa bohis ug sa obán ng̃a mang̃a baláidon sa mg̃a guinsacópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exageracion</span>. = <span lang="ceb">Paglabí, paglabáo, pagdagcó sa soguílon.</span> -</p> -<p id="e.exagerador" class="hw"><span class="sc">Exagerador</span>. = <span lang="ceb">Ang molabí ug magapadagcó sa iang soguílon. * Maandácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exagerante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exagerar</span>. = <span lang="ceb">Paglabí, pagcápin, pagdagcó sa soguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exagerativo</span>. V. <i><a href="#e.exagerador">Exagerador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exaltacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaósoag, pagcatáas, pagcahalángdon. * Dong̃og ug ng̃alan ng̃a guican sa bisan onsang -bohat ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an ug banságon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exaltar</span>. = <span lang="ceb">Pagósoag, pagtáas, pagbótang sa bisan cansa sa <span class="corr" id="xd31e65065" title="Fuente: opisio">opicio</span>, sa pagcahímtang ng̃a mahál, bilídhon ug donggánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exámen</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna, pagsósi ug maáyo, paghíling, paglí-li, pagquigsáyod, pagquigásoy. * -Pagdómdom sa mg̃a húna húna, mg̃a polong ug mg̃a bohat ng̃a iásoy ug itóg-an onta -sa compisálan.</span> -</p> -<p id="e.examinador" class="hw"><span class="sc">Examinador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatócso, ang mang̃otána sa pang̃adyéon ug sa bisan onsa, arón madayág con maálam -ba con díli ba ang táuo ng̃a guipang̃otána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Examinando</span>. = <span lang="ceb">Ang pagatocsóon, ang pagaexamináhon, ang pagasoquíton ug pang̃otánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Examinante</span>. V. <i><a href="#e.examinador">Examinador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Examinar</span>. = <span lang="ceb">Pagquigásoy, pagquigsáyor, pagsósi, pagsóquit. * Paghíling, paglí-li. * Pagtócso, -pagsócna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exangüe</span>. = <span lang="ceb">Ang guiagásan sa iang dugó ng̃atanán, ang colang sa dogó. * Ang oaláy gahóm ug cosóg, ang malóya na caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exanimacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaolá sa boot, sa mg̃a balatían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exánime</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy timáan sa quinabóhi, sa cabóhi. * Ang napógdao, ang malóya na oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exasperacion</span>. = <span lang="ceb">Pagdógang sa caól-ol, pagtándog sa maól-ol ng̃a daan. * Pagcasocó, pagcapong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exasperar</span>. = Idem, <span lang="ceb">pagpasocó, pagpapong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excavacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacále sa bisan diin, ng̃a magáhi ug libon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excavar</span>. = <span lang="ceb">Pagcále sa lugar ng̃a libon ug magáhi. * Pagháoan sa mg̃a tanóm, pagcúha sa yota sa -libot nila, sa ilang cadoólan.</span> -</p> -<p id="e.excedente" class="hw"><span class="sc">Excedente</span>. = <span lang="ceb">Ang capin, ang molabí, ang molabáo, lacád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exceder</span>. = <span lang="ceb">Labí labáo, capin.</span> -</p> -<p id="e.excelencia" class="hw"><span class="sc">Excelencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáyo, ang labíng maáyo, ang caáyo ng̃a labí sa bisan onsa. * Polong ng̃a igaóna -sa ng̃alan sa obán ng̃a mg̃a dagcóng táuo.</span> -<span class="pageNum" id="pb110">[<a href="#pb110">110</a>]</span></p> -<p id="e.excelente" class="hw"><span class="sc">Excelente</span>. = <span lang="ceb">Ang molabí ug molabáo sa pagcaáyo sa obán ng̃a isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excelentemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaáyo oyámut.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excelentísimo</span>. = Idem. * V. <i><a href="#e.excelencia">Excelencia</a></i>, desde <i lang="ceb">polong</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excelsamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahalángdong, sa pagcahatáas caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excelso</span>. = <span lang="ceb">Hatáas oyámat, halángdon. * Ang Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excéntrico</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá mahamótang sa talioála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excepcion</span>. = <span lang="ceb">Pagcagáoas, pagcamísic. * Camatoódan ng̃a ibótang sa atobáng̃an sa hocom sa usá ca -táuo ng̃a may capolong̃ánan sa lain ng̃a táuo, arón pagtibaoáson ang paghócom con -arón padayónon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excepcional</span>. = <span lang="ceb">Ang nahagáoas sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excepto</span>. = <span lang="ceb">Gaoas, sa díli isípon, sa díli mahaláquip. * Con díli.</span> -</p> -<p id="e.exceptuar" class="hw"><span class="sc">Exceptuar</span>. = <span lang="ceb">Gaoas, misic, díli pagláquip.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excerta</span>. = <span lang="ceb">Pagcaípon, pagcatípon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excesivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcacápin, sa paglabí, sa pagcalabáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excesivo</span>. V. <i><a href="#e.excedente">Excedente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exceso</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Salá, sayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excitacion</span>. = <span lang="ceb">Pagágda, pagtóyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excitar</span>. = <span lang="ceb">Agda, toyo, sambag, tambag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exclamacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóoao, pagcapóoao, pagcaagólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exclamar</span>. = <span lang="ceb">Tooao, pooao, agólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exclaustrado</span>. = <span lang="ceb">Ang religioso ng̃a napaháoa, ng̃a migóa sa convento, cay mióndang ang iang caparían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excluir</span>. V. <i><a href="#e.exceptuar">Exceptuar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagpaháoa, pagpahálin, pagpagóa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exclusiva</span>. = <span lang="ceb">Pagdíli sa guipang̃áyo ug guipanghináot sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exclusivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcagáoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exclusive</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín. * Idem.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exclusivo</span>. = <span lang="ceb">Ang magapagáoas, ang may gahóm sa paggáoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excogitable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang húna honáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excogitar</span>. = <span lang="ceb">Paghóna huna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excomulgado vitando</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a cristianos ng̃a díli mahímo ng̃a pagasoguilánan ug pagaobán obánon sa obán -ng̃a mg̃a isigcacristianos nia, cay guibólag sia sa pagcaambítan sa mg̃a binoñágan, -sa mang̃a ponóan sa santa Iglesia, tong̃ód sa iang pagcasócol ug casóqui sa mg̃a sogo -nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excomulgar</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag sa mg̃a ponóan sa Singbahán sa pagcaambítan sa mg̃a binoñágan, sa táuo ng̃a -cristianos ng̃a soquíhan ug ng̃a díli boot magsógot sa mg̃a sogo sa santa Iglesia, -ug ng̃a díli motóo sa obán ng̃a mg̃a toloóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excrecencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóbo sa onód sa obán ng̃a mang̃a bahin sa laoas sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp -ug hasta ng̃ani sa mg̃a tanóm, ng̃a magapacaláin caáyo sa ilang dagoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excrecion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíbang, pagcacaólo.</span> -</p> -<p id="e.excrementar" class="hw"><span class="sc">Excrementar</span>. = <span lang="ceb">Paglíbang, pagcaólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excremento</span>. = <span lang="ceb">Tae. * Iti. * Bisan onsang hugao ng̃a mogóa sa bába, sa ilong, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excrementicio</span>. = <span lang="ceb">Calán-on ng̃a díli macatámboc caáyo cay mahímo tae ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excretar</span>. V. <i><a href="#e.excrementar">Excrementar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excretorio</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a bahin sa solód sa mg̃a laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp, ng̃a managpabólag -sa daótan sa mg̃a quináon sa mg̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excursion</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃óbat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excusa</span>. = <span lang="ceb">Balíbad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excusabaraja</span>. = <span lang="ceb">Tagácan, bocág, bacat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excusable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós pagbalibádon, ibalíbar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excusadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excusado</span>. = <span lang="ceb">Ang nahagáoas sa pagbáyad sa bohis, tong̃ód sa pagbóot sa hari, tong̃ód sa iang opicio, ug tong̃ód ba sa lain -ng̃a hingtóngdan. * Ang <span class="pageNum" id="pb110a">[<a href="#pb110a">110</a>]</span>díli magámit sa masóbsob. * Ang oalay quinahánglan ng̃a boháton con ipamólong. * Ang -díli mapólos sa guitóyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excusador</span>. = <span lang="ceb">Ang mobalíbad. * Ang magasalíli, magaalíli, magaságang, magasacál sa lain sa pagbáyad -sa bohis, sa pagbóhat sa mg̃a bohat sa lonsod togód canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Excusar</span>. = <span lang="ceb">Pagbalíbad. * Pagdíli, pagólang, arón díli boháton ug díli ipamólong, ug arón díli -masoríl ang mg̃a daótan. * Pagáyad sa bisan onsa. * Paggáoas sa pagbáyad sa bohis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Execrable</span>. = <span lang="ceb">Ang daótan caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Execracion</span>. = <span lang="ceb">Pagtónglo, pagmaldicion sa isicatáuo con sa mananáp, pagcadomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Execrador</span>. = <span lang="ceb">Ang manónglo, ang magamaldicion, ang magadomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exencion</span>. = <span lang="ceb">Pagcagáoas sa bisan onsang catongdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exentamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcagáoas. * Sa pagcadayág, sa oaláy licó licóng polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exentar</span>. = <span lang="ceb">Paggáoas, pagpamísic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exento</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a madayág, ng̃a oaláy atóp ug salípdan. * Ang magatóman sa caogalíng̃on ng̃a -catongdánan sa oaláy táuo ng̃a pagapilíon ug labánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exequatur</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín ng̃a magaásoy sa pagtógot sa mg̃a hari sa pagbaláod ug pagtóman -sa mg̃a sogo sa Santos ng̃a Papa ng̃a guisólat sa mang̃a camatoódan ng̃a guing̃álan -ug Bula.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exequias</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a tolománon sa Singbahán tong̃ód sa mg̃a calág sa mg̃a minatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exequible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang tománon, boháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exhalacion</span>. = <span lang="ceb">Caláyo ng̃a maquíta osáhay sa ga-biy, sa tiempo sa linao, sa cahang̃ínan, ng̃a maíng̃on sa usá ca bitóon -ng̃a modalágan ug mahólog. * Pagcaalísng̃ao, pagcaalísbo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exhalar</span>. = <span lang="ceb">Alísng̃ao, alísbo, hong̃áo. * Pagcotás guican sa pagcaínit ng̃a dagcó con sa pagcacápoy. -* Pagbóhat sa bisan onsa sa minatúod caáyo, sa masingcámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exhausto</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Pagcacábos, pagcaóbos, pagcacólang sa bisan onsa. * Ang guicábsan, guicópsan, guicaoád-an ug guicahódtan -sa quinahánglan onta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exheredacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadilí sa pagdáoat sa cabílin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exhibicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaháyag, pagcadayág, pagtóngha sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exhibir</span>. = <span lang="ceb">Dayág, hayag, quita, tongha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e65622" title="Fuente: Exhortacon">Exhortacion</span>. = <span lang="ceb">Sambag, tambag, oáli, pagcabárlong, pagcasáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exhortar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exhorto</span>. = <span lang="ceb">Sogo sa usá ca hocom sa lain ng̃a isigcahócom arón ipatóman nia ang ipang̃áyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exhumacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpagóa sa lobóng, sa lobng̃ánan, sa lolóbng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exhumar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exigencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagpang̃áyo sa bisan onsa, sa linogsánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exigir</span>. = <span lang="ceb">Pagtíng̃il, pagdáoat, pagcóha sa isigcatáuo sa bisan onsa, tong̃ód sa sogo sa matúod ng̃a hocom. * Pagágda, pagsógo sa lain sa minatúod, -arón magabóhat con mamólong sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eximio</span>. = <span lang="ceb">Maáyo caáyo, halángdon, mahál, hamíli, bilídhon oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Eximir</span>. = <span lang="ceb">Paggáoas, pagbáoi sa bisan cansa sa pagtóman sa bisan onsa, ug sa pagaboháton sa obán -ng̃a isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exinanicio</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang sa cosóg, sa gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exinanido</span>. = <span lang="ceb">Maloyáhon caáyo, ang coláng̃an sa cosóg ug gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Existencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcamáo. * Ang mang̃a manggad, mg̃a bong̃a ng̃a naa pa, ng̃a oalá pa ibalígya, ng̃a -oalá pa mahálin.</span> -<span class="pageNum" id="pb111">[<a href="#pb111">111</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Existente</span>. = <span lang="ceb">Ang may pagcamáo, ang anáa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Existimacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahúna huna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Existimar</span>. = <span lang="ceb">Paghúna huna, pagmatúod sa bisan onsa, bisan ng̃a dili matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Existir</span>. = <span lang="ceb">Pagmáo. * Dona, arona, naa, nia, may.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Éxito</span>. = <span lang="ceb">Catapósan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exoneracion</span>. = <span lang="ceb">Pagbáoi, pagcóha sa bisan cansa sa <span class="corr" id="xd31e65745" title="Fuente: cabó-gat">cabóg-at</span> ng̃a guidála nía, sa catongdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exonerar</span>. = <span lang="ceb">Gaoas, baoi, coha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exorable</span>. = <span lang="ceb">Ang padáog, pabóyoc ug pagcábig sa mg̃a pagámpo, sa mg̃a pagháng̃io.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exorbitancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcalabí, pagcacápin, pagcalabáo, pagcadagcó caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exorbitante</span>. = <span lang="ceb">Ang dagcóan, ang nagalabí, ang molabáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exorcismo</span>. V. <i><a href="#e.conjuro">Conjuro</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exorcista</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm, tong̃ód sa pagordenar canía sa Sr. Obispo, sa pagbása sa mg̃a exorcismo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exorcitante</span>. = <span lang="ceb">Ang magabása sa mg̃a exorcismo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exorcizar</span>. V. <i><a href="#e.conjurar">Conjurar</a></i> desde <i lang="ceb">pagpang̃ádye</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exordio</span>. = <span lang="ceb">Sinógdan sa mg̃a soguílon sa mg̃a oáli ug sa guisólat sa mg̃a libro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exornacion</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a polong ng̃a idógang sa mg̃a soguílon, sa mg̃a oáli, &c., arón matahóm ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exótico</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a polong, mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm ng̃a díli caogalíng̃on sa Guinharían, sa provincia -con sa longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expansibilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaonát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expansion</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expansivo</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo ng̃a onáton, pagdagcóon ug pagalápdon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expatriacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahing̃ílin, pagcahálin, pagpaháoa, pagpahalayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expatriarse</span>. = <span lang="ceb">Hing̃ílin, halin, haoa, halayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expectable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós ng̃a higugmáon, palanggáon ug boóton sa cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expectacion</span>. = <span lang="ceb">Paghólat, pagpaábot. * Piesta ng̃a guipapiesta sa santa Iglesia sa pagtáhod cang María -Santísima, tong̃ód sa iang pagpaábot sa santos niang pagánac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expectativa</span>. = <span lang="ceb">Pagláom sa pagdáng̃at sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expectoracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacolíh-ad, ug ang laoay ng̃a guilóa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expectorar</span>. = <span lang="ceb">Pagcolíh-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expedicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyon, pagcatólin sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa. * Camatoódan, -pagtógot con bisan onsang solat ng̃a guican sa hocmánan sa Santos ng̃a Papa. * Pagpang̃óbat -sa halayó con sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expedicionario</span>. = <span lang="ceb">Ang moobán sa halayó con sa dagat, sa pagpang̃óbat, con sa lain ng̃a tuyo. * Mg̃a -soldados ng̃a moobán sa expedicion.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expedicionero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay sa paghóman ug pagtibáoas sa madalí sa mg̃a holosáyon ug sa mg̃a pagtógot -ng̃a guinapang̃áyo sa hocmánan sa Santos ng̃a Papa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expediente</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a papel ng̃a sinolátan ug sa mg̃a camatoódan ng̃a nahatong̃ód sa -mg̃a capolong̃ánan ug sa bisan onsa ng̃a mg̃a holosáyon. * Alaguían ng̃a guihóna hona -sa pagcóha sa mg̃a cacolían sa bisan onsa ng̃a quinahánglan ng̃a boháton. * Pagcasáyon -sa pagbóhat sa bisan onsa. * Tong̃ód, hingtóngdan. * Pagcasángcap sa mg̃a quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expedir</span>. = <span lang="ceb">Paghóman, pagtibáoas, sa mg̃a bohat, sa mg̃a holosáyon. * Pagsólat sa mg̃a camatoódan, -sa mg̃a solat ug mg̃a sogo sa mg̃a ponóan, ing̃on sa pagcaáng̃ay sa batásan ug sa -mg̃a tolománon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expeditamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasáyon, sa pagcaoaláy cacolían.</span> -<span class="pageNum" id="pb111a">[<a href="#pb111a">111</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Expedito</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon magabóhat sa bisan onsa. * Ang maháoan, maháoay, ang oaláy cacolían, mg̃a -casámoc ug mg̃a caoláng̃an.</span> -</p> -<p id="e.expeler" class="hw"><span class="sc">Expeler</span>. = <span lang="ceb">Salibáy, balíbag, tolód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expendedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magagasto. * Ang magabalígya sa bisan onsa ng̃a hingbalóan nia ng̃a quináoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expender</span>. = <span lang="ceb">Paggasto, pagbalígya sa bisan onsa ng̃a guipabalígya sa tagía. * Pagbalígya sa bisan -onsa ng̃a quináoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expensas</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a paggasto. * Mg̃a pagbáyad. * Mang̃a sohol sa mg̃a hocom, tong̃ód sa mg̃a capolong̃ánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Experiencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcabátir, pagcasináti, pagcaálam sa pagbóhat sa bisan onsa tong̃ód sa pagcaánad -na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Experimentado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a batir, masináti, ng̃a maálam sa bisan onsa ng̃a hingcaándan na nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Experimentador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasólay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Experimental</span>. = <span lang="ceb">Ang hingcárman tong̃ód sa pagsólay sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Experimentar</span>. = <span lang="ceb">Solay, pagbóhat sa macacadághan sa bisan onsa, arón hicádman. * Pagíla con maáyo con -masaquét ba ang caogalíng̃on ng̃a laoas, con mapíscay ba con malóya ug mabóg-at ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Experimento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasólay, pagsólay, pagbóhat sa macadághan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expertamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabátir, sa pagcaálam, sa pagcasináti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Experto</span>. = <span lang="ceb">Batid, masináti, boótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expiacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá sa mg̃a salá, sa mg̃a sayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expiar</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá sa mg̃a salá, sa mg̃a sayóp, sa mg̃a casalánan ug casaypánan, tong̃ód sa bisan -onsa ng̃a bohat ng̃a ang̃ay niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expiatorio</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a pagaboháton arón maoalá ang mg̃a salá, ng̃a icaoalá sa mg̃a sayóp.</span> -</p> -<p id="e.explanacion" class="hw"><span class="sc">Explanacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaásoy, pagcasáyod, pagcadayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Explanada</span>. = <span lang="ceb">Pagcahanáyhay, pagcahándig. * Salog sa cota con sa mg̃a papán ng̃a pagatónban ug pagabotáng̃an -sa mg̃a cureña sa mg̃a lothan.</span> -</p> -<p id="e.explanar" class="hw"><span class="sc">Explanar</span>. = <span lang="ceb">Asoy, sayod, dayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Explayar</span>. = <span lang="ceb">Pagdagcó, paglapád, pagonát, pagtóyod. * Paglíng̃ao ling̃ao, pagdóla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Explicable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang asóyon ug icapanáyod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Explicacion</span>. V. <i><a href="#e.explanacion">Explanacion</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcatóon, pagcatódlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Explicar</span>. V. <i><a href="#e.explanar">Explanar</a></i>. * <span lang="ceb">Toon, todlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Explicaderas</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyon sa bisan cansa sa pagásoy ug maáyo sa boot asóyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Explícito</span>. = <span lang="ceb">Ang madayág, ang guiásoy ug guisáyod caáyo, ang oaláy doha doha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exploracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacácap. * Pagcahíling, pagcasósi, pagquigsáyod. * Pagcasóquit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Explorador</span>. = <span lang="ceb">Ang magcácap. * Ang magahíling, motán-ao ug maáyo, magasósi, maquigsáyod. * Ang magasóquit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Explorar</span>. = <span lang="ceb">Cacap. * Hiling, asoy, tan-ao, li-li, sosi, sayod. * Soquit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exploratorio</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a pagagamíton sa mg̃a mananámbal sa pagcóha sa mg̃a bató ng̃a magáma -sa alaguían sa ihi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Explosion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatonóg, pagcabotó.</span> -</p> -<p id="e.exponente" class="hw"><span class="sc">Exponente</span>. = <span lang="ceb">Ang magaásoy. * Ang magasáyor.</span> -</p> -<p id="e.exponer" class="hw"><span class="sc">Exponer</span>. = <span lang="ceb">Dayág, hayag. * Asoy, sayod. * Pagásoy ug maáyo sa bisan onsa ng̃a guibotáng̃an sa -mg̃a doha doha. * Pagbótang sa bisan onsa sa lugar ng̃a may catáhap, ng̃a guicatahápan -ng̃a maósic, madáot con maoalá. * Pagbílin, pagbótang sa mg̃a bátang diótay sa ganháan, -sa pultahán, sa bisan onsang baláy, arón pasóson ug pagabatónan guican lamang sa calóoy: -guibóhat ug pagaboháton osáhay quiní sa mg̃a dalága ng̃a nanagpang̃ánac, cay mang̃ahárloc -sila ug mang̃aólao ng̃a hingbalóan sa mg̃a tigólang nila ug sa cadaghánan.</span> -<span class="pageNum" id="pb112">[<a href="#pb112">112</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Exportacion</span>. = <span lang="ceb">Paghátor sa mg̃a manggad con sa mg̃a calán-on cotob sa usá ca longsod sa lain ng̃a -longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expositivo</span>. = <span lang="ceb">Ang macaásoy ug magasáyod sa bisan onsa ng̃a macóti onta sabóton, tong̃ód cay guibotáng̃an -sa mg̃a pagdóha doha ug sa mg̃a cacolían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expósito</span>. = <span lang="ceb">Ang báta ng̃a guibiáan sa mg̃a tigólang, sa mg̃a tagánac, ing̃on sa guiíng̃on na.</span> * V. <i><a href="#e.exponer">Exponer</a></i> desde <i lang="ceb">pagbílin</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expositor</span>. V. <i><a href="#e.exponente">Exponente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expremijo</span>. = <span lang="ceb">Dolang, pasóng̃an ng̃a hatáas ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a hormáhan sa mg̃a queso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expresamente</span>. = <span lang="ceb">Sa mg̃a bohat con sa mg̃a polong ng̃a dayág caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expresar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong somála sa anáa sa húna húna, pagásoy, pagsáyod caáyo sa oaláy doha doha.</span> -</p> -<p id="e.expresion" class="hw"><span class="sc">Expresion</span>. V. <i><a href="#e.explanacion">Explanacion</a></i>. * <span lang="ceb">Ang polong con bóhat ng̃a icaásoy sa mg̃a táuo sa anáa sa ilang húna húna. * Gasa, -hatag, regalo, sa timáan sa maáyong boot ug sa pagtamód sa mg̃a calóoy. * Pagpóga, -pagpíga sa bisan onsa arón gomóa ang dogá. * Pagcaáyo sa mg̃a laráoan ng̃a piníntal, -con sa mang̃a táuo táuo ng̃a binóhat sa cahoy, sa tombága, sa pothao. * Pagcaínit -sa soguílon, sa oáli, &c., ng̃a icaásoy sa mamólong sa guibáti sa iang húna húna ug -cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expresivo</span>. V. <i><a href="#e.expresion">Expresion</a></i> hasta <i lang="ceb">gasa</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expreso</span>. = <span lang="ceb">Ang madayág, ang maásoy caáyo, bisan onsa ng̃a oaláy doha doha, ng̃a díli cadóha doháan. -* Sinógo ng̃a guisógo pagtóyo sa pagdála sa mang̃a balítang maáyo con daótan ug masolóbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exprimidera</span>. = <span lang="ceb">Badyétan. * Capandáyan ng̃a pagagamíton sa mg̃a boticario, sa mg̃a managbóhat sa mg̃a -tambal, sa pagpíga sa bisan onsa ng̃a quinahánglan pigáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exprimir</span>. = <span lang="ceb">Poga, piga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exprofeso</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a polong ng̃a linatín: sa tinóyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expugnacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacóha sa mg̃a cota, sa mg̃a longsod, &c., tong̃ód sa gahóm sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expugnar</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃óbat ug pagcóha sa mg̃a longsod, mg̃a cota, &c., sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e66310" title="Fuente: caáuay">caáoay</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expulsar</span>. V. <i><a href="#e.expeler">Expeler</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expulsion</span>. = <span lang="ceb">Pagpaháoa, pagcahing̃ílin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expurgar</span>. = <span lang="ceb">Pagháoan, paghínis, pagnósnos. * Pagólay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Expurgatorio</span>. = <span lang="ceb">Ang magahínis, ang maganósnos. * Ang magapaólay. * Libro ng̃a sinolátan sa obán ng̃a -mang̃a libro ng̃a dinilían, ng̃a díli mahímo ng̃a pagabasáhon cay guidilí sa mg̃a -ponóan sa Singbahán, tong̃ód sa ilang daótan ng̃a pagtolón-an ug cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exquisitamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaníndot, sa pagcaáñag, sa pacatahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exquisito</span>. = <span lang="ceb">Maníndot, maáñag, matahóm, olosáhon, sa maáyong pagcabóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Éxtasi ó éxtasis</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá sa boot ug sa mg̃a balatían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extático</span>. = <span lang="ceb">Ang pagacaoád-an sa boot ug sa mang̃a balatían, sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extemporáneamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy pagcaándam, pagcatagána. * Sa pagcatagculáhao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e66380" title="Fuente: Estemporáneo">Extemporáneo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang ng̃a libróha ng̃a guisólat, ug bisan onsang oaliha, &c., ng̃a guiuáli, -&c., sa oalá hona honáon ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extender</span>. = <span lang="ceb">Boclar, onát, botad, toyod, higda, calígar. * Pagásoy, pagsáyod sa pagcacóti coti, -sa bisan onsa. * Pagtacód sa saquét, sa batásan ng̃a daótan, &c. * Pagpalábi labi, -pagparáyeg, pagpacadagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extension</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóclar, pagcaonát, pagcalagpád pagcadagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e66401" title="Fuente: Estensivo">Extensivo</span>. = <span lang="ceb">Ang macaígo sa obán ng̃a mg̃a botang ng̃a oalá hing̃álan, ang moáng̃ay sa obán.</span> -<span class="pageNum" id="pb112a">[<a href="#pb112a">112</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Extenso</span>. = <span lang="ceb">Ang dagcó, halagpád, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extenuacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalóya, pagcacábos sa cosóg, sa gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extenuado</span>. = <span lang="ceb">Ang malóya caáyo, ang oaláy cosóg, ang díli macáscog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extenuar</span>. = <span lang="ceb">Pagmalóya, pagníoang, pagoalá sa cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extenuativo</span>. = <span lang="ceb">Ang magapalóya, ang macaníoang, ang magapaoalá sa cosóg.</span> -</p> -<p id="e.exterior" class="hw"><span class="sc">Exterior</span>. = <span lang="ceb">Ang sa dapit sa goa, ang sa dayág. * Dagoay, baihon sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exterioridad</span>. = <span lang="ceb">Batásan sa cadaigánan sa mg̃a táuo. * Pagpaquíta sa bisan onsang bohat, pagpamólong -sa bisan onsang polong ng̃a, sa pagcamatúod, oalá sa cásing cásing, pagpamólong ug -pagbóhat sa salingcápao lamang. * Pagtáhor, pagábi abi sa salingcápao, díli sa cásing -cásing, sa lonlon ng̃a paráyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exteriormente</span>. = <span lang="ceb">Dapit sa goa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exterminador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapahing̃ílin. * Ang magaláglag, magatibáoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exterminar</span>. = <span lang="ceb">Hing̃ílin. * Tapus, tibáoas, laglag.</span> -</p> -<p id="e.exterminio" class="hw"><span class="sc">Exterminio</span>. = <span lang="ceb">Pagpaháoa, pagcahing̃ílin. * Pagcatápos, pagcatibáoas, pagcaláglag, pagcaoalá ng̃a -tuod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Externo</span>. = <span lang="ceb">Bohat con polong ng̃a madayág, bisan onsa ng̃a guipaquíta sa cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extincion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapálong.</span> * V. <i><a href="#e.exterminio">Exterminio</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extinguible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang palng̃on, tibaoáson ug laglágon.</span> -</p> -<p id="e.extinguir" class="hw"><span class="sc">Extinguir</span>. = <span lang="ceb">Palong. * Tibáoas, tapos, laglag, oalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extirpacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíbot ng̃a tuod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extirpar</span>. = <span lang="ceb">Ibot.</span> * V. <i><a href="#e.extinguir">Extinguir</a></i> desde <i lang="ceb">tibáoas</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extorsion</span>. = <span lang="ceb">Pagágao, pagcóha sa linogsánay sa bisan onsa. * Bisan onsang cadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extra</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín: labot pa, sa gaoas, sa goa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extraccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcagóa sa bisan onsa, sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extracta</span>. = <span lang="ceb">Hinóad ng̃a toman sa bisan onsang solat con camatoódan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extractador</span>. = <span lang="ceb">Ang magahóad sa mg̃a solat. * Ang magapaláctod sa bisan onsa ng̃a guisólat ug hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extractar</span>. = <span lang="ceb">Pagláctor sa hingtóngdan sa mg̃a toyo ng̃a guisólat sa libro, con sa mg̃a solat sa -mg̃a hatáas ng̃a polong. * Pagásoy, pagsólat sa mg̃a hamóbo ug lactod ng̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extracto</span>. = <span lang="ceb">Cahológan ng̃a labíng maáyo sa mg̃a solat ug mg̃a libro ng̃a guitígom sa diótay ng̃a -polong ug guibótang sa pagcaláctod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extradicion</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa hocom sa lain longsod, sa lain Guinaharían con provincia, sa táuo ng̃a -saláan ng̃a midang̃óp dihá canía sa matúod ug hingtóngdan ng̃a hocom, cay guipang̃áyo nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extraer</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa bisan onsa, sa bisan díin. * Paghóad sa bisan onsang solat. * Paggóa sa Singbahán, tong̃ód sa sogo ng̃a ináng̃ay -sa mang̃a tolománon, sa matúod ng̃a hocom, sa táuong saláan ng̃a midang̃óp dihá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extrajudicial</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a pagaboháton sa díli ipaági sa hocmánan, ug sa mg̃a tolománon sa mang̃a -hocom ug sa mg̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extrajudicialmente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy labot sa mg̃a tolománon sa batásan ug sa mg̃a hocmánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extramuros</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a lanatín: sa <span class="corr" id="xd31e66637" title="Fuente: gaaoas">gaoas</span>, sa goa sa longsod, sa cota, sa ciudad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extranjería</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa táuo sa lain longsod, sa domolóong, ng̃a nahatong̃ód canía ing̃on sa -batásan, hasta ng̃a díli sia mahasólat sa padron.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extranjero</span>. = <span lang="ceb">Ang domolóong, táuo con bisan onsa sa lain ng̃a longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extrañar</span>. = <span lang="ceb">Pagdilí sa isigcatáuo sa maáyong búot ng̃a guibótang ng̃a daan canía, pagtápos, pagtibáoas -sa pagcahigála, sa pagcaábian. * Pagting̃ála sa bisan <span class="pageNum" id="pb113">[<a href="#pb113">113</a>]</span>onsa, pagsáoay, pagbárlong. * Pagáyad. * Pagdilí sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extrañamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáyad sa bisan onsa. * Pagcahing̃ílin, pagpaháoa sa lain Guinharían, sa lain provincia -con sa lain ng̃a longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extrañeza</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláin. * Bisan onsa ng̃a díli ang̃ay, díli oyon, ng̃a díli magamótang sa pagcahósay. -* Pagcabólag sa mg̃a abian, pagáoay sa mg̃a higála. * Pagcating̃ála, bisan onsa ng̃a -hibólng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extraño</span>. <span class="corr" id="xd31e66685" title="Fuente: V.">=</span> <span lang="ceb">Domolóong. * Ang díli caogalíng̃on, ang díli onta sacop sa Guinharían, sa longsod, sa calioátan, sa banay, ug díli opod -apil sa oficio sa quinaádman, &c., ng̃a guihisgótan ug guisoguilánan. * Bisan onsa -ng̃a cating̃aláhan, olosáhon, hibólng̃an. * Táuo sa gaoi ng̃a malisód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extraordinariamente</span>. = <span lang="ceb">Díli ing̃on sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extraordinario</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang mg̃a sinógo con correo ng̃a dinalían. * Calán-on ng̃a mahál ug malalím, ng̃a idógang sa mg̃a calán-on sa matagádlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extratémpora</span>. = <span lang="ceb">Ang pagtógot sa mg̃a Sres. Obispo, arón pagaordenáhan ang mg̃a Padre sa gaoas sa mg̃a -adlao ng̃a guitagána ug guitórlo sa santa Iglesia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extravagancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy cahosáyan sa paghúna húna, sa pagpamólong ug sa pagbóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extravagante</span>. = <span lang="ceb">Húna, húna, polong cong bohat ng̃a oaláy cahosáyan ug cahológan, ng̃a díli ing̃on -sa batásan, ng̃a díli motaláy sa pagcaáng̃ay. * Ang obán ng̃a mg̃a camatoódan ng̃a -guican sa Santos ng̃a Papa ng̃a oalá mahaláquip sa cadaghánan ng̃a guing̃álan ug cuerpo -canónico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extravasarse</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa vino, dogó, tobig, &c., sa iang vaso, sa iang sorlánan. * Pagsóba sa dogó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extraviar</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá sa dalan, pagsaláag. * Pagbótang sa bisan onsa sa lugar ng̃a dili onta hingtóngdan -ng̃a bolotáng̃an nia. * Pagbía sa daan ng̃a pagpang̃íta con batásan, ug pagsógod sa -bag-o.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extravío</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá sa dalan, pagcasaláag. * Pagcadáot, pagcalágsot sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extremadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcacólang, sa pagcacápin. * Sa pagcahingpit. * Sa minatóod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extremado</span>. = <span lang="ceb">Ang maáyo caáyo, ug ang daótan oyámot sa isicaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extremar</span>. = <span lang="ceb">Pagábot sa catapósan. * Pagbóhat sa bisan onsa sa tibúoc ng̃a quinaádman ug caálam.</span> -</p> -<p id="e.extremauncion" class="hw"><span class="sc">Extremauncion</span>. = <span lang="ceb">Pagdíhog, paghílog, paghídhid sa santos ng̃a lana sa mg̃a masaquét ng̃a mamalátyon -na, pagódyo. * Ang usá sa pipíto ca sacramentos ng̃a guibóhat sa atong Guinóong Jesucristo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extremidad</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin ng̃a catapúsan sa bisan onsa, daplin, cadaplínan. * Catapósan ng̃a arang -pagaabóton sa bisan onsa. * Ang olo, mg̃a camót, mg̃a tiil ug ang icog sa mg̃a mananáp. -* <span class="corr" id="xd31e66795" title="Fuente: Ng̃uilit">Ng̃ilit</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extremo</span>. = <span lang="ceb">Catapósan sa bisan onsa. * Ang labing dagcó sa tugnao, sa init, sa olan, sa hang̃in, -&c. * Sinógdan ug catapósan sa bisan onsa. * Catapúsan sa pagcaáyo con sa pagcadaótan -sa bisan onsa. * Pagcahíngpit ug <span class="corr" id="xd31e66805" title="Fuente: pagcacógi">pagcacógui</span> sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extremoso</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy casaráng̃an sa iang mg̃a pagbóhat ug pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extrínsecamente</span>. = <span lang="ceb">Dapit sa goa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Extrínseco</span>. V. <i><a href="#e.exterior">Exterior</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exuberancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan, cadaghánan. * Pagcaponó, pagcalócop caáyo, pagcacápin oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exuberante</span>. = <span lang="ceb">Ang guidaghánan, ang naponó caáyo, ang guicapínan oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exulcerar</span>. = <span lang="ceb">Pagcágod sa panit ug pagsógod sa samad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Exultacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalípay, paghimáya.</span> -</p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cf" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#cf.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">F</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cfa" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cfa.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">FA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Fábrica</span>. = <span lang="ceb">Balay, cota, Singbahán, &c., ng̃a binóhat sa bató, sa papán, &c. * Lugar ng̃a guitagána -sa <span class="pageNum" id="pb113a">[<a href="#pb113a">113</a>]</span>pagbóhat sa bisan onsang baláy, baluarte, &c. * Lugar ng̃a pagabohátan sa bisan onsa, -sa mg̃a panápton, sa pothao, sa tesa, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fabricante</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat, ang panday sa bisan onsa. * Ang tagía, ang maestro con ang mobántay -ug magahópot sa baláy ng̃a pagabohátan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fabricar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsang bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fabriquero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mobántay sa mg̃a Singbahán sa ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa pagcatíndog -ug sa mg̃a bohat sa maong Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fábula</span>. = <span lang="ceb">Soguílon ng̃a guihóna hona sa mg̃a táuo, sa pagpalíng̃ao sa obán, con sa pagtóon ug -pagtódlo caníla. * Mg̃a soguílon sa longsod. * Bisan onsa ng̃a guihóna hóna ug guipacamáo mao sa oaláy hingtóndan ug cahológan. -* Bisan onsang polong ng̃a icatábon sa matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fabulista</span>. = <span lang="ceb">Ang magahúna húna ug magasólat sa mg̃a fábula.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fabulosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadíli mao, sa pagcabácac. * Sa pagcadíli matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Faccion</span>. = <span lang="ceb">Dapig, tapoc sa mg̃a táuo ng̃a nanagálsa sila, ng̃a nanagsócol sa mg̃a ponóan. * Bisan -onsang bahin sa nauong sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Faccionario</span>. = <span lang="ceb">Ang magalában sa bisan onsang dapig con tapoc sa mg̃a soquíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Faccioso</span>. = <span lang="ceb">Maggolobót, soquíhan, masinocólon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Faceta</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca loyo con nauong ng̃a sinápsap sa mg̃a bató ng̃a magáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Facie ecclesiæ</span> (in). = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín, ng̃a magámit sa pagásoy ng̃a guicasál ang mg̃a táuo sa cadaigánan, -ing̃on sa batásan sa santa Iglesia, ug ing̃on osáb sa nahamótang sa mg̃a tolománon -sa santos ng̃a sacramento sa Pagcasál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fácil</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon, ang oaláy cabilínggan ug cacolían. * Ang masáyon macábig ug mabóyoc sa -cabobót-on sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Facilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Facilitar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa mg̃a casámoc, sa mg̃a caoláng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fácilmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Facineroso</span>. = <span lang="ceb">Saláan, ponó sa mg̃a sayóp, daótan caáyo, mang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Facistol</span>. = <span lang="ceb">Bolotáng̃an sa mg̃a libro sa pagcanta sa mg̃a Singbahán: ang cadaghánan sa mg̃a facistol -sa mg̃a coro may opat ca nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Facsímile</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín ng̃a magaásoy sa pagcahíngpit sa paghóad sa mg̃a solat con mg̃a -pirma sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Factible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang boháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Facticio</span>. = <span lang="ceb">Ang mabóhat tong̃ód lamang sa quinaádman sa táuo.</span> -</p> -<p id="e.factor" class="hw"><span class="sc">Factor</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guitógnan <span class="corr" id="xd31e67026" title="Fuente: ng">ug</span> guitogyánan sa mang̃a comerciante, sa mg̃a magbalilígya, sa pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a manggad, ug sa obán ng̃a mang̃a quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Factoría</span>. = <span lang="ceb">Oficio ug cahímtang sa factor, lugar ng̃a pagapóy-an sa factor. * Baláy ng̃a guibotáng̃an -sa mg̃a manggad ng̃a icolomercio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Factura</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a bili sa mang̃a manggad ug sa obán pa ng̃a icolomercio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fácula</span>. = <span lang="ceb">Ang tagsa sa mg̃a casólao ng̃a labíng masíga sa calíng̃in sa adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Facultad</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa pagbóhat. * Caálam, quinaádman. * Cadaghánan sa mg̃a doctor ug mg̃a magtotóon -sa tagsa ca quinaádman sa mg̃a Universidad. * Cadaghánan sa mg̃a mananámbal ug sa -mg̃a boticario ng̃a nanagsílbi ug nanámbal sa hari. * Pohónan, dona, catigayónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Facultar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa gahóm arón boháton ug bisan onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb114">[<a href="#pb114">114</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Facultativamente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on, somála sa mg̃a pagtolón-an sa bisan onsa ng̃a quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Facultativo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa bisan onsa ng̃a quinaádman. * Ang nahatong̃ód sa gahóm sa bisan -cansa, sa pagbóhat sa bisan onsa. * Ang mahibaló sa bisan onsa ng̃a quinaádman. * -Mananámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Facundia</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyon sa pagpamólong ug cadaghánan sa mg̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Facundo</span>. = <span lang="ceb">Ang mamólong sa pagcaáyo, ug masáyon macagámit sa mg̃a polong ng̃a piníli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Facha</span>. = <span lang="ceb">Dagoay, baihon, nauong. * Paghónong sa pagcatólin sa mg̃a sacayán sa pagtáod sa mg̃a layág sa pagcasinóhi sohi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fachada</span>. = <span lang="ceb">Atobáng̃an sa mg̃a baláy, mg̃a cota, mg̃a palacio, mg̃a Singbahán, &c., ug sa bisan -onsa ng̃a naa sa atobáng̃an. * Nahaónang dahon ng̃a sinolátan sa mg̃a libro, ng̃a casayódan sa guisólat sa maong -mg̃a libro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fachenda</span>. = <span lang="ceb">Parayégon, maandácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fachendear</span>. = <span lang="ceb">Pagparáyeg, pagándac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fada</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a, camuesa. * Babáyeng balbal, asoang, onglo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Faena</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang bohat ng̃a dagcó ug dinalían.</span> -</p> -<p id="e.fagina" class="hw"><span class="sc">Fagina</span>. = <span lang="ceb">Bináat, bogcos, bináng̃an, baat, sa mg̃a sang̃á ng̃a manípis ug sa mg̃a sagbot. * -Cadaghánan sa mg̃a bináng̃an sa trigo, homáy, &c., ng̃a guipanápoc sa yota. * Sológuod, -mg̃a cahoy ng̃a maáyo sa caláyo. * Pagcagobóc. * Mg̃a polong ng̃a caoang, sa oaláy -hingtóngdan ug cahológan. * Banha, sabá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fagot</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a apil sa música.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Faisan</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a maníndot: ang onód nia malalím caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Faisana</span>. = <span lang="ceb">Faisan ng̃a baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Faja</span>. = <span lang="ceb">Bacos. * Bisan onsang tinábas sa panápton ng̃a hatáas ug haíctin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fajadura</span>. = <span lang="ceb">Tinábas ng̃a guidíhog sa salong ng̃a guibódbod sa mg̃a pisi sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fajamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabácos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fajar</span>. = <span lang="ceb">Pagbácos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fajero</span>. = <span lang="ceb">Bacos ng̃a ibácos sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fajo</span>. = <span lang="ceb">Baat, bináat, bináng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falacia</span>. = <span lang="ceb">Limbong, laláng ng̃a daótan, bacac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falange</span>. = <span lang="ceb">Tapoc, cadaghánan sa mg̃a soldados sa canhing tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falangia</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a malála ng̃a maíng̃on ing̃on sa laoa laoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falárica</span>. = <span lang="ceb">Hing̃aníban ng̃a may togdánan, maíng̃on sa bangcao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falaz</span>. = <span lang="ceb">Bacácon, malilímbong, malimbóng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falca</span>. = <span lang="ceb">Badyet, sisip.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falce</span>. = <span lang="ceb">Galab. * Sondang ng̃a balicó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falcinelo</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a dolodagcó sa salapáti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falcion</span>. = <span lang="ceb">Lothang ng̃a caráan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falconete</span>. = <span lang="ceb">Lothang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falda</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa bisti ng̃a hatáas cutúb sa haoac ng̃adto sa obus. * Bisti sa mg̃a babáyeng -señora ng̃a guitácgos nila sa haoac, ug nabítay ug nagóyod sa yota, dapit sa licód. -* Ang pagcahándig, ang pagcahanáyhay sa mg̃a boquid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Faldellin</span>. = <span lang="ceb">Bisti sa mg̃a babáye ng̃a guibisti cotob so haoac ng̃adto sa obus, díli ing̃on sa -saya, con díli binóoac, inablíhan, ug ng̃a pagasapáuon nila sa mg̃a daplin sa atobáng̃an -arón díli bomócas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falderico</span>, ca, llo, lla, to, ta. = <span lang="ceb">Iró ng̃a diótay ng̃a pagaling̃áoan sa mg̃a señora ug pagalipátan sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Faldero</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang laláqui ng̃a mahagógma moobán obán guihápon sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Faldilla</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa supa ng̃a molabáo sa haoac ug mabitay.</span> -<span class="pageNum" id="pb114a">[<a href="#pb114a">114</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Faldistorio</span>. = <span lang="ceb">Lingcodánan ng̃a oaláy sandígan, ng̃a pagalingcódan sa mg̃a Obispo sa obán ng̃a mang̃a -piesta sa mg̃a tolománon sa ilang pagcaobispo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Faldon</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin ng̃a dapit sa obus sa bisan onsang bisti, sa mg̃a tabil, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcasayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falibilidad</span>. = <span lang="ceb">Ang arang magpasayóp, ug magpaoalá sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang magpasayóp ug ang arang pagasáypon. * Ang díli cahá matúman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falimiento</span>. = <span lang="ceb">Bacac, pagcalímbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falordía</span>. = <span lang="ceb">Soguílom ng̃a bacácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falsamente</span>. = <span lang="ceb">Sa bacac, sa pagcalímbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falsario</span>. = <span lang="ceb">Ang magapacamáo mao sa bisan onsa. * Ang mobácac, ang magalímbong sa masóbsob, ang -naánad sa pagbácac.</span> -</p> -<p id="e.falsear" class="hw"><span class="sc">Falsear</span>. = <span lang="ceb">Pagmáo mao sa bisan onsa, sa salapí, sa mg̃a solat, &c. * Pagoalá sa pagcalíg-on, -sa cosóg, sa gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falsedad</span>. = <span lang="ceb">Limbong, bacac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falsificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcamáo mao sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falsificador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatómo tomo sa pagmáo mao sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falsificar</span>. V. <i><a href="#e.falsear">Falsear</a></i> hasta <i lang="ceb">pagoalá</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falsilla</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a guibarlísan pagbalábag, ang guipailálom sa lain ng̃a papel ng̃a pagasolátan -arón madayág ang mg̃a barlis ug mahímo onta ng̃a mamatól-id ang mg̃a dalan sa solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falso</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a bacácon, malilímbong, malimbóng̃on, borhíon. * Mananáp, cabayo, &c., ng̃a -may daótan ng̃a batásan, ng̃a maníndac, mamáac, &c. * Salapí ng̃a díli maáyo, ng̃a -guipacamáo mao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falta</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá sa bisan onsa, pagcacólang. * Pagcasayóp, pagcasálang sa pagtóman sa catongdánan. * Pagcaoalá, pagsayóp sa bolan, sa batásan, sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Faltar</span>. = <span lang="ceb">Pagaoalá, pagcólang sa bisan onsa. * Paghóman, pagtápos, pagtibáoas. * Pagsálang sa -pagtóman sa catongdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falto</span>. = <span lang="ceb">Ang coláng̃an sa bisan onsa. * Hicáoan, daguinótan. * Coláng̃an sa boot, boang boang, -colang colang, coliró.</span> -</p> -<p id="e.faltriquera" class="hw"><span class="sc">Faltriquera</span>. = <span lang="ceb">Poyo poyo sa mg̃a sopa, sa mg̃a saya, &c., ug bisan onsang poyo poyo ng̃a guinabítbit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falúa</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a diótay ng̃a pagagaódan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falucho</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a guitaólan sa usá lang ca layág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Falla</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli pagsilbi sa mg̃a triunfo sa sogál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fallar</span>. = <span lang="ceb">Díli pagbótang, díli pagsilbi sa mg̃a triunfo sa mg̃a pagsogál sa baraja. * Pagbóot, -pagsógo sa bisan onsa, pagoalá, pagdáot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fallecer</span>. = <span lang="ceb">Patáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fallecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcamatáy, camatáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fallo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá sa obán ng̃a mg̃a dagoay sa mang̃a dahon sa baraja, sa mg̃a pagsogál. * -Catapósan ng̃a paghócom con sentencia. * Pagbía sa mananámbal sa mg̃a masaquét, ug -pagtágna sa ilang camatáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fama</span>. = <span lang="ceb">Balíta sa cadaghánan ug sa cadaigánan sa bisan onsa. * Dong̃og, maáyong ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Familia</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a sacop sa tagsa ca panimaláy ng̃a hingsácpan sa pagbóot ug sa pagcahópot sa usá, -sa tagía. * Lioat, calioátan, banay, pagcacaobánan. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a -nanaglóon sa pinoyánan. * Pagcadághan sa mg̃a mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on ug magsáma. -* Mg̃a táuo ng̃a hariánon, ng̃a caobánan sa hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Familiar</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pamilia. * Ang magámit sa masóbsob. * Ang higála, ang abian. * -Bisan quinsang sacop sa tagsa ca panimaláy. * Sologóon. <span class="pageNum" id="pb115">[<a href="#pb115">115</a>]</span>* Ang yaoa ng̃a moobán obán guihápon ug magaalágad sa obán ng̃a mg̃a táuo, ing̃on -sa guitoóhan sa mg̃a táuo ng̃a cabos. * Polong ng̃a guinagámit sa mg̃a solat sa mg̃a -higála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Familiaridad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahigála, pagcaoaláy coti coti sa mg̃a pagatóbang ug mg̃a pagcagóla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Familiarizar</span>. = <span lang="ceb">Paggámit sa masóbsob sa bisan onsa. * Paggánar sa batásan ug sa cagaoían sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Familiarmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahigála, sa pagcaoaláy coti coti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Familiatura</span>. = <span lang="ceb">Opicio con cahímtang sa mg̃a táuo sa hocmánan ng̃a guing̃álan ug <span class="corr" id="xd31e67578" title="Fuente: Inquisicion">Inquisision</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Famosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaáyo oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Famoso</span>. = <span lang="ceb">Ang donggánon, ang banságon, ang bantógon. * Ang maáyo, ug hingpit oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fámula</span>. = <span lang="ceb">Sologóon ng̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Famulato</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa pagcasologóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fámulo</span>. = <span lang="ceb">Sologóon ng̃a laláqui, sa mg̃a colegio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fanal</span>. = <span lang="ceb">Parol ng̃a dagcó ng̃a guitáor sa mg̃a logar ug mg̃a ilíhan con lantáuan ng̃a batáas, -sa mang̃a pondóhan, sa mg̃a donggoánan. * Parol ng̃a guibótang sa mg̃a olín sa mg̃a -sacayán, arón hingbalóan sa mg̃a nanagsacáy sa ilang pagadolóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fanático</span>. = <span lang="ceb">Ang magalában ug magaángcon sa mang̃a pagtolón-an ng̃a díli mao ug ng̃a nahatong̃ód -sa Religion con sa Pagtóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fanatismo</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáyon sa fanático sa iang húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fandango</span>. = <span lang="ceb">Sayáo, pagsabáy ng̃a dáan caáyo sa España ug sa Filipinas, ug ang sones ng̃a pagasabáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fandanguero</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagógma magsayáo sa pandando. * Ang mahagúgma motámbong sa mg̃a pagsabáy ug -mg̃a combida.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Faneca</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p id="e.fanega" class="hw"><span class="sc">Fanega</span>. = <span lang="ceb">Talácsan, tacsánan sa trigo, humáy, maís, &c., maíng̃on sa tung̃á sa baquid.</span> -</p> -<p id="e.fanfarria" class="hw"><span class="sc">Fanfarria</span>. = <span lang="ceb">Pagcaándac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fanfarron</span>. = <span lang="ceb">Maandácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fanfarronada</span>. = <span lang="ceb">Polong con bóhat ng̃a ang̃ay sa táuo ng̃a maandácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fanfarronear</span>. = <span lang="ceb">Pagándac, pagparáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fanfarronería</span>. V. <i><a href="#e.fanfarria">Fanfarria</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fanfarronesca</span>. = <span lang="ceb">Ang batásan sa mg̃a maandácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fanfurriña</span>. = <span lang="ceb">Casucó ng̃a agui lamang, ng̃a díli madógay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fangal</span>. = <span lang="ceb">Cayanáng̃an, pisácan, lapócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fango</span>. = <span lang="ceb">Yánang, lapoc, pisac, yota ng̃a tobígan ug mahágcot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fangoso</span>. = <span lang="ceb">Ang lugar con bisan onsa ng̃a may lapoc, pisac, yánang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fantasear</span>. = <span lang="ceb">Paghóna húna sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a pagahúna hunáon. * Pagparáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fantasía</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa calág sa mg̃a táuo sa paghóna húna ug sa paggáma sa mg̃a laráoan sa ilang -guihúna húna. * Paráyeg. * Soguílon ng̃a bacácon, ng̃a guimáo mao lamang. * Húna húna -ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fantasma</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a motóngha ug mapaquíta sa húna húna sa mg̃a táuo con managdámgo ug -pagasalimoáng̃an sila. * Laráoan sa bisan onsa ng̃a mahabílin sa húna húna, maíng̃on -sa pagatánauon gayód. * Bisan onsa ng̃a magáma sa pagpalísang sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fantasmon</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a parayégon ug maandácon caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fantásticamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamáo mao lamang, sa díli matúod. * Sa pagcalímbong. * Sa paráyeg lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fara</span>. = <span lang="ceb">Saoa, halas, bitin ng̃a magadáro ug magabárlis sa yota con magadáhic ug maglacát sia.</span> -</p> -<p id="e.farallon" class="hw"><span class="sc">Farallon</span>. = <span lang="ceb">Polo ng̃a hataás ug capangpáng̃an, ng̃a molabáo caáyo sa dagat, ng̃a motóybo oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Faramalla</span>. = <span lang="ceb">Limbong. * Táuo ng̃a bacácon, limbóng̃an, malilímbong.</span> -<span class="pageNum" id="pb115a">[<a href="#pb115a">115</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Faramallero</span>. = Idem desde <i lang="ceb">táuo</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Faramallon</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farándula</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a icaólo olo ug icalímbong sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farandulero</span>. = <span lang="ceb">Tabían, hinoguílon, hinoguilánon, ng̃a magatóyo sa paglímbong sa iang mg̃a polong, -sa iang solte, sa iang cagóla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Faraute</span>. = <span lang="ceb">Cagon cagon. * Táuo ng̃a nagadála dala sa mg̃a polong sa mg̃a táuo ng̃a nanagsighalayó -sila.</span> -</p> -<p id="e.fardaje" class="hw"><span class="sc">Fardaje</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a pardo. * Casangcápan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fardar</span>. = <span lang="ceb">Pagsángcap sa bisan cansa sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p id="e.fardel" class="hw"><span class="sc">Fardel</span>. = <span lang="ceb">Poyo poyo, pontél ng̃a pagasórlan sa balon sa magalacát, con sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fardelejo</span>. V. <i><a href="#e.fardel">Fardel</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fardelillo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fardería</span>. V. <i><a href="#e.fardaje">Fardaje</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fardillo</span>. = <span lang="ceb">Pardong diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fardo</span>. = <span lang="ceb">Báat, bináat, bantal, potús, bináng̃an ng̃a dagcó sa mg̃a manggad, ng̃a guibáat ug -guihógot ug maáyo, sa pagdála ug paghátor sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farellon</span>. V. <i><a href="#e.farallon">Farallon</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fáres</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e67901" title="Fuente: Cang̃itng̃uítan">Cang̃itng̃ítan</span>, mg̃a landong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farfalá</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan sa usá ca tinábas ng̃a panápton ng̃a ibalábag pagtápot sa mg̃a tabil, -sa mg̃a tabon sa mg̃a lamesa, &c., ng̃a tinahí sa daplin ng̃a dapit sa itáas lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farfalloso</span>. = <span lang="ceb">Yong̃it, matóna tonáhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farfanton</span>. = <span lang="ceb">Tabían, maandácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farfantona</span>. = <span lang="ceb">Polong con bohat ng̃a ang̃ay sa táuo ng̃a tabían, maandácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farfantonería</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fárfara</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p id="e.farfulla" class="hw"><span class="sc">Farfulla</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a yong̃it, matóna tonáhon, ug ng̃a mamólong sa madalí caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farfulladamente</span>. = <span lang="ceb">Sa madalí caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farfullador</span>. V. <i><a href="#e.farfulla">Farfulla</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farfullar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong sa madalí caáyo. * Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcagobót, sa oaláy cahosáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fargallon</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang díli moalíma sa iang mang̃a bisti ug díli magbántay sa iang mg̃a quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farináceo</span>. = <span lang="ceb">Ang maíng̃on sa binócboc, ug ang may binócboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farisáico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa catilíngban sa mang̃a pariseo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farisaismo</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban ug batásan sa mg̃a pariseo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fariseo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a judío ng̃a nagapacalígdong ug ng̃a nagapacapenitenciahon, apán ng̃a oalá -magatóman sa mg̃a sogo sa batásan. * Táuo ng̃a hatáas, malágsot ug sa magáhi ng̃a -cagaoían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farmacia</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman sa pagíla sa mg̃a gahóm ug sa cosóg sa mg̃a tanóm, mg̃a cahoy, &c., ug -sa pagáng̃ay, paghiósa ug pagsácot niána, arón mahímo ug tambal sa mg̃a saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farmaco</span>. = <span lang="ceb">Tambal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farmacopea</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a italámbal ug sa pagsácot niána sa pagbóhat sa mg̃a tambal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Faro</span>. = <span lang="ceb">Lantáoan, ilíhan ng̃a hatáas ng̃a bolotáng̃an sa parol con sa mg̃a sogá ng̃a pagatágdan -sa mang̃a nanagsacáy.</span> -</p> -<p id="e.farol" class="hw"><span class="sc">Farol</span>. = <span lang="ceb">Cajon cajon sa salamín con sa bisan onsang hilimóon ng̃a masíhag, ng̃a pagabotáng̃an -ug pagasórlan sa sogá, arón díli mapálong sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farolear</span>. = <span lang="ceb">Pagparáyeg, paghilábot sa díli catongdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farolero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay ug magadágcot sa mang̃a parol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farolon</span>. = <span lang="ceb">Parol ng̃a dagcó. * Parayégon ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farota</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng oaláy caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Faroton</span>. = <span lang="ceb">Laláquing oaláy caólao, sa magáan ng̃a boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farra ó ferra</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -<span class="pageNum" id="pb116">[<a href="#pb116">116</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Fárrago</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáhan sa mg̃a botang ng̃a nang̃obót, ng̃a oalá ibótang sa pagcahósay, sa pagcaáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farraguista</span>. = <span lang="ceb">Ang nagatóon sa bisan onsa ng̃a oaláy polós, ug ang guipón-an sa olo sa mg̃a húna -húna ng̃a oaláy cahosáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farsa</span>. = <span lang="ceb">Dula ug ang mg̃a táuo ng̃a apil sa dola.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Farsante</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a miápil sa pagbóhat sa mang̃a dola.</span> -</p> -<p id="e.fas.o.por.nefas" class="hw"><span class="sc">Fas ó por nefas</span> (por). = <span lang="ceb">Sa pagcatárong ug sa oaláy cataróng̃an, sa linogsánay gayód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fascal</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan, tapoc sa mg̃a baat, sa mang̃a bogcos, sa mg̃a bináng̃an sa trigo, sa humáy, -&c., sa yota pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fascinacion</span>. = <span lang="ceb">Limbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fascinador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáot sa lain sa pagsolóng, sa pagtán-ao lamang canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fascinante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fascinar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot sa isigcatáuo sa pagtán-ao lang canía. * Paglímbong, pagólo olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fase</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca pagcabótang sa bolan, sa pagcacopós, sa pagcatibúoc, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fásoles</span>. = <span lang="ceb">Balátong, prijoles.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fastidiar</span>. = <span lang="ceb">Pagsóm-ol, paglóor. * Pagpasocó, pagpapong̃ót, pagsámoc, pagbórlay, pagaling̃ása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fastidio</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóm-ol, pagcalóor, bahóng daótan ug maísog. * Casocó, capong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fastidioso</span>. = <span lang="ceb">Ang magasámoc, ang macaaling̃ása, ang macasocó. * Bisan onsa ng̃a macalóod, ng̃a macasóm-ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fasto</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a sinolótan sa ng̃atanán ng̃a nahatábo, ng̃a magacasonód sonód sa mg̃a túig -ug sa mg̃a arlao. * Ilisípan sa mg̃a romanos ng̃a guinasolátan sa mg̃a adlao ng̃a -mahál ug iglilíhi caníla, sa ílang mg̃a dula ug sa ng̃atanán ng̃a tacús ng̃a pagatimaánan -ug pagadomdómon nila sa ilang Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fastosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa dagcóng pagparáyeg ug pagbántog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fastuoso</span>. = <span lang="ceb">Parayégon, ang mahagógma sa mg̃a piesta ug mg̃a combida ng̃a dagcó ug bantógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fatal</span>. = <span lang="ceb">Aláot, anógon. * Daótan, mang̃íl-ad. * Quinayógtan, quinalísdan, cayógot, calisód, cagóol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fatalidad</span>. = <span lang="ceb">Calisód, cagóol, cayógot, palad ng̃a daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fatalista</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mutóo ng̃a ang guinicánan sa mg̃a cadaótan ug sa mg̃a caayóhan mao ang palad -sa táuo, sa díli guican sa cabobót-on sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fatalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaótan palad, sa pagcalisód, sa pagcayógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fatídico</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a magapasábot sa mg̃a táuo sa ilang camatáyon. * Mg̃a táuo ng̃a managtágna -sa omalábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fatiga</span>. = <span lang="ceb">Cabórlay, pagcacápoy, pagcacotás. * Hobac. * Bohat ng̃a dagcó ug mabóg-at.</span> -</p> -<p id="e.fatigadamente" class="hw"><span class="sc">Fatigadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcacápoy, sa pagcabódlay, sa pagcacotás, sa pagcahóbac.</span> -</p> -<p id="e.fatigado" class="hw"><span class="sc">Fatigado</span>. = <span lang="ceb">Ang guicápoy, ang guicotás, ang guicogtásan, ang hobácon, ang guihóbac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fatigar</span>. = <span lang="ceb">Pagbórlay, pagcápoy, pagcotás, paghóbac, pagcógtas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fatigosamente</span>. V. <i><a href="#e.fatigadamente">Fatigadamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fatigoso</span>. V. <i><a href="#e.fatigado">Fatigado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fatuidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóang, pagcacólang sa boot, sa ilisípan. * Polong con bohat ng̃a binóang, ng̃a -oaláy himotáng̃an ug hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fatuo</span>. = <span lang="ceb">Boang, ang coláng̃an sa boot, sa ilisípan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fauces</span>. = <span lang="ceb">Totónlan dapit na sa obos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fauno</span>. = <span lang="ceb">Dios dios sa mg̃a dioatáhan, sa mg̃a cabanuáan ug sa mg̃a solóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fausto</span>. = <span lang="ceb">Paládan, boláhan, baláan. * Pagparáyeg ng̃a dagcó. * Piesta, combida, &c., sa dagcóng -pagcabántog.</span> -<span class="pageNum" id="pb116a">[<a href="#pb116a">116</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Fautor</span>. = <span lang="ceb">Ang magalában, magatábang, magapadáng̃op sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fautoría</span>. = <span lang="ceb">Pagcatábang, pagcalában, dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Favila</span>. = <span lang="ceb">Agueu.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Favonio</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a guican sa dapit sa casobáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Favor</span>. = <span lang="ceb">Tabang, pagcalában. * Dong̃og ng̃a maáyo ng̃a ihátag sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Favorable</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a pagaboháton sa paglában ug pagtábang sa lain, manlalában, tomalábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Favorecedor</span>. = <span lang="ceb">Ang molában, ang motábang, ang magapadáng̃op.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Favorecer</span>. = <span lang="ceb">Taban, laban, looy, pagpadáng̃op.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Favorito</span>. = <span lang="ceb">Ang guilabánan, ang guipalángga, ang tinabáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fayanza</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa laoas ng̃a alang alang, ng̃a díli maáyo, ng̃a díli malíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Faz</span>. = <span lang="ceb">Nauong.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cfe" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cfe.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">FE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Fe</span>. = <span lang="ceb">Too, Pagtóo, ang nahaóna sa tololó ca virtudes ng̃a guing̃álan ug teologales. * Ang -maáyong húna húna sa mg̃a táuo, sa tong̃ód sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fealdad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalágsot, pagcang̃íl-ad, pagcadaótan. * Pagcaólag, pagcaláo-ay, pagcahílas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Feble</span>. = <span lang="ceb">Maníoang, malóya, mahóyang. * Salapí, boláoan, &c., ng̃a coláng̃an sa timbang, miné, colidó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Feblemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalóya, sa pagcahóyang, sa pagcaoaláy calig-ónan. * Sa pagcaníoang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Febo</span>. = <span lang="ceb">Adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Febrero</span>. = <span lang="ceb">Febrero, ang icadóha ca bolan sa túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Febricante</span>. = <span lang="ceb">Guihilántan, hilántan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Febrífugo</span>. = <span lang="ceb">Ang magapahóas ug macacóha sa hilánat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Febril</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa hilánat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fecal</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a icalíbang, ng̃a moágui sa alaguían sa tae.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fécula</span>. = <span lang="ceb">Tagoc ng̃a piníga sa daghánan ng̃a mang̃a cahoy ug mg̃a tanóm, ng̃a mapotí caáyo sa oaláy lamí, ug manípis oyámot, -apan maáyong calán-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Feculento</span>. = <span lang="ceb">Ang may lalog.</span> -</p> -<p id="e.fecundar" class="hw"><span class="sc">Fecundar</span>. = <span lang="ceb">Pagpabóng̃a sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fecundidad</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa pagbóng̃a, sa pagánac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fecundizar</span>. V. <i><a href="#e.fecundar">Fecundar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fecundo</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóng̃a, ang magaánac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fecha</span>. = <span lang="ceb">Ang arlao ng̃a ibótang sa sinógdan con sa catapósan sa mg̃a solat, mg̃a camatoódan, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fechar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa pecha sa mg̃a solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fechoría</span>. = <span lang="ceb">Bohat ng̃a daótan, ng̃a díli maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Federacion</span>. V. <i><a href="#e.confederacion">Confederacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fehaciente</span>. = <span lang="ceb">Ang mohátag sa calig-ónan sa mang̃a camatoódan sa mg̃a hocmánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Felicidad</span>. = <span lang="ceb">Palad, cabolahánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Felicitar</span>. = <span lang="ceb">Paglípay, paghimáya sa usá ca táuo tong̃ód sa palad ng̃a maáyo sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Feligrés</span>. = <span lang="ceb">Sacop, guinsacópan, ang molópio sa tagsa ca Parroquia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Feligresía</span>. = <span lang="ceb">Ang yota ng̃a hingsácpan sa tagsa ca curato con parroquia. * Ang mg̃a sacop sa tagsa -ca longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Feliz</span>. = <span lang="ceb">Paláran, boláhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Felizmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcapaládan, sa pagcaboláhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Felonía</span>. = <span lang="ceb">Bohat ng̃a daótan oyámot, pagcabórhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Felpa</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a balahibóon dapit sa nauong. * Pagbónal sa bisan cansa, con pagcasabá -ng̃a maháit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Felposo</span>. = <span lang="ceb">Hinábol ng̃a balahibóon ng̃a díli pagaílhan sa mg̃a logás.</span> -</p> -<p id="e.femenil" class="hw"><span class="sc">Femenil</span>. = <span lang="ceb">Ang moáng̃ay ug mahatong̃ód sa mang̃a babáye.</span> -<span class="pageNum" id="pb117">[<a href="#pb117">117</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Femenilmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabinabáye, sa pagcaáng̃ay sa babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Femenino</span>. V. <i><a href="#e.femenil">Femenil</a></i>. * <span lang="ceb">Ang ng̃alan sa mg̃a babáye ug sa mg̃a mananáp ng̃a baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fementidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa limbong, sa pagbórhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fementido</span>. = <span lang="ceb">Bacácon, linbóng̃an, borhíon. * Ang díli magatóman sa iang mg̃a polong, sa mg̃a pagsáad -nía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fendiente</span>. = <span lang="ceb">Pagtígbas, pagtácbas ng̃a halálom caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fenecer</span>. = <span lang="ceb">Homan, tapos, tibáoas. * Patáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fenecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcatápus, pagcatibáoas, pagcahóman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fénis</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a guipacamáo mao lamang sa húna húna sa mg̃a táuo. * Bisan onsa ng̃a mahál -caáyo, hamíli, bilídhon ug ulusáhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fenómeno</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a napaquíta, ng̃a motóngha ng̃a bag-o sa cahang̃ínan ug sa calang̃ítan. -* Bisan onsa ng̃a bag-o, cating̃aláhan ug hibólng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Feo</span>. = <span lang="ceb">Malágsot, daótan, mang̃íl-ad. * Maólag, maláo-ay. * Ang macacógmat ug magapalísang.</span> -</p> -<p id="e.feracidad" class="hw"><span class="sc">Feracidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay, pagcalángbo, pagcasópang sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Feral</span>. = <span lang="ceb">Mabáng̃is.</span> -</p> -<p id="e.feraz" class="hw"><span class="sc">Feraz</span>. = <span lang="ceb">Tigbóng̃a, malábong, malángbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Féretro</span>. = <span lang="ceb">Long̃on, sorlánan sa mg̃a minatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Feria</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang adlao sa semana, gaoas ang sábado ug domingo. * Ang lunes guing̃álan -feria ng̃a icadóha, ang martes feria ng̃a icatoló, ang miércoles feria ng̃a icaópat, -&c. * Catilíngban sa mg̃a comerciante sa lugar ng̃a guitórlo ug guisabótan, sa pagpálit, -sa pagbalígya, ug sa pagbáilo ug pagílis sa mg̃a manggad, mg̃a mananáp, mg̃a bong̃a, -&c. * Pagpahóay, pagóndang sa mg̃a bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ferial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a adlao sa semana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Feriar</span>. = <span lang="ceb">Pagbalígya, pagpálit, pagbáilo sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Paghátag sa -bisan onsa, paggása, pagregalo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ferino</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód ug ang ang̃ay sa mananáp ng̃a ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fermentacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabócal, pagcadonót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fermentar</span>. = <span lang="ceb">Pagbócal, pagdonót, pagbálbin sa usá ca botang sa lain ng̃a botang, maíng̃on ng̃a -mabálhin sa vino ang dugá ng̃a matám-is sa mg̃a ubas, ang tobá sa lobí, sa nipa, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fermentativo</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mobócal ug mabálhin sa lain ng̃a pagcabótang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fermento</span>. = <span lang="ceb">Ang magapabócal ug magapabálhin sa pagcabótang sa bisan onsa, maíng̃on sa levadura -ng̃a nagapabócal, nagapaálsa ug nagaáslom sa binócboc ng̃a minása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fernandina</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a potíon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ferocidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáng̃is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Feroz</span>. = <span lang="ceb">Mabáng̃is, mapíntas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ferozmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabáng̃is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ferrar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon. * Pagsápao sa pothao sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.ferreo" class="hw"><span class="sc">Férreo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a nahímo sa pothao ug ang̃ay ug nahatong̃ód sa maong pothao. * Magáhi, -matíga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ferrería</span>. = <span lang="ceb">Salsálan, baláy ng̃a pagatonáoan sa pothao sa sináctan pa sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ferrete</span>. = <span lang="ceb">Tombága con caoat ng̃a sinónog, ng̃a isácot sa mg̃a itinína. * Capandáyan ng̃a pothao -sa pagmarca ug pagtimáan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ferretear</span>. = <span lang="ceb">Pagmarca, pagtimáan sa imalárca ng̃a pothao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ferrugiento</span>. V. <i><a href="#e.ferreo">Férreo</a></i> hasta <i lang="ceb">magáhi</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ferruginoso</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fértil</span>. V. <i><a href="#e.feraz">Feráz</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fertilidad</span>. V. <i><a href="#e.feracidad">Feracidad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fertilizar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúng̃a sa yota, sa mang̃a cáhoy ug mg̃a tanóm. * Pagándam, pagbúhat sa yota arón -<span class="corr" id="xd31e68913" title="Fuente: magabúng̃a">magabóng̃a</span> ug maáyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb117a">[<a href="#pb117a">117</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Férula</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a mahímo sa usá ca papán papán ng̃a <span class="corr" id="xd31e68924" title="Fuente: malíng̃iu">malíng̃in</span> ng̃a idápi sa mg̃a magtotóon sa palad sa mg̃a camót sa mg̃a báta, sa pagsáoay ug -pagbárlong caníla. * Pagpasácop sa bisan cansa sa ilálom sa gahúm sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Férvido</span>. V. <i><a href="#e.ardiente">Ardiente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fervor</span>. V. <i><a href="#e.ardor">Ardor</a></i>. * <span lang="ceb">Caínit sa cásing cásing, pagcasingcámot sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fervorosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaínit sa cásing cásing, sa buot, sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fervoroso</span>. = <span lang="ceb">Ang macúgui uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Festear</span>. V. <i><a href="#e.festejar">Festejar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Festejador</span>. = <span lang="ceb">Ang maábi abíhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Festejante</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang mahagúgma, ang magaáli ali sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p id="e.festejar" class="hw"><span class="sc">Festejar</span>. = <span lang="ceb">Pagábi abi, pagáli ali sa lain, ug labí pa sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Festejo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaábi abi, pagcaáli ali.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Festero</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a mang̃íta sa mg̃a músico sa mg̃a piesta ug mg̃a combida, ug mobáyad caníla -sa salapí ng̃a pagasabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Festin</span>. = <span lang="ceb">Piesta, combida ng̃a pagatambóng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a táuo, sa pagsayáo, sa pagdóla -ug sa pagcáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Festinacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadalí, pagcalágmit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Festivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalipay.</span> -</p> -<p id="e.festividad" class="hw"><span class="sc">Festividad</span>. = <span lang="ceb">Piesta, pintacási. * Adlao ng̃a mahál, ng̃a iglilíhi. * Pagcatístis sa pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Festivo</span>. = <span lang="ceb">Malipáyon, matístis, tigtíao. * Bisan onsa ng̃a tacús ng̃a pagapiestáhan, ng̃a pagabantógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Feston</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan ng̃a mahímo sa mg̃a bolac, sa mg̃a bong̃a ug mg̃a dahon. * Mg̃a bolac, -mang̃a bong̃a ug mg̃a dahon ng̃a guilíloc sa mg̃a panday sa cahoy sa obán ng̃a mg̃a -bohat nila. * Mg̃a pagborda ng̃a maíng̃on sa dagoay sa talicalá, ng̃a pagaboháton -sa dagom, sa mg̃a babáye, sa mg̃a sidsid sa obán ng̃a mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fetidez</span>. = <span lang="ceb">Bahó ng̃a daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fétido</span>. = <span lang="ceb">Ang mabahó caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Feto</span>. = <span lang="ceb">Ang guisámcon sa mg̃a babáye ug sa mang̃a baye sa ilang tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fetor</span>. = <span lang="ceb">Bahó ng̃a daótan, maísog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Feudal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa feudo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Feudalidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang, cahímtang sa feudo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Feudalismo</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a may mg̃a feudo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Feudatario</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a hisácpan sa pagcafeudo, ug sa tong̃ód niíni sa quinahánglan ng̃a baydan -ang señor sa bisan onsa ng̃a guisabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Feudo</span>. = <span lang="ceb">Pagsábot ng̃a icatógot sa mg̃a dagcóng táuo sa mg̃a guinsacópan nila sa bisan onsa, -yota, &c., ng̃a pagabohátan nila, sa pagángcon sa polós ng̃a ilang pagacoháon, sa -catongdánan sa pagsílbi ug pagtáhod sa ilang agálon sa ilálom sa pagpanómpa. * Bisan -onsa ng̃a guibáyad ug guicabálos sa mang̃a guinsacópan sa ilang agálon, tong̃ód sa -guihátag caníla sa pagcafeudo.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cfi" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cfi.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">FI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p id="e.fiador" class="first hw"><span class="sc">Fiador</span>. = <span lang="ceb">Mang̃aáco, pang̃acóhon, ang nagasalíli, nagaalíli ug nagaatóbang sa tong̃ód sa otang -con catongdánan ng̃a quinahánglan ng̃a baydan ug pagatománon sa lain. * Salioálo, -cordon ng̃a igagáma ng̃a icapogóng sa mg̃a capa con capote, sa liog, arón díli mang̃ahólog. * Tranca -ng̃a pothao ng̃a itralanca sa mg̃a poltáhan, mg̃a tacop ug mg̃a talambóan sa dapit -sa solód. * Ang sampot sa mg̃a báta, cay maoy magabáyad sa ilang mg̃a salá ug sa pagcacondátan -<span class="pageNum" id="pb118">[<a href="#pb118">118</a>]</span>nila, sa paghámpac ug paggáer, caníla. * Palíhan, saclit, cauo, cauot, pacot, gang̃ot, gauot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fiambrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáhao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fiambre</span>. = <span lang="ceb">Bahao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fiambrera</span>. = <span lang="ceb">Balaháoan, sorlánan sa bahao.</span> -</p> -<p id="e.fianza" class="hw"><span class="sc">Fianza</span>. = <span lang="ceb">Pagcamang̃aáco, pagcasalíli, pagcaalíli, catongdánan ng̃a guiángcon sa bisan cansa -sa pagbáyad ug pagtóman sa mg̃a tolománon ug mg̃a otang, con díli ogáling mobáyad -ug magatóman ang táuo ng̃a otáng̃an ug hingtóngdan.</span> -</p> -<p id="e.fiar" class="hw"><span class="sc">Fiar</span>. = <span lang="ceb">Pagáco, pagsalíli, pagalíli, pagángcon sa pagbáyad ug pagtóman sa baláydon ug sa mg̃a -tolománon sa lain, con díli ogáling magabáyad ug magatóman ang maong otáng̃an ug hingtóngdan. -* Pagbalígya sa bisan onsa sa pagcainótang, sa díli pagadaoáton ang salapí dihá dihá, -con díli sa oláhing adlao. * Pagláom, pagtógyan sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fiat</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín ng̃a magaásoy sa pagbóot sa bisan cansa, arón matóman ug bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fibra</span>. = <span lang="ceb">Logás logás ng̃a magamáy ng̃a nahamótang sa solód sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a -mananáp sa pagcalíg-on nila. * Ang mg̃a logás logás ng̃a macahímo sa mg̃a lindog, -mg̃a gamót, mg̃a dahon, &c., sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p id="e.ficcion" class="hw"><span class="sc">Ficcion</span>. <span class="corr" id="xd31e69184" title="Fuente: —">=</span> <span lang="ceb">Pagcalícao, pagcalímbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fice</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ficticio</span>. = <span lang="ceb">Ang díli matúod. * Bisan onsa ng̃a polong con bohat sa salingcápao lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ficha</span>. = <span lang="ceb">Malíng̃in ng̃a diótay sa bocóg, sa gadya, &c., ng̃a pagamíton sa pagtimáan sa mg̃a -tantos ng̃a guidáog sa mg̃a pagsogál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fidedigno</span>. = <span lang="ceb">Tacós ng̃a pagatoóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fideicomiso</span>. = <span lang="ceb">Pagbóot ng̃a catapósan sa táuo ng̃a magabóhat sa testamento, arón pagatománon sa bisan -cansang táuo ng̃a pagatogyánan nia ang iang cabobót-on, sa tong̃ód sa cabílin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fidelidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatárong, pagcatóman sa pagcahigála. * Pagtóman sa bisan onsa sa pagcahíngpit.</span> -</p> -<p id="e.fideos" class="hw"><span class="sc">Fideos</span>. = <span lang="ceb">Minása sa binócboc sa trigo con sa homáy, sa pagcadágoay sa mg̃a lobid ng̃a magamáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fiebre</span>. = <span lang="ceb">Hilánat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fiel</span>. = <span lang="ceb">Matárong, matinománon, maáyong higála. * Ang cristianos con binoñágan ng̃a magatóman -sa mang̃a tolománon sa santa Iglesia, ug ng̃a nahasácop sa gahóm sa Santos ng̃a Papa. -* Táuo ng̃a magasíbo sa mg̃a talácsan ug mg̃a timbáng̃an. * Dila dila, taláyo sa mg̃a -timbáng̃an. * Batang batang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fielato</span>. = <span lang="ceb">Opicio con pagcahímtang sa táuo ng̃a magasíbo sa mg̃a talácsan ug sa mg̃a timbáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fieldad</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fielmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatárong, sa pagcataláir.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fieltro</span>. = <span lang="ceb">Balahíbo sa mg̃a carnero ng̃a icabóhat sa mg̃a calo. * Capote con calo sa balahíbo -sa mang̃a carnero ng̃a pagagamíton sa tiempo sa <span class="corr" id="xd31e69279" title="Fuente: olau">olan</span> ug sa <span class="corr" id="xd31e69282" title="Fuente: togoao">tognao</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fiera</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a ihálas. * Táuo ng̃a mapintas, mabáng̃is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fieramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaihálas. * Sa pagcabáng̃is, sa pagcapíntas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fiereza</span>. = <span lang="ceb">Pagcaihálas. * Pagcabáng̃is, pagcapíntas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fiero</span>. = <span lang="ceb">Ihaláson, boquídnon. * Mabáng̃is, mapíntas, maísog caáyo. * Dagcóan oyámat labí sa -casadáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fierro</span>. = <span lang="ceb">Pothao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fiesta</span>. = <span lang="ceb">Himáya, paghimáya, dola, caling̃áoan.</span> * V. <i><a href="#e.festividad">Festividad</a></i> hasta <i lang="ceb">pagcatístis</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Figon</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a guinisál ug sa obán ng̃a mg̃a sod-an -ug mang̃a calán-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Figonero</span>. = <span lang="ceb">Ang tagía sa pigon.</span> -<span class="pageNum" id="pb118a">[<a href="#pb118a">118</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Figura</span>. = <span lang="ceb">Dagoay, baihon, pagcabótang, pagcatíndog. * Táuo táuo con piníntal sa bisan cansang -táuo con mananáp. * Laráoan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Figurable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang pagdagoáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Figurar</span>. = <span lang="ceb">Pagdágoay. * Paghóna hona sa mg̃a táuo sa bisan onsa ng̃a díli matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Figurativo</span>. = <span lang="ceb">Ang magalaráoan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Figurilla</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a diótay, hamóbo ug sa dagoay ng̃a malágsot ug talamáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Figurín</span>. = <span lang="ceb">Piníntal ng̃a diótay, ng̃a guipintálan sa mg̃a panigíngnan sa mg̃a bisti ng̃a guibatasánan -ug ng̃a pagahoálan sa mg̃a táuo, sa mg̃a señor ug sa mang̃a señora.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Figuron</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a parayégon ug palábi labíhon sa oaláy hingmotáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fijacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíg-on, pagcalánsang. * Paglálog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fijamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalíg-on. * Sa pagcacógui, sa dagcóng pagmátng̃on ug pagtimáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fijar</span>. = <span lang="ceb">Lig-on, lansang, ogboc, ogmad, oláid. * Poyó, botang, lingcod. * Pagbóot, pagsógo, -pahanáyac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fijo</span>. = <span lang="ceb">Malíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fila</span>. = <span lang="ceb">Pagcataláy, pagcataláytay, pagcasonód sonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filacteria</span>. = <span lang="ceb">Tinábas sa panit ng̃a quinórti, ng̃a sinolátan sa pila ca polong sa santos ng̃a Solat, ng̃a guidadála dala sa mg̃a -judíos ng̃a bináat sa bocton sa oála con sa agtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filamento</span>. = <span lang="ceb">Gamót ng̃a magamáy caáyo sa mg̃a gamót ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filandria</span>. = <span lang="ceb">Olor ng̃a mabóhi sa solód sa mg̃a tináe sa obán ng̃a mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filantropía</span>. = <span lang="ceb">Paghigógma sa mg̃a isigcatáuo, sa cadaghában sa mg̃a táuo, sa mg̃a lioat ni Adán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filantrópico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa filantropía. * Táuo ng̃a mahagógma ug malóoy sa iang mg̃a isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filarmónico</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagógma sa música.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filástica</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a hilo, mg̃a lobid lobid, mg̃a logás ng̃a pagacoháon sa mg̃a pisi, mg̃a lobid ng̃a -daan, sa mg̃a sacayán, ug may silbi sa pagbáat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filatería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a polong sa pagásoy sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filderretor</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a hinábol sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fileno</span>. = <span lang="ceb">Diótay caáyo. * Manípis oyámot. * Táuo ng̃a sineñor caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filete</span>. = <span lang="ceb">Barlis ng̃a hatáas ug haíctin ng̃a ibótang sa mg̃a bohat ng̃a liníloc. * Pagcagópot -sa hilo, sa igagáma, &c., sa mg̃a daplin ug mg̃a sidsid sa mg̃a bisti, arón díli magísi -ug macáscas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filiacion</span>. = <span lang="ceb">Calioátan guican sa mg̃a tigúlang hasta sa pagábot sa mg̃a anac. * Pagcasácop sa bisan -onsa sa iang guinicánan. * Ang papel con libro ng̃a guisolátan sa ng̃alan, sa pagcatáas -ug sa obán ng̃a mang̃a timáan sa laoas sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa anac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filibote</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a pagalolánan sa usá ca gatús ca toneladas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filigrana</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang bohat ng̃a pagaboháton sa mg̃a hilo ng̃a magamáy caáyo sa salapí con -sa boláoan, ng̃a linang̃áquit ug sinólda, tinápot, sa dagcong <span class="corr" id="xd31e69544" title="Fuente: cacógi">cacógui</span>, sa pagcaáyo ug pagcacurioso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fililí</span>. = <span lang="ceb">Pagcaníndot, pagcaáñag, pagcatahóm sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filipéndula</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filipense</span>. = <span lang="ceb">Padre sa caparían ni san Felipe Neri.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filipino</span>. = <span lang="ceb">Ang natáuo sa mg̃a polo ng̃a Pilipinas. * Ang nahatong̃ód sa Pilipinas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filis</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa, sa mahíngpit caáyo. * Doláan -sa yota ng̃a diótay caáyo ng̃a guinadála dala niádtong tiempo sa mg̃a señora ng̃a -binítay sa bocton.</span> -<span class="pageNum" id="pb119">[<a href="#pb119">119</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Filisteo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a hatáas ug sopang caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filo</span>. = <span lang="ceb">Soláb, talom. * Ang barlis ng̃a magabáhin sa bisan onsa sa dohá ca bahin ng̃a magtopóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filosofador</span>. V. <i><a href="#e.filosofo">Filósofo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filosofar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaquigsáyod, pagsósi sa bisan onsa, ing̃on sa ang̃ay sa pilósopo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filosofía</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman sa pagásoy ug pagsósi sa pagcamáo ug sa mg̃a hingtóngdan sa mg̃a botang -sa calibótan. * Quinaádman sa pagásoy ug pagíla sa caáyo ug sa pagcadaótan sa mg̃a -bohat sa mg̃a táuo, ug sa hingtóngdan sa mg̃a salá ug sa mg̃a bohat ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p id="e.filosofo" class="hw"><span class="sc">Filósofo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pilosopía. * Ang nagaestudio ug nagatóon sa pilosopía. * Ang táuo -ng̃a mahagógma sa batásan ng̃a maáyo, ug ng̃a magalícay sa mg̃a catilíngban sa mg̃a -táuo ug sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e69627" title="Fuente: calipáyau">calipáyan</span> sa calibótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filtrar</span>. = <span lang="ceb">Honób, sala.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Filtro</span>. = <span lang="ceb">Salában. * Ilímnon sa pagcábig ug sa pagángcon sa cabobót-on, sa gogma sa bisan cansang -babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fillos</span>. = <span lang="ceb">Calán-on ng̃a magáma sa binócboc, sa poghac sa itlog, sa gatas ug sa manteca, ng̃a -pripritóhon sa caláha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fimbra</span>. = <span lang="ceb">Sidsid sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fimo</span>. = <span lang="ceb">Tae, iti, hogao, sagbot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fin</span>. = <span lang="ceb">Catapósan, pagcatibáoas, pagcahóman. * Tong̃ód, hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Finado</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a namatáy, minatáy, pinatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Final</span>. = <span lang="ceb">Ang macatápos, macatibáoas sa bisan onsa. * Catapósan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Finalizar</span>. = <span lang="ceb">Tapos, homan, tibáoas, tiboas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Finalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatápos, sa catapósan, sa pagcatagóla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Finar</span>. = <span lang="ceb">Patáy, pagtápos, pagtibáoas. * Pagíbog, pagpanghináot sa minatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Finca</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guibalánan, guitámnan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fineza</span>. = <span lang="ceb">Pagcaólay, pagcaáyo sa bisan onsa. * Polong con bohat sa bisan cansa ng̃a icapasábot -sa maáyong boot, sa gugma ng̃a guibótang sa lain sa isigcaíng̃on. * Gasa, hatag ng̃a -guican sa maáyong boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fingidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa limbong, sa bacac, sa salingcápao lamang.</span> -</p> -<p id="e.fingido" class="hw"><span class="sc">Fingido</span>. = <span lang="ceb">Ang mamólong ug magabóhat sa salingcápao lamang, sa limbong, sa bacac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fingidor</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fingimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasalingcápao, pagsóguid sa díli matúod, contra sa anáa sa húna huna, limbong, -bacac.</span> -</p> -<p id="e.fingir" class="hw"><span class="sc">Fingir</span>. V. <i><a href="#e.disfrazar">Disfrazar</a></i>. * <span lang="ceb">Paghóna húna sa bisan onsa ng̃a oalá gayód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Finibusterre</span>. = <span lang="ceb">Ang bitáyan, palátyan sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Finiquito</span>. = <span lang="ceb">Catapúsan sa mg̃a cuenta, ug ang camatoódan sa pagcahósay niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Finítimo</span>. = <span lang="ceb">Nayon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Finito</span>. = <span lang="ceb">Ang matápos, ang may catapósan, ang may cocotóban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fino</span>. = <span lang="ceb">Pino, manípis, magamáy, magágmay. * Táuo sa maáyong pagcabótang sa iang laoas, ang̃áyan, -sa maáyong báihon, sa mahósay ng̃a batásan ug cagaoían, ng̃a maálam magatóbang sa -isigcatáuo, ug mamólong sa mg̃a piníling polong, abi abíhon.</span> * V. <i><a href="#e.amoroso">Amoroso</a></i> y <i><a href="#e.constante">Constante</a></i>. * <span lang="ceb">Malaláng̃on. * Ang magabóhat sa bisan onsa sa pagcaáyo sa pagcaníndot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Finura</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáyo, pagcaníndot sa bisan onsa, pagcanípis, pagcagamáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Firma</span>. = <span lang="ceb">Pirma, ang ng̃alan ug ang <span class="corr" id="xd31e69819" title="Fuente: icadóhang">icadúhang</span> ng̃alan, ug apil opód ang rúbrica, ng̃a ibótang ug isólat sa bisan cansang táuo sa -catapósan sa mang̃a solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Firmamento</span>. = <span lang="ceb">Lang̃it ng̃a binotáng̃an sa mg̃a bitóon.</span> -<span class="pageNum" id="pb119a">[<a href="#pb119a">119</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Firmante</span>. = <span lang="ceb">Ang mopirma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Firmar</span>. = <span lang="ceb">Pagsólat sa pirma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Firme</span>. = <span lang="ceb">Malíg-on, ang díli malíhoc. * Dayon, canónay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Firmemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalíg-on. * Sa pagcacanónay, sa pagcadáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Firmeza</span>. = <span lang="ceb">Calig-ónan, pagcadáyon, pagcacanónay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fisberta</span>. = <span lang="ceb">Espada, cales, campílang.</span> -</p> -<p id="e.fiscal" class="hw"><span class="sc">Fiscal</span>. = <span lang="ceb">Ang maquisáyod sa mg̃a bohat ug quinabóhi sa bisan cansa. * Ang táuo ng̃a may catongdánan -sa pagsámbag ug sa pagpang̃áyo sa mg̃a hocom, arón matóman ang batásan sa tong̃ód -sa mg̃a castigo sa mg̃a saláan. * Ang magabántay ug magapatigáyon arón domághan ang -salapí sa hari con sa Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fiscalía</span>. = <span lang="ceb">Opicio con cahímtang sa piscal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fiscalizar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóman sa catongdánan sa piscal. * Pagbántay, pagpaquigsáyod, pagsósi, pagpaquigásoy, -sa batásan sa mg̃a bohat ug sa quinabóhi sa lain, pagsómbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fisco</span>. = <span lang="ceb">Sodlánan sa salapí sa hari con sa Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fisga</span>. = <span lang="ceb">Ysi, salapáng, sombilíng. * Pagcayóbit sa isigcatáuo sa mg̃a polong ng̃a iólo olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fisgar</span>. = <span lang="ceb">Pagyóbit sa bisan cansa sa mg̃a polong ug sa mg̃a bohat ng̃a pagaíngnon ng̃a díli -onta icayóbit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fisgon</span>. = <span lang="ceb">Ang may batásan sa pagyóbit. * Ang maquigsáyod caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Física</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman ng̃a magaásoy sa pagcamáo ug sa mg̃a hingtóngdan sa mg̃a laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Físicamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaminatúod, sa pogcamáo gayód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Físico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa písica. * Ang nagatóon, ug nagaestudio sa písica. * Mananámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fisología</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa laoas sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fisonomía</span>. = <span lang="ceb">Dagoay, baihon ng̃a caogalíng̃on sa tagsa ca táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fisonomista</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaestudio sa pagcabótang sa mg̃a dagoay sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fisonómico</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fistol</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a malaláng̃on sa iang batásan. * Batid oyámot. * Ang maálam caáyo magpatigáyon -sa mg̃a pagsogál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fístola</span>. = <span lang="ceb">Potic, samad ng̃a diótay, halálom ug cobálan, tilítol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fístula</span>. = <span lang="ceb">Sandayóng, alaguían sa tobig, sa vino, sa sabáo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fistular</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pístola, sa potic, sa tilítol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fistuloso</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagoay sa potic. * Samad ng̃a mabálhin sa pagcapótic, ng̃a mahímo ug potic.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cfl" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cfl.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">FL</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Flacamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalóya, sa pagcahóyang, sa pagcaníoang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flaco</span>. = <span lang="ceb">Maníoang. * Malóya, mahóyang, sa oaláy cosóg ug gahóm. * Caga, quigang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flacura</span>. = <span lang="ceb">Pagcaníoang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flagelacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahámpac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flagrante</span>. = <span lang="ceb">Ang masíhag, ang magíla gila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flagrar</span>. = <span lang="ceb">Pagsíga, pagsíhag, paggíla gila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flamante</span>. = <span lang="ceb">Masíhag, magíla gila. * Bisan onsa ng̃a bag-o.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flamenquilla</span>. = <span lang="ceb">Pinggan ng̃a dolodagcó, malíng̃in con haláoig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flámeo</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a guibótang ug guisáblay niádtong tiempo sa olo sa mg̃a quinasál ng̃a -babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flamero</span>. = <span lang="ceb">Candelerong dagcó ng̃a pagabotáng̃an sa bisan onsa ng̃a masíga caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flamígero</span>. = <span lang="ceb">Ang masíga caáyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb120">[<a href="#pb120">120</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Flanco</span>. = <span lang="ceb">Loyó, quilid sa mg̃a pang̃obátan, sa mang̃a pagtaláy sa mg̃a soldados, sa mg̃a sacayán, -&c.</span> -</p> -<p id="e.flaquear" class="hw"><span class="sc">Flaquear</span>. = <span lang="ceb">Paglóya, paghóyang. * Pagníoang, pagoalá sa cosóg, sa gahóm.</span> -</p> -<p id="e.flaqueza" class="hw"><span class="sc">Flaqueza</span>. = <span lang="ceb">Pagcaníoang. * Pagcalóya, pagcahóyang. * Pagcasalá guican sa pagcalóya sa laoas ug -sa cabáscog sa mg̃a cailíbgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flato</span>. = <span lang="ceb">Hang̃ín sa solód sa laoas ng̃a macasámoc sa guinhaoáan, cabótod sa tian, pagcabótod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flatulento</span>. = <span lang="ceb">Ang macabótod sa tian, ang guibótdan sa tian.</span> -</p> -<p id="e.flauta" class="hw"><span class="sc">Flauta</span>. = <span lang="ceb">Plauta, tolónggon ng̃a pagataihópon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flautado</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagoay sa plauta. * Mg̃a cañon sa órgano ng̃a managtonóg maíng̃on sa mg̃a -plauta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flautero</span>. = <span lang="ceb">Magbobóhat sa mg̃a plauta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flautista</span>. = <span lang="ceb">Ang magatáihop sa plauta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flautos</span> (cuando pitos, cuando pitos flautos). = <span lang="ceb">Sangpotánan ng̃a magaásoy sa pagcabóhat sa bisan onsa ng̃a sinóhi, ng̃a díli mao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flebil</span>. = <span lang="ceb">Mahilácon, ang magaagólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flebotomía</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman sa pagsangra ug ang maong pagsangra.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flecha</span>. = <span lang="ceb">Paná, odyong.</span> -</p> -<p id="e.flechador" class="hw"><span class="sc">Flechador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhi sa paná.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flechar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaná, pagsámad sa paná, sa odyong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flechazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóhi sa paná ug ang samad ng̃a guican sa maong paná.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flechería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a paná.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flechero</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.flechador">Flechador</a></i>. * <span lang="ceb">Magbobóhat sa mg̃a paná.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fleco</span>. = <span lang="ceb">Hinábol sa hilo, igagáma, &c., ng̃a pinótol ug binárbar sa usá ca daplin ug díli opód -halagpád caáyo, ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fleje</span>. = <span lang="ceb">Bacólong sa cáhoy con sa pothao ng̃a icalógpit ug icalíg-on sa mg̃a papán sa mg̃a -cuba ug sa mg̃a bariles.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flema</span>. = <span lang="ceb">Laoay ng̃a mahágcot ng̃a nagacaláin ug color, plema.</span> -</p> -<p id="e.flematico" class="hw"><span class="sc">Flemático</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa laoay ng̃a mahágcot. * Táuo ng̃a mahináyon sa iang mg̃a bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fleme</span>. = <span lang="ceb">Pothao ng̃a matalínis ug maháit ng̃a icasangra sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flemon</span>. = <span lang="ceb">Hobág, apoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flemoso</span>. = <span lang="ceb">Ang macaláoay ug mahágcot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flemudo</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.flematico">Flemático</a></i> desde <i lang="ceb">táuo</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fletador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fletamento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fletar</span>. = <span lang="ceb">Pagábang sa mg̃a sacayán ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flete</span>. = <span lang="ceb">Abang, ialábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flexibilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyon sa pagpiló, pagpíco ug paglácon sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flexible</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mapiló, mapíco ug malácon. * Húna húna, gaoi sa táuo ng̃a masáyon macábig -ug madála sa pagbóot sa lain. * Táuo ng̃a moáng̃ay ug moóyon sa cabobót-on sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flexion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabalicó, pagcayobó, pagcayocbó sa laoas sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flojamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalóya, sa pagcaoaláy <span class="corr" id="xd31e70349" title="Fuente: cacógi">cacógui</span>. * Sa catacá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flojear</span>. V. <i><a href="#e.flaquear">Flaquear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flojedad</span>. V. <i><a href="#e.flaqueza">Flaqueza</a></i>, hasta <i lang="ceb">pagcasalá</i>. * <span lang="ceb">Catacá. * Pagcaoaláy <span class="corr" id="xd31e70374" title="Fuente: cacógi">cacógui</span> sa mg̃a bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flojera</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flojo</span>. = <span lang="ceb">Halóag. * Hagóca, bocágcag. * Ang díli mahógot. * Vino, soca, &c., ng̃a matáb-an. -* Táuo ng̃a matalác-on, matác-hon, ng̃a maláng̃ay lang̃áyon, ng̃a díli macógui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flor</span>. = <span lang="ceb">Bolac. * Ang vino ng̃a natibóoc ug nalotáo sa ibábao. * Pagcabóg-os, pagcaólay sa -mg̃a táuo. * Polong ng̃a matístis ug malipáyon ng̃a ipamólong <span class="pageNum" id="pb120a">[<a href="#pb120a">120</a>]</span>sa mg̃a babáye, sa pagdáyeg, &c., caníla. * Ang labíng maáyo ug mahál sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Florales</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a piesta ug mg̃a dola sa niádtong tiempo sa mg̃a dioatáhan, sa pagtáhod sa ilang -diosa ng̃a guing̃álan ug Flora.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Florear</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mg̃a bolac. * Pagcáblit sa doróha con sa totólo ca -coldas sa sesta sa toló ca todlo, sa pagcasonód sonód ug sa oaláy honong. * Paglímbong -sa sogál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Florecer</span>. = <span lang="ceb">Pagbóng̃a sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. * Pagdagcó, pagdógang sa pohónan, sa salapí -ug sa dong̃og. * Pagbóhi sa calibótan sa mg̃a táuo ng̃a bantógon; quinaadmánon, santos, -&c. * Pagagóp-op sa tinápay, sa queso, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Floreciente</span>. = <span lang="ceb">Ang mobólac. * Ang may dong̃og ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Florentísimo</span>. = <span lang="ceb">Ang motóbo caáyo. * Ang donggánon, ang bilídhon, ang hamíli oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Floreo</span>. = <span lang="ceb">Pagcahínog hinog. * Pagcalíbioc libioc sa tomóy sa espada sa bangcao, &c., con pagacáptan -sa polóan, sa tomóy sa togdánan. * Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a icadáyeg sa isigcatáuo, -ug labí pa sa mg̃a babáye. * Pagcáblit sa doróha con totólo ca coldas sa sesta sa -toló ca todlo, sa pagcasonód sonód ug sa oaláy honong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Florero</span>. = <span lang="ceb">Masetasán sodlánan sa yota, &c., ng̃a guibotáng̃an sa yota ug sa tanóm ng̃a bolácan. -* Sodlánan ng̃a bolotáng̃an sa mg̃a bolac ng̃a tuod con sa mg̃a bolac sa papel, sa -panápton, &c. * Táuo ng̃a mobalígya sa mg̃a bolac. * Ang mogámit sa mg̃a polong ng̃a -matístis ug ng̃a icadáyeg sa isigcatáuo. * Ang magalímbong sa sogal sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Floresta</span>. = <span lang="ceb">Logar ng̃a guinatórcan sa mg̃a cahoy, mg̃a tanóm ug mg̃a bolac, ug bisan onsang lugar -ng̃a guiang̃áyan sa mg̃a tanóm, ug maáyo sa pagtán-ao. * Pagcatíp-oc, pagcating̃ób -sa mg̃a botang ng̃a maníndot, maáñag ug matahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Florete</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a maáyo caáyo, mapotí ug masínao. * Espada ng̃a hatáas, haíctin ug laro. -* Panápton ng̃a potíon ug molomanípis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Floretear</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mang̃a bolac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Floridamente</span>. = <span lang="ceb">Sa caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Florido</span>. = <span lang="ceb">Ang guibolácan, ang nagabólac, ang may bolac. * Ang piníli, ang labíng maáyo ug mahál -sa bisan onsa. * Táuo ng̃a matístis, ang̃áyan, baihónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Florífero</span>. = <span lang="ceb">Ang mubólac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Florin</span>. = <span lang="ceb">Salapí ng̃a caráan sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Floripondio</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa Perú.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Florista</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa mg̃a bolac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Floron</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan sa pagcadágoay sa bolac ng̃a ibótang sa mg̃a piníntal ug sa mg̃a liníloc -sa mang̃a bohat sa cahoy. * Dayan dayan ng̃a maíng̃on sa bolac ng̃a ibótang sa mg̃a -porong porong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flota</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa mg̃a sacayán ng̃a guilolánan sa mg̃a manggad, sa mg̃a bong̃a, &c. * -Cadaghánan sa mg̃a sacayán sa hari con sa Guinharían ng̃a sangcap ug andam sa pagáoay -ug sa pagpang̃óbat sa mg̃a caáoay sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flotante</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a nagalotáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flotar</span>. = <span lang="ceb">Lotáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flote</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e70554" title="Fuente: Pagcalotào">Pagcalutáo</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flotilla</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a sacayán ng̃a diótay, ng̃a magabántay sa mg̃a pondóhan, sa mg̃a laoígan, sa -mg̃a donggoánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fluctuacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalisód sa bisan onsa sa ibábao sa tobig tong̃ód sa mg̃a balod. * Pagdóha doha -sa húna húna, sa boot sa bisan cansa, sa tong̃ód sa pagaboháton onta nia.</span> -<span class="pageNum" id="pb121">[<a href="#pb121">121</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Fluctuar</span>. = <span lang="ceb">Paglisód sa bisan onsa sa ibábao sa tubig tong̃ód sa balod. * Pagdóha doha sa bisan -cansa sa díli sia mahibaló con onsay boboháton, cay guiálang aláng̃an sia. * Paghápit -sa pagcaoalá sa bisan onsa ng̃a nahamótang sa pagcalisód, sa guicatahápan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fluidez</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang, cahímtang sa bisan onsa ng̃a díli tibúoc maíng̃on sa vino, sa tobig, -sa dogó, &c. * Pagpamólong sa mg̃a piníling polong, pagcasáyon sa pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flúido</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong ng̃a maáyo, sa mg̃a piníling polóng, sa pagcasáyon, sa pagcaáng̃ay. * -Bisan onsa ng̃a masáyon pagabolágon sa iang mg̃a bahin. maíng̃on sa hang̃in, sa tobig, -sa vino, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fluir</span>. = <span lang="ceb">Pagbahá, pagdalígdig, pagágas, pagóla sa vino, sa tobig, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flujo</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíhoc sa hang̃in, sa tobig, sa dogó, &c. * Pagcalíbang, paghibólos. * Pagcatáob -ug pagcahonás sa dagat. * Pagágui sa dogó, sa laoas, sa bába, sa ilong, &c. * Pagcabólos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fluvial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a sobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Flux</span>. = <span lang="ceb">Pagcaígo sa mg̃a dahon sa baraja ng̃a guihátag sa bisan cansa ng̃a mosogál, sa usá -ca dagoay, sa lonlon ng̃a copas, oros, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fluxion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaágas sa dogá sa laoas, sa ilong, sa bába, &c, maíng̃on sa guisíp-on, &c.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cfo" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cfo.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">FO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Foca</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa dagat, isda ng̃a mabóhi osáb sa yota.</span> -</p> -<p id="e.fofo" class="hw"><span class="sc">Fofo</span>. = <span lang="ceb">Mahómoc, boga, haboc, bocág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fogata</span>. = <span lang="ceb">Daob, siga ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fogon</span>. = <span lang="ceb">Dapóg, abó, dapólan, pang̃alayóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fogonadura</span>. = <span lang="ceb">Bohó ng̃a guiaguían ug guilóstan sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán, sa ibábao sa cubierta, -arón tomóngtong ug tomonób sa sobrequilla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fogonazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíga sa pólvora sa pagsílsil sa caláyo con pagabohían ang mg̃a lothang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fogosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaínit ng̃a guilabíhan. * Táuo ng̃a madalíon caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fogoso</span>. = <span lang="ceb">Ang maínit ug macasónog. * Táuo ng̃a madalíon caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fogote</span>. = <span lang="ceb">Baat sa mg̃a sológnod ng̃a magamáy ug hamóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Foguear</span>. = <span lang="ceb">Pagánad sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp sa mg̃a siga sa pólvora. * Paghínis sa mg̃a -hing̃aníban, sa mg̃a posíl, mg̃a escopeta, &c., sa caláyo, sa pagbóhi caníla sa obos -na guicargáhan sa diótay ng̃a pólvora.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Foja</span>. = <span lang="ceb">Dahon sa papel. * Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fole</span>. = <span lang="ceb">Poyo poyo, pontél ng̃a magáma sa panit. * Tolónggon ng̃a guing̃álan ug gaita gallega.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Folgo</span>. = <span lang="ceb">Poyo poyo, pontél sa panit ng̃a pagasódlan sa mg̃a tiil ug mg̃a paa sa táuo ng̃a nagalíngcod, -sa tiempo sa tognao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Folía</span>. = <span lang="ceb">Pagsabáy sa mg̃a táuo ng̃a portugues.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Foliacion</span>. V. <i><a href="#e.foliar">Foliar</a></i>. -</p> -<p id="e.foliar" class="hw"><span class="sc">Foliar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa mg̃a números sa pagcasonód sonód, sa mg̃a dahon sa mg̃a libro ug sa obán -pang mg̃a solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Foliatura</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Folijones</span>. = <span lang="ceb">Sayáo ng̃a daan sa mg̃a catsila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fólio</span>. = <span lang="ceb">Ang dahon ng̃a sinolátan sa letra sa camót con inimprenta sa tong̃áng pliego sa papel. -* Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Follaje</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa mg̃a dahon sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. * Pagcaoaláy caang̃áyan sa -mang̃a pagdáyan dayan ug sa mg̃a pagsoguílon, sa mang̃a pagoáli, &c.</span> -<span class="pageNum" id="pb121a">[<a href="#pb121a">121</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Follar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáihop. * Pagbóhat con pagbótang sa bisan onsa sa mg̃a dáhon. * Pagótot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Folleto</span>. = <span lang="ceb">Gaseta, papel ng̃a sinolátan sa mg̃a balíta sa matagádlao. * Solat mg̃a macasámad -ug macadáot sa dong̃og sa bisan cansang táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Follon</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a matalác-on, ng̃a díli macógui ng̃a maláng̃ay lang̃áyon. * Tampalásan, sa -daótan ng̃a batásan. * Mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy ng̃a guican sa mg̃a gamót. * Otot -ng̃a díli matonóg, ng̃a díli mabánha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Follonería</span>. = <span lang="ceb">Pagcatampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fomentar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaínit. * Pagpatigáyon sa pagbóhat ug pagtóman sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fomento</span>. = <span lang="ceb">Caínit. * Pagtábang, paglában, dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fómes</span>. = <span lang="ceb">Ang hingtóngdan ng̃a macaágda sa mg̃a táuo sa pagbóhat sa bisan onsa, ug labí pa sa -mang̃a salá, sa mg̃a casaypánan. * Cabilínggan sa saláng panolóndon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fonda</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a nahamótang sa cadaygánan, ug ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a -calán-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fondable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang toquíbon, togcálon, sondáhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fondeadero</span>. = <span lang="ceb">Pondóhan, laoígan, donggoánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fondear</span>. = <span lang="ceb">Pagtárol, pagsónda sa cahilármon sa tobig. * Paggóa, pagcóha sa cahilárman sa tobig -sa bisan onsa. * Pagsósi, pagpaquigsáyod ug maáyo sa bisan onsa. * Pagpóndo, pagláoig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fondeo</span>. = <span lang="ceb">Pagcapóndo, pagcaláoig, pagcahólog sa sinípit. * Pagnánao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fondillon</span>. = <span lang="ceb">Lalog sa mg̃a cuba ng̃a sodlánan sa vino. * Vino ng̃a caráan caáyo sa Alicante.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fondista</span>. = <span lang="ceb">Ang tagía con ang magabántay sa mang̃a baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa -mang̃a sod-an ug mg̃a calán-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fondo</span>. = <span lang="ceb">Ang labíng halálom sa bisan onsa. * Sampot sa mg̃a sodlánan ug sa bisan onsa. * Ang -color ng̃a mapolá, malálag, mapotí, &c., sa mg̃a panápton ng̃a pagaboldáhan ug pagapintálan -sa mg̃a bolac ug sa bisan onsa. * Pagcadagcó sa quinaádman, sa mg̃a salá, sa salabótan, -&c. * Cabága, guibágon sa mg̃a diamante. * Lugar ng̃a pagataláyan sa mang̃a soldados. -* Sa pagcasinápao sapao. * Ang labíng maáyo ug mahál sa bisan onsa. * Pohónan, cadaghánan -sa salapí sa mg̃a manggad, sa mg̃a catigayónan, &c., sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fonje</span>. V. <i><a href="#e.fofo">Fofo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fontanal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa tobóran. * Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a tabóran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fontanela</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a paggamíton sa mg̃a mananámbal sa pagábli sa fuente sa laoas sa mg̃a -táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fontanería</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman sa pagdála ug pagdápit sa tobig, sa pagágui sa mg̃a sandayóng. * Cadaghánan -sa mg̃a sandayóng ng̃a pagabaháan ug pagaaguían sa tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fontanero</span>. = <span lang="ceb">Ang magadápit ug magadála sa tobig sa mg̃a sandayóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Foque</span>. = <span lang="ceb">Layág sa totólo ca tomóy ng̃a guitáod sa ibábao sa baupres sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forájido</span>. = <span lang="ceb">Caoatán, mamomonó ng̃a nagasaláag sa mg̃a caming̃áoan, arón calaguéuan ang justicia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Foral</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa batásan, sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Foralmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa pagcaáng̃ay sa batásan, sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Foráneo</span>. = <span lang="ceb">Domolóong, táuo ug bisan onsa sa lain ng̃a longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forastero</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang mopoyó sa lugar ng̃a díli iang longsod ug oála nia catauóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forcejar</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃ósog. * Pagsócol, paglális, bisog, yonyon, yocyoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forcejo</span>. = <span lang="ceb">Pagcapang̃ósog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forcejon</span>. = Idem. -<span class="pageNum" id="pb122">[<a href="#pb122">122</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Forcejudo</span>. = <span lang="ceb">Cosgon, ang may dagcóng cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forense</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa batásan con sa mang̃a leyes ug sa lugar ng̃a pagahócman sa mg̃a -hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forero</span>. = Idem hasta <i lang="ceb">ug sa lugar</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forja</span>. = <span lang="ceb">Salsálan sa mg̃a panday sa salapí. * Pagcabóhat, paggáma, pagcasógod sa pagbóhat sa -bisan onsa. * Pagcasácot sa apog ug sa balás sa pagbóhat sa mg̃a cota.</span> -</p> -<p id="e.forjar" class="hw"><span class="sc">Forjar</span>. = <span lang="ceb">Pagsógod sa paggáma sa bisan onsa, sa pagbácbac sa salapí, sa boláoan, sa tombága, -&c.</span> * V. <i><a href="#e.disfraz">Disfraz</a></i> y <i><a href="#e.fingir">Fingir</a></i>. * <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forlon</span>. = <span lang="ceb">Coche sa opát ca lingcoránan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forma</span>. = <span lang="ceb">Dagoay, pagcabótang sa bisan onsa. * Hormahan ng̃a pagabo-bóan sa salapí, sa boláoan, -sa tombága, &c., ng̃a tinónao, sa pagbóhat sa bisan onsa. * Mg̃a polong ng̃a guipamólong -sa pagbóhat sa mg̃a sacramentos ng̃a guisógo ug guitagána sa atong Guinóong Jesucristo. -* Ang marca ng̃a guibótang sa pigsánan, sa prensa, sa pagimprenta sa usá ca nauong -sa tibúoc ng̃a pliego.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Formable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang boháton, himóon, gamon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Formacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóhat, pagcagáma, pagcahímo. * Pagcataláy sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p id="e.formador" class="hw"><span class="sc">Formador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat, magahósay ug magasóhay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Formaje</span>. = <span lang="ceb">Queso ug ang hormáhan ng̃a pagabobátan sa mg̃a queso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Formal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa dagoay sa bisan onsa. * Táuo ng̃a malígdong, ng̃a díli mahagógma -sa mang̃a pagtíao, ng̃a mamólong guihápon sa matúod, boótan, maámbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Formalidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóman sa bisan onsa sa hingpit, sa minaáyo, sa minatúod. * Paglígdong, pagcaboótan, -pagcaámbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Formalizar</span>. = <span lang="ceb">Pagtápus, paghóman, paghíngpit sa bisan onsa. * Paglígdong. * Pagtóo sa bisan onsang -polong sa isigcatáuo, bisan ng̃a guipamólong sa tiao lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Formalmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa batásan. * Sa pagcamatúod, sa pagcatinóod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Formante</span>. V. <i><a href="#e.formador">Formador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Formar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat, paggáma, paghímo. * Paghátag sa dagoay sa bisan onsa. * Pagipon, pagtíp-oc, -pagting̃ób sa bisan onsang mg̃a botang, con sa mang̃a táuo, arón mahiósa sila. * Paghósay, -pagpataláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Formativo</span>. = <span lang="ceb">Ang macahátag sa dagoay. * Ang macagáma, ang macahímo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Formicante</span>. = <span lang="ceb">Paglábtic sa pulso sa pagcalóya ug sa pagcalágmit, sa pagcasóbsob caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Formidable</span>. = <span lang="ceb">Macahahárloc, macalilísang. * Ang dagcóan oyámot ug labí sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Formidoloso</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mahárloc caáyo. * Macahahárloc, macalilísang. * Matahápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Formon</span>. = <span lang="ceb">Tiguíb ng̃a dagcó. * Capandáyan sa pothao, tombága, &c., sa pagtábas sa mg̃a hostias, -&c., sa pagcalíng̃in. * Tiguíb ng̃a locob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fórmula</span>. = <span lang="ceb">Mang̃a polong ng̃a quinahánglan sa pagásoy sa bisan onsa. * Pagásoy sa bisan onsa, -sa mang̃a polong lamang ng̃a quinahánglan, sa oaláy capin ug colang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Formulario</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a pagágui ug sa mg̃a polong ng̃a pagagamíton sa pagbóhat -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fornelo</span>. = <span lang="ceb">Bagahán ng̃a pothao ng̃a pagalotóan sa socolate.</span> -</p> -<p id="e.fornicacion" class="hw"><span class="sc">Fornicacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasalá sa laláqui ug sa babáye ng̃a díli miño, paghiláoas.</span> -</p> -<p id="e.fornicador" class="hw"><span class="sc">Fornicador</span>. = <span lang="ceb">Ang macasalá sa babáye ng̃a díli iang osáoa, ug sa laláqui ng̃a díli bana nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fornicar</span>. V. <i><a href="#e.fornicacion">Fornicacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fornicario</span>. V. <i><a href="#e.fornicador">Fornicador</a></i>. * <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa paghiláoas.</span> -<span class="pageNum" id="pb122a">[<a href="#pb122a">122</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Fornido</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a sopang, sa dagcóng hosog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fornitura</span>. = <span lang="ceb">Mang̃a corea sa panit ug mg̃a panoaórlan sa mg̃a cartuchos ng̃a ponó sa pólvora, ng̃a -guidála sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Foro</span>. = <span lang="ceb">Lugar sa mg̃a hocmánan ng̃a pagasáydan sa mg̃a hocom sa mg̃a solat sa mg̃a capolong̃ánan. -* Ang salapí sa nagaábang sa yota, sa baláy, &c., ng̃a guibáyad sa tagía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forraje</span>. = <span lang="ceb">Compay, dagámi ng̃a malónhao ng̃a ipacáon sa mg̃a mananáp ng̃a mg̃a cabayo, mg̃a baca, -&c. * Pagcadághan, pagcatápoc sa bisan onsa ng̃a oaláy polós ug balo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forrajear</span>. = <span lang="ceb">Paggálab, pagcóha sa compay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forro</span>. = <span lang="ceb">Sapao, panápton ng̃a ibótang sa dapit sa licód sa mg̃a bisti. * Mang̃a papán ng̃a manípis ng̃a iibábao sa mg̃a papán ng̃a mabága sa mg̃a sacayán, arón díli -madáot. * Mang̃a papán ng̃a mabága ng̃a ilánsang dapit sa solód sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p id="e.fortachon" class="hw"><span class="sc">Fortachon</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a cosgon caáyo, sopang ug sa dagcóng hosog.</span> -</p> -<p id="e.fortalecedor" class="hw"><span class="sc">Fortalecedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magapacosóg, ang magapalíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fortalecer</span>. = <span lang="ceb">Cosóg, lig-on. * Pagpaísog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fortalecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíg-on, pagcacosóg.</span> * V. <i><a href="#e.fortalecedor">Fortalecedor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fortaleza</span>. = <span lang="ceb">Calig-ónan: ang usá sa opát ca virtudes ng̃a sinogdánan sa maáyong gaoi, ng̃a guing̃álan -ug cardinales. * Cosóg, gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fortepiano</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a guibotáng̃an sa mang̃a coldas ug ng̃a pagacablíton maíng̃on sa pagcáblit -sa órgano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fortificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíg-on. * Cota ng̃a pagatindógon ug boháton sa pagpalíg-on sa bisan onsang lugar. -* Quinaádman sa pagbóhat sa mg̃a cota ug sa pagpalíg-on sa bisan onsang lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fortificante</span>. = <span lang="ceb">Ang macalíg-on, ang macapacosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fortificar</span>. = <span lang="ceb">Paglíg-on, pagpacosóg. * Pagbóhat sa mg̃a cota ug sa bisan onsa ng̃a macalíg-on sa -bisan onsang lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fortin</span>. = <span lang="ceb">Cota, lantáoan ng̃a pagaboháton arón mahímo ug dalángpan sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fortísimo</span>. = <span lang="ceb">Macosóg, cosgon oyámot. * Malíg-on caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fortuitamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oalá paabóton ug holáton, sa oalá hona honáon ug catahápan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fortuito</span>. = <span lang="ceb">Ang nahímo, ang nabóhat, ang nasoríl, ang nahatábo sa oalá holáton ug paabóton, sa -oalá pagatahápan ug húna hunáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fortuna</span>. = <span lang="ceb">Palad ng̃a maáyo. * Onós, pagcahorós sa hang̃in sa yota con sa dagat. * Baguio.</span> -</p> -<p id="e.forzadamente" class="hw"><span class="sc">Forzadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa linogsánay, sa pagcalinogsánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forzado</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat, ang papagbóhaton sa linogsánay. * Táuo ng̃a saláan ng̃a guihócman sa -paggáod sa mg̃a sacayán sa hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forzador</span>. = <span lang="ceb">Ang magalógos, magapógos sa lain ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forzal</span>. = <span lang="ceb">Ang cahoy ng̃a calang sa talioála sa dorohá ca pagtaláy sa mg̃a ng̃ipon sa mg̃a solod, -sa mang̃a sodlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forzamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcalógos, pagcapógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forzar</span>. = <span lang="ceb">Paglógos, pagpógos, pagpigós, pagcóha sa linogsánay, tong̃ód sa gahóm sa mg̃a soldados, -sa mg̃a hing̃aníban ug sa mg̃a lothang, sa mg̃a cota, mg̃a baluarte, mg̃a longsod, -&c. * Pagpacasalá sa babáye sa díli onta sia boot, sa linogsánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forzosamente</span>. V. <i><a href="#e.forzadamente">Forzadamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forzoso</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a ibalíbad, ng̃a balibáron. * Ang quinahánglan ng̃a boháton gayód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Forzudo</span>. V. <i><a href="#e.fortachon">Fortachon</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fosfórico</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a magcasíga sa cang̃itng̃ítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fósforo</span>. = <span lang="ceb">Dogá dogá ng̃a macóha sa mg̃a bocóg, ng̃a magáan caáyo ng̃a matúnao sa tobig ng̃a -maínit, <span class="pageNum" id="pb123">[<a href="#pb123">123</a>]</span>ng̃a may bahó ng̃a caogalíng̃on ug ng̃a masáyon masónog ug masíga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fósil</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a macóha sa ilálom sa yota, sa obos na nadógay caáyo dihá, ug ng̃a guicaoád-an -na sa iang dagoay ng̃a nahaóna, ug nabálhin sa pagcapóthao, tombága, yota, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Foso</span>. = <span lang="ceb">Aoang ng̃a hatáas ug halálom ng̃a nagalibót sa mg̃a cota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fótula</span>. = <span lang="ceb">Ipos, oc oc.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cfr" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cfr.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">FR</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Frac</span>. = <span lang="ceb">Sopa ng̃a hataás ng̃a nagabítay ug maáyo dapit sa licód, ug ng̃a nabalábag ug nacóros -coros ang mg̃a paco paco dapit sa atobáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fracasar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóong, pagtípac, pagtípic sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fracaso</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóong, pagcatibáoas sa bisan onsa. * Pagsoríl, paghitábo ng̃a masolóbon, ng̃a -ming̃áuon, ng̃a quinayógtan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fraccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabólag, pagcabáhin sa bisan onsa sa daghánan ng̃a mg̃a bahin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fractura</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóong, pagcabalí sa mg̃a bocóg ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fracturar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóong, pagbalí sa mg̃a bocóg, sa díli mabólag ang panit sa onód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fragancia</span>. V. <i><a href="#e.fragrancia">Fragrancia</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcabóhat sa bisan onsa ng̃a salá.</span> -</p> -<p id="e.fragante" class="hw"><span class="sc">Fragante</span>. V. <i><a href="#e.fragrante">Fragrante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fragaria</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fragata</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a dagcóan sa totólo ca talároc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frágil</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mabóong, mabalí. * Táuo ng̃a masáyon mahólog sa mg̃a salá, ug labí pa -sa mang̃a sayóp ng̃a laoásnon ug calibotánon. * Ang matápos, ang masáyon ug madalí -matibáoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fragilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyon sa bisan onsa sa pagcabóong ug pagcabalí. * Pagcasáyon sa paghólog sa mang̃a -salá ug sa pagbóhat sa daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frágilmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasáyon, guican sa pagcalóya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fragmento</span>. = <span lang="ceb">Tipac, tipic, bahin sa bisan onsa ng̃a nabóong, nabalí ug nadógmoc. * Bahin ng̃a nahabílin -sa usá ca libro con sa usá ca solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fragor</span>. = <span lang="ceb">Tonóg, banha, dalógdog, balánsag.</span> -</p> -<p id="e.fragosidad" class="hw"><span class="sc">Fragosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabános, pagcasónson, pagcasíngpon sa mg̃a cahoy, mg̃a balágon ug mg̃a casagbótan -sa mg̃a caboquíran ug casolópan. * Dalan, ng̃a cabatóan, capangpáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fragoso</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guibanósan, guisónsonan sa daghánan ng̃a mg̃a cahoy ug mg̃a casagbótan. -* Dalan ng̃a guiólang̃an sa mg̃a bató ug mg̃a pangpang. * Bisan onsa ng̃a macatonóc -caáyo.</span> -</p> -<p id="e.fragrancia" class="hw"><span class="sc">Fragrancia</span>. = <span lang="ceb">Bahó ng̃a maáyo, cahomót. * Dong̃og ug ng̃alan ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p id="e.fragrante" class="hw"><span class="sc">Fragrante</span>. = <span lang="ceb">Ang mahomót.</span> * (En). = <span lang="ceb">Dihá dihá, sa pagbóhat gayód, sa maong pagbóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fragua</span>. = <span lang="ceb">Salsálan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fraguador</span>. = <span lang="ceb">Ang magahúna húna sa bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a daótan ng̃a bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fraguar</span>. V. <i><a href="#e.forjar">Forjar</a></i>. * <span lang="ceb">Paghúna húna sa bisan onsa. * Pagtibóoc, paggáhi sa yota, sa apog, sa yeso, &c., ng̃a -guibóhat sa mg̃a cota, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fragura</span>. <span class="corr" id="xd31e71651" title="Fuente: =">V.</span> <i><a href="#e.fragosidad">Fragosidad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frailada</span>. = <span lang="ceb">Bohat ng̃a daótan, ng̃a díli maáyo, ng̃a binóhat sa usá ca Padre ng̃a fraile.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fraile</span>. = <span lang="ceb">Padre ng̃a religioso. * Isda ng̃a may nauong maíng̃on ing̃on sa nauong sa táuo. Piniló, -piníco ng̃a dapit sa itáas ng̃a pagaboháton sa mg̃a sidsid sa mg̃a bisti sa babáye. -* Ang pedazo sa papel ng̃a oalá pagabarlísan ug maáyo sa pagimprenta, ng̃a guican -sa pagcacólang sa tinta, con <span class="pageNum" id="pb123a">[<a href="#pb123a">123</a>]</span>guican ba cay namalá malá na. * Opa sa tobó sa obos na nacoháan sa dogá sa mg̃a trapiche.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frailecito</span>. = <span lang="ceb">Doláan sa mg̃a báta ng̃a magáma sa panit sa liso ng̃a guing̃álan ug haba, ug ng̃a maíng̃on ing̃on sa capilla ng̃a icatábon sa olo sa mg̃a fraile, sa mg̃a religioso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frailería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a fraile, sa mg̃a religioso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frailero</span>. = <span lang="ceb">Ang higála, ang abian, ang mahagógma, sa mg̃a frailes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frailesco</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a fraile.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frailía</span>. = <span lang="ceb">Pagcahímtang sa mg̃a fraile, sa mg̃a religioso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frailuco</span>. = <span lang="ceb">Ang fraile, ang religioso ng̃a talamáyon, ng̃a díli tacós ng̃a pagatahóron.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Francalete</span>. = <span lang="ceb">Corea ng̃a guibotáng̃an sa usá ca tomóy sa galon galon, con sinsing, sa pagdála ng̃a -hinógot ug bináat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Francamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy coti coti, sa pagcahigála, sa pagcaamigos, sa pagcalólot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Francés</span>. = <span lang="ceb">Prancés, ang nahatong̃ód sa Guinharían sa Prancia ug ang natáuo sa maong Guinharían.</span> -</p> -<p id="e.franciscano" class="hw"><span class="sc">Franciscano</span>. = <span lang="ceb">Padre ng̃a sacop sa caparían ni san Francisco. * Ang nahatong̃ód sa maong caparían. -* Ang may color ng̃a maíng̃on sa color sa bisti sa mg̃a Padre ni S. Francisco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Francisco</span>. = <span lang="ceb">Ng̃alan sa obán ng̃a mg̃a táuo.</span> * V. <i><a href="#e.franciscano">el anterior</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Francmasonería</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagsigsábot sila sa lonlon ng̃a mg̃a timáan, ng̃a guicóha nila sa mang̃a capandáyan sa mg̃a panday sa cota, maíng̃on sa mg̃a tonton, -sa mg̃a escoála, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Franco</span>. = <span lang="ceb">Malólot, homalátag, maghahátag. * Maháoan, maháoay, sa oaláy casámoc, sa oaláy caoláng̃an. * Ang guigáoas sa bisan onsa. * Salapí sa Prancia ng̃a vale maíng̃on sa caháte ng̃a guing̃álan coliró, -cay oaláy cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Francolin</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Franela</span>. = <span lang="ceb">Hinábol ng̃a manípis, pino, sa balahíbo sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frangente</span>. = <span lang="ceb">Pagsoríl, paghitábo ng̃a masolóbon ug quinayógtan, ng̃a oalá paabóton ug húna hunáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frangote</span>. = <span lang="ceb">Pardo, baat sa mg̃a manggad, potús ng̃a dagcóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Franja</span>. = <span lang="ceb">Hinábol ng̃a haíctin sa hilo sa boláoan, sa salapí, sa lino, &c., ng̃a pagagamíton -sa pagdáyan dayan sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Franjar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayan sa mg̃a pranja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Franquear</span>. = <span lang="ceb">Paggáoas sa bisan cansa sa pagbáyad sa tampa, sa mg̃a tampo, sa mg̃a amot. * Paghátag, -pagtógot sa lain ng̃a bisan onsa, sa pagcalólot. * Pagcóha sa mg̃a casámoc sa mg̃a caoláng̃an, sa bisan -diin. * Pagbáyad ng̃a daan sa bale sa mg̃a solat ng̃a ipadála sa lain ng̃a longsod, -sa baláy ng̃a pagadaoátan. * Pagpaságad sa pagbóot, sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Franqueo</span>. = <span lang="ceb">Pagbáyad sa bale sa mg̃a solat ng̃a ipadála sa lain ng̃a longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Franqueza</span>. = <span lang="ceb">Pagcagáoas. * Pagcalólot. * Pagcaháoan sa boot, pagcaoaláy tinágo ng̃a húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Franquía</span> (ponerse en). = <span lang="ceb">Pagcaándam sa mg̃a sacayán ng̃a nanagpóndo, sa pagguícan, sa paglayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Franquicia</span>. = <span lang="ceb">Pagcagáoas sa bisan cansa sa pagbáyad sa mg̃a derechos sa mg̃a manggad ng̃a guisolód -ug guigóa nia sa sa mg̃a longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frasco</span>. = <span lang="ceb">Sodlánan sa salamín, sa salapí, &c., ng̃a hatáas ug sa diótay ng̃a bába con haíctin ng̃a liog. * Sorlánan -sa pólvora ng̃a iseleba sa mg̃a lothang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frase</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a polong ng̃a icagáma sa soguílon ng̃a hamóbo. * Pagpamólong sa pagcasambíng̃ay. -* Casangpotánan.</span> -<span class="pageNum" id="pb124">[<a href="#pb124">124</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Frasquera</span>. = <span lang="ceb">Caja, caban, cajon cajon ng̃a guibotáng̃an sa daghan ng̃a mg̃a bohó con sorlánan, -ng̃a pagaang̃áyan ug pagatipígan sa mg̃a frasco, sa pagdála sa bisan diin, sa oaláy catáhap sa pagcabóong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fraterna</span>. = <span lang="ceb">Pagcabárlong, pagcasáoay, pagcasába ng̃a maháit ug mabóg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fraternalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamagsúon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fraternidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcamagsúon, pagcaáng̃ay, pagcahiósa sa mg̃a magsúon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fraterno</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód, ang ang̃ay sa mg̃a magsúon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fratricida</span>. = <span lang="ceb">Ang nacapatáy sa iang igsúon, mamomonó sa igsúon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fratricidio</span>. = <span lang="ceb">Pagcabonó, pagpatáy sa bisan cansa sa iang igsóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fraude</span>. = <span lang="ceb">Limbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fraudulencia</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fraudulentamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalímbong, sa limbong, sa pagcabódhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fraudulento</span>. = <span lang="ceb">Malimbóng̃on, malilímbong, maborhíon, macálit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fray</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a ióna sa ng̃alan sa mg̃a Padre ng̃a religioso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frazada</span>. = <span lang="ceb">Habol ng̃a balahibóon ng̃a ibótang sa higdáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frecuencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóbsob, pagcasócot, sa macadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frecuentador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat con mamólong sa masóbsob, sa masócot, sa macadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frecuentar</span>. = <span lang="ceb">Pagsócot, pagsóbsob, pagbóhat, pagpamólong sa macadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frecuente</span>. = <span lang="ceb">Sa masóbob, sa masócot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frecuentemente</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Sa macadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fregadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a sorlánan sa tobig sa paghógas sa mg̃a pinggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fregar</span>. = <span lang="ceb">Hugas. * Nisnis, nosnos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fregona</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng sologóon ng̃a magasílbi sa cosina ug magahúgas sa mg̃a pinggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fregonil</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa babáye ng̃a tighógas sa mg̃a pinggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Freidura</span>. = <span lang="ceb">Pagcaprito, pagcalóto sa bisan onsa, sa lana con sa manteca, sa tamboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Freir</span>. = <span lang="ceb">Pagprito, paglóto sa bisan onsa, sa lana con sa manteca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frenería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a preno, sa mg̃a pothao ng̃a isóol sa -bába sa mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frenero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa mg̃a preno.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frenesí</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóang ng̃a guiobánan sa dagcóng hilánat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frenético</span>. = <span lang="ceb">Boang ng̃a loto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frenillar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáat, pagláoig sa mg̃a gayóng, sa mg̃a gaod, sa tomóy ng̃a pagacáptan, con pagaondáng̃an -ang paggáod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frenillo</span>. = <span lang="ceb">Panit ng̃a nahamótang sa ilálom sa dila ug ng̃a motoróc sa tong̃á tong̃á, ng̃a con -moábot sa tomóy sa maong dila macaólang sa pagsóso ug sa pagpamólong ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Freno</span>. = <span lang="ceb">Preno, capandáyan sa pothao ng̃a isolód sa bába sa mg̃a cabayo sa paghópot ug pagpogóng -caníla. * Pagcapogóng sa bisan cansa, arón díli magpaságad sa pagbóhat ug sa pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frental</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a caogátan sa agtang, sa bona.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frente</span>. = <span lang="ceb">Agtang. * Atobáng̃an sa bisan onsa. * Nahaónang pagtaláy sa mg̃a soldados. * Bona.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frentero</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a mabága ng̃a ibótang sa agtang sa mg̃a báta, arón díli sila mang̃asámad -con mang̃ahólog sila ugáling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fresa</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a sa España.</span> -<span class="pageNum" id="pb124a">[<a href="#pb124a">124</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Fresca</span>. V. <i><a href="#e.fresco">Fresco</a></i> hasta <i lang="ceb">bisan onsa</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frescachon</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo sa maáyong laoas. * Ang̃áyan ug baihónan, sa maáyong pagcaatóbang ug pagcatíndog, -mahósog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frescal</span>. = <span lang="ceb">Isda ng̃a díli lab-as caáyo, apan ng̃a oalá opód pagalabíhan sa asín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frescamente</span>. = <span lang="ceb">Sa bag-o pa, sa pagcabág-o, cadón bag-o. * Sa pagcaoaláy tagád caáyo.</span> -</p> -<p id="e.fresco" class="hw"><span class="sc">Fresco</span>. = <span lang="ceb">Ang molomabógnao. * Bisan onsa ng̃a bag-ong binóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frescor</span>. = <span lang="ceb">Molomabógnao, tolotógnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frescura</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Lugar ng̃a guinatórcan sa mang̃a cahoy ug mg̃a tanóm ng̃a malángbo, malónhao ug matahóm. -* Pagtíao. * Polong ng̃a díli macaígo. * Pagcaoaláy cacógui. * Pagpaságad. * Pagcalínao sa boot, pagcaháoan sa cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fresno</span>. = <span lang="ceb">Cahoy sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fresquito</span>. = <span lang="ceb">Tolotógnao, molomabógnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Freza</span>. = <span lang="ceb">Tae sa mg̃a mananáp. * Timáan con bohó ng̃a pagaboháton sa mananáp ng̃a nagacachá, -nagacóycoy, nagacáycay, nagacáhig, nagaoáhing, nagacopó. * Pagcadógay, túig ng̃a pagadogáyan -sa pagcáon sa olod sa igagáma ng̃a calang cutub sa usá ca pagmáta hasta sa pagcatólog -pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frezar</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíbang sa mg̃a mananáp. * Pagcáon, pagcótcot sa mg̃a dahon ng̃a guinatóla sa -olor ng̃a nacagáma sa igagáma.</span> * V. <i><a href="#e.desovar">Desovar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcóycoy, pagcáycay, pagoáhing, pagcáhig sa mg̃a mananáp ug pagbóhat sa bohó sa yota. -* Paggóa sa mg̃a hogao sa mg̃a orlan sa mg̃a putiócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Friable</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon, tipícon, tipácon ug pagadocdócon. * Ang masáyon mabóong ug mabalí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frialdad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatógnao, pagcabógnao. * Pagcalóya, pagcaoaláy <span class="corr" id="xd31e72248" title="Fuente: cacúgi">cacúgui</span> sa pagbógat. * Pagcahóng̃og. * Polong ng̃a oaláy cahológan, ng̃a díli macaígo. * -Balos ng̃a díli maáyo sa mg̃a higála. * Pagcabógnao sa maáyong boot sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Friamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabógnao, sa pagatógnao. * Sa oaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Friático</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Hong̃og, bong̃og.</span> -</p> -<p id="e.fricacion" class="hw"><span class="sc">Fricacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcanósnos, pagcadósdos. * Pagcadóon, pagcahílot, pagcapíso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fricandó</span>. = <span lang="ceb">Guinisal sa mg̃a prancés.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fricasé</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Friega</span>. V. <i><a href="#e.fricacion">Fricacion</a></i>. -</p> -<p id="e.friera" class="hw"><span class="sc">Friera</span>. = <span lang="ceb">Saquét sa mg̃a ticód sa mg̃a tiil ng̃a guing̃álan ug sabañon, ng̃a guican sa tognao -ng̃a dagcó: ang sinógdan niíning saquéta mao ang pagcacatól ng̃a maól-ol ng̃a guiobánan -sa pagcahobág ug pagsínao sa panit: sa madógay dogay mobotó ug mogóa ang tobig tobig -con dogá ng̃a molomapolá, ug díli mamaáyo cutub sa pagsógod sa tiempo sa caínit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frígido</span>. = <span lang="ceb">Mabógnao, matógnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fringilago</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frio</span>. = <span lang="ceb">Tognao. * Táuo ng̃a díli macalíoat sa pagcaquinaía nia. * Ang díli motábang, molában, -mahagógma sa obán ng̃a mg̃a isigcatáuo nia. * Ang moáyad ug díli magtagád sa bisan -onsa. * Bisan onsa ng̃a oaláy caang̃áyan, ng̃a díli macaígo. * Ang oaláy polós, ang -díli tacós ng̃a pagatágdon.</span> -</p> -<p id="e.friolento" class="hw"><span class="sc">Friolento</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon pagatognáuon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Friolera</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a oaláy polós, sa diótay ng̃a bale, ng̃a díli tacós ng̃a pagatágdon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Friolero</span>. V. <i><a href="#e.friolento">Friolento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frisa</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a maáyo sa sapao sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frisado</span>. = <span lang="ceb">Hinábol sa igagáma ng̃a balahibóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frisar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat, paghábol sa mg̃a panápton ng̃a balahibóon. * Pagóyon, pagáng̃ay. * Pagtándig, -pagtándi. * Pagdóol, pagtopál.</span> -<span class="pageNum" id="pb125">[<a href="#pb125">125</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Friso</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa mg̃a cota ng̃a nahaibábao sa cornisa, ng̃a pagadáyan dayánan sa mg̃a dahon, sa mg̃a sang̃á, &c., ng̃a piníntal con liníloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frisuelo</span>. = <span lang="ceb">Otan, balátong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fritada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a priníto, linóto sa lana con sa manteca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frito</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a priníto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frívolamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy polós. * Sa oaláy hingtóngdan, sa oaláy cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frivolidad</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a oaláy polós, ng̃a oaláy hingtóngdan, cahológan ug -guinicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frívolo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frondosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalángbo, pagcaáng̃ay sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frondoso</span>. = <span lang="ceb">Cahoy con tanóm ng̃a malángbo, ng̃a ang̃ay, ng̃a guidaghánan sa mg̃a sang̃á ug mg̃a -dahon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frontal</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan, bitay bitay, tabil sa panápton sa igagáma, &c., con tinócod sa mg̃a papán -ng̃a sinápao sa salapí, &c., ng̃a ibótang sa atobáng̃an sa mg̃a altal sa mg̃a Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frontalera</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan, ng̃a nagalibót sa mang̃a prontal. * Lugar ng̃a tipigánan ug pagahipósan -sa mg̃a prontal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frontera</span>. = <span lang="ceb">Catapósan sa yota sa usá ca Guinharían, con sa usá ca provincia, caotlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fronterizo</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa caotlánan, sa catapósan sa usá ca Guinharían con provincia. * Ang atbang, -bisan onsang botang ng̃a nagaatóbang sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frontero</span>. = Idem desde <i lang="ceb">ang atbang</i>. * <span lang="ceb">Ponóan ng̃a magabóot sa hingsácpan sa prontera.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frontino</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a may bisan onsang timáan sa agtang, sa bona.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frontis</span>. = <span lang="ceb">Atobáng̃an sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frontispicio</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frontudo</span>. = <span lang="ceb">Táuo con mananáp ng̃a may dagcóng agtang, dagcóng bona.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frotacion</span>. V. <i><a href="#e.fricacion">Fricacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frotadura</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.frotar" class="hw"><span class="sc">Frotar</span>. = <span lang="ceb">Nosnos, dosdos, hilot, doon, piso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frutal</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a mobóng̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fructífero</span>. = <span lang="ceb">Ang mobóng̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fructificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóng̃a, pagbóng̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fructificar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóng̃a sa mg̃a cahoy ug sa mang̃a tanóm. * Pagpolós sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fructuosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa may polós, sa may caayóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fructuoso</span>. = <span lang="ceb">Ang mobóng̃a. * Ang macapolós, ang macaáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frugal</span>. = <span lang="ceb">Ang mocáon ing̃on da sa casadáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frugalidad</span>. = <span lang="ceb">Casaráng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frugívoro</span>. = <span lang="ceb">Táuo con mananáp ng̃a mocáon lamang sa mg̃a otan ug mg̃a bong̃a, ng̃a díli mocáon -sa carne.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fruicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahaágom, pagcahiágom. * Calípay, paghimáya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frumenticio</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa trigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fruncidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magaconót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fruncimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaconót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fruncir</span>. = <span lang="ceb">Pagconót sa mg̃a daplin sa mg̃a sidsid sa mg̃a panápton. * Paghípos, pagpiló, pagpíco, -pagpadíot sa bisan onsa. * Pagbóloc sa camatoódan, arón díli onta madayág. * Pagpaquíta -sa bisan cansa sa pagcaboótan, bisan ng̃a díli boótan ng̃a túod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fruslería</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a oaláy polós, ng̃a díli tacós ng̃a pagatágdon. * Polong -con bohat ng̃a oaláy hingtóngdan, cahológan ug cahonóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frustráneo</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy polós sa guitóyo onta. * Bisan onsa ng̃a caoang.</span> -<span class="pageNum" id="pb125a">[<a href="#pb125a">125</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Frustrar</span>. = <span lang="ceb">Pagdilí sa bisan cansa sa guihólat, sa guipaábot, sa tacós onta ng̃a ihátag ug itógot -canía. * Pagoalá sa pagláom, sa guilaóman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fruta</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frutaje</span>. = <span lang="ceb">Piníntal ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a bong̃a ug mg̃a bolac.</span> -</p> -<p class="hw">Frutal. = <span lang="ceb">Cahoy con tanóm ng̃a mobóng̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frutero</span>. = <span lang="ceb">Ang mobalígya sa mg̃a bong̃a. * Sanggáan sorlánan sa mg̃a bong̃a. * Pamahíran ng̃a -icatábon sa mg̃a bong̃a, arón díli ithan ug batúgan sa mg̃a lang̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Frútice</span>. = <span lang="ceb">Cahoy cahoy ng̃a hamóbo ng̃a mosang̃á caáyo, ing̃on sa rosal, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fruticoso</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a guitórcan sa daghan ng̃a mang̃a sang̃á guican sa mg̃a gamót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fruto</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a. * Bisan onsa ng̃a mg̃a caposlánan sa yota. * Polós, caayóhan.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cfu" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#cfu.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">FU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Fu</span>. = <span lang="ceb">Ada, da.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fucar</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a <span class="corr" id="xd31e72703" title="Fuente: aronáhan">arunáhan</span>, salapían, salapiánon, dato.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fuego</span>. = <span lang="ceb">Caláyo. * Init, caínit. * Pagcaínit sa mang̃a cailíbgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fuelle</span>. = <span lang="ceb">Italáihop sa caláyo.</span> * De fragua, de órgano, &c. = <span lang="ceb">Hasóhas, hasohásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fuente</span>. = <span lang="ceb">Tobód, tobóran. * Pinggan ng̃a dagcó, socadán. * Samad ng̃a diótay ng̃a pagaboháton -pagtóyo sa pagpáso sa bisan diin ng̃a bahin sa laoas, ng̃a pagatabónan ug pagahonálan -sa adlao adlao ng̃atanán, ug ng̃a pagadogáyon caáyo, arón gomóa ang daótan ng̃a dogá -sa táuo ng̃a salaquétan. * Sinógdan, guinicánan, hingtóngdan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fuer</span> (á). = <span lang="ceb">Ing̃on sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fuera</span>. = <span lang="ceb">Sa goa, sa gaoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fuero</span>. = <span lang="ceb">Batásan sa Guinharían. * Gahóm sa mang̃a ponóan, sa mg̃a hocom, sa ilang mg̃a guinsacópan. -* Lugar ng̃a pagahócman sa mg̃a hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fuerte</span>. = <span lang="ceb">Malíg-on. * Cosgon, cosógon, sopang, sa dagcóng hosog. * Mahónit, magáhi, sa magáhing -gaui. * Mapintas, maísog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fuertemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalíg-on. * Sa pagcacosóg. * Sa pagcaísog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fuerza</span>. = <span lang="ceb">Cosóg, gahóm. * Pagcalógos, pagcapógos. * Ang labíng dagcó ug maáyo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fuga</span>. = <span lang="ceb">Pagcalágueu, pagpaháoa, pagcaoalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fugacidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalágmit, pagcadágmit. * Pagcadilí, pagcaoalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fugitivo</span>. = <span lang="ceb">Ang malágueu. * Ang malágmit, madágmit. * Ang natágo, nahóbong, nabalí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fulano</span>. = <span lang="ceb">Coan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fulgente</span>. V. <i><a href="#e.brillador">Brillador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fulgor</span>. = <span lang="ceb">Pagcasínao. * Pagcasíhag, pagcagíla gila, casólao. * Casílao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fulgurante</span>. = <span lang="ceb">Ang masíhag, ang magagíla gila, ang may casólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fulgurar</span>. V. <i><a href="#e.brillar">Brillar</a></i>. * <span lang="ceb">Paggóa sa casólao, sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fúlica</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa manóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fulidor</span>. = <span lang="ceb">Caoatán ng̃a may mg̃a báta ng̃a sologóon sa pagábli, sa gabíy, sa mg̃a tacop sa mg̃a -baláy, sa mg̃a talambóan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fuliginoso</span>. = <span lang="ceb">Maítom, bolíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fulminacion</span>. = <span lang="ceb">Paglínti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fulminado</span>. = <span lang="ceb">Ang guilintían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fulminar</span>. = <span lang="ceb">Paglínti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fulmíneo</span>. = <span lang="ceb">Ang maíng̃on ing̃on sa linti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fulminoso</span>. = Idem. -<span class="pageNum" id="pb126">[<a href="#pb126">126</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Fulleresco</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a malimbóng̃on, malilímbong sa sogal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fullería</span>. = <span lang="ceb">Pagcalímbong sa mg̃a pagsogál, pagcalaláng sa paglímbong sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fullero</span>. = <span lang="ceb">Ang magalímbong sa isigcatáuo sa mg̃a sogál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fullona</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay, pagcalális lalis sa pila ca táuo.</span> -</p> -<p id="e.fumada" class="hw"><span class="sc">Fumada</span>. = <span lang="ceb">Ang asó ng̃a guican sa tagsa ca pagyópyop sa usá ca tabaco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fumador</span>. = <span lang="ceb">Tigtabaco, ang magatabaco, ang magayópyop sa tabaco.</span> -</p> -<p id="e.fumante" class="hw"><span class="sc">Fumante</span>. = <span lang="ceb">Ang magaasó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fumar</span>. = <span lang="ceb">Pagtabaco, pagyópyop sa tabaco con sa sigariyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fumarada</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.fumada">Fumada</a></i>. * <span lang="ceb">Ang tabaco ng̃a mahorót sa honsoy, ca cuaco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fumarta</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fumífero</span>. V. <i><a href="#e.fumante">Fumante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fumigacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpalína, palína.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fumigar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fumigatorio</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a icasolód sa asó sa palína, sa mg̃a laoas sa mg̃a táuo con sa mg̃a -mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fumorola</span>. = <span lang="ceb">Bohó, lang̃ob sa yota ng̃a pagaaguían sa asó ng̃a may bahó sa asufre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fumoso</span>. = <span lang="ceb">Ang magaasó caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Funcion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíhoc sa mg̃a bahin sa laoas, sa mg̃a bocton, mg̃a paa, &c. * Pagcatóman sa catongdánan -sa caogalíng̃on ng̃a opicio con cahímtang. * Bisan onsang piesta, dola con combida -ng̃a boháton sa cadaigánan, sa pagcabántog, ng̃a pagatambóng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a -táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Funda</span>. = <span lang="ceb">Sodlánan, tabon sa bisan onsa, panápton, sa panit, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fundacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasógod sa bisan onsa, pagcatíndog sa usá ca Sinbahán, sa usá ca baláy, sa usá -ca cofradía, &c. * Sinógdan.</span> -<span class="pageNum" id="pb126a">[<a href="#pb126a">126</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Fundadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaígo, sa matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fundamental</span>. = <span lang="ceb">Ang guinicánan sa bisan onsa, ang hingtóngdan, ang guicahonóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fundamentalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalíg-on, sa matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fundamentar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa mg̃a simientos ng̃a pagatindógan ug pagahonóng̃an sa mg̃a baláy, sa mg̃a -cota, &c. * Paglíg-on sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fundamento</span>. = <span lang="ceb">Ang simiento ng̃a pagatindógan sa mg̃a baláy, &c. * Sinógdan, guinicánan. * Hingtóndan -sa bisan onsa. * Lindog sa mg̃a hablon.</span> -</p> -<p id="e.funderia" class="hw"><span class="sc">Fundería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagatonáoan sa tombága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fundible</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon pagatonáuon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fundíbulo</span>. = <span lang="ceb">Tinócod sa cahoy ng̃a nasílbi niádtong tiempo sa pagbóhi sa mg̃a lothang ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fundicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatónao sa tombága, boláoan, pothao, &c.</span> * V. <i><a href="#e.funderia">Fundería</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcadághan, cadaghánan sa mang̃a molde, sa mg̃a marca, sa mg̃a letra ng̃atanán sa -mg̃a imprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Fundidor</span>. = <span lang="ceb">Ang may oficio sa pagtónao sa tombága, pothao, &c.</span> -</p> -<p id="e.funebre" class="hw"><span class="sc">Fúnebre</span>. = <span lang="ceb">Masolóbon, maming̃áuon.</span> -</p> -<p id="e.funebremente" class="hw"><span class="sc">Fúnebremente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasobó, sa pagcamíng̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Funeral</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a tolománon tong̃ód sa mg̃a minatáy. * Pagcabántog sa mg̃a paglobóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Funerala</span> (á la). = <span lang="ceb">Pagdála ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a soldados sa ilang mg̃a posil, sa semana santa, ng̃a -mao ang pagtooáli sa maong posil ug pagatóbang ang bába nila dapit sa obus, dapit -sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Funerario</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa puneral.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Funéro</span>. V. <i><a href="#e.funebre">Fúnebre</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Funestamente</span>. V. <i><a href="#e.funebremente">Fúnebremente</a></i>. * <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy palad, sa pagcaaláot, sa pagcaanógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Funesto</span>. = <span lang="ceb">Masolóbon. * Aláot, anógon.</span> -<span class="pageNum" id="pb126b">[<a href="#pb126b">126</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cg" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#cg.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">G</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cga" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cga.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">GA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Gabacho</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a táuo sa obán ng̃a mg̃a longsod sa Prancia ug ang nahatong̃ód caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gaban</span>. = <span lang="ceb">Capote ng̃a may manggas, boctónan, sa panápton ng̃a mabága, sa tiempo sa tognao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gabardina</span>. = <span lang="ceb">Supa ng̃a hatáas ug sa haíctin ng̃a manggas con boctónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gabarra</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a ang̃ay sa layág ug sa gaod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gabarro</span>. = <span lang="ceb">Saquét sa mg̃a cabayo, &c. * Saquét sa mg̃a manóc. * Catongdánan ng̃a guican sa bisan -onsa, ug ang casámoc sa maong catongdánan. * Sayóp sa mang̃a cuenta ng̃a tinóyo ug -bisan ng̃a díli toyóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gabata</span>. = <span lang="ceb">Panácsan ng̃a pagabotáng̃an sa canhíng tiempo sa can-on sa mg̃a preso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gabazo</span>. = <span lang="ceb">Opa sa tobó sa obos na guicahódtan sa dogá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gabela</span>. = <span lang="ceb">Tampo, tampa, amot. * Lugar sa cadaigánan ng̃a pagatan-áoan sa cadaghánan sa mg̃a -dola.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gabinete</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo sa pagsábot sa mg̃a holosáyon ng̃a labing ona sa -Guinharían. * Solód sa mang̃a baláy sa mg̃a hari ug sa mg̃a dagcóng táuo, ng̃a pagatológan ug pagahoáyan nila, ug sa pagsábot, sa tinágo, sa bisan onsa. * -Solód ng̃a diótay sa lasalas, ng̃a guidáyan dayánan ug maáyo sa mang̃a casangcápan -ng̃a mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gacela</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa osa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gaceta</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a sinolátan ng̃a ipabaláod sa masóbsob, ng̃a pagabotáng̃an sa bisan onsa ng̃a tacós <span class="pageNum" id="pb126c">[<a href="#pb126c">126</a>]</span>ng̃a sabóton ug hibalóan, sa nasoríl ug nahatábo sa mg̃a Guinharían ug mg̃a calongsódan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gacetero</span>. = <span lang="ceb">Ang magasólat ug nagabalígya sa mg̃a gaseta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gacetista</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagógma magbása sa mg̃a gaseta. * Ang mahagógma magsóguid sa bisan onsa ng̃a -nasoríl ug nahatábo.</span> -</p> -<p id="e.gachas" class="hw"><span class="sc">Gachas</span>. = <span lang="ceb">Can-on ng̃a magáma sa binócboc ug sa dogós. * Bisan onsa ng̃a minása ng̃a matóbig -tobig, atóle.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gacho</span>. V. <i><a href="#e.encorvada">Encorvada</a></i>. * <span lang="ceb">Ang baca con calabáo ng̃a may song̃áy ng̃a nabalicó sa dapit sa obus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gachon</span>. = <span lang="ceb">Báta ng̃a parayégon caáyo. * Ang may caang̃áyan ug catahóman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gachonería</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay, pagcaáñag, pagcatahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gachumbo</span>. = <span lang="ceb">Panit ng̃a magáhi sa obán ng̃a mg̃a bong̃a sa América.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gafa</span>. = <span lang="ceb">Taólan ng̃a icalíg-on sa mg̃a salamín ng̃a guing̃álan ug anteojos sa mg̃a dong̃an -dong̃an con sa mg̃a dalónggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gafedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcapiáng, pagcabacól. * Baláhac, saquét, samad ng̃a macadonót sa laoas, macapóngcol -ug macabalíquig sa mg̃a todlo sa mg̃a camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gafo</span>. = <span lang="ceb">Ang pongcol sa mg̃a camót. * Ang balahácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gaita</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a pagataihópon.</span> -</p> -<p id="e.gaiteria" class="hw"><span class="sc">Gaitería</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a bisti, mg̃a dayan dayan sa mg̃a panápton ng̃a guisáctan sa mg̃a color ng̃a poláhon -ug bohi caáyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb127">[<a href="#pb127">127</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Gaitero</span>. = <span lang="ceb">Ang may opicio sa pagtáihop sa tolónggon ng̃a guing̃álan <span class="corr" id="xd31e73374" title="Fuente: ng">ug</span> gaita. * Táuo ng̃a malipáyon ug matístis, sa díli macaígo sa iang pagcatáuo ug cahímtang.</span> * V. <i><a href="#e.gaiteria">Gaitería</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gaje</span>. = <span lang="ceb">Sohol ng̃a nahatong̃ód sa bisan cansang táuo cay ang iang opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gajes del oficio</span>. = <span lang="ceb">Calisdánan, mg̃a cabalísa, mang̃a cabórlay, mg̃a cahágo ng̃a guican sa opicio con -sa cahímtang sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gajo</span>. = <span lang="ceb">Sang̃á sa mg̃a cahoy. * Sipi sa mg̃a bolig sa mg̃a saguing, sa mg̃a paras, &c., guing̃i. -* Pagcatagaítay sa mg̃a caboquílan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gala</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a mahál, maáyo caáyo. * Pagcaáng̃ay sa pagbóhat con sa pagpamólong sa bisan -onsa. * Ang labíng piníli ug mahál sa bisan onsa. * Gasa, hatag sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galafate</span>. = <span lang="ceb">Caoatán ng̃a malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galamero</span>. = <span lang="ceb">Olítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galan</span>. = <span lang="ceb">Laláque sa maáyong pagcatíndog, ng̃a hatáas ug ang̃áyan. * Ang nahagógma ug nagaáli -ali sa usá ca babáye. * Ang magabisti sa mg̃a bisting maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galanamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalaláqui, sa pagcaáng̃ay, sa pagcaníndot, sa pagcaáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galancia</span>. = <span lang="ceb">Gamót ng̃a italámbal, sa tanóm sa maong ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galano</span>. = <span lang="ceb">Ang guidáyan dayan ug maáyo. * Ang guiang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galante</span>. = <span lang="ceb">Maábi abíhon, matístis, tigtíao, malipáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galanteador</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagógma, ang magaáli ali sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galantear</span>. = <span lang="ceb">Pagpatigáyon sa pagcábig ug pagcóha sa maáyong boot sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galanteo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáli sa mg̃a babáye ug pagcóha sa ilang maáyong boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galantería</span>. = <span lang="ceb">Polong con bohat ng̃a abi abíhon. * Pagcaáng̃ay, pagcaníndot, pagcatahóm, pagcatíndog, -dagoay ng̃a maáyo. * Pagcalólot, pagcahomalátag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galápago</span>. = <span lang="ceb">Iuon. * Cahoy ng̃a pagalingcóran sa punta sa daro. * Hormahan sa tesa. * Tingga, pothao, -tombága, &c., ng̃a tinorta, ng̃a trinoso, ng̃a baol. * Táuo ng̃a malaláng̃on, tolotampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galardon</span>. = <span lang="ceb">Gala, gasa, regalo, balos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galardonador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabálos, magbabálos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galardonar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálos tong̃ód sa mg̃a buhat con mg̃a pahanóngdan sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galbana</span>. = <span lang="ceb">Catacá, pagcaoaláy cacógui, pagcalóya sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galbanado</span>. = <span lang="ceb">Ang may color sa gálbano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gálbano</span>. = <span lang="ceb">Tagoc ng̃a mapolá polá ng̃a italámbal, ug ng̃a guican sa tanóm sa maong ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galbanoso</span>. = <span lang="ceb">Matalác-on, matác-hon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galega</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galena</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guitórcan sa tingga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galénico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa Galeno ug sa iang guitóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galenista</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagógma ug moángcon sa pagtolón-an ni Galeno.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galeo</span>. = <span lang="ceb">Isda sa dagat ng̃a dolodagcó, ug ng̃a mabóhi hasta sa dogay sa goa sa tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galeón</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galeota</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a gaod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galeote</span>. = <span lang="ceb">Ang guihócman ug guicastigo sa paggáod sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galera</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a may layág ug pagagaódan opod. * Galíng̃an ng̃a dagcó, carro ng̃a may -opát ca malíng̃in con rueda. * Baláy ng̃a pagasódlan sa mg̃a babáye ng̃a daótan, maólag -ug sa maláo-ay ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galerada</span>. = <span lang="ceb">Ang lolan ng̃a mahorót sa usá ca galera. * Ang mg̃a polong ng̃a guihósay sa tagsa -ca galera <span class="pageNum" id="pb127a">[<a href="#pb127a">127</a>]</span>sa mg̃a imprenta, ug ang panigíngnan ng̃a magáma sa pagsáoay sa mg̃a sayóp, sa oalá -pa mahósay sa pagcapliego, sa oalá pa soháyon ang mg̃a nauong sa tagsa ca pliego.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galerero</span>. = <span lang="ceb">Ang magahópot ug magabóot, ang capitan sa galera.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galería</span>. = <span lang="ceb">Solód ng̃a hatáas ug maháoay ng̃a guibotáng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a talambóan, ug -ng̃a guidáyan dayánan sa mg̃a cuadro, mg̃a laráoan ug mg̃a casangcápan ng̃a mahál. -* Dalan sa ilálom sa yota sa mg̃a lugar ng̃a pagacoháan sa boláoan, sa salapí, sa -tombága, &c. * Talambóan sa mg̃a olín sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galerno</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a mahínay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galfarro</span>. = <span lang="ceb">Laláqui ng̃a tapólan, sa daótan ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galga</span>. = <span lang="ceb">Baye sa iró ng̃a guing̃álan ug galgo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galgo</span>. = <span lang="ceb">Iró ng̃a modalágan caáyo, maáyo sa pagpang̃áyam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galgueño</span>. = <span lang="ceb">Ang maíng̃on ing̃on sa galgo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gálico</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a matacód, ng̃a macóha sa pagpacasalá sa mg̃a táuo, sa paghiláoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galicoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may saquét sa gálico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galimatías</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong ng̃a mabóloc, ng̃a díli pagasabóton ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galináceo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a manóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galio</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal, ug ng̃a may gahóm sa pagtibúoc sa gatas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galizabra</span>. = <span lang="ceb">Sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galocha</span>. = <span lang="ceb">Sapín sa cahoy con sa pothao sa paglácat sa tobig ng̃a natibúoc guican sa dagcóng -tognao, sa mg̃a tobígan, sa cayanáng̃an, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galon</span>. = <span lang="ceb">Hinábol ng̃a malíg-on ug haíctin sa hilo, sa igagáma, sa boláoan, sa salapí, &c., -ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a bisti, &c. * Tinábas ng̃a cahoy ng̃a itápot sa mg̃a quilid -sa mg̃a sacayán, dapit sa goa ug hadóol sa pagaabótan sa tobig sa guilolánan na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galoneadura</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayan ng̃a binóhat sa mang̃a galon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galonear</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mang̃a galon.</span> -</p> -<p id="e.galopar" class="hw"><span class="sc">Galopar</span>. = <span lang="ceb">Pagcaógog sa paglácat sa mg̃a cabayo, mg̃a baca, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galopeado</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang bohat ng̃a binóhat sa madalí ug pagcadíli maáyo. * Ang castigo ng̃a guidáoat -sa bisan cansa, sa pagpócpoc ug pagsómbag canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galopear</span>. V. <i><a href="#e.galopar">Galopar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galopillo</span>. = <span lang="ceb">Tanor, táuo ng̃a nagasílbi sa cosina, sa dapóg.</span> -</p> -<p id="e.galopin" class="hw"><span class="sc">Galopin</span>. = <span lang="ceb">Báta ng̃a guitáptan sa mang̃íl-ad, malágsot ug magísing bisti. * Tampalásan, ang oaláy dong̃og ng̃a maáyo ug caólao. -* Táuo ng̃a batid ng̃a macaíla sa calibótan. * Malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galopinada</span>. = <span lang="ceb">Pagcatampalásan, bohat con polong sa táuo ng̃a oaláy caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galopo</span>. V. <i><a href="#e.galopin">Galopin</a></i> desde <i lang="ceb">tampalásan</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galopito</span>. = <span lang="ceb">Ang pisó ng̃a malóya, salaquétan, ng̃a díli motóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galladura</span>. = <span lang="ceb">Ang tolo ng̃a mapolá caáyo, maíng̃on sa tolo sa dogó, ng̃a natalioála sa poghac sa -mang̃a itlog sa mg̃a manóc, ng̃a mao ang sinógdan ug guinicánan sa pisó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallarda</span>. = <span lang="ceb">Sayáo, pagsabáy sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallardamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallardear</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcaáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallardete</span>. = <span lang="ceb">Tinábas ng̃a haíctin ug diótay caáyo sa daplin con sa tomóy, sa dapit sa obos, ng̃a -ibótang sa tomóy sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán ug sa <span class="pageNum" id="pb128">[<a href="#pb128">128</a>]</span>bisan asa, ug silbi sa dayan dayan ug sa timáan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.gallardia" class="hw"><span class="sc">Gallardía</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay sa laoas sa mg̃a táuo, maáyong pagcatíndog. * Pagcahanáyac sa pagbóhat -sa bisan onsa ng̃a macóli.</span> -</p> -<p id="e.gallardo" class="hw"><span class="sc">Gallardo</span>. = <span lang="ceb">Baihónan, ang̃áyan. * Maísog, cásing casíng̃an. * Dagcó. * Mahál, hamíli, bilídhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallareta</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallaron</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallear</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃asáoa sa mg̃a manóc. * Pagsínggit, pagpamólong sa hataás ng̃a ting̃og, sa -mang̃a masíngcang polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Galleta</span>. = <span lang="ceb">Sodlánan sa vino, sa tobig, sa soca, &c. * Tinápay ng̃a oaláy binhi ug tinosta, ng̃a maáyo sa balon sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallillo</span>. = <span lang="ceb">Tiláoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallina</span>. = <span lang="ceb">Manóc ng̃a baye. * Taláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallinaza</span>. = <span lang="ceb">Ang iti sa mg̃a manóc. * Langgam sa Indias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallinería</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a manóc. * Cadaghánan sa mg̃a manóc. * Pagcatálao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallinero</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a manóc. * Lugar ng̃a pagahipósan -ug pagabatógan sa gabíy sa mg̃a manóc. * Bocág, tancal ng̃a pagasódlan sa mg̃a manóc -sa pagdála sa bisan asa. * Lugar ng̃a pagatíngban ug pagatigóman sa daghánan ng̃a -mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallinoso</span>. = <span lang="ceb">Taláoan, maharlócon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallipavo</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a maághop, sa América.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallipuente</span>. = <span lang="ceb">Tolay sa mg̃a cahoy con mg̃a caoáyan, ng̃a pagatabónan sa mg̃a sagbot ug dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallito</span>. = <span lang="ceb">Ang molabí ug molábao sa bisan díin, sa obán ng̃a mg̃a isigcaíng̃on nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallo</span>. = <span lang="ceb">Manóc ng̃a laqui. * Isda sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallocresta</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallofa</span>. = <span lang="ceb">Can-on ng̃a ipanghátag sa mg̃a pobres, sa mg̃a hang̃ol. * Bisan onsa ng̃a silbi sa -otan con sa ensalada. * Soguílon ng̃a oláy lamí, sa oaláy casayóran ug cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallofear</span>. = <span lang="ceb">Pagquiglímos. * Pagsóroy soroy sa oaláy cacógui sa pagbóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gallofero</span>. = <span lang="ceb">Pobres, hang̃ol. * Tapólan, ang díli boot magbóhat cay naánad sa pagquiglímos ug sa -pagsóroy soroy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gama</span>. = <span lang="ceb">Ang baye sa gamo. * Papán con papel ng̃a pagasolátan sa mg̃a timáan sa música ug sa -pagáng̃ay sa ting̃óg somála sa punto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gamarra</span>. = <span lang="ceb">Corea ng̃a guican sa mg̃a cincha, sa bacos, sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo, ug ng̃a mosómay -sa doghan ug guihícot sa mg̃a corea sa preno, arón díli moyáng̃od ang maong mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gamarza</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gambalua</span>. = <span lang="ceb">Ang laláqui ng̃a hatáas, maníoang ug ng̃a oaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gamela</span>. V. <i><a href="#e.banasta">Banasta</a></i> y <i><a href="#e.canasta">Canasta</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gamella</span>. = <span lang="ceb">Pasóng̃an, pasáoan, dolang ng̃a dagcó, lam-áoan ng̃a pagabotáng̃an sa lalog, sa can-on -sa mg̃a mananáp, ug ng̃a pagahogásan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gamellon</span>. = <span lang="ceb">Sodlánan ng̃a dagcó ng̃a pagatipígan sa mg̃a ubas, sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gamezno</span>. = <span lang="ceb">Ang nati sa gamo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gamo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa osa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gamon</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gamonito</span>. = <span lang="ceb">Salíngsing ng̃a motoróc sa libót sa ponóan sa tanóm con sa cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gamuza</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa canding ng̃a ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gana</span>. = <span lang="ceb">Caíbog, gogma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ganadería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a mananáp, sa mang̃a hayópan. * Pagpatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya -sa mg̃a hayópan.</span> -<span class="pageNum" id="pb128a">[<a href="#pb128a">128</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Ganadero</span>. = <span lang="ceb">Tagía sa mg̃a hayópan, sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ganado</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a mananáp ng̃a aghop, hayópon, mang̃a baca, mg̃a carnero, mg̃a baboy, mg̃a canding, -&c. * Cadaghánan sa mg̃a potiócan sa tagsa ca odlan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ganador</span>. = <span lang="ceb">Ang modáog sa sogál, ang may caposlánan sa pagcomercio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ganancia</span>. = <span lang="ceb">Daog, tobo, polós, caposlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ganancial</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a catigayónan ng̃a natígom cotob sa pagcamíño sa usá ca magtiáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ganancioso</span>. = <span lang="ceb">Ang may daog, ang may polós sa iang pagpatigáyon, sa iang pagcomercio, &c. * Ang macagpolós, -ang mohátag sa ganansia, sa tobo.</span> -</p> -<p id="e.ganapan" class="hw"><span class="sc">Ganapan</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magapatigáyon ug mang̃íta sa cabohían sa pagdála, pagbála ug paghácot, sa -luyo ug sa luyo, sa guipadála ug guipahácot canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ganar</span>. = <span lang="ceb">Daog, pagdáoat sa polós, sa caposlánan sa bisan onsa. * Pagcóha sa usá ca longsod, -cota, baluarte, &c., sa pagpang̃óbat canía. * Paglabí, paglabáo. * Pagóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ganchero</span>. = <span lang="ceb">Ang magadólong sa mg̃a gaquit ng̃a guinaságuib sa mg̃a sobá con sa dagat, ug magadála -sa usá ca tocón ng̃a guitaólan sa tomóy sa usá ca cao-it.</span> -</p> -<p id="e.gancho" class="hw"><span class="sc">Gancho</span>. = <span lang="ceb">Cao-it, sab-it. * Sogcod ng̃a balicó sa tomóy ng̃a caláptan. * Ang maga laláng sa -pagcábig ug pagcóha sa isigcatáo, sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ganchoso</span>. = <span lang="ceb">Ang guibotáng̃an sa mg̃a sab-it, sa mang̃a cao-it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gandujar</span>. = <span lang="ceb">Pagconót.</span> * V. <i><a href="#e.encorvar">Encorvar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gandul</span>. = <span lang="ceb">Tampalásan, táuo ng̃a tigsóroy soroy lamang sa oaláy cacógui sa pagbóhat, sa daótan -ug mang̃íl-ad ng̃a batásan, tapólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ganforro</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ganga</span>. = <span lang="ceb">Langgam. * Bisan onsa ng̃a macóha ug madáng̃at sa oaláy cabódlay, sa masáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gangoso</span>. = <span lang="ceb">Pong̃ag, ng̃ohóon, sagongsóng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gangrena</span>. = <span lang="ceb">Sinógdan sa pagcadonót sa onód sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gangrenarse</span>. = <span lang="ceb">Pagdonót sa laoas, sa mg̃a samad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gangrenoso</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a samad ng̃a nadonót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ganguear</span>. = <span lang="ceb">Pagsagóngsong, pagng̃óho.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gangueo</span>. = <span lang="ceb">Pagcasagóngsong, pagcang̃óho.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ganguil</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a panagátan sa dagcóng lauod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ganoso</span>. = <span lang="ceb">Ang maíbog, ang nahagógma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gansa</span>. = <span lang="ceb">Gaquét ng̃a baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gansaron</span>. = <span lang="ceb">Laláqui ng̃a hatáas, maníoang ug díli ang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ganso</span>. = <span lang="ceb">Gaquét ng̃a laqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gante</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a potíon ng̃a guing̃álan ug crudo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gañan</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a boquídnon, borong, ng̃a nagabóhat sa yota, nagacále, nagabónglay, nagadáro, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gañido</span>. = <span lang="ceb">Pagósig sa mg̃a iró con pagabonálan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gañir</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagtíng̃og sa mg̃a langgam. * Pagtíng̃og sa mg̃a táuo sa pagcapágao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gañote</span>. = <span lang="ceb">Alaguían sa totónlan sa mg̃a mananáp, ng̃a pagaguinhaoáan ug pagaaguían sa ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garabatada</span>. = <span lang="ceb">Pagcacáo-it sa bisan onsa. * Pagbolobárlis sa pluma sa oaláy casayóran, pagbóhat sa -daótan ng̃a letra, paglicó licó sa mg̃a soguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garabato</span>. V. <i><a href="#e.gancho">Gancho</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay sa laoas, pagcaháyon hayon sa mg̃a babáye ng̃a macaáyo caníla bisan ng̃a -molomalágsot sila ug dagóay, bisan díli maáyo ang ilang nauong. * Mg̃a letra ug mg̃a -solat ng̃a malágsot. * Mg̃a paglíhoc sa mg̃a camót ug mang̃a todlo ng̃a díli ang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garabito</span>. = <span lang="ceb">Lingcoránan ng̃a hatáas ug balong balong sa mg̃a táuo ng̃a nagabalígya sa mg̃a saoang, sa mg̃a bong̃a, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garambaina</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan ng̃a malágsot ug ng̃a díli ang̃ay, sa mg̃a bisti, sa mg̃a tabil, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garante</span>. V. <i><a href="#e.fiador">Fiador</a></i> hasta <i lang="ceb">salioálo</i>. -<span class="pageNum" id="pb129">[<a href="#pb129">129</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Garantía</span>. V. <i><a href="#e.fianza">Fianza</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garantir</span>. V. <i><a href="#e.fiar">Fiar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garañon</span>. = <span lang="ceb">Borricong dagcó ng̃a pagabatónan ug maáyo arón lomíoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garapiña</span>. = <span lang="ceb">Pagcatibúoc sa tobig, &c., ng̃a magaoloógdo ng̃a tolotaguídyot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garapiñar</span>. = <span lang="ceb">Pagtibúoc sa tobig, &c., sa paggáma sa mg̃a oloógdo ng̃a dolodiótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garapiñera</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa pagtibúoc sa mg̃a ilímnon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garapita</span>. = <span lang="ceb">Layá, sahid sa mabános ug diótay ng̃a mg̃a bohó, sa pagcóha sa mg̃a isdang magamáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garbanzal</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guitámnan sa mg̃a garbansos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garbanzo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a mobong̃a sa mg̃a garbansos, ug ang maong bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garbear</span>. = <span lang="ceb">Pagparáyeg sa bisan cansa, arón pagaíngnon ng̃a ang̃áyan ug baihónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garbillador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaalíg-ig, ang magapálid sa trigo, sa homáy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garbillar</span>. = <span lang="ceb">Palid, pagalíg-ig sa homáy, sa daoa, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garbillo</span>. = <span lang="ceb">Nigo sa pagalíg-ig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garbo</span>. V. <i><a href="#e.gallardia">Gallardía</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garboso</span>. V. <i><a href="#e.gallardo">Gallardo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garbullo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóloc, pagcagobót, pagcagobóc sa daghánan ng̃a mg̃a táuo ng̃a nahasácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garceta</span>. = <span lang="ceb">Langgam, talábon. * Ang mg̃a tomóy ng̃a nahaóna sa mg̃a song̃áy sa mg̃a osa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garda</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáilo, pagcatagílis sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garduña</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a magasóbad sa mg̃a pisó, &c., sa gabíy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garduño</span>. = <span lang="ceb">Caoatán, maninicás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garfa</span>. = <span lang="ceb">Cocó ng̃a balicó sa mg̃a mananáp ng̃a cocan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garfada</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa bisan onsa mg̃a mananáp ng̃a may cocó ng̃a balicó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garfear</span>. = <span lang="ceb">Paghólog sa mg̃a cao-it, mg̃a sab-it, sa sobá con sa dagat, sa pagcóha sa bisan onsa -sa ilálom sa tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gargajeada</span>. = <span lang="ceb">Pagcacolíh-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gargajear</span>. = <span lang="ceb">Pagcolíh-ad, coghad, colhíad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gargajiento</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a nagacolíh-ad sa masóbsob, ug nagalóa sa daghan ng̃a laoay ng̃a mahágcot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gargajo</span>. = <span lang="ceb">Ang laoay ng̃a mahágcot ng̃a guilóa sa mg̃a táuo sa <span class="corr" id="xd31e74570" title="Fuente: pagcolíh-ar">pagcolíh-ad</span>, quinolíh-ad. * Ang báta sa malágsot ng̃a dágoay, ng̃a oalá tomóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garganchon</span>. V. <i>Gargüero</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garganta</span>. = <span lang="ceb">Liog, totónlan. * Ang labíng manípis ug haíctin sa mg̃a caboquídan. * Ang bahin ng̃a -labíng manípis sa mg̃a columna, sa mg̃a balaustre. * Sa bisan onsa ng̃a liníloc, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gargantada</span>. = <span lang="ceb">Ang tobig, vino, &c., ng̃a guisóca con ng̃a guican sa totónlan sa macaúsa ug sa mabáscog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gargantear</span>. = <span lang="ceb">Pagcanta sa pagláin lain sa ting̃og, ogoy ogoy. * Pagtóg-an sa táuo sa hingbalóan -nia con guipanagsáquet na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gargantilla</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan ng̃a guisáb-ong sa mg̃a babáye sa ilang liog, cuentas, tolóng, toloy toloy, -dahog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gárgara</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóloc boloc, pagcabolócboc, pagcacága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gargarismo</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang tobig, vino, &c., ng̃a igabóloc boloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gargarizar</span>. = <span lang="ceb">Boloc boloc, bolócboc, caga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gargüero ó Garguero</span>. = <span lang="ceb">Totónlan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gariofilea</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garita</span>. = <span lang="ceb">Balong balong, balay balay ng̃a diyótay ng̃a dalángpan sa mg̃a bantay. * Calibáng̃an -sa <span class="corr" id="xd31e74653" title="Fuente: osá">usá</span> con sa daghánan ng̃a mg̃a lingcodánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garitero</span>. = <span lang="ceb">Ang tagía sa baláy ng̃a pagasogálan sa baraja. * Ang sogaról ng̃a moádto sa masóbsob -sa baláy ng̃a pagasogálan. * Tabon tabon, cagon cagon sa mg̃a caoatán.</span> -<span class="pageNum" id="pb129a">[<a href="#pb129a">129</a>]</span></p> -<p id="e.garito" class="hw"><span class="sc">Garito</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatambóng̃an sa pagsogál sa mg̃a sogaról.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garla</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong, solti, soguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garlador</span>. = <span lang="ceb">Tigpólong, hinoguilánon caáyo sa oaláy lamí ug hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garlante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garlito</span>. = <span lang="ceb">Bobo. * Bonóan sa mg̃a bongsod. * Galao, lit-ag. * Mg̃a paglaláng sa pagdáot sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garlopa</span>. = <span lang="ceb">Sepiyo ng̃a hatáas, sa pagsepiyo ug sa paghínlo sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garnacha</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a halagpád, hatáas ug manggásan, boctónan. * Catilíngban con pagcaobán sa -mg̃a táuo ng̃a nanagsóroy soroy sa mg̃a calongsóran sa pagbóhat sa mg̃a dola.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garo</span>. = <span lang="ceb">Isda. * Ang dugá ng̃a guican sa mg̃a isda ng̃a inasínan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garra</span>. = <span lang="ceb">Camót con tiil sa mg̃a mananáp ug sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garrafa</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa vino, sa tobig, &c., sa salamín, sa tombága, &c., ng̃a malíng̃in ug halagpád, -sa hatáas ug haíctin ng̃a liog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garrafal</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa bong̃a sa España ng̃a guing̃álan ug guindas. * Bisan onsa ng̃a dagcó caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garrama</span>. = <span lang="ceb">Tampo, tampa, amot ng̃a guipamáyad sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a turco sa ilang mg̃a hari. -* Quináoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garramar</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃áoat, pagticás, pagcáhas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garrancha</span>. = <span lang="ceb">Espada, cales, campílang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garrancho</span>. = <span lang="ceb">Sang̃á sa cahoy ng̃a nabalí, nasánggi, nasáng̃i.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garrapata</span>. = <span lang="ceb">Otol, cató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garrapato</span>. = <span lang="ceb">Barlis ng̃a pagaboháton sa pluma, sa oaláy tuyo ug sa oaláy hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garrar</span>. = <span lang="ceb">Pagsíbog, pagánod sa sacayán sa obos na nahólog ang sinípit, cay oalá somacát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garrido</span>. = <span lang="ceb">Matahóm, maníndot, maáñag, maáyo caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garroba ó Algarroba</span>. = <span lang="ceb">Ang bong̃a sa tanóm sa maong ng̃alan. * Calaínan sa balátong ng̃a <span class="corr" id="xd31e74803" title="Fuente: molomaíton">molomaítom</span>, ng̃a ipacáon sa mg̃a salapáti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garrobal</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guitámnan sa mg̃a algarrobas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garron</span>. = <span lang="ceb">Ang tahód sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garrotazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcalámbos, pagcabónal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garrocha</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a hatáas ng̃a guitaólan sa tomóy sa usá ca pothao maíng̃on sa pothao sa isi -con sa salapáng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garrote</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a díli dagcó caáyo ug díli opód hatáas. * Castigo ng̃a guipanghátag sa mg̃a -hocom sa mg̃a saláan ng̃a dagcó, sa pagpatáy caníla sa usá ca capandáyan ng̃a pothao ng̃a magalóoc caníla. * Pagcatóltol sa mg̃a pisi -ng̃a guibáat sa bisan onsa. * Pagcabáat ng̃a mahógot caáyo sa mg̃a bocton ug mang̃a -paa. * Pagcalábag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garrotillo</span>. = <span lang="ceb">Pagcahobág sa totónlan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garrucha</span>. = <span lang="ceb">Motón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garrudo</span>. = <span lang="ceb">Ang may mg̃a paa ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gárrulo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tigpólong, hinoguilánon caáyo. * Langgam ng̃a motíng̃og sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garrulla</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a ubas, mg̃a paras ng̃a nanaglobó, ng̃a nang̃ahólog sa mg̃a bolig. * Pagcasácot, -pagcagobót sa bisan onsa, con sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p id="e.garza" class="hw"><span class="sc">Garza</span>. = <span lang="ceb">Talábon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garzo</span>. = <span lang="ceb">Ang color ng̃a <span class="corr" id="xd31e74894" title="Fuente: azul">asul</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garzon</span>. = <span lang="ceb">Olitáo ng̃a sopang, sa dagcóng hosog, ng̃a ang̃áyan, sa maáyong pagcatíndog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Garzota</span>. V. <i><a href="#e.garza">Garza</a></i>. * <span lang="ceb">Dayan dayan ng̃a binóhat sa mg̃a balahíbo ng̃a maníndot ng̃a ibótang sa mg̃a calo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gasa</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a manípis, fino ug masíhag caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gastable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang horton, ang arang gamíton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gastado</span>. = <span lang="ceb">Ang malóya. * Ang guicoháan, ang napánas, ang ponas, ang nahorót.</span> -<span class="pageNum" id="pb130">[<a href="#pb130">130</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Gastador</span>. = <span lang="ceb">Maosícon. * Soldado ng̃a guing̃álan ug gastador, ng̃a may opicio sa panglóngcab sa -mang̃a cota, mg̃a baluarte, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gastamento</span>. = <span lang="ceb">Pagcahorót sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gastar</span>. = <span lang="ceb">Pagpálit sa bisan onsa sa salapí, pagoalá, <span class="corr" id="xd31e74959" title="Fuente: paphorót">paghorót</span> sa salapí, sa pagpálit sa bisan onsa. * Paghorót sa bisan onsa. * Pagtibáoas, pagoalá, -pagláglag. * Pagpánas, pagpónas. * Pagdáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gasto</span>. = <span lang="ceb">Pagcahorót. * Salapí ng̃a guigasto sa pagpálit sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gata</span>. = <span lang="ceb">Iríng ng̃a baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gatada</span>. = <span lang="ceb">Polong con bohat ng̃a malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gatallon</span>. = <span lang="ceb">Tampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gatazo</span>. = <span lang="ceb">Iríng ng̃a dagcó. * Limbong sa pagcóha sa salapí con sa bisan onsa sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gateado</span>. = <span lang="ceb">Ang may color sa balahíbo sa mg̃a iríng. * Cahoy sa América ng̃a magáhi ug mabóg-at -caáyo ug masáyon pagasináoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gatear</span>. = <span lang="ceb">Pagcámang. * Pagcómos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gatera</span>. = <span lang="ceb">Bohó ng̃a guitagána sa bisan diin arón omágui ang mg̃a iríng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gatería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a iríng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gatesco</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa iríng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gatillazo</span>. = <span lang="ceb">Pagpócpoc, pagcahólog sa pothao ng̃a macacaláyo sa mg̃a posil, sa pagtóctoc sa batong -santícan. * Pagcaoalá sa pagláom sa bisan cansa, pagcadíli matóman ang guilaóman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gatillo</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a pothao sa pagíbot sa mg̃a ng̃ipon ug sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e75047" title="Fuente: bagang">bag-ang</span>. * Pothao ng̃a magapahólog sa santic sa mg̃a posil, sa pagbóhi caníla, con magacaláyo -sa pagtóctoc sa batong santícan. * Báta ng̃a caoátan, maninicás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gato</span>. = <span lang="ceb">Iríng ng̃a laqui. * Poyo poyo, pontél ng̃a pagasódlan ug tipigánan sa salapí. * Caoatán, -maninicás. * Capandáyan ng̃a pothao sa pagcúmpit, sa cahoy, sa pothao, sa tombága, &c., con may quinahánglan. * Mang̃ang̃áhas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gatuna</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gatuno</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a iríng, ang ang̃ay caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gatuña</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gatuperio</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácot sa daghánan ng̃a mg̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gaudeamus</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín. * Calípay, himáya, combidang dagcó, pagcadághan sa mg̃a calán-on -ug mg̃a ilímnon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gaveta</span>. = <span lang="ceb">Cajon cajon ng̃a honos honos, sa mang̃a papelera, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gavia</span>. = <span lang="ceb">Jalua ng̃a cahoy, tancal ng̃a pagabilanggóan sa mg̃a boang ng̃a dagcó, bohó ng̃a pagatámnan -sa mg̃a cahoy. * Mg̃a layág, mg̃a mastelero ug mg̃a verga ng̃a mosonód sa mg̃a taládoc -ng̃a mayor sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gaviero</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo, ang grumete ng̃a magahópot ug magabántay sa gavia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gavilan</span>. = <span lang="ceb">Banóg. * Ang barlis ng̃a diótay ug manípis sa catapúsan sa mg̃a letra. * Mg̃a pothao -ng̃a nahamótang, sa pagcadágoay sa crus, sa mg̃a polóan con caláptan sa mg̃a espada.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gavilla</span>. = <span lang="ceb">Baat, bináng̃an sa mg̃a dagámi sa trigo, sa humáy, &c. * Catilíngban sa mg̃a táuo -ng̃a obos, ng̃a nang̃obót ug nanagsácot sila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gavillada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a manggad ug sa bisan onsa ng̃a mg̃a quináoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gavillador</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a pang̃ólo ng̃a magatígom sa mg̃a caoatán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gaviota</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gaya</span>. = <span lang="ceb">Barlis, boloc ng̃a nagacaláin lain ug color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gayadura</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan sa mg̃a bisti, &c., sa mg̃a barlis ng̃a nagacaláin lain ug color.</span> -<span class="pageNum" id="pb130a">[<a href="#pb130a">130</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Gayar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mg̃a barlis, sa mg̃a boloc ng̃a nagcaláin lain ug -color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gayomba</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gayuba</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gaza</span>. = <span lang="ceb">Pinótol sa pisi ng̃a dagcó ng̃a guilíbot ug guilícos sa mg̃a moton sa pagbítay caníla sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gazapera</span>. = <span lang="ceb">Bálay bálay sa mg̃a conejos, ng̃a ilang dalángpan ug pagabatónan sa ilang mg̃a anac. -* Lugar ng̃a tinágo ng̃a pagatíngban sa mg̃a táuo, sa pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a -díli maáyo caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gazapina</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a táuo sa malágsot ug mang̃íl-ad ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gazapo</span>. = <span lang="ceb">Conejo ng̃a diótay pa. * Táuo ng̃a malaláng̃on. * Bacac ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gazmiar</span>. = <span lang="ceb">Pagólit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gazmiarse</span>. = <span lang="ceb">Gaoad, hanólsol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gazmoñería</span>. = <span lang="ceb">Pagparáyeg sa bisan cansa, arón pagaíngnon ng̃a maáyo sia, ng̃a quinaadmánon, mang̃iloóyan, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gazmoño</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a parayégon, arón pagaíngnon sa obán ng̃a maáyong táuo sia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gaznápiro</span>. = <span lang="ceb">Coliró, hong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gaznatada</span>. = <span lang="ceb">Pagpócpoc sa camót, sa liog, sa totónlan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gaznate</span>. = <span lang="ceb">Totónlan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gazofilacio</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guitigóman sa mg̃a limos, sa pohónan ug sa mg̃a dona sa Singbahán sa Jerusalém.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gazpacho</span>. = <span lang="ceb">Sopa ng̃a pagaboháton sa mg̃a tipic ng̃a pan, ng̃a hinolóman sa tobig ng̃a sináctan -sa suca, lana ug seboyas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gazuza</span>. = <span lang="ceb">Gotóm ng̃a dagcó.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cge" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cge.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">GE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Gelatina</span>. = <span lang="ceb">Matám-is, sabáo, &c., ng̃a espeso, mahágcot caáyo. * Ang dogá sa obán ng̃a mg̃a bong̃a -ng̃a pagaboháton ug matám-is ng̃a espeso, mahágcot ug masíhag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gelido</span>. = <span lang="ceb">Ang mabógnao caáyo, ang natibúoc guican sa dagcóng tognao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gemela</span>. = <span lang="ceb">Bulac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gemelo</span>. = <span lang="ceb">Calóha.</span> -</p> -<p id="e.gemido" class="hw"><span class="sc">Gemido</span>. = <span lang="ceb">Pagcabachó, pagcaagólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gemidor</span>. = <span lang="ceb">Tigbachó, tigagólo, ang nagabachó, nagaagólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Géminis</span>. = <span lang="ceb">Timáan sa zodiaco ng̃a nahatong̃ód sa bolan sa mayo. * Haclop, hampol ng̃a pagaboháton -sa pintura ng̃a maputí ng̃a guing̃álan ug albayalde, sa talo ng̃a tinúnao, sa lana -ng̃a rosado ug sa tobig.</span> -</p> -<p id="e.gemir" class="hw"><span class="sc">Gemir</span>. = <span lang="ceb">Pagagólo, pagbachó. * Pagtíng̃og sa mang̃a mananáp ug pagtonóg sa bisan onsa, maíng̃on -sa mg̃a pagbachó sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Genciana</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Genealogía</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a guinicánan, sa mg̃a guinlioátan sa usá ca táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Genealogista</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a nahilábot sa pagsáyod sa mg̃a guinicánan sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Generable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang ilíoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Generacion</span>. = <span lang="ceb">Ang paglíoat. * Ang mg̃a lioat sa usá ca guinicánan. * Cadaghánan sa mg̃a táuo. * -Ng̃atanán ng̃a bohi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">General</span>. = <span lang="ceb">Ang solód ng̃a pagatón-an sa mg̃a quinaádman, escolahán. * Ang ponóan sa tagsa ca -pang̃obátan sa mg̃a soldados. * Ang ponóan ng̃a labí ug dagcóan sa mg̃a caparían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Generala</span>. = <span lang="ceb">Pagcagobóc, pagtóctoc sa mg̃a tambol, arón managátang ang mg̃a soldados sa lugar ng̃a -pagaatáng̃an.</span> -<span class="pageNum" id="pb131">[<a href="#pb131">131</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Generalato</span>. = <span lang="ceb">Opicio con cahímtang sa pagcaponóan sa mg̃a caparían, ug ang túig, ang tiempo ng̃a -pagadogáyan sa ilang opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Generalidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan, cadaghánan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Generalísimo</span>. = <span lang="ceb">Ang ponóan ng̃a labí sa obán ng̃a mang̃a ponóan sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Generalizar</span>. = <span lang="ceb">Pagbántog, pagbaláod, pagsóguid sa cadaigánan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Generante</span>. = <span lang="ceb">Ang magalíoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Generativo</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa paglíoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Genérico</span>. = <span lang="ceb">Ang ang̃ay sa daghan ng̃a mg̃a calaínan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Género</span>. = <span lang="ceb">Ang ang̃ay ug macasácop sa daghan ng̃a mg̃a táuo con botang. * Manggad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Generosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadato, pagcahamíli ng̃a guican sa mg̃a tigúlang, sa mg̃a guinlioátan. * Pagcalólot. -* Pagcabáscog sa cásing cásing, sa mg̃a bohat ng̃a macóli ug malisód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Generoso</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a hamíli, bilídhon, sa maáyong guinicánan. * Malólot, homalátag. * Bisan onsa -ng̃a mahál, maáyo labí sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Genetliaca</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman, tolohóan ng̃a bacácon sa pagtágna sa palad sa mg̃a táuo, tong̃ód sa adlao -ug sa horas ng̃a guicatauóhan níla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Genial</span>. = <span lang="ceb">Ang ang̃ay ug ang nahatong̃ód sa gaui, sa cagaoían, sa batásan sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Genialidad</span>. = <span lang="ceb">Ang batásan ng̃a ang̃ay sa gaoi ng̃a quinaía sa tagsa ca táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Genialmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa ang̃ay sa gaoi sa tagsa ca táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Geniazo</span>. = <span lang="ceb">Gaoi ng̃a maísog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Genio</span>. = <span lang="ceb">Gaui, cagaoían, batásan. * Ng̃alan ng̃a guihátag sa canhíng tiempo sa mg̃a dioatáhan -sa usá ca dios dios ng̃a magbobóhat sa ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Genista</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Genital</span>. = <span lang="ceb">Quinatáuo, boto, utin, laís.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Genitivo</span>. = <span lang="ceb">Ang arang maglíoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gente</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a táuo. * Cadaghánan sa mg̃a soldados. * Banay, pagcacaobánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gentecilla</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a táuo ng̃a obos, sa molomalágsot ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gentil</span>. = <span lang="ceb">Dioatáhan, táuo ng̃a díli cristianos. * Táuo ng̃a cosgon, ang̃áyan, baihónan, sa maáyong -pagcatíndog. * Sologóon sa mg̃a hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gentileza</span>. V. <i><a href="#e.gallardia">Gallardía</a></i>. * <span lang="ceb">Pagábi abi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gentilicio</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a táuo ug sa mang̃a Guinharían. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a banay, -sa mg̃a lioat con calioátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gentílico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a dioatáhan, sa mg̃a táuo ng̃a díli cristianos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gentilidad</span>. = <span lang="ceb">Religion ng̃a daótan ug bacácon sa mang̃a dioatáhan. * Cadaghánan sa mg̃a dioatáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gestilismo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gentilizar</span>. = <span lang="ceb">Pagdioáta, pagnonót sa mg̃a toloóhan ng̃a bacácon, sa mg̃a dioatáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gentilmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaáng̃ay, sa caang̃áyan. * Ing̃on sa batásan sa mg̃a dioatáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gentío</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan, cadaghánan, catilíngban sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gentualla</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a táuo ng̃a tacós pasipád-an, mang̃a táuo ng̃a labíng talamáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gentuza</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Genuflexion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalohód sa usá ca tohod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Genuino</span>. = <span lang="ceb">Ogalíng̃on, caogalíng̃on. * Táuo ng̃a díli coti cotíhan, sa maháoan ng̃a boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Geografía</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman ng̃a magaásoy sa pagcabótang sa ng̃atanán ng̃a yota sa calibótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Geográficamente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa nahamótang sa geografía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Geográfico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa geografía, sa quinaádman ng̃a nagaásoy sa pagcabótang sa mg̃a longsod, -&c., sa tibuoc ng̃a calibútan.</span> -<span class="pageNum" id="pb131a">[<a href="#pb131a">131</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Geógrafo</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam sa geografía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Geología</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman sa magaásoy sa pagcabótang sa ng̃atanán ng̃a motoróc ug magáma sa luyo -ug sa luyo, sa bisan diin sa calibótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Geomancía</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman ng̃a bacácon, toloóhan ng̃a daótan, ng̃a guican sa pagcabótang sa mg̃a -binóhat ng̃a hingcaplágan sa yota, sa mg̃a barlis, &c., ng̃a pagaboháton sa maong -yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Geometría</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman ng̃a magaásoy sa cadagcóon ug sa mg̃a socod sa ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Geométricamente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa ang̃ay sa geometría.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Geométrico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa geometría, sa quinaádman ng̃a igacaíla sa cadadagcóon ug sa socod -sa ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Geranio</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, dagámi ng̃a ing̃on sa dalópang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gerifalte ó Garifalco</span>. = <span lang="ceb">Langgam. * Lothang ng̃a holohatáas sa diótay ng̃a bohó. * Caoatán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gérmen</span>. = <span lang="ceb">Sinógdan, guinicánan sa bisan onsa. * Binhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Germinacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatoróc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Germinar</span>. = <span lang="ceb">Toróc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gerundiada</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a talamáyon ng̃a tacós pasipád-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gestero</span>. = <span lang="ceb">Ang magaláin lain sa nauong, ang magcolíot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gesticulacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláin sa nauong, pagcaculíot, pagcahímot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gesticular</span>. = <span lang="ceb">Pagláin sa nauong, pagculíot, paghímot, paguíng uing, pagosáng̃ab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gesto</span>. = <span lang="ceb">Nauong, baihon. * Culíot, uing uing, himot, osáng̃ab.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cgi" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cgi.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">GI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Giganta</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gigante</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a hatáas oyámot, labíng hatáas sa obán ng̃a mg̃a isigcatáuo nía. * Ang magalabáo -sa obán sa cosóg, sa quinaádman, sa boot, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gigánteo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a gigante.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gigantesco</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gigantez</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó, pagcatáas ng̃a guilabíhan oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gigantilla</span>. = <span lang="ceb">Táuo táuo ng̃a diótay sa gigante, ng̃a may dagcóng olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Giganton</span>. = <span lang="ceb">Laráoan, táuo táuo ng̃a dagcó, hatáas caáyo, ng̃a ipagóa sa mg̃a dola ug mg̃a piesta -sa mg̃a longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gimnasio</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatón-an, sa cadaigánan, sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gimotear</span>. V. <i><a href="#e.gemir">Gemir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gimoteo</span>. V. <i><a href="#e.gemido">Gemido</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ginebra</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon, aguardiente ng̃a guináma sa mang̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a panácot. * Pagcagobót, -pagcasámoc, pagcagobóc. * Banha, sabá, mg̃a pagsínggit ng̃a nagacabóloc boloc. * Capandáyan ng̃a guigáma sa daghánan ng̃a mg̃a cahoy, ng̃a -mabánha ug matonóg caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gineta</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a maíng̃on sa iríng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gingidio</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Girada</span>. = <span lang="ceb">Pagtóyoc sa mg̃a táuo ng̃a nanagsabáy sa tomóy lamang sa usá ca tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Girándula</span>. = <span lang="ceb">Malíng̃in, bacolóng ng̃a guilibótan sa mg̃a bomba ng̃a sinódlan sa pólvora, arón mobotó -sa pagcaólos olos.</span> -</p> -<p id="e.girante" class="hw"><span class="sc">Girante</span>. = <span lang="ceb">Ang magatóyoc, ang magalibót.</span> -</p> -<p id="e.girar" class="hw"><span class="sc">Girar</span>. = <span lang="ceb">Toyoc, libót, licos. * Pagpadála sa mang̃a papel, sa mg̃a solat, sa bisan diin ng̃a -longsola ug sa bisan cansa, arón domáoat sa salapí ng̃a nahamótang sa maong mg̃a solat, -ug arón magabáyad sa tobo ng̃a hingtóngdan ing̃on sa batásan.</span> -<span class="pageNum" id="pb132">[<a href="#pb132">132</a>]</span></p> -<p id="e.girasol" class="hw"><span class="sc">Girasol</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a magatóyoc somála sa pagcatóyoc ug paglibót sa adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Giratorio</span>. V. <i><a href="#e.girante">Girante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Giro</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóyoc, pagcalibót.</span> * V. <i><a href="#e.girar">Girar</a></i>, desde <i lang="ceb">pagpadála</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gitanada</span>. = <span lang="ceb">Bohat con polong ng̃a ang̃ay sa mang̃a gitano. * Paglímbong, polong ng̃a iálam alam -ug malaláng̃on, sa pagcóha ug pagdáng̃at sa guitóyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gitanamente</span>. = <span lang="ceb">Sa mg̃a polong ng̃a ang̃ay sa mang̃a gitano, sa mg̃a polong ng̃a limbóng̃on, malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gitanear</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a lingbóng̃on ug malaláng̃on, sa pagdáng̃at sa guitóyo -sa guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gitanería</span>. = <span lang="ceb">Pagcaábi abi, pagálam alam ng̃a ondan, malaláng̃on ug malimbóng̃on ng̃a ang̃ay sa -mang̃a gitano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gitano</span>. = <span lang="ceb">Lioat, calioátan, catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a oaláy pinoyánan ng̃a malíg-on, ug -ng̃a nanagsóroy soroy sila sa oaláy honóng sa mg̃a calongsóran: matud ng̃a guican -sila sa mang̃a táuo ng̃a egipcios. * Ang maálam magcábig ug magcóha sa cabobót-on -sa lain. * Ang maálam maglímbong, magólo olo.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cgl" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cgl.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">GL</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Gladiator</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a nagaáoay sa iang isigcatáuo, sa tiempo sa mg̃a romanos, hasta sa pagcamatáy -sa iang contra.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gladiol</span>. = <span lang="ceb">Espada ng̃a haíctin. * Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Glándula</span>. = <span lang="ceb">Losay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Glasé</span>. = <span lang="ceb">Panápton, hinábol sa igagáma ng̃a sináctan sa boláoan con sa salapí, ng̃a masínao -ug matahóm caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Glasto</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Glaucio</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e76018" title="Fuente: Clauco">Glauco</span>. = <span lang="ceb">Quinháson, tooay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gleba</span>. = <span lang="ceb">Ang yota ng̃a tibúoc ng̃a guicále ug guisácoat sa daro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Globo</span>. = <span lang="ceb">Malíng̃in. * Poyo poyo ng̃a dagcó sa papel con sa panápton, ng̃a pagapón-an sa asó -con sa hang̃in ug ipalopád. * Malíng̃in sa cahoy, &c., ng̃a pagapintálan sa mg̃a bitóon, -&c., ug guing̃álan ug globo celeste con lang̃ítnon. * Malíng̃in maíng̃on sa <span class="corr" id="xd31e76037" title="Fuente: gniíng̃on">guiíng̃on</span> carón, ng̃a pagapintálan sa yota ug mg̃a dagat, sa mg̃a sobá, &c., ug guing̃álan -ug globo terráqueo con sa calibótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Globoso</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Glóbulo</span>. = <span lang="ceb">Malíng̃in ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Globuloso</span>. = <span lang="ceb">Ang nahímo sa mg̃a malíng̃in ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gloria</span>. = <span lang="ceb">Dong̃og ng̃a maáyo, sangyao. * Paghimáya sa Lang̃it, cabolahánan, paghimayáan, caboháyan, -caolgánan. * Calípay. * Cacóguing dagcó. * Pagcaámbong, pagcahamíli, pagcahalángdon. * Pagcaníndot, pagcatahóm, pagcaáñag. * Panápton ng̃a manípis caáyo -ug masíhag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gloriarse</span>. = <span lang="ceb">Pagándac, pagparáyeg. * Paglípay, paghimáya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Glorieta</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guitagána sa mg̃a tanáman, sa mg̃a jardin, sa pagcáon ug sa paglíng̃ao -ling̃ao: osáhay guiátpan sa mg̃a linálang cahoy ng̃a guicoyatótan sa mg̃a paras, sa -mg̃a balágon, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Glorificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáyeg, pagcaológ, pagcadáyao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Glorificador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáyeg, ang magaológ, ang magadáyao, tigdáyeg, tigológ, tigdáyao. * Ang Dios -ng̃a mohátag sa paghimáya sa Lang̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Glorificante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Glorificar</span>. = <span lang="ceb">Dayeg, dayao, ológ. * Paghátag sa cabolahánan, sa paghimáya, sa caolgánan, sa caboháyan -<span class="pageNum" id="pb132a">[<a href="#pb132a">132</a>]</span>sa Lang̃it sa bisan cansa: ang̃ay lamang sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gloriosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa paghimáya. * Sa maáyong dong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Glorioso</span>. = <span lang="ceb">Tacós sa maáyong dong̃og, tacós sa mg̃a pagdáyeg, sa mg̃a pagológ. * Ang mopoyó sa Lang̃it, ang boláhan. * Ang maandácon, ang guilabíhan sa paráyeg. * Mahimayáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Glosa</span>. = <span lang="ceb">Pagásoy sa bisan onsang polong ng̃a macóli ug malisód ng̃a pagasabóton. * Pagmátng̃on -ng̃a ibótang sa mg̃a solat ug mg̃a cuenta, tong̃ód sa bisan onsang caculían nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Glosar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Glosario</span>. = <span lang="ceb">Diccionario, libro ng̃a sinolátan sa mg̃a pagásoy sa mg̃a polong ng̃a malisód pagatoquíbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gloton</span>. = <span lang="ceb">Hing̃áon caáyo, olítan, hacógan, dalóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Glotonear</span>. = <span lang="ceb">Pagcáon sa masóbsob ug sa dagcóng caíbog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Glotonería</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.gluten" class="hw"><span class="sc">Gluten</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a mahágcot caáyo, ng̃a icatápot, igapílit sa bisan onsa, cola, ipilílit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Glutinosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahágcot, pagcapílit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Glutinoso</span>. V. <i><a href="#e.gluten">Gluten</a></i>. -</p> -</div> -</div> -<div id="cgn" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cgn.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">GN</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Gnómon</span>. = <span lang="ceb">Ang pothao ng̃a nagatórlo sa mg̃a horas sa horásan sa adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gnomónica</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a magaásoy sa pagbóhat sa mg̃a horásan sa adlao.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cgo" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cgo.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">GO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Gobernacion</span>. V. <i><a href="#e.gobierno">Gobierno</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gobernador</span>. = <span lang="ceb">Magholópot, ponóan, magbobóot, magbolóot, maghohópot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gobernante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gobernar</span>. = <span lang="ceb">Hopot, pagbóot.</span> -</p> -<p id="e.gobierno" class="hw"><span class="sc">Gobierno</span>. = <span lang="ceb">Pagcahópot, pagcabóot, pagcaalíma. * Opicio con cahímtang sa pagcamagbobóot, sa pagcaponóan. -* Ang yota ng̃a hingsácpan sa gahóm ug sa pagbóot sa mg̃a ponóan. * Pagcadógay sa gahóm sa mg̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gobio</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Goce</span>. = <span lang="ceb">Pagcaágom, pagcalípay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gocha</span>. = <span lang="ceb">Baboy ng̃a baye, anáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gocho</span>. = <span lang="ceb">Baboy ng̃a laqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Godeño</span>. = <span lang="ceb">Dato, salapían, arunáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gofo</span>. = <span lang="ceb">Boang boang, coliró, hong̃og. * Táuo ng̃a hamóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gola</span>. = <span lang="ceb">Totónlan, alaguían sa can-on ug sa ilímnon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Goleta</span>. = <span lang="ceb">Sacayán sa doróha ca talároc ug may layág ng̃a guing̃álan ug cangreja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Golfo</span>. = <span lang="ceb">Dagat sa talioála sa dohá ca yota. * Dagcóng dagat, lauod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Golilla</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan ng̃a maítom ng̃a pagasapáoan sa panápton ng̃a mapotí ug masíhag, ng̃a -guilibót sa liog sa mg̃a hocom sa mg̃a audiencia, sa mg̃a hocmánan ng̃a labí. * Ang -hocom con ang táuo ng̃a nagabísti niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Golondrera</span>. = <span lang="ceb">Tapoc sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Golondrina</span>. = <span lang="ceb">Sayao. * Isda ng̃a mopoyó sa cahiládman sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Golondrinera</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, dagámi ng̃a guing̃álan ug golondrina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Golondrino</span>. = <span lang="ceb">Sayao ng̃a laqui, táuo ng̃a tigsóroy soroy, ng̃a nagabolobáhin sa pinoyánan, ng̃a -tiglálin caáyo. * Hobág ng̃a motoróc sa ilog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Golondro</span>. = <span lang="ceb">Caíbog sa bisan onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb133">[<a href="#pb133">133</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Golosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaólit, sa caólit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Golosina</span>. = <span lang="ceb">Calán-on ng̃a pagaolítan, matám-is, mg̃a bong̃a, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Golosinar</span>. = <span lang="ceb">Pagólit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Golosinear</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Goloso</span>. = <span lang="ceb">Olítan.</span> -</p> -<p id="e.golpe" class="hw"><span class="sc">Golpe</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc, toctoc, bacbac, pocsag, bonal, lambos, dacdac, pacáng, tampoc, hantoc, docol, -hacdol, ogdang, balágsa, hagsa, lapdos. * Cadaghánan sa bisan onsa. * Casáquet, calisdánan, -cayógot ng̃a ahat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Golpeadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabacbácan, pagabonálan, pagalambósan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Golpeador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabónal, nagabácbac, nagapócpoc, nagalámbos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Golpear</span>. V. <i><a href="#e.golpe">Golpe</a></i>. -</p> -<p id="e.golleria" class="hw"><span class="sc">Gollería</span>. = <span lang="ceb">Calán-on ng̃a mahál caáyo, pagcóti sa pagcáon. * Mg̃a calán-on ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gollero</span>. = <span lang="ceb">Caoatán ng̃a mang̃áoat sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo sa pagcahagóot nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gollete</span>. = <span lang="ceb">Ang totónlan, dapit sa olo. * Liog ng̃a hatáas ug haíctin sa obán ng̃a mg̃a sorlánan, -mg̃a boteya, mg̃a damajuana, &c. * Asintos sa mg̃a hábito sa mg̃a sologóon sa mg̃a -caparían ng̃a guing̃álan ug donado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Golloría</span>. V. <i><a href="#e.golleria">Gollería</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Goma</span>. = <span lang="ceb">Tagoc sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. * Hobág sa olo, sa totónlan, sa mg̃a bocton ug -sa mg̃a paa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gomarra</span>. = <span lang="ceb">Manóc ng̃a baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gomarrero</span>. = <span lang="ceb">Caoatán sa mg̃a manóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gomarron</span>. = <span lang="ceb">Pisó sa mg̃a manóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gomia</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a hing̃áon caáyo, ng̃a magalámoy sa mg̃a calán-on ng̃a guihátag canía sa madalí -caáyo ug sa dagcóng caíbog. * Ang macahorót, ang macatibáoas sa bisan onsa. * Polong -ng̃a igacahárloc sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gomosidad</span>. = <span lang="ceb">Ang ang̃ay sa tagoc ug sa bisan onsa ng̃a mahágcot, ng̃a mapílit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Góndola</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a pagagaóran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gonorrea</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a nahamótang sa pagágui sa masóbsob sa tobig tobig ng̃a maísog ug mahápdos -caáyo sa alaguían sa ihi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gordiflon</span>. = <span lang="ceb">Ang matámboc caáyo apan sa mahómoc ng̃a onód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gordo</span>. = <span lang="ceb">Matámboc, sopang, sa dagcóng hosog, dagcó. * Bisan onsa ng̃a may daghan <span class="corr" id="xd31e76515" title="Fuente: ag̃a">ng̃a</span> manteca con tamboc. * Ang dagcóan oyámot ug ng̃a nagalabí ug milabáo sa obán ng̃a -isigcaíng̃on. * Táuo ng̃a arunáhan, salapían. * Ang manteca, tamboc con sebo sa mg̃a -mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gordolobo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gordura</span>. = <span lang="ceb">Tamboc, pagcatámboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorjeador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagalírog lirog sa ting̃og sa pagcanta.</span> -</p> -<p id="e.gorjear" class="hw"><span class="sc">Gorjear</span>. = <span lang="ceb">Paglírog lirog, pagláin lain sa ting̃og sa nagacanta. * Pagsógod sa pagtíng̃og sa -mg̃a báta.</span> -</p> -<p id="e.gorjeo" class="hw"><span class="sc">Gorjeo</span>. = <span lang="ceb">Pagcalírog lirog, pagcaláin lain sa ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorgojo</span>. = <span lang="ceb">Bocboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorgojoso</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guibócboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorgoritear</span>. V. <i><a href="#e.gorjear">Gorjear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorgoritos</span>. V. <i><a href="#e.gorjeo">Gorjeo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorgorotada</span>. = <span lang="ceb">Ang tobig, vino, &c., ng̃a guirnom sa usá ca pagtolón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorgotero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magabalígya sa mg̃a tolotagídyot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorguera</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan ng̃a ibótang sa liog ug ng̃a pagaboháton sa panápton ng̃a potíon ng̃a -guicónot conót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorguz</span>. = <span lang="ceb">Bangcao, salapáng, paná, odyong ng̃a isalibáy.</span> -<span class="pageNum" id="pb133a">[<a href="#pb133a">133</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorigori</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a pagagamíton sa mg̃a táuo arón panigíngnan nila ang pagcanta ng̃a ming̃áuon -tong̃ód sa mg̃a minatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorja</span>. = <span lang="ceb">Liog, totónlan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorjal</span>. = <span lang="ceb">Bisti sa mg̃a saserdote ng̃a guilibót sa liog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorra</span>. = <span lang="ceb">Bisti sa mg̃a táuo ng̃a itábon sa olo. * Calo calo sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorrero</span>. = <span lang="ceb">Ang magbobóhat sa mg̃a gorra. * Ang mahagógma mosóroy soroy sa mg̃a cabaláyan arón -pacánon sia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorrin ó gorrino</span>. = <span lang="ceb">Baboy ng̃a diótay ug bisan ng̃a dagcó na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorrinera</span>. = <span lang="ceb">Alad, tangcal ng̃a pagabilanggóan, ng̃a pagahipósan sa mg̃a baboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorrion</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorrionera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a dalángpan sa mg̃a táuo ng̃a daótan, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan.</span> -</p> -<p id="e.gorrista" class="hw"><span class="sc">Gorrista</span>. = <span lang="ceb">Ang mocáon sa masóbsob sa mg̃a baláy sa iang isigcatáuo, sa díli sia magbáyad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorro</span>. = <span lang="ceb">Birrete, calo calo sa panápton ng̃a igatábon sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorron</span>. V. <i><a href="#e.gorrista">Gorrista</a></i>. * <span lang="ceb">Bató ng̃a magáhi malíng̃in ug mahínlo. * Táuo ng̃a daótan, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan, -ng̃a mahagógma magpoyó ug magobán obán sa mg̃a babáyeng bigáon, maólag, honay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorrona</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng bigáon, daótan, maólag, honay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorronal</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a ponó sa mg̃a batóng magáhi ug mahínlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gorrullo</span>. = <span lang="ceb">Tapoc ng̃a malíng̃in sa gapas, sa balahíbo sa carnero, &c.</span> -</p> -<p id="e.gota" class="hw"><span class="sc">Gota</span>. = <span lang="ceb">Tolo. * Saquét ng̃a nahamótang sa pagcahobág sa mg̃a loha loha sa mg̃a camót ug sa -mg̃a tiil ng̃a maól-ol oyámot, gugtas, lugtas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Goteado</span>. = <span lang="ceb">Ang guitolóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gotear</span>. = <span lang="ceb">Pagtólo. * Paghátag sa bisan onsa, sa maghínay hinay sa inánam anam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gotera</span>. = <span lang="ceb">Tolo, pagtólo sa masóbsob sa bisan diin, pagágui sa atóp sa tobig sa olan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Goteron</span>. = <span lang="ceb">Tolo ng̃a dagcóan caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gotoso</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mobáti sa saquét sa gota, sa gugtas, sa lugtas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gozar</span>. = <span lang="ceb">Agom. * Paglípay, paghimáya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gozne</span>. = <span lang="ceb">Looat, loat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gozo</span>. = <span lang="ceb">Calípay, himáya. * Siga ng̃a nahímo con masónog ang mg̃a cahoy ng̃a manípis ug mamalá -caáyo. * Pang̃adyéon, garay ng̃a maampóon ng̃a ibótang sa catapósan sa mg̃a novena.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gozosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa calípay, sa himáya, sa pagcalípay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gozoso</span>. = <span lang="ceb">Malipáyon, ang nalípay, ang nahimáya, ang guiábot sa maáyong boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gozque</span>. = <span lang="ceb">Iróng diótay ng̃a maósig caáyo.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cgr" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cgr.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">GR</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Grabado</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman ng̃a nagaásoy sa paglíloc ug sa pagbóhat sa mg̃a dagoay dagoay sa mg̃a -cahoy, sa tombága, sa pothao, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grabador</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a magalíloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grabadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grabar</span>. = <span lang="ceb">Liloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gracejo</span>. = <span lang="ceb">Pagcatístis sa pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gracia</span>. = <span lang="ceb">Hatag ng̃a guihátag sa Dios sa mg̃a táuo, arón panománon nila ang ilang mg̃a catongdánan, ug -arón pagadang̃áton nila ang paghimáya sa Lang̃it. * Hatag ng̃a diósnon. * Pagcaáng̃ay -sa baihon, sa dagoay, sa obán ng̃a mg̃a táuo. * Calóoy ng̃a guibóhat sa isigcatáuo -sa oaláy pahanóngdan. * Pagcatístis sa pagpamólong. * Caang̃áyan sa pagbóhat <span class="pageNum" id="pb134">[<a href="#pb134">134</a>]</span>con sa pagpamólong. * Ang ng̃álan sa tagsa tagsa ca táuo. * Pagcahigála, pagcaábian -sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Graciable</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a malóoy sa isigcatáuo ug maáyo ng̃a pagadángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Graciola</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, dagámi ng̃a mapáit ug italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Graciosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaáng̃ay, sa pagcatístis. * Sa oaláy balus ug bayad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Graciosidad</span>. = <span lang="ceb">Catahóm, catahóman, pagcahíngpit, pagcaníndot, pagcaáñag sa bisan onsa. * Pagcamahál. -* Ang macalípay ug magapahimáya sa nagatán-ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gracioso</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a matístis sa mg̃a dula sa mg̃a comedia. * Bisan onsa ng̃a maáyo, maníndot -ug maáñag ng̃a macalípay ug macalípat sa magasolóng. * Ang masáyon malóoy sa isigcatáuo. -* Calóoy, bisan onsa ng̃a pagaboháton sa puro calóoy. * Táuo ng̃a malipáyon sa iang -solte, sa iang mg̃a soguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grada</span>. = <span lang="ceb">Ang ang. * Lugar ng̃a pagaduáoan ug pagasoguilánan sa mg̃a binócot sa mg̃a convento, -sa mg̃a monja. * Tinócod ng̃a papán, tolónban ng̃a ibótang sa tiílan sa mg̃a altal. -* Cadaghánan sa mg̃a ang ang ng̃a binóhat sa atobáng̃an sa mg̃a pultáhan, sa ganháan -sa mg̃a baláy sa mg̃a dagcóng táuo. * Tinócod sa mg̃a cahoy ng̃a pagasangláran sa -mg̃a sacayán sa pagbólit ug pagáyo caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gradado</span>. = <span lang="ceb">Ang may ang ang, ang guiáng áng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gradar</span>. = <span lang="ceb">Pagdátag, pagpanódlay sa yota sa human na ang pagdáro, sa capandáyan ng̃a guing̃álan -ug sorlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gradería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a ang ang, ug labí pa sa mg̃a ang ang sa pagsáca sa mg̃a altal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gradilla</span>. = <span lang="ceb">Hagdan hagdan ng̃a diótay ng̃a madála sa luyo ug sa luyo. * Hormáhan sa pagbóhat sa -mg̃a ladriyos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gradiolo ó Gladiolo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grado</span>. = <span lang="ceb">Ang ang. * Pagcatáas con pagcaóbos sa opicio con cahímtang sa tagsa ca táuo. * Ang -isip sa pagcacaobánan sa mg̃a táuo ng̃a ipahanong̃ód sa mg̃a lioat ng̃a guican sa -maong apóhan. * Camatoódan ug dong̃og ng̃a ihátag sa mg̃a Universidad, sa mg̃a escolahán, sa mg̃a táuo ng̃a quinaadmánon sila sa bisan onsa ng̃a quinaádman. * Ang usá sa -toló ca gatús ug canóman ca bahin sa tagsa ca círculo con malíng̃in. * Ang mg̃a pagórden -sa mg̃a táuo ng̃a nanalsílbi sa Singbahán ng̃a guing̃álan ug menores.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Graduacion</span>. = <span lang="ceb">Ang pagbáhin sa bisan onsa sa mang̃a grados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gradual</span>. = <span lang="ceb">Ang modagcó, ang motóbo sa mahínay hinay, sa anam anam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gradualmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahínay hinay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Graduando</span>. = <span lang="ceb">Ang haróol pagaexamináhon sa bisan onsang quinaádman, sa Universidad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Graduar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa tagsa ca botang sa caogalíng̃on ng̃a hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gráfila</span>. = <span lang="ceb">Ang barlis ng̃a nagalibót sa daplin sa salapí, sa pisos, sa sicápat, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Graja</span>. = <span lang="ceb">Ooác ng̃a baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grajea</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a matám-is ng̃a diótay ug ng̃a nagacaláin lain ug dagoay ug sa mg̃a color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grajo</span>. = <span lang="ceb">Ooác.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grama</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, dagámi ng̃a italámbal, balíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gramática</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman sa pagpamólong ug pagsólat ug maáyo, ing̃on sa ang̃ay. * Pagestudio sa -pinamólong ng̃a linatín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gramatical</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa gramática.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gramaticalmente</span>. = <span lang="ceb">Maíng̃on sa ang̃ay sa mg̃a tolomán-on sa gramática.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gramático</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaestudio ug nagatóon sa gramática.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gramaticon</span>. = <span lang="ceb">Ang magapacaálam sa gramática, ang nagaestudio sa gramática lamang.</span> -<span class="pageNum" id="pb134a">[<a href="#pb134a">134</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Gran</span>. = <span lang="ceb">Dagcó, dagcóan. * Ang nagaóna, ang molabí, ang molabáo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grana</span>. = <span lang="ceb">Tiempo, túig ng̃a igaonód sa mg̃a oháy sa trigo, sa humáy, &c. * Panápton ng̃a mapolá -caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granada</span>. = <span lang="ceb">Ang bong̃a sa cahoy ng̃a guing̃álan ug granado.</span> * V. <i><a href="#e.bomba">Bomba</a></i>, desde <i lang="ceb">malíng̃in</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granadera</span>. = <span lang="ceb">Ang poyo poyo, ang pontél ng̃a panit ng̃a guidála sa mg̃a soldados, ng̃a pagasódlan -nila sa mg̃a granada ng̃a isalibáy sa camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granadero</span>. = <span lang="ceb">Soldado ng̃a guipíli tong̃ód sa iang pagcaáng̃ay sa laoas ug sa iang pagcatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granadilla</span>. = <span lang="ceb">Bolac sa tanóm ng̃a guing̃álan ug pasionaria.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granadillo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy sa América.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granado</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a magabóng̃a sa granadas. * Mahál, hamíli, bilídhon. * Piníli. * Cating̃aláhan, -hibólng̃an. * Ondan, ang may onód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granar</span>. = <span lang="ceb">Pagonód sa mg̃a liso sa mg̃a oháy sa trigo, sa homáy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granate</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a mapolá ng̃a díli mahál caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granazon</span>. = <span lang="ceb">Pagcaonód sa mg̃a liso sa mg̃a oháy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grande</span>. = <span lang="ceb">Dagcó, dagcóay, dagcóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grandemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaáyo, sa pagcahíngpit, maáyo caáyo, sa toman oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grandeza</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó, cadagcóon. * Gahóm. * Pagcahalángdon, pagcahamíli, pagcabilídhon. * Catilíngban, -cadaghánan sa mg̃a dagcóng táuo sa mang̃a Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grandilocuencia</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong sa mg̃a piníling polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grandilocuo</span>. = <span lang="ceb">Ang mamólong sa mg̃a piníling polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grandillon</span>. = <span lang="ceb">Ang guilabíhan sa pagcadagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grandiosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadináto, sa pagcabántog caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grandiosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabántog, pagcamahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grandioso</span>. = <span lang="ceb">Dagcó, bantog, mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grandor</span>. = <span lang="ceb">Cadagcóon, pagcadagcó sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Graneado</span>. = <span lang="ceb">Ang nalobó, ang nagáma sa lonlon ng̃a liso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granear</span>. = <span lang="ceb">Pagsáb-oag sa mg̃a liso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granel</span> (á). = <span lang="ceb">Homáy, trigo, maís, &c., ng̃a tinápoc ug linobó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granero</span>. = <span lang="ceb">Tangcal, pensa, lugar ng̃a pagatipígan ug pagahipósan sa trigo, homáy, &c. * Provincia, -longsod, con yota ng̃a guidaghánan sa trigo, humáy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granillo</span>. = <span lang="ceb">Polós, caposlánan sa bisan onsa ng̃a pagagamíton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granito</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a maáyo sa pagbóhat sa mang̃a baláy, mg̃a cota, mg̃a Singbahán, &c. * Ang -itlog sa olód ng̃a magagáma sa igagáma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granizada</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa olan ng̃a tibúoc sa mg̃a tolo ng̃a dagcó ug malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granizar</span>. = <span lang="ceb">Pagólan sa mg̃a tolo ng̃a dagcó, tibúoc ug malíng̃in. * Pagbalíbag, pagsalibáy sa -bisan onsa sa mabáscog ug sa macósog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granizo</span>. = <span lang="ceb">Olan ng̃a tibúoc sa mg̃a tolong dagcó ug malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granja</span>. = <span lang="ceb">Baol, cabalánan ng̃a guilibótan sa cota con sa pared, ng̃a guibotáng̃an sa solód sa -mg̃a baláy ng̃a pagapóyan sa mg̃a mamomóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granjear</span>. = <span lang="ceb">Pagpatóbo, pagdagcó sa puhónan, pagbóhat ug maáyong cacógui sa mg̃a hayópan. * Pagcóha -sa cabobót-on, sa pagcapalángga, sa pagcahigála sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granjeo</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóbo, pagcadógang sa pohónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granjería</span>. = <span lang="ceb">Polós, caposlánan sa mg̃a bong̃a sa mg̃a cabalánan, sa mg̃a hayópan ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granjero</span>. = <span lang="ceb">Ang magbalántay sa granja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grano</span>. = <span lang="ceb">Liso, losoc, lugás. * Binhi sa humáy, &c. * Bisan onsa ng̃a diótay, magamáy, malíng̃in -con <span class="pageNum" id="pb135">[<a href="#pb135">135</a>]</span>molomalíng̃in. * Hobág ng̃a motoróc sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p id="e.granoso" class="hw"><span class="sc">Granoso</span>. = <span lang="ceb">Ang guilibótan sa mg̃a liso liso, sa mg̃a hobág hobág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granuja</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a ubas, ang mg̃a paras ng̃a linobó, ng̃a nabólag sa bolig, sa botay. * Ang -liso sa solód sa mg̃a ubas ug sa obán ng̃a mg̃a bong̃a, ng̃a mao ang binhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e77340" title="Fuente: Cranujado">Granujado</span>. V. <i><a href="#e.granoso">Granoso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granujiento</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granujo</span>. = <span lang="ceb">Hobág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granza</span>. = <span lang="ceb">Binlod, tictic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granzones</span>. = <span lang="ceb">Tahóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Granzoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may daghan binlod, daghan tictic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grao</span>. = <span lang="ceb">Baybáyon ng̃a pondóhan, laoígan ug maáyo ng̃a pagacaoásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grapa</span>. = <span lang="ceb">Pothao, tombága, salapí, &c., ng̃a holohalagpád ug manípis, ng̃a mahalánsang sa isicadáplin -sa pagpalíg-on sa bisan onsa ng̃a nalíqui, nabóoac, nalótac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grasa</span>. = <span lang="ceb">Manteca, tamboc, sebo. * Boling sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p id="e.grasiento" class="hw"><span class="sc">Grasiento</span>. = <span lang="ceb">Ang ponó, ang guidíhog, ang guihílog sa manteca, sa tamboc. * Ang bolíng̃on caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grasera</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa manteca, sa tamboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grasilla</span>. = <span lang="ceb">Binócboc sa tagoc ng̃a ibó-bo sa papel ng̃a pagasolátan. * Tagoc ng̃a mahomót ug masíhag -ng̃a matólo sa cahoy ng̃a guing̃álan ug enebro, ng̃a maáyo sa pagpasínao sa mg̃a casangcápan -sa cahoy, mg̃a siya, mg̃a lamesa, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Graso</span>. V. <i><a href="#e.grasiento">Grasiento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grata</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a pagagamíton sa mg̃a panday sa paghínis sa bisan onsa ng̃a guitapótan -nila sa boláoan, ng̃a guibulaoánan nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gratamente</span>. = <span lang="ceb">Sa calípay, sa maáyong boot, sa paghimóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gratar</span>. = <span lang="ceb">Pagpólog, paglórag, paghátag sa color sa mg̃a hias ng̃a boláoan, pagpasínao sa mg̃a -hias ng̃a boláoan, con sa salapí ng̃a guibolaoánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gratificacion</span>. = <span lang="ceb">Balos, gala, gasa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gratificar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálos. * Paggása, paggála. * Pagóyon, pagáng̃ay sa cabobót-on, sa pagbóot sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gratil</span>. = <span lang="ceb">Daplin sa layág ng̃a modápat sa verga. * Catáson, cahitáson sa verga ng̃a pagatapótan -ug ug pagatacgósan sa layág.</span> -</p> -<p id="e.gratis" class="hw"><span class="sc">Gratis</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín sa lonlon ng̃a calóoy.</span> -</p> -<p id="e.gratisdato" class="hw"><span class="sc">Gratisdato</span>. = <span lang="ceb">Ang guihátag sa lonlon ng̃a calóoy, sa oaláy pahanóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gratitud</span>. = <span lang="ceb">Pagcatamód sa mg̃a calóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grato</span>. = <span lang="ceb">Malalím, ang may lamí ng̃a maáyo. * Ang guihigógma, ang guipalángga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gratuitamente</span>. V. <i><a href="#e.gratis">Gratis</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gratuito</span>. V. <i><a href="#e.gratisdato">Gratisdato</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gratulacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalípay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gratular</span>. = <span lang="ceb">Paglípay, pagpaquíta sa calípay tong̃ód sa maáyong palad sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gratulario</span>. = <span lang="ceb">Polong ug solat ng̃a icapadayág sa calípay sa bisan cansa tong̃ód sa maáyong palad -sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gravámen</span>. = <span lang="ceb">Catongdánan sa pagbáyad con sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gravar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa bisan onsa ng̃a catongdánan. * Pagsámoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grave</span>. = <span lang="ceb">Ang mabóg-at. * Dagcóan caáyo, sa dagcóng hingtóngdan. * Malígdong, maámbong. * Macóli, -malisód. * Samoc, casamócan. * Ting̃og, tonóg ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p id="e.gravedad" class="hw"><span class="sc">Gravedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóg-at sa bisan onsa. * Pagcalígdong, pagcaámbong. * Pagcadagcó, pagcalabí, pagcalabáo, -pagcacápin.</span> -<span class="pageNum" id="pb135a">[<a href="#pb135a">135</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Gravitacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gravitar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gravoso</span>. = <span lang="ceb">Ang macasámoc, ang macaólang, ang macaaling̃ása. * Ang díli maántos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Graznar</span>. = <span lang="ceb">Iac, iyac, iyágac, iágac, oloc, doloy, pagtíng̃og sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Graznido</span>. = <span lang="ceb">Pagíac, pagíyac, pagiyágac, pagdóloy, pagtíng̃og sa obán ng̃a mg̃a langgam. * Pagcanta -ng̃a díli ang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Greda</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a molomapotí ug mahágcot, ng̃a maáyo sa pagbónal sa mg̃a panápton ng̃a mabága. -* Anápog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gredal</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a may greda, yota ng̃a guidaghánan sa greda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gredoso</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód ug maíng̃on sa greda, sa anápog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gregal</span>. = <span lang="ceb">Ang moobán guihápon sa mg̃a isigcaíng̃on. * Mg̃a hayópan ng̃a nanagpanón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Greguería</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóloc sa mg̃a pag singgit ng̃a dong̃an, ng̃a díli maásoy caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gregüescos</span>. = <span lang="ceb">Salooál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gremio</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a táuo sa usá ca opicio con cahímtang, ng̃a pagahóptan sa mg̃a hingtóngdan -ng̃a ponóan.</span> -</p> -<p id="e.grenya" class="hw"><span class="sc">Greña</span>. = <span lang="ceb">Ang bohóc ng̃a napágpag, napálpag, nagobót, ng̃a díli maáyo ang pagcasórlay. * Bisan -onsa ng̃a nagobót caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gresca</span>. = <span lang="ceb">Banha, sabá, pagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grey</span>. = <span lang="ceb">Panón sa mg̃a hayópan, sa mg̃a canding, mg̃a carnero, &c. * Catilíngban sa mg̃a binónyagan -sa ilálom sa gahóm sa mg̃a ponóan sa santa Iglesia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grieta</span>. = <span lang="ceb">Liqui, lotac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grietado</span>. = <span lang="ceb">Ang nalótac, ang nalíqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grietoso</span>. = <span lang="ceb">Ang ponó sa mg̃a lotac, mg̃a liqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grifo</span>. V. <i><a href="#e.grenya">Greña</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grifon</span>. = <span lang="ceb">Pinótol ng̃a tombága ng̃a malíng̃in ug may iang caogalíng̃on ng̃a yaoe, ng̃a alaguían -sa vino, sa tobig, &c., sa mg̃a sorlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grigallo</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grilla</span>. = <span lang="ceb">Grillo ng̃a baye, bohagá ng̃a baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grillar</span>. = <span lang="ceb">Pagsalíngsing sa trigo, sa homáy, sa seboyas, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grillera</span>. = <span lang="ceb">Ang bohó ug ang haloa ng̃a pinoyánan sa mg̃a bohagá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grillero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabótang ug magatángtang sa mg̃a sepiyo, sa mg̃a singsing ng̃a pothao ng̃a guitáod -sa mg̃a tiil sa mg̃a saláan ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grillete</span>. = <span lang="ceb">Singsing ng̃a pothao ng̃a pagasoólan sa tiil sa mg̃a saláan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grillo</span>. = <span lang="ceb">Bohagá ng̃a laqui. * Guitib sa bisan onsa ng̃a guipógas sa pagsógod na sa pagtoróc, -sepiyo ng̃a puthao sa mg̃a saláan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grima</span>. = <span lang="ceb">Casocó, capong̃ót. * Calísang, cacógmat, cahárloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grímpola</span>. = <span lang="ceb">Casi casi. * Bandela ng̃a hatáas ug haíctin ng̃a itáod, sa mg̃a tomóy sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Griñon</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a guitábon sa olo ug sa nauong sa mg̃a binócot, sa mg̃a monja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gris</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a sacót sa mapotí ug sa maítom. * Tognao, catógnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grita</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a pagsínggit ng̃a nagacabóloc boloc, mg̃a masíncang polong. * Pagcatóoao pagcapóoao, -pagcatiábao pagcasiyágit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gritar</span>. = <span lang="ceb">Singgit, tooao, pooao, tiábao, hogyao, solíao, ioic, gasod, insay, iac, iyac, colágo, baóhag, antíao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grito</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Griton</span>. = <span lang="ceb">Ang magasínggit, ang magatiábao, magatóoao, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grofa</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a bigáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gromo</span>. = <span lang="ceb">Orlot sa mg̃a cahoy, salingsíng̃an.</span> -<span class="pageNum" id="pb136">[<a href="#pb136">136</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Gropos</span>. = <span lang="ceb">Panápton, hilo, igagáma ng̃a ibótang sa mg̃a tinteróhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grosca</span>. = <span lang="ceb">Saoa, bitin ng̃a malála caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grosellero</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Groseramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy pagtáhod, ug catahá, sa pagcacólang sa maáyong pagtódlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grosería</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy catahá ug pagtáhod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grosero</span>. = <span lang="ceb">Mabága, bastos. * Táuo ng̃a oalá torlóan ug maáyo, ng̃a colang sa pagtáhod ug catahá. -* Borong, boquírnon, ihaláson loog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grosor</span>. = <span lang="ceb">Cabalágon, guibágon sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grosura</span>. = <span lang="ceb">Pagcatámboc sa manteca, sa baboy, sa sebo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gruero</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a manágit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gruesa</span>. = <span lang="ceb">Ang isip sa napólo <span class="corr" id="xd31e77914" title="Fuente: ng">ug</span> dohá ca tinagpólo ug dohá, sa bisan onsa, napólo ug dohá ca docenas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grueso</span>. = <span lang="ceb">Dagcó, matámboc, sopang, sa dagcóng hosog. * Húna húna ng̃a cabós, hamóbo. * Ang labíng -dagcó ug malíg-on sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gruir</span>. = <span lang="ceb">Pagtíng̃og sa mg̃a talábon, sa mg̃a doong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grulla</span>. = <span lang="ceb">Doong, talábon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grullada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a opiciales sa justicia ng̃a magaobán obán sa mg̃a alcalde, sa mg̃a -gobernadorcillo, sa pagsóroy soroy nila sa longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grullo</span>. = <span lang="ceb">Alguasil, mananácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grumete</span>. = <span lang="ceb">Crumete, gomaláod, gomalayóng, táuo ng̃a magasílbi sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grumo</span>. = <span lang="ceb">Ang tobig, dogó, vino, &c., ng̃a natibúoc. * Bisan onsa ng̃a natápoc, midóol ug nahagóot -maíng̃on ng̃a ang mg̃a ubas sa bolíg, &c. * Ang mg̃a odlot ug mg̃a salingsíng̃an sa -mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gruñente</span>. = <span lang="ceb">Baboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gruñido</span>. = <span lang="ceb">Pagíoic, pagtíng̃og sa baboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gruñidor</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaíoic. * Pagbagólbol, pagbagótbot. * Ang mang̃áoat sa mg̃a baboy.</span> -</p> -<p id="e.grunyir" class="hw"><span class="sc">Gruñir</span>. = <span lang="ceb">Ioic. * Bogóbol, bagótbot.</span> -</p> -<p id="e.grupa" class="hw"><span class="sc">Grupa</span>. = <span lang="ceb">Bangcúang, quinabangcuáng̃an, ang laoas sa cabayo nayon sa mg̃a payod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grupada</span>. = <span lang="ceb">Onos ng̃a dagcó sa olan ug hang̃in ng̃a mabáscog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Grupo</span>. = <span lang="ceb">Tapoc sa bisan onsa, sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp, sa mg̃a bató, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gruta</span>. = <span lang="ceb">Lang̃ob, bohó sa ilálom sa yota.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cgu" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#cgu.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">GU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Guacamayo</span>. = <span lang="ceb">Langgam sa América, maíng̃on ing̃on sa loro, papagayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guacia</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a guing̃álan opód ug acacia, ug ang tagoc nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guachapear</span>. = <span lang="ceb">Pagbónal sa mg̃a tiil sa tobig ng̃a nadánao. * Pagtonóg sa bisan onsa sa pothao, sa -tombága, &c., ng̃a guicaloágan sa mg̃a langsang ng̃a guilángsang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guachapeli</span>. = <span lang="ceb">Cohoy sa Guayaquil ng̃a magáhi caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guadaña</span>. = <span lang="ceb">Songdan ng̃a hatáas, dagcó, halagpád ug balicó. * Galab, sanggot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guadañero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagagálab sa dagámi sa guadaña.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guadapero</span>. = <span lang="ceb">Táuo, tanód ng̃a nagahátod sa can-on sa mg̃a táuo ng̃a nang̃álab sa trigo, sa homáy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guadarnés</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatipígan ug pagabotáng̃an sa mg̃a siya ug obán pang mg̃a casangcápan -sa mg̃a cabayo, ug ang táuo ng̃a magabántay niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guadramaña</span>. = <span lang="ceb">Bacac, limbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardúa</span>. = <span lang="ceb">Cauáyan sa Perú ng̃a ponó sa tobig dapit sa solód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gualda</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, dagámi.</span> -<span class="pageNum" id="pb136a">[<a href="#pb136a">136</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Gualdrapa</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a guitábon sa mg̃a payod sa mg̃a cabayo. * Tinábas ng̃a nabítay sa bisti -sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gualdrapazo</span>. = <span lang="ceb">Paghámpac sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán sa mg̃a talároc sa tiempo sa linao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gualdrapear</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa bisan onsa ng̃a mg̃a botang sa pagcasinohí, ang olo sa usá dapit sa tiílan -sa usá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gualdrapero</span>. = <span lang="ceb">Ang guibistíhan sa mg̃a noog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guanaco</span>. = <span lang="ceb">Mananáp dagcó pa sa cabayo, sa América.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guano</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, dagámi sa América. * Iti sa usá ca calaínan sa mg̃a langgam, ng̃a macúha sa -mg̃a polo ng̃a guing̃ánlan ug Chinchas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guantada</span>. = <span lang="ceb">Sagpá, tagpá, sombag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guante</span>. = <span lang="ceb">Bisti sa mg̃a camót sa tiempo sa tognao, sa panápton con sa panit, ng̃a guibotáng̃an -sa mg̃a solódlan ng̃a hingtóngdan sa mg̃a todlo. * Camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guantería</span>. = <span lang="ceb">Lugar, baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a guante.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guantero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a guante.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guañin</span>. = <span lang="ceb">Boláoan ng̃a obos, sa diótay ng̃a bili.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guapear</span>. = <span lang="ceb">Pagpaquíta sa caísog, sa dagcóng cásing cásing, sa mg̃a cahigayónan, sa mg̃a calisdánan. -* Pagándac. * Pagparáyeg sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guapeza</span>. = <span lang="ceb">Caísog, gahóm sa cásing cásing sa mg̃a calisdánan. * Paráyeg sa pagbisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guapo</span>. = <span lang="ceb">Cásing casíng̃an, maísog, ang oaláy cahárloc ug catáhap sa mg̃a cadáot, sa mg̃a calisdánan. -* Parayégon, ang̃áyan sa mg̃a bisti. * Ang mahagúgma ug magaáli ali, ang magamorál -sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guapote</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a maáyo, sa mahósay ng̃a boot, sa maáyong gaoi, cagaoían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guarda</span>. = <span lang="ceb">Bantay. * Pagcalában, pagcatábang, pagpadáng̃op. * Pagcatóman sa batásan, sa catongdánan. -* Ang binócot ng̃a nagaobán obán sa pagbántay ug pagátang sa mg̃a laláqui ng̃a manolód -sila sa mg̃a convento sa mg̃a monja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardabosque</span>. = <span lang="ceb">Magbalántay, bantay sa mg̃a solóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardacabras</span>. = <span lang="ceb">Baquero, bantay sa mg̃a canding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardacanton</span>. = <span lang="ceb">Holohalígueng hamóbo sa cota ng̃a ipadápat sa mg̃a esquina, arón díli madáot sa mg̃a -rueda sa mg̃a coche, sa mg̃a caro, mg̃a galíng̃an, sa pagdalágan, pagtóyoc ug paglíso -nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardacartuchos</span>. = <span lang="ceb">Cajon cajon ng̃a pagasódlan sa mg̃a cartucho ng̃a ponó sa pólvora.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardacostas</span>. = <span lang="ceb">Ang sacayán ng̃a nagaláoang laoang, nagasoróy soróy sa mg̃a dagat ng̃a hingtóngdan -sa mg̃a pondóhan, arón díli magtomód ang mg̃a sacayán ng̃a caáoay ug ng̃a nagalólan -sa mg̃a manggad, &c., ng̃a guinadilí sa hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardadamas</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may opicio sa mg̃a baláy sa mg̃a hari sa pagobán obán ng̃a haróol sa coche -ng̃a sináquian sa mg̃a dama, sa mg̃a babáye ng̃a hamíli, ng̃a mg̃a sologóon sa asáoa -sa hari, arón díli pagasoltíhan ug pagacagoláan sa bisan cansa. * Táuo ng̃a magahípos -ug magahósay sa mg̃a casangcápan sa solód sa asáoa sa hari con sa haring babáye, sa -human na ang mg̃a piesta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatinágo, sa pagcacógui, sa dagcóng pagcabántay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay, ang magatípig, bomalántay, magbalántay, mabantáyon, ang magahípos. -* Ang macógi. * Mitinománon, ang magatóman sa bisan onsa. * Ang hicáoan, ang daginótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardajoyas</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay ug magahípos sa mg̃a hias sa mg̃a baláy sa mg̃a hari, ug ang lugar -ng̃a pagatipígan niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardalado</span>. = <span lang="ceb">Sandígan ng̃a ibótang sa luyo ug sa luyo sa mg̃a tuláy arón díli mahólog ang muágui.</span> -<span class="pageNum" id="pb137">[<a href="#pb137">137</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardamangier</span>. = <span lang="ceb">Pensa, lugar ng̃a pagabotáng̃an ug pagatipígan sa mg̃a calán-on sa mg̃a baláy sa mg̃a -hari, ug ang táuo ng̃a magabántay niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardamanó</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan ng̃a guibótang sa polóan sa mg̃a espada ng̃a macasalípod sa camót, ug -macaságang sa mg̃a pagtágbas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardapolvo</span>. = <span lang="ceb">Panápton, papán, &c., ng̃a icatábon sa bisan onsa, arón díli hológan sa agbon, sa -hogao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardar</span>. = <span lang="ceb">Bantay, tipig, ayo. * Himáto, toman. * Hicao, daguínot. * Sagang, licay. * Tagána, -tagám, tahap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardario</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardaropa</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatipígan ug pagahipósan sa mg̃a bisti, sa mg̃a panápton sa mg̃a baláy -sa mg̃a hari, ug ang táuo ng̃a magabántay ug magatípig sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardatimones</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a lothang ng̃a itáod sa mg̃a talambóan sa mg̃a olín sa mg̃a sacayán, sa luyo -ug sa luyo sa bansálan, sa timon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardería</span>. = <span lang="ceb">Pagcabántay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardia</span>. = <span lang="ceb">Bantay. * Cadaghánan sa mg̃a soldados con sa mg̃a táuo ng̃a nonagbántay sa bisan cansa -ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardian</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabántay, magatípig ug magahópot sa bisan onsa. * Ang ponóan sa mg̃a convento -sa caparían ni S. Francisco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardilla</span>. = <span lang="ceb">Pinoyánan, solód ng̃a catapósan sa mg̃a baláy ng̃a nayon sa atóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardin</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a igabítay ug igapogóng sa mg̃a tacop sa mg̃a pultahán sa mg̃a lothang sa -mg̃a sacayán. * Ang pisi ng̃a icapogóng sa timon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guardoso</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay sa iang caogalíng̃on ng̃a pohónan, sa iang mg̃a casangcápan, &c. * -Táuo ng̃a hicáoan, daguinótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guarecer</span>. = <span lang="ceb">Paglában, pagtábang, pagságang, pagpadáng̃op. * Pagpalíg-on, pagbántay, pagalíma, -paghópot ug maáyo sa bisan onsa, arón madógay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guarida</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagadángpan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a caoatán, &c. * Lugar ng̃a pagaadtóan -sa bisan cansa, sa masóbsob. * Dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guarin</span>. = <span lang="ceb">Bactin ng̃a oláhi, catapúsan sa usá ca pagánac sa anáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guarismo</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca número.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guarnecer</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dáyan sa mg̃a bisti ug sa bisan onsa. * Paglobóng sa mang̃a batóng mahál -sa boláoan, sa salapí, &c. * Pagtáod sa mg̃a pothao con tombága ng̃a ibótang sa polóan -sa mg̃a espada, ng̃a salípdan ug pagatagóan sa camót. * Pagbótang sa tapoc sa mg̃a -soldados ng̃a tinórlo sa ilang ponóan, sa pagbántay sa bisan onsang lugar. * Pagtáod -sa mg̃a casangcápan sa mg̃a cabayo, &c., sa pagbótar sa mg̃a coche.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guarnicion</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan ng̃a itápot sa mg̃a bisti, mg̃a tabil, &c. * Bohó sa boláoan, sa salapí, -&c., ng̃a pagaang̃áyan ug pagalóbng̃an sa mg̃a motia, mg̃a batóng mahál, &c. * Mg̃a -pothao con tombága ng̃a ibótang sa polóan sa mg̃a espada ng̃a tagóan ug salípdan sa -camót. * Mg̃a soldados ng̃a tinórlo sa pagbántay sa bisan onsang lugala. * Mg̃a corea, -&c., ng̃a itáod sa cabayo, &c., sa paggóyod ug pagbótar sa mg̃a coche.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guarnicionero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat, magbóhat sa mg̃a guarnicion.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guarniel</span>. = <span lang="ceb">Poyo poyo sa panit ng̃a solórlan sa papel, sa salapí, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guarra</span>. = <span lang="ceb">Baboy ng̃a baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guarro</span>. = <span lang="ceb">Baboy ng̃a laqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guaya</span>. = <span lang="ceb">Pagcabachó, pagcaagólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guayaba</span>. = <span lang="ceb">Bayábas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guayabo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a mobong̃a sa bayábas.</span> -<span class="pageNum" id="pb137a">[<a href="#pb137a">137</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Guayacan</span>. = <span lang="ceb">Cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guayaco</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a matágoc caáyo ug italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gubernativamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagbóot, sa paghócom, sa pagsentencia sa mg̃a ponóan, sa díli pagatágdan ang mg̃a -tolománon sa batásan, sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gubernativo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa paghópot ug pagbóot sa mg̃a ponóan, sa mg̃a hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gubia</span>. = <span lang="ceb">Locob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guedeja</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a tapoc tapoc sa bohóc. * Ang mg̃a balahíbo sa leon, sa iang liog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guerra</span>. = <span lang="ceb">Aoay, pagpang̃óbat, paglális, pagsócol. * Pagcabátoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gerreador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaáoay, ang mogóbat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gerreante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gerrear</span>. = <span lang="ceb">Pagáoay, pagpang̃óbat, paglális, pagsócol. * Pagbátoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guerrero</span>. V. <i>Guerreador</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guerrilla</span>. = <span lang="ceb">Tapoc sa mg̃a soldados ng̃a magaóna sila sa paglacát, sa pagpang̃íta sa caáoay ug -sa pagpang̃óbat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guia</span>. = <span lang="ceb">Magoóna, mando, magtotórlo, panogót. * Ogbos sa mg̃a cahoy ug mang̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guiador</span>. = Idem hasta <i lang="ceb">ogbos</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guiar</span>. = <span lang="ceb">Ona, mando, torlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guija</span>. = <span lang="ceb">Batóng diótay ug mahínlo.</span> -</p> -<p id="e.guijarral" class="hw"><span class="sc">Guijarral</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a batóng magáhi ug mahínlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guijarrazo</span>. = <span lang="ceb">Pagbonó sa bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guijarreño</span>. V. <i><a href="#e.guijarral">Guijarral</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guijarro</span>. = <span lang="ceb">Batóng magáhi ug mahínlo, bantíling, lagit, lag-it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guijarroso</span>. V. <i><a href="#e.guijarral">Guijarral</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guijeño</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Magahí, matíga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guijo</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a batóng magámay ug magáhi, ng̃a icatámbac ug icaáyo sa mg̃a cadalánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guijoso</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a bató ng̃a magamáy ug diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guileña</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guilla</span>. = <span lang="ceb">Panúig ng̃a guidaghánan sa homáy, sa maís, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guillame</span>. = <span lang="ceb">Sepiyo ng̃a haíctin ng̃a pagagamíton sa mg̃a panday sa cahoy con may quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guillote</span>. = <span lang="ceb">Ang tagía sa mg̃a baol. * Tapólan, táuo ng̃a díli macógui. * Táuo ng̃a masáyon pagalimbóng̃an -ug pagaólo olóhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guillotina</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a pagagamíton sa Francia sa pagpónggot, sa pagpótol sa olo sa mg̃a saláan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guillotinar</span>. = <span lang="ceb">Pagpatáy sa mg̃a táuo, sa pagpótol caníla so olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guinchar</span>. = <span lang="ceb">Pagtólpoc, pagsóntoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guincho</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagsóntoc, sa pagtólpoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guinda</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a sa España maíng̃on sa dagoay sa longboy, malalím caáyo. * Pagcatáas sa mg̃a -talároc sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guindaleta</span>. = <span lang="ceb">Pisi sa pagcabága sa usá ca todlo. * Holohalígue ng̃a pagabitáyan sa tinbáng̃an sa -mg̃a panday sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guindaleza</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a dagcó ug hatáas ng̃a <span class="corr" id="xd31e78740" title="Fuente: pagamíton">pagagamíton</span> sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guindamarina</span>. = <span lang="ceb">Timáan sa pagcahigála ng̃a nanagsighátag sa mg̃a sacayán ng̃a nagacasógat sa dagat, -sa pagpaóbus nila ug diriót sa ilang mg̃a bandela.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guindar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang, pagtáod sa itáas sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guindilla</span>. = <span lang="ceb">Sile ng̃a mahálang caáyo, quilícot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guindillo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa mg̃a jardines.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guindo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a guinda.</span> -</p> -<p id="e.guinyada" class="hw"><span class="sc">Guiñada</span>. = <span lang="ceb">Pagcaquiló quiló, pagcalíray, pagcaquírhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guiñador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaquiló quiló, ang nagaquídhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guiñapo</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a noog. * Táuo sa malágsot ng̃a bisti, ng̃a guibistíhan sa mg̃a noog.</span> -<span class="pageNum" id="pb138">[<a href="#pb138">138</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Guiñar</span>. = <span lang="ceb">Quiló, quidhat. * Paglíoag lioag, pagatóbang sa dolong sa mg̃a sacayán sa loyo ug -sa loyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guiñarol</span>. = <span lang="ceb">Ang guiquiló quilóan, ang guiquirhátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guiño</span>. V. <i><a href="#e.guinyada">Guiñada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guiñon</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guion</span>. = <span lang="ceb">Ang crus ng̃a moóna sa mg̃a caparían, con magaprocesion sila, cay ilang hingtóngdan -ng̃a timáan. * Ang bandera ng̃a liníquit ng̃a ipaóna sa mg̃a procesion. * Ang barlis -ng̃a diótay ng̃a ibótang sa catapósan sa dalan sa mg̃a solat, con díli ogáling mahorót -ang tibúoc ng̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guirigay</span>. = <span lang="ceb">Pinamólong ng̃a nabóloc, ng̃a malisód caáyo sabóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guirnalda</span>. = <span lang="ceb">Porong porong.</span> -</p> -<p id="e.guisado" class="hw"><span class="sc">Guisado</span>. = <span lang="ceb">Guinisál, linása, tinóla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guisandero</span>. = <span lang="ceb">Ang magaguisál, ang magalóto sa mg̃a sod-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guisante</span>. = <span lang="ceb">Balátong ng̃a diot diot sa garbanso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guisar</span>. = <span lang="ceb">Pagguisál, paglása, pagtóla, paglóto sa mg̃a sod-an. * Pagáyo, pagsóhay, paghósay -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guiso</span>. V. <i><a href="#e.guisado">Guisado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guisote</span>. = <span lang="ceb">Guinisál ng̃a díli maáyo, ng̃a colang sa lalím ug lamí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guita</span>. = <span lang="ceb">Pisi, lobid ng̃a magamáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guitarra</span>. = <span lang="ceb">Guitarra, sesta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guitarrero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat, magaáyo ug <span class="corr" id="xd31e78916" title="Fuente: magabalíg-ya">magabalígya</span> sa mg̃a sesta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guitarrilla</span>. = <span lang="ceb">Sestang diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guitarrillo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guitarron</span>. = <span lang="ceb">Sestang dagcó. * Táuo ng̃a malaláng̃on, tampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guiton</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tapólan, ng̃a naánad sa pagsóroy soroy sa mg̃a calongsódan sa pagquiglímos, -sa díli boot magcógui sa pagbóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guitonear</span>. = <span lang="ceb">Pagsóroy soroy, pagtápol, paglícay sa pagbóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guitonería</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóroy soroy, pagcatápol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gula</span>. = <span lang="ceb">Pagcaólit, pagcáon ug pagínom labí sa casaráng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guloso</span>. = <span lang="ceb">Ang mucáon ug moínom labí sa casaráng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gullería</span>. V. <i><a href="#e.golleria">Gollería</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gulloría</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a diótay.</span> * V. <i><a href="#e.golleria">Gollería</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gúmena</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a dagcó sa pagsácoat sa mg̃a sinípit ug sa bisan onsa ng̃a mabóg-at, sa mg̃a -sacayán.</span> -<span class="pageNum" id="pb138a">[<a href="#pb138a">138</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Gumía</span>. = <span lang="ceb">Hing̃aníban, puñal, baladao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gurrufero</span>. = <span lang="ceb">Cabayo ng̃a malágsot ug sa daótan ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gurrumina</span>. = <span lang="ceb">Pagpaságad ng̃a guilabíhan. * Paghátag sa gusto sa pagcalácad na sa hingtóngdan ng̃a -asáoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gurrumino</span>. = <span lang="ceb">Ang bana ng̃a magapapaságad sa iang asáoa, ng̃a magapaquíta canía sa guilabíhan ug -sa díli tacós ng̃a pagpalángga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gurullada</span>. = <span lang="ceb">Tapoc sa mg̃a táuo ng̃a nanagobán obán sa paglacát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gurullo</span>. = <span lang="ceb">Ogdo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gurupa</span>. V. <i><a href="#e.grupa">Grupa</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gurvio</span>. V. <i><a href="#e.corvo">Corvo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gusanear</span>. = <span lang="ceb">Quibot quibot, quipot quipot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gusanera</span>. = <span lang="ceb">Samad ug bisan onsa ng̃a guiódlan. * Cailíbgon ng̃a labí macasámoc sa húna húna.</span> -</p> -<p id="e.gusaniento" class="hw"><span class="sc">Gusaniento</span>. = <span lang="ceb">Ang may olod, ang guiórlan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gusano</span>. = <span lang="ceb">Olod. * Táuo ng̃a obos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gusarapiento</span>. V. <i><a href="#e.gusaniento">Gusaniento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gusarapo</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a olod, mg̃a mananáp ng̃a magamáy, ng̃a nagacaláin lain ug dagoay, ng̃a motóbo -sa tobig ug sa mg̃a lugar ng̃a mabasá basá. * Oaya oaya, oya oya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gustable</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa ititiláo, itililáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gustadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcatiláo, pagcatagámtam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gustar</span>. = <span lang="ceb">Tiláo, tagámtam. * Pagbóot, paghigógma, pagpanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gustillo</span>. = <span lang="ceb">Pagcalalím. * Lamí ng̃a molomaísog, ng̃a mahabílin sa bába ug sa totónlan sa bisan -onsa ng̃a guicáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gusto</span>. = <span lang="ceb">Ititiláo. * Itililáo: ang usá sa lilíma ca balatían sa laoas. * Ang lamí sa mg̃a calán-on. -* Caíbog, panghimóot, calípay. * Pagbóot ng̃a caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gustosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalalím, sa pagcalamí. * Sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gustoso</span>. = <span lang="ceb">Malalím. * Malipáyon, ang nalipáy, ang guiábot sa maáyong boot. * Ang macalípay, macalíng̃ao, -macalípat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gutagamba</span>. = <span lang="ceb">Tagoc ng̃a malálag, sa oaláy bahó ug molomaáslom: silbi sa pagtámbal ug sa pagpasínao -sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gutámbar</span>. = <span lang="ceb">Tagoc ng̃a malálag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Gutural</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa totónlan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Guturalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasagóngsong.</span> -<span class="pageNum" id="pb138b">[<a href="#pb138b">138</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="ch" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#ch.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">H</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cha" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cha.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">HA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ha</span>. = <span lang="ceb">Abá, Abáa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Haba</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ug ang iang bong̃a. * Mg̃a hobág hobág ng̃a magáhi ug macatól usáhay. * Habas, -hobág ng̃a motoróc sa bába sa mg̃a cabayo, &c., ng̃a macaólang caníla sa pagcáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Habano</span>. = <span lang="ceb">Tabaco ug bisan onsa sa Habana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Haber</span>. = <span lang="ceb">Dona, aróna, may, naa, anía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Haberado</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e79219" title="Fuente: Aronáhan">Arunáhan</span>, salapían, salapiánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Habichuela</span>. = <span lang="ceb">Judía, balátong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hábil</span>. = <span lang="ceb">Quinaadmánon, mang̃ialáman, táuo ng̃a masáyon magabóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Habilidad</span>. = <span lang="ceb">Caálam, quinaárman. * Pagcasáyon sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Habilitacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaásoy, pagcahímo sa bisan cansang táuo sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Habilitado</span>. = <span lang="ceb">Ang soldado ng̃a guitódlo ug guitógnan sa pagdáoat sa salapí ug sa obán ng̃a quinahánglan -sa mg̃a isigcasoldados nia.</span> -<span class="pageNum" id="pb138c">[<a href="#pb138c">138</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Habilitar</span>. = <span lang="ceb">Pagíla sa bisan cansa sa <span class="corr" id="xd31e79266" title="Fuente: psgcatacós">pagcatacós</span> sa pagdáoat sa bisan onsang opicio con sa lain ng̃a bohat. * Pagsángcap sa bisan -cansa sa mg̃a quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hábilmente</span>. = <span lang="ceb">Sa quinaádman, sa caálam, sa pagcaboótan, sa salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Habitable</span>. = <span lang="ceb">Ang maáyo pagapóy-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Habitacion</span>. = <span lang="ceb">Pinoyánan, pagapóy-an, guinpóy-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Habitador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapoyó, ang molópio sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Habitante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Habitar</span>. = <span lang="ceb">Poyó, pagpoyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hábito</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a caogalíng̃on. * Ang bisti sa mg̃a Padreng religioso. * Gaui, cagauían, -batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Habitual</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guibáti, guihúna húna, guipamólong ug guibóhat sa masóbsob, sa masócot, -sa canónay, ug ang guican lamang sa batásan, sa pagcaánad.</span> -<span class="pageNum" id="pb139">[<a href="#pb139">139</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Habitualmente</span>. = <span lang="ceb">Sa canónay, sa masóbsob, sa masócot, tong̃ód sa batásan, sa pagcaánad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Habituar</span>. = <span lang="ceb">Anád, pagbatásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Habitud</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay, pagcaóyon sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Habla</span>. = <span lang="ceb">Pinamólong, ting̃og, tining̃ógan.</span> -</p> -<p id="e.hablador" class="hw"><span class="sc">Hablador</span>. = <span lang="ceb">Tigsoguílon, hinoguilánon, tabían.</span> -</p> -<p id="e.habladorcillo" class="hw"><span class="sc">Habladorcillo</span>. = <span lang="ceb">Tolotabían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Habladorzuelo</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.habladuria" class="hw"><span class="sc">Habladuría</span>. = <span lang="ceb">Polong, soguílon, ng̃a caoang, ng̃a oaláy hingtóngdan, ng̃a díli macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hablanchin</span>. V. <i><a href="#e.hablador">Hablador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hablantin</span>. V. <i><a href="#e.habladorcillo">Habladorcillo</a></i>. -</p> -<p id="e.hablar" class="hw"><span class="sc">Hablar</span>. = <span lang="ceb">Pagpólong, pagsoguílon, pagcagóla, pagsólti, pagtíng̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hablilla</span>. = <span lang="ceb">Solosoguílon, bacac ng̃a nabolobántog sa longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Habon</span>. = <span lang="ceb">Hobág ing̃on sa dagoay sa habas.</span> -</p> -<p id="e.haca" class="hw"><span class="sc">Haca</span>. = <span lang="ceb">Cabáyong diótay, hamóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hacanea</span>. = <span lang="ceb">Cabayo dolodagcó sa haca ug dolodíot sa cabayong túod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hacedero</span>. = <span lang="ceb">Ang maáyong pagaboháton, himóon, gamon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hacedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat, ang macagáma, ang macahímo, magbobóhat. * Ang magabántay sa mang̃a -cabalánan, sa mg̃a hayópan, &c. * Ang Dios.</span> -</p> -<p id="e.hacendado" class="hw"><span class="sc">Hacendado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guidaghánan sa mg̃a yota ug sa mg̃a cabalánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hacendar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa bisan cansa sa mg̃a yota con mg̃a cabalánan. * Pagpálit sa mg̃a baol, -mg̃a oma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hacendera</span>. = <span lang="ceb">Bohat ng̃a pagatambóng̃an sa mg̃a táuong tanán sa longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hacendero</span>. = <span lang="ceb">Ang macógi sa pagtóbo, sa pagdógang sa catigayónan sa iang panimaláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hacendoso</span>. = <span lang="ceb">Macógi, cacoguíhan sa mg̃a catongdánan, ug sa pagpatigáyon sa pohónan. * Mang̃ibohátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hacer</span>. = <span lang="ceb">Bohat, himo, gama. * Pagándam, pagtagána, pagpatigáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hácia</span>. = <span lang="ceb">Dapit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hacienda</span>. = <span lang="ceb">Ang yota ng̃a guibohátan. * Pohónan, cadaghánan sa mg̃a manggad, sa mg̃a dona, sa -mg̃a casangcápan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hacina</span>. = <span lang="ceb">Tapoc sa mg̃a baat, sa mang̃a bogcos, sa mg̃a bináng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hacinador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatápoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hacinamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcatápoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hacinar</span>. = <span lang="ceb">Pagtápoc, pagógdo, pagting̃ób, pagtígom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hacha</span>. = <span lang="ceb">Candelang dagcó, calócod. * Ooásay, oásay, palácol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hachazo</span>. = <span lang="ceb">Pagpócpoc, pagbónal sa oásay, sa palácol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hachear</span>. = <span lang="ceb">Pagsápsap sa mg̃a cahoy sa oásay, sa palácol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hachero</span>. = <span lang="ceb">Candelero ng̃a hatáas ng̃a pagatolpócan ug pagabotáng̃an sa mg̃a candelang dagcó. -* Ang magasápsap sa oásay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hacho</span>. = <span lang="ceb">Soló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hachon</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hado</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóman sa guibóot sa Dios cutob sa oaláy sinógdan. * Guinicánan sa caayóhan ug -sa cadaótan, ng̃a díli ang Dios, ing̃on sa pagtóo sa mg̃a dioatáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Halagador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaálam alam, ang mosámbag sa maáyong suguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Halagar</span>. = <span lang="ceb">Alam alam. * Pagpaquíta sa bisan cansa sa mg̃a timáan sa maáyong boot, sa mg̃a polong -con sa mg̃a bohat. * Pagólo olo. * Pagdáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Halago</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálam alam, bisan onsa ng̃a guibóhat ug guipamólong sa pagpaquíta sa lain sa maáyong -buot. * Pagcadáyeg. * Pagólo olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Halagüeñamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaálam alam sa mg̃a polong ng̃a mahómoc, mahínay.</span> -<span class="pageNum" id="pb139a">[<a href="#pb139a">139</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Halagüeño</span>. = <span lang="ceb">Ang macaálam alam. * Ang macacábig sa pagcahómoc, sa pagcahínay hinay, ang macabíhag -sa cabobót-on, sa cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Halar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótar sa mg̃a pisi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Halcon</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a manágit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Halda</span>. = <span lang="ceb">Ang bisti ng̃a hatáas, saya, &c., cutub sa haoac hasta sa tiil. * Poyo poyo, pontél -ng̃a hatáas ug halagpád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Haldear</span>. = <span lang="ceb">Paglacát sa madalí sa mg̃a táuo ng̃a nanagbísti sa mg̃a bisting hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Halieto</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a manágit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hálito</span>. = <span lang="ceb">Pagguinháoa ng̃a guincan sa bába sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. * Alísng̃ao, alísbo -sa bisan onsa. * Paghoyóp ng̃a mahínay sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hallador</span>. = <span lang="ceb">Ang macáplag, ang macabálag, ang macaquíta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hallar</span>. = <span lang="ceb">Quita, caplag, balag. * Tagbo, tabo, sogát. * Pagsolóng, pagtán-ao. * Pagpaquigsáyod, -pagsósi, pagíla guican sa maáyong paghúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hallazgo</span>. = <span lang="ceb">Pagcáplag, pagquíta, paghibálag. * Ang hingquít-an, hingcaplágan, hingbálgan. * Gala -ng̃a ihátag sa tagía sa bisan onsa ng̃a naoalá, sa nacáplag niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hamaca</span>. = <span lang="ceb">Doyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hamaquero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagayáyong sa bisan cansa ng̃a payáyong sa doyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hambre</span>. = <span lang="ceb">Gotom. * Caíbog, ganas sa pagcáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hambrear</span>. = <span lang="ceb">Pagpagótom sa bisan cansa sa pagdilí canía sa mg̃a calán-on, paggótom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hambriento</span>. = <span lang="ceb">Ang guigótom, ang gotmon, ang gotómon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hambron</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hampo ó Hampon</span>. = <span lang="ceb">Maísog, mapíntas, cásing casíng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hanega</span>. V. <i><a href="#e.fanega">Fanega</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Haragan</span>. = <span lang="ceb">Tapólan, ang nagalícay sa mg̃a cahágo, sa pagbóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Haranganamente</span>. = <span lang="ceb">Sa Pagcatápol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Haraganear</span>. = <span lang="ceb">Pagtápol, pagsóroy soroy, paglícay sa pagbóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Haraganería</span>. = <span lang="ceb">Pagcatápol, pagcalícay sa pagbóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Harapo</span>. = <span lang="ceb">Tinábas ng̃a bitay sa mg̃a bisti sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Harina</span>. = <span lang="ceb">Binócboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Harinado</span>. = <span lang="ceb">Binócboc ng̃a sináctan sa tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Harinero</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa binócboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hartar</span>. = <span lang="ceb">Bosog, ponó. * Bodlay, aling̃ása, pool.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hartazgo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabósog tong̃ód sa pagcáon ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Harto</span>. = <span lang="ceb">Ang nabósog. * Igo, sa pagcaígo sa pagcatóman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hartura</span>. = <span lang="ceb">Pagcabósog. * Pagcadághan, cadaghánan, daghan, daghánan. * Pagcatóman ng̃a hingpit -sa bisan onsang caíbog, sa bisan onsa ng̃a guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hasta</span>. = <span lang="ceb">Cutub.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hastío</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóm-ol. * Pagcapóol. * Casocó, panoyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hatajar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáhin sa mg̃a hayópan sa mg̃a panón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hatajo</span>. = <span lang="ceb">Panón ng̃a diótay sa mg̃a hayópan. * Pagcadághan, cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hatear</span>. = <span lang="ceb">Paghípos sa bisan cansa sa iang bisti, pagándam sa balon ug sa obán ng̃a mg̃a quinahánglan, -sa magalacát.</span> -</p> -<p id="e.hateria" class="hw"><span class="sc">Hatería</span>. = <span lang="ceb">Ang balon ng̃a ihátag, igo sa pila ca adlao, sa mg̃a baquero, sa mg̃a magbalántay -sa mg̃a hayópan. * Ang mg̃a noog, mg̃a balon ug obán pang mg̃a quinahánglan ng̃a guidála -sa mg̃a baquero, sa pagbántay nila sa mg̃a hayópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hatero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagahátod sa balon sa mg̃a baquero, ug ang mg̃a mananáp ng̃a pagabalsáhan niána.</span> -<span class="pageNum" id="pb140">[<a href="#pb140">140</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Hato</span>. = <span lang="ceb">Panón sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan. * Lugar ng̃a pagahoáyan ug pagahigdáan sa -mg̃a baquero, sa pagbántay nila sa mg̃a hayópan.</span> * V. <i><a href="#e.hateria">Hatería</a></i> hasta <i lang="ceb">ang mg̃a noog</i>. * <span lang="ceb">Catilíngban, tapoc sa mg̃a táuo ng̃a daótan, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan. * Pagcadághan, -cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Haya</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hayo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ug diótay, hamóbo, sa Indias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Haz</span>. = <span lang="ceb">Bogcos, baat, bináng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Haza</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a maáyo ng̃a pagabohátan ug pagapogásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hazaña</span>. = <span lang="ceb">Bohat ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an, banságon, bantógon. * Buhat ng̃a mang̃íl-ad, -daótan.</span> -</p> -<p id="e.hazanyero" class="hw"><span class="sc">Hazañero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hazañosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa dagcóng cásing cásing, sa pagcating̃ála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hazañoso</span>. V. <i><a href="#e.hazanyero">Hazañero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hazmereir</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tong̃ód sa iang dagoay ug batásan mahímo sia ug hing̃alatáoan ug doláan -sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hazteallá</span>. = <span lang="ceb">Pagcaísog sa gaui.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="che" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#che.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">HE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">He</span>. = <span lang="ceb">Agó, agá, agoróy. * Onsa?</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hebdómada</span>. = <span lang="ceb">Semana, cadaghánan sa pitó ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hebdomadario</span>. = <span lang="ceb">Ang Padre ng̃a tinórlo sa pagsógod sa mg̃a pagpang̃ádye ug sa pagtóman sa obán ng̃a -mg̃a tolománon sa tagsa ca semana, sa coro sa mg̃a catedral ug sa mg̃a conbento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Heben</span>. = <span lang="ceb">Táuo ug bisan onsa ng̃a oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hebilla</span>. = <span lang="ceb">Galong galong, sab-it sa pothao con sa tombága ng̃a nagacaláin lain ug dagoay. * Saplot.</span> -</p> -<p id="e.hebra" class="hw"><span class="sc">Hebra</span>. = <span lang="ceb">Lugás, gobhay, nahot. * Guhay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hecatomba</span>, hecatombe. = <span lang="ceb">Paghálad sa usá ca gatús ca baca, ng̃a guipanaghálad sa mg̃a dioatáhan sa ilang mg̃a -dios dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hechicería</span>. = <span lang="ceb">Bohat ng̃a bacácon, daótan, contra sa isigcatáuo, guican sa gahóm sa yaoa, ing̃on -sa pagtúo sa mg̃a táuo ng̃a obos ug ng̃a colang sa salabótan. * Pagcalómay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hechicero</span>. = <span lang="ceb">Lomáyan, ang nagabóhat sa mg̃a bohat ng̃a bacácon cay boot magdáot sa isigcatáuo. -* Táuo ng̃a tong̃ód sa iang catahóm ug pagcaáng̃ay guihigógma sa obán, ug nagacábig -ug nagabíhag sa cabobót-on ug cásing cásing sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hechizar</span>. = <span lang="ceb">Paglómay, pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a daótan, guican sa gahóm sa yaoa, sa pagdáot -sa isigcatáuo, sa iang laoas ug sa iang quinabóhi. * Bisan onsa ng̃a magacábig ug -magabíhag sa cabobót-on ug sa cásing cásing sa táuo, tong̃ód sa pagcatahóm, pagcaníndot -ug pagcaáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hechizo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang bohat, ng̃a ang̃ay sa mang̃a dioatáhan. * Mg̃a lana, mg̃a dahon, mg̃a -gamót, &c., ng̃a guinagámit sa obán ng̃a mg̃a táuo, sa pagdáng̃at sa ilang tuyo, somála -sa ilang mg̃a toloúhan ng̃a bacácon. * Dahóla, lomay, hoclog tanggal, tagádlom. * -Táuo ug bisan onsa ng̃a tacós ng̃a higogmáon, ng̃a moágao ug magabíhag sa cásing cásing -sa mg̃a táuo, tong̃ód sa pagcatahóm, pagcaníndot ug pagcaáñag nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hecho</span>. = <span lang="ceb">Bohat. * Salá, sayóp. * Bisan onsa ng̃a guiásoy, guisáyod ug guisoguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hechura</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóhat. * Binóhat sa bisan cansa ug labí pa sa Dios. * Pagcabótang sa bisan onsa, -sa mg̃a laoas, sa mg̃a baláy, sa mg̃a bató, sa mang̃a cahoy, &c. * Dagoay, baihon -sa bisan onsa. * Ang sohol ng̃a ibáyad sa mananáhi tong̃ód sa pagtahí sa bisan onsang -bisti.</span> -<span class="pageNum" id="pb140a">[<a href="#pb140a">140</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Hedentina</span>. = <span lang="ceb">Bahó ng̃a daótan ug maísog, ug ang lugar ng̃a guibahóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Heder</span>. = <span lang="ceb">Pagbahó sa mang̃íl-ad ug maísog ng̃a bahó, pagángso, pagpán-os, paglángto, paglángsa, -pagláng-og, pagánghit. * Pagbáng̃-og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hediondamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabahó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hediondez</span>. = <span lang="ceb">Pagcabahó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hediondo</span>. = <span lang="ceb">Mobahó, &c. * Táuo ng̃a macasámoc, macabórlay, macaaling̃ása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hedor</span>. = <span lang="ceb">Bahó ng̃a daótan ug maísog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hegira</span>. = <span lang="ceb">Sinógdan sa pagísip sa mg̃a moros sa mg̃a túig, ng̃a mao cutub sa pagcalágueu ni Mahoma -sa longsod sa Meca ng̃adto sa Medina.</span> -</p> -<p id="e.helada" class="hw"><span class="sc">Helada</span>. = <span lang="ceb">Pagcatibúoc sa vino, sa tobig, &c., guican sa dagcóng tognao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Heladizo</span>. = <span lang="ceb">Tobig, vino, &c., ng̃a matibúoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Helado</span>. = <span lang="ceb">Ang mabógnao caáyo. * Táuo ng̃a hingcolbáan, ng̃a nating̃ála caáyo. * Ang borong, -ang boquídnon, ang díli maálam magatóbang sa isigcatáuo. * Bisan onsa ng̃a natibúoc -guican sa dagcóng tugnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Helamiento</span>. V. <i><a href="#e.helada">Helada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Helar</span>. = <span lang="ceb">Pagtibúoc sa tubig, sa vino, &c., tong̃ód sa tugnao ng̃a dagcó. * Pagpahárloc, pagcólba -sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Helgado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guihinágan sa mg̃a ng̃ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Heliocopio</span>. = <span lang="ceb">Anteojo, salamín sa pagsolóng sa adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Heliotropio</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa Perú.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hembra</span>. = <span lang="ceb">Babáye, baye sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hembrear</span>. = <span lang="ceb">Pagbóot sa mg̃a laqui sa mg̃a baye, paghigógma sa mg̃a laláqui sa mg̃a babáye. * Paglíoat -sa lonlon ng̃a mg̃a babáye, con mg̃a baye, con sa daghánan ng̃a mg̃a babáye ug baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hemigránea</span>. = <span lang="ceb">Tampíhag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hemisferio</span>. = <span lang="ceb">Ang tong̃á sa usá ca milíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hemorragia</span>. = <span lang="ceb">Paghibólos, pagágui sa dogó sa bába, sa ilong, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hemorroida</span>. = <span lang="ceb">Botbot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hemorroide</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hemorroo</span>. = <span lang="ceb">Saoa, halas, bitin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Henar</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a ponó sa dagámi ng̃a laya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Henchidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magaponó, ang magadásoc, ang magagósa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Henchidura</span>. = <span lang="ceb">Pagcagósa, pagcaponó, pagcadásoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Henchimiento</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Henchir</span>. = <span lang="ceb">Ponó, dasoc, gosa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hendedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóoac, magabádyet, magapalíqui, magapabalána, magabís-ac, magapís-ac, magabásag, -magalótac.</span> -</p> -<p id="e.hendedura" class="hw"><span class="sc">Hendedura</span>. = <span lang="ceb">Balána, liqui, bis-ac, lotac, basag, gona. * Guang.</span> -</p> -<p id="e.hender" class="hw"><span class="sc">Hender</span>. = Idem, <span lang="ceb">pagbóoac, pagguíhay, paggólay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hendidura</span>. V. <i><a href="#e.hendedura">Hendedura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hendimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóoac, pagcalótac, pagcabalána, pagcalíqui, pagcabís-ac, pagcapís-ac, pagcabásag, -pagcagóna, pagcagóang, pagcaguíhay, pagcagólay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Henil</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatipígan sa dagámi ng̃a laya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Heno</span>. = <span lang="ceb">Dagámi ng̃a laya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hepática</span>. = <span lang="ceb">Ng̃alan sa mg̃a tanóm ng̃a italámbal sa atáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herbáceo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herbajar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan, sa lugar ng̃a may daghan ng̃a dagámi, arón -maning̃áoan. * Pagpaning̃áon sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herbaje</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a dagámi ug sa mg̃a tanóm ng̃a manoróc sa mg̃a solóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herbajero</span>. = <span lang="ceb">Ang magaábang sa mg̃a dagámi, sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herbario</span>. = <span lang="ceb">Ang macaíla sa gahóm sa mg̃a dagámi ug sa mg̃a tanóm. * Cadaghánan sa mg̃a tanóm ug -mg̃a dagámi ng̃a laya.</span> -<span class="pageNum" id="pb141">[<a href="#pb141">141</a>]</span></p> -<p id="e.herbazal" class="hw"><span class="sc">Herbazal</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guinatórcan sa mg̃a tanóm ug mg̃a dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herbecer</span>. = <span lang="ceb">Pagguítib, pagsógor sa pagtoróc sa mg̃a dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herbolado</span>. = <span lang="ceb">Ang guihílog sa dogá ng̃a malála sa mg̃a tanóm con sa dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herbolario</span>. = <span lang="ceb">Ang mang̃íta ug magadaguínot sa mang̃a tanóm ng̃a italámbal, sa oaláy quinaádman niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herborizar</span>. = <span lang="ceb">Pagbólong sa banua ug sa mg̃a solóp sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herboso</span>. V. <i><a href="#e.herbazal">Herbazal</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Heredad</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guibohátan, guibalánan, baol, cabalánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Heredado</span>. V. <i><a href="#e.hacendado">Hacendado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Heredar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáoat sa cabílin, pagsonód. * Pagáoat, paghóad, paglíoat sa mg̃a anac sa ilang -mg̃a tigúlang, sa mg̃a bohat ng̃a maáyo con daótan, sa ilang gaui, sa ilang batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Heredero</span>. = <span lang="ceb">Manononód, ang modáoat sa cabílin. * Ang nagahúad, minonót ug milíoat sa mg̃a batásan -sa iang mg̃a tigúlang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hereditario</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa cabílin. * Ang mg̃a batásan ng̃a maáyo con daótan, ang mg̃a saquét, -&c., ng̃a guihóad sa mg̃a tigúlang, sa mg̃a guinicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hereje</span>. = <span lang="ceb">Ang cristianos ng̃a díli mutóo sa obán ng̃a mg̃a toloóhan sa santa Iglesia, ng̃a guisógo -ug guitórlo sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herejía</span>. = <span lang="ceb">Sayóp, sa tinóyo sa boot, contra sa toloóhan sa santa Iglesia ug sa mg̃a matúod ng̃a -cristianos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herencia</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa pagdáoat sa cabílin ng̃a guibílin sa bisan cansa, sa horas sa iang icamatáy, -sa pagcamatáy nia, sa iang camatáyon. * Cabílin ng̃a pagadaoáton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Heresiarca</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guinicánan sa bisan onsa ng̃a herejía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herético</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa herejía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herida</span>. = <span lang="ceb">Samad. * Casámdan, nina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herido</span>. = <span lang="ceb">Ang guisamad, samálan, sinamálan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Heridor</span>. = <span lang="ceb">Ang nagasámad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasámad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herir</span>. = <span lang="ceb">Pagsámad, pagbonó, pagsóntoc, <span class="corr" id="xd31e80508" title="Fuente: pagtócsoc">pagtóctoc</span>, pagtígbac, pagtácbas, pagtígbas. * Pagdáot, sa dong̃og, ug pagyógot, pagsáquet sa isigcatáuo. * Pagbónal, -paglámbos, paglátos, pagpócpoc. * Pagíoag sa adlao sa iang mg̃a casólao. * Pagcáblit -sa órgano, sa arpa, sa sesta, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hermafrodita</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may quinatáuo sa pagcalaláqui ug sa pagcababáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hermana</span>. = <span lang="ceb">Sinína. * Gunting. * Dalónggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hermanable</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a igsóon, ang masáyon mahiósa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hermanablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamagsúon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hermanar</span>. = <span lang="ceb">Paghiósa, pagting̃ób, pagáng̃ay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hermandad</span>. = <span lang="ceb">Pagcamagsúon. * Pagcahigála, pagcaábian, pagcahiósa sa mg̃a cabobót-on. * Pagcaíng̃on, -pagcaáng̃ay sa mg̃a botang. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanaghiósa sila sa pagtúman -sa mg̃a botang ng̃a maalampóon ug sa calóoy, sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hermanear</span>. = <span lang="ceb">Pagtáoag sa bisan cansa sa ng̃alan sa igsúon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hermano</span>. = <span lang="ceb">Igsúon. * Ang religioso ng̃a oldog ug donado sa mg̃a caparían. * Ang sacop sa mg̃a -cofradía con hermandad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hermosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatahóm, sa pagcaníndot, sa pagcaáñag, sa pagcaáyo sa pagcaáng̃ay, sa pagcahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hermosear</span>. = <span lang="ceb">Pagtahóm, pagdáyan dayan.</span> -<span class="pageNum" id="pb141a">[<a href="#pb141a">141</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Hermoso</span>. = <span lang="ceb">Matahóm, maníndot, maáñag, maáyo oyámot, mahíngpit, toman caáyo. * Bilírhon, hamíli, mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hermosura</span>. = <span lang="ceb">Catahóm, catahóman, pagcaníndot, pagcaáñag, pagcaáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hernia</span>. = <span lang="ceb">Dagcóng lagáy, daloac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hernioso</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagcóng lagáy, daloácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herodes á Pilato</span> (andar de). = <span lang="ceb">Pagábot sa labíng daótan, pagpíli sa pinilían.</span> -</p> -<p id="e.heroe" class="hw"><span class="sc">Héroe</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a banságon, bantógon, cating̃aláhan, hibólng̃an tong̃ód sa iang mg̃a bóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Heroicidad</span>. = <span lang="ceb">Bohat ng̃a cating̃aláhan ug hibólng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Heróico</span>. V. <i><a href="#e.heroe">Héroe</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Heroina</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a hamíli, bilídhon, mahál, cating̃aláhan tong̃ód sa iang mg̃a bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Heroismo</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa mg̃a bohat ng̃a macahímo sa bisan cansang táuo ug cating̃aláhan, banságon -ug bantógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herpes</span>. = <span lang="ceb">Cascaro, bon-i, aláp-ap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herrada</span>. = <span lang="ceb">Timba, cabo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herradero</span>. = <span lang="ceb">Ang magamarca sa mg̃a hayópan sa mg̃a mananáp, ug ang lugar ng̃a pagamarcáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herradura</span>. = <span lang="ceb">Pothao ng̃a holohalágpad ug balicó, ng̃a itáod ug ilángsang sa cocó sa mg̃a cabayo, dapit sa obus ug sa itolónob nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herraje</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a pothao ug sa mang̃a guinamíton ng̃a pothao, ng̃a quinahánglan sa -pagbóhat sa bisan onsa, mang̃a langsang, mg̃a yaoíhan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herramental</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa mg̃a capandáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herramienta</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan, cadaghánan sa mg̃a capandáyan. * Mg̃a ng̃ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herrar</span>. = <span lang="ceb">Paglánsang sa mg̃a pothao sa cocó, sa itolónob sa mg̃a cabayo, &c. * Pagmárca sa pothao -ng̃a guibága sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herrería</span>. = <span lang="ceb">Salsalán. * Ang opicio sa pagcamananálsal sa pothao. * Banha, sabá ng̃a dagcó, pagsínggit -ng̃a mabóloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herrerico</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herrero</span>. = <span lang="ceb">Mananálsal sa pothao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herreron</span>. = <span lang="ceb">Mananálsal ng̃a baol, ng̃a díli maálam caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herreruelo</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herrete</span>. = <span lang="ceb">Caoat, dagom ng̃a icatóhog sa mg̃a bohó sa mg̃a sinta, sa mg̃a saguioálo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herrezuelo</span>. = <span lang="ceb">Pothao ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herrumbrar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa lalím sa tayá sa vino con sa tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herrumbre</span>. = <span lang="ceb">Tayá, boay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herrumbroso</span>. = <span lang="ceb">Ang guitayá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Herventar</span>. = <span lang="ceb">Pagpabócal sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.hervidero" class="hw"><span class="sc">Hervidero</span>. = <span lang="ceb">Pagcaalimbócad, ug ang tonóg sa vino, tubig, &c., con magabócal na. * Tobóran ng̃a -pagaolbóhan ug pagaalimbocáran sa tobig. * Pagcahágong, pagcadághong sa doghan sa -obán ng̃a mg̃a táuo ng̃a malisód sila magguinháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hervir</span>. = <span lang="ceb">Bocal, alimbócad. * Pagbolá, pagbálod sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hervor</span>. = <span lang="ceb">Pagcabócal sa tobig, sa vino, &c.</span> * V. <i><a href="#e.hervidero">Hervidero</a></i>. * <span lang="ceb">Pagalimbócad sa tobig sa dagat, sa mang̃a danao, &c. * Pagcaínit sa mg̃a cailíbgon -sa mg̃a báta pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Heterogéneo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahímo sa mg̃a bahin ng̃a nagacaláin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hética</span>. = <span lang="ceb">Hilánat ng̃a macalóya caáyo ug macahorót sa maghínay hinay sa gahóm, sa cosóg sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hético</span>. = <span lang="ceb">Ang mobáti sa saquét sa hética. * Ang maníoang caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hetiquez</span>. = <span lang="ceb">Saquét sa hética.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hez</span>. = <span lang="ceb">Lalog, lonoc, nalog, bas-og.</span> -<span class="pageNum" id="pb142">[<a href="#pb142">142</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="chi" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#chi.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">HI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Híadas</span>. = <span lang="ceb">Tapoc sa mg̃a bitóon sa timáan sa Lang̃it ng̃a guing̃álan ug Tauro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hibernal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa tiempo sa tugnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hibierno</span>. V. <i><a href="#e.invierno">Invierno</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Híbrido</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a lioat sa nagacaláin lain ng̃a guinicánan, maíng̃on sa guing̃álan ug mulo -ng̃a lioat sa cabayo ug borricong baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hidalgamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaháoan, sa pagcapotóng sa cásing cásing, sa pagcalólot.</span> -</p> -<p id="e.hidalgo" class="hw"><span class="sc">Hidalgo</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa guinicánan ng̃a mahál, hamíli ug bilírhon. * Táuo sa maháoan ug potóng ng̃a -cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hidalgon</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hidalgote</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hidalguejo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a lioat sa limpio ug maáyong <span class="corr" id="xd31e80923" title="Fuente: gninicánan">guinicánan</span> apan pobres, hang̃ol ug sa díli mabántog ng̃a ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hidalguete</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hidalguía</span>. = <span lang="ceb">Pagcahímtang sa táuo ng̃a dato, hamíli ug mahál. * Pagcalólot. * Pagcaháoan, pagcapotóng -sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hidra</span>. = <span lang="ceb">Saoa, halas, bitin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hidráulica</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman ng̃a magaásoy sa pagpadápit ug sa pagtáas sa mg̃a tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hidráulico</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam sa hidráulica, ang nahatong̃ód sa hidráulica.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hidria</span>. = <span lang="ceb">Tolotibór, sorlánan sa vino, sa tubig, &c., sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hidrofobia</span>. = <span lang="ceb">Pagcalícay, pagcadomót sa tobig, sa mg̃a mananáp con sa mg̃a táuo ng̃a guipamáac sa -mg̃a mananáp ng̃a nabóang. * Saquét ng̃a guing̃álan sa rabia, sa cabóang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hidrófobo</span>. = <span lang="ceb">Ang mubáti sa saquét ng̃a guiíng̃on carón, ang guipáac sa mg̃a mananáp ng̃a nabóang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hidrogogia</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa pagpátag sa mg̃a tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hidrografía</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a magaásoy sa pagcabótang sa mg̃a tobig ug sa dagat, sa pagbóhat sa -mg̃a mapa ng̃a casayóran sa mg̃a sológ, sa mang̃a pagtáob ug paghonás, sa mg̃a tacót -ug mg̃a pasil, sa mg̃a loog, sa mg̃a laoígan, &c., sa dagat, arón hingbalóan sa mg̃a -táuo ng̃a nanagsacáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hidrógrafo</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam sa hidrografía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hidromancía</span>. = <span lang="ceb">Toloóhan ng̃a bacácon, tong̃ód sa mg̃a timáan sa tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hidromántico</span>. = <span lang="ceb">Ang mutóo sa mg̃a toloóhan ng̃a bacácon tong̃ód sa mg̃a timáan sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hidropesía</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a guican sa oháo ng̃a mabáscog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hidrópico</span>. = <span lang="ceb">Ang mobáti sa hidropesía. * Ang díli mabósog guihápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hiedra</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, balágon ng̃a nagatápot, nagacoyátot sa mg̃a pared, sa mg̃a cahoy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hiel</span>. = <span lang="ceb">Apdo. * Pagcapáit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hielo</span>. = <span lang="ceb">Tubig ng̃a natibúoc tong̃ód sa dagcóng tugnao. * Pagcacólba sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hiemal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa tiempo sa tugnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hiena</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a ihálas ug maísog uyámot, sa Asia ug sa África.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hieros</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hierrecico</span>. = <span lang="ceb">Pothao ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hierro</span>. = <span lang="ceb">Pothao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Higa</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan sa azabache sa pagcadágoay sa camót ng̃a guibítay sa laoas sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Higadillo</span>. = <span lang="ceb">Atáy sa mg̃a langgam, sa mg̃a isda ug sa obán pang mg̃a mananáp ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hígado</span>. = <span lang="ceb">Atáy. * Gahóm, cosóg, caísog.</span> -<span class="pageNum" id="pb142a">[<a href="#pb142a">142</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Higiene</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa pagpatigáyon sa bisan onsa ng̃a macaáyo ug ang̃ay sa -quinabóhi, ng̃a icabátoc sa mg̃a saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Higo</span>. = <span lang="ceb">Higos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Higuera</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a higos.</span> * Del infierno. = <span lang="ceb">Tang̃an tang̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Higueron</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a dagcó, sa América.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hijastro</span>. = <span lang="ceb">Hináblos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hijo</span>. = <span lang="ceb">Anac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hijodalgo</span>. V. <i><a href="#e.hidalgo">Hidalgo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hijuela</span>. = <span lang="ceb">Tinábas ng̃a idógang sa bisti ug sa bisan onsang panápton ng̃a haíctin, arón mahalagpád. -* Panápton ng̃a laro ug magáhi gahi, ng̃a icatábon sa bába sa calis sa pagmisa sa -mg̃a Padre. * Alaguían, balaháan ng̃a diótay sa tubig. * Dalan ng̃a diótay ng̃a nagacóros -ug nabalábag sa mg̃a dalan ng̃a dagcó. * Camatoódan ng̃a ihátag sa mg̃a manononód -sa táuo ng̃a namatáy, arón hingbalóan sa tagsa tagsa sa cabílin ng̃a nahatong̃ód caníla, -ug ang maong cabílin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hila</span>. V. <i><a href="#e.hilera">Hilera</a></i>. * <span lang="ceb">Tináe ng̃a magamáy. * Pagcabílic. * Mg̃a logás ng̃a guicóha sa panápton ng̃a guibádbad, -sa pagbótang ug pagtámbal sa mg̃a samad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hilacha</span>. = <span lang="ceb">Pinótol ng̃a hilo ng̃a nacáscas sa panápton.</span> -</p> -<p id="e.hilada" class="hw"><span class="sc">Hilada</span>. V. <i><a href="#e.hilera">Hilera</a></i>. * Tagsa ca pagtaláy sa mg̃a bató, sa mg̃a ladriyo, &c., sa mg̃a cota. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hiladillo</span>. = <span lang="ceb">Sintas sa hilo con sa igagáma ng̃a haíctin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hilado</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a binílic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hilador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabílic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hilandero</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabilícan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hilar</span>. = <span lang="ceb">Bilic. * Pagbóhat sa mg̃a olod ug sa mang̃a laoa laoa sa ilang mg̃a balay balay, sa -pagípon nila sa mg̃a logás ng̃a guigáma nila. * Paghúna húna sa maáyong pagcatóltol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hilaza</span>. V. <i><a href="#e.hilada">Hilada</a></i>, desde <i lang="ceb">tagsa ca</i>. * <span lang="ceb">Hilo ng̃a díli topóng, ng̃a may pagcanípis ug pagcabága. * Hilo ng̃a igahábol sa bisan -onsang hablon.</span> -</p> -<p id="e.hilera" class="hw"><span class="sc">Hilera</span>. = <span lang="ceb">Taláy, taláytay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hilero</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a maquíta sa dagat ug sa mg̃a sobá sa guiaguían sa mg̃a sológ.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hilo</span>. = <span lang="ceb">Hilo.</span> * V. <i><a href="#e.hebra">Hebra</a></i>. * <span lang="ceb">Caoat ng̃a manípis ng̃a binótong. * Pagcadalígdig ng̃a diótay, manípis, sa tubig, -sa dogó, &c. * Pagcasómpay, pagcadáyon sa soguílon, sa oáli, &c. * Lugás ng̃a icagáma -sa mang̃a olod ug sa mg̃a laoa laoa sa ilang mg̃a baláyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hilvan</span>. = <span lang="ceb">Pagcahalóghog, pagcadoláhot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hilvanar</span>. = <span lang="ceb">Pagdoláhot, paghalóghog. * Pagbóhat sa bisan onsa sa madalí caáyo. * Paghóna húna -sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Himeneo</span>. = <span lang="ceb">Pagcasál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Himno</span>. = <span lang="ceb">Pagcanta, paggóya goya ng̃a ipahanong̃ód sa Dios ug sa mg̃a santos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hincadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcatólpoc, pagcalánsang, pagcaógdoc, pagcabógsoc, pagcatonóc, pagcasóntoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hincapié</span>. = <span lang="ceb">Sicad, pagcasícad, pagpanícad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hincar</span>. = <span lang="ceb">Tolpoc, lansang, ogdoc, bogsoc, tonóc, sontoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hincha</span>. = <span lang="ceb">Domót, daótan ng̃a boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hinchadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahobág.</span> -</p> -<p id="e.hinchado" class="hw"><span class="sc">Hinchado</span>. = <span lang="ceb">Palábi labíhon. * Soguílon, oáli, &c., ng̃a sináctan sa mang̃a polong ng̃a díli macaígo, -ng̃a oaláy hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hinchar</span>. = <span lang="ceb">Pagponó sa hang̃in sa bisan onsa ng̃a oaláy solód. * Paghobág, pagbotód, paglámhong, -paglámhoy. * Pagpalábi labi. * Hopong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hinchazon</span>. = <span lang="ceb">Hobág, cabotód, calámhong, calámhoy. * Pagpalábi labi, pagcadagcó sa boot, sa cásing -cásing. * Pagcahópong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hinojo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a mahomót, ug hasta ang iang bong̃a ng̃a maíng̃on ing̃on sa anís.</span> -<span class="pageNum" id="pb143">[<a href="#pb143">143</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Hipar</span>. = <span lang="ceb">Sod-oc, siclo. * Pagháng̃os, pagónto, pagbórlay, pagcotás tong̃ód sa dagcóng bohat. -* Pagíbog pagpanghináot sa minatúod, sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hiperdulía</span>. = <span lang="ceb">Pagtáhod cang María Santísima, pagsíngba ng̃a nahatong̃ód cang María Santísima.</span> -</p> -<p id="e.hipo" class="hw"><span class="sc">Hipo</span>. = <span lang="ceb">Sod-oc, siclo. * Caíbog ng̃a dagcó sa bisan onsa. * Domót, daótan ng̃a boot sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hipocondría</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a nahamótang sa pagcabotód sa tian, sa pagcadíli mahílis sa quináon, guican -sa casobó ug camíng̃ao ng̃a dagcóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hipocondríaco</span>. = <span lang="ceb">Ang mobáti sa saquét sa hipocondría.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hipocóndrico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa hipocondría.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hipocrás</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon ng̃a magáma sa vino, asúcar con calámay, canela ug sa obán pang mg̃a panácot -ng̃a mahomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hipocresía</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcasalingcápao, sa pagcatalonháyag. * Pagcadayág sa bisan -onsa sa pagcabátoc sa matúod.</span> -</p> -<p id="e.hipocrita" class="hw"><span class="sc">Hipócrita</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat ug mamólong sa salingcápao, sa pagcatalonháyag lamang, labon ng̃a halayó -caáyo ang anáa sa iang húna húna. * Pagbóhat ug pagpamólong sa díli oyon, sa díli -ang̃ay sa guihúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hipócritamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasalingcápao, sa pagcatalonháyag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hipócrito</span>. V. <i><a href="#e.hipocrita">Hipócrita</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hipoteca</span>. = <span lang="ceb">Baláy con yota ng̃a ihátag sa <span class="corr" id="xd31e81458" title="Fuente: otáng̃au">otáng̃an</span> sa guiotáng̃an nia, hasta ng̃a magbáyad sa iang otang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hipotecar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa otáng̃an sa guiotáng̃an nia sa iang baláy con baol, hasta ng̃a magbáyad -sa otang nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hirco</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa canding ng̃a ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hirviente</span>. = <span lang="ceb">Ang mubócal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hisca</span>. = <span lang="ceb">Dogá ng̃a mahágcot sa pagcóha sa mang̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hiscal</span>. = <span lang="ceb">Pisi sa totólo ca labid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hisopada</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáblig sa tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hisopar</span>. = <span lang="ceb">Pagsáblig sa tobig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hisopillo</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a <span class="corr" id="xd31e81518" title="Fuente: liníqui">liníquit</span> ug ng̃a pagaholóman sa tobig, sa sabáo, sa vino, &c., sa pagpaínom sa mg̃a masaquét -ug sa pagpabógnao sa ilang totónlan. * Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hisopo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, dagámi. * Cahoy ng̃a hamóbo ng̃a guibotáng̃an sa usá ca tomóy sa mg̃a balahíbo -sa baboy con sa cabayo, con sa usá ca malíng̃in ng̃a tombága ng̃a binóho bohóan, sa -pagsáblig sa mg̃a Singbahán ug sa bisan diin sa tubig ng̃a bendita.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hispánico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hispano</span>. = <span lang="ceb">Ang natáuo sa España. * Ang nahatong̃ód niíning Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Híspido</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a maháit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Histérico</span>. = <span lang="ceb">Coyáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Historia</span>. = <span lang="ceb">Soguílon sa ng̃atanán ng̃a nahitábo sa canhing tiempo ug sa mg̃a bohat ng̃a tacús -ng̃a timaánan. * Soguílon, pananglétan ng̃a guimáo mao. * Casayóran sa pagcabótang -sa mg̃a mananáp, sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. * Pagcabíquil sa mang̃a cabobót-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Historiado</span>. = <span lang="ceb">Piníntal ng̃a guibotáng̃an sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a laráoan con dagoay.</span> -</p> -<p id="e.historiador" class="hw"><span class="sc">Historiador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagasólat sa historia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Historiar</span>. = <span lang="ceb">Pagsólat sa historia, paggáma sa mang̃a soguílon. * Pagpíntal sa papel, sa papán, -sa panápton, &c., sa nahitábo sa canhing tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Historieta</span>. = <span lang="ceb">Soguílon ng̃a oaláy hingtóngdan ug cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Historiógrafo</span>. V. <i><a href="#e.historiador">Historiador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Histrion</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magapacaláin sa bisti sa mg̃a dola sa cadaigánan.</span> -<span class="pageNum" id="pb143a">[<a href="#pb143a">143</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Hita</span>. = <span lang="ceb">Lansang ng̃a diótay, laro ug sa oaláy olóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hito</span>. = <span lang="ceb">Mojon, halígueng cota ng̃a <span class="corr" id="xd31e81622" title="Fuente: bamóbo">hamóbo</span>, ng̃a guibótang arón hingbolóan sa mg̃a táuo ng̃a nanaglacát sa pagadolóng̃an sa -mg̃a dalan, ug sa pagtimáan sa mg̃a caotlánan sa yota.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cho" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cho.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">HO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Hobachon</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a matámboc ug sopang, apan malóya sa pagbóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hocicada</span>. = <span lang="ceb">Pagcahilugcapá, pagcasocámod, pagcahidagpá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hocicar</span>. = <span lang="ceb">Paghilugcapá, pagcasocámod, paghidagpá, paghidagmá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hocico</span>. = <span lang="ceb">Song̃ad, iolóng̃ad, icaóng̃ad, song̃ó. * Bába sa mg̃a táuo ng̃a guidagcóan sa mg̃a -ng̃abil. * Nauong. * Pagcacolíot, pagcasocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hocicudo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa dagcóng song̃ad, song̃ó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hocino</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pothao ng̃a quinalaháan ug maháit, maíng̃on sa dagoay sa sanggot, galab -ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hogaño</span>. = <span lang="ceb">Carón tuíga, niíning túig ng̃a atóbang, ng̃a nagalacát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hogar</span>. = <span lang="ceb">Dapóg, abó. * Baláy, pinoyánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hogaza</span>. = <span lang="ceb">Tinápay ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hoguera</span>. = <span lang="ceb">Daob, pagcasiláb, dagcóng siga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hoja</span>. = <span lang="ceb">Dahon. * Ang espada lamang, ang cales, campílang, sondang, bangcao, &c., sa oaláy -polóan ug togdánan. * Tagsa ca pecas sa mg̃a tacop ug mg̃a talambóan. * Pothao, tombága, -&c., ng̃a halagpád ug manípis. * Tagsa ca papel sa mg̃a libro, sa mg̃a cuaderno, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hojalatero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa bisan onsa, sa hoja de lata.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hojaldrado</span>. = <span lang="ceb">Inojáldre, ang may dagoay sa ojaldre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hojaldrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa ojaldre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hojaldre</span>. = <span lang="ceb">Tinápay ng̃a sináctan sa manteca ug sa asúcal con calámay ng̃a nagáma sa mg̃a dolodáhon -ng̃a haíctin, manípis ug liníquit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hojaldrista</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa mg̃a ojaldre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hojarasca</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a dahon ng̃a natágas sa mg̃a cahoy. * Bisan onsa ng̃a oaláy bale, -ng̃a oaláy polós. * Mg̃a polong ug mg̃a pagsáad ng̃a oaláy hingtóngdan ug cahológan, ng̃a bacácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hojear</span>. = <span lang="ceb">Pagágui agui sa madalí sa mg̃a dahon sa mg̃a libro con mg̃a cuaderno. * Pagbása sa -madalí sa mg̃a bahin sa mg̃a libro. * Pagbácbac sa mang̃a tombága arón nipíson ug -boháton ug mg̃a dahon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hojoso</span>. = <span lang="ceb">Ang guidaghánan sa mg̃a dahon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hojudo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hojuela</span>. = <span lang="ceb">Dahon ng̃a manípis caáyo, hatáas ug haíctin, sa boláoan, sa salapí, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hola</span>. = <span lang="ceb">Nan, hoy, ¿onsa quiní? ¿onsa caná? ¿onsay? ¿onsa ba cadto?</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Holanda</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a putíon ng̃a pino, manípis caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Holandilla</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a igasápao sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Holgachon</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a maánad sa pagcáon ug pagsoróy soroy lamang, sa oaláy buhat, tiglíbod libod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Holgadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalóag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Holgado</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy buhat. * Ang dagcó, ang halóag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Holganza</span>. = <span lang="ceb">Pagpahóoay, pagcaoaláy cabórlay. * Calípay, dola, paghimáya, maáyong buot.</span> -</p> -<p id="e.holgar" class="hw"><span class="sc">Holgar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahamórlay, paghóoay. * Pagtápol, paglícay sa pagbóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Holgazan</span>. = <span lang="ceb">Tapólan, ang díli mahagógma magbóhat, ang magalícay sa cahágo, tigsóroy soroy, tiglíbod -libod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Holgazanear</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.holgar">Holgar</a></i>, desde <i lang="ceb">pagtápol</i>. -<span class="pageNum" id="pb144">[<a href="#pb144">144</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Holgazanería</span>. = <span lang="ceb">Pagcatápol, pagcalícay sa pagbóhat, sa mg̃a cahágo. * Pagcasóroy soroy.</span> -</p> -<p id="e.holgorio" class="hw"><span class="sc">Holgorio</span>. = <span lang="ceb">Piesta, caling̃áoan, calípay, dula.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Holgura</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Holocáusto</span>. = <span lang="ceb">Paghálad sa mg̃a judíos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hollar</span>. = <span lang="ceb">Tonób. * Pagpasipála, pagtámay, pagyóbit sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hollejo</span>. = <span lang="ceb">Panit sa obán ng̃a mg̃a bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hollin</span>. = <span lang="ceb">Anóos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Holliniento</span>. = <span lang="ceb">Ang guianoósan.</span> -</p> -<p id="e.hombracho" class="hw"><span class="sc">Hombracho</span>. = <span lang="ceb">Táuong laláqui ng̃a matámboc, hatáas, sopang ug sa dagcóng hosog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hombre</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a laláqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hombrear</span>. = <span lang="ceb">Pagpacalaláqui sa mg̃a báta pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hombrecico</span>, llo, to. = <span lang="ceb">Laláquing diótay. * Tanóm ng̃a nagacoyátot sa mg̃a pared ug sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hombrillo</span>. = <span lang="ceb">Tinábas sa panápton ng̃a icalíg-on sa mg̃a abága sa mg̃a sinína.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hombro</span>. = <span lang="ceb">Abága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hombron</span>. V. <i><a href="#e.hombracho">Hombracho</a></i>. * <span lang="ceb">Laláqui sa maáyong batásan. * Batid ug cosógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hombronazo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hombruno</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód ug ang maíng̃on sa laláqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Homenaje</span>. = <span lang="ceb">Pagpanómpa ng̃a pagaboháton sa pagtáhor ug pagsílbi sa hari con sa agálon. * Pagsingba, -pagtáhor, pagsógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Homicida</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatáy sa isigcatáuo. * Ang macamatáy sa táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Homicidio</span>. = <span lang="ceb">Pagcapatáy, pagcabonó sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Homilía</span>. = <span lang="ceb">Pagoáli, oáli sa pagásoy sa mg̃a táuo sa nahatong̃ód sa religion.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Homiliario</span>. = <span lang="ceb">Librong sinolátan sa mang̃a homilía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hominicaco</span>. = <span lang="ceb">Laláqui sa daótan ng̃a dagoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Homólogo</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a polong ng̃a magacaláin lain sa pagsángpot, apan sa usá lamang ca cahológan ug -hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Honda</span>. = <span lang="ceb">Salápid, pisi ng̃a igabonó, igasalibáy sa mg̃a bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hondamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahalálom. * Sa hatáas oyámot ng̃a pagásoy, pagpamólong, paghúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hondazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabonó, pagcasalibáy sa bató, sa honda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hondero</span>. = <span lang="ceb">Soldado ng̃a nacagámit sa honda, sa canhing tiempo, sa pagpang̃óbat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hondillo</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a pinótol ng̃a panápton ng̃a icagáma sa balát-ang sa mg̃a calsones.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hondo</span>. = <span lang="ceb">Halálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hondon</span>. = <span lang="ceb">Sampot, sampótan sa bisan onsa; sa bocág, sa saro, sa boteya, sa balóyot, &c. * Ang -matá sa mg̃a dagom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hondonada</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a halálom, sapá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hondura</span>. = <span lang="ceb">Pagcahalálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Honestamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaólay, sa pagcacastos. * Sa pagcatahá, sa pagcatáhod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Honestar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáhod, pagtahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Honestidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcacastos, pagcaólay pagcabóg-os. * Pagcahósay sa laoas sa táuo, sa iang pagbóhat -ug mg̃a paglihoc. * Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a ang̃ay sa pagcaboótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Honesto</span>. = <span lang="ceb">Ang maáyo. * Táuo ng̃a mahagógma sa pagcacastos, ng̃a olay, bog-os, sa mahósay ng̃a -batásan. * Bisan onsa ng̃a matárong, ng̃a ¡go sa cataróng̃an.</span> -</p> -<p id="e.hongo" class="hw"><span class="sc">Hongo</span>. = <span lang="ceb">Ohong, libgos, poclilay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Honor</span>. = <span lang="ceb">Catahóran, catahá. * Dong̃og, maáyong ng̃alan. * Pagcacastos, pagcaólay sa mg̃a babáye. -* Opicio con pagcahímtang ng̃a dagcó, mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Honorable</span>. = <span lang="ceb">Talahóron.</span> -</p> -<p id="e.honorablemente" class="hw"><span class="sc">Honorablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa catahóran, sa maáyong ng̃alan ug dong̃og.</span> -<span class="pageNum" id="pb144a">[<a href="#pb144a">144</a>]</span></p> -<p id="e.honorario" class="hw"><span class="sc">Honorario</span>. = <span lang="ceb">Ang mohátag sa maáyong dong̃og sa bisan cansa. * Sohol ng̃a ihátag sa bisan cansa -tong̃ód sa mg̃a bohat nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Honoríficamente</span>. V. <i><a href="#e.honorablemente">Honorablemente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Honorífico</span>. V. <i><a href="#e.honorario">Honorario</a></i>, hasta <i lang="ceb">sohol</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Honra</span>. = <span lang="ceb">Dong̃og ng̃a maáyo, maáyong ng̃alan. * Pagcacasto, pagcaólay sa mg̃a babáye. * Pagámpo -sa cadaigánan tong̃ód sa calág sa mg̃a minatáy.</span> -</p> -<p id="e.honradamente" class="hw"><span class="sc">Honradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa maáyong dong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Honradez</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat ug pagpamólong ing̃on sa ang̃ay sa táuo ng̃a may dong̃og ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Honrado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may dong̃og ng̃a maáyo, donggánon, boótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Honrador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatáhod, ang magtahá, ang mohátag sa catahóran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Honramiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáhod, pagtáhor, pagtahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Honrar</span>. = <span lang="ceb">Tahor, tahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Honrilla</span>. = <span lang="ceb">Caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Honrosamente</span>. V. <i><a href="#e.honradamente">Honradamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Honroso</span>. V. <i><a href="#e.honorario">Honorario</a></i>, hasta <i lang="ceb">sohol</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hontanar</span>. = <span lang="ceb">Lugar sa mg̃a tobóran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hopa</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a maíng̃on sa sotana sa mang̃a Padreng clérigo.</span> -</p> -<p id="e.hopalanda" class="hw"><span class="sc">Hopalanda</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a dagcó ug halagpád. * Bisti sa mg̃a táuo ng̃a nanagestudio sa mg̃a Universidad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hopear</span>. = <span lang="ceb">Paglíhoc, pagquíuo quiuo sa mg̃a mananáp sa ilang icog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hopo</span>. = <span lang="ceb">Icog sa mg̃a mananáp ng̃a balahibóan caáyo. * Asintos sa mg̃a capa ug mg̃a capote.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hora</span>. = <span lang="ceb">Horas. * Cadugáyan sa usá ca horas ng̃a pagapalandóng̃an sa mg̃a cristianos sa adlao -sa pagsáca, sa mg̃a Lang̃it sa atong Guinóong Jesucristo<span id="xd31e82297"></span> * Librong diótay ng̃a sinolátan sa mg̃a pagámpo ng̃a nahatong̃ód cang María Santísima.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horadable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang bohóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horadacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabohó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horadador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabohó, ang magahilíhod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horadar</span>. = <span lang="ceb">Pagbohó sa pagcalápos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horado</span>. = <span lang="ceb">Bohó ng̃a magalápos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horario</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a horas. * Ang pothao, tombága, &c., sa horásan ng̃a magatórlo -sa mg̃a horas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horca</span>. = <span lang="ceb">Bitáyan: pagahógtan, pagapátian sa mg̃a táuo ng̃a saláan. * Sang̃á sang̃á.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horcadura</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa mg̃a cahoy ng̃a pagabolágan sa mg̃a sang̃á. * Sinógdan sa mg̃a sang̃á -sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horcajadas</span> (a). = <span lang="ceb">Pagcabayo sa pagbítay sa tagsa ca paa sa dapit sa toó ug sa oála sa tian sa mananáp -ng̃a pagacabayóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horcajadura</span>. = <span lang="ceb">Balát-ang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horco</span>. = <span lang="ceb">Tohog sa mg̃a ajos ug mg̃a seboyas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horcon</span>. = <span lang="ceb">Sang̃á sang̃á.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horchata</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon ng̃a magáma sa tubig ug sa mang̃a liso sa atímon, sa calabasa, sa melon, sa -almendras, &c., ng̃a dinócdoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hordiate</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon ng̃a magáma sa sebada.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horizontal</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a nacaligád, ng̃a díli motíndug.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horizonte</span>. = <span lang="ceb">Ang lang̃it ng̃a atóbang sa mg̃a matá sa mg̃a táuo. * Ng̃atanán ng̃a maquíta paglíbot cotob sa -tagsa ca bahin sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horma</span>. = <span lang="ceb">Hormahan sa pagbóhat sa bisan onsa, sa mg̃a sapín, sa mg̃a calo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hormero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa mg̃a hormáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hormica</span>, lla, ta. = <span lang="ceb">Cahoy, bocóg, &c., ng̃a pagaboháton ug botones.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hormiga</span>. = <span lang="ceb">Holomigas, solom, alioálang, palá, hantic, ananácyod, antóng̃al, bahao bahao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hormigon</span>. = <span lang="ceb">Sacót sa mg̃a batóng magamáy, sa apog ug sa bolit.</span> -<span class="pageNum" id="pb145">[<a href="#pb145">145</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Hormigoso</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa holomigas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hormiguear</span>. = <span lang="ceb">Pagbánhod, pagbínhor sa mg̃a bocton, mg̃a paa, mg̃a camót ug mg̃a tiil. * Pagcatól -sa maháit caáyo sa ilálom sa panit. * Pagquíbot quibot, pagquípot quípot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hormigueo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabánhod, pagcabíhod. * Pagcacatól. * Pagcaquíbot quibot, pagquípot quipot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hormiguero</span>. = <span lang="ceb">Baláyan sa mg̃a holomigas, sa mg̃a solóm, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hornacina</span>. = <span lang="ceb">Bohó ng̃a guibílin sa mg̃a cota, ug labí pa sa mg̃a Singbahán, sa pagáng̃ay dihá sa -mg̃a altar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hornacho</span>. = <span lang="ceb">Bohó, lang̃ob lang̃ob ng̃a pagaboháton sa mg̃a caboquílan, sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e82499" title="Fuente: bang̃uílid">bang̃ílid</span> ng̃a pagacalían ug pagacoháan sa yota, sa balás, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hornachuela</span>. = <span lang="ceb">Payág, balong balong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hornada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a tinápay, &c., ng̃a pagalotóon pangdóng̃an sa horno.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hornaguear</span>. = <span lang="ceb">Pagcále sa yota, sa pagcóha sa olíng ng̃a guing̃álan de piedra, sa bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hornaguera</span>. = <span lang="ceb">Olíng ng̃a guing̃álan de piedra, sa bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hornaguero</span>. = <span lang="ceb">Ang nahalóag. * Ang naháoan, ang naháoay. * Lugar ng̃a pagacoháan sa oling ng̃a guing̃álan -de piedra, sa bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hornaza</span>. = <span lang="ceb">Horno ng̃a diótay, ng̃a pagtunáoan sa mg̃a tombága, sa salapí, &c. * Color ng̃a igasínao -ug icabólit sa mg̃a sorlánan sa yota dapit sa solód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hornazo</span>. = <span lang="ceb">Tinápay ng̃a linóto sa horno ug sináctan sa mg̃a itlog. * Gasa, regalo, ng̃a guipanghátag -sa mg̃a tagilóngsod sa Padre ng̃a nagaoáli sa cuaresma, sa human na ang oláhing oáli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hornear</span>. = <span lang="ceb">Pagtúman sa opicio sa paglóto sa tinápay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hornería</span>. = <span lang="ceb">Opicio sa paglóto sa tinápay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hornero</span>. = <span lang="ceb">Ang may opicio sa paglóto sa tinápay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hornija</span>. = <span lang="ceb">Sológnod, mg̃a cahoy ng̃a magámay ng̃a icaínit sa horno sa paglóto sa tinápay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hornijero</span>. = <span lang="ceb">Ang magahácot sa mg̃a sológnod sa horno.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hornilla</span>. = <span lang="ceb">Bohó ng̃a pagaboháton sa mg̃a dapóg ng̃a pagabotáng̃an sa caláyo ug pagalotóan sa -bisan onsa. * Bohó sa mg̃a salapatíhan ng̃a salágan sa mang̃a salapáti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hornillo</span>. = <span lang="ceb">Hornong diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horno</span>. = <span lang="ceb">Horno ng̃a paglotóan sa tinápay ug sa bisan onsa. * Pagabohátan sa apog ug pagalotóan -sa tesa, sa ladriyo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horquilla</span>. = <span lang="ceb">Sang̃á sang̃á. * Dagom sa caoat, sa salapí, &c., ng̃a icalíg-on sa mg̃a babáye sa -ilang pinángco, ng̃a icalógpit sa bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horra</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a baye, ug langday.</span> -</p> -<p id="e.horrendamente" class="hw"><span class="sc">Horrendamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcacógmat, sa pagcalísang.</span> -</p> -<p id="e.horrendo" class="hw"><span class="sc">Horrendo</span>. = <span lang="ceb">Ang macalísang, ang macacógmat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hórreo</span>. = <span lang="ceb">Tangcal, lugar ng̃a pagatipígan sa trigo, sa humáy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horribilidad</span>. V. <i><a href="#e.horrendo">Horrendo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horrible</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Macalilísang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horriblemente</span>. V. <i><a href="#e.horrendamente">Horrendamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hórrido</span>. V. <i><a href="#e.horrendo">Horrendo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horrífico</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horripilacion</span>. = <span lang="ceb">Taquig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horripilativo</span>. = <span lang="ceb">Ang macatáquig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horrísono</span>. = <span lang="ceb">Ang macalísang, ang macacógmat sa iang ting̃og, sa iang tonóg. * Ting̃og, tonóg ng̃a -macahahárloc, macalilísang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horro</span>. = <span lang="ceb">Ang bihag ng̃a nalocát na, ng̃a nahamísic sa cabihágan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horror</span>. = <span lang="ceb">Cacógmat, calísang, cahárloc ng̃a dagcóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horrorizar</span>. = <span lang="ceb">Paglísang, pagcógmat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horrorosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcacógmat, sa pagcalísang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Horroroso</span>. V. <i><a href="#e.horrendo">Horrendo</a></i>. * <span lang="ceb">Ang malágsot oyámot, ang daótan caáyo, ang mang̃íl-ad.</span> -<span class="pageNum" id="pb145a">[<a href="#pb145a">145</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Hortaliza</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a tanóm ng̃a macáon, mg̃a dahon, mg̃a gamót, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hortelana</span>. = <span lang="ceb">Asáoa sa hortelano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hortelano</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay sa mg̃a lauerta, sa mg̃a tanáman. * Langgam sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hortera</span>. = <span lang="ceb">Yahóng, panácsan sa cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hosco</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a maíng̃on ing̃on sa maítom. * Táuo sa maísog ng̃a gaui, mapíntas, palábi -labíhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hoscoso</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a maháit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hospedable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós pasác-on sa baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hospedador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapasáca sa lain sa iang baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hospedar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasáca sa baláy, paghátag sa pinoyánan sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hospedería</span>. = <span lang="ceb">Solód ng̃a guitagána sa mg̃a caparían sa pagpoyó sa boot magpoyó dihá ug sa mohápit, -sa mg̃a homalápit, halapítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hospedero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay, magahópot ug magaalíma sa mg̃a homalápit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hospiciano</span>. = <span lang="ceb">Pobres. * Hang̃ol ng̃a magapoyó sa baláy ng̃a guing̃álan de misericordia, sa calóoy.</span> -</p> -<p id="e.hospicio" class="hw"><span class="sc">Hospicio</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a guitagána sa mg̃a calongsóran sa paghípos, sa paghátag sa pinoyánan, sa -pagpacáon ug sa pagbísti sa mg̃a pobres, sa mg̃a hang̃ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hospital</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabotáng̃an, pagaalimáhan ug pagatambálan sa mg̃a masaquét.</span> * V. <i><a href="#e.hospicio">Hospicio</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hospitalario</span>. = <span lang="ceb">Caparían ng̃a, ing̃on sa iang mang̃a tolománon, modáoat, magahípos ug magahópot sa -mg̃a pobres ug sa mg̃a homalápit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hospitalero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay sa hospital.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hospitalidad</span>. = <span lang="ceb">Paghípos, paghópot, pagbísti ug pagpacáon sa mg̃a hang̃ol, sa mg̃a homalápit. * Pagábi -abi sa mg̃a domolóong. * Pagpoyó sa mg̃a masaquét sa hospital.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hostería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagasác-an sa mg̃a homalápit ug domolóong sa pagcáon ug sa pagpoyó tong̃ód sa sohol con sa bayad ng̃a -guipang̃áyo caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hostiario</span>. = <span lang="ceb">Cajon cajon ng̃a diótay ng̃a sorlánan sa mg̃a hostia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hostiero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa hostias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hostigador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasámoc sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hostigar</span>. = <span lang="ceb">Samoc, borlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hostigo</span>. = <span lang="ceb">Bahin sa pared con sa cota ng̃a dayág sa olan ug sa hang̃in. * Onós sa mabáscog ng̃a -olan ug sa hang̃in, ng̃a magadáot sa pared ug sa mg̃a cota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hostil</span>. = <span lang="ceb">Caáoay, batoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hostilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáot, cadaótan ng̃a guibóhat sa usá ca Guinharían sa lain ng̃a Guinharían, sa -usá ca hadi sa lain ng̃a hadi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hostilizar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot sa mg̃a caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hotentote</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a salvajes, ihaláson caáyo, ng̃a magapoyó sa yota ng̃a haróol sa cabo de buena -Esperanza.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hoy</span>. = <span lang="ceb">Carón arláoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hoya</span>. = <span lang="ceb">Bohó ng̃a dagcó sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hoyada</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a halálom, sapá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hoyo</span>. = <span lang="ceb">Bohó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hoyoso</span>. = <span lang="ceb">Bohóan, binohóan, ang guibohóan, ang may daghan ng̃a mg̃a bohó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hoz</span>. = <span lang="ceb">Galab, capandáyan sa pothao ng̃a balicó, ng̃a igagálab sa humáy, sa trigo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hozadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagaong̃álan, pagaóad oáran sa mg̃a baboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hozar</span>. = <span lang="ceb">Ong̃ar, oad oad.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="chu" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#chu.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">HU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Hucha</span>. = <span lang="ceb">Caban, caja ng̃a dagcó. * Lolónggan, longgánan, sorlánan sa yota, ng̃a guibotáng̃an sa usá ca bohó, sa pagtípig -ug pagdaguínot pagánam anam <span class="pageNum" id="pb146">[<a href="#pb146">146</a>]</span>sa salapí. * Ang salapí ng̃a guidaguínot pagánam anam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huebra</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a pagadaróhan sa dohá ca buoc ng̃a baca, cabayo, calabáo, &c., sa usá ca adlao. -* Dohá ca mananáp, mg̃a cabayo, mg̃a baca, &c., ug ang usá ca táuo ng̃a pagaabáng̃an -sa pagbóhat sa usá ca adlao ng̃a tibúoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hueca de huso</span>, tornillo, &c. = <span lang="ceb">Piliryan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hueco</span>. = <span lang="ceb">Caoang, ang oaláy solód, ohang, gong̃ab, loang. * Táuo ng̃a palábi labíhon, parayégon -ng̃a guilabíhan. * Tonóg, ting̃og ng̃a cagábcab. * Bisan onsa ng̃a mahómoc, binósgan, -binóscag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huelga</span>. = <span lang="ceb">Cadugáyan sa tiempo, sa túig ng̃a pagahoáyan, ng̃a díli pagabohátan. * Caling̃áoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huelgo</span>. = <span lang="ceb">Pagguiháoa. * Guininháoa.</span> * V. <i><a href="#e.holgorio">Holgorio</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huella</span>. = <span lang="ceb">Tonób, timáan ng̃a mahabílin sa moágui sa bisan diin. * Pagcatonób, timáan ng̃a mahabílin -sa bisan onsang marca sa pagamarcáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huello</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatónban. * Ang cocó sa mg̃a mananáp dapit sa obos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huérfano</span>. = <span lang="ceb">Ylo.</span> * De Padre y madre. = <span lang="ceb">Ylo ng̃a tolápos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huero huevo</span>. = <span lang="ceb">Ba-óg, baóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huerta</span>. = <span lang="ceb">Laoerta, tanáman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huerto</span>. = Idem, <span lang="ceb">lugar ng̃a pagatámnan sa mg̃a otan ug sa mg̃a tanóm ng̃a bolácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huesa</span>. = <span lang="ceb">Lobóng̃an, lobóng, lolóbng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hueso</span>. = <span lang="ceb">Bocóg. * Liso. * Bató ng̃a apógon ng̃a oalá malóto, ng̃a oalá maápog. * Ang macalisód, -ang macayógot, ang macasámoc. * Ang daótan ug ng̃a oaláy bale.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huesoso</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa bocóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huesped</span>. = <span lang="ceb">Homalápit, ang magpoyó sa baláy ng̃a díli ia. * Ang tagía sa halapítan. * Ang magapasáca -sa iang baláy sa mg̃a homalápit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hueste</span>. = <span lang="ceb">Pang̃obátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huesudo</span>. = <span lang="ceb">Ang bocógan caáyo. * Táuo sa dagcóng hosog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huevar</span>. = <span lang="ceb">Pagítlog sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hueva</span>. = <span lang="ceb">Bihod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huevera</span>. = <span lang="ceb">Pagoáncan sa mg̃a langgam. * Copa con sodlánan ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a itlog ng̃a -linóto sa pagcahómoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huevero</span>. = <span lang="ceb">Ang mopálit ug magabalígya sa mg̃a itlog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huevo</span>. = <span lang="ceb">Itlog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huida</span>. = <span lang="ceb">Pagcalágueu, pagcalósot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huir</span>. = <span lang="ceb">Lagueu, oalá, paháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hule</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a guidíhog sa bolit ng̃a magáhi ug malíg-on caáyo. * Tagoc sa Indias ng̃a -icabólit sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humanamente</span>. = <span lang="ceb">Sa calóoy. * Ing̃on sa ang̃ay sa pagcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humanar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa isigcatáuo ug malolóyon, mapoang̃ódon, sa mahínay ug sa maáyong boot. -* Pagtáuo sa calibótan, pagsógod sa pagcatáuo, pagtoróc sa táuo sa tian sa iang inahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humanidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáuo. * Catámboc, pagcadagcóng hosog. * Pagcasáyon sa pagángdo sa mg̃a pagtándog -sa laoas ug sa mg̃a cailíbgon ng̃a calibotánon, laoásnon. * Pagcalóya ng̃a onay sa -táuo ng̃a guican sa salá ng̃a panolóndon. * Poáng̃od, calóoy. * Maáyong boot, maáyong -gaui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humano</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humareda</span>. = <span lang="ceb">Pagcaasó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humazo</span>. = <span lang="ceb">Asó ng̃a dagcó. * Ang asó sa papel con sa lana ng̃a ipatong̃ód sa ilong con sa bába, -sa pagtámbal sa guiasóhan con sa pagtíao canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humeante</span>. = <span lang="ceb">Ang magaasó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humear</span>. = <span lang="ceb">Pagasó, pagalísbo, pagalísng̃ao. * Pagbílin sa mg̃a timáan sa mg̃a pagáoay ug mg̃a -cagobót sa canhing tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaómog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humedal</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a mabasá basá.</span> -<span class="pageNum" id="pb146a">[<a href="#pb146a">146</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Humedecer</span>. = <span lang="ceb">Pagómog, pagbasá basá sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Húmedo</span>. = <span lang="ceb">Ang naómog, ang nabasá basá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humero</span>. = <span lang="ceb">Alaguían sa asó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humildad</span>. = <span lang="ceb">Pagpaóbos. * Pagcatáuo ng̃a obos, lioat sa guinicánan ng̃a díli hamíli, ng̃a díli -mahál. * Pagcasácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humilde</span>. = <span lang="ceb">Mapaobsánon. * Tauo ng̃a hamóbo. * Tauo ng̃a lioat sa guinicánan, guilioátan ng̃a -obos ng̃a díli mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humildemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagpaóbus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humillacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpaóbos, pagcaóbos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humilladero</span>. = <span lang="ceb">Lugar sa mg̃a ganháan sa mg̃a Singbahán, ng̃a guibotáng̃an sa usá ca crus, con sa -bisan onsang laráoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humillar</span>. = <span lang="ceb">Pagdong̃ó, pagdocó sa olo, pagyócbo sa timáan sa catahóran. * Pagpaóbos sa pagpalábi -labi sa bisan cansa. * Pagpaóbos sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humillo</span>. = <span lang="ceb">Pagpalábi labi, pagparáyeg ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humo</span>. = <span lang="ceb">Asó. * Alísbo, alísng̃ao. * Pagpalábi labi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humor</span>. = <span lang="ceb">Dogá sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mang̃a mananáp. * Gaoi, cagaoían. * Caogalíng̃on -ng̃a pagbóot sa pagbóhat sa bisan onsa, con sa pagpamólong ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humorada</span>. = <span lang="ceb">Polong con bohat ng̃a matístis, malipáyon, ug ng̃a oalá paabóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humoral</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa dogá sa mg̃a lauas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humorosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa dogá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humoroso</span>. = <span lang="ceb">Ang may dogá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Humoso</span>. = <span lang="ceb">Ang magaasó, alasóhan. * Ang maalísbo, ang magaalísng̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hundir</span>. = <span lang="ceb">Lomos, lanas.</span> * V. <i>Arruinarse algo, arruinar</i>. * <span lang="ceb">Pagdáog sa bisan cansa sa mg̃a camatúod. * Pagdáog, pagpaóbos. * Pagáoay, paglális -lalis, pagsócol. * Pagcaoalá sa bisan onsa, sa díli gayód hiquít-an ug hicaplágan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hura</span>. = <span lang="ceb">Hobág ng̃a motoróc sa olo ug daútan caáyo.</span> -</p> -<p id="e.huracan" class="hw"><span class="sc">Huracan</span>. = <span lang="ceb">Onós ng̃a mabáscog oyámot, hang̃in ng̃a dagcóan ng̃a magaalimpólos, baguio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hurañía</span>. = <span lang="ceb">Pagcalícay sa pagatóbang sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p id="e.huranyo" class="hw"><span class="sc">Huraño</span>. = <span lang="ceb">Borong, buquírnon, ang molágueu ug molícay sa pagatóbang sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hurgamandera</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a bigáon, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hurgar</span>. = <span lang="ceb">Holhog, colcog, lihoc, cotao. * Pagsámbag, pagágda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hurgon</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pothao sa pagcótao ug pagcólcog sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hurgonada</span>. = <span lang="ceb">Pagsóntoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hurgonazo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hurgonear</span>. = <span lang="ceb">Pagcótao, pagcólcog, paghólhog sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huron</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a diótay ug <span class="corr" id="xd31e83479" title="Fuente: molomaíton">molomaítom</span>, ng̃a tigpang̃íta sa mg̃a conejo sa ilang mg̃a baláyan. * Ang maquigsáyod, magapaháyag -ug magapadayág sa bisan onsa ng̃a tinágo.</span> * V. <i><a href="#e.huranyo">Huraño</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huronear</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa mg̃a conejo sa uron, pagpaquigsáyod, pagpaháyag, pagpadayág sa bisan onsa -ng̃a tinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huronera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagasórlan sa uron. * Lugar ng̃a pagatagóan, pagahobóng̃an sa bisan cansa, -con pagalaguíuan ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huronero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay, bomolántay sa mg̃a uron.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hurtable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang ug ang masáyon caoáton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hurtador</span>. = <span lang="ceb">Caoatán, mang̃ang̃áhas, maninicás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hurtar</span>. = <span lang="ceb">Caoat, cahas, ticás. * Pagcáncan sa mg̃a sobá sa yota sa ilang baibáyon. * Paglícay, -pagságang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hurto</span>. = <span lang="ceb">Quináoat, pagpang̃áoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Husada</span>. = <span lang="ceb">Hilo, seda, &c., ng̃a binílic na sa bilícan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Husillo</span>. = <span lang="ceb">Cáhoy, tombága, pothao, &c., ng̃a guicanálan paglibót ug nayon ng̃ádto sa tomóy, ng̃a -icapógos sa mg̃a pigsánan.</span> -<span class="pageNum" id="pb147">[<a href="#pb147">147</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Husma</span> (andar á la). = <span lang="ceb">Pagpatigáyon, pagpaquigásoy pagpaquigsáyod, sa <span class="corr" id="xd31e83558" title="Fuente: pagcacógi">pagcacógui</span> caáyo sa bisan onsa ng̃a tinágo. * Pagmatúod sa bisan onsa ng̃a tinágo, tong̃ód sa -mg̃a catáhap ug mg̃a timáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Husmeador</span>. = <span lang="ceb">Ang macáplag sa bisan onsa tong̃ód lamang sa bahó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Husmear</span>. = <span lang="ceb">Pagcáplag, paghibálag, pagquíta sa bisan onsa cay <span class="corr" id="xd31e83579" title="Fuente: guipang̃uíta">guipang̃íta</span> sa iang bahó. * Pagpaquigsáyod pagpaquigásoy, pagsósi sa bisan onsa ng̃a <span class="pageNum" id="pb147a">[<a href="#pb147a">147</a>]</span>tinágo, sa hilom lamang, díli sa dayág. * Pagsógod sa bahó, sa pagbahó sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Husmo</span>. = <span lang="ceb">Ang bahó sa bisan onsa, sa carne, sa baboy, sa manteca, &c. * Paghólat, pagpaábot sa maáyong cahigayónan, ocasion, sa pagcóha sa bisan onsa -ng̃a guitúyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huso</span>. = <span lang="ceb">Bilícan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Huta</span>. = <span lang="ceb">Balong balong, payág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Hutia</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa América ng̃a maíng̃on ing̃on sa ilagá.</span> -<span class="pageNum" id="pb147b">[<a href="#pb147b">147</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="ci" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#ci.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">I</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cid" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cid.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">ID</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">I</span>. = <span lang="ceb">Ug.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ida</span>. = <span lang="ceb">Pagádto sa bisan diin. * Pagbóhat, pagpamólong sa oalá húna hunáon ug maáyo, guícan -lamang sa capong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Idea</span>. = <span lang="ceb">Húna húna. * Laráoan ng̃a mahabílin sa húna húna, sa calág, sa mg̃a galámhan sa calág, -sa bisan onsa ng̃a guinatán-ao ug guinadóng̃og. * Laráoan ng̃a nahamótang sa huna -huna sa pagbóhat sa bisan onsa, sa pagbóhat sa usá ca baláy, sa pagsólat sa usá ca -oáli, &c. * Húna húna ng̃a batir ug matalínis sa pagándam, sa pagtagána ug sa pagbóhat -sa bisan onsa. * Panigíngnan, pananglétan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ideal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa húna húna, ang mahamótang sa <span class="corr" id="xd31e83653" title="Fuente: hóna">húna</span> húna lamang sa oaláy pagcamáo ng̃a tuod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Idealmente</span>. = <span lang="ceb">Sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Idear</span>. = <span lang="ceb">Paghúna hona.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Idem</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín: mao da, ing̃on, maíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Idénticamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasáma, sa pagcaíng̃on, sa pagcatopóng, maíng̃on gayód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Idéntico</span>. = <span lang="ceb">Ang magsáma ug maíng̃on sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Identidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáma, pagcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Identificar</span>. = <span lang="ceb">Pagpanigíng̃on sa mg̃a botang ng̃a nagacaláin lain sa pagcamatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ideología</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Idioma</span>. = <span lang="ceb">Polong, pinamólong ng̃a caogalíng̃on sa bisan onsang Guinharían, provincia con longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Idiota</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a borong caáyo, ng̃a cabos, ng̃a oaláy quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Idiotez</span>. = <span lang="ceb">Pagcacábos, pagcaoaláy quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Idiotismo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Idolatra</span>. = <span lang="ceb">Dioatáhan, pang̃anitóhon. * Táuo ng̃a díli mutóo sa matúod ng̃a Dios, ng̃a mosíngba -sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Idolatrar</span>. = <span lang="ceb">Pagdioáta, pagpang̃aníto, pagsíngba sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon. * Paghigógma sa -guilabíhan ng̃a gogma sa bisan cansang táuo con botang, paglíhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Idolatría</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃aníto, pagdioáta, pagsíngba sa díli Dios ng̃a tuod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Idolátrico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa idolatría.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ídolo</span>. = <span lang="ceb">Dios dios ng̃a bacácon, táuo táuo ng̃a pagasingbáhan sa mg̃a dioatáhan, dioáta, aníto. -* Bisan onsa ng̃a guihigógma, hinigógma sa pagcalacád na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Idoneidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaámdam sa pagbóhat sa, pagpamólong sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Idóneo</span>. = <span lang="ceb">Ang macahímo sa pagbóhat con sa pagpamólong sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Idus</span>. = <span lang="ceb">Ang usá sa toló ca bahin sa bolan sa tiempo sa mg̃a Romanos.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cig" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cig.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">IG</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Iglesia</span>. = <span lang="ceb">Singbahán. * Catilíngban sa mg̃a binoñágan, ng̃a guihópot sa iang pang̃ólo ng̃a si -Jesucristo, <span class="pageNum" id="pb147c">[<a href="#pb147c">147</a>]</span>ug sa ilis nia ng̃a ang Santos ng̃a Papa. * Catilíngban sa mg̃a Padreng tanán ug sa -mg̃a hocmánan ng̃atanán sa Singbahán sa tagsa ca Guinharían, con sacop sa usá ca ponóan, -maíng̃on ng̃a ang Iglesia sa Roma ug ang guing̃álan ug griega. * Catilíngban sa ng̃atanán -ng̃a guioldenáhan. * Yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa mg̃a Obispo, ug ang cadaghánan -sa ilang mg̃a guinsacópan. * Cadaghánan sa mg̃a canónigos sa mg̃a Singbahán ng̃a Catedral.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ígneo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang caláyo ug ang maíng̃on sa caláyo. * Ang may color sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ignicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabága tong̃ód sa caísog sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ignífero</span>. = <span lang="ceb">Ang may caláyo, ang guinicánan sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ignipotente</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa caláyo, ang magabóot sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ignívomo</span>. = <span lang="ceb">Ang magasóca sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ignominia</span>. = <span lang="ceb">Coólao ng̃a guiántos sa bisan cansa sa cadaigánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ignominiosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa caólao, sa pagcaólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ignominioso</span>. = <span lang="ceb">Maoólao, ang magapaólao, ang macaólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ignorancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy caálam, pagcacólang sa quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ignorante</span>. = <span lang="ceb">Ang díli maálam. * Ang díli masáyor, ang díli mahibaló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ignorantemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoláy caálam. * Sa oolá pagatoyóon. * Sa oaláy paghibaló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ignorar</span>. = <span lang="ceb">Díli pagálam, díli pagsáyod ug paghibaló. * Pagambót, pagináy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Igual</span>. = <span lang="ceb">Magsáma, topóng, maíng̃on. * Ang may calig-ónan sa pagbóhat. * Ang mao da guihápon sa iang pagpamólong, sa iang gaoi, &c.</span> -</p> -<p id="e.iguala" class="hw"><span class="sc">Iguala</span>. = <span lang="ceb">Pagcatopóng, pagcasáma, pagcaáng̃ay, pagcaóyon. * Sohol ng̃a sinabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Igualacion</span>. = Idem hasta <i lang="ceb">sohol</i>. * <span lang="ceb">Pagsábot, pang̃áng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Igualador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatopóng, ang magapaáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Igualamiento</span>. V. <i><a href="#e.iguala">Iguala</a></i>, hasta <i lang="ceb">sohol</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Igualar</span>. = <span lang="ceb">Sama, topóng, ing̃on, ang̃ay, oyon. * Pagtámbac sa yota, sa mg̃a cadalánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Igualdad</span>. V. <i><a href="#e.iguala">Iguala</a></i>, hasta <i lang="ceb">sohol</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Igualmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatopóng, sa pagcasáma. * Ing̃on man opód, maíng̃on man osáb.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Iguana</span>. = <span lang="ceb">Ibid.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cij" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cij.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">IJ</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p id="e.ijada" class="first hw"><span class="sc">Ijada</span>. = <span lang="ceb">Quilid, loib loib.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ijadear</span>. = <span lang="ceb">Paglíhoc sa quilid sa pagguinháoa, horac horac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ijar</span>. V. <i><a href="#e.ijada">Ijada</a></i>. -</p> -</div> -</div> -<div id="cil" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cil.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">IL</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ilacion</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna sa bisan onsa tung̃ód sa mg̃a guinsóndan.</span> -<span class="pageNum" id="pb148">[<a href="#pb148">148</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Ilativo</span>. = <span lang="ceb">Ang arang huna hunáon sa mg̃a polong con mg̃a bohat ng̃a guisóndan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ilegal</span>. = <span lang="ceb">Ang contra, ang batoc sa batásan, ang díli ang̃ay sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ilegalidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabátoc, pagcadíli ang̃ay sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ilegalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabátoc, sa pagcadíli ang̃ay sa batásan, sa ley.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ilegible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a basáhon, ang díli mabása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ilegítimamente</span>. = <span lang="ceb">Sa díli maáyong tuod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ilegitimar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa cacolían, arón díli maáyo ng̃a tuod ug bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ilegitimidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá sa bisan onsa ng̃a quinahánglan onta, arón maáyo ng̃a tuod ug bisan onsa -con bisan quinsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ilegítimo</span>. = <span lang="ceb">Ang díli maáyo ng̃a tuod, ang may bisan onsa ng̃a cacolían, arón díli maáyo ng̃a hingpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ileso</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá madáot sa bisan onsang cadaótan. * Ang oalá pahilábtan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ilícitamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy cataróng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ilícito</span>. = <span lang="ceb">Ang díli matárong, ang oaláy catarúng̃an. * Daótan, dinilían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ilimitado</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy catapúsan, cacotóban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ilíquido</span>. = <span lang="ceb">Otáng con cuenta ng̃a oalá pa baydan, ng̃a oalá pa mahúsay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Iliterato</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá magestudio, ang oaláy quinaárman, caálam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Iluminacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíuag, cadaghánan sa mang̃a sugá ng̃a icadáyan dayan ug icaíuag sa mg̃a baláy, -sa mg̃a cadalánan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Iluminador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabótang sa mg̃a sogá ng̃a icagáma sa iluminacion. * Ang magapíntal sa mg̃a -laráoan sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a color.</span> -</p> -<p id="e.iluminar" class="hw"><span class="sc">Iluminar</span>. = <span lang="ceb">Pagíoag, pagdáyan dayan sa mang̃a baláy &c., sa daghánan ng̃a mg̃a sogá. * Pagpíntal -sa mg̃a libro, sa mg̃a laráoan, &c., sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a color. * Pagíoag sa Dios -sa mang̃a cásing cásing ug mg̃a calág sa mg̃a táuo ng̃a mg̃a binóhat nia, sa iang -santos ng̃a gracia ug pagtábang.</span> * V. <i><a href="#e.ilustrar">Ilustrar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Iluminativo</span>. = <span lang="ceb">Ang macaíoag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ilusion</span>. = <span lang="ceb">Húna húna ng̃a díli matúod, sa oaláy hingtúngdan ng̃a pagcamáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ilusivo</span>. = <span lang="ceb">Ang díli matúod. * Bisan onsa ng̃a guipacamatúod ug guipacamáo lamang sa díli matúod. -* Limbong, bacac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Iluso</span>. = <span lang="ceb">Ang guilimbóng̃an, ang guiólo olóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ilusorio</span>. = <span lang="ceb">Ang macalímbong. * Ang oaláy hingtúngdan ng̃a pagcamáo.</span> -</p> -<p id="e.ilustrar" class="hw"><span class="sc">Ilustrar</span>. = <span lang="ceb">Pagíoag sa húna húna. * Pagdayág sa mg̃a dóha dúha.</span> * V. <i><a href="#e.iluminar">Iluminar</a></i> desde <i lang="ceb">Pagíuag sa Dios</i>. * <span lang="ceb">Paghamíli, pagmahál, pagbóhat ug halángdon sa bisan onsa, con sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ilustre</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa maáyong guinicánan, mahál, hamíli, dato, dagcóng táuo, bantógon, banságon, -cating̃aláhan, hibólng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ilustrísimo</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a ióna sa mang̃a ng̃alan sa mg̃a Sres. Obispo ug sa obán pang mg̃a táuo -ng̃a mahál, tung̃ód sa ilang opicio con pagcahímtang.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cim" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cim.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">IM</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Imágen</span>. = <span lang="ceb">Laráoan sa bisan onsa. * Panigíngnan. * Pagcamáo sa bisan onsa. * Aníno. * Táuo táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imaginable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang húna hunáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imaginacion</span>. = <span lang="ceb">Húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imaginar</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna, pagpalándong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imaginaria</span>. = <span lang="ceb">Bantay ng̃a guing̃álan ug guitagána sa pagílis sa mg̃a bantay, con maoalá ugáling.</span> -<span class="pageNum" id="pb148a">[<a href="#pb148a">148</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Imaginariamente</span>. = <span lang="ceb">Sa húna húna lamang, sa díli matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imaginario</span>. = <span lang="ceb">Ang mahamótang sa húna húna lamang, sa díli matúod. * Ang magabóhat ug magapíntal -sa mg̃a táuo táuo ug sa mg̃a laráoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imaginativa</span>. = <span lang="ceb">Galámhan, gahóm sa calág sa paghúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imaginativo</span>. = <span lang="ceb">Ang magahúna húna sa canónay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imán</span>. = <span lang="ceb">Batóng baláni.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imbécil</span>. = <span lang="ceb">Boang boang, coliró, coláng̃an sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imbecilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalóya, pagcahóyang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imbibicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóyod, pagcayópyop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imbuir</span>. = <span lang="ceb">Pagsámbag, pagtámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imitable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós ng̃a pinigíngnan, ng̃a pagaaoáton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imitacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoat, pagcapanigíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imitador</span>. = <span lang="ceb">Ang moáoat, ang magapanigíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imitante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imitar</span>. = <span lang="ceb">Aoat, ing̃on, pagpanigíng̃on, ayap, tondog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impaciencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagcaílob, pagcaántos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impacientar</span>. = <span lang="ceb">Pagtúyo sa lain, arón masocó, orón manoyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impaciente</span>. = <span lang="ceb">Ang díli moílob, ang díli moántos, ang madalí manoyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impalpable</span>. = <span lang="ceb">Ang hapit díli mahímo ng̃a hicápon, capcápon, tong̃ód sa pagcadiótay, pagcanípis, -pagcagamáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impar</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy pares, ang oaláy parang, ang oaláy obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imparcialmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on da sa cataróng̃an. * Sa oaláy pagcabóyoc sa loyo ug sa loyo, sa usá ca dapig -ug sa usá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impartible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo bahínon, boc-on ug bolágon.</span> -</p> -<p id="e.impartir" class="hw"><span class="sc">Impartir</span>. = <span lang="ceb">Pagpáhat. * Pagámbit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impasibilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy casaquét ug casáquet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impasible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mobáti, ang díli masáquet ug díli mamasaquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impávidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy cahárloc, catáhap ug catálao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impavidez</span>. = <span lang="ceb">Caísog sa casing casing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impávido</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahádloc, díli matáhap ug díli matálao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impecabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli mahímo sa pagcasalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impecable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a macasalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impedido</span>. = <span lang="ceb">Bacól, lolid, sampil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impedidor</span>. = <span lang="ceb">Ang macaólang, ang macapogóng. * Ang moságang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impediente</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impedimento</span>. = <span lang="ceb">Caoláng̃an, casámoc, <span class="corr" id="xd31e84474" title="Fuente: casamúcan">casamócan</span>, cabilínggan. * Bisan onsang cacolían ng̃a magabúhat sa pagcadíli mao, sa pagcadíli -bale sa mg̃a pagtiáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impedir</span>. = <span lang="ceb">Olang, samoc. * Sagang, pogóng.</span> -</p> -<p id="e.impelente" class="hw"><span class="sc">Impelente</span>. = <span lang="ceb">Ang macadóso, ang magapaírog, ang magatólac, magatolód. * Ang magasámbag, magaágda.</span> -</p> -<p id="e.impeler" class="hw"><span class="sc">Impeler</span>. = <span lang="ceb">Doso, irug, tolac, tolód. * Sambag, tambag, agda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impenetrabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli macalahós ug díli mahímo ng̃a lahóson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impenetrable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a lahóson, tahóson. * Ang díli mahímo ng̃a toquíbon, togcálon, -sabóton, saydan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impenitencia</span>. = <span lang="ceb">Pagpacadáyon sa salá. * Pagcagáhi sa casing casing, pagcaoaláy pagbásol ug paghinólsol -sa mg̃a salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impenitente</span>. = <span lang="ceb">Ang díli boot maghinólsol sa mg̃a salá, ang boot magparáyon sa mg̃a casalánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impensadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oalá húna hunáon, sa oalá catahápan, sa oalá paabóton. * Sa ahat, sa calit, sa -tagcoláhao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impensado</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.imperante" class="hw"><span class="sc">Imperante</span>. = <span lang="ceb">Ang magasógo, ang magabóot.</span> -<span class="pageNum" id="pb149">[<a href="#pb149">149</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Imperar</span>. = <span lang="ceb">Pagsógo, dagbóot, paghári.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imperativo</span>. V. <i><a href="#e.imperante">Imperante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imperatoria</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa España.</span> -</p> -<p id="e.imperatorio" class="hw"><span class="sc">Imperatorio</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa cahímtang sa pagcahári.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imperceptible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a batíon, quit-on ug donggon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imperdible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a maoalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imperdonable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pasailóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imperfeccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli hingpit, pagcacólang sa bisan onsa, pagcadíli toman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imperfecto</span>. = <span lang="ceb">Ang coláng̃an sa bisan onsa, ang díli tuman, ang díli hingpit, ang oalá <span class="corr" id="xd31e84614" title="Fuente: mahúman">mahóman</span>, ang guiálang aláng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imperial</span>. V. <i><a href="#e.imperatorio">Imperatorio</a></i>. * <span lang="ceb">Ang mahatong̃ód sa Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impericia</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang sa pagcaánad, sa caálam, sa quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imperio</span>. = <span lang="ceb">Ang yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa emperador, sa harí, ug ang tiempo, ang túig ng̃a -pagadogáyan sa pagcahári. * Ang pagcahári, ang pagbóot sa emperador, sa hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imperiosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagbóot ng̃a <span class="corr" id="xd31e84649" title="Fuente: cogalíng̃on">caogalíng̃on</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imperioso</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóot, ang magasúgo sa pilit caáyo, arón matúman ang sogo sa oaláy balíbad -ug calaguéuan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imperitamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy caálam ug pagcaánad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imperito</span>. = <span lang="ceb">Ang díli maálam, ang oalá maánad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impermeable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a taslópon sa tubig bisan ng̃a mahomód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impermutable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a bailóon ug pagtagilísan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impersuasible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a sambágon, tambágon, ang díli mutóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impertérrito</span>. V. <i>Impábido</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impertinencia</span>. = <span lang="ceb">Polong con bohat ng̃a díli macaígo, ng̃a oaláy hingtóngdan. * Pagcacóti cuti. * Pagcasámoc, -pagcabórlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impertinente</span>. = <span lang="ceb">Ang díli macaígo, ang oaláy hingtóngdan ug cahológan. * Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a -samócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impertinentemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcacóti cuti, sa pagcasámoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impertir</span>. V. <i><a href="#e.impartir">Impartir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imperturbable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mabálhin, ang mao da guihápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impetra</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot. * Gahóm ng̃a ihátag sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impetracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáng̃at sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impetrador</span>. = <span lang="ceb">Ang magacóha sa guitóyo nia, sa guipang̃áyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impetrante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impetrar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagdáng̃at sa bisan cansa, sa bisan onsa ng̃a guitóyo ug <span class="corr" id="xd31e84772" title="Fuente: guinpang̃áyo">guipang̃áyo</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ímpetu</span>. = <span lang="ceb">Pagcahanáyac ng̃a dinalí ug ahat. * Cosóg ng̃a mabáscog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impetuosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahanáyac. * Sa pagcacosóg ng̃a mabáscog ug ahat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impetuosidad</span>. V. <i>Ímpetu</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impetuoso</span>. = <span lang="ceb">Bascógon, cosgon. * Ang magabóhat ug mamólong sa oalá húna húnaon ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impia</span>. = <span lang="ceb">Tanóm maíng̃on sa romero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impiamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy Pagtóo ug pagpoáng̃od.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impiedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang sa Pagtóo ug sa pagpoáng̃od.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impío</span>. = <span lang="ceb">Ang colang sa Pagtóo, ang oaláy pagpoáng̃od.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Implacable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a paghínay hináyon, ng̃a lipáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Implacablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa casocó ng̃a díli maoalá, ng̃a díli macóha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Implaticable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a soguilánan, soltíhan ug pagpolóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Implicacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabátoc.</span> -<span class="pageNum" id="pb149a">[<a href="#pb149a">149</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Implicar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótus, paglíquit. * Pagólang. * Pagbátoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Implicatorio</span>. = <span lang="ceb">Ang guibotáng̃an sa pagcabátoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Implícito</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a pagasabóton, bisan ng̃a díli maásoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imploracion</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo, pagpang̃áyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Implorar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Implume</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a oaláy balahíbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impolítica</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagábi abi, pagcacólang sa maáyong pagtóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impoluto</span>. = <span lang="ceb">Olay, sa oaláy boling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imponderable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli catópng̃an, ang labí sa ng̃atanán. * Ang díli mahímo ng̃a timbáng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imponer</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa mg̃a mabóg-at, sa mg̃a catongdánan. * Pagbótang. * Pagtórlo sa bisan -cansa, pagtóon, pagásoy, pagsáyod. * Pagcahárloc, pagpatálao. * Paghósay ug maáyo -sa mg̃a marca, sa mang̃a molde sa pigsánan sa imprenta, arón mahímo ng̃a basáhon ang -solat ng̃a guiimprenta sa papel ng̃a pinicó na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impopular</span>. = <span lang="ceb">Ang díli pagahigogmáon sa cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Importacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasolód sa usá ca Guinharían con provincia sa mg̃a manggad sa lain ng̃a Guinharían -con provincia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Importancia</span>. = <span lang="ceb">Caayóhan, polós ng̃a guican sa bisan onsa. * Gahóm sa bisan cansang táuo tong̃ód sa -iang oficio con cahímtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Importante</span>. = <span lang="ceb">Ang may polós, ang macapolós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Importar</span>. = <span lang="ceb">Pagpolós sa bisan onsa. * Pagbíli sa bisan onsa ng̃a guipálit ug guibalígya. * Pagsolód -sa usá ca longsod sa mg̃a manggad sa lain ng̃a Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Importe</span>. = <span lang="ceb">Ang bili sa mg̃a manggad ug sa bisan onsa ng̃a guipálit ug guibalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Importunacion</span>. = <span lang="ceb">Pagháng̃io sa linugsánay, pagpang̃amúyo sa pagcasámoc, sa pagcabórlay, sa dili pabalíbad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Importunadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadíli mao, sa pagcacanúnay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Importunamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasámoc, sa pagcadíli macaígo, sa pagcalúgus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Importunar</span>. = <span lang="ceb">Pagsámoc pagbórlay sa bisan onsang tuyo con pagpang̃áyo. * Pagháng̃io ug pagpang̃aliópo -sa masóbsob. * Sa díli macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Importunidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasámoc, pagcaborláy tong̃ód sa bisan onsang tuyo sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Importuno</span>. = <span lang="ceb">Ang díli macaígo. * Ang macasámoc, macabórlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imposibilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli mahímo sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imposibilitar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagdíli, pagólang sa gahóm sa pagbóhat con sa pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imposible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo. * Ang macóli oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imposicion</span>. = <span lang="ceb">Cabóg-at, bala. * Bahin, tampo, silot, &c., ng̃a guipang̃áyo sa bisan cansa. * Pagcabótang -sa mg̃a marca sa pigsánan sa imprenta, arón basáhon ang solat sa mg̃a dahon ng̃a magacasonód -sonód sa tibúoc ng̃a pliego, sa obos na gui imprenta ug pinicó na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impostor</span>. = <span lang="ceb">Tigbótang botang, mabótang botáng̃on, mabótang botáng̃an. * Malilímbong, malimbóng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impostura</span>. = <span lang="ceb">Botang botang. * Limbong ng̃a pagaíngnon ng̃a matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impotencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy gahóm sa pagbóhat ug sa pagpamólong <span class="corr" id="xd31e85067" title="Fuente: ca">sa</span> bisan onsa, pagcaoaláy gahóm sa paglíoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impotente</span>. = <span lang="ceb">Ang díli macahímo sa bisan onsa. * Ang díli macalíoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impracticable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a boháton. * Ang malisód oyámot. * Dalan ng̃a díli calácoan ug -macóli ng̃a pagaaguían.</span> -<span class="pageNum" id="pb150">[<a href="#pb150">150</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Imprecacion</span>. = <span lang="ceb">Tonglo, pagpanghináot sa cadáot sa isigcatáuo, sa mg̃a polong ng̃a guipamólong, pagpahimadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imprecar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impregnarse</span>. = <span lang="ceb">Pagdáoat, pagsóyop sa mg̃a bohó bohó ng̃a diótay caáyo sa usá ca laoas, sa mg̃a bolobáhin -ng̃a maggamáy sa lain ng̃a laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imprenta</span>. = <span lang="ceb">Quinaádman sa pagimprenta sa mang̃a libros. * Lugar, baláy ng̃a pagamarcáhan sa mg̃a -solat ng̃a inimprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imprescindible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a sagdan, biáan, bolágon ug díli pagatágdon, ang tutománon gayód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impresion</span>. = <span lang="ceb">Pagcamarca. * Timáan sa usá ca botang ng̃a mahabílin sa lain ng̃a botang. * Dagoay -sa mg̃a letra ng̃a guibótang sa mg̃a libro. * Bisan onsa ng̃a solat ng̃a inimprenta. -* Pagcatándog sa húna húna, sa calág sa mg̃a táuo, sa mg̃a paghónghong ng̃a espirituhánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impresionar</span>. = <span lang="ceb">Pagsámbag sa lain sa bisan onsa, arón pagatoóhan sa minatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impreso</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang solat ng̃a diótay ng̃a inimprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impresor</span>. = <span lang="ceb">Ang tagía sa imprenta ug ang magaimprenta sa mg̃a solat, sa mg̃a libro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impresora</span>. = <span lang="ceb">Ang asáoa sa impresor, con ang babáye ng̃a tagía sa imprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imprestable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a ipaólus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imprevision</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang sa húna húna, sa pagmátng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imprevisto</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá paabóton, ang oalá húna hunáon. * Bisan onsa ng̃a moábot sa pagcaáhat, sa -pagcacálit, sa tagcoláhao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imprimacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaándam sa mg̃a panápton ng̃a pagapintálan. * Cadaghánan sa mg̃a quinahánglan sa -pagándam sa mg̃a panápton ng̃a pagapintálan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imprimadera</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pothao con sa cahoy ng̃a icaándam sa mg̃a panápton ng̃a pagapintálan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imprimador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaándam sa mg̃a panápton ng̃a pagapintálan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imprimar</span>. = <span lang="ceb">Pagdíhog, paghílog, pagbólit, sa mg̃a color ng̃a nahaóna, sa mg̃a panápton ng̃a pagapintálan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imprimir</span>. = <span lang="ceb">Pagmarca sa mg̃a letras ug sa bisan onsa sa papel ug sa bisan asa. * Paglíngcod ug -bisan onsa sa húna húna, pagpátic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Improbable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli masáyon ng̃a omábot, boháton con ipamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Improbar</span>. = <span lang="ceb">Pagsáoay, pagbárlong. * Pagdíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ímprobo</span>. = <span lang="ceb">Daótan. * Bohat. * Bohat ng̃a mabóg-at ug canúnay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Improperar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóyboy. * Pagdáot sa polong sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Improperio</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a icadáot sa isigcatáuo. * <span class="corr" id="xd31e85249" title="Fuente: Pagbúyboy">Pagbóyboy</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impropiamente</span>. = <span lang="ceb">Sa díli mao, sa díli <span class="corr" id="xd31e85259" title="Fuente: mccaígo">macaígo</span>, sa díli maíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impropiedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli mao, pagcadíli macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impropio</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mao, ang díli macaígo, ang colang ca bisan onsang quinahánglan arón mahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Improporcion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Improporcionado</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Improrogable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagatagálan, ng̃a pagaabóton ug holáton.</span> -</p> -<p id="e.improvidamente" class="hw"><span class="sc">Impróvidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oalá húna honáon, sa oalá pagbót-on.</span> -</p> -<p id="e.improvido" class="hw"><span class="sc">Impróvido</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá maándam, magtagána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Improvisamente</span>. = <span lang="ceb">Sa ahat, sa calit.</span> * V. <i><a href="#e.improvidamente">Impróvidamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Improvisar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat ug pagpamólong sa bisan onsa sa oalá húna honáon ng̃a daan, sa oaláy pagándam -ug pagtágana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Improviso</span>. V. <i><a href="#e.improvido">Impróvido</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb150a">[<a href="#pb150a">150</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Improvisto</span>. V. <i><a href="#e.improvido">Impróvido</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imprudencia</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e85353" title="Fuente: Pahcacólang">Pagcacólang</span> sa salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imprudente</span>. = <span lang="ceb">Ang coláng̃an sa salabótan, sa maáyong húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impúbero</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá pa omábot sa pagcaolitáo con sa pagcadalága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impudencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy caólao, pagcaólag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impudente</span>. = <span lang="ceb">Maólag, maláo-ay, táuo ng̃a oaláy caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impúdicamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaólag, sa pagcamaláo-ay, sa pagcahílas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impudicicia</span>. V. <i><a href="#e.deshonestidad">Deshonestidad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impúdico</span>. V. <i><a href="#e.deshonesto">Deshonesto</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impuesto</span>. = <span lang="ceb">Bohis, tampo, tampa, silot, baláydon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impugnable</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo ng̃a soclan ug batócon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impugnacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasócol, pagcaíndig indig, pagcabátoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impugnador</span>. = <span lang="ceb">Ang mosócol, ang magabátoc sa mang̃a polong con mg̃a bohat sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impugnar</span>. = <span lang="ceb">Socol, batoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impulsar</span>. V. <i><a href="#e.impeler">Impeler</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impulsion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadóso, pagcaírog, pagcatólac, pagcatolód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impulsor</span>. V. <i><a href="#e.impelente">Impelente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impune</span>. = <span lang="ceb">Ang magamísic, ang mahagáoas sa castigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impunemente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy castigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impunidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagcastigo sa saláan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impureza</span>. = <span lang="ceb">Pagcahógao, pagcabóling. * Pagcaólag, pagcaláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Impuro</span>. = <span lang="ceb">Ang díli olay, ang díli bog-os. * Ang mahógao, ang bolíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imputacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Imputar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang botang.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cin" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cin.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">IN</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Inacabable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahóman, ang díli matápos, ang díli matibáoas, ang madúgay sa guihápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inaccesible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a abóton, dang̃áton ug pagadoólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inaccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inadaptable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a nonton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inadecuado</span>. = <span lang="ceb">Ang díli ang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inadmisible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a daoáton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inadvertencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang sa húna húna, sa salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inadvertidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa <span class="corr" id="xd31e85585" title="Fuente: psgcaoaláy">pagcaoaláy</span> salabótan, sa pagcacólang sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inadvertido</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mamátng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inagotable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a ithon, titíon, horton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inaguantable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a ilóbon, ang díli maántos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inalienable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a ihátag sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inalterable</span>. = <span lang="ceb">Ang dilí mabálhin, ang mao da guihápon, ang malíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inalterado</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inamisible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a maoalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inamobible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a lihócon, ang díli malíhoc. * Ang díli mahímo ng̃a coháon, ang -díli masácoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inanicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalóya ng̃a dagcó, pagcaoaláy gahóm ug cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inanimado</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy calág, ang oaláy quinabóhi, ang patáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inapagable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mapálong, ang díli mahímo ng̃a palng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inapeable</span>. = <span lang="ceb">Ang dilí matóquib, ang díli mahímo ng̃a toquíbon, togcálon ug sabóton. * Táuo ng̃a -dili pasámbag, ng̃a díli mutóo sa mg̃a tambag, sa magáhing olo.</span> -<span class="pageNum" id="pb151">[<a href="#pb151">151</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Inapelable</span>. = <span lang="ceb">Paghócom, sentencia ng̃a díli mahímo ng̃a iháng̃io arón osbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inapetencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy gugma, ganas sa pagcáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inapetente</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahagógma mocáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inaplicacion</span>. V. <i><a href="#e.desaplicacion">Desaplicacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inaplicado</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy cacógui sa pagtóon, ang tapólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inapreciable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a botáng̃an sa bili cay mahál ug bilídhon oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inasequible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a dang̃áton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inaudito</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá donggon sa guihápon.</span> -</p> -<p id="e.inauguracion" class="hw"><span class="sc">Inauguracion</span>. = <span lang="ceb">Toloóhan ng̃a bacácon, pagtágna tong̃ód sa mg̃a paglópad ug pagtíng̃og sa mg̃a langgam. -* Pagcasógod sa paghári sa mg̃a hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inaugurar</span>. V. <i><a href="#e.inauguracion">Inauguracion</a></i> desde <i lang="ceb">pagtágna</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inaveriguable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a hisáydan, hibalóan ug sosíhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incalculable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a húna hunáon sa toman.</span> -</p> -<p id="e.incansable" class="hw"><span class="sc">Incansable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli macápoy, ang díli mabórlay.</span> -</p> -<p id="e.incansablemente" class="hw"><span class="sc">Incansablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy cabórlay ug pagcacápoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incantable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a cantáhon cay díli moábot ang ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incapacidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy gahóm sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incapaz</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo sa pagbóhat con sa pagpamólong sa bisan onsa. * Ang coláng̃an sa quinaádman, -sa salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incasable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a mamiño, ang díli mahagógma sa pagcamíño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incautamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incauto</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat ug mamólong sa oaláy salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incendiar</span>. = <span lang="ceb">Pagsónog, pagdáob, pagsílab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incendiario</span>. = <span lang="ceb">Ang magapasónog sa bisan onsang baláy. * Ang nagatagána sa mg̃a icasónog, sa macasónog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incendio</span>. = <span lang="ceb">Pagcasónog, pagcadáob, pagcasílab. * Pagcaínit ng̃a dagcó sa húna húna guican sa caísog -ug cosóg sa mg̃a cailíbgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incensacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatábiog sa insensario, pagpaasó canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incensar</span>. = <span lang="ceb">Pogtábiog sa incensario, pagpaasó canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incensario</span>. = <span lang="ceb">Bagáhan ng̃a pagagamíton sa Singbahán sa pagasó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incensurable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a saoáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incentivo</span>. = <span lang="ceb">Ang magaágda, ang magapógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incertidumbre</span>. = <span lang="ceb">Duha duha.</span> -</p> -<p id="e.incesable" class="hw"><span class="sc">Incesable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli moóndang, moárang, ang canónay.</span> -</p> -<p id="e.incesablemente" class="hw"><span class="sc">Incesablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcacanónay, sa pagcaoaláy ondang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incesante</span>. V. <i><a href="#e.incesable">Incesable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incesantemente</span>. V. <i><a href="#e.incesablemente">Incesablemente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incesto</span>. = <span lang="ceb">Salá ng̃a mahílas, pagpacasalá sa caobánan ng̃a hadúol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incestuoso</span>. = <span lang="ceb">Ang macasalá, ang maquihiláoas sa caobánan ng̃a harúul.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incidencia</span>. = <span lang="ceb">Ang moábot sa bisan <span class="corr" id="xd31e85937" title="Fuente: onsan">onsang</span> soguílon, con holosáyon, sa oalá paabóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incidente</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incidir</span>. = <span lang="ceb">Pagpacasalá, pagsayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incienso</span>. = <span lang="ceb">Insienso, tagoc ng̃a masíhag, malálag ug mahomót con masónog na, guican sa cahoy ng̃a -guing̃álan ug enebro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inciertamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadóha doha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incierto</span>. = <span lang="ceb">Ang díli matúod. * Ang díli malíg-on, ang oaláy calig-ónan. * Ang oalá hibalóan ug saydan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incineracion</span>. = <span lang="ceb">Pagabó sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incinerar</span>. = <span lang="ceb">Pagsónog sa bisan onsa hasta ng̃a maágueu, maabó.</span> -<span class="pageNum" id="pb151a">[<a href="#pb151a">151</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Incipiente</span>. = <span lang="ceb">Ang magasógor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incircunciso</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá tolían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incircunscripto</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahalócop, mahasácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incision</span>. = <span lang="ceb">Pagcasí-si, pagcaquísi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incisivo</span>. = <span lang="ceb">Ang macasí-si, macaquísi, macaábli, cay maháit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incisorio</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incitacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahópo. * Pagcaágda, pagsámbag.</span> -</p> -<p id="e.incitador" class="hw"><span class="sc">Incitador</span>. = <span lang="ceb">Ang magahópo. * Ang magaáda, ang mosámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incitar</span>. = <span lang="ceb">Hopo. * Agda, sambag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incitativa</span>. = <span lang="ceb">Pagsógo sa mg̃a hocmánan ng̃a labí sa mg̃a hocmánan ng̃a sacop, arón magahócom sila -ing̃on sa cataróng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incitativo</span>. V. <i><a href="#e.incitador">Incitador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incivil</span>. = <span lang="ceb">Borong, ang díli maálam magatóbang sa isigcatáuo, boquídnon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inclemencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagpoáng̃od, pagcabáng̃is, pagcapíntas. * Cosóg, caísog sa tognao, sa olan, -sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inclemente</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy pagpoáng̃od. * Mabáng̃is, mapíntas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inclinacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcayobó, pagcayócbo. * Pagcadong̃ó, pagcadocó. * Paghigógma, pagpalángga sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inclinar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóang sa bisan onsa, pagtaquílid. * Pagárog sa loyo. * Pagsámbag sa bisan cansa, -arón magabóhat con mamólong sa oalá húna hunáon. * Pagíng̃on ing̃on sa usá ca botang -sa lain ng̃a butang. * Pagbóot, paghigógma, pagpalángga sa bisan cansa ug sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ínclito</span>. = <span lang="ceb">Mahál, hamíli, halángdon, bilídhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incluir</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód, pagsácop sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inclusa</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabatónan sa mg̃a báta ng̃a guibiáan ug guiáydan sa ilang mg̃a tigúlang -sa diótay pa sila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inclusero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guibatónan sa inclusa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inclusion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácop sa usá ca botang sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inclusivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inclusive</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín: Idem.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inclusivo</span>. = <span lang="ceb">Ang macasácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incluyente</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incoativo</span>. = <span lang="ceb">Ang magaásoy sa sinógdan sa bisan onsa ug ang maong pagsógod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incobrable</span>. = <span lang="ceb">Ang dilí mahímo ng̃a panínglon, ang macóli baydan bisan ng̃a tinglon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incógnito</span>. = <span lang="ceb">Ang díli maíla, ang díli mahímo ng̃a pagaílhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incognoscible</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang malisód caáyo ng̃a hiílhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incoherencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Íncola</span>. = <span lang="ceb">Molópio sa bisan onsang longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incolumidad</span>. = <span lang="ceb">Maáyong quinabóhi, pagcaoaláy saquít.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incombustible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli masónog, ang díli mahímo ng̃a sonógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incombusto</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá masónog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incomerciable</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a díli mahímo ng̃a pagapatigayónan, ng̃a igapatigáyon, ang díli mahímo -ng̃a igacomercio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incómodamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalisód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incomodar</span>. = <span lang="ceb">Pagsámoc, pagpalisór. * Pagsáquet saquet. * Pagpasucó, pagpapong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incomodidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalisód. * Pagcadáot. * Pagsáquet saquet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incómodo</span>. = <span lang="ceb">Ang macalisód, ang macasámoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incomparable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagadang̃áton. * Ang malisód ug macóli madáng̃at. * Ang díli -catópng̃an, ang díli mahímo ng̃a ipanánglet, ang oaláy pananglétan, ang Dios.</span> -<span class="pageNum" id="pb152">[<a href="#pb152">152</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Incomparablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy pananglétan, sa oaláy sanglet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incompartible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a bahínon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incompasivo</span>. = <span lang="ceb">Ang coláng̃an sa colóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incompatibilidad</span>. = <span lang="ceb">Ang pagcalisód sa usá ca botang arón magdóol ug mahiósa sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incompatible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a mahiósa sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incompetencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang sa gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incompetente</span>. = <span lang="ceb">Ang díli macaígo. * Ang guibóhat con guipamólong sa díli maáyong horas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incompletamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy pagcatápus, pagcahóman, pagcahíngpit, pagcatibáoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incompleto</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá mahóman, mahíngpit. * Matibáoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incomponible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a ayóhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incomportable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a ilóbon, antósom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incomposibilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli mahímo ng̃a ayóhon ang usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incomposicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáot sa mg̃a bahin sa bisan onsa, pagcaoaláy pagcaáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incomprensibilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagcatóquib, pagcatógcal, pagcasábot, sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incomprensible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a toquíbon, togcálon ug sabóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incompuestamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcagobót, sa oaláy pagcahósay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incomunicable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli magaámbit ug ang díli pagaambítan sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incomunicado</span>. = <span lang="ceb">Ang guidilían sa pagsólte, pagsoguílon ug sa pagsólat sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconcebible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a húna hunáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconciliable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a mahiósa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconcino</span>. = <span lang="ceb">Ang nagóbot, ang oaláy cahosáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconcusamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamatúod, sa pagcaoaláy duha duha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconcuso</span>. = <span lang="ceb">Ang matúod, ang oaláy doha doha. * Ang malíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconducente</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo sa bisan onsa, ang oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconexion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy paghiósa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconfeso</span>. = <span lang="ceb">Ang saláan ng̃a díli boot magtóg-an sa iang salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incongruamente</span>. = <span lang="ceb">Sa díli macaígo, sa díli motaláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incongruencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incongruente</span>. = <span lang="ceb">Ang díli macaígo sa tuyo ng̃a hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incongruo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconmensurabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy socod, pagcaoaláy pagcasácop ug pagcalócop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconmensurable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo sacpon ug lucpon, ang <span class="corr" id="xd31e86497" title="Fuente: oláy">oaláy</span> catapósan.</span> -</p> -<p id="e.inconquistable" class="hw"><span class="sc">Inconquistable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli macóha, ang díli mahímo ng̃a coháon ug daugon sa gahóm sa mang̃a soldados -ug sa mg̃a hing̃aníban. * Ang díli madáog, macábig ug mabóyoc sa mg̃a pagháng̃io ug -pagpang̃amóyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconsecuencia</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e86513" title="Fuente: Pagcaaoláy">Pagcaoaláy</span> calig-ónan sa mg̃a polong ug sa mg̃a bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconsideracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang sa maáyong paghúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconsideradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy paghúna húna ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconsiderado</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guibóhat ug guipamólong sa oalá huna hunáon ug palandóng̃on sa maáyo. -* Táuo ng̃a díli magahúna húna ug magapalándong ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconsiguiente</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy calig-ónan sa iang mg̃a bohat cong mg̃a polong. * Ang díli masonód sa pagcaígo -sa mg̃a guisóndan.</span> -<span class="pageNum" id="pb152a">[<a href="#pb152a">152</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconsolable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a lipáyon, ang malisód ug macóli pagalipáyon, ang díli gayód malípay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconsolablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy calípay, sa pagcamíng̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconstancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy calig-ónan sa bisan onsa. * Pagcasáyon sa pagbálhin sa mg̃a húna húna sa -mg̃a higála, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconstante</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy calig-ónan, ang díli madógay sa maong pagcabótang. * Ang masáyon magabía -sa mg̃a húna húna, sa mg̃a abian, &c., ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconstantemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy calig-ónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconstruible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a boháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconsútil</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy tinahían, maíng̃on sa sinína sa atong Guinóong Jesucristo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incontable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a isípon, ang macóli ug malisód ihápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incontaminado</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá tacdan.</span> -</p> -<p id="e.incontestable" class="hw"><span class="sc">Incontestable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a doha duha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incontinencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagpogóng sa mg̃a cailíbgon, pagcaólag, pagcaláo-ay. * Saquét ng̃a nahamótang -sa pagíhi sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incontinente</span>. = <span lang="ceb">Ang díli magapogóng sa mg̃a cailíbgon. * Táuo ng̃a maólag, maláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incontinentemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy pagpogóng.</span> * V. <i><a href="#e.incontinenti">Incontinenti</a></i>. -</p> -<p id="e.incontinenti" class="hw"><span class="sc">Incontinenti</span>. = <span lang="ceb">Guiláyon, dihá dihá, carón gayód, carón carón, sa madalí caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incontrastable</span>. V. <i><a href="#e.inconquistable">Inconquistable</a></i> é <i>Incontestable</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incontrovertible</span>. V. <i><a href="#e.incontestable">Incontestable</a></i>. * <span lang="ceb">Ang matúod oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconvencible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli padáog, ang díli mahímo ng̃a daugon sa mg̃a pagsámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconveniencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcasámoc, pagcalisód. * Pagcaoaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconveniente</span>. = <span lang="ceb">Ang díli ang̃ay, ang díli oyon. * Casámoc, caoláng̃an, cacolían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconversable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagasoguilánan ug doólan tong̃ód sa iang gaoi ng̃a maísog, tong̃ód -sa iang pagcabórong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inconvertible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a mabálhin sa lain ng̃a pagcabótang.</span> -</p> -<p id="e.incordio" class="hw"><span class="sc">Incordio</span>. = <span lang="ceb">Hobág sa bolog ng̃a guican sa saquét ng̃a guing̃álan ug gálico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incorporacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahiósa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incorporar</span>. = <span lang="ceb">Paghiósa, pagtíp-oc. * Paglíngcod sa nagahígda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incorpóreo</span>. = <span lang="ceb">Ang díli laoas, ang oaláy laoas.</span> -</p> -<p id="e.incorreccion" class="hw"><span class="sc">Incorreccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagsáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incorrecto</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá saoáyon, ang díli pasáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incorregibilidad</span>. V. <i><a href="#e.incorreccion">Incorreccion</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcagáhi sa húna húna, sa cásing cásing, pagcadáyon, pagparáyon sa húna húna ng̃a -daótan, sa mg̃a bohat ug sa batásan ng̃a mang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incorrupcion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa bisan onsa ng̃a oalá madonót. * Pagcaólay sa quinabóhi ug sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incorruptamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy pagcadonót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incorruptibilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagcadonót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incorruptible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli madonót, ang díli mahímo ng̃a sorlan sa pagcadonót. * Ang malisód ug macóli -ng̃a pagadaótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incorrupto</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá madonót ug madáot, ang oalá madobóc. * Babáye ng̃a olay, bog-os, ng̃a oalá -pahilábtan sa laláqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Increado</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá boháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incredibilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli mahímo ng̃a pagatoóhan ug bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incredulidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalisód sa pagtóo sa bisan onsa. * Pagcacólang, pagcaoaláy. Pagtóo sa mg̃a toloóhan sa mg̃a cristianos.</span> -<span class="pageNum" id="pb153">[<a href="#pb153">153</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Incrédulo</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mutóo sa guinadóng̃og nía, ug labí pa sa mg̃a toloóhan sa mg̃a binoñágan. -* Ang malisód ug macóli mutóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Increible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagatoóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Increpacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabárlong, pagcasáoay, casabá ng̃a mabáscog ug maháit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Increpador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasáoay, ang magabárlong, ang mocasabá, ang magaáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Increpar</span>. = <span lang="ceb">Saoay, barlong, sabá, aoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incruento</span>. = <span lang="ceb">Ang mabóhat sa oaláy dogó ng̃a maágas: quining polong macaígo sa santos ng̃a Paghálad -sa misa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incrustar</span>. = <span lang="ceb">Pagcatábon sa mg̃a salog sa mg̃a dahon ng̃a manípis sa boláoan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incubacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalómlom sa mg̃a manóc ug sa obán pang mg̃a langgam sa mg̃a itlog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Íncubo</span>. = <span lang="ceb">Ang yaoa ng̃a magapacalaláqui ug macasalá sa babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inculcar</span>. = <span lang="ceb">Pagdóol caáyo, pagsígpit, paggóot, paghagóot sa mg̃a botang. * Pagósob osob, pagópod -opod sa bisan onsa ng̃a guipamólong. * Pagdáyon sa guihúna húna.</span> -</p> -<p id="e.inculpable" class="hw"><span class="sc">Inculpable</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy salá, ang díli mahímo ng̃a pagasang̃ílan.</span> -</p> -<p id="e.inculpablemente" class="hw"><span class="sc">Inculpablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inculpacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáng̃il.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inculpadamente</span>. V. <i><a href="#e.inculpablemente">Inculpablemente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inculpado</span>. V. <i><a href="#e.inculpable">Inculpable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inculpar</span>. = <span lang="ceb">Pagsáng̃il. * Pagtúg-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inculto</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a borong, boquírnon, cabos, ng̃a oaláy quinaárman. * Yota ng̃a oalá pagabohátan. -* Pagpamólong, oáli, &c., ng̃a díli maáyo ng̃a patalinghógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incumbencia</span>. = <span lang="ceb">Catongdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incumbir</span>. = <span lang="ceb">Pagígo sa bisan onsa sa ilálom sa gahóm con sa catongdánan sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incurable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a tambálon, ang malisód ug macóli matámbal, ang oaláy tambal ug sompa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incuria</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy cacógui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incurioso</span>. = <span lang="ceb">Ang díli macógui, ang díli magabántay ug magaalíma sa bisan onsa ng̃a caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incurrir</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa mg̃a salá. * Pagsácop sa castigo ng̃a tacós sa mg̃a pahanóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Incursion</span>. V. <i><a href="#e.correria">Correría</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indagacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpaquigásoy, pagpaquigsáyor, pagcasósi, pagsóquit, pagcasócna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indagar</span>. = <span lang="ceb">Sayor, asoy, sosi, socna, soquit, cotána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indebidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadíli mao, sa pagcaoaláy cataróng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indebido</span>. = <span lang="ceb">Ang díli maáyo ng̃a boháton.</span> -</p> -<p id="e.indecencia" class="hw"><span class="sc">Indecencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcahúgao, pagcahílas, pagcang̃íl-ad, pagcaláo-ay.</span> -</p> -<p id="e.indecente" class="hw"><span class="sc">Indecente</span>. = <span lang="ceb">Mang̃íl-ad, mahúgao, maláo-ay, mahílas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indecentemente</span>. V. <i><a href="#e.indecorosamente">Indecorosamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indecible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a ingnon ug iásoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indecision</span>. = <span lang="ceb">Pagcainálang alang sa pagbóhat con sa pagpamólong sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indeciso</span>. = <span lang="ceb">Ang guiálang aláng̃an sa pagbóhat con sa pagpamólong sa bisan onsa, ang díli mahanáyac, -ang nagadúha doha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indecoro</span>. V. <i><a href="#e.indecencia">Indecencia</a></i>. -</p> -<p id="e.indecorosamente" class="hw"><span class="sc">Indecorosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcang̃íl-ad, sa pagcaláo-ay, sa díli maáyo, sa pagcahógao, sa pagcaoaláy caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indecoroso</span>. V. <i><a href="#e.indecente">Indecente</a></i>. -</p> -<p id="e.indefectible" class="hw"><span class="sc">Indefectible</span>. = <span lang="ceb">Ang may pagcamáo gayód. * Ang díli mahímo ng̃a maoalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indefectiblemente</span>. = <span lang="ceb">Sa matúod gayód, matúod tuod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indefensable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a labánan, ng̃a papagatabáng̃an.</span> -<span class="pageNum" id="pb153a">[<a href="#pb153a">153</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Indefenso</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy paglában, ang oaláy manlalában, magtatábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indeficiente</span>. V. <i><a href="#e.indefectible">Indefectible</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indefinible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a asóyon ug saydan ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indefinidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy pagcaásoy ug pagcasáyod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indefinido</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá asóyon ug maáyo. * Ang oaláy cocotoban ng̃a guiíla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indefinito</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy catapósan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indeleble</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a panáson, quiáson. * Ang díli maoalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indeleblemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadíli mapánas.</span> -</p> -<p id="e.indeliberacion" class="hw"><span class="sc">Indeliberacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang, pagcaoaláy húna húna, salabótan.</span> -</p> -<p id="e.indeliberado" class="hw"><span class="sc">Indeliberado</span>. = <span lang="ceb">Ang guibóhat con guipamólong sa oalá húna hunáon ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indemne</span>. = <span lang="ceb">Ang nahagáoas sa bisan onsang cadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indemnidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáad sa bisan cansa ng̃a díli sia pagadaóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indemnizacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáyad sa mg̃a cadáot ng̃a guibóhat sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indemnizar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáyad sa mg̃a cadáot ng̃a <span class="corr" id="xd31e87216" title="Fuente: quibóhat">guibóhat</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Independencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy ponóan ng̃a hiílhan. * Pagbóot ng̃a caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Independiente</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy ponóan, ang díli sacop sa lain, ang magabóot sa iang caogalíng̃on. * Sa -caogalíng̃on ng̃a pagbóot. * Sa pagcaoaláy ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indescribible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a isayód ug iásoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indesignable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a timaánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indestructible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a gobon ug laglágon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indeterminable</span>. V. <i><a href="#e.indeliberado">Indeliberado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indeterminacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúha duha.</span> * V. <i><a href="#e.indeliberacion">Indeliberacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indeterminadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa <span class="corr" id="xd31e87280" title="Fuente: pahcadúha">pagcadúha</span> doha, sa oaláy pagcahanáyac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indeterminado</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá pa iásoy, ang oalá pa isógo. * Ang oalá pa mahanáyac, ang nagadóha doha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indevocion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang sa pagámpo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indevoto</span>. = <span lang="ceb">Ang díli maampóon. * Ang díli mahagógma sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indiana</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a piníntal sa luyo lamang, sa nauong lang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indiano</span>. = <span lang="ceb">Ang natáuo, ug ang natong̃ód sa Indias. * Ang táuo ng̃a guican sa Indias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indicacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpasábot sa mg̃a timáan.</span> -</p> -<p id="e.indicante" class="hw"><span class="sc">Indicante</span>. = <span lang="ceb">Ang magapasábot sa mg̃a timáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indicar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasábot sa mg̃a timáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indicativo</span>. V. <i><a href="#e.indicante">Indicante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indiccion</span>. = <span lang="ceb">Pagtáoag sa bisan cansa sa mg̃a junta, sa mg̃a catilíngban, sa mg̃a cabildóhan. * -Pagcadógay, cadogáyan sa tagsa ca napólo ug limá ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Índice</span>. = <span lang="ceb">Timáan sa bisan onsa. * Listáhan sa mang̃a libro sa mg̃a bahin nila ug sa bisan onsa. -* Ang pothao, boláoan, &c., ng̃a magatórlo sa horas sa mg̃a horásan. * Torlo ng̃a itolórlo. * -Listáhan sa mg̃a libro ng̃a dinilí, ng̃a guidilí sa pagbása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indiciar</span>. = <span lang="ceb">Pagíla sa saláan tong̃ód sa mg̃a timáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indicio</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang timáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Índico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód, sa India.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indiferencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálang alang sa boot, sa oaláy osáb pagáyad sa bisan onsa ug sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indiferente</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mabóyoc sa luyo ug sa luyo. * Ang oaláy sapayán ng̃a boháton ug ng̃a díli -boháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indiferentemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy pagpíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indígena</span>. = <span lang="ceb">Ang natáuo con molópio sa Guinharían, sa provincia con sa longsod ng̃a guihisgótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indigencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaháng̃ol, pagcacólang sa quinahánglan sa pagcáon sa pagbísti, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indigente</span>. = <span lang="ceb">Hang̃ol, ang coláng̃an ang guicábsan sa quinahánglan sa pagcabóhi, sa cabohían.</span> -<span class="pageNum" id="pb154">[<a href="#pb154">154</a>]</span></p> -<p id="e.indigestible" class="hw"><span class="sc">Indigestible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahílis sa cotó cotó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indigestion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagcahílis sa mg̃a quináon sa cotó cotó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indigesto</span>. V. <i><a href="#e.indigestible">Indigestible</a></i>. * <span lang="ceb">Ang mabóloc, ang nagobót, ang díli mahósay. * Táuo sa malisód ug maháit ng̃a cagaoían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indignacion</span>. = <span lang="ceb">Casocó, capong̃ót, caáquig, panoyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indignamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaótan, sa díli maáyo, sa pagcadíli tacós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indignante</span>. = <span lang="ceb">Ang masocó, ug ang magapasocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indignar</span>. = <span lang="ceb">Socó, panoyó, pong̃ót, aquig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indignidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli tacós, pacaoaláy pahanóngdan. * Bohat ng̃a daótan, ng̃a díli ang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indigno</span>. = <span lang="ceb">Ang díli tacós, ang oaláy pahanóngdan.</span> * V. <i><span class="corr" id="xd31e87500" title="Fuente: Indinidad">Indignidad</span></i> desde <i lang="ceb">bohat</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Índigo</span>. = <span lang="ceb">Tagom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indiligencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang, pacaoaláy cacógui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indio</span>. = <span lang="ceb">Ang natáuo ug molópio sa Indias. * Ang may color ng̃a asúl.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indirecta</span>. = <span lang="ceb">Sambíng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indirectamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasambíng̃ay, sa pagcasalingcápao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indirecto</span>. = <span lang="ceb">Ang magalicó, ang díli lactod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indisciplina</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang sa pagtoón sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indisciplinante</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a saoáyon, ang malisód ug macóli pagatoónan, pagatodlóan, pagbatasánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indisciplinado</span>. = <span lang="ceb">Ang coláng̃an sa pagtóon, sa pagtódlo, sa batásan, ang soquíhan, masinocólon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indiscrecion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indiscreto</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat ug mamólong sa oaláy salabótan, sa oalá húna hunáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indisoluble</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pogabolágon ug pagabarbáron.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indisolublemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadíli mabólag, mahóbad ug mabárbar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indispensable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pasailóon. * Ang quinahánglan ng̃a boháton gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indispensablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa linogsánay gayúd. * Sa dagcóng quinahánglan gayód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indisponer</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa mg̃a quinahánglan ug sa mg̃a pagándam sa pagbóhat sa bisan onsa, pagpabíquil -sa mg̃a cabobót-on. * Pagbáti sa bisan onsang saquét, pagsáquet saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indisposicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá sa mg̃a quinahánglan sa bisan onsa. * Pagcasáquet saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indispuesto</span>. = <span lang="ceb">Ang masáquet saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indisputable</span>. V. <i><a href="#e.incontestable">Incontestable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indisputablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy duha doha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indistinguible</span>. = <span lang="ceb">Ang malisód ug macóli ng̃a pagaílhan. * Ang dilí mahímo ng̃a quít-on, ang dilí masáyor, -maásoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indistintamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaabánil, sa oaláy pagpíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indistinto</span>. = <span lang="ceb">Ang maíng̃on ug magsáma sa lain ng̃a botang, ang díli macaláin lain. * Ang dilí madayág, -masáyor, maásoy caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Individual</span>. = <span lang="ceb">Ang caogalíng̃on sa tagsa tagsa. * Ang labing mahál ug bantógon sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Individualidad</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a caogalíng̃on ug onay sa mg̃a botang, ng̃a magacaláin lain caníla sa obán -ng̃a isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Individualmente</span>. = <span lang="ceb">Sa timáan ng̃a caogalíng̃on. * Sa paghiósa ng̃a hingpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Individuar</span>. = <span lang="ceb">Pagásoy sa bisan onsa sa pagcalináin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Individuo</span>. = <span lang="ceb"><i>Individual</i>. * Ang díli mabáhin, ang díli mabólag ug magaláin. * Usá ca buoc.</span> -</p> -<p id="e.indivisamente" class="hw"><span class="sc">Indivisamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy pagcabólag, pagcabáhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indivisibilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli mahímo ng̃a pagabolágon ug bahínon ang usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -<span class="pageNum" id="pb154a">[<a href="#pb154a">154</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Indivisible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a bolágon ug bahínon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indivisiblemente</span>. V. <i><a href="#e.indivisamente">Indivisamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indiviso</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá mabólag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indócil</span>. = <span lang="ceb">Ang soquíhan, ang masinocólon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indocilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóqui, pagcasócol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indocto</span>. = <span lang="ceb">Ang díli maálam, ang coláng̃an sa quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Índole</span>. = <span lang="ceb">Gaoi, cagaoían ng̃a onay ug caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indolencia</span>. = <span lang="ceb">Pacaoaláy pagcatándog sa húna húna. * Catacá, Pagcaoaláy cacógui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indolente</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a díli pagatandógan sa húna húna. * Matalác-on, tapólan.</span> -</p> -<p id="e.indomable" class="hw"><span class="sc">Indomable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a aghópon, pagaándon ug pagtanólon. * Ihaláson.</span> -</p> -<p id="e.indomado" class="hw"><span class="sc">Indomado</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá aghópon ug pagaándon. * Ang oalá ponggon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indomesticable</span>. V. <i><a href="#e.indomable">Indomable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indoméstico</span>. V. <i><a href="#e.indomado">Indomado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indómito</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.indubitable" class="hw"><span class="sc">Indubitable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli arang pagadóha doháon.</span> -</p> -<p id="e.indubitablemente" class="hw"><span class="sc">Indubitablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy doha doha, sa matúod gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indubitadamente</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Induccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahópo, pagcasámbag.</span> -</p> -<p id="e.inducidor" class="hw"><span class="sc">Inducidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magahópo, magasámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inducir</span>. = <span lang="ceb">Hopo. * Sambag, tambag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inductivo</span>. V. <i><a href="#e.inducidor">Inducidor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indudable</span>. V. <i><a href="#e.indubitable">Indubitable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indudablemente</span>. V. <i><a href="#e.indubitablemente">Indubitablemente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indulgencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyon sa pagpasáilo sa mg̃a salá, sa mg̃a sayóp, ug sa pagtógot sa mang̃a calóoy. -* Pagtógot sa Santos ng̃a Papa sa pagpasaílo sa mg̃a baláidon sa purgatorio, tong̃ód -sa mg̃a salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indulgente</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon magapasáilo sa mg̃a salá, ug magatógot sa mg̃a calóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indultar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasáilo sa bisan cansa sa baláydon tong̃ód sa iang salá. * Pagpagáoas sa bisan -onsang tolománon con catongdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Indulto</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot sa bisan onsa. * Pagpasáilo sa mang̃a baláydon sa mg̃a salá. * Pagpagáoas -sa pagtúman sa catongdánan onta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Industria</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman, caálam, laláng, pagcabátir.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Industriar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóon, pagtórlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Industriosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa caálam, sa laláng, sa pagcabátir.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Industrioso</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam, batid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inebreativo</span>. = <span lang="ceb">Ang macahobóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inedia</span>. = <span lang="ceb">Pagcalóya sa bisan cansa cay oalá comáon ug moínom cutub sa dugay dugay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inédito</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guisólat ug oalá pa mabántog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inefabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli mahímo ng̃a iásoy ug bisan onsa sa mg̃a polong.</span> -</p> -<p id="e.inefable" class="hw"><span class="sc">Inefable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a iásoy sa mg̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ineficacia</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang sa gahóm, sa cosóg, sa cacógui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ineficaz</span>. = <span lang="ceb">Ang díli macahímo, ang oaláy gahóm ug cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ineficazmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadíli macahímo, sa pacaoaláy cosóg ug gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inélegante</span>. = <span lang="ceb">Ang díli ang̃áyan, ang oaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inenarrable</span>. V. <i><a href="#e.inefable">Inefable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ineptamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ineptitud</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inepto</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inequívoco</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy duha doha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inercia</span>. = <span lang="ceb">Pagcalúya, calóya. * Catacá, catápol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inerrable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a saypon.</span> -<span class="pageNum" id="pb155">[<a href="#pb155">155</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Inerrante</span>. = <span lang="ceb">Ang mapoyó, ang díli malíhoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inerte</span>. = <span lang="ceb">Malóya, tapólan, matalác-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inescrutable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a toquíbon, togcálon ug sabóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inescudriñable</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inesperadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oalá huláton, paabóton, sa calit, sa coláhao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inesperado</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inestimabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli mahímo ng̃a pagabílhon ug higogmáon ug bisan onsa, ing̃on sa ang̃ay ug tacús -onta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inestimable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagabílhon ug higogmáon ing̃on sa tacús ug ang̃ay. * Ang díli -cabílhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inestimado</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá pa pagabotáng̃an sa bili.</span> -</p> -<p id="e.inevitable" class="hw"><span class="sc">Inevitable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagapónggan, ang moábot gayód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inexactitud</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagtúman ug pagcahíngpit. * Ang díli maíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inexacto</span>. = <span lang="ceb">Ang coláng̃an sa pagcatóman ug pagcahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inexcusable</span>. V. <i><a href="#e.inevitable">Inevitable</a></i>. * <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a ibalíbad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inexcusablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy balíbar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inexausto</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahorót, ang díli maíti, matíti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inexistente</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy pagcamáo, ang díli mao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inexorable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mabóyoc ug mamahómoc sa mang̃a pagámpo ug mg̃a pagháng̃io. * Ang díli macóha -sa <span class="corr" id="xd31e88177" title="Fuente: hang̃uio">hang̃io</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inexorablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa minatúod gayód, sa oaláy pagcasíbog sibog sa húna húna, sa polong ng̃a guisógo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inexperiencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagcaánad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inexperto</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá maánad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inexpiable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli <span class="corr" id="xd31e88212" title="Fuente: mihímo">mahímo</span> ng̃a baydan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inexplicable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a isáyod ug iásoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inexpugnable</span>. V. <i><a href="#e.inconquistable">Inconquistable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inextinguible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mapálong. * Ang díli mahóman, matápus, ang madúgay uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infacetismo</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy caang̃áyan sa pagpamólong ug sa pagsólat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infacundo</span>. = <span lang="ceb">Ang guicábsan sa mg̃a polong sa iang pagsoguílon. * Táuo sa diótay ng̃a mg̃a polong, -mahilómon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infalibilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli mahímo sa paglímbong ug ng̃a pagalimbóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infalible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a magalímbong ug ng̃a pagalimbóng̃an. * Matúod, sa oaláy doha doha.</span> -</p> -<p id="e.infaliblemente" class="hw"><span class="sc">Infaliblemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamatúod gayód, sa oaláy duha duha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infamacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacóha sa dong̃og, pagpacaólao.</span> -</p> -<p id="e.infamador" class="hw"><span class="sc">Infamador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapacaólao, ang magadáot ug magacóha sa dong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infamante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infamar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagdáot sa dong̃og, sa maáyong ng̃alan, pagpacaólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infamativo</span>. V. <i><a href="#e.infamador">Infamador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infamatorio</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infame</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy dong̃og ng̃a maáyo, daótan, mang̃íl-ad, talamáyon, tacós ng̃a pasipád-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infamemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaótan, sa pagcang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infamia</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang sa maáyong dong̃og. * Bohat ng̃a daótan, malágsot, mang̃íl-ad, pagcatampálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang, edad sa mg̃a báta hasta sa icapíto ca túig cutub sa ilang pagcaboótan, -hasta sa pagsógod sa ilang boot. * Pagcasógod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infando</span>. = <span lang="ceb">Ang mang̃íl-ad uyámot. * Ang díli tacós ng̃a pagahisgótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infanta</span>. = <span lang="ceb">Ang báta ng̃a babáye ng̃a oalá pa omábot sa icapíto ca túig. * Bisan quinsa sa mg̃a anac ng̃a <span class="pageNum" id="pb155a">[<a href="#pb155a">155</a>]</span>babáye, sa guintiayónan, sa mg̃a hari, ug bisan quinsa sa mg̃a asáoa sa mg̃a anac -ng̃a laláqui sa hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infantado</span>. = <span lang="ceb">Ang yota ng̃a hingsácpan sa pagcatagía sa mg̃a anac sa mg̃a hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infante</span>. = <span lang="ceb">Ang báta ng̃a laláqui ng̃a oalá pa omábot sa icapíto ca túig. * Bisan quinsa sa mg̃a anac ng̃a laláqui, sa guintiayónan, sa mg̃a hari, ng̃a sonód -sa pang̃ánay. * Ang soldado ng̃a oaláy cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infantería</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a soldados ng̃a oaláy mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infanticida</span>. = <span lang="ceb">Mamomonó sa mg̃a bátang diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infanticidio</span>. = <span lang="ceb">Pagcabonó, pagpatáy sa bisan cansang bátang diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infantil</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa edad sa pagcaoalá pay boot sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infanzon</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mahál ng̃a guipagáoas sa hari sa mg̃a bohis, sa mg̃a tampo, ug sa obán pang -mg̃a tolománon sa mg̃a guinsacópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infanzonado</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód ug onay sa dagcóng táuo ng̃a infanzon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infanzonazgo</span>. = <span lang="ceb">Ang yota ng̃a caogalíng̃on ug ng̃a hingsácpan sa gahóm <span class="corr" id="xd31e88424" title="Fuente: as">sa</span> infanzon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infanzonía</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang, cahímtang sa infanzon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infatigable</span>. V. <i><a href="#e.incansable">Incansable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infatigablemente</span>. V. <i><a href="#e.incansablemente">Incansablemente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infatuar</span>. = <span lang="ceb">Pagpabóang sa bisan cansa.</span> -</p> -<p id="e.infaustamente" class="hw"><span class="sc">Infaustamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalisód, sa pagcaanógon, sa pagcaaláot, sa pagcagóol.</span> -</p> -<p id="e.infausto" class="hw"><span class="sc">Infausto</span>. = <span lang="ceb">Anógon, aláot. * Ang guicalísdan, guicayógtan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infaccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatacód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infectar</span>. V. <i><a href="#e.inficionar">Inficionar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infectivo</span>. = <span lang="ceb">Ang matácod, ang magapatacód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infecto</span>. = <span lang="ceb">Ang guitácdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infecundidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalángday. * Pagcaoaláy pagbóng̃a, cacolían ng̃a magaólang sa pagbóng̃a sa mg̃a -cahoy ug mg̃a tanóm, ug sa pagpang̃ánac sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infecundo</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mobóng̃a. * Ang díli macagánac, macaglíoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infelice</span>. V. <i><a href="#e.infeliz">Infeliz</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infelicidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaanógon, pagcaaláot, calisód, cagóol, caháng̃ol.</span> -</p> -<p id="e.infeliz" class="hw"><span class="sc">Infeliz</span>. = <span lang="ceb">Anógon.</span> * V. <i><a href="#e.infausto">Infausto</a></i>. * <span lang="ceb">Hang̃ol. * Táuo ng̃a mahináyon sa maháoan ng̃a boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infelizmente</span>. V. <i><a href="#e.infaustamente">Infaustamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inferior</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa obus, sa ilálom. * Bisan onsang botang ng̃a diótay sa lain ng̃a botang, -sacop, guinsacópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inferioridad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácop. * Pagcaóbos. * Pagcabótang sa bisan onsang botang sa ilálom, sa obos sa -lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inferir</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna sa bisan onsa tong̃ód sa mg̃a guinsóndan.</span> -</p> -<p id="e.infernal" class="hw"><span class="sc">Infernal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód ug ang caugalíng̃on sa impierno, sa espierno. * Daótan, mang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infernar</span>. = <span lang="ceb">Paghócom sa bisan cansa sa impierno. * Pagsámoc, pagpasocó, pagpapong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ínfero</span>. V. <i><a href="#e.infernal">Infernal</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infestacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃óbat. * Pagcadáot, pagcatacód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infestar</span>. = <span lang="ceb">Pagtacód sa saquét, sa salot. * Pagdáot, pagpang̃óbat.</span> -</p> -<p id="e.inficionar" class="hw"><span class="sc">Inficionar</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagdáot sa bisan cansa sa mg̃a daótan ng̃a pagtolón-an ug pagsámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infidelidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabórhi. * <span class="corr" id="xd31e88630" title="Fuente: Prgcaoaláy">Pagcaoaláy</span> Pagtóo sa mg̃a toloóhan sa mg̃a binoñágan. * Catilíngban sa mg̃a dioatáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infidencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagláom sa isigcatáuo. * Paglápas sa catongdánan ng̃a tacós pagatománon -sa tong̃ód sa isigcatáuo. * Pagcabórhi.</span> -<span class="pageNum" id="pb156">[<a href="#pb156">156</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Infidente</span>. = <span lang="ceb">Borhíon, ang díli mobálos sa pagláom ng̃a guibótang canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infiel</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Dioatáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infielmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabórhi.</span> -</p> -<p id="e.infierno" class="hw"><span class="sc">Infierno</span>. = <span lang="ceb">Impierno, espierno. * Lugar ng̃a pagasaquétan, sa oaláy catapúsan, sa mang̃a táuong -daótan, pinilían. * Mg̃a casáquet sa mg̃a pinilían. * Lugar ng̃a guimpóyan sa mg̃a -calág sa mg̃a táuo ng̃a matárong, ng̃a nang̃amatáy sila sa oalá mamatáy si Jesucristo -ng̃a atong Guinóo, ug ng̃a guiholátan nila sa iang santos ng̃a pagábot. * Lugar ng̃a -guicagóbtan, guibanháan, ng̃a guipang̃aoáyan, ug ang mao ng̃a paggobót ug pagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infigurable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagabotáng̃an sa dagoay ng̃a laoásnon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infíltracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahonób sa tobig, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infiltrarse</span>. = <span lang="ceb">Paghonób.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ínfimo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahamótang sa logar ng̃a obos caáyo. * Ang oláhi, ang catapúsan sa ng̃atanán, -ang poit, poyát. * Ang labíng obos ug daótan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infinidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy catapúsan. * Pagcadághan, cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infinitamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadáyon sa guihápon, sa pagcaoaláy catapúsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infinito</span>. = <span lang="ceb">Ang díli matápus, macóbos, maóbos. * Ang dagcóan oyámot. * Cadaghánan, pagcadághan, -daghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infirmar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagóbos, pagcóbos sa gahóm, sa cosóg sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inflacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótod. * Pagpalábi labi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inflamable</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon masíga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inflamacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíga. * Pagcahobág, pagcabótod, pagcalámhoy. * Pagcaínit sa húna húna, guican -sa caísog sa mg̃a cailíbgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inflamar</span>. = <span lang="ceb">Pagsíga. * Paghobág, pagbótod, paglámhoy. * Pagínit sa húna húna guican sa cosóg sa -mang̃a cailíbgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inflamatorio</span>. = <span lang="ceb">Ang macasíga, ang magapahobág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inflar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótor. * Pagpalábi labi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inflativo</span>. = <span lang="ceb">Ang magapahótod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inflexibilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcagáhi sa bisan onsa, ng̃a díli mabalicó, mabalíquig, malíad, mabóyoc. * Pagcalíg-on -sa húna húna, sa cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inflexible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mabóyoc, mabalicó, malíad. * Ang malíg-on sa cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inflexion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabalíquig, pagcabalicó, pagcabóyoc, pagcalíad.</span> -</p> -<p id="e.influencia" class="hw"><span class="sc">Influencia</span>. = <span lang="ceb">Paghilábot sa bisan onsa, pagsámbag, pagtámbag, paghópo, pagágda. * Ang grasia, ang -pagtábang ng̃a guilólot sa Dios sa mg̃a calág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Influir</span>. = Idem hasta <i lang="ceb">ang gracia</i>. * <span lang="ceb">Paglólot sa Dios sa iang santos ng̃a pagtábang, sa iang mg̃a hatag, sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Influjo</span>. V. <i><a href="#e.influencia">Influencia</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Informacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpaquigsáyod, <span class="corr" id="xd31e88829" title="Fuente: papaquigásoy">pagpaquigásoy</span>, pagcasósi, pagcasóquit. * Pagcasócna. * Pagásoy, pagsáyod, pagdayág.</span> -</p> -<p id="e.informador" class="hw"><span class="sc">Informador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaásoy, magasáyod, magadayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Informal</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahamótang ing̃on sa guiásoy sa mg̃a tolománon, ing̃on sa batásan. * Táuo -ng̃a díli malígdong, ng̃a díli maámbong, ng̃a díli magatóman sa iang ng̃a pagsáad, -sa iang mg̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Informante</span>. V. <i><a href="#e.informador">Informador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Informar</span>. = <span lang="ceb">Asoy, sayod, hayag, dayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Informativo</span>. V. <i><a href="#e.informador">Informador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Informe</span>. = <span lang="ceb">Casayódan ng̃a ihátag sa bisan cansa, sa tong̃ód sa bisan onsa ng̃a guipang̃otána. -* Ang coláng̃an sa dagoay ng̃a quinahánglan onta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infortificable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagalig-ónon.</span> -<span class="pageNum" id="pb156a">[<a href="#pb156a">156</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Infortuna</span>. = <span lang="ceb">Palad ng̃a díli maáyo, guican sa gahóm sa mg̃a bitóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infortunio</span>. = <span lang="ceb">Calisód, calisdánan, cagóol, pagcaanógon, pagcaaláot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infraccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalápas, pagcalípas, pagcasálang, pagcadíli pagtóman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infracto</span>. = <span lang="ceb">Ang malíg-on sa húna húna, sa cásing cásing, ang díli mabálhin, ang díli mabóyoc ug -mamahómoc sa mg̃a pagháng̃io.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infractor</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e88922" title="Fuente: Ano">Ang</span> magalápas, magalípas, magasálang, malipáson, masaláypon.</span> -</p> -<p id="e.infrascrito" class="hw"><span class="sc">Infrascrito</span>. = <span lang="ceb">Ang mopirma sa obos, sa catapósan sa bisan onsa ng̃a solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infraganti</span>. V. <i><a href="#e.fragante">Fragante</a></i> (en). -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infrangible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagaboóng̃on, tipícon, tipácon, docdócon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infraoctava</span>. = <span lang="ceb">Ang unóm ca adlao ng̃a sacop sa octava sa mg̃a piesta sa Singbahán, gauas ang nahaúna -ug ang catapúsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infraoctavo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang arláoa sa mg̃a octava.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infrascripto</span>. V. <i><a href="#e.infrascrito">Infrascrito</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infringir</span>. = <span lang="ceb">Paglípas, paglápas.</span> -</p> -<p id="e.infructifero" class="hw"><span class="sc">Infructífero</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mobóng̃a ug ang díli macagbóng̃a. * Ang oaláy polós, ang oaláy hingbancaágan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infructuosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy polós, caposlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infructuoso</span>. = <span lang="ceb">Ang díli macapólos, ang oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infrugífero</span>. V. <i><a href="#e.infructifero">Infructífero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ínfulas</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan ng̃a guibótang sa canhing tiempo sa olo sa mg̃a Padre sa mg̃a dioatáhan, -ug sa mang̃a paghálad ng̃a guipanghálad nila sa ilang mang̃a dios dios. * Pagpalábi -labi sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infundado</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy himotáng̃an ug cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infundir</span>. = <span lang="ceb">Paghólom. * Paglólot sa Dios sa mg̃a calág sa mg̃a táuo sa iang mg̃a grasia, mg̃a -pagtábang ug mg̃a hatag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infusible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagatonáuon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Infusion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahólom. * Pagcabó-bo sa tobig ng̃a igabóñag sa pagaboñágan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingenerable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagalioáton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingeniar</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna, paggáma, paglaláng sa bisan onsa ng̃a bag-o, sa pagdáng̃at sa guitúyo, -sa guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingeniatura</span>. = <span lang="ceb">Pagcalaláng ng̃a pagagamíton sa bisan cansa, arón macóha ang mg̃a caayóhan ng̃a guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingeniero</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam maghúna húna sa pagdáng̃at sa tuyo nia. * Ang panday ng̃a magabóhat sa -mg̃a máquina ug mg̃a casangcápan sa pagpang̃óbat sa mg̃a cota, mg̃a baluarte, mg̃a lantáuan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingenio</span>. = <span lang="ceb">Húna húna. * Táuo sa matalínis ng̃a húna húna. * Pagcalaláng sa bisan cansa sa pagcóha -ug pagdáng̃at sa guipanghináot nia. * Bisan onsang máquina con capandáyan sa pagpang̃óbat -ug sa pagsócol sa mg̃a caáoay. * Capandáyan ng̃a icatábas sa mg̃a librero sa papel -ug sa mg̃a libro. * Trapiche, máquina sa pagpíga sa tobó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingeniosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalaláng, sa matalínis ng̃a húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingenioso</span>. = <span lang="ceb">Batid, ang may húna húna ng̃a matalínis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingénito</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá paglioáton. * Ang onay sa táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingenuamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaháoan sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingenuidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaháoan sa boot, húna húna ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingenuo</span>. = <span lang="ceb">Ang maháoan sa boot, ang mamólong̃ ing̃on sa anáa sa iang cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingerir</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Pagsácop, paglócop. * Paghilábot -sa bisan onsa ng̃a holosáyon, sa mg̃a paglális, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingretar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa pinótol sa sang̃á sa usá ca cahoy sa lindog con sa sang̃á sa lain ng̃a cahoy.</span> -<span class="pageNum" id="pb157">[<a href="#pb157">157</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingina</span>. = <span lang="ceb">Apapáng̃ig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingle</span>. = <span lang="ceb">Bolog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingobernable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagaayóhon ug pagahóptan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingratamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy pagtamód, sa pagcaoaláy balos ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingratitud</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagtamód, pagcahigalaódan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingrato</span>. = <span lang="ceb">Ang díli magatamód, ang díli mobálos sa mg̃a calóoy, higalaódan. * Ang díli maáyo -sa mang̃a balatían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingrediente</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a isácot sa mg̃a tambal, sa mg̃a ilímnon, sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span>, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ingreso</span>. = <span lang="ceb">Solórlan, sorlánan sa bisan asa. * Sinógdan. * Ang salapí ug bisan onsa ng̃a guidáoat -sa bisan cansa, ug ng̃a may quinahánglan ng̃a ibótang sa mg̃a cuenta ng̃a ipaháyag -nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inhabil</span>. = <span lang="ceb">Ang coláng̃an sa caálam, ang oaláy quinaárman. * Ang díli tacós, ang oaláy pahanóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inhabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy quinaárman. * Cacolían ng̃a onay sa bisan cansa sa pagtóman sa bisan onsang -togon con opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inhabilitar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa opicio sa bisan cansa, tong̃ód cay díli sia macagtóman sa iang catongdánan. * Pagdilí sa gahóm ng̃a guitógot ng̃a -daan sa bisan cansa, arón díli magaparáyon sa iang opicio con cahímtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inhabitable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli capóy-an, ang díli mahímo ng̃a pagapóy-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inhabitado</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá pagapóy-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inherencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcahiósa sa mg̃a botang ng̃a díli mahímo ng̃a pagabolágon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inherente</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a botang ng̃a nahiósa sa lain ng̃a botang, sa díli mahímo ng̃a pagabolágon -ug bahínon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inhibir</span>. = <span lang="ceb">Pagdilí sa usá ca hocom ng̃a magaparáyon sa paghósay ug pagsentensia sa bisan onsa -ng̃a capolong̃ánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inhonestamente</span>. V. <i><a href="#e.deshonestamente">Deshonestamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inhonestidad</span>. V. <i><a href="#e.deshonestidad">Deshonestidad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inhonesto</span>. V. <i><a href="#e.deshonesto">Deshonesto</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inhumanamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabáng̃is, sa pagcapíntas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inhumano</span>. = <span lang="ceb">Mabáng̃is, mapíntas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inicial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaónang letra sa mg̃a polong, sa mg̃a bahin, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Iniciar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáoat sa bisan cansa sa pagcaambítan sa bisan onsa ng̃a tolománon ng̃a tinágo, -pagásoy, pagsáyod canía niána, arón hibalóan nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Iniciativo</span>. = <span lang="ceb">Ang nacasógod, sinógdan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inicuamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaótan uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inicuo</span>. = <span lang="ceb">Daótan, mamomógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inimaginable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagahúna hunáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inimitable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagaaoáton, ng̃a ihóad, ng̃a panigíngnan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ininteligible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a sabóton, pagasáydan ug hibalóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Iniquidad</span>. = <span lang="ceb">Cadaótan ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Injuria</span>. = <span lang="ceb">Polong con bohat ng̃a macadáot sa isigcatáuo con sa iang dong̃og. * Polong ug bohat -ng̃a contra sa cataróng̃an.</span> -</p> -<p id="e.injuriador" class="hw"><span class="sc">Injuriador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáot sa isigcatáuo, mabalicáson, tigbalícas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Injuriante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Injuriar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot sa isigcatáuo sa mg̃a bohat con sa mg̃a polong, pagbalícas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Injurioso</span>. V. <i><a href="#e.injuriador">Injuriador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Injusticia</span>. = <span lang="ceb">Bóhat ng̃a díli ang̃ay sa catarúng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Injusto</span>. = <span lang="ceb">Ang díli <span class="corr" id="xd31e89415" title="Fuente: matárung">matárong</span>, bisan onsa ng̃a díli ang̃ay sa catarúng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inllevable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a antóson, pagailóbon.</span> -<span class="pageNum" id="pb157a">[<a href="#pb157a">157</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmaculadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaólay, sa pagcapótli, sa pagcabóg-os, sa pagcaoaláy boling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmaculado</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy boling, olay, potli, bog-os.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmanejable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagdoólan, pagahóptan, pagabatónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmarcesible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahimo ng̃a pagalomíton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmaterial</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy laoas, ang calágnon, ang espirituhánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmaterialidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmaturo</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá mahínog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmediacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadóol, pagcatopál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmediatamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadóol. * Dihá dihá, sa madalí caáyo, guiláyon, carón carón, carón gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmediate</span>. = <span lang="ceb">Polóng ng̃a linatín:</span> V. el anterior. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmediato</span>. = <span lang="ceb">Ang nadóol, ang díli halayó, harúul.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmedicable</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy tambal, sompa, ang díli mahímo ng̃a pagatambálon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmemorial</span>. = <span lang="ceb">Ang daan, ang caráan caáyo, ang oaláy pagdómdom sa pagcasógod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmensamente</span>. = <span lang="ceb">Sa Pagcaoaláy socod, sa pagcaoaláy catapúsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmensidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli mahímo ng̃a socdon, pagcaoaláy catapúsan: ang̃ay lamang sa Dios. * Cadaghánan, -pagcadághan, daghánan. * Dagcóan, hatáas, halagpád oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmenso</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a socdon, ang oaláy catapúsan, ang díli mahimo ng̃a sacpan ug locpon -sa bisan diin: ang̃ay lamang sa Dios. * Ang dagcóan caáyo, cadaghánan, pagcadághan -ng̃a tuod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmensurable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagasócdon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inméritamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy pahanóngdan, sa oaláy cataróng̃an, sa díli tacos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmérito</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy pahanóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmeritorio</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmersion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalomós, pagcasálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inminente</span>. = <span lang="ceb">Ang magahólot, ang magahómot. * Ang madalí moábot, ang omalábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmobilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagcalíhoc. * Pagcalíg-on sa mg̃a polong ug sa mg̃a húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmoble</span>. = <span lang="ceb">Ang díli malíhoc, ang díli mahimo ng̃a pagalihócon. * Malíg-on sa mg̃a húna húna, -sa mang̃a polong, sa mg̃a pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmoderacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoláy casaráng̃an sa mg̃a bohat con sa mg̃a polong, pagcacápin con pagcacólang -ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmoderadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcacólang con sa pagcacápin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmoderado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a capínan con coláng̃an sa iang mg̃a bohat ug mg̃a polong, ang oaláy casaráng̃an -sa iang pagbóhat ug pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmodestamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy pagpogóng sa mang̃a cailíbgon. * Pagcaólag, pagcaláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmodestia</span>. = Idem excepto el <i lang="ceb">sa</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmodesto</span>. = <span lang="ceb">Ang díli magapogóng sa mg̃a cailíbgon, ang díli magabántay sa iang pagsolóng ug mang̃a -pagbóhat, arón mahamótang onta sa pagcaboótan. * Ang maólag, maláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmolacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahálad sa pagpatáy ug sa pagpónggot sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmolador</span>. = <span lang="ceb">Ang magahálad ug magapónggot sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmolar</span>. = <span lang="ceb">Pagpónggot sa mg̃a mananáp ng̃a guipanghálad, ug bisan ng̃a táuo ang ihálad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmoral</span>. = <span lang="ceb">Polong con bohat ng̃a díli ang̃ay, ng̃a batoc sa maáyong batásan ug pagtolón-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmoralidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáot sa batásan. * Pagápas sa batásan ng̃a díli ang̃ay sa pagtolón-an sa mg̃a -boótan, sa pagtolón-an sa Evangelio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmortal</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mamatáy. * Ang madógay uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmortalidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli mamatáy, pagcadógay uyámot, cadogáyan ng̃a hatáas caáyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb158">[<a href="#pb158">158</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmortalizar</span>. = <span lang="ceb">Pagpatigáyon arón madúgay ug bisan onsa sa guihápon sa panomdóman sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmortificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagsáquet, ug casaquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmoto</span>. = <span lang="ceb">Ang díli malíhoc, ang díli mabálhin sa lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmovible</span>. V. <i><a href="#e.inmutable">Inmutable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmudable</span>. V. <i><a href="#e.inmutable">Inmutable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmueble</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang caayóhan ng̃a díli malíhoc, mg̃a baláy, mg̃a baol, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmundicia</span>. = <span lang="ceb">Hugao, cahogáoan, sagbot, tae, iti. * Pagcaólag, pagcaláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmundo</span>. = <span lang="ceb">Hugáoan, sagbótan. * Ang guidilí sa mg̃a judíos sa ilang batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmune</span>. = <span lang="ceb">Ang nagáoas, ang nahamísic sa bisan onsang tolománon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmunidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcagáoas sa bisan onsang catongdánan. * Pagtógot sa mg̃a ponóan arón díli onta ipagóa -sa mg̃a Singbahán ang mg̃a saláan ng̃a managdang̃óp dihá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmutabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa bisan onsa ng̃a díli mabálhin.</span> -</p> -<p id="e.inmutable" class="hw"><span class="sc">Inmutable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mabálhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmutacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálhin, pagcaláin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmutar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálhin, pagláin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inmutativo</span>. = <span lang="ceb">Ang magabálhin, ang magapaláin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Innato</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a onay sa táuo, sa mananáp, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Innavegable</span>. = <span lang="ceb">Dagat con sacayán ng̃a díli casáquian, ng̃a díli mahímo ng̃a pagasáquian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Innecesario</span>. = <span lang="ceb">Ang díli quinahánlan, ang oaláy quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Innegable</span>. = <span lang="ceb">Ang matúod ng̃a dayág caáyo, ang díli mahímo ng̃a ilimód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Innoble</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahál, ang díli hamíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Innocuo</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Innominado</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy ng̃alan ng̃a caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Innovacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabág-o sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e89857" title="Fuente: Inovador">Innovador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa bisan onsa ng̃a bag-o, ang magasógod sa bag-ong batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Innovar</span>. = <span lang="ceb">Pagbág-o sa bisan onsa. * Pagbálhin, pagpaláin sa bisan onsang batásan, tolománon, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Innumerabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan, cadaghánan ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Innumerable</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy isip, ang díli mahímo ng̃a isípon, ihápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Innumerablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy isip, ihap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inobediencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóqui, pagcasócol, pagcaoaláy pagsógot, pagcasocuáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inobediente</span>. = <span lang="ceb">Ang díli musógot, soquíhan, masinocólon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inobservancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagtóman, pagcalípas, pagcalápas, pagcasálang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inobservante</span>. = <span lang="ceb">Ang díli magatóman, ang magalípas, magalápas, magasálang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inocencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoláy salá. * Pagcaháoan sa boot, sa cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inocente</span>. = <span lang="ceb">Inosente, ang oaláy salá. * Táuo sa maháoan ng̃a boot. * Ang masáyon pagalimbóng̃an -ug pagaólo olóhan. * Ang báta ng̃a oalá pay boot, ng̃a diótay pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inocenton</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon pagalimbóng̃an ug olo olóhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inoculacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabacuna, pagcatacód sa boti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inoculador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatacód sa buti, ang magabacuna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inocular</span>. = <span lang="ceb">Pagbacuna, pagtacód sa boti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inodoro</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy bahó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inofensivo</span>. = <span lang="ceb">Ang díli macadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inoficioso</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa díli ang̃ay sa batásan, sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inopinadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa ahat, sa calit, sa oalá húna hunáon ug paabóton, sa coláhao.</span> -<span class="pageNum" id="pb158a">[<a href="#pb158a">158</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Inopinado</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inoportuno</span>. = <span lang="ceb">Polong con bohat ng̃a díli macaígo, ng̃a guiíng̃on ug guibóhat sa tiempo ng̃a díli -ang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inordenadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabóloc, sa pagcasácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inordenado</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá mahósay, ang nagobót, ang nabóloc, ang nasácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inordinado</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inquietador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasámoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inquietamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasámoc, sa pagcalíhoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inquietar</span>. = <span lang="ceb">Pagsámoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inquieto</span>. = <span lang="ceb">Samócan, ang magalíhoc caáyo, ang díli mopoyó ug mahamótang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inquietud</span>. = <span lang="ceb">Pagcasámoc, pagcalíhoc, pagcaaling̃ása, pagcaoaláy pagcabótang ng̃a maáyo. * Pagcagobóc, -pagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inquilinato</span>. = <span lang="ceb">Pagcaábang, gahóm sa nagaábang sa tong̃ód niádto ng̃a guiabáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inquilino</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaábang sa bisan onsa <span class="corr" id="xd31e90072" title="Fuente: yo a">yota</span>, baláy, sacayán, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inquina</span>. = <span lang="ceb">Domót, daótan ng̃a pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inquinar</span>. = <span lang="ceb">Pagtacód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inquiridor</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapaquisáyod, nagapaquigásoy, nagasósi, nagasóquit, nagasócna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inquirir</span>. = <span lang="ceb">Sayor, asoy, sosi, socna, soquit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inquisicion</span>. = <span lang="ceb">Pagpaquigásoy, pagpaquigsáyor, pagsósi, pagsóquit. * Hocmánan sa Singbahán sa pagbárlong -ug pagcastigo sa mg̃a saláan contra sa Pagtóo sa mg̃a cristianos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inquisidor</span>. = <span lang="ceb">Hocom sa Singbahán ng̃a nahilábot sa mg̃a salá ug sa mg̃a saláan contra sa Pagtóo ug sa mg̃a tinohan sa mg̃a binoñágan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insaciabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagcabósogug pagcaponó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insaciablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy pagcabósogug ug pagcaponó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insacular</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa poyo poyo sa papel sa ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a guinatórlo sa mg̃a opicio -sa longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insalubre</span>. = <span lang="ceb">Ang contra sa quinabóhi, ang macadáot sa maáyong quinabóhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insanable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli matámbal, ang díli mahímo ng̃a pagatambálon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insania</span>. = <span lang="ceb">Cabóang, pagcabóang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insano</span>. = <span lang="ceb">Boang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inscribir</span>. = <span lang="ceb">Paglíloc sa mg̃a letra sa mg̃a tombága, sa mg̃a bató, &c., arón mahabílin hasta sa -dogay sa panomdóman sa mg̃a táuo bisan onsa ng̃a bantógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inscripcion</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang solat ng̃a guilíloc sa bató, sa tombága, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insculpir</span>. V. <i><a href="#e.esculpir">Esculpir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insecto</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a diótay ng̃a oaláy dugó, mg̃a bocóg ug cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insenesencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli matigúlang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insensatez</span>. = <span lang="ceb">Pagcacoliró pagcabóang boang, pagcahóng̃og, pagcabóng̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insensato</span>. = <span lang="ceb">Boang boang, coláng̃an sa boot, coliró, hong̃og, bong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insensibilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagbáti. * Pagcagáhi sa cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insensible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mobáti ang guipógdao, ang guicaoád-an sa boot, sa mg̃a balatían. * Ang guicagahían -sa cásing cásing ng̃a díli sia malóoy, magapoáng̃od.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insensiblemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaánam anam. * Sa pagcaoaláy pagbáti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inseparabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagcabólag. * Pagcabáhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inseparable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagabolágon, pagabahínon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inseparablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadíli mabólag ug mabáhin sa pagcaobán guihápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insepulto</span>. = <span lang="ceb">Minatáy ng̃a oalá ilobóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insercion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácop.</span> -<span class="pageNum" id="pb159">[<a href="#pb159">159</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Insertar</span>. = <span lang="ceb">Pagsácop, paglócop pagsolód sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inservible</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy bale, ang díli magapolós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insidia</span>. V. <i><a href="#e.asechanza">Asechanza</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insidiador</span>. = <span lang="ceb">Ang magalímbong, ang magalaláng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insidiar</span>. = <span lang="ceb">Paglímbong, paglaláng sa pagdáot sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insidiosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalaláng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insidioso</span>. = <span lang="ceb">Ang magalímbong, ang magalaláng sa pagdáot sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insigne</span>. = <span lang="ceb">Bantógon, banságon, cating̃aláhan, hibólng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insignia</span>. = <span lang="ceb">Timáan, tanda. * Bandela, laráoan ng̃a nahatong̃ód sa bisan onsang cofradía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insignificante</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy hingtóndan, ang oaláy cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insinuacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasambíng̃ay. * <span class="corr" id="xd31e90365" title="Fuente: Pagcahíshot">Pagcahísgot</span> sa bisan onsa sa ibábao lamang. * Pagcaháyag, pagcadayág sa bisan onsang camatoódan -sa hingtóngdan ng̃a hocom, arón masáyod sia ug magasentensia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insinuar</span>. = <span lang="ceb">Pagsambíng̃ay. * Paghísgot sa bisan onsa sa ibábao lamang, sa mg̃a hamóbong polong. -* Pagháyag, pagdayág sa mg̃a camatoódan sa matúod ug hingtóngdan ng̃a hocom, arón -masáyod ug magabóot sia. * Pagángcon pagcábig sa cabobót-on sa lain, sa iang maáyong -boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insipidez</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy lalím ug lamí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insípido</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy lamí ug lalím. * Ang oaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insipiencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy caálam, pagcacólang sa quinaárman. * Pagcacólang sa boot, pagcabóang boang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insipiente</span>. = <span lang="ceb">Coláng̃an sa caálam, sa quinaárman. * Coláng̃an sa boot, boang boang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insistencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíg-on. * Pagcadáyon, pagcaópod opod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insistir</span>. = <span lang="ceb">Pagópod opod, pagósob osob. * Pagdáyon sa guihúna húna, sa maong buhat, sa maong polong, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insito</span>. = <span lang="ceb">Ang onay sa bisan onsa, ang caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insociable</span>. = <span lang="ceb">Borong, boquírnon, ang díli boot moobán obán sa isigcatáuo, ang magalícay sa pagobán -sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insocial</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insolacion</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a guican sa dagcóng caínit sa adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insolar</span>. = <span lang="ceb">Pagbólad sa bisan onsa, arón mamalá ug maláya. * Pagbáti sa saquét guican sa dagcóng -caínit sa adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insoldable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a soldahon, ng̃a itápot. * Sayóp con salá ng̃a oalá nay sompa, -ng̃a díli na matámbal ng̃a guihanáycan na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insolencia</span>. = <span lang="ceb">Buhat ng̃a agui sa pagcatampálas. * Pagcaoaláy caólao, pagcacólang sa pagtáhod ug -pagtahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insolente</span>. = <span lang="ceb">Tampalásan. * Palábi labíhon. * Táuo ng̃a oaláy caólao, ng̃a colang sa pagtáhod ug -pagtahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insólidum</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatibúoc. * Sa pagcahiósa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insólito</span>. = <span lang="ceb">Ang mahatábo sa talágsa da, díli sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insolvencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli mahímo sa pagbáyad, pagcaoaláy icabáyad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insolvente</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy icabáyad, ang díli macabáyad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insomne</span>. = <span lang="ceb">Ang natúcao, ang nahócao, ang díli macatólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insomnio</span>. = <span lang="ceb">Pagcatócao, pagcahócao, pagcaoaláy católog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insondable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a sondáhon, ng̃a pagatoquíbon. * Ang díli mahímo ng̃a sabóton ug -hibalóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insonoro</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insoportable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a antóson ug pagailóbon. * Ang macasámoc, macasocó ug macapong̃ót.</span> -<span class="pageNum" id="pb159a">[<a href="#pb159a">159</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Inspeccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatán-ao, pagcasolóng, pagcalí-li.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inspeccionar</span>. = <span lang="ceb">Tan-ao, solóng, li-li, sayod, asoy, susi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inspector</span>. = <span lang="ceb">Ang magatán-ao, ang magasolóng, magalí-li. * Ponóan sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inspiracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahórac, pagcaguinháoa dapit sa solód. * Pagcatógot ug pagcalólot sa Dios sa iang -gracia, sa iang mg̃a paghónghong ug pagtábang, sa mg̃a calág sa mg̃a táuo. * Bisan -onsa ng̃a moábot sa húna húna, sa ahat, sa calit lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inspirar</span>. = <span lang="ceb">Paghódac, pagguinháoa dapit sa solód. * Pagtógot ug paglólot sa Dios sa iang mg̃a -gracia, mg̃a pagtábang ug mg̃a paghónghong, sa mg̃a calág sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang sa pagcalíg-on, pagcabolobálhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instable</span>. = <span lang="ceb">Ang magabolobálhin, ang oaláy calig-ónan, ang oaláy malíg-on ng̃a pinoyánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instalacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahátag sa opicio, con sa cahímtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instalar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa bisan cansa sa opicio con cahímtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaósob, pagcaópod sa pagháng̃io, sa pagpang̃amóyo.</span> -</p> -<p id="e.instantaneamente" class="hw"><span class="sc">Instantáneamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalágmit, sa pagcadalí caáyo, dihá dihá, sa usá ca pagpíloc sa matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instantáneo</span>. = <span lang="ceb">Ang madúgay sa macariót lamang, ang malágmit uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instante</span>. = <span lang="ceb">Ang moháng̃io, ang mang̃amóyo pagópod. * Macariót lamang, ang usá ca pagpíloc sa matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instantemente</span>. V. <i><a href="#e.instantaneamente">Instantáneamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instar</span>. = <span lang="ceb">Pagósob osob sa pagháng̃io, pagpang̃amóyo sa pagópod opod. * Pagdalí sa pagbóhat sa -bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instauracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabág-o, pagcaláin, pagcaósob, pagcaópod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instaurar</span>. = <span lang="ceb">Pagbág-o, pagláin, paósob, pagópod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instigacion</span>. = <span lang="ceb">Pagtóyo, pagcalógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instigador</span>. = <span lang="ceb">Toyo, logos, pagágda, pagsámbag sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instigar</span>. = <span lang="ceb">Ang magatóyo, ang magalógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instilacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatólo, pagcadalígdig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instilar</span>. = <span lang="ceb">Pagtólo, pagdalígdig sa mahínay hinay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instinto</span>. = <span lang="ceb">Cabtáng̃an ng̃a onay ug quinaía sa mang̃a mananáp, sa pagbólong sa ilang mg̃a quinahánglan, -sa pagáyad sa magadáot caníla, ug sa pagíla, ug sa paglícay sa díli nila hiílhan. -* Paghónghong sa Dios ng̃a Espíritu Santo sa mg̃a calág sa mg̃a táuo. * Pagcalíhoc -ng̃a ahat ug calit sa mg̃a húna húna sa mg̃a táuo, sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Institor</span>. V. <i><a href="#e.factor">Factor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Institucion</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatíndog pagcasógod sa bisan onsa. * Pagcatórlo, pagcatóon, pagcabáton, pagcahópot. -* Pagcahátag sa mg̃a cura sa ilang curato.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instituir</span>. = <span lang="ceb">Pagtíndog sa bisan onsa, sa colegio Universidad, &c. Pagpasógod sa bisan onsa. * Pagtórlo, -pagtúon, pagbáton, paghópot. * Pagsógo, pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instituta</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban ng̃a lactod sa mg̃a leyes, sa batásan ng̃a guibóhat sa sogo sa hari ng̃a -si Justiniano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instituto</span>. = <span lang="ceb">Tolománon. * Tuyo, hingtóngdan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instruccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instructivo</span>. = <span lang="ceb">Ang silbi sa pagtúon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instructor</span>. = <span lang="ceb">Ang magatórlo, ang magatóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instruir</span>. = <span lang="ceb">Pagtúon, pagtórlo. * Pagásoy, pagsáyor, pagpaíla. * Pagsógod ug pagbóhat sa camatoódan -ing̃on sa batásan, ing̃on sa nahamótang sa mg̃a tolománon sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instrumental</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a tolónggon sa música. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a sólat ug camatuóran. -<span class="pageNum" id="pb160">[<a href="#pb160">160</a>]</span>* Cadaghánan sa mg̃a tolónggon sa música.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instrumentista</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a músico ng̃a magatáihop sa tolónggon, ang may tolónggon. * Ang magabóhat sa mg̃a tolónggon ug sa mg̃a capandáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Instrumento</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan, ibóhat, icabóhat, igabóhat sa bisan onsa. * Solat, camatoódan sa pagcamatúod -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insuave</span>. = <span lang="ceb">Ang díli maáyo sa mg̃a balatían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insubordinacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagsógot, pagcasóqui, pagcasócol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insubordinado</span>. = <span lang="ceb">Soquíhan. * Masinocólon, ng̃a díli boot magsógot, loog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insubsistencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagcabótang ng̃a malíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insubsistente</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy calig-ónan, ang oaláy pagcabótang ng̃a pirme.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insudar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsa sa minatúod caáyo, sa masingcámot, sa dagcóng cacógui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insuficiencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli mahímo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insuficiente</span>. = <span lang="ceb">Ang díli paígo, ang díli paárang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insufrible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli arang antóson, ilóbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insufriblemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadíli maántos, maílob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insular</span>. V. <i><a href="#e.islenyo">Isleño</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insulsamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy lamí, pagcatáb-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insulsez</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáb-an pagcaoláy lamí. * Pagcaoláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insulso</span>. = <span lang="ceb">Matáb-an, coláng̃an sa lamí. * Ang oaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insultador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatúyo, magasólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insultar</span>. = <span lang="ceb">Pagtúyo, pagsólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insulto</span>. = <span lang="ceb">Pagtúyo, pagcatúyo. * Pagcadámag, pagcadósmog ng̃a ahat, calit. * Casaquét ng̃a ahat, -capógdao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insuperable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli arang daúgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insupurable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a hurton. * Nana, dugó, &c., sa hobág, &c., ng̃a díli macaágui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insurgente</span>. = <span lang="ceb">Ang mialsa, ang misócol sa mg̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insurreccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálsa, pagcagobóc, pagcasócol sa mg̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insureccionar</span>. = <span lang="ceb">Paghópo, pagágda, pagsámbag sa mg̃a táuo arón manóqui ug managsócol sa mg̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Insustancial</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy polós, ang sa diótay ng̃a bale.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intacto</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá cobílon ug hicápon. * Ang olay. * Ang oalá pahilábtan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intachable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli arang saoáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intangible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli arang hicápon ug cobílon.</span> -</p> -<p id="e.integral" class="hw"><span class="sc">Integral</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang bahin sa bisan onsa, sa usá ca tibúoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Integralmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahíngpit, sa pagcatúman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Íntegramente</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Integrante</span>. V. <i><a href="#e.integral">Integral</a></i>. * <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e91018" title="Fuente: macahínpit">macahíngpit</span>, macatúman, macaponó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Integrar</span>. = <span lang="ceb">Pagponó, paghíngpit, pagtúman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Integridad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahíngpit, pagcatóman. * Pagcaólay, pagcabóg-os. * Pagcaháoan sa boot. * Cataróng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Íntegro</span>. = <span lang="ceb">Tibúoc, ang oalá coháan sa iang mang̃a bahin. * <span class="corr" id="xd31e91043" title="Fuente: Matárung">Matárong</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inteleccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intelectivo</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa pagsábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intelectual</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa ihibaló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inteligencia</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa pagsábot, sa paghibaló. * Pagcaíla, pagcasábot. * Pagcabátir, pagcaálam. -* Pagcasábot sa mg̃a húna húna ng̃a tinágo sa mang̃a táuo. * Bisan onsa ng̃a espirituhánon, -calág, Ángeles, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inteligenciado</span>. = <span lang="ceb">Ang guisáydan, ang nasáyod, ang nahibaló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inteligente</span>. = <span lang="ceb">Quinaarmánon, mang̃ialáman, ang maálam.</span> -<span class="pageNum" id="pb160a">[<a href="#pb160a">160</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Inteligible</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon sabóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inteligiblemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaásoy, sa pagcasáyor, sa pagcadayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intemperadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy casaráng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intemperancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy casaráng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intemperie</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláin sa tiempo, pagcaínit, pagcatúgnao, pagcaháng̃in, &c., ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intempestivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadíli maígo, sa pagcadíli tiempo, túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intempestivo</span>. = <span lang="ceb">Polong con bohat ng̃a díli macaígo sa maáyong tiempo, sa ang̃ay ng̃a túig.</span> -</p> -<p id="e.intencion" class="hw"><span class="sc">Intencion</span>. = <span lang="ceb">Tuyo, pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intencionadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa tinóyo, sa pagcatinúyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intencionado</span>. = <span lang="ceb">Ang may tuyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intencional</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a pagbóot sa calág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intendencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcabántay, pagcahópot, pagcaalíma sa bisan onsa. * Yota ng̃a hingsácpan sa gahóm -sa ponóan ng̃a guing̃álan ug intendente. * Opicio con pagcahímtang sa intendente.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intendenta</span>. = <span lang="ceb">Ang asáoa sa intendente.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intendente</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaónang ponóan sa usá ca provincia ng̃a magabántay, magahópot, modáoat ug magagasto, -somála sa mg̃a quinahánglan, sa <span class="corr" id="xd31e91188" title="Fuente: salapé">salapí</span> sa hari con sa Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intensamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabáscog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intension</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáscog, pagcacosóg. * Pagcadacó sa cosóg sa mg̃a cailíbgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intenso</span>. = <span lang="ceb">Ang mabáscog caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intentar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóyo, pagíbog, pagpanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intento</span>. V. <i><a href="#e.intencion">Intencion</a></i>. * Ang guitúyo. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intentona</span>. = <span lang="ceb">Tuyo ng̃a catahápan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intercadencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli magsáma sa mg̃a pagólpot sa pulso, sa mg̃a batásan sa mg̃a táuo ug sa ilang -mg̃a húna húna ug mg̃a pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intercalacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácot, pagcatáod sa usá ca botang sa talioála sa obán ng̃a mg̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intercalar</span>. = <span lang="ceb">Pagsácot sa usá ca botang sa talioála sa obán ng̃a mg̃a botang, pagtalioála, pagólang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interceder</span>. = <span lang="ceb">Pagháng̃io, pagámpo, pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo sa usá ca táuo, arón macacóha sa -pagpasáilo sa lain ng̃a táuo, ug arón macadáng̃at ang guilabánan sa iang guitúyo ug guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interceptar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa bisan onsa sa oalá pa omábot sa hingtóngdan ng̃a lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intercesion</span>. = <span lang="ceb">Pagháng̃io, <span class="corr" id="xd31e91281" title="Fuente: pangámpo">pagámpo</span>, pagpang̃amóyo, <span class="corr" id="xd31e91284" title="Fuente: gahpang̃aliópo">pagpang̃aliópo</span>, paglában.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intercesor</span>. = <span lang="ceb">Ang magalában, manlalában, tomalábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intercolumnio</span>. = <span lang="ceb">Ang lugar ng̃a calang sa durúha ca columnas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intercostal</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa talioála sa mg̃a gosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intercutáneo</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa talioála sa onód ug sa panit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interdecir</span>. = <span lang="ceb">Pagdíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interdiccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interes</span>. = <span lang="ceb">Polós, caposlánan. * Ang bili sa bisan onsa. * Caayóhan, pohónan, bahándi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interesado</span>. = <span lang="ceb">Ang may caíbog sa bisan onsa. * Ang mahagógma caáyo sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interesante</span>. = <span lang="ceb">Ang may polós, ang macapolós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interesar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa polós sa bisan onsa. * Paghilábot sa mg̃a holosáyon sa lain, maíng̃on ng̃a -sa mg̃a holosáyon ng̃a caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interesencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaatóbong sa bisan diin, pagcatámbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interesente</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaatóbang, ang nagatámbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interinamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasalíli, sa pagcaalíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interinidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasalíli, pagcaalíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interino</span>. = <span lang="ceb">Ang nagasalíli, ang nagaalíli, ang nagabóhat sa bisan onsa sa tong̃ód sa lain, sa -pagcaoalá sa lain.</span> -<span class="pageNum" id="pb161">[<a href="#pb161">161</a>]</span></p> -<p id="e.interior" class="hw"><span class="sc">Interior</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa dapit sa solód, sa halálom caáyo. * Ang anáa sa calág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interioridades</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a soguílon, mg̃a paglális lalís, mg̃a pagsábot ng̃a caogalíng̃on ug tinágo, sa -mg̃a caobánan ug sa mg̃a sacop sa tagsa ca panimaláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interiormente</span>. = <span lang="ceb">Sa solód, sa halálom. * Sa húna húna ng̃a caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interlineal</span>. = <span lang="ceb">Ang guisólat sa talioála, sa calang sa mg̃a dalan sa mg̃a solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interlocucion</span>. = <span lang="ceb">Soguílon ng̃a pagabános banósan sa doróha, con capin ba ca táuo, pagsolosámbag sa -soguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interlocutor</span>. = <span lang="ceb">Ang nagasoguílon sa bisan cansa. * Ang mamólong sa ng̃álan sa lain. * Bisan quinsa -sa mg̃a táuo ng̃a nanagsoguílon, nagacagóla, nagasólte.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interlocutorio</span>. = <span lang="ceb">Paghócom ng̃a muóna sa oláhing sentencia, sa oalá pa matibáoas ang paghócom, ang capolong̃ánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interlunio</span>. = <span lang="ceb">Cadogáyan sa tiempo ng̃a díli maquíta ang bulan sa pagcabág-o nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intermediar</span>. = <span lang="ceb">Pagtalioála sa usá ca botang sa lain ng̃a mg̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intermedio</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa talioála. * Pagcadógay, cadogáyan cutub sa usá ca bóhat hasta sa lain -ng̃a bohat. * Ang sayáo, ang música, &c., ng̃a calang sa mg̃a pagbóhat sa mg̃a dula.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e91467" title="Fuente: Iterminable">Interminable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli matápos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intermision</span>. = <span lang="ceb">Pagcaóndang, pagcaárang sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intermitencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaóndang, pagcahóas sa hilánat con sa lain ng̃a saquét ng̃a modósmog pagópod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intermitente</span>. = <span lang="ceb">Ang moarang ug moósob pagópod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intermitir</span>. = <span lang="ceb">Pagóndang, pagárang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Internacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasolód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Internar</span>. = <span lang="ceb">Pagdála sa bisan onsa sa solód sa yota, pagsolód. * Pagsósi ug maáyo sa bisan onsa. -* Pagsáyor sa mg̃a húna húna ng̃a tinágo sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interno</span>. V. <i><a href="#e.interior">Interior</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Internodio</span>. = <span lang="ceb">Ang calang sa talioála sa dohá ca balígtos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Internuncio</span>. = <span lang="ceb">Ang mamólong sa ng̃alan sa lain. * Padre ng̃a dagcóng táuo, ug bisan ng̃a díli Padre, -ng̃a magasalíli sa sinógo sa Santos ng̃a Papa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interpelar</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃ilába, pagpaquigtábang, pagdang̃óp sa lain. * Pagháng̃io, paglógos, arón matóman -ang mg̃a sogo.</span> -</p> -<p id="e.interpolacion" class="hw"><span class="sc">Interpolacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácot sa usá ca botang sa talioála sa obán ng̃a mg̃a botang. * Pagóndang, pagárang -pacaóndang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interpolar</span>. = <span lang="ceb">Pagsácot, pagtalioála sa usá ca botang sa obán ng̃a mg̃a botang. * Pagóndang, pagárang -sa bisan onsang bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interponer</span>. = Idem hasta <i lang="ceb">pagóndang</i>. * <span lang="ceb">Pagpaquíta, pagpaatóbang sa manlalában.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interposicion</span>. V. <i><a href="#e.interpolacion">Interpolacion</a></i> hasta <i lang="ceb">pagcaárang</i>. * <span lang="ceb">Pagcalában sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interpósita persona</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magasalíli, magaalíli sa lain, ang <span class="corr" id="xd31e91589" title="Fuente: magahóhat">magabóhat</span> sa bisan onsa sa ng̃alan sa lain.</span> -</p> -<p id="e.interpretacion" class="hw"><span class="sc">Interpretacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalóas, pagcahóad. * Pagcaásoy, pagcasáyor, pagcahóbad.</span> -</p> -<p id="e.interpretador" class="hw"><span class="sc">Interpretador</span>. = <span lang="ceb">Maghohóad, manlolóas. * Dalobása, ang magaásoy, magasáyod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interpretante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interpretar</span>. = <span lang="ceb">Pagásoy, pagsáyor sa bisan onsang solat con polong sa halálom ng̃a cahológan, ug ng̃a -malisór pagasabóton. * Paghóad, paglóas sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intérprete</span>. V. <i><a href="#e.interpretador">Interpretador</a></i>. * <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a magapaháyag ug magapadayág sa anáa sa caogalíng̃on ng̃a calág ug cásing -cásing.</span> -<span class="pageNum" id="pb161a">[<a href="#pb161a">161</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Interregno</span>. = <span lang="ceb">Pagcadógay, cadogáyan sa tiempo sa pagcaoaláy hari sa usá ca Guinharían.</span> -</p> -<p id="e.interrogacion" class="hw"><span class="sc">Interrogacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃otána, socna, tocso. * Timáan ng̃a guibótang sa mg̃a solat, con mang̃otána -ugáling ang nagasólat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interrogante</span>. = <span lang="ceb">Ang nang̃otána, ang nagasócna, nagatócso:</span> V. <i><a href="#e.interrogacion">el anterior</a></i> desde <i lang="ceb">timáan</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interrogar</span>. V. <i><a href="#e.preguntar">Preguntar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interrogatorio</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a pagpang̃otána, mg̃a tocso, mg̃a pagsócna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interrupcion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaólang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interrumpir</span>. = <span lang="ceb">Pagólang sa pagparáyon sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intersecarse</span>. = <span lang="ceb">Pagbalábag, pagcóros sa duhá ca barlis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intersticio</span>. = <span lang="ceb">Pagcabólag sa diótay ng̃a calang sa talioála sa dohá ca laoas, ug sa mg̃a bahin sa -bisan onsa. * Pagcadógay, cadogáyan sa tiempo ng̃a guisógo sa mg̃a tolománon sa Singbahán, cutub sa usá ca pagorden hasta sa sumunód ng̃a orden sa mg̃a -Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intervalo</span>. = <span lang="ceb">Caoláng̃an, quinaláng̃an, caláng̃an, calang, olang, quinaoláng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intervencion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahilábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intervenir</span>. = <span lang="ceb">Paghilábot. * Paglában, pagtábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interventor</span>. = <span lang="ceb">Ang mahilábot sa bisan onsa ng̃a bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Interyacente</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa talioála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intestado</span>. = <span lang="ceb">Ang namatáy sa oála magbóhat sa testamento sa paghósay ug pagtógon sa iang cabílin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intestino</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa solód sa laoas. * Tináe ng̃a nalicó licó caáyo, ng̃a pagasórlan sa quináon -sa guícan na sa cotó cotó, ug ng̃a mao opód ng̃a alaguían sa hugao, sa táe.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intimacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyor, pagcaásoy, pagpahibaló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Íntimamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahigála caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intimar</span>. = <span lang="ceb">Asoy, sayor, pagpahibaló. * Pagsolód sa usá ca botang sa solód sa lain ng̃a botang, -sa mg̃a bohóng diótay. * Pagábian, paghigála sa minatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intimatorio</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang sulat ng̃a guibotáng̃an sa pagbóot ug pagsúgo sa mg̃a hocom, sa mg̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intimidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaábian, pagcahigála sa minatúod caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intimidar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahárloc, pagpatálao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Íntimo</span>. = <span lang="ceb">Ang sa solód. * Abian, higála ng̃a tuod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intitular</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang, pagsólat sa ng̃alan sa mg̃a libro ug sa lain ng̃a sulat. * Paghing̃álan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intolerabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli maántos, maílob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intolerable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli arang antóson, ang díli mahímo ng̃a pagailóban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intolerancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagántos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intolerante</span>. = <span lang="ceb">Ang díli magaílob ug magaántos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intonso</span>. = <span lang="ceb">Bohócan, bochan, ang oalá pagaguntíng̃an sa bohóc. * Borong, cabós, ang guicábsan -sa quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intramuros</span>. = <span lang="ceb">Sa solód sa cota, sa longsod, sa ciudad.</span> -</p> -<p id="e.intransitable" class="hw"><span class="sc">Intransitable</span>. = <span lang="ceb">Ang dalan, ang lugar ng̃a díli mahímo ng̃a pagaaguían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intrasmutabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagcabálhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intrasmutable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mabálhin, ang díli arang balhínon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intratable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagahilábtan, pagahúptan.</span> * V. <i><a href="#e.intransitable">Intransitable</a></i>. * <span lang="ceb">Táuo sa magáhing húna húna, sa daótan ng̃a gaoi, ng̃a díli maáyo ng̃a pagasoltíhan -ug pagadoólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intrépidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy cahárloc ug catálao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intrepidez</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy cahárloc ug catálao, gahóm, caísog sa cásing cásing, sa mg̃a cadaótan ug -mg̃a catahápan. * Pagcaoaláy pagmátng̃on ug paghúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intrépido</span>. = <span lang="ceb">Cásing casíng̃an. * Ang díli matálao ug mahárloc. * Ang mahanáyac sa pagpamólong ug -sa pagbóhat sa oalá pamatng̃ónon ug húna hunáon ug maáyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb162">[<a href="#pb162">162</a>]</span></p> -<p id="e.intriga" class="hw"><span class="sc">Intriga</span>. = <span lang="ceb">Pagcalaláng, pagpatigáyon sa hilom, sa tinágo, sa pagdáng̃at sa guitúyo ug sa guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intrigante</span>. = <span lang="ceb">Malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intrigar</span>. = <span lang="ceb">Paglaláng.</span> * V. <i><a href="#e.intriga">Intriga</a></i> desde <i lang="ceb">pagpatigáyon</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intrincable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang pagagóbton, ang masáyon mabóloc ug masácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intrincacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcagobót, pagcasácot, pagcabóloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intrincadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabóloc, sa pagcagobót, sa pagcasácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intrincar</span>. = <span lang="ceb">Sacót, gobót, boloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intrínsecamente</span>. = <span lang="ceb">Sa solód, sa caogalíng̃on ng̃a húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intrínseco</span>. V. <i><a href="#e.interior">Interior</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Introduccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasolód, pagcasóol, pagcasócsoc. * Pagcaábian, pagcahigála. * Pagcaándam, pagcatagána -sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Introducir</span>. = <span lang="ceb">Solód, sool, socsoc. * Pagpasógod, pagbatásan sa bisan onsa. * Paghilábot sa díli -onta catongdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Introductor</span>. = <span lang="ceb">Ang magasolór ug magapasolód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intróito</span>. = <span lang="ceb">Sinógdan sa bisan onsa. * Nahaónang pang̃adyéon sa Padre ng̃a nagamisa, sa dihá na -sia sa tiílan sa altal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intrusion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáoat sa oficio, sa pagcahímtang, &c., sa oaláy gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intruso</span>. = <span lang="ceb">Ang modáoat sa bisan onsang oficio sa oaláy gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intuicion</span>. = <span lang="ceb">Pagsolóng sa Dios sa mg̃a boláhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intuitivo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagsolóng sa Dios sa mg̃a boláhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Intumescencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcahobág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inulto</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá paghibáslan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inundacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalonóp. * Pagcadághan, cadaghánan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inundar</span>. = <span lang="ceb">Paglonóp. * Pagátang sa bisan onsang lugar, sa mg̃a tauo, sa mg̃a mananáp, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inurbanamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabórong, sa pagcaoaláy pagtáhod ug catahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inurbanidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagtahá ug pagtáhor, pagcabórong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inurbano</span>. = <span lang="ceb">Borong, ang oaláy pagtáhor ug pagtahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inusitadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy batásan ug pagcaánad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inusitado</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá pagbatasánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inútil</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inutilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inutilizar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot sa bisan onsa arón oaláy polós onta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inútilmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invadeable</span>. = <span lang="ceb">Ang sobá ng̃a díli mahímo ng̃a pagalabáng̃an sa paglacáo lamang, cay halálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invadir</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa linogsánay sa bisan diin, pagdósmog, pagdámag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invalidacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy bale.</span> -</p> -<p id="e.invalidamente" class="hw"><span class="sc">Inválidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy bale, sa pagcaoaláy gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invalidar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa pagcabale, sa gahóm sa bisan onsa. * Pagsíbog sa mg̃a polong ng̃a daan.</span> -</p> -<p id="e.invalido" class="hw"><span class="sc">Inválido</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy bale, ug gahóm. * Soldado ng̃a tigúlang na, ng̃a díli na macáscog. * Ang -cabós, ang coláng̃an sa buot, ang coliró, ang boang boang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invariabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagcabálhin, pagcaósob, pagcaópod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invariable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mabálhin, ang díli maósob, ang díli maópod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invariablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy pagcabálhin, pagcaópod, pagcaósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invariado</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá mabálhin, maópod, maósob, ang mao da sa guihápon.</span> -<span class="pageNum" id="pb162a">[<a href="#pb162a">162</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Invasion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasolód sa linogsánay sa bisan díin, pagcadósmog, pagcadámag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invasor</span>. = <span lang="ceb">Ang mosolód sa linogsánay sa bisan díin, ang modámag, ang modósmog, mamomógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invectiva</span>. = <span lang="ceb">Polong, soguílon ng̃a maháit ng̃a contra sa bisan cansang táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invencible</span>. V. <i><a href="#e.inconquistable">Inconquistable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invenciblemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadíli madáog.</span> -</p> -<p id="e.invencion" class="hw"><span class="sc">Invencion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahúna húna ng̃a cating̃aláhan ug bag-o. * Limbong laláng.</span> -</p> -<p id="e.invencionero" class="hw"><span class="sc">Invencionero</span>. = <span lang="ceb">Ang magahúna húna sa mg̃a bag-ong buhat, sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan, malilímbong, -malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invendible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli arang ibalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inventador</span>. V. <i><a href="#e.invencionero">Invencionero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inventar</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna sa mg̃a bohat ug sa bisan onsa ng̃a bag-o, ng̃a oalá pa hiílhan, ng̃a -hibólng̃an. * Paglímbong, pagbótang botang, paglaláng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inventariar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa inventario.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inventario</span>. = <span lang="ceb">Sulat ng̃a pagabotáng̃an, con papel ng̃a sinolátan sa mg̃a manggad, mg̃a casangcápan, -&c., sa bisan cansang táuo, sa pagcasonód sonód ug sa pagcalináin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inventiva</span>. = <span lang="ceb">Galámhan sa paghúna húna sa bisan onsa ng̃a bag-o, canting̃aláhan, sa paglímbong ug -sa paglaláng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invento</span>. V. <i><a href="#e.invencion">Invencion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inventor</span>. V. <i>Invencionero.</i> * <span lang="ceb">Ang magahúna húna sa oaláy himotáng̃an ng̃a túod, cong díli sa iang lamang ng̃a <span class="corr" id="xd31e92333" title="Fuente: cabobóton">cabobót-on</span> ng̃a caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inverecundo</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy caólao.</span> -</p> -<p id="e.inverisimil" class="hw"><span class="sc">Inverisímil</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy timáan sa pagcamatúod, sa matúod.</span> -</p> -<p id="e.inverisimilitud" class="hw"><span class="sc">Inverisimilitud</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy timáan sa pagcamatúod, sa motúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invernada</span>. = <span lang="ceb">Tiempo, túig sa tugnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invernadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a maáyo sa pagpoyó dihá sa tiempo sa tugnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invernar</span>. = <span lang="ceb">Pagpoyó sa bisan díin, sa tiempo sa tugnao. * Tiempo, túig sa tugnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invernizo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa invierno, tu tiempo sa tugnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inverosímil</span>. V. <i><a href="#e.inverisimil">Inverísímil</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inverosimilitud</span>. V. <i><a href="#e.inverisimilitud">Inverisimilitud</a></i>. -</p> -<p id="e.inversamente" class="hw"><span class="sc">Inversamente</span>. = <span lang="ceb">Sa sinóhi, sa pagcasóhi sa binalítad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inversion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácot, pagcagobót.</span> V. <i><a href="#e.inversamente">Inversamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inverso</span>. = <span lang="ceb">Sinácot guinobót, binóloc sinóhi.</span> -</p> -<p id="e.invertir" class="hw"><span class="sc">Invertir</span>. = <span lang="ceb">Paggobót, pagsácot, pagbóloc, pagsóhi. * Paggásto sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Investidura</span>. = <span lang="ceb">Pagcahátag, pagcatógot sa bisan cansa sa opicio, sa gahóm, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Investigable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a ipaquigásoy, ipaquigsáyor, paquigasóyon, paquigsayóron.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Investigacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpaquigásoy, pagpaquisáyod, pagsósi, pagsóquit. * Pagbólong, pagpang̃íta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Investigador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapaquigsáyod, ang nagapaquigásoy, ang nagasósi, nagasóquit. * Ang nang̃íta, -ang nagabólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Investigar</span>. = <span lang="ceb">Sayor, asoy, sosi, soquit, quita, bolong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Investir</span>. V. <i><a href="#e.envestir">Envestir</a></i> hasta <i lang="ceb">pagtábon</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inveteradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inveterado</span>. = <span lang="ceb">Daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inveterarse</span>. = <span lang="ceb">Pagtigúlang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invictamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadíli madáog ug padáug.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invicto</span>. = <span lang="ceb">Ang díli padáog, ang oalá pagadaúgon.</span> -</p> -<p id="e.invierno" class="hw"><span class="sc">Invierno</span>. = <span lang="ceb">Tiempo túig sa tugnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invigilar</span>. = <span lang="ceb">Pagbántay, pagalíma, pagbáton sa bisan onsa sa masingcámot, sa dagcóng cacógui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inviolabilidad</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa bisan onsa arón díli pasipád-an.</span> -<span class="pageNum" id="pb163">[<a href="#pb163">163</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Inviolable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pasipád-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inviolablemente</span>. V. <i><a href="#e.infaliblemente">Infaliblemente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inviolado</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá pahilábtan, ang oalá coháan sa iang pagcatibúoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invisibilidad</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa bisan onsa arón díli quit-on ug pagatan-áuon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invitacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaágda. * Pagdápit, pagcacombida.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invitatorio</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃ádye ng̃a pagasóbli soblíon sa sinógdan sa mg̃a maitines ng̃a pang̃adyéon -sa mang̃a Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invocacion</span>. = <span lang="ceb">Pagtáoag. * Pagpaquigtábang, pagpaquiglában, pagpang̃ilába.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invocador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapaquitábang. * Nagapaquiglában, nagapang̃ilába, ang nagapaquigmalóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invocar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaquigtábang, pagpaquiglában, pagpang̃ilába, pagpaquigmalóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Involuntariamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oalá toyóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Involuntariedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagtúyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Involuntario</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá toyóon, ang díli pagtuyóon, ang díli guican sa cabobót-on, ang díli tinóyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Invulnerable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagasamálan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inyeccion</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e92647" title="Fuente: Pogsolód">Pagsolód</span> sa tobig, &c., sa bisan onsang laoas, sa alaguían sa bisan onsang capandáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Inyectar</span>. = Idem. -</p> -</div> -</div> -<div id="cip" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cip.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">IP</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ipecacuana</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal, sa América.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ipso facto</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín: dihá dihá, sa pagbóhat gayód, sa maong pagbóhat, sa pagcabóhat -ng̃a túod.</span> * Jure. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín ng̃a nagaásoy ng̃a díli quinahánglan ng̃a isógo sa hocom ug bisan -onsa, cay madayág na man sa batásan, sa mg̃a leyes.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cir" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cir.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">IR</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ir</span>. = <span lang="ceb">Pagádto, paglacát, paglacáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ira</span>. = <span lang="ceb">Caligótgot, capong̃ót. * Caíbog, pagpanghináot sa pagbálos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Iracundia</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyon sa pagaligótgot, sa pagpong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Iracundo</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon maligótgot, mapong̃ót, maligotgóton, pongtánon. * Hang̃in, olan, tugnao, -&c., ng̃a dagcó, mabáscog, macosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irascible</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa caligótgot, sa capong̃ót. * Galámhan sa calág sa táuo, ng̃a icadáog -sa mg̃a cacolían ng̃a macaólang sa pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a tuyo ng̃a guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Iris</span>. = <span lang="ceb">Balang̃áo. * Batóng mahál. * Ang malíng̃in sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a color ng̃a -midóol ug nagalibót sa táuo táuo sa mg̃a matá. * Ang magapadáit ug magahúsay sa nagaáoay -ug nagalális lalis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ironía</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong sa salingcápao ug sa díli ang̃ay sa anáa sa cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irónicamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasalingcápao, sa pagcadíli oyon ug ang̃ay sa anáa sa cásing cásing ug sa húna -húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irónico</span>. = <span lang="ceb">Ang may pagcasaling̃cápao.</span> -</p> -<p id="e.irracional" class="hw"><span class="sc">Irracional</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy boot, ang guicaoád-an sa boot. * Mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irracionalidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irracionalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy boot, sa pagcamananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irradiacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcagóa sa mg̃a casólao sa adlao, ug pagcaíoag sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irradiar</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa mg̃a casílao, casólao, sa adlao, &c., ug pagíoag sa <span class="corr" id="xd31e92774" title="Fuente: binsan">bisan</span> onsang botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irrazonable</span>. V. <i><a href="#e.irracional">Irracional</a></i>. * <span lang="ceb">Ang díli</span> tacús. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irreconciliable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli maquigamigos pagópod sa iang abian ng̃a daan.</span> -<span class="pageNum" id="pb163a">[<a href="#pb163a">163</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Irrecuperable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a angcónon pagópod, ng̃a bauíon pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irrecusable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli tacús ug díli mahímo ng̃a pagaáydan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irredimible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli arang baoíon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irreducible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagahóptan ug pagasambágan arón paglaínon ang batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irreflexion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irreformable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a pagaósbon, pagaópdon, ng̃a saoáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irrefragable</span>. = <span lang="ceb">Ang matúod caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irregular</span>. = <span lang="ceb">Ang díli ang̃ay sa pagcataláid. * Ang mahatábo sa talágsa lamang. * Padre ng̃a may -cacolían ug cabilínggan sa pagtúman sa catungdánan sa iang pagcapadre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irregularidad</span>. = <span lang="ceb">Cabilínggan ng̃a guican sa mg̃a tolománon sa santa Iglesia, ng̃a macaólang sa mg̃a -táuo sa pagordenal caníla, ug sa pagtóman sa ilang pagcapadre, tong̃ód sa mg̃a salá, con tong̃ód ba sa bisan onsang cacolían ng̃a onay sa caogalíng̃on ng̃a laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irreligion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagcacristianos, pagcaoaláy pagpoáng̃od.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irreligiosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy <span class="corr" id="xd31e92883" title="Fuente: pagcacristionos">pagcacristianos</span> ug pagcapoáng̃od.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irreligiosidad</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e92892" title="Fuente: Pagcoaláy">Pagcaoaláy</span> pagcacristianos, ug pagcapoáng̃od.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irreligioso</span>. = <span lang="ceb">Ang nabátoc sa religion, táuo ng̃a díli cristianos, ng̃a oaláy pagpoáng̃od.</span> -</p> -<p id="e.irremediable" class="hw"><span class="sc">Irremediable</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy tambal ug sompa, ang díli mahímo ng̃a saoáyon, ayóhon ug tambálon.</span> -</p> -<p id="e.irremediablemente" class="hw"><span class="sc">Irremediablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy tambal ug sompa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irremisible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli arang pasaylóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irremisiblemente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy pagpasáylo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irremunerado</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá baslan, ang oalá tagáan sa balos, sa bayad, sa gala.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irreparable</span>. V. <i><a href="#e.irremediable">Irremediable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irreparablemente</span>. V. <i><a href="#e.irremediablemente">Irremediablemente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irreprensible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli arang saoáyon, ang díli tacós ng̃a pagasaoáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irreprensiblemente</span>. = <span lang="ceb">Sa Pagcaoaláy salá ug sayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irresistible</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a soclan, ang díli mahímo ng̃a antóson ug pagailóbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irresoluble</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a isógo ug pagboóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irresolucion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadóha doha, pagcaálang alang sa boot, pagcaoaláy pagcahanáyac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irresoluto</span>. = <span lang="ceb">Ang nagadúha dúha, ang guiálang aláng̃an sa iang boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irresuelto</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irreverencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagtáhod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irreverente</span>. = <span lang="ceb">Ang batoc sa pagtáhod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irreverentemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy pagtáhor ug pagtahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irrevocabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irrevocable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli maósob, maópod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irrevocablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy pagópod ug pagósob.</span> -</p> -<p id="e.irrisible" class="hw"><span class="sc">Irrisible</span>. = <span lang="ceb">Hing̃alatáoan, ang tacós ng̃a pagacatáoan ug pasipád-an, talamáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irrision</span>. = <span lang="ceb">Pagcayóbit, pagcatámay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irrisoriamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcayóbit, sa pagcatámay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irrisorio</span>. = <span lang="ceb">Ang magapacatáoa.</span> V. <i><a href="#e.irrisible">Irrisible</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irritabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyon sa pagpong̃ót ug pagligótgot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irritable</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo ng̃a pagabotáng̃an sa pagcaoaláy bale. * Ang masáyon mapong̃ót ug maligótgot.</span> -</p> -<p id="e.irritacion" class="hw"><span class="sc">Irritacion</span>. = <span lang="ceb">Caligótgot, capong̃ót, casocó, pagpanoyó. * Pagcagobót. * Pagcaínit sa dogó ug sa -dogá sa laoas.</span> -<span class="pageNum" id="pb164">[<a href="#pb164">164</a>]</span></p> -<p id="e.irritador" class="hw"><span class="sc">Irritador</span>. = <span lang="ceb">Ang macasocó, magapapong̃ót, magapaligótgot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Írritamente</span>. V. <i><a href="#e.invalidamente">Inválidamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irritamiento</span>. V. <i><a href="#e.irritacion">Irritacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irritante</span>. V. <i><a href="#e.irritador">Irritador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irritar</span>. = <span lang="ceb">Pagpapong̃ót, pagpaligótgot, pagpasocó, pagpanoyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Írrito</span>. V. <i><a href="#e.invalido">Inválido</a></i>, hasta <i lang="ceb">ang cabós</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Irrupcion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadósmog, pagcadámag. * Pagcasolód sa bisan diin sa linogsánay.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cis" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cis.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">IS</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Isla</span>. = <span lang="ceb">Polo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Islamismo</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a moros.</span> -</p> -<p id="e.islenyo" class="hw"><span class="sc">Isleño</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e93177" title="Fuente: natuo">natáuo</span> sa bisan onsang polóa, ang nahatong̃ód sa mg̃a polo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Isleo</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guilibótan sa mg̃a pangpang ug ng̃a guioláng̃an sa sodlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Isleta</span>. = <span lang="ceb">Polong diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Islote</span>. = <span lang="ceb">Polo ng̃a diótay ug ng̃a oalá pagapóy-an, pangpang ng̃a dagcó ng̃a linibótan sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Israelita</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa Guinharían sa Israel.</span> -<span class="pageNum" id="pb164a">[<a href="#pb164a">164</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Israelítico</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Istmo</span>. = <span lang="ceb">Catárman, díla sa yota ng̃a magacanáyon sa dóha ca yotang <span class="corr" id="xd31e93220" title="Fuente: dagcú">dagcó</span>.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cit" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cit.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">IT</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Item</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín: labot pa, labot pa niána, niíni, ing̃on man.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Itinerario</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a dalan. * Casayóran sa mg̃a dalan.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="ciz" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#ciz.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">IZ</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Iza</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng bigáon, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Izar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótad sa mg̃a pisi sa pagósoag, sa pagitáas sa mg̃a verga ug mg̃a layág sa mg̃a -sacayán ug sa ubán pang mg̃a quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Izquierda</span>. = <span lang="ceb">Oála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Izquierdear</span>. = <span lang="ceb">Pagbía sa cataróng̃an, sa matúod ng̃a húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Izquierdo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a anáa sa dapit sa oála. * Táuo ug oálhon.</span> -<span class="pageNum" id="pb164b">[<a href="#pb164b">164</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cj" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#cj.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">J</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cja" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cja.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">JA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Jabali</span>. = <span lang="ceb">Baboy ng̃a ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jabalina</span>. = <span lang="ceb">Baboy ng̃a ihálas ng̃a baye. * Hing̃aníban maíng̃on ing̃on sa bangcao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jabato</span>. = <span lang="ceb">Baboy ng̃a ihálas ng̃a diótay pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jábeca ó jábega</span>. = <span lang="ceb">Anod, sahid, cadaghánan sa mg̃a anod sa papanágat. * Tolónggon sa mg̃a moros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jabeque</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a maíng̃on ing̃on sa pragata, sa layág ug sa gaod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jabon</span>. = <span lang="ceb">Sabón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jabonado</span>. = <span lang="ceb">Ang panápton ng̃a guisabónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jabonadura</span>. = <span lang="ceb">Pagsabón, pagcasabón. * Tubig ng̃a guilinísan sa sabón ug ang bolá sa sabón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jabonar</span>. = <span lang="ceb">Pagsabón sa panápton. * Pagtúyo sa isigcatáuo sa mg̃a polong ng̃a maháit ug masíngca.</span> -</p> -<p id="e.jaboncillo" class="hw"><span class="sc">Jaboncillo</span>. = <span lang="ceb">Sabón ng̃a sináctan sa mg̃a cahomót, sa paghunáo sa camót ug sa pagdíhog, sa paghunáo -sa táuo ng̃a paálot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jabonera</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa España ng̃a magabóla ug may silbi sa pagbónac sa panápton. * Balónos, balógo, -malatábao. * Cajon cajon, caban, cajang diótay ng̃a sorlánan sa sabón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jabonería</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabohátan ug pagbaligyáan sa sabón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jabonero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magabóhat ug magabalígya sa sabón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jabonete</span>. V. <i><a href="#e.jaboncillo">Jaboncillo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaca</span>. V. <i><a href="#e.haca">Haca</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jácara</span>. = <span lang="ceb">Sabáy, sayáo sa maong ng̃alan. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a malipáyon ng̃a nanagsóroy -soroy sa gabíy, ng̃a nanagcanta ug nanagbánha sila. * Casocó, panoyó. * Bacac, limbong. -* Soguílon, solte, cagóla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jacarear</span>. = <span lang="ceb">Pagsóroy soroy sa longsod sa pagcanta ug pagbánha. * Pagsámoc, pagtúyo sa bisan cansa -sa mg̃a polong ng̃a oaláy hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jacarero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagasóroy soroy ug nagacolocanta sa longsod. * Ang malipáyon, matístis ug tigtíao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jácaro</span>. = <span lang="ceb">Maandácon.</span> -<span class="pageNum" id="pb164c">[<a href="#pb164c">164</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Jachali</span>. = <span lang="ceb">Cahoy sa América.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jacinto</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, seboya ng̃a mobólac sa onóm con pitó ca bolac. * Batóng mahál ng̃a malálag, -ng̃a nagacaláin lain ug color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaco</span>. = <span lang="ceb">Cabayo ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jactancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaándac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jactanciosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaándac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jactancioso</span>. = <span lang="ceb">Maandácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jactarse</span>. = <span lang="ceb">Pagándac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaculatoria</span>. = <span lang="ceb">Pagámpo ng̃a hamóbo ug maínit caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jade</span>. = <span lang="ceb">Botóng magáhi caáyo ug sa boloberdeng color, ng̃a silbi sa mg̃a táuo sa América sa -pagbóhat sa mg̃a capandáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jadear</span>. = <span lang="ceb">Pagháng̃os, pagcotás, paghálhal, paghing̃á hing̃á.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jadeo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaháng̃us, pagcacotás, pagcahálhal, pagcahing̃á hing̃á.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaecero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa mg̃a dayan dayan ng̃a ibótang sa mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaez</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a dayan dayan ng̃a ibótang sa mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaharrar</span>. = <span lang="ceb">Paghínlo sa mg̃a cota, sa mg̃a pared.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaharro</span>. = <span lang="ceb">Pagcahínlo sa mg̃a pared ug sa mg̃a cota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jalapa</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa Méjico, ipolorga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jalbegar</span>. = <span lang="ceb">Pagdíhog sa nauong sa mg̃a colog ug mg̃a mahomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jalbeque</span>. = <span lang="ceb">Pagcahílog sa bisan onsa sa yeso. * Ang icadíhog sa mg̃a babáye sa ilang nauong, arón -mapotí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jalde</span>. = <span lang="ceb">Calálag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaldre</span>. = <span lang="ceb">Color sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p id="e.jalea" class="hw"><span class="sc">Jalea</span>. = <span lang="ceb">Matám-is ng̃a masíhag ug mahágcot, ng̃a pagaboháton sa mg̃a dogá sa obán ng̃a mg̃a -bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jalear</span>. = <span lang="ceb">Pagtáoag. * Pagágda sa mg̃a iró, arón managápas sa obán ng̃a mg̃a mananáp. * Pagbásal -basal sa mg̃a camót sa pagágda sa nanagsabáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaletina</span>. V. <i><a href="#e.jalea">Jalea</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jamás</span>. = <span lang="ceb">Sa guihápon.</span> -<span class="pageNum" id="pb165">[<a href="#pb165">165</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Jamba</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang cahoy con haligue ng̃a guipatíndog sa loyo ug sa luyo sa mg̃a tacop ug -mg̃a talambóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jamerdana</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa hugao sa solód sa tian sa mg̃a mananáp ng̃a guipatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jamerdar</span>. = <span lang="ceb">Paghógas sa solód sa tian sa mg̃a mananáp ng̃a guipatáy. * Pagbónac sa madalí ug sa -díli maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jamon</span>. = <span lang="ceb">Paa sa baboy ng̃a inasín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jamona</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a matámboc ug sa dagcóng edad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jamuga ó Jamugas</span>. = <span lang="ceb">Siya ng̃a pagalingcódan sa mg̃a babáye sa pagcabayo nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jándalo</span>. = <span lang="ceb">Paglacáo ug pagpamólong ng̃a ang̃ay sa mg̃a táuo sa Andalucía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jangaga</span>. = <span lang="ceb">Tinócod sa mg̃a cahoy, ng̃a magáma arón manóngtong ang mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy sa -sacayán ng̃a nabóong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jangua</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaque</span>. = <span lang="ceb">Maandácon, parayégon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaqueca</span>. = <span lang="ceb">Tampíhag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jarabe</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon ng̃a italámbal, ng̃a matám-is caáyo ug mahágcot, ng̃a pagaboháton sa dogá -sa mg̃a bolac ug mg̃a bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jarabearse</span>. = <span lang="ceb">Pagínom sa mg̃a jarabe.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaramago</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jarana</span>. = <span lang="ceb">Sabá, banha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaranear</span>. = <span lang="ceb">Pagsámoc, paghilábot, pagápil sa mg̃a dola, sa mg̃a combida, sa mg̃a pagsayáo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaranero</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagógma sa mg̃a dola <span class="corr" id="xd31e93717" title="Fuente: ng">ug</span> sa mg̃a caling̃áoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jarapote</span>. V. <i><a href="#e.jaropeo">Jaropeo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jarapotear</span>. V. <i>Jaropear</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaraqui ó Jaracuo</span>. = <span lang="ceb">Tanáman ng̃a pagaling̃áoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jarcia</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a magsáma ug ng̃a nagacaláin lain, ng̃a nanang̃obót, -ng̃a oalá magacahósay. * Ang casangcápan ug mg̃a pisi sa mg̃a sacayán. * Ang mg̃a -pisi ng̃a icalíg-on sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán. * Cadaghánan sa mg̃a quinahánglan -sa pagpanágat, sa mg̃a panagátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jardin</span>. = <span lang="ceb">Tanáman sa mg̃a bolac ug mg̃a tanóm ng̃a mahomót, ng̃a pagaling̃áoan sa mg̃a tauo. -* Calibáng̃an sa mg̃a sacayán. * Yota ng̃a pagatámnan sa mg̃a tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jardinería</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa pagbáton ug pagbóhat sa mg̃a jardin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jardinero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay, magahópot ug magabóhat sa jardin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jareta</span>. = <span lang="ceb">Tohógan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jarifo</span>. = <span lang="ceb">Ang guidáyan dayánan ug maáyo, ang baihónan, ang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jarillo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaro</span>. = <span lang="ceb">Baboy ng̃a may color ng̃a bolobolágao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaropar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag, pagpaínom sa bisan cansa sa daghánan ng̃a mg̃a tambal sa botica.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jarope</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon ng̃a italámbal. * Ilímnon ng̃a mapáit ug sa daótan ng̃a lamí.</span> -</p> -<p id="e.jaropeo" class="hw"><span class="sc">Jaropeo</span>. = <span lang="ceb">Pagínom sa masóbsob sa mg̃a ilímnon ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p id="e.jarra" class="hw"><span class="sc">Jarra</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa yota ng̃a may caláptan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jarrear</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, paggóa sa masóbsob sa bino, sa tobig, &c., sa saro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jarrero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a saro, ug ang maga bantay sa bino, sa tobig, &c., -ng̃a guisolód dihá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jarretar</span>. = <span lang="ceb">Pagpalóya, pagcóha sa gahóm, sa cosóg. * Pagpalóya sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jarrete</span>. = <span lang="ceb">Locon locon, loco loco sa mg̃a mananáp ng̃a may opat ca tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jarretera</span>. = <span lang="ceb">Italácgos sa mg̃a medias ug sa mang̃a calson, sa locon locon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jarro</span>. V. <i><a href="#e.jarra">Jarra</a></i>. * <span lang="ceb">Saro.</span> -<span class="pageNum" id="pb165a">[<a href="#pb165a">165</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Jarron</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay sa saro, ng̃a ibótang sa mg̃a cota, ug -labí pa sa ibábao sa mg̃a poltahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaspe</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a magáhi, ng̃a nagacaláin lain ug color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaspeado</span>. = <span lang="ceb">Ang nagacaláin lain ug color maíng̃on sa jaspe.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaspear</span>. = <span lang="ceb">Pagpíntal sa pagpanigíng̃on sa jaspe.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jaula</span>. = <span lang="ceb">Jalua. * Cajon cajon, sorlánan ng̃a binóhat sa mang̃a cahoy, mg̃a caoáyan, mg̃a caoat, -&c., sa pagsolód ug pagbilánggo sa mg̃a mananáp ng̃a ihálas, sa mg̃a langgam ug sa -mg̃a tauo ng̃a boang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jauto</span>. = <span lang="ceb">Matáb-an, ang oaláy asín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jayan</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a hatáas, cosgon, sa dagcóng hosog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jazilla</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a mahabílin sa bisan onsa ng̃a guibótang sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jazmin</span>. = <span lang="ceb">Jasmin, sampága, manól.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cje" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cje.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">JE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Jefe</span>. = <span lang="ceb">Ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jelfe</span>. = <span lang="ceb">Bihag ng̃a maítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jelíz</span>. = <span lang="ceb">Ang mobalígya sa igagáma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jema</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa cahoy ng̃a mahabílin sa may panit, cay oalá sapsápon sa maáyong pagcaláro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jeme</span>. = <span lang="ceb">Tocáo. * Ang nauong sa babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jemoso</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a sinápsap ng̃a guibínlan sa panit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jenjibre</span>. = <span lang="ceb">Loy-a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jeque</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tigúlang. * Ponóan sa moros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jerapellina</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a daan, guisi, noog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jerarquía</span>. = <span lang="ceb">Pagcasonód sonór sa mg̃a capónong <span class="corr" id="xd31e94015" title="Fuente: poponóng̃an">ponóng̃an</span> sa mg̃a Ángeles, sa mg̃a Padre, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jerga</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a mabága.</span> * V. <i><a href="#e.jerigonza">Jerigonza</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jergon</span>. = <span lang="ceb">Cama, unlánan ng̃a dagcó ng̃a pagapónan sa dagámi ng̃a naláya, sa tinábas sa papel, -&c., ng̃a pagahigdáan sa mg̃a táuo. * Bisti sa daótan ng̃a pagcabóhat ug ng̃a dili -moáng̃ay sa lauas. * Táuo ng̃a matámboc ug matalác-on. * Ang tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jerguilla</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a manípis sa igagáma con sa balahíbo sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jerife</span>. = <span lang="ceb">Ng̃alan ng̃a hamíli ug bantógon ng̃a ihátag sa mg̃a moros sa mg̃a lioat ni Mahoma.</span> -</p> -<p id="e.jerigonza" class="hw"><span class="sc">Jerigonza</span>. = <span lang="ceb">Ang pinamólong ng̃a mabóloc ug malisód ng̃a pagasabóton. * Bohat ng̃a oaláy hingtóngdan.</span> -</p> -<p id="e.jeringa" class="hw"><span class="sc">Jeringa</span>. = <span lang="ceb">Jeringa. * Pagháng̃io ng̃a macasámoc ug macabódlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jeringacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcajeringa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jeringar</span>. = <span lang="ceb">Pagjeringa. * Pagháng̃io, pagámpo sa masóbsob, sa pagcasámoc ug sa pagcabórlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jeringazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcajeringa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jeroglífico</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a may hingtóngdan ug cahológan ng̃a hatáas caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jeronimiano</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa caparían ni S. Jerónimo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jerónimo</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Padre sa caparin ni S. Jerónimo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jerosolimitano</span>. = <span lang="ceb">Ang natáuo sa Jerusalém, con <span class="corr" id="xd31e94118" title="Fuente: Jerusalén">Jerusalém</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jerpa</span>. = <span lang="ceb">Balágon ng̃a maníoang ng̃a motoróc sa tong̃ód sa ponóan sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jesucristo</span>. = <span lang="ceb">Ang Anac sa Dios ng̃a napacatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jesusear</span>. = <span lang="ceb">Paghing̃álan sa masóbsob sa ng̃alan ni Jesus.</span> -</p> -<p id="e.jeta" class="hw"><span class="sc">Jeta</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a ng̃abil ng̃a dagcó ug mabága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jetar</span>. = <span lang="ceb">Paglínis sa bisan onsa sa tobig, sa bino, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jetudo</span>. = <span lang="ceb">Ang guidagcóan sa mg̃a ng̃abil.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cji" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cji.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">JI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Jiba</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóctot, boctot. * Casámoc, pagcabórlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jibado</span>. = <span lang="ceb">Boctóton.</span> -<span class="pageNum" id="pb166">[<a href="#pb166">166</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Jibar</span>. = <span lang="ceb">Pagbórlay, pagsámoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jibia</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa dagat maíng̃on ing̃on sa tabógoc, sa coguíta. * Colabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jibion</span>. = <span lang="ceb">Baláyan sa colabótan. * Tabógoc, coguíta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jiboso</span>. = <span lang="ceb">Boctóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jícara</span>. = <span lang="ceb">Posillo sa socolate.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jicarazo</span>. = <span lang="ceb">Pagpaínom sa hiló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jifería</span>. = <span lang="ceb">Opicio sa pagpatáy sa mg̃a mananáp, sa mg̃a baca, sa mg̃a calabáo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jifero</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa lugar ng̃a palátyan sa mg̃a mananáp. * Bisan onsa ng̃a mahógao, -bolíng̃on. * Ang sondang ng̃a icapatáy ug icalápa sa mg̃a mananáp. * Ang táuo ng̃a -magapatáy ug magalápa sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jigote</span>. = <span lang="ceb">Guinisál sa carne ng̃a tinártar caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jiguilete</span>. = <span lang="ceb">Tagom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jilguero</span>. = <span lang="ceb">Langgam sa España sa maníndot ng̃a ting̃og, ug pagcalálag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jinete</span>. = <span lang="ceb">Soldado ng̃a may cabayo. * Ang magacabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jinglar</span>. = <span lang="ceb">Pagdóyan, pagtábiog, pagtábog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jira</span>. = <span lang="ceb">Tinábas ng̃a hatáas ng̃a guitábas sa mg̃a panápton. * Combira sa banua ng̃a pogatambóng̃an sa mg̃a abian, sa mg̃a higála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jiride</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jirofle</span>. = <span lang="ceb">Cahoy sa India ng̃a mobóng̃a sa pimienta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jiron</span>. = <span lang="ceb">Pedazo sa bisti ng̃a naguísi ug nabítay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jironado</span>. = <span lang="ceb">Ang naguísi.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cjo" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cjo.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">JO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Jo</span>. = <span lang="ceb">Loa: polong ng̃a pagagamíton sa pagpapoyó sa mg̃a calábao, mg̃a cabayo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jocosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatístis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jocoserio</span>. = <span lang="ceb">Ang sináctan sa pagcalígdon ug sa pagcatístis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jocosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatístis, pagcatíao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jocoso</span>. = <span lang="ceb">Malipáyon, matístis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jofaina</span>. V. <i><a href="#e.aljofaina">Aljofaina</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jopo</span>. = <span lang="ceb">Pagpaháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jornada</span>. = <span lang="ceb">Paglacát sa usá ca tibúoc ng̃a arlao. * Cadogáyan sa quinabóhi. * Pagcabólag sa calág -sa laoas. * Ang usá ca libo ug limá ca gatús ca pliego ng̃a arang marcáhan sa arlao -ng̃atanán sa tagsa ca pigsánan sa mg̃a imprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jornal</span>. = <span lang="ceb">Sohol ng̃a macóha sa mg̃a mamomóo, sa pagbóhat nila sa tibúoc ng̃a arlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jornalero</span>. = <span lang="ceb">Mamomóo, sinohólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Joroba</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóotot. * Casámoc, pagcabórlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jorobado</span>. = <span lang="ceb">Boctóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jorobar</span>. = <span lang="ceb">Pagsámoc, pagbórlay, pagaling̃ása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jota</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a diótay caáyo. * Sabáy, pagsayáo, sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jóven</span>. = <span lang="ceb">Olitáo, báta pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jovial</span>. = <span lang="ceb">Malipáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jovialidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalípay, calípay, maáyong boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Joya</span>. = <span lang="ceb">Hias. * Ang mg̃a bisti ug mg̃a dayan dayan sa mg̃a babáye, ug labí pa sa mg̃a dalága -con mamíño sila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Joyante</span>. = <span lang="ceb">Igagáma ng̃a magamáy, pino caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Joyel</span>. = <span lang="ceb">Hias ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Joyera</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a magabalígya sa mg̃a hias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Joyería</span>. = <span lang="ceb">Ang pagpatigáyon, ang pagcomercio sa mg̃a igagáma, mg̃a hias ug mg̃a dayan dayan, -ug ang baláy ng̃a pagabaligyáan niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Joyero</span>. = <span lang="ceb">Tauo ng̃a magabalígya sa mg̃a hias.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cju" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#cju.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">JU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Juan</span>. = <span lang="ceb">Cajon cajon ng̃a guibótang sa mg̃a Singbahán ng̃a pagasórlan sa mg̃a limos.</span> -<span class="pageNum" id="pb166a">[<a href="#pb166a">166</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Juanete</span>. = <span lang="ceb">Quinacomalagcóan sa mg̃a tiil. * Tagsa ca bocóg sa mg̃a apapáng̃ig. * Tagsa ca layág -ng̃a nagatóngtong ug nahaibábao sa gabia ug sa belacho.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juardia</span>. = <span lang="ceb">Buling sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juardioso</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a bulíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jubilacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaóndang sa opicio sa bisan cansang tauo, sa pagbílin canía sa dong̃og ug sohol -ng̃a hingtúngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jubilar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa opicio con sa catongdánan sa bisan cansa, ug pagbílin canía sa sohol ng̃a -tibóoc con sa usá ca bahin, ug sa dong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jubileo</span>. = <span lang="ceb">Piesta ng̃a dagcó sa mg̃a israelitas ng̃a guipiesta nila sa tagsa ca calím-an ca túig. -* Pagtógot con pagpasáylo sa mg̃a baláidon sa mg̃a salá, ng̃a itógot sa Santos ng̃a -Papa osáhay, sa dagcóng polós sa mg̃a binoñágan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Júbilo</span>. = <span lang="ceb">Calípay, himáya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jubon</span>. = <span lang="ceb">Supa sa oaláy manggas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Judáico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a Judíos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Judaismo</span>. = <span lang="ceb">Religion, pagtóo sa mg̃a Judíos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Judaizante</span>. = <span lang="ceb">Ang mononót sa mg̃a pagtóo sa mg̃a Judíos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Judaizar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóo, pagnonót, pagápas sa religion sa mg̃a Judíos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Júdas</span>. = <span lang="ceb">Borhíon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Judería</span>. = <span lang="ceb">Lugar, barrio ng̃a guimpúy-an sa mg̃a Judíos. * Tampo, amot, tampa ng̃a guinabáyad -sa mg̃a Judíos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Judía</span>. = <span lang="ceb">Balátong sa mg̃a castila, prijoles.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Judiada</span>. = <span lang="ceb">Bohat ng̃a mabáng̃is. * Tobo ng̃a dagcóan caáyo ug dinilí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Judicante</span>. = <span lang="ceb">Ang tagsa sa mg̃a hocom ng̃a mahilábot sa mg̃a paghócom sa mg̃a ministro sa Justicia -ng̃a nanagbórhi ug nanagbalígya sa ilang opicio ug catogdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Judicatura</span>. = <span lang="ceb">Opicio, cahímtang sa mg̃a hocom. * Pagcahócom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Judicial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa paghócom ug pagsentensia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Judicialmente</span>. = <span lang="ceb">Sa hocmánan, sa pagcahócom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Judío</span>. = <span lang="ceb">Ang magatóman sa batásan ng̃a caráan ni Maisés. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a Judíos. -* Polong ng̃a pagagamíton, guican sa capong̃ót ug caligótgot sa pagyóbit ug pagpasipála -sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juego</span>. = <span lang="ceb">Dula, caling̃áoan. * Catilíngban sa mg̃a dahon sa baraja ng̃a macaáyo sa mg̃a pagsogál, -ng̃a icasogál. * Quinaádman sa pagdáng̃at, ug sa pagcóha sa bisan onsa. * Cadahánan -sa mg̃a casangcápan sa mg̃a coche, mg̃a caro, mg̃a galíng̃an sa opát ca rueda. * Pagtíao, -pagtístis.</span> * De manos. = <span lang="ceb">Tanghága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jueves</span>. = <span lang="ceb">Jueves, ang icalíma ca adlao sa semana, apil ang domingo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juez</span>. = <span lang="ceb">Hocom, ang may gahóm sa paghócom, sa paghósay sa mg̃a capolong̃ánan, sa pagsentensia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jugada</span>. = <span lang="ceb">Pagsogál, pagcasogál. * Bohat ng̃a daótan ug ng̃a oalá paabóton, contra sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jugador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasogál, sogaról, tigsogál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jugante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jugar</span>. = <span lang="ceb">Pagsogál. * Pagdóla, paglíng̃ao ling̃ao. * Pagsámoc, pagcóndat. * Pagtíao. * Pagyobit, -pagtámay sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jugarreta</span>. = <span lang="ceb">Pagsogál ng̃a daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juglar</span>. = <span lang="ceb">Ang nahilábot sa mg̃a pagsogál ug mg̃a paglímbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jugo</span>. = <span lang="ceb">Dogá sa mg̃a cahoy, mg̃a tanóm, &c. * Bisan onsa ng̃a may caposlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jugoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may dugá, ang dogáan. * Capuslánan, bisan onsa ng̃a may polós.</span> -<span class="pageNum" id="pb167">[<a href="#pb167">167</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Jugue</span>. = <span lang="ceb">Hugao, boling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juguete</span>. = <span lang="ceb">Duláan. * Pagcatíao, pagcatístis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juguetear</span>. = <span lang="ceb">Pagdúla, dula, pagling̃ao, pagtíao tiao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jugueton</span>. = <span lang="ceb">Táuo con mananáp ng̃a magadúla dula, magacolocúndat sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juicio</span>. = <span lang="ceb">Boot, cabobót-on, pagcabóot, pagbóot, caboótan, salabótan. * Pagíla sa mg̃a capolong̃ánan -ug mg̃a hulusáyon sa paghócom ug sa pagsentensia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juiciosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaboótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juicioso</span>. = <span lang="ceb">Ang boótan, ang may boot, ang guisógdan ug guisórlan sa bóot. * Bisan onsa ng̃a guibúhat -sa pagcaboótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Julepe</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon ng̃a matám-is ng̃a pagaboháton sa mg̃a licor ng̃a nagacaláin lain, ng̃a sináctan -sa asúcar con sa calámay. * Casábang dagcó ug maháit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Julio</span>. = <span lang="ceb">Julio, ang icapíto ca bulan sa túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Julo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a aghop ng̃a moóna sa mg̃a mananáp ng̃a ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jumenta</span>. = <span lang="ceb">Babe sa jumento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jumental</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa jumento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jumentil</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jumento</span>. V. <i><a href="#e.borrico">Borrico</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juncal</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatobóan sa mg̃a banban, sa mg̃a tigbao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juncia</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal ug mahomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Junciana</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a dahon ng̃a laya. * Pagcaándac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Junciera</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa yota ng̃a guitaclóban sa taclob ng̃a binóho bohóan, arón mahong̃áo ug -maalísng̃ao ang bahó sa mg̃a dahon ug mg̃a dagámi ng̃a mahomót ng̃a guinasolód dihá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Junco</span>. = <span lang="ceb">Banban, tigbao, ooáy. * Sacayán ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Junio</span>. = <span lang="ceb">Junio, ang icaónom ca bulan sa túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Junior</span>. = <span lang="ceb">Ang Padreng religioso ng̃a anáa sa ilálom sa gahóm ug paghópot sa maestro de novicios.</span> -</p> -<p id="e.juno" class="hw"><span class="sc">Juno</span>. = <span lang="ceb">Ang usá sa ópat ca malíng̃in sa Lang̃it ng̃a guing̃álan ug planetas, ng̃a nanaglibót sa aldao ug ng̃a guipaambítan -sa iang sugá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Junquillo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a magabólae sa mg̃a bolac ng̃a malálag ug mahomót caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Junta</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a táuo. * Pagcaípon, pagcatíp-oc, pagcating̃ób, pagcahiósa sa bisan -onsa ng̃a mg̃a botang.</span> -</p> -<p id="e.juntamente" class="hw"><span class="sc">Juntamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahiósa, sa pagcaípon, sa pagcating̃ób.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juntamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcahiósa, pagcatíp-oc, pagcaípon, pagcatígom, pagcating̃ób, pagcatámbong, pagcatágbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juntar</span>. = <span lang="ceb">Paghiósa, tigom, ting̃ób, tip-oc, tagbo, tambong, ipon, loon, dool, pagobán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juntera</span>. = <span lang="ceb">Sepiyo, capandáyan sa mg̃a panday sa cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Junterilla</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Junto</span>. = <span lang="ceb">Ang nahadóol, ang midóol, dóol, harúol, sa pagcaláquip.</span> * V. <i><a href="#e.juntamente">Juntamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Junturas</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a bahin sa mg̃a botang ng̃a guidoólan sa ubán ng̃a mg̃a botang, pagcadóol, -pagcahiósa sa mg̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Júpiter</span>. = <span lang="ceb">Ang malíng̃in ng̃a labíng dagcó sa mg̃a planetas.</span> V. <i><a href="#e.juno">Juno</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jura</span>. = <span lang="ceb">Pagpanómpa sa mg̃a dagcóng táuo, sa ng̃alan sa mg̃a táuong tanán sa Guinharían, sa -timáan sa pagíla sa ilang hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jurador</span>. = <span lang="ceb">Tigpanómpa, tigsómpa, ang magapanómpa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juramentar</span>. = <span lang="ceb">Pagsógo arón manómpa ug bisan quinsa. * Pagsáad sa bisan onsa, sa ilálom sa pagpanómpa.</span> -</p> -<p id="e.juramento" class="hw"><span class="sc">Juramento</span>. = <span lang="ceb">Sompa, pagpanómpa, pagtóg-an con paglimód sa bisan onsa, sa ilálom sa pagpanómpa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jurar</span>. = <span lang="ceb">Pagsómpa, pagpanómpa.</span> * V. <i><a href="#e.juramento">el anterior</a></i> desde <i lang="ceb">pagtóg-an</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juratoria</span>. = <span lang="ceb">Dáhon dahon sa salapí ng̃a guililócan sa Evangelio ng̃a ibótang sa mg̃a camót sa mg̃a -hocom, sa pagpanúmpa nila.</span> -<span class="pageNum" id="pb167a">[<a href="#pb167a">167</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Jurdia</span>. = <span lang="ceb">Anod, sahid, sa pagpanágat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jurel</span>. = <span lang="ceb">Isda sa mg̃a dagat sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jurgina</span>, jurguina. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a balbal, asoang, onglo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jurídicamente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa batásan sa mg̃a leyes, sa mg̃a hocmánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jurídico</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guibóhat ing̃on sa batásan sa mg̃a leyes, sa mg̃a hocmánan.</span> -</p> -<p id="e.jurisconsulto" class="hw"><span class="sc">Jurisconsulto</span>. = <span lang="ceb">Quinaarmánon sa mg̃a batásan, sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jurisdiccion</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa pagbóot ug pagsógo. * Yota ng̃a hingsácpan sa mg̃a provincia con mg̃a longsod, -ug sa gahóm sa mg̃a hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jurisdiccional</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa gahóm.</span> -</p> -<p id="e.jurisperito" class="hw"><span class="sc">Jurisperito</span>. V. <i><a href="#e.jurisconsulto">Jurisconsulto</a></i>. * <span lang="ceb">Magtotóon sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jurisprudencia</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa mg̃a leyes, sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jurisprudente</span>. V. <i><a href="#e.jurisperito">Jurisperito</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jurista</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaestudio sa quinaárman sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juro</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa pagángcon, sa guihápon, sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Jusbarba</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Justa</span>. = <span lang="ceb">Pagáoay sa mg̃a táuo ng̃a nagacabayo ug ng̃a guisangcápan sa mg̃a bangcao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Justamente</span>. = <span lang="ceb">Sa cataróng̃an. * Sa pagcaígo sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Justicia</span>. = <span lang="ceb">Cataróng̃an. * Ang usá sa opat ca virtudes ng̃a guing̃álan ug cardinales. * Gahóm. -* Catilíngban sa mg̃a hatag ng̃a macaáyo sa bisan onsa. * Castigo sa cadaigánan, ug -ang táuo ng̃a magacastigo, ang mohámpac, ang magabítay sa mang̃a saláan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Justiciero</span>. = <span lang="ceb">Ang magalógos ug magapatigáyon arón matúman ang cataróng̃an. * Ang magapabáyad ug -magacastigo sa mg̃a saláan, ing̃on gayúd sa mg̃a pahanóngdan ug sa catarúng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Justificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay, pagcaóyon sa <span class="corr" id="xd31e95145" title="Fuente: matárung">matárong</span>, sa catarúng̃an. * Pagbalíbar, pagásoy sa mg̃a táuo, arón maoalá ang catáhap ng̃a -guibótang caníla. * Pagcasáyod, pagcadayág sa camatúod sa bisan onsa ng̃a polong con -bohat. * Ang socod sa mg̃a dalan sa mg̃a sulat ng̃a guihúsay sa mg̃a imprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Justificadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa catarúng̃an, sa pagcataláid, sa matúod sa pagcaígo ug pagcatopóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Justificado</span>. = <span lang="ceb">Ang ang̃ay sa matúod ug sa catarúng̃an. * Matárong, mataláid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Justificador</span>. = <span lang="ceb">Ang mohátag sa pagcatárong, sa pagcasántos.</span> -</p> -<p id="e.justificante" class="hw"><span class="sc">Justificante</span>. = <span lang="ceb">Ang macatárong, ang magapatárong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Justificar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa Dios sa pagcatárong, sa pagcasántos, sa pagcapótli, sa iang mg̃a hatag, -mg̃a gracia ug mg̃a pagtábang, sa bisan cansa. * Pagháhag, pagdayág sa bisan onsa. -* Pagpaáng̃ay, pagpaóyon sa bisan onsa. * Pagbalíbad sa bisan cansa, arón madayág -ng̃a díli matúod ang guibótang botang canía. * Pagtopóng, sa mg̃a imprenta, sa mg̃a -dalan sa mg̃a solat ng̃a guihósay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Justificativo</span>. V. <i><a href="#e.justificante">Justificante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Justillo</span>. = <span lang="ceb">Supa ng̃a ibisti sa ilálom sa obán ng̃a mg̃a bisti, sa oaláy manggas, ug ng̃a moábot hasta sa haoac lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Justipreciar</span>. = <span lang="ceb">Pagpabíli, paghótang sa bale sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Justo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a matárong. * Ang moáng̃ay sa matúod ug sa cataróng̃an. * Bisan onsang botang -ng̃a natopóng sa lain ng̃a botang, sa socod, sa timbang, sa isip, con sa pagcadagcó. -* Sa pagcaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juta</span>. = <span lang="ceb">Langgam sa Indias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juvenil</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagcabáta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juventud</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáta, pagcaolitáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juzgado</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan, catilíngban sa mg̃a hocom ng̃a naning̃ób sila sa paghócom, ug ang lugar -ng̃a <span class="pageNum" id="pb168">[<a href="#pb168">168</a>]</span>pagahócman. * Hocmánan sa bisan usá lamang ca hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juzgamundos</span>. = <span lang="ceb">Tiglíbac libac, táuo ng̃a malibácon, ang magalíbac libac sa isigcatáuo.</span> -<span class="pageNum" id="pb168a">[<a href="#pb168a">168</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Juzgante</span>. = <span lang="ceb">Ang magahócom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Juzgar</span>. = <span lang="ceb">Paghócom, pagsentensia. * Paghúna húna, pagtóo sa bisan onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb168b">[<a href="#pb168b">168</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cl" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#cl.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">L</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cla" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cla.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">LA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">La</span>. = <span lang="ceb">Ang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laberinto</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang lugar ng̃a guicoros corósan sa mg̃a dalan ng̃a nanagcasógat, arón mabóloc -ang mosolód ug díli onta mogatóltol sa alaguían sa paggóa. * Bisan onsa ng̃a nabóloc, -nagobót ug nasácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Labia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa mg̃a polong ng̃a piníli sa magasoguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Labial</span>. = <span lang="ceb">Polong ug letra ng̃a pagasangpóton sa tinác-om ang bába, sa pagdóol sa mg̃a ng̃abil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lábio</span>. = <span lang="ceb">Ng̃abil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Labor</span>. = <span lang="ceb">Bohat, labra, pagcagóoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laborable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang boháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laborador</span>. = <span lang="ceb">Mamomóo, magbobóhat, ang magabóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laboratorio</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagahohátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laborear</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laboreo</span>. = <span lang="ceb">Ang pagbóhat sa lugar ng̃a hicaplágan sa boláoan, sa salapí, &c. * Pagcahósay ng̃a -maáyo sa mg̃a pisi sa mg̃a sacayán, arón masáyon gamíton con may quinahánglan pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laborío</span>. = <span lang="ceb">Bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laboriosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laborioso</span>. = <span lang="ceb">Macógui, ang mahagógma sa mg̃a bohat, tigbóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Labrada</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guibohátan arón pagatámnan con pagapogásan sa somonód ng̃a túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Labradero</span>. = <span lang="ceb">Ang maáyo ng̃a pagabohátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Labradío</span>. V. <i><a href="#e.labrantio">Labrantío</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Labrado</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a guinooátan, ng̃a may labra, ng̃a linabráhan sa paghábol. * Ang yota -ng̃a guibohátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Labrador</span>. = <span lang="ceb">Tigbóhat, ang magabóhat sa yota, palaóma, magbabáol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Labradoresco</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa magabóhat sa yota ug ang ang̃ay canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Labrante</span>. = <span lang="ceb">Ang magalíloc, ug magabóhat sa mg̃a bató, ang magasápsap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Labrantin</span>. = <span lang="ceb">Ang magobóhat sa yota sa diótay ng̃a puhónan.</span> -</p> -<p id="e.labrantio" class="hw"><span class="sc">Labrantío</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a maáyo ng̃a pagabohátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Labranza</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóhat, pagbóhat sa yota. * Ang quinaárman sa pagbóhat sa yota ug ang mg̃a yota -ng̃a pagabohátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Labrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsang opicio. * Pagbóhat sa yota. * Pagpasáquet, pagdáot sa isigcatáuo. -* Pagyógot, paglisód sa mg̃a húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Labriego</span>. = <span lang="ceb">Palaóma, magbabáol ng̃a boquírnon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laca</span>. = <span lang="ceb">Dogá ng̃a maíng̃on sa tagoc, ng̃a guibóhat sa mg̃a mananáp ng̃a magamáy ng̃a maíng̃on -ing̃on sa mg̃a solom con hormigas, sa India.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lacayo</span>. = <span lang="ceb">Sologóon ng̃a moobán guihápon sa iang agálon con magacóche sia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laceracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóong, pagcadógmoc sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lacerado</span>. = <span lang="ceb">Anógon, aláot, ang guicayóctan, ang guicalísdan. * Hang̃ol, pobres. * Ang nasaquét sa saquét ng̃a guing̃álan ug de S. Lázaro, lazaróhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lacerar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóong, pagdógmoc. * Paghícao, pagdaguínot. <span class="pageNum" id="pb168c">[<a href="#pb168c">168</a>]</span>* Pagbáyar sa mg̃a salá. * Pagdáot, pagpabíquil sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lacería</span>. = <span lang="ceb">Pagcaháng̃ol, caháng̃ol, pagcapóbres. * Casáquet. * Calisód, cogóol, cayógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lacio</span>. = <span lang="ceb">Ang naláya, ang nalóm-it, ang naláob. * Ang nalóya, ang oaláy gahóm ug cosóg, ang -díli macáscog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lacónicamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaláctor, sa pagcadalí, sa diótay ng̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lacónico</span>. = <span lang="ceb">Lactor, lináctod, dinalí, sa mg̃a diótay ug hamóbong polong, dináclit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laconismo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláctor, pagcadalí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lacra</span>. = <span lang="ceb">Timáan sa bisan onsang saquét, ulat. * Bisan onsang cadáot sa laoas con sa calág sa -mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lacrar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot sa quinabóhi sa isigcatáuo, pagtacód canía sa bisan onsang saquét. * Pagdáot -canía sa iang puhónan, sa iang mg̃a baol, sa iang mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lacre</span>. = <span lang="ceb">Minása ng̃a nagacaláin lain ug color ug magáhi, ng̃a mamahómoc, matúnao ug masíga -sa caláyo, ug maáyo sa pagpílit sa mg̃a solat ug sa pagbólit sa bisan onsa, cay magáhi -pagópod con mabógnao na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lacrimal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a lohá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lacrimatorio</span>. = <span lang="ceb">Baso, sorlánan ng̃a guisórlan ug guibotáng̃an sa mg̃a caráan ng̃a táuo sa ilang mg̃a -lohá, sa paghílac nila tong̃ód sa mg̃a minatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lacrimoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may mg̃a luhá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lactancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóso sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lactante</span>. = <span lang="ceb">Ang magasóso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lácteo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa gatas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lacticinio</span>. = <span lang="ceb">Ang gatas ug bisan onsang <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> ng̃a sináctan sa gatas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lactífero</span>. = <span lang="ceb">Ang alaguían sa gatas cutub sa pagábot sa atng̃al sa soso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lactumen</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a guinabáti usáhay sa mang̃a báta ng̃a nanagsóso, ng̃a mao ang mg̃a samar ug mg̃a cogan ng̃a diótay -sa olo. * Pono.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lacha</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladear</span>. = <span lang="ceb">Toang, taquílid, hilig, hilay. * Talíng̃i, tolíng̃i, olíng̃i. * Pagobán sa luyo sa -bisan cansa, pagtopál canía. * Pagbía sa dalan ng̃a láctor, paglacát sa toó con sa -oála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladeo</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóang, pagcataquílid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladera</span>. = <span lang="ceb">Handig, hanáyhay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladilla</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a magamáy oyámot, maíng̃on ing̃on sa cagao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladinamente</span>. = <span lang="ceb">Sa daótan ng̃a húna húna, sa tuyo ng̃a mang̃íl-ad sa pagcabátid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladino</span>. = <span lang="ceb">Batid, malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lado</span>. = <span lang="ceb">Quilid, luyo. * Ang manlalában, ang tomalábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladre</span>. = <span lang="ceb">Pagcaósig sa mg̃a iró.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladrador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaósig, maosígon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladrante</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang magapanigíng̃on sa pagósig sa mg̃a iró.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladrar</span>. = <span lang="ceb">Pagósig sa mg̃a iró. * Paghólot, paghómot sa oaláy pagcadámag, pagcadósmog.</span> -<span class="pageNum" id="pb169">[<a href="#pb169">169</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladrido</span>. V. <i>Ladra</i>. * <span lang="ceb">Pagcalíbac libac, pagcabótang botang sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladrillado</span>. = <span lang="ceb">Salog ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a ladriyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladrillal</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabohátan ug pagalotóan sa mg̃a ladriyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladrillero</span>. = <span lang="ceb">Ang magbobóhat ug ang magabalígya sa mg̃a ladriyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladrillo</span>. = <span lang="ceb">Ladriyo, yota ng̃a minása sa pagcadágoay sa usá ca papán ng̃a diótay, ng̃a pagalotóon ug maáyo, ug may -silbi sa pagbóhat sa mg̃a baláy, sa mang̃a Singbahán, sa mg̃a cota, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladrilloso</span>. = <span lang="ceb">Ang maíng̃on sa ladriyo ug may color niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladron</span>. = <span lang="ceb">Caoatán, maninícas, <span class="corr" id="xd31e95772" title="Fuente: mag̃ang̃áhas">mang̃ang̃áhas</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladronamente</span>. = <span lang="ceb">Sa hilom, sa tinágo, sa pagcatinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladronera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatagóan ug pagadángpan sa mg̃a caoatán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladronesco</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a caoátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ladronicio</span>. V. <i><a href="#e.latrocinio">Latrocinio</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lagaña</span>. = <span lang="ceb">Motá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lagañoso</span>. = <span lang="ceb">Motáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lagar</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagapígan sa mg̃a ubas arón gomóa ang dogá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lagarero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa lagar, sa pagpíga sa mg̃a ubas, mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lagarta</span>. = <span lang="ceb">Tocó ng̃a baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lagartera</span>. = <span lang="ceb">Bohó ng̃a baláyan sa tocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lagartero</span>. = <span lang="ceb">Langgam con mananáp ng̃a mocáon con magapatáy sa mg̃a tocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lagartija</span>. = <span lang="ceb">Talóto, tiquí, tabíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lagartijero</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a mocáon sa mg̃a tiquí, talóto, tabíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lagarto</span>. = <span lang="ceb">Tocó. * Haló. * Ibid. * Táuo ng̃a malaláng̃on tampalásan.</span> -</p> -<p id="e.lago" class="hw"><span class="sc">Lago</span>. = <span lang="ceb">Danao, lanao, lugar ng̃a tubígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lagotear</span>. = <span lang="ceb">Pagálam alam sa bisan cansa, sa pagcóha sa guitúyo, sa guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lagotería</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálam alam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lagotero</span>. = <span lang="ceb">Parayégon, tigálam alam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lágrima</span>. = <span lang="ceb">Lohá.</span> -</p> -<p id="e.lagrimable" class="hw"><span class="sc">Lagrimable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós ng̃a pagahilácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lagrimal</span>. = <span lang="ceb">Himotáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lagrimar</span>. = <span lang="ceb">Paghílac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lagrimoso</span>. = <span lang="ceb">Matá ng̃a poláhon guican sa saquét, ug tung̃ód ba cay mahilácon ang táuo ng̃a hingtóngdan. -* Ang magapahílac.</span> * V. <i><a href="#e.lagrimable">Lagrimable</a></i>. * <span lang="ceb">Cahoy ug bisan onsa ng̃a pagatolóan sa dugá con sa tagoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laguna</span>. V. <i><a href="#e.lago">Lago</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lagunajo</span>. = <span lang="ceb">Danao ng̃a diótay ng̃a mahabílin sa tubig sa ulan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lagunero</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa danao, sa lanao, sa tubígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lagunoso</span>. = <span lang="ceb">Lugar, yota ng̃a guidaghánan sa mg̃a danao, mg̃a lanao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laical</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a táuo ng̃a díli Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Láico</span>. = <span lang="ceb">Ang díli Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laja</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a halagpád ug mahínlo, pasil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lama</span>. = <span lang="ceb">Lalog ng̃a mahabílin sa mg̃a sorlánan ng̃a guisódlan sa tubig, sa vino, &c., sa pagcadógay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lambrija</span>. = <span lang="ceb">Limátoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lamedal</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guidaghánan sa pisac, sa lapoc.</span> -</p> -<p id="e.lamedor" class="hw"><span class="sc">Lamedor</span>. = <span lang="ceb">Tigtílap, ang nagatílap. * Pagcaálam alam sa salingcápao sa isigcatáuo ng̃a guicasóc-an -ng̃a daan, ug ng̃a pagatagáan pa sa casocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lamedura</span>. = <span lang="ceb">Pagcatílap, pagcahámoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lamentable</span>. = <span lang="ceb">Masolóbon, ang tacós ng̃a pagabachóon ug pagahilácan.</span> -</p> -<p id="e.lamentador" class="hw"><span class="sc">Lamentador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabachó, ang nagahílac, ang nagaagólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lamentablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabachó, sa pagcaagólo, sa pagcahílac.</span> -<span class="pageNum" id="pb169a">[<a href="#pb169a">169</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Lamentar</span>. = <span lang="ceb">Pagbachó, paghílac, pagagólo.</span> -</p> -<p id="e.lamentacion" class="hw"><span class="sc">Lamentacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaagó, pagcaagoróy, pagcabachó, pagcahílac, pagcaagólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lamento</span>. V. <i><a href="#e.lamentacion">Lamentacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lamentoso</span>. V. <i><a href="#e.lamentador">Lamentador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lameplatos</span>. = <span lang="ceb">Olítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lamer</span>. = <span lang="ceb">Tilap, hamoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lamido</span>. = <span lang="ceb">Ang nacóha coháan sa mahínay hinay, tong̃ód cay guigámit sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lamiente</span>. V. <i><a href="#e.lamedor">Lamedor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lámina</span>. = <span lang="ceb">Dahon dahon ng̃a manípis sa tombága, sa boláoan, &c. * Pothao, salapí, &c., ng̃a binácbac -sa pagcanípis, &c., ng̃a linilócan con guipintálan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laminado</span>. = <span lang="ceb">Ang guidáyan dayánan sa mg̃a dahon dahon ng̃a manípis sa tombága, sa salapí, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laminar</span>. = <span lang="ceb">Pagtílap, paghámoy. * Pagólit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laminero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabácbac sa mg̃a tombága, boláoan, &c., sa pagbóhat sa mg̃a dahon dahon ng̃a -manípis. * Olítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lamiscar</span>. = <span lang="ceb">Pagtílap sa dagcóng caíbog ug sa madalí caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lamoso</span>. = <span lang="ceb">Ang guilalógan, ang may lalog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lampacear</span>. = <span lang="ceb">Pagnósnos, pagbalónas sa mg̃a quilid ug sa mg̃a salog sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lámpara</span>. = <span lang="ceb">Ang siga ng̃a guican sa sogá. * Lamparahán, baso, sorlánan ng̃a pagabotáng̃an sa lana -ug sa mecha ng̃a pagadagcótan. * Ang mansa sa lana ng̃a mahólog sa bisti.</span> -</p> -<p id="e.lamparero" class="hw"><span class="sc">Lamparero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay sa mg̃a lamparahán, sa pagbó-bo sa lana ug sa pagdágcot caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lamparilla</span>. = <span lang="ceb">Lamparahán ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lamparin</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa tombága ng̃a pagabotáng̃an sa baso sa mg̃a lámpara sa mg̃a Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lamparista</span>. V. <i><a href="#e.lamparero">Lamparero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lamparon</span>. = <span lang="ceb">Hobág ng̃a motóbo sa liog. * Mansa, boling ng̃a dagcó sa bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lampatan</span>. = <span lang="ceb">Tanóm con gamót ng̃a guican sa Guinharían sa mg̃a insic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lampazo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm. * Gomon, ponpon sa lanot, &c., ng̃a icanósnos igahínis, icabalónas sa mg̃a -quílid sa mg̃a sacayán ug sa mg̃a salog, mg̃a cubierta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lampiño</span>. = <span lang="ceb">Laláqui ng̃a oaláy bong̃ot, táuo ng̃a may diótay ng̃a bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lampion</span>. = <span lang="ceb">Sogá sa lamparahán ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lampo</span>. = <span lang="ceb">Casólao, casílao, sogá, pagcagíla guila ng̃a moágui lamang ing̃on sa quilat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lampote</span>. = <span lang="ceb">Hinábol ng̃a potíon ng̃a molomabága ug molomasíhag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lamprea</span>. = <span lang="ceb">Isda sa dagat ug sa sobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lamprehuela ó lampreilla</span>. = <span lang="ceb">Isda sa sobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lampuga</span>. = <span lang="ceb">Isda sa mg̃a dagat sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lana</span>. = <span lang="ceb">Balahíbo sa mg̃a carnero. * Hinábol sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e96278" title="Fuente: balahího">balahíbo</span> sa carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lanada</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagnósnos ug paghínis sa mg̃a bohó sa mg̃a lothang: mao ang usá ca cahoy -ng̃a guibotáng̃an sa usá ca tomóy sa panit sa carnero ng̃a liníquit, sa dapit sa góa -ang balahíbo, con guiborbóran sa lanot, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lanar</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a hayópan ng̃a may balahíbo ng̃a guing̃álan ug lana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lanaria</span>. = <span lang="ceb">Dagámi ng̃a icabónac sa balahíbo sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lance</span>. = <span lang="ceb">Pagcabalíbag, pagcasalibáy, pagcatolód, pagcayábo. * Pagcatáctac sa mg̃a anod, mg̃a -sahid, &c., sa pagpanágat. * Pagcasoríl, paghitábo, bisan onsang bohat ng̃a cating̃aláhan, -hibólng̃an, masolóbon, ming̃áuon, &c. * Pagáoay, paglális lalis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lancear</span>. = <span lang="ceb">Pagsóntoc sa bangcao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lanceola</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, dagámi.</span> -<span class="pageNum" id="pb170">[<a href="#pb170">170</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Lancera</span>. = <span lang="ceb">Bolotáng̃an sa mg̃a bangcao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lancero</span>. = <span lang="ceb">Soldado ng̃a guisangcápan sa bangcao, sa pagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lanceta</span>. = <span lang="ceb">Labaja ng̃a diótay ug matalínis caáyo ng̃a icalárlit, ng̃a igasangra.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lancetada</span>. = <span lang="ceb">Pagsámad, pagcárlit sa lanseta ug ang maong samad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lancetazo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lancetero</span>. = <span lang="ceb">Panonórlan sa mg̃a lanseta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lancha</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a halagpád, manípis ug mahínlo. * Sacayán ng̃a diótay ng̃a pagagaóran, sa -pagsácoat sa mg̃a sinípit, ug sa paghácot sa mg̃a lulan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lanchada</span>. = <span lang="ceb">Ang lulan ng̃a guilúlan sa macaúsa sa lancha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lanchar</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a cabatóhan ng̃a pagacoháan sa mg̃a bató ng̃a halagpád, ng̃a mahínlo ug manípis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lando</span>. = <span lang="ceb">Coche sa opat ca lingcoránan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Landre</span>. = <span lang="ceb">Losay, hobág. * Poyo poyo ng̃a guibótang sa ilálom sa mg̃a bisti ug sa tinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lanería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabaligyáan sa balahíbo sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lanero</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa balahíbo sa mg̃a carnero. * Baláy -ng̃a bolotáng̃an niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Langaruto</span>. = <span lang="ceb">Táuo ug bisan onsa ng̃a hatáas ug maníoang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Langosta</span>. = <span lang="ceb">Dolon. * Ang macahórot ug macatibáoas sa bisan onsa.</span> * De mar. = <span lang="ceb">Amontáha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Langostin</span>. = <span lang="ceb">Locton, apán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Langostino</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Langoston</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a maíng̃on sa dolon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lánguidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalúya, sa pagcaoaláy cosóg ug gahóm, sa pagcadíli macáscog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Languidez ó languideza</span>. = <span lang="ceb">Calóya pagcacólang sa cosóg, sa gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lánguido</span>. = <span lang="ceb">Maloyáhon, ang guicábsan sa gahóm, sa cosóg, ang díli macáscog. * Táuo sa diótay ng̃a -casing casing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lanilla</span>. = <span lang="ceb">Ang balahíbo ng̃a diótay ug pino caáyo sa panápton, sa dapit sa nauong. * Hinábol -sa balahíbo sa carnero ng̃a manípis uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lanosidad</span>. = <span lang="ceb">Balobalahíbo ng̃a magamáy caáyo sa mg̃a dahon sa obán ng̃a mg̃a cahoy, sa mg̃a tanóm, -sa mg̃a bong̃a, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lanoso</span>. V. <i><a href="#e.lanudo">Lanudo</a></i>. -</p> -<p id="e.lanudo" class="hw"><span class="sc">Lanudo</span>. = <span lang="ceb">Ang may daghan ng̃a balahíbo ng̃a guing̃álan ug lana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lanuginoso</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a may bolobalahíbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lanza</span>. = <span lang="ceb">Bangcao. * Ang cahoy sa mg̃a coche ng̃a nahatalioála sa mg̃a mananáp ng̃a managgóyod -niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lanzadera</span>. = <span lang="ceb">Sicóhan, lansadera.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lanzador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasalibáy, magabalíbag, magatolód, magayábo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lanzamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabalíbag, pagcasalibáy, pagcatolód, pagcayábo. * Pagcacóha sa bisan cansa sa yota, -baláy, &c., ng̃a guiabáng̃an nia, guican sa pagbóot sa matúod ng̃a hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lanzar</span>. = <span lang="ceb">Balíbag, tolód, yabo. * Pagpagóa, pagpaháoa sa bisan cansa, sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lanzon</span>. = <span lang="ceb">Bangcao ng̃a hamóbo ug dagcó, mabága.</span> * Fruta. = <span lang="ceb">Buláhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lapa</span>. = <span lang="ceb">Lauot ng̃a natolotibúoc sa ibábao sa mg̃a sorlánan ng̃a guisórlan sa bino, sa tubig, -&c. * Quinháson. * Tanóm, dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lapachar</span>. = <span lang="ceb">Cayanáng̃an ng̃a dagcó, <span class="corr" id="xd31e96569" title="Fuente: lunáng̃an">lonáng̃an</span>, calonáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lápade</span>. = <span lang="ceb">Quinháson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lapicero</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a pagabotáng̃an sa lápis, sa pagbárlis ug pagsúlat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lápida</span>. = <span lang="ceb">Batóng dagcó ug mahínlo caáyo ng̃a pagasolátan sa bisan onsang sulat.</span> -<span class="pageNum" id="pb170a">[<a href="#pb170a">170</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Lapidario</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a batóng mahál, ug sa mg̃a sulat ng̃a guisólat sa mg̃a bató. -* Táuo ng̃a magasápsap sa mg̃a batóng mahál, ug magapatigáyon, magapálit ug magabalígya -niána.</span> -</p> -<p id="e.lapideo" class="hw"><span class="sc">Lapídeo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa sa bató ug ang nahatong̃ód niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lapidificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálhin sa bisan onsa sa bató, pagcabató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lapidoso</span>. V. <i><a href="#e.lapideo">Lapídeo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lapila</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lapizlázuli</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a asul ng̃a maníndot caáyo ng̃a magáhi pa sa guing̃álan ug mármol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lápiz</span>. = <span lang="ceb">Lápis, dagoay sa bató ng̃a mahómoc ug maítom, ng̃a maáyo sa pagsólat ug pagbárlis -con pagpíntal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lapizar</span>. = <span lang="ceb">Ang lugar ng̃a pagcoháan sa lápis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lapo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabónal, pagcalambós sa cahoy, sa sogcod con sa espada ba ng̃a tinaquílid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Larario</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guitagána niádtong tiempo sa mg̃a dioatáhan, sa pagsíngba sa ilang mg̃a -dios dios ng̃a guing̃alánan nila ug dios dios sa baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lardear</span>. = <span lang="ceb">Pagdíhog sa bisan onsa sa tamboc sa baboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lardo</span>. = <span lang="ceb">Tamboc sa baboy. * Ang tamboc con sebo sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lardon</span>. = <span lang="ceb">Ang sumpay ng̃a ibótang sa dapling sa mg̃a sulat ng̃a guinasáoay na sa pagimprenta. -* Papel ng̃a diótay ng̃a mahatóngtong sa ibábao sa mg̃a molde, sa mg̃a marca, sa imprenta, -ug ng̃a macaólang ng̃a maíla ang obán ng̃a mg̃a polong ng̃a inimprenta, sa papel ng̃a -guimarcáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lardoso</span>. = <span lang="ceb">Bolíng̃on, ang guidíhog sa tamboc sa baboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Láres</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a dios dios ng̃a guihúna huna sa mg̃a dioatáhan ng̃a caráan ng̃a nanaghópot -ug nanagbántay sa caogalíng̃on ng̃a baláy. * Baláy ng̃a caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Largamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatúman, sa paghíngpit. * Sa pagcadághan. * Sa pagcalólot. * Sa pagcadúgay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Largar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhi, pagtángtang. * Paglóag sa mahínay hinay. * Pagócal sa natápot, sa nadócot, -sa nahapílit. * Pagbóclar sa bisan onsa, sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, sa mg̃a bandela, -&c. * Pagóli, pagoalá sa bisan cansa sa madalí, sa dili madúgay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Largo</span>. = <span lang="ceb">Hatáas. * Malólot, homalátag, maghahátag. * Halagpád, magnáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Largor</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Largueado</span>. = <span lang="ceb">Ang binórcan sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e96737" title="Fuente: bárlis">bariles</span>.</span> -</p> -<p id="e.largueza" class="hw"><span class="sc">Largueza</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáas, cahitáson, guitáson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Larguirucho</span>. = <span lang="ceb">Táuo ug bisan onsa ng̃a hatáas ug maníoang, manípis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Largura</span>. V. <i><a href="#e.largueza">Largueza</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lárice</span>. = <span lang="ceb">Cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Larva</span>. V. <i><a href="#e.disfraz">Disfraz</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcabótang sa obán ng̃a mg̃a mananáp ng̃a magamáy, sa pagcadágoay sa olor, sa oalá -pa maíla ang ilang mg̃a olo, mg̃a paa ug obán pang mg̃a bahin sa ilang laoas. * Ng̃alan -ng̃a guipanghátag, niádtong tiempo, sa mg̃a dioatáhan sa mg̃a calág sa mg̃a táuo ng̃a -daótan, ng̃a nang̃amatáy sila sa ahát ng̃a camatáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lascar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhi, paglóag sa mahínay hinay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lascivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay, sa caólag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lascivia</span>. = <span lang="ceb">Caólag, pagcaláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lascivo</span>. = <span lang="ceb">Maólag, moláo-ay. * Ang nahatong̃ód sa caólag. * Cahoy con tanóm ng̃a malónhao, malángbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laserpicio</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lasitud</span>. = <span lang="ceb">Pagcalúya, pagcacápoy, pagcabórlay, pagcacólang sa gahóm ug sa cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laso</span>. = <span lang="ceb">Malúya, ang guicápoy, guibórlay, guicotás, ang guicábsan, ug guicoláng̃an sa cosóg -ug sa gahóm, ang dili macáscog.</span> -<span class="pageNum" id="pb171">[<a href="#pb171">171</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Lastar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáyad sa mg̃a otang ug sa mg̃a salá sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lástima</span>. = <span lang="ceb">Pagcalóoy, pagcahinóclog, pagcapoáng̃od. * Pagcaagó, pagcaagoróy, pagcabachó, pagcaagólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lastimar</span>. = <span lang="ceb">Pagsámar, pagtólpoc. * Paglóoy, paghinóclog, pagpoáng̃od. * Pagdáot sa dong̃og sa -isigcatáuo. * Pagagó, pagagoróy, pagbachó, pagagólo.</span> -</p> -<p id="e.lastimero" class="hw"><span class="sc">Lastimero</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós ng̃a caloóyan, pagahinoclógan, ng̃a pagabotáng̃an sa pagpoáng̃od.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lastimosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalóoy sa pagcamacalolóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lastimoso</span>. V. <i><a href="#e.lastimero">Lastimero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lasto</span>. = <span lang="ceb">Solat ng̃a guihátag sa nagabáyad tong̃ód sa lain, arón macapaníng̃il sia sa matúod -ng̃a otáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lastra</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a halagpád ug maholohínlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lastrar</span>. = <span lang="ceb">Paglólan sa mg̃a bató con bisan onsang lulan ng̃a mabóg-at sa iláom sa mg̃a lolan -ng̃a magáan sa mg̃a sacayán, arón malíg-on sila sa layág. * Pagpalíg-on sa bisan onsa -sa pagbótang sa mg̃a mabóg-at.</span> -</p> -<p id="e.lastre" class="hw"><span class="sc">Lastre</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a manípis ug ng̃a dili maáyo caáyo, ng̃a anáa sa ibábao sa lugar ng̃a pagacoháan -sa mg̃a batóng maáyo ug magáhi. * Ang mg̃a bató ug bisan onsang lulan ng̃a ibótang -sa ilálom con sa pondo, sa bodega, sa mg̃a sacayán, arón malíg-on sila sa paglayág -na, ug arón dili onta mang̃acolób. * Caboótan, boot, salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lasun</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lata</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca cahoy ng̃a hatáas ug baol pa, ng̃a icabóhat sa mg̃a salog, sa mg̃a cubierta -sa mg̃a sacayán, sa mg̃a atóp, &c. * Sorlánan sa hoja de lata.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Latamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagtaás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lataz</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opát ca teel, sa América ug sa Asia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lateral</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa luyo, sa quilid sa bisan onsa. * Ang dili guican sa pagcaláctud.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lateranense</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa Singbahán ni san Juan de Letran sa Roma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Latido</span>. = <span lang="ceb">Pagcaquíbot quibot sa casing casing, sa pulso, &c., sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. -* Pagcang̃ót ng̃ot sa mg̃a hobág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Latiente</span>. = <span lang="ceb">Ang magaquíbot quibot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Latigazo</span>. = <span lang="ceb">Pagbónal, paglámbos sa pisi, sa espada ng̃a tinaquílid, sa cahoy, &c. * Pagcahápli. -* Pagtonóg sa tomóy sa pisi sa látigo. * Pagcadáot sa bisan cansa ng̃a táuo sa oalá -huna hunáon ug paabóton, ug hasta ang pagcasabá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Látigo</span>. = <span lang="ceb">Ihalámpac sa panit con sa pisi ng̃a icahámpac ug icabónal sa mg̃a mananáp. * Pisi -ng̃a igabítay sa timbáng̃an ug ng̃a icabáat sa buot ng̃a pagatimbáng̃on. * Ang pisi -ng̃a icahógot sa cincha, sa bacos sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p id="e.latiguear" class="hw"><span class="sc">Latiguear</span>. = <span lang="ceb">Paghápli, pagtonóg sa látigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Latiguera</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a icalíg-on ug igahógot sa bacos, sa cincha sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Latiguero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat, ang macagáma, magbobóhat sa mg̃a látigo.</span> -</p> -<p id="e.latin" class="hw"><span class="sc">Latin</span>. = <span lang="ceb">Pinamólong ng̃a linatín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Latinajo</span>. = <span lang="ceb">Polong sa linatín ng̃a salicoáoot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Latinamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalinatín, sa linatín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Latinear</span>. = <span lang="ceb">Pagsácot sa mg̃a polong ng̃a linatín sa lain ng̃a pinamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Latinidad</span>. <span class="corr" id="xd31e97033" title="Fuente: * V.">V.</span> <i><a href="#e.latin">Latin</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Latinismo</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong ng̃a ang̃ay sa pinamólong ng̃a linatín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Latino</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam mamólong sa linatín. * Ang nahatong̃ód sa pinamólong ng̃a linatín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Latir</span>. = <span lang="ceb">Pagquíbot quibot, pagólpot sa bisan onsa, sa pulso, sa casing casing, &c. * Pagng̃ót -ng̃ot sa mg̃a hobág.</span> -<span class="pageNum" id="pb171a">[<a href="#pb171a">171</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Latitante</span>. = <span lang="ceb">Ang natágo, nahóbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Latitud</span>. = <span lang="ceb">Pagcalapád, calápdon. * Pagcadagcó sa usá ca Guinharían, provincia, longsod, &c. * Pagcahalayó sa usá ca -lugar sa equinocial, sa pagísip sa mg̃a grados sa hingtóngdan ng̃a meridiano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Latitudinal</span>. = <span lang="ceb">Ang dagcó sa pagcalapád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lato</span>. = <span lang="ceb">Halagpád, dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laton</span>. = <span lang="ceb">Tombága ng̃a malálag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Latonero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa bisan onsa, sa laton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Latría</span> (culto de). = <span lang="ceb">Pagsíngba ng̃a ang̃ay ug nahatong̃ód lamang sa Dios.</span> -</p> -<p id="e.latrocinio" class="hw"><span class="sc">Latrocinio</span>. = <span lang="ceb">Pagcacáoat, batásan sa pagcáoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laud</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a may coldas. * Sacayán ng̃a diótay, hatáas ug haíctin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laudable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós ng̃a dayégon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laudablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadáyeg. * Sa pagcaáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Láudano</span>. = <span lang="ceb">Opio, anfion, bolígot, bodígot ng̃a inólay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laudatorio</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáyeg, ang may pagdáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laude</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a itábon sa mg̃a lobóng, sa mg̃a lobng̃ánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laudes</span>. = <span lang="ceb">Pang̃adyéon sa mg̃a Padre ng̃a sonód sa maitines.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Launa</span>. = <span lang="ceb">Dahon dahon sa tombága, tombága ng̃a binácbac sa pagcanípis ug halagpád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Láurea</span>. = <span lang="ceb">Porong porong ng̃a pagaboháton sa mg̃a sang̃á sa cahoy ng̃a guing̃álan ug laurel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laurear</span>. = <span lang="ceb">Pagpórong porong sa porong porong sa laurel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laurel</span>. = <span lang="ceb">Cahoy sa España: ang iang mg̃a dahon mahomót caáyo ug magámit sa panácot sa escabeche -ug sa mg̃a guinisál. * Porong popong. * Balos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laurente</span>. = <span lang="ceb">Ang usá sa mg̃a táuo ng̃a magabóhat sa baláy ng̃a pagabohátan sa papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laureola</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> * V. <i>Láurea.</i> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lauro</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyeg, paghimáya ng̃a guican sa mg̃a bohat ng̃a bantógon ug cating̃aláhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lauroceraso</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a diótay ug matahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lava</span>. = <span lang="ceb">Ang tombága, pothao, mg̃a bató, &c., ng̃a guisóca sa mg̃a bolcan ug ng̃a magabahá -maíng̃on sa usá ca sobá ng̃a caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lavacaras</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tigálam alam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lavadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabonácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lavado</span>. V. <i><a href="#e.lavadura">Lavadura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lavador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabónac, ang magalába. * Capandáyan sa pothao ng̃a malíng̃in sa paghógas ug -pagnósnos sa mg̃a bohó sa mg̃a lothang, mg̃a pusil, &c.</span> -</p> -<p id="e.lavadura" class="hw"><span class="sc">Lavadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcabúnac.</span> * V. <i><a href="#e.enjuagadura">Enjuagadura</a></i> y <i><a href="#e.enjuagatorio">Enjuagatorio</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lavamanos</span>. = <span lang="ceb">Ang sorlánan sa túbig sa paghunáo sa mg̃a camót, panghonáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lavamiento</span>. V. <i><a href="#e.lavadura">Lavadura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lavanco</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lavandera</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a magbobónac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lavandero</span>. = <span lang="ceb">Laláqui ng̃a magbobónac, ng̃a magabónac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lavar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúnac.</span> * V. <i>Enjuagar.</i> * La cara. = <span lang="ceb">Hilámos.</span> * Las manos. = <span lang="ceb">Honáo.</span> * Los pies. = <span lang="ceb">Basá, pagpahamitíis.</span> * Limpiar heridas con algun líquido. = <span lang="ceb">Honal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lavativa</span>. V. <i><a href="#e.jeringa">Jeringa</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lavatorio</span>. V. <i><a href="#e.lavadura">Lavadura</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcahógas sa mg̃a ponóan sa Singbahán sa tiil sa mg̃a pobres, sa pagdómdom ug pagsúmay -sa guibúhat ni Jesucristo sa iang mg̃a guintón-an. * Pagcahunáo sa Padre ng̃a magamisa -sa iang mg̃a todlo sa obos na nia guiándam ang calis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lavazas</span>. = <span lang="ceb">Ang túbig ng̃a guibínlan sa hugao sa guibonácan, hinógas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lave</span>. = <span lang="ceb">Pagcadólang sa boláoan, &c., ng̃a sináctan pa sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laxacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalóag, pagcahómoc.</span> -<span class="pageNum" id="pb172">[<a href="#pb172">172</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Laxamiento</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.laxante" class="hw"><span class="sc">Laxante</span>. = <span lang="ceb">Ang magapahómoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laxar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahómoc, pagcóha sa pagcagáhi sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laxativo</span>. V. <i><a href="#e.laxante">Laxante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laxo</span>. = <span lang="ceb">Ang mahómoc, ang hicaoád-an sa pagcagáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Laya</span>. = <span lang="ceb">Calaínan. * Capandáyan sa pothao, sa pagbóhat ug sa pagcútao sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Layador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat sa yota, sa laya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Layar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa yota, sa laya.</span> -</p> -<p id="e.lazada" class="hw"><span class="sc">Lazada</span>. = <span lang="ceb">Binaló.</span> * V. <i><a href="#e.lazo">Lazo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lazareto</span>. = <span lang="ceb">Lugar sa goa, sa gaoas sa mg̃a longsod, ng̃a guitagána arón managpoyó dihá sa pila -ca aldao ang mg̃a táuo ng̃a guican sa mg̃a longsod ng̃a guicatahápan ng̃a may saquét, -salot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lazarillo</span>. = <span lang="ceb">Báta ng̃a nagaágac sa botá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lazarino</span>. = <span lang="ceb">Ang mobáti sa saquét sa baláhac, balahácon. * Ang mobáti sa saquét ng̃a guing̃álan -ug Lázaro, lasaróhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lázaro</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a guing̃álan ni S. Lázaro.</span> -</p> -<p id="e.lazo" class="hw"><span class="sc">Lazo</span>. V. <i><a href="#e.lazada">Lazada</a></i>. * <span lang="ceb">Pinónpon sa mg̃a sintas ng̃a binaló balóan, ng̃a icadáyan dayan sa bisan onsa. * Bisan -onsang dayan dayan ng̃a liníloc sa bató, sa tombága, &c., ng̃a maíng̃on sa dagoay -sa mg̃a binaló sa mg̃a sintas. * Limbong pagcalaláng. * Pagcahiósa, pagcacaobánan. -* Catungdánan.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cle" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cle.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">LE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Leal</span>. = <span lang="ceb">Maáyong amigos, matárong, matinománon, masinógton. * Mananáp ng̃a tanód, aghop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lealmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatárong, sa inamigos gayúd, sa pagcamatinománon, sa pagcamasinógton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lealtad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatárong, pagcasógot, pagcatóman. * Pagcahinang̃óp. * Pagcahigógma sa mg̃a mananáp -sa nagahópot ug nagapacáon caníla, sa ilang mg̃a tagía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lebrato</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a guing̃álan ug liebre, ng̃a nati, diótay pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lebrel</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa iró, maáyo sa pagpang̃áyam sa mg̃a liebre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lebrela</span>. = <span lang="ceb">Iró ng̃a lebrel, baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lebrero</span>. = <span lang="ceb">Iró ng̃a maáyo sa pagpang̃áyam sa mg̃a liebre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lebrillo</span>. = <span lang="ceb">Pasong, sorlánan sa túbig, &c., ng̃a malíng̃in, ng̃a pagabonácan sa panápton, pagahogásan -sa mg̃a tiil, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lebron</span>. = <span lang="ceb">Liebre ng̃a dagcó. * Táuo ng̃a maharlócon, taláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lebruno</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód ug ang maíng̃on sa liebre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leccion</span>. = <span lang="ceb">Pagtolón-an. * Mg̃a polong ng̃a quinóha sa santos ng̃a Sulat. * Bisan onsa ng̃a guitóon -sa magtotóon sa iang mg̃a guintón-an arón saológon nila. * Pagcaoáli, pagcasámbag, -pagcatámbag. * Bisan onsang pananglétan ug mg̃a catalágman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leccionario</span>. = <span lang="ceb">Libro sa coro ng̃a sinolátan sa mang̃a pagtolón-an con leccion ng̃a pagabasáhon con -pagacantáhon dihá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leccionista</span>. = <span lang="ceb">Ang magtotóon ng̃a moádto sa mg̃a baláy sa pagtóon sa mg̃a guintón-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lectisternio</span>. = <span lang="ceb">Pagsíngba sa mg̃a dioatáhan sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon, sa pagsalámat caníla con -sa pagpaquigtábang caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lectivo</span>. = <span lang="ceb">Arlao ng̃a guitagána sa mg̃a escolahán, <span class="corr" id="xd31e97606" title="Fuente: sa sa">sa</span> mg̃a Universidad, sa pagtóon sa mg̃a guintón-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lector</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabása. * Bomalása, magbabása. * Ang magtotóon sa pilosopía, sa teología, &c., sa mg̃a caparían. * Ang táuo ng̃a -tong̃ód sa <span class="sic" title="Corrección: pagoldenal">pagodenal</span> canía nagatórlo ug nagatóon, niádtong tiempo, sa mg̃a táuo ng̃a pagaboñágan.</span> -<span class="pageNum" id="pb172a">[<a href="#pb172a">172</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Lectorado</span>. = <span lang="ceb">Ang icadóha ca pagolden sa mg̃a pagolden ng̃a guing̃álan ug diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lectoral</span>. = <span lang="ceb">Ang usá sa mg̃a opicio sa mg̃a canónigo sa mg̃a Singbahán ng̃a Catedral, canónigo ng̃a guing̃álan ug lectoral, ug may catongdánan sa pagtóon -ug pagásoy sa santos ng̃a Sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lectoría</span>. = <span lang="ceb">Opicio, cahímtang sa pagcalector sa mg̃a caparían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lectura</span>. = <span lang="ceb">Pagbása. * Bisan onsa ng̃a guitórlo, guitóon ug guiásoy, sa mg̃a escolahán, sa mg̃a -magtotóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lechada</span>. = <span lang="ceb">Minása sa apog con sa yeso lamang, con sa apog ng̃a sináctan sa balás. * Minása sa mang̃a panápton ng̃a icabóhat sa papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lechal</span>. = <span lang="ceb">Ang mananáp ng̃a magasóso pa. * Ang cahoy con tanóm ng̃a may dogá maíng̃on sa gatas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lechar</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Babáye con baye ng̃a gatasán, ng̃a may gatas sa iang soso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leche</span>. = <span lang="ceb">Gatas. * Ang dugá ng̃a mapotí sa obán ng̃a mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lechera</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa gatas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lechería</span>. = <span lang="ceb">Lugar, baláy ng̃a pagabaligyáan sa gatas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lechero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa gatas. * Gatasán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lecheron</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa gatas sa pagpagátas sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lechetrezna</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lechigada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a mananáp ng̃a guican sa usá lamang ca pagánac. * Cadaghánan sa mg̃a táuo sa usá ca opicio, sa maong batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lechin</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lechino</span>. = <span lang="ceb">Hobág ng̃a motóbo sa panit sa mg̃a cabayo, mg̃a calabáo, &c. * Cadaghánan sa mg̃a -hílo ng̃a liníquit liquit, ng̃a isolód sa mg̃a mananámbal sa mg̃a samad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lecho</span>. = <span lang="ceb">Higdáan sa mg̃a táuo. * Casangcápan, lantay ng̃a guisandígan sa mg̃a caráan ng̃a táuo -sa ilang pagcáon. * Balaháan sa mg̃a sobá. * Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a guilóngtor -<span class="sic" title="Corrección: longsod">longtod</span>. * Ang nauong sa usá ca bató ng̃a pagalingcóran ug pagaang̃áyan sa lain ng̃a bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lechon</span>. = <span lang="ceb">Bactin, baboy ng̃a mogasóso pa, baboy ng̃a dagcó na. * Táuo ng̃a hugáoan, bolíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lechona</span>. = <span lang="ceb">Baboy ng̃a baye. * Babáye ng̃a bolíng̃on, hugáoan, mahámos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lechoso</span>. = <span lang="ceb">Tanóm con cahoy ng̃a may dugá maíng̃on sa gatas, sa pagcapotí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lechuga</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a maáyo sa pagbóhat sa ensalada.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lechugado</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagoay sa dahon sa lechuga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lechuguino</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a lechuga ng̃a diótay pa, sa oalá pa ilálin, itanóm. * Ang báta ng̃a magapacadagcóng táuo sa iang pagatóbang sa mang̃a babáye, ug ang maganonót sa bag-ong batásan sa iang -pagbistí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lechuza</span>. = <span lang="ceb">Bucao. * Caoatán ng̃a mang̃áoat sa gabíy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lechuzo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a sinógo sa pagpógos sa iang isigcaíng̃on. * Táuo ng̃a magapanigíng̃on sa -bucao sa iang ting̃og, sa iang paglacát sa gabíy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ledamente</span>. = <span lang="ceb">Sa calípay, sa paghimáya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ledo</span>. = <span lang="ceb">Malipáyon, mahimayáon, táuo sa maáyong boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ledro</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tacós ng̃a pasipád-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leer</span>. = <span lang="ceb">Basá. * Pagtóon sa mg̃a magtotóon sa bisan onsang quinaárman sa cadaigánan. * Pagsábot, pagtágna sa húna húna sa isigcatáuo, sa tung̃ód sa mg̃a timáan sa goa, ng̃a ipaquíta sa gaoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lega</span>. = <span lang="ceb">Monja, binócot ng̃a nahagáoas sa catongdánan sa pagátang sa coro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legacía</span>. = <span lang="ceb">Opicio, cahímtang sa pagcalegado. * Ang togon ng̃a guitógon sa usá ca legado. * Sinógo. -* Ang yota sa Guinharían con sa provincia ng̃a pagatománan <span class="pageNum" id="pb173">[<a href="#pb173">173</a>]</span>sa sinogó, sa legado, sa iang catungdánan. * Túig ng̃a pagadugáyan sa catongdánan -sa legado, sa sinógo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legacion</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legado</span>. = <span lang="ceb">Ang hatag ng̃a guibílin, sa bisan cansa, sa guibóhat ug testamento. * Sinógo ng̃a -guisúgo sa Santos ng̃a Papa sa bisan cansang hari, con sa mg̃a hari sa maong Santos -ng̃a Papa, sa pagsábot ug paghúsay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legajo</span>. = <span lang="ceb">Bináat, baat sa mg̃a papeles ng̃a oalá ibótang sa pagcadágoay sa libro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legal</span>. = <span lang="ceb">Ang guisógo sa batásan ug ang̃ay niána. * Táuo ng̃a matinumánon ng̃a hingpit sa mg̃a -catungdánan ng̃a caugalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legalidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatúman ng̃a hingpit ug matúod sa caugalíng̃on ng̃a catungdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legalizacion</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa gahúm sa mg̃a sulat sa mg̃a camatoódan, pagmátuod sa ilang pagcabále.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legalizar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legalmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa batásan, sa mg̃a leyes. * Sa pagcaáyo, sa pagcaboótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Légamo</span>. = <span lang="ceb">Pisac, lapoc ng̃a mahágcot, ang tamboc sa ubán ng̃a mg̃a yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legamoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may lapoc, pisac ng̃a mahágcot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legaña</span>. = <span lang="ceb">Mutá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legañoso</span>. = <span lang="ceb">Mutáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legar</span>. = <span lang="ceb">Pagbílin sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo sa bisan onsang hatag, sa iang testamento. -* Pagsógo sa bisang cansa, arón matúman ug bisan onsang tugon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legatario</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guibínlan sa lain sa bisang onsang hatag sa testamento.</span> -</p> -<p id="e.legible" class="hw"><span class="sc">Legible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang basáhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legion</span>. = <span lang="ceb">Tapoc sa mg̃a soldados sa canhing tiempo. * Cadaghánan sa mg̃a táuo, sa mg̃a yaoa, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legislacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a leyes. * Quinaárman sa mg̃a leyes, sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legislador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat ug mohátag sa mang̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legislar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag, pagbóhat sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legislativo</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa pagbóhat ug paghátag sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legislatura</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a nanagbóhat sa mg̃a leyes, ug ang tiempo ang túig -ng̃a pagadugáyan nila sa ilang pagting̃ób.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legisperito</span>. V. <i><a href="#e.jurisconsulto">Jurisconsulto</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legista</span>. = <span lang="ceb">Ang quinaarmánon ug mang̃ialáman sa mg̃a leyes ug ang nagaestudio sa maong mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legítima</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin ng̃a nahatong̃ód sa tagsa ca anac, sa pohónan ng̃a guibílin sa mg̃a tigúlang, -sa pagcamatáy nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legítimamente</span>. = <span lang="ceb">Sa catarúng̃an sa pagcaáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legitimar</span>. = <span lang="ceb">Pagásoy sa pagcamatúod sa bisan onsa ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a tulumánon sa leyes. -* Pagángcon sa bisan cansa sa iang anac ng̃a díli sa guintiayónan, arón mahímo ug -anac ing̃on sa obán ng̃a natáuo sa magtiáyon, guican sa sentencia sa hocom, con guican ba cay -nang̃asáoa ang amahán sa babáye ng̃a guipaáncan nia sa iang pagcadalága. * Paghátag -sa gahúm sa bisan cansang tauo, sa pagtúman sa bisan onsang opicio, labon ng̃a oalá -onta ug gahóm, ug díli onta sia mahímo niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legitimidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay sa bisan onsa sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legítimo</span>. = <span lang="ceb">Ang ang̃ay sa mg̃a leyes. * Ang matúod sa oaláy duha duha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lego</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá pagaoldenáhan, oldog. * Táuo ng̃a oalá magestudio, ng̃a oaláy quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legon</span>. = <span lang="ceb">Saról, icalále.</span> -<span class="pageNum" id="pb173a">[<a href="#pb173a">173</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Legra</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa mg̃a mananámbal sa pagháyag ug pagdayág sa bagol bagol sa olo, sa paghíling -con may samad con oalá ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legrar</span>. = <span lang="ceb">Pagháyag, pagdayág sa bagol bagol sa olo, sa paghíling con guisamálan ba con oalá ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legua</span>. = <span lang="ceb">Socod sa yota ng̃a nagacaláin lain sa cahitáson, ing̃on sa batásan sa mg̃a Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Legumbre</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a calaínan ng̃atanán sa mg̃a líso ng̃a calán-on ng̃a nagacaláin lain ug dagoay. -* Mg̃a otan ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leible</span>. V. <i><a href="#e.legible">Legible</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leido</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabása caáyo, ang maálam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lejanía</span>. = <span lang="ceb">Halayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lejía</span>. = <span lang="ceb">Tobig ng̃a lina-gá sa abó. * Casabá ng̃a maháit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lejos</span>. = <span lang="ceb">Halayó. * Ang nagacabólag caáyo. * Bayhon ng̃a maáyo con daótan sa bisan onsa ug sa -bisan cansa ng̃a guitán-ao cutub sa halayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lelilí</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóoao, pagcapóoao, pagcasínggit sa mg̃a táuo ng̃a nagacaáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lelo</span>. = <span lang="ceb">Boang boang, hong̃og, coliró, coláng̃an sa boot, miné.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lencera</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lencería</span>. = <span lang="ceb">Lugar con baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a panápton. * Cadaghánan sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lencero</span>. = <span lang="ceb">Ang comerciante sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lendrera</span>. = <span lang="ceb">Solod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lendroso</span>. = <span lang="ceb">Losáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lengua</span>. = <span lang="ceb">Dila. * Pinamólong, cadaghánan sa mg̃a polong sa tagsa ca Guinharían. * Táuo ng̃a -magalóas, magahóar sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong. * Balíta ng̃a guipanghináot -sa bisan onsang tuyo. * Ang puthao ng̃a icatóctoc, icabágting sa mg̃a campana. * Ang -puthao, &c., ang dila dila, ang taláyo sa mg̃a timbáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lenguado</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lenguaje</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong, pinamólong sa tagsa ca Guinharían, provincia con longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lenguaraz</span>. = <span lang="ceb">Batid, maálam, quinaarmánon sa durúha con capin ba ng̃a mg̃a pinamólong. * Táuo ng̃a -tabían hinoguilánon sa oaláy caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lenguaz</span>. = <span lang="ceb">Ang tabían, ang hinoguilánon sa oaláy hingtúngdan ug cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lengüeta</span>. = <span lang="ceb">Dila dila, taláyo sa timbáng̃an. * Capandáyan sa puthao ng̃a icatábas sa mg̃a librero -sa papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lengüetada</span>. = <span lang="ceb">Pagcatílap, pagcóha sa dila sa macaúsa sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lengüetería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a lengüeta sa mg̃a órgano ug sa mg̃a tolónggon sa música.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lenidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahínay, pagcahómoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lenitivo</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa pagpahómoc. * Tambal ng̃a icahómoc. * Polong ng̃a icahínay hinay -sa buot sa nagasobó con nasocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lentamente</span>. = <span lang="ceb">Sa anam anam, sa mahínay hinay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lente</span>. = <span lang="ceb">Salamín ng̃a icasolóng, ng̃a icatán-ao sa mg̃a haláp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lenteja</span>. = <span lang="ceb">Liso ng̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span>, bolobalátong ng̃a malíng̃in ug linópiac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lentejuela</span>. = <span lang="ceb">Dahon dahon ng̃a diótay ug malíng̃in sa salapí, boláoan, &c., ng̃a icadáyan dayan <span class="corr" id="xd31e98367" title="Fuente: sa sa">sa</span> mg̃a pagborda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lenticular</span>. = <span lang="ceb">Ang maíng̃on sa lenteja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lentisco</span>. = <span lang="ceb">Cahoy sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lentitud</span>. = <span lang="ceb">Pagcahínay, pagcadógay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lento</span>. = <span lang="ceb">Ang madógay sa pagbóhat sa bisan onsa, ang mabóg-at ug laoas, ang mahináyon, maloyáhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leña</span>. = <span lang="ceb">Cahoy sa caláyo, sológnod.</span> -<span class="pageNum" id="pb174">[<a href="#pb174">174</a>]</span></p> -<p id="e.lenyador" class="hw"><span class="sc">Leñador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadaguínot ug magabalígya sa mg̃a cahoy sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leñera</span>. = <span lang="ceb">Ang lugar ng̃a paghipósan ug pagatipígan sa mg̃a cahoy sa caláyo, sa sológnod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leñero</span>. V. <i><a href="#e.lenyador">Leñador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leño</span>. = <span lang="ceb">Cahoy con pinótol sa cahoy ng̃a quinoháan sa mg̃a sang̃á ug sa panit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leñoso</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa mg̃a cahoy ng̃a díli panit, ang cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leon</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opát ca tiil sa África, sa color ng̃a molomalálag ug mapolá polá, ng̃a -maísog ug cosógon caáyo. * Mananáp ng̃a diótay ug pac-an. * Ang icalíma ca timáan -sa zodiaco. * Saoa. * Táuo ng̃a mapíntas, pongtánon, maligotgóton ug mabáng̃is. * -Mananáp ng̃a mabóhi sa tubig ug sa yota, ng̃a guing̃álan ug leon marino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leona</span>. = <span lang="ceb">Leon ng̃a baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leonado</span>. = <span lang="ceb">Ang may color maíng̃on sa color sa balahíbo sa leon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leonera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagbilanggóan sa mg̃a leon. * Baláy ng̃a pagasogálan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leonero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magabántay ug magaalíma sa mg̃a leon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leonino</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód ug ang ang̃ay sa leon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leopardo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opát ca tiil sa África ug sa Asia, maísog ug cosógon caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lepidio</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a mahálang caáyo ug italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lepra</span>. = <span lang="ceb">Baláhac, cagídquir, agís is, amomótol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leproso</span>. = <span lang="ceb">Balahácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lerdamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahínay, sa pagcadúgay, sa pagcabóg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lerdo</span>. = <span lang="ceb">Ang madógay, ang mahínay, ang mabóg-at sa paglacát. * Ang díli mosábot, ang díli macahímo -sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lerdon</span>. = <span lang="ceb">Hobág ng̃a motóbo sa tohod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lesion</span>. = <span lang="ceb">Cadáot guican sa pagbónal, sa samad con sa saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lesivo</span>. = <span lang="ceb">Ang arang magdáot.</span> -</p> -<p id="e.lesna" class="hw"><span class="sc">Lesna</span>. = <span lang="ceb">Hilíhod ng̃a pagagamíton sa mg̃a magbobóhat sa mg̃a sapín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lesnordeste</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála, sa calang sa timog ug sa amíhan. * Ang guinicánan -sa maong hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leso</span>. = <span lang="ceb">Táuo con mananáp ng̃a nagadáot sa iang laoas. * Táuo ng̃a coloculiró, coláng̃an sa -boot, boang boang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lesueste</span>. = <span lang="ceb">Ang hang̃in ng̃a calang sa timog ug sa sueste.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leste</span>. = <span lang="ceb">Timog. * Casobáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Letal</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a macamatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Letanía</span>. = <span lang="ceb">Pagámpo sa Dios, sa paghing̃álan sa Santísima Trinidad, ug sa pagbótang sa pagcamanlalában -cang Jesucristo, cang María Santísima ug sa mg̃a santos, sa pagsámpit caníla sa pagcasonód -sonód. * Procesion ng̃a pagaboháton sa pagcanta sa letanía. * Listáhan sa daghánan -ng̃a mg̃a botang con mg̃a ng̃alan ng̃a magacasonód sonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Letargo</span>. = <span lang="ceb">Pagcapógdao, pagcaoalá sa buot ug sa mg̃a balatían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Letificante</span>. = <span lang="ceb">Ang macalípay, ang magapahimáya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Letra</span>. = <span lang="ceb">Letras. * Dagoay ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a letra sa mg̃a sulat. * Ang hingtóngdan -ng̃a caogalíng̃on sa cahológan sa mg̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Letrada</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a maálam, ng̃a quinaarmánon. * Ang asáoa sa abogado, sa maálam sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Letrado</span>. = <span lang="ceb">Ang quinaarmánon, ang mang̃ialáman. * Ang mamólong caáyo ug hinoguilánon sa oaláy -hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Letrero</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a polong ng̃a guisólat. * Ang guisólat arón pagadomdómon ug timaánan hasta sa dugay -ug bisan onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb174a">[<a href="#pb174a">174</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Letrina</span>. = <span lang="ceb">Calibáng̃an, pamos-ónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leudar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóbo, pagálsa sa binócboc ng̃a minása ug sináctan sa lebadura, sa binhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leudo</span>. = <span lang="ceb">Tinápay ng̃a sináctan sa lebadura, sa binhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leva</span>. = <span lang="ceb">Pagguícan sa mg̃a sacayán, pagbótar, pagsácoat sa mg̃a sinípit, sa mg̃a ancla. * Pagdaguínot -sa pagdácop sa mg̃a táuo ng̃a tigsóroy soroy, arón magasílbi sa pagcasoldados. * Pagcalaláng, -limbong, pagcaólo olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Levadero</span>. = <span lang="ceb">Ang otang, tampa, tampo, amot, &c., ng̃a paninínglon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Levadizo</span>. = <span lang="ceb">Ang arang sacoáton ug arang ibótang pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Levador</span>. = <span lang="ceb">Ang caoatán ng̃a molaguéu sa madalí, sa human na ang pagpang̃áoat, caoatán ng̃a malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Levadura</span>. = <span lang="ceb">Ang minása sa binócboc, sa oaláy asín, ng̃a paságdan hasta ng̃a maáslon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Levantadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatáas. * Sa mg̃a polong ng̃a piníli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Levantador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasácoat. * Ang moálsa, ang magasócol sa mg̃a ponóan, ang magahópo sa mang̃a -isigcatáuo arón manóqui sila ug somócol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Levantamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácoat. * Pagcaálsa, pagcasócol sa mg̃a ponóan, pagcatáas, pagcaósoag. * Pagcacábis, -pagcahósay sa mg̃a cuentas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Levantar</span>. = <span lang="ceb">Sacoat, bang̃on, pagtáas, pagósoag. * Pagpatíndog sa nagahígda, sa nagacalígad. * -Pagbóhat, pagpatíndog sa mg̃a baláy, sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a caparían, sa mg̃a -cofradía, &c. * Pagbótang bótang, pagsáng̃il. * Pagpadagcó, pagológ, pagdáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Levante</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a mabáng̃on, motíndog. * Casobáng̃an. * Hang̃in ng̃a guican sa casobáng̃an, -timog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Levantisco</span>. = <span lang="ceb">Táuo con bisan onsa sa <i>casubáng̃an</i>, ng̃a natáuo con guican sa dapit sa casobáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Levar</span>. = <span lang="ceb">Pagguícan, paglayág sa mg̃a sacayán. * Pagbótar, pagsácoat sa sinípit, sa ancla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leve</span>. = <span lang="ceb">Magáan. * Pagcaoaláy calig-ónan sa buot, sa húna húna. * Ang ualáy bale ug hingtúngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Levedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcagáan. * Pagcaoaláy calig-ónan sa buot ug sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Levemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahínay. * Sa pagcahómoc. * Pagpacasalá sa diótay ng̃a salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Levita</span>. = <span lang="ceb">Israelita, judío sa banay ni Leví ng̃a nagaalágad sa Singbahán. * Bisti sa laláqui -ng̃a hatáas ug halagpád, ng̃a nagacacóros ug nagacasápao ang mang̃a paco paco dapit -sa atobáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Levítico</span>. = <span lang="ceb">Ang usá sa mg̃a libro sa batásan ng̃a caráan. * Ang icatólo sa mg̃a libro ng̃a guing̃álan -ni Moisés, ng̃a guisolátan sa mg̃a tolománon sa mg̃a paghálad ug sa catongdánan sa -mg̃a saserdote.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ley</span>. = <span lang="ceb">Batásan. * Gugma. * Pagcatúman. * Cahímtang, socod, timbang sa mg̃a botang, ing̃on sa batásan, ing̃on sa mg̃a leyes. * Bale ng̃a -tinúod sa salapí. * Catilíngban sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Leyenda</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guibása ug ng̃a arang pagabasáhon.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cli" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cli.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">LI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Lia</span>. = <span lang="ceb">Pisi, lubid ng̃a binúhat sa pagcasinalápid, ng̃a icabáat sa mg̃a pardo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáat, pagtácgos sa mg̃a fardo, sa mg̃a potús, &c., sa pisi. * Pagábian, paghigála -sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Libacion</span>. = <span lang="ceb">Tolománon sa mg̃a canhing tiempo sa mg̃a dioatáhan, sa pagyabó sa bino, &c., ng̃a -guisolód sa baso, sa obus na guitiláo nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Libar</span>. = <span lang="ceb">Pagyópyop, pagsóyop, sa pagcahómoc, sa dogá sa bisan onsa. * Pagtiláo, pagdímdim sa -bino, &c. <span class="pageNum" id="pb175">[<a href="#pb175">175</a>]</span>* Pagyabó sa bino, &c., sa mg̃a paghálad, sa mg̃a dioatáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Libelo</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a sinolátan sa pagpang̃áyo sa bisan onsa. * Papel con libro ng̃a sinolátan -sa mg̃a polong ng̃a icabóncag sa dong̃og sa isigcatáuo.</span> * De repudio. = <span lang="ceb">Sulat con camatuódan ng̃a guibotáng̃an, sa canhing tiempo, sa mg̃a hingtóngdan, sa -pagbía <span class="corr" id="xd31e98854" title="Fuente: sa sa">sa</span> bana sa iang asáoa ug sa pagbóncag sa pagcamagtiáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liberacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáoi, pagcatángtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liberal</span>. = <span lang="ceb">Malólot, homalátag, mahahátag. * Madalíon sa pagbóhat sa bisan onsa sa masingcámot, -sa pagcatólin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liberalidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalólot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liberalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalólot. * Sa pagcadalí, sa pagcamasingcámot.</span> -</p> -<p id="e.libertad" class="hw"><span class="sc">Libertad</span>. = <span lang="ceb">Pagbóot ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a táuo. * Pagcabáoi, pagcatángtang sa bisan cansa. -* Cahímtang, pagcabótang sa táuo ng̃a díli olípon, ng̃a díli bihag. * Pagtógot sa -bisan cansa, arón macatúman sa iang cabobót-on. * Pagcatalápas, <span class="corr" id="xd31e98892" title="Fuente: bagcalípas">pagcalípas</span> sa batásan ug sa mg̃a catungdánan. * Pagcaoaláy caólao, cahárloc ug catáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Libertadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy caólao, cahárloc, pagtáhod ug catahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Libertado</span>. = <span lang="ceb">Cásing casíng̃an. * Táuo ng̃a oaláy caúlao, pagtáhor, ug catahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Libertador</span>. = <span lang="ceb">Mamamáoi, manlolócat, manlolóoas.</span> -</p> -<p id="e.libertar" class="hw"><span class="sc">Libertar</span>. = <span lang="ceb">Baoi, locát, looas. * Tangtang, bohi, paggáoas sa bisan cansa sa catongdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Libertinaje</span>. = <span lang="ceb">Pagcatampalásan, pagcaoaláy caúlao sa mg̃a bohat ug sa mang̃a polong. * Pagcacólang -sa pagtáhor, sa catahá ug sa pagsógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Libertino</span>. = <span lang="ceb">Tampalásan. * Táuo ng̃a coláng̃an sa pagsógot, sa pagtáhor ug sa catahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liberto</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a migóa sa pagcaolípon, sa pagcabíhag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Libidinoso</span>. = <span lang="ceb">Maólag, maláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Líbitum</span> (ad.) = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín: ing̃on sa pagbóot ng̃a caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Libra</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóg-at ng̃a pagaaguíon sa timbáng̃an ug may napólo ug unóm ca onzas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Libracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíhoc sa bisan onsang botang sa iang guitindúgan, hasta ng̃a mopoyó sa pagcatárung.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Libraco</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a talamáyon, ng̃a oaláy bale ug polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Libramiento</span>. = <span lang="ceb">Pagsógo ng̃a sinólat sa bisan cansa, arón magbáyad ang iang sologóon sa guipabáyad -canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Libranza</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Librar</span>. V. <i><a href="#e.libertad">Libertad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Libre</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóot sa iang caogalíng̃on ng̃a cabobót-on ug húna húna. * Ang díli bihag, -olípon. * Táuo ng̃a díli mosógot, ng̃a díli motáhod ug magtahá. * Ang guibohían, ang -guitángtang sa presohan, sa bilanggóan. * Maólag, maláo-ay. * Baláy, dalan, &c., ng̃a -usá da, ng̃a oaláy ug bisan onsa sa cadoólan nia. * Ang guigáoas, ang nahamísic sa -catongdánan ug sa mg̃a tolománon. * Ang oaláy casamócan ug caoláng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Librea</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a caugalíng̃on ng̃a guipanghátag sa ubán ng̃a mg̃a dagcóng táuo sa ilang -mg̃a sologóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Libremente</span>. = <span lang="ceb">Sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Librería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a libro. * Solód ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a libro ng̃a -nagacaláin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Librero</span>. = <span lang="ceb">Ang may opicio sa pagbóhat, sa pagtahí ug sa pagbalígya sa mang̃a libro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Libreta</span>. = <span lang="ceb">Tinápay sa timbang sa usá ca libra. * Librong diótay sa papel ng̃a oalá solátan.</span> -<span class="pageNum" id="pb175a">[<a href="#pb175a">175</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Librete</span>. = <span lang="ceb">Bagáhan ng̃a pagainítan sa mg̃a babáye sa mg̃a tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Libro</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa papel ng̃a guiláquip, guinasápao sapao ug guinatahí sa usá ca daplin, -ug ng̃a guisapáoan usáb sa lain ng̃a papel, sa panit, &c., libro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Librote</span>. = <span lang="ceb">Librong talamáyon, ng̃a oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Licantropía</span>. = <span lang="ceb">Pagcamíng̃ao, pagcasobó ng̃a dagcó sa boot, sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Licencia</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot, pagbóot ng̃a caogalíng̃on sa pagbóhat ug sa pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Licenciadillo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guitáptan sa mg̃a bisti sa pagcapadre, ug ng̃a mahímo sia ug talamáyon sa -iang dagoay con sa iang mg̃a paglíhoc ug pagatúbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Licenciado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a nagapacamaálam. * Ang guitogótan arón magatóman sa iang pagbóot. * Ang magabísti -sa bisting hatáas ug ng̃a ang̃ay sa mg̃a estudiante. * Polong ng̃a ióna sa mg̃a ng̃alan -sa mg̃a abogado, sa mg̃a quinaarmánon sa mg̃a leyes. * Ang guitogótan sa opicio sa -pagcaabogado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Licenciar</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot. * Pagpanamílit sa bisan cansa. * Pagtógot sa bisan cansa sa opicio sa pagcaabogado, -tung̃ód cay maálam sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Licenciosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy pagtáhor ug pagtahá, sa oaláy caólao ug catáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Licencioso</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a oaláy caólao ug pagtáhor. * Maólag, maláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liceo</span>. = <span lang="ceb">Escolahán.</span> -</p> -<p id="e.licitacion" class="hw"><span class="sc">Licitacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpabíli sa bisan onsa ng̃a guibalígya sa cadaigánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lícitamente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa batásan, sa catarúng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Licitador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapabíli sa bisan onsa ng̃a ibalígya sa cadaigánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Licitar</span>. V. <i><a href="#e.licitacion">Licitacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lícito</span>. = <span lang="ceb">Maáyo, <span class="corr" id="xd31e99161" title="Fuente: matárung">matárong</span>, ang̃ay sa catarúng̃an ug sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Licor</span>. = <span lang="ceb">Tubig, bino, aguardiente, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Licorista</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabóhat sa mg̃a ilímnon, sa <span class="corr" id="xd31e99178" title="Fuente: aguardiante">aguardiente</span>, &c., ang nagabino, ang nagadalísay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Licoroso</span>. = <span lang="ceb">Bino, &c., ng̃a maísog ug mahomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Licuacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatónao, pagcalínis, pagcahílis sa bisan onsa ng̃a natibúoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Licuar</span>. = <span lang="ceb">Pagtúnao sa natibúoc.</span> -</p> -<p id="e.lid" class="hw"><span class="sc">Lid</span>. = <span lang="ceb">Pagáoay pagpang̃óbat. pagdámag, pagdósmog. * Pagtóbag tubag, pagíndig indig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lidiador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lidiante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lidiar</span>. V. <i><a href="#e.lid">Lid</a></i>. * <span lang="ceb">Pagatúbang sa mg̃a táuo ng̃a coti cutíhan, ng̃a samócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liebraston</span>. = <span lang="ceb">Liebre ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liebraton</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liebre</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa España ng̃a may opát ca tiil ng̃a maíng̃on ing̃on sa conejo, ug matúlin -caáyo. * Táuo ng̃a mahadlócon, taláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liebrecilla</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liendre</span>. = <span lang="ceb">Losá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lientera</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a guican sa pagcadíli mahílis ang quináon sa cotó cotó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liento</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a naómog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lienzo</span>. = <span lang="ceb">Panápton. * Ang cota ng̃a calang sa mg̃a baluarte, mg̃a bantayán. * Ang atobáng̃an -sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liga</span>. = <span lang="ceb">Italácgos sa mg̃a medias. * Dogá sa mg̃a bong̃a ug sa mg̃a panit sa mg̃a cahoy, ng̃a mahágcot ug mapílit. -* Sacót ng̃a diótay ng̃a guibótang sa pagtónao sa boláoan, sa salapí, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ligacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácot. * Pagcapílit. * Pagcahiósa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ligadura</span>. = <span lang="ceb">Pagbórbor ug pagtácgos sa bisan onsa, sa tinábas ng̃a panápton, sa lobid, &c.</span> -<span class="pageNum" id="pb176">[<a href="#pb176">176</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Ligamaza</span>. = <span lang="ceb">Ang dugá ng̃a mahágcot sa obán ng̃a mg̃a bong̃a ug mg̃a dahon, sa dapit su goa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ligamento</span>. = <span lang="ceb">Pagcahiósa. * Bisan onsa ng̃a igatácgos ug igabórbor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ligamiento</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagáng̃ay sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ligar</span>. = <span lang="ceb">Pagsácot sa boláoan, sa salapí, &c., sa tombága, sa tingga, &c. * Pagpaáng̃ay, paghósay, -sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo. * Paghiósa. * Paghícot pagtácgos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ligazon</span>. = <span lang="ceb">Pagcahiósa. * Cadaghánan sa mg̃a cahoy ng̃a igabóhat sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ligeramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatólin, sa pagcalágmit, sa pagcadalí. * Sa pagcahínay, sa pagcahómoc, sa ibábao -lamang. * Sa pagcaoaláy húna húna ug pagcamátng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ligereza</span>. = <span lang="ceb">Pagcatólin, pagcalágmit, pagcadalí. * Pagcaoaláy calig-ónan sa húna húna, pagcalobád -sa cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ligero</span>. = <span lang="ceb">Matúlin, malágmit, madalí, madalíon, malágsic. * Ang oalay polós. * <span class="corr" id="xd31e99367" title="Fuente: Calánon">Calán-on</span> ng̃a masáyon mahílis, malínis. * Táuo ng̃a oaláy calig-ónan sa iang mg̃a polong ug -mg̃a húna húna, ng̃a masáyon pagalobálan sa iang cabobót-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lignum crucis</span>. = <span lang="ceb">Reliquia, bahin, tipac sa crus ng̃a guicamátyan sa atang Guinóong Jesucristo, ng̃a -ibótang sa pagcadágoay sa crus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ligona</span>. = <span lang="ceb">Saról, icalále.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lija</span>. = <span lang="ceb">Isdang dagcó. * Quilquígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lijar</span>. = <span lang="ceb">Paghínlo, pagquílquig sa bisan onsa, sa quilquígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lila</span>. = <span lang="ceb">Cahoy cahoy ug ang iang bolac ng̃a maníndot ug mahomót caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lilili</span>. = <span lang="ceb">Pagsínggit sa mg̃a moros, sa ilang mg̃a piesta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lima</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ug ang bong̃a sa maong ng̃alan. * Sooa, limon ng̃a diótay ug matám-is. * Limbas -ng̃a igahínlo ug igacágod sa mg̃a pothao, sa tombága, &c. * Pagcasáoay sa guihúna -húna ng̃a daan. * Ang magacágod, magahorót ug magatibáoas, sa mahínay hínay, sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcalímbas. * Linímbas, ang quináon sa limbas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limalla</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a limbas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limar</span>. = <span lang="ceb">Paglímbas. * Paghínlo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limaton</span>. = <span lang="ceb">Limbas ng̃a dagcó ug maháit caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limazo</span>. = <span lang="ceb">Laoay ng̃a mahágcot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limbo</span>. V. <i><a href="#e.infierno">Infierno</a></i> desde <i lang="ceb">lugar ng̃a guimpóyan</i> hasta <i lang="ceb">santos ng̃a pagábot</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limen</span>. = <span lang="ceb">Ganháan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa mg̃a lima. * Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a lima.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limeta</span>. = <span lang="ceb">Boteya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limitacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaólot, caotlánan. * Pagcapogóng, pagcadilí, arón díli boháton ug bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limitadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcapogóng, sa pagcadilí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limitado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a cabós, sa diótay ng̃a húna húna ug salabútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limitáneo</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa dool sa caotlánan sa bisan onsang Guinharían, provincia con longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limitar</span>. = <span lang="ceb">Pagólot pagbótang sa mang̃a mojon, pagtimáan sa caotlánan sa mg̃a yota. * Pagpogóng, -pagdilí sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Límite</span>. = <span lang="ceb">Caotlánan, catapúsan sa yota sa bisan onsang Guinharían, provincia con longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limítrofe</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a Guinharían, mg̃a provincia con mg̃a longsod ng̃a magacanáyon, ng̃a magacasómpay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limo</span>. = <span lang="ceb">Lapoc, pisac, yánang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limon</span>. = <span lang="ceb">Limon, sooa, ug ang cahoy ng̃a mobóng̃a niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limonada</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon ng̃a magáma sa tubig, sa <span class="corr" id="xd31e99568" title="Fuente: azúcar">asúcar</span> con calámay ug sa dugá sa limon.</span> -<span class="pageNum" id="pb176a">[<a href="#pb176a">176</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Limonado</span>. = <span lang="ceb">Ang color sa limon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limonar</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guitámnan sa mg̃a cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a limon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limonero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa mg̃a limon. * Ang cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a sooa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limosidad</span>. = <span lang="ceb">Ang may yota, yánang, lapoc. * Qui-qui, hugao sa mg̃a ng̃ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limosna</span>. = <span lang="ceb">Limos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limosnero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagalímos ug ang nagapaquiglímos. * Sologóon sa mg̃a dagcóng táuo, ng̃a may catongdánan -sa pagpáhat sa limos sa mg̃a hang̃ol, mg̃a pobres.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limoso</span>. = <span lang="ceb">Ang naponó sa yota, sa lapoc, sa pisac, sa yánang.</span> -</p> -<p id="e.limpia" class="hw"><span class="sc">Limpia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaháoan, pagcahínis, pagcanósnos, pagcabalónas, pagcapáhid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limpiador</span>. = <span lang="ceb">Ang maganósnos, ang magahínis, ang magabalónas, ang mopáhid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limpiadura</span>. V. <i><a href="#e.limpia">Limpia</a></i>. * <span lang="ceb">Ang hogao ng̃a guican sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limpiamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahínlo, sa pagcaólay. * Sa pagcaoaláy limbong sa mg̃a pagsogál. * Sa pagcabátid, -sa pagcaálam. * Sa pagcaháoan sa boot, sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limpiamento</span>. V. <i><a href="#e.limpia">Limpia</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limpiar</span>. = <span lang="ceb">Pahid, hínis, nosnos, balónas. * Pagólay sa bisan onsa. * Pagpaháoa, pagpalálin, paghing̃ílin -sa bisan diin sa mg̃a táuo con sa mg̃a mananáp ng̃a daótan. * Pagdáog sa mg̃a sogál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limpieza</span>. V. <i><a href="#e.limpia">Limpia</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcaólay ug pagcaoaláy salá ng̃a panolóndon ni María Santísima, pagsámcon canía sa iang inahán. -* Pagcacastos, pagcabóg-os sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limpio</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy boling. * Ang oaláy sacót sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Limpion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahínis, pagcapáhid, pagcanósnos sa ibábao lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Linaje</span>. = <span lang="ceb">Lioat, calioátan sa mg̃a táuo, calaínan, pagcahímtang sa bisan onsa.</span> * Humano. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a lioat ng̃atanán ni Adan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Linajudo</span>. = <span lang="ceb">Ang magaándac ng̃a guican sia sa maáyong guinicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lináloe</span>. = <span lang="ceb">Cahoy sa Indias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Linar</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guitámnan sa lino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Linaria</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Linaza</span>. = <span lang="ceb">Binhi sa lino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lince</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa España sa opát ca tiil. * Mg̃a matá, isololóng ng̃a matalínis. * Táuo ng̃a batid, malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lindamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaníndot, sa pagcaáñag, sa pagcatahóm, sa pagcatóman, sa pagcahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lindente</span>. = <span lang="ceb">Magnáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lindar</span>. = <span lang="ceb">Pagnáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Linde</span>. = <span lang="ceb">Caotlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lindero</span>. = <span lang="ceb">Ang magnáyon sa lain.</span> -</p> -<p id="e.lindeza" class="hw"><span class="sc">Lindeza</span>. = <span lang="ceb">Pagcaníndot, pagcaáñag, pagcatahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lindo</span>. = <span lang="ceb">Maníndot, matahóm, maáñag. * Táuo ng̃a magabántay caáyo sa iang bisti. * Babayénon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lindura</span>. V. <i><a href="#e.lindeza">Lindeza</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Línea</span>. = <span lang="ceb">Barlis. * Calaínan. * Lioat. * Calioátan. * Catapúsan, caotlánan. * Ang icapólo ug -duhá ca bahin sa guibágon sa usá ca torlo, ug ang icapólo ug unóm sa usá ca pulgada. -* Pagcataláy sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lineal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa línea, sa lioat, sa calioátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lineamento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa mg̃a barlis sa mang̃a pintal, arón maíla ang ilang dagoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lineamiento</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Linear</span>. = <span lang="ceb">Pagbárlis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Linfa</span>. = <span lang="ceb">Dugá sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Linfático</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa dogá, ug ang guidaghánan sa dogá.</span> -<span class="pageNum" id="pb177">[<a href="#pb177">177</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Lingual</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa dila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Linimento</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a icahómoc sa mg̃a hobág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lino</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a pagacoháan sa mg̃a lugás ng̃a icabóhat ug igahábol sa mg̃a panápton. * -Panápton, hinábol sa lino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Linterna</span>. V. <i><a href="#e.farol">Farol</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liño</span>. = <span lang="ceb">Taláy sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lio</span>. = <span lang="ceb">Potús, baat, bináng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liquefaccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatúnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liquen</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a motoróc sa mg̃a pangpang, sa mg̃a cota <span class="corr" id="xd31e99924" title="Fuente: ng">ug</span> sa panit sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liquidable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang pagatonáuon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liquidacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatúnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liquidambar</span>. = <span lang="ceb">Tagoc sa usá ca cahoy sa América, malálag ug mahomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Líquidamete</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatúnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liquidar</span>. = <span lang="ceb">Pagtúnao sa bisan onsa ng̃a natibúoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liquidez</span>. = <span lang="ceb">Pagcatúnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Líquido</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a magabasá ug magahomód. * Casayódan ng̃a guican sa pagtándig sa guidáoat -ug sa guigasto sa mg̃a cuentas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lira</span>. = <span lang="ceb">Arpa, tolónggon ng̃a may coldas ng̃a pagcablíton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lirio</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal ug bulácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liron</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa ilagá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lisamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy coti coti. * Sa pagcahínlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lisiar</span>. = <span lang="ceb">Paglisá sa bisan onsang bahin sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lisimaquia</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liso</span>. = <span lang="ceb">Mahínlo. * Datág, patag. * Daláno, bolános, lison.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lisonja</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyeg ng̃a guilabíhan, pagólo olo sa pagcóha sa maáyong buot sa isigcatáuo, pagálam -alam sa salingcápao lang, pagológ ológ.</span> -</p> -<p id="e.lisonjeador" class="hw"><span class="sc">Lisonjeador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáyeg, ang moálam alam, ang magaólo olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lisonjeante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lisonjear</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyeg, pagológ ológ sa salingcápao lamang, pagólo olo, pagálam alam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lisonjeramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaológ ológ, sa pagparáyeg ng̃a salingcápao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lisonjero</span>. V. <i><a href="#e.lisonjeador">Lisonjeador</a></i>. * <span lang="ceb">Ang macalípay, ang macalíng̃ao ug macalípat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lista</span>. = <span lang="ceb">Tinábas sa papel, sa panápton, &c., ng̃a hatáas ug haíctin. * Boloc sa mang̃a hinábol. -* Ang paghing̃álan sa mg̃a táuo ng̃a may catongdánan sa pagátang ug pagting̃ób sa -bisan diin. * Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a táuo sa mg̃a mananáp, sa -mg̃a casangcápan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Listado</span>. = <span lang="ceb">Panápton, hinábol ng̃a binóloc bolócan sa mg̃a boloc ng̃a piníntal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Listeado</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Listo</span>. = <span lang="ceb">Madalíon, macógui, cacoguíhan, madásig, malágmit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liston</span>. = <span lang="ceb">Sintas ng̃a igagáma haíctin. * Cahoy ng̃a haíctin ng̃a maáyo sa mg̃a marco, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Listonería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a liston.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Listonero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa mg̃a liston.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lisura</span>. = <span lang="ceb">Pagcahínlo, pagcadalámo, pagcabolános, pagcalíson. * Pagcadatág, pagcapátag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lita</span>. = <span lang="ceb">Saquét sa mg̃a iró.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Litacion</span>. = <span lang="ceb">Paghálad sa Dios sa bisan onsa ng̃a himót-an nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lite</span>. = <span lang="ceb">Capolong̃ánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Litera</span>. = <span lang="ceb">Lincoránan ng̃a pagasác-yan sa táuo ug ng̃a pagabalsáhan sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Literal</span>. = <span lang="ceb">Casayóran ng̃a ang̃ay sa maong cahológan sa mg̃a solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Literalmente</span>. = <span lang="ceb">Íng̃on sa nahamótang sa mg̃a sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Literario</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Literato</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam, ang quinaarmánon, ang mang̃ialáman, ang mahibaló sa obán ng̃a mg̃a quinaárman.</span> -<span class="pageNum" id="pb177a">[<a href="#pb177a">177</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Literatura</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálam, paghibaló sa mg̃a quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Litigante</span>. = <span lang="ceb">Ang may capolong̃ánan contra sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Litigar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa capolong̃ánan. * Pagtóbag tobag, paglális lalis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Litigio</span>. = <span lang="ceb">Capolong̃ánan. * Pagcalális, pagcaíndig indig, pagcatóbag tobag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Litigioso</span>. = <span lang="ceb">Ang may duha duha ng̃a tacós ng̃a ipadayág sa capolong̃ánan, ang mahagúgma sa mg̃a -capolong̃ánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lítis</span>. = <span lang="ceb">Capolong̃ánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liticonsorte</span>. = <span lang="ceb">Ang may capolong̃ánan ng̃a ubán sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Litiexpensas</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a pagasto sa mg̃a capolong̃ánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Litipendencia</span>. = <span lang="ceb">Capolong̃ánan ng̃a oalá pa matibáoas, ng̃a oalá pa sentensiáhan sa hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liticola</span>. = <span lang="ceb">Bulit ng̃a pagabuháton sa batóng mármol ng̃a dinócdoc ug maáyo, sa salong ug sa lang̃it -lang̃it sa itlog, ng̃a icapílit ug igatápot sa mg̃a bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Litografía</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa paglíloc sa mg̃a bató, arón domághan ang mg̃a solat con mg̃a laráoan, -&c., ng̃a buot ng̃a pagaboháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Litografiar</span>. = <span lang="ceb">Paglíloc sa mg̃a bató arón ihúar sa papel, &c., ang solat, laráoan, &c., ng̃a guitúyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Litográfico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa litografía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Litógrafo</span>. = <span lang="ceb">Ang panday sa litografía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Litoral</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pilio, sa baybáyon sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liturgia</span>. = <span lang="ceb">Tolománon ng̃a guisógo sa santa Iglesia sa pagbóhat sa mg̃a piesta sa Singbahán, ug -labí pa sa misa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Livianamente</span>. V. <i><a href="#e.deshonestamente">Deshonestamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liviandad</span>. = <span lang="ceb">Pagcagáan sa bisan onsa. * Pagcaoaláy calig-ónan sa húna húna, pagcalubár sa buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liviano</span>. = <span lang="ceb">Magáan, ang díli mabóg-at. * Ang oaláy <span class="corr" id="xd31e100317" title="Fuente: caglig-ónan">calig-ónan</span> sa iang húna húna, ang masáyon magasíbog sa iang polong. * Ang oaláy bale ug polós. -* Ang maólag, maláo-ay, mang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lívido</span>. = <span lang="ceb">Molomaítom, bonól.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Liza</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lizo</span>. = <span lang="ceb">Ang hilo sa mg̃a hablon, sa mg̃a hinábol. * Coughon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lizon</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="clo" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#clo.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">LO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Lo</span>. = <span lang="ceb">Ang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Loa</span>. = <span lang="ceb">Sinógdan sa mg̃a dula. * Pagdáyeg, pagológ.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Loable</span>. = <span lang="ceb">Dalayégon, ang tacós ng̃a pagaológon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Loablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa tacós ng̃a pagadayégon, ng̃a pagaológon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Loado</span>. = <span lang="ceb">Dináyeg, inológ.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Loador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaológ, ang magadáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Loar</span>. = <span lang="ceb">Dayeg, dayao, ológ.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Loba</span>. = <span lang="ceb">Ang bisti ng̃a hatáas sa mg̃a Padre, ug sa mg̃a estudiantes. * Ang ogdo sa <span class="corr" id="xd31e100406" title="Fuente: taliáola">talioála</span> sa mg̃a turlis ng̃a guibóbat sa daro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lóbado</span>. = <span lang="ceb">Hobág ng̃a motóbo sa mg̃a laoas sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lobagante</span>. = <span lang="ceb">Amontáha, banágan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lobanillo</span>. = <span lang="ceb">Ogoc, hobág ng̃a magáhi ng̃a magáma la laoas, sa <span class="corr" id="xd31e100431" title="Fuente: mahímay">mahínay</span> hinay, sa maánam anam.</span> -</p> -<p id="e.lobato" class="hw"><span class="sc">Lobato</span>. = <span lang="ceb">Ang anac ng̃a diótay sa lobo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lobaton</span>. = <span lang="ceb">Caoatán ng̃a mang̃áoat sa mg̃a canding ug sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lobera</span>. = <span lang="ceb">Solóp ng̃a dalángpan sa mg̃a lobo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lobero</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a lobo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lobezno</span>. V. <i><a href="#e.lobato">Lobato</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lobina</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -<span class="pageNum" id="pb178">[<a href="#pb178">178</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Lobo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa usá ca iró, maísog caáyo ug manunúbad sa mg̃a hayúpan. -* Isda. * Cahobóg, pagcahobóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Loboso</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guitobóan sa daghánan ng̃a mg̃a lobo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lóbrego</span>. = <span lang="ceb">Mang̃ít ng̃it. * Masolóbon, maming̃áuon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lobreguecer</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃ít ng̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lobreguez</span>. = <span lang="ceb">Cang̃itng̃ítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Locacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpaábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Local</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e100530" title="Fuente: nahatung̃úd">nahatong̃ód</span> sa bisan onsang lugar. * Ang guibotáng̃an sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Locamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabóang, sa cabóang. * Sa guilabíhan, sa oaláy casaráng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Locion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabúnac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Loco</span>. = <span lang="ceb">Boang. * Táuo ng̃a culang sa salabútan, ng̃a coláng̃an sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Locuacidad</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong ng̃a hatáas, ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Locuaz</span>. = <span lang="ceb">Tabían, tigsoguílon, hinoguilánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Locucion</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Locuela</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong ng̃a caogalíng̃on sa tagsa tagsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Locura</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóang, cabóang. * Buhat ng̃a oalá húna hunáon ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Locutorio</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guitagána sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e100597" title="Fuente: combento">conbento</span> sa mg̃a monja, ng̃a pagdaoátan sa mg̃a bisita, sa pagsólte sa mg̃a monja sa mg̃a -táuo ng̃a managdúao caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Locha</span>. = <span lang="ceb">Isda ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lodazal</span>. = <span lang="ceb">Cayanáng̃an, lapócan, pisácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lodazar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lodo</span>. = <span lang="ceb">Pisac, lapoc, yánang, yota ng̃a mahágcot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lodoso</span>. = <span lang="ceb">Ang lapócan, pisácan, cayanáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lógica</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a nagatóon sa mg̃a táuo sa paghúna húna ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lógicamente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa mg̃a tolománon sa lógica.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lógico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa lógica ug ang nagaestudio sa lógica.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lograr</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagdáng̃at sa guitúyo, sa guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Logrear</span>. = <span lang="ceb">Pagpatigáyon sa pagpaólos sa salapí tong̃ód sa tobo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Logrería</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Logrero</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaólos sa salapí tong̃ód sa tobo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Logro</span>. = <span lang="ceb">Tobo ng̃a guican sa salapí ng̃a guipaólos. * Ang ganancia sa bisan onsa ng̃a icolomersio. -* Pagcóha, pagdáng̃at sa guitúyo ng̃a guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Loma</span>. = <span lang="ceb">Bolobóngtod. * Ogdo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lombarda</span>. = <span lang="ceb">Lothang ng̃a guinagámit, sa canhing tiempo, sa mg̃a pagpang̃óbat, sa pagsalibáy sa -mg̃a batóng dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lombardada</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóhi sa lombarda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lombardear</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhi sa mg̃a lombarda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lombardería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a lombarda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lombardero</span>. = <span lang="ceb">Soldado ng̃a nagabóhi sa mg̃a lombarda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lombriguera</span>. = <span lang="ceb">Ang bohó ng̃a guibóhat sa yota sa mg̃a oati. * Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lombriz de tierra</span>. = <span lang="ceb">Oáti.</span> * Del cuerpo humano y de los demás animales. = <span lang="ceb">Bitoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lomear</span>. = <span lang="ceb">Paglíhoc sa mg̃a mananáp sa ilang bocó bocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lomo</span>. = <span lang="ceb">Cosóg, licód, ang bahin sa laoas sa táuo cutub sa haoac hasta sa igot igot. * Ang -bocó bocó sa mg̃a mananáp, ug ang bahin cutub sa bocó bocó hasta sa quinatórcan sa -icog. * Ang bocó bocó sa mg̃a libro. * Ang ogdo sa yota ng̃a calang sa mg̃a turlis. -* Colod, bocó bocó sa mg̃a espada, mg̃a campílang, mg̃a cuchillo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lomudo</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagcóng licód, dagcóng cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lona</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a potíon ng̃a mabága ug malíg-on, ng̃a igabóhat sa mg̃a layág sa mg̃a -sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Loncha</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a manípis ug halagpád, ng̃a maíng̃on ing̃on sa ladriyo. * Hioa ng̃a manípis -sa carne.</span> -<span class="pageNum" id="pb178a">[<a href="#pb178a">178</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Longanimidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó sa cásing cásing sa pagántos sa mg̃a calisdánan, pagílob sa maáyong boot -sa mg̃a cahágo, mg̃a cabalísa, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Longánimo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a cásing casíng̃an, sa malíg-on ng̃a boot ug húna huna, ng̃a díli padáog sa -mg̃a calisód ug cagolánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Longaniza</span>. = <span lang="ceb">Pinótol sa tináe ng̃a diótay, ng̃a sinódlan sa onód ug sa tamboc sa baboy ng̃a tinártar -ug guinamós ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Longevidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáas, pagcadógay sa quinabóhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Longevo</span>. = <span lang="ceb">Ang tigúlang, ang madúgay caáyo sa calibútan ang may hatáas ng̃a edad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Longicuo</span>. = <span lang="ceb">Halayó, ang nabólag ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Longitud</span>. = <span lang="ceb">Cahitáson, guitáson, pagcatáas. * Pagcalayó sa usá ca lugar sa nahaónang meridiano, -sa pagísip sa mg̃a grados sa pagcatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Longitudinalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Longuera</span>. = <span lang="ceb">Baol ng̃a hatáas ug haíctin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lonja</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a hatáas ug haíctin. * Lugar sa cadaigánan ng̃a pagaatáng̃an sa mg̃a -comerciante, sa ilang pagpálit, sa pagbalígya ug sa ilang pagpatigáyon. * Tiendahán -ng̃a pagabaligyáan sa cacao, asúcar, &c. * Ganháan sa mg̃a Singbahán ug sa obán pang -mg̃a baláy, ng̃a holohatáas sa mg̃a cadalánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Loquear</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat ug pagpamólong ing̃on sa ang̃ay sa boang, paglípay, paghimáya sa dagcóng -pagcabánha ug pagcacúndat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Loquero</span>. = <span lang="ceb">Ang may opicio sa pagbántay sa mg̃a buang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e100879" title="Fuente: Losquesca">Loquesca</span> (á la). = <span lang="ceb">Ing̃on sa ang̃ay sa batásan sa mg̃a boang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lord</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a ióna sa ng̃alan sa mg̃a dagcóng táuo sa Ingláterra.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lorenzana</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a putíon ug mabága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Loriga</span>. = <span lang="ceb">Batong batong, salingpócot ng̃a binúhat sa mg̃a dahon dahon ng̃a manípis sa puthao, -sa tumbága, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Loriguillo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy cahoy ng̃a itilína.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Loro</span>. = <span lang="ceb">Perico. * Cahoy ng̃a maíng̃on ing̃on sa laurel. * Bisan onsa sa color ng̃a molomaítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Losa</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a manípis ug mahínlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lotería</span>. = <span lang="ceb">Ripa sa mg̃a manggad, sa salapí, &c. * Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a número sa -lotería.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lotero</span>. = <span lang="ceb">Ang mobalígya sa mg̃a número sa lotería.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Loto</span>. = <span lang="ceb">Cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Loza</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a sorlánan ng̃a guibóhat sa yota, mg̃a pínggan, mg̃a panácsan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lozanamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalángbo sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lozanear</span>. = <span lang="ceb">Paglángbo, paglúnhao sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lozanía</span>. = <span lang="ceb">Pagcalángbo, pagcalónhao sa mg̃a tanóm ug cahoy. * Pagcasópang sa mg̃a táuo ug sa -mang̃a mananáp, pagcaáng̃ay sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lozano</span>. = <span lang="ceb">Cahoy con tanóm ng̃a malángbo, malónhao. * Táuo con mananáp ng̃a malipáyon, sa maáyo, -maáng̃ay ug masópang ng̃a laoas.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="clu" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#clu.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">LU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Lubricidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóyoc sa mg̃a salá ug labí pa sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lúbrico</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mahólog sa mg̃a salá ug labí pa sa papacaólag, sa pagcaláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lucerna</span>. = <span lang="ceb">Aninípot. * Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lucérnula</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a masíga sa gabíy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lucero</span>. = <span lang="ceb">Bitóon ng̃a guing̃álan de Vénus. * Alaguían sa sugá sa mg̃a talambóan. * Casólao, -casílao. * Casínao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lucidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa minaáyo, sa pagcahíngpit. * Sa pagcadayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lucidez</span>. = <span lang="ceb">Pagcadayág sa mg̃a soguílon, sa mg̃a sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lucido</span>. = <span lang="ceb">Magbobóhat sa bisan onsa sa <span class="corr" id="xd31e101041" title="Fuente: maáayo">maáyo</span>, sa <span class="pageNum" id="pb179">[<a href="#pb179">179</a>]</span>pagcaáng̃ay, sa pagcatúman. * Malólot, parayégon sa mg̃a combida.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lucidura</span>. = <span lang="ceb">Pagpotí sa mg̃a bongbong, sa mg̃a pared.</span> -</p> -<p id="e.luciente" class="hw"><span class="sc">Luciente</span>. = <span lang="ceb">Ang masíga, ang magaguíla guila, ang may casólao, casílao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lucierna</span>. = <span lang="ceb">Aninípot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lucifer</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a palábi labíhon, mabáng̃is ug daótan caáyo. * Ang <span class="corr" id="xd31e101075" title="Fuente: yoa">yaoa</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Luciferino</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa Lucifer.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lucífero</span>. V. <i><a href="#e.luciente">Luciente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lucífugo</span>. = <span lang="ceb">Ang malaguéu sa sugá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lucillo</span>. = <span lang="ceb">Long̃on, sorlánan sa bató ng̃a pagalóbng̃an sa obán ng̃a mg̃a dagcóng táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lucimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíga, pagcagíla guila. * Pagcatúman ug maáyo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lucio</span>. = <span lang="ceb">Ang masínao. * Isda sa sobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lucir</span>. V. <i><a href="#e.brillar">Brillar</a></i>. * <span lang="ceb">Paglabí, paglabáo.</span> -</p> -<p id="e.lucrativo" class="hw"><span class="sc">Lucrativo</span>. = <span lang="ceb">Ang mohátag sa tobo, sa ganansia, sa polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lucro</span>. = <span lang="ceb">Tobo, ganansía, polós, caposlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lucroso</span>. V. <i><a href="#e.lucrativo">Lucrativo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Luctuoso</span>. = <span lang="ceb">Ang masolúbon ug ming̃áuon, ang tacús ng̃a pagahilácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Luctuosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa casobó, sa camíng̃ao, sa pagcabachó ug pagcaagólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lucha</span>. = <span lang="ceb">Pagdámag, pagdósmog, paggácos sa duhá ca táuo ng̃a magadúla con magaáoay. * Pagáoay -sa mg̃a mananáp. * Paglális lalis, pagtóbag tobag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Luchador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaáoay sa isigcatáuo sa paggácos canía.</span> -</p> -<p id="e.luchar" class="hw"><span class="sc">Luchar</span>. = <span lang="ceb">Pagáoay sa pagcaguinácos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ludibrio</span>. = <span lang="ceb">Pagpasipála, pagcatámay, pagcayóbit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ludimiento</span>. V. <i><a href="#e.fricacion">Fricacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ludir</span>. V. <i><a href="#e.frotar">Frotar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Luego</span>. = <span lang="ceb">Oña, sa taod taor, sa toon toon. * Cadón carón, dihá dihá, carón gayód, guiláyon, -sa madalí caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lugano</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lugar</span>. = <span lang="ceb">Lugar, ang bolotáng̃an sa bisan onsa. * Longsod, pinoyánan sa mg̃a táuo. * Opicio, -cahímtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lugareño</span>. = <span lang="ceb">Tagilóngsod, longsolánon, mulópio sa longsod. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a calongsódan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lugarteniente</span>. = <span lang="ceb">Ilis, ang nagasalíli, ang nagaalíli sa lain, sa bisan onsang opicio con catongdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lugre</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a diótay sa totólo ca talároc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Luisa</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p id="e.lujo" class="hw"><span class="sc">Lujo</span>. = <span lang="ceb">Paggásto ng̃a guilabíhan, ng̃a labí sa casaráng̃an, sa pagcáon, sa pagbísti, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lujoso</span>. = <span lang="ceb">Ang magagasta caáyo sa pagcáon, sa pagbísti, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lujuria</span>. = <span lang="ceb">Caólag, pagcaláo-ay. * Pagcalabí sa casaráng̃an sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.lujuriante" class="hw"><span class="sc">Lujuriante</span>. = <span lang="ceb">Ang masámoc sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay. * Cahoy con tanóm ng̃a malángbo, malúnhao -caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lujuriar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa salá sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay, pagcasta sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lujuriosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lujurioso</span>. V. <i><a href="#e.lujuriante">Lujuriante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lula</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lumbar</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa licód, sa cosóg ug sa mg̃a payod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lumbrada</span>. = <span lang="ceb">Daob ng̃a dagcó, dagcóng caláyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb179a">[<a href="#pb179a">179</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Lumbrarada</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lumbre</span>. = <span lang="ceb">Caláyo. * Siga, sugá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lumbrera</span>. = <span lang="ceb">Guinicánan sa sugá, sa siga. * Táuo ng̃a hamíli, mahál <span class="corr" id="xd31e101357" title="Fuente: ag">ug</span> bilídhon, ng̃a nagatórlo sa ubán sa iang batásan ng̃a maáyo ug sa quinaárman nia. -* Alaguían sa sugá, sa mg̃a baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Luminar</span>. = <span lang="ceb">Ang arlao, ang bulan ug ang mg̃a bitóon, cay magaíoag sila ug nasíga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Luminaria</span>. = <span lang="ceb">Sugá ng̃a ibótang sa mg̃a ganháan, sa mg̃a pultahán, sa mg̃a talambóan, sa mg̃a cadalánan, &c., sa timáan sa calípay ug sa himáya. * -Ang sugá ng̃a nasíga sa canónay sa mg̃a Singbahán, sa atubáng̃an sa Santísimo Sacramento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Luminoso</span>. = <span lang="ceb">Ang masíga, ang magagíla gila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Luna</span>. = <span lang="ceb">Bulan. * Salamín ng̃a pagatapótan sa asogue, arón pang̃anináoan. * Salamín sa mg̃a -anteojos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lunacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadógay sa bulan cutub sa bag-ong bulan hasta sa himatáyon nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lunar</span>. = <span lang="ceb">Alom. * Pagcapildi sa dong̃og sa táuo ng̃a nagabóhat sa bisan onsang cadaótan, ug -sa bisan onsang talamáyon. * Ang nahatong̃ód sa bulan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lunario</span>. = <span lang="ceb">Ilisípan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lunático</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a nagasalí ug cabóang usáhay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lunes</span>. = <span lang="ceb">Lunes: ang icadóha ca adlao sa semana, apil ang domingo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Luneta</span>. = <span lang="ceb">Ang salamín ng̃a diótay sa mg̃a anteojos. * Lingcoránan sa mg̃a baláy ng̃a pagabuhátan -sa dula, sa mg̃a comedia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lupanar</span>. V. <i><a href="#e.burdel">Burdel</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lupia</span>. = <span lang="ceb">Hobág ng̃a magáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Luquete</span>. = <span lang="ceb">Inádlip sa limon, sa sooa, cun sa naranja ug sa ocban, ng̃a ibótang sa bino arón malalím. -* Gung̃i ng̃a diníhog sa asufre sa pagdágcot sa mg̃a sugá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lustracion</span>. = <span lang="ceb">Tolománon, sa canhing tiempo, sa mg̃a dioatáhan sa ilang mg̃a paghálad, sa pagólay -sa mg̃a táuo, sa mg̃a baláy ug sa mg̃a longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lustral</span>. = <span lang="ceb">Ang tubig ng̃a guibó-bo, niádtong tiempo, sa mg̃a botang ng̃a guipanghálad sa mg̃a dioatáhan sa ilang mg̃a dios dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lustrar</span>. = <span lang="ceb">Pagólay sa mg̃a tolománon ng̃a ang̃ay sa mg̃a dioatáhan, sa mg̃a botang ng̃a guipacaíng̃on -níla ng̃a guinatácdan sa bisan onsang cahugáoan. * Pagpasínao sa tombága, sa mg̃a -cahoy, &c. * Paglacát lacát sa mg̃a Guinharían, sa mg̃a provincia, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lustre</span>. = <span lang="ceb">Casínao. * Maáyong dong̃og, pagcamahál, pagcahamíli, pagcabilídhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lustro</span>. = <span lang="ceb">Cadugáyan, pagcadúgay sa opát con sa limá ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lustrosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasínao. * Sa maáyong dong̃og, sa pagcahamíli, sa pagcamahál, sa camahálan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lútea</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Luteranismo</span>. = <span lang="ceb">Pagtóo ni Lutero. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagnotnót sila sa pagtolón-an -ni Lutero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Luterano</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód cang Lutero, ug ang moápas sa iang pagtolón-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Luto</span>. = <span lang="ceb">Baláta. * Ang mg̃a tabil ng̃a maítom ng̃a ibótang sa baláy ng̃a guicamátyan, sa diha -pa ang minatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Luz</span>. = <span lang="ceb">Sugá. * Pagcaíoag sa húna húna. * Táuo ng̃a mang̃ialáman, ng̃a nagatórlo sa obán sa -iang quinaárman.</span> -<span class="pageNum" id="pb179b">[<a href="#pb179b">179</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cll" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#cll.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">LL</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="clla" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#clla.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">LLA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Llaga</span>. = <span lang="ceb">Samad. * Saquét sa calág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llagar</span>. = <span lang="ceb">Pagsámar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llama</span>. = <span lang="ceb">Siga, casíga. * Mananáp sa opát ca tíil. * Caísog, <span class="pageNum" id="pb179c">[<a href="#pb179c">179</a>]</span>cosóg, gahóm sa bisan onsang cailíbgon.</span> -</p> -<p id="e.llamada" class="hw"><span class="sc">Llamada</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáoag. * Bisan onsang timáan ng̃a ibótang, arón hibalóan ug <span class="corr" id="xd31e101575" title="Fuente: sabúton">sabóton</span> sa lain. * Pagcatóctoc <span class="pageNum" id="pb180">[<a href="#pb180">180</a>]</span>sa tambol arón omátang ang mg̃a soldados sa bisan diin.</span> -</p> -<p id="e.llamador" class="hw"><span class="sc">Llamador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagatáoag. * Ang táuo ng̃a may opicio sa pagpating̃ób sa mg̃a sacop sa mg̃a cofradía, -&c., sa lugar ng̃a quinahánglan ng̃a pagatíngban nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llamamiento</span>. V. <i><a href="#e.llamada">Llamada</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcahing̃álan sa mg̃a táuo ng̃a modáoat sa cabílin sa táuo ng̃a namatáy na. * Pagcaíoag sa Dios sa cásing cásing sa mg̃a táuo sa iang santos -ng̃a pagtábang ug mg̃a gracia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llamante</span>. V. <i><a href="#e.llamador">Llamador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llamar</span>. = <span lang="ceb">Taoag, aohag. * Pagpaquigtábang, pagpaquiglában, pagpang̃ilába, pagpaquigmalóoy. * -Paghing̃álan. * Pagcábig, pagcáhig, pagdála sa luyo ug sa luyo sa bisan onsa. * Pagtóctoc sa mg̃a pultahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llamarada</span>. = <span lang="ceb">Dilab, pagcadílab, diláab, pagcadiláab. * Pagcapolá ng̃a ahat sa nauong. * Pagcatándog, -pagcaláin sa húna húna ng̃a díli madúgay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llamativo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> ng̃a magapauháo.</span> -</p> -<p id="e.llana" class="hw"><span class="sc">Llana</span>. = <span lang="ceb">Pothao ng̃a molomanípis ug halagpád ng̃a igabólit sa mg̃a panday sa cota, sa apog -ug sa yeso, ug icahínlo sa mg̃a bongbong, mg̃a pared, mg̃a salog, &c.</span> -</p> -<p id="e.llanada" class="hw"><span class="sc">Llanada</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a datág, sa oaláy oloógdo ug bolobóngtod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llanamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy coti coti, sa pagcaháoan sa buot. * Sa oaláy pagparáyeg ug pagcabántog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llaneza</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy coti coti, pagcaháoan sa buot, sa pagcaamigos. * Pagcacólang sa catahá -ug pagtáhod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llano</span>. = <span lang="ceb">Ang napátag, ang nadatág. * Táuo ng̃a oaláy coti coti, ng̃a díli cuti cutíhan sa iang -pagatúbang ug pagsoguílon, ng̃a díli palábi labíhon.</span> * V. <i>Afable.</i> * <span lang="ceb">Bisti ng̃a díli mahál, ng̃a oalá pagdáyan dayánan. * Ang maháyag, ang madayág. * Ang -oaláy caoláng̃an ug casamócan. * Táuo ng̃a somosógot, ng̃a díli dato.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llanta</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa coles. * Mg̃a pothao ng̃a igalícos ug icalíg-on sa mg̃a rueda sa mg̃a -coche, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llanten</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llanto</span>. = <span lang="ceb">Paghílac pagbachó, pagagólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llanura</span>. = <span lang="ceb">Pagcapátag, pagcadatág sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lláres</span>. = <span lang="ceb">Talicála ng̃a pothao ng̃a guibótang sa alasóhan, ug ng̃a guitaólan sa usá ca cao-it -ng̃a may tomóy ng̃a dapit sa obos, sa pagbítay dihá sa mg̃a caoa, sa mg̃a tacho, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llave</span>. = <span lang="ceb">Yaoe. * Icolóha, iholóso sa mg̃a torniyos. * Ang bahin sa mg̃a posil, &c., ng̃a macacaláyo -sa pagbóhi caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llavero</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a magatípig ug magabáton sa mg̃a yaoe sa mg̃a cota, sa mg̃a Singbahán, -sa mg̃a caban ng̃a guisórlan sa salapí, &c. * Ang singsing, talicála, &c., ng̃a pagatohógan -sa mg̃a yaoe.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="clle" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#clle.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">LLE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Lleco</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a oalá pa pagapohátan sa pagpógas ug pagtánom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llegada</span>. = <span lang="ceb">Pagábot, pagtomód.</span> -<span class="pageNum" id="pb180a">[<a href="#pb180a">180</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Llegar</span>. = <span lang="ceb">Abot, anhi, tomód. * Pagdágay. * Pagsonód sonód. * Pagcóha, pagdáng̃at <span class="corr" id="xd31e101754" title="Fuente: sa sa">sa</span> tuyo ng̃a guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llena</span>. = <span lang="ceb">Bahá sa mg̃a sobá, bon-og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llenamente</span>. = <span lang="ceb">Sa tuman. * Sa pagcadághan, sa pagcaponó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llenar</span>. = <span lang="ceb">Ponó, locop. * Pagtóman sa catungdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llenero</span>. = <span lang="ceb">Ang naponó. * Ang tuman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lleno</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagcadághan sa bisan onsa. * Pagcahíngpit, pagcadagcó sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llenura</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan, cadaghánan, pagcaponó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lleta</span>. = <span lang="ceb">Orlot sa mg̃a tanóm mg̃a pagagólan sa mg̃a binhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llevada</span>. = <span lang="ceb">Pagcadála, pagcahátud.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llevadero</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon antóson ug ilóbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llevador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadála, ang magahátud.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llevar</span>. = <span lang="ceb">Dala, hatud. * Pagtíng̃il.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cllo" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cllo.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">LLO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Lloíca</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llorador</span>. = <span lang="ceb">Ang muhílac, mahilácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lloraduelos</span>. = <span lang="ceb">Ang magahílac, ang magabachó, ang magaagólo sa masóbsob, tong̃ód sa mg̃a calisód ng̃a miábot canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llorar</span>. = <span lang="ceb">Hilac, pagbachó, pagagólo. * Pagtólo, pagdalígdig sa bino, sa tubig, &c., sa tinágsa -tagsa ca tolo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lloriquear</span>. V. <i><a href="#e.gemir">Gemir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lloriqueo</span>. V. <i><a href="#e.gemido">Gemido</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lloro</span>. = <span lang="ceb">Pagcahílac, <span class="corr" id="xd31e101894" title="Fuente: dagcabachó">pagcabachó</span>, pagcaagólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lloron</span>. = <span lang="ceb">Mahilácon, maghihílac, ang magahílac sa masóbsob, ang masáyon muhílac, ang magabachó, -ang magaagólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llorosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahílac, sa hinílac, sa mahilácon ng̃a ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lloroso</span>. = <span lang="ceb">Ang may timáan ng̃a nagahílac, sa pagcahílac. * Bisan onsa ng̃a magapahílac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llovediza</span>. = <span lang="ceb">Tubig sa ulan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llover</span>. = <span lang="ceb">Olan. * Pagábot sa bisan cansa sa mg̃a cahágo, mg̃a calisód, mg̃a cagolánan, &c. * -Pagtólo sa mg̃a atóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llovido</span>. = <span lang="ceb">Ang mosacáy sa tinágo, sa oaláy pagtúgot sa mg̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Llovizna</span>. = <span lang="ceb">Talísic, olan ng̃a binabáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lloviznar</span>. = <span lang="ceb">Pagtalísic, pagúlan ng̃a binabáye. * Pagcatalígbos.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cllu" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#cllu.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">LLU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Llueca</span>. V. <i><a href="#e.clueca">Clueca</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lluvia</span>. = <span lang="ceb">Olan, pagólan, Pagcaólan. * Pagcadághan, cadaghánan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Lluvioso</span>. = <span lang="ceb">Taliúlan, túig ng̃a igaúlan, tangúlan.</span> -<span class="pageNum" id="pb180b">[<a href="#pb180b">180</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cm" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#cm.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">M</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cma" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cma.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">MA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Maca</span>. = <span lang="ceb">Samad sa mg̃a bong̃a. * Pagcadáot sa bisan onsa. * Limbong, bacac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Macana</span>. = <span lang="ceb">Hing̃aníban sa canhing tiempo sa mg̃a judíos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Macareno</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a parayégon sa iang pagbisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Macarron</span>. V. <i>Fideo</i>. * <span lang="ceb">Minása sa binócboc ng̃a malíng̃in, <span class="pageNum" id="pb180c">[<a href="#pb180c">180</a>]</span>holohatáas, manípis, magáhi ug binohóan pagláhos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Macarronea</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong ng̃a sináctan sa mg̃a polong sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a pinamólong, -sa pagyóbit sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Macarse</span>. = <span lang="ceb">Pagsógor sa pagdonót sa mg̃a bong̃a.</span> -<span class="pageNum" id="pb181">[<a href="#pb181">181</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Maceador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaló, magapacáng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Macear</span>. = <span lang="ceb">Pagpaló, pagpacáng. * Paglális lalis. * Pagópod, pagosáb osáb.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maceracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahómoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Macerar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahómoc, pogbónal, pagpíso. * Pagsáquet sa laoas sa mg̃a casáquet, sa mg̃a hampac -ug sa mg̃a penitensia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Macerina</span>. = <span lang="ceb">Pinggan, sanggáan ng̃a may bohó sa talioála, sa pagáng̃ay, pagbótang ug pagsolód sa -socolatíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Macero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a moóna sa mg̃a catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo, ug magapás-an sa usá ca -cahoy cahoy ng̃a sinapáoan sa salapí, ug ng̃a guitaólan sa tomóy ng̃a dapit sa itáas -sa usá ca malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maceta</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatámnan ug pagapogásan sa mg̃a otan ug sa mg̃a tanóm ng̃a bolácan. * -Masetásan. * Ang polóan sa ubán ng̃a mg̃a capandáyan sa puthao.</span> -</p> -<p id="e.macilento" class="hw"><span class="sc">Macilento</span>. = <span lang="ceb">Maníoang, malospád, malupsád. * Ang nagasobó, ang namíng̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Macicez</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Macizamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalíbon, sa pagcalíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Macizo</span>. = <span lang="ceb">Libon, ponó, dinásoc. * Malíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Macolla</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a sahá ng̃a manoróc sa usá ca liso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Macona</span>. = <span lang="ceb">Tagácan ng̃a oaláy coloptánan, caláptan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Macuca</span>. = <span lang="ceb">Cahoy cahoy ng̃a ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mácula</span>. = <span lang="ceb">Boling, mansa.</span> -</p> -<p id="e.machaca" class="hw"><span class="sc">Machaca</span>. = <span lang="ceb">Pacáng, paló, bonal. * Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a magabórlay ug magaaling̃ása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Machacadera</span>. = Idem hasta <i lang="ceb">táuo</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Machacador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabónal, ang magapaló, ang magapacáng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Machacar</span>. = <span lang="ceb">Pacáng, paló, bonal. * Docdoc. * Pagbórlay sa isigcatáuo, pagcóti coti, pagaling̃ása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Machacon</span>. V. <i><a href="#e.machaca">Machaca</a></i> desde <i lang="ceb">táuo</i>. * <span lang="ceb">Ang magasóguid, ang mamólong sa maong polong ug soguílon sa masóbsob, sa canónay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Machada</span>. = <span lang="ceb">Panóng sa mg̃a canding ng̃a laqui. * Polong ng̃a binóang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Machear</span>. = <span lang="ceb">Paglíoat sa mg̃a mananáp sa daghánan ng̃a mg̃a laqui, ug sa diótay ng̃a mg̃a baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Machetazo</span>. = <span lang="ceb">Pagpócpoc, pagsóntoc, pagbónal sa machete.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Machete</span>. = <span lang="ceb">Sondang ng̃a dagcóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Machihembrar</span>. = <span lang="ceb">Pagsúmpay sa mg̃a cahoy, sa pagáng̃ay ug pagsolód sa mecha, sa tomóy sa usá, sa bohó, -sa camal sa usá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Macho</span>. = <span lang="ceb">Laláqui, laqui. * Ang anac sa cabayo ug sa borrico ng̃a baye. * Halígueng cotá ng̃a -<span class="corr" id="xd31e102223" title="Fuente: caligónan">calig-ónan</span> sa atóp ug sa mg̃a cota, mg̃a pared. * Cao-it sab-it ng̃a mocóyot ug isolód sa cao-ítan, -sa sahítan. * Cohoy ug sa bisan onsa ng̃a bolotáng̃an sa landásan sa mg̃a mananálsal. -* Bacbac, paló, pacáng. * Ang malíg-on. * Ang macacosóg, ang cosgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Machon</span>. = <span lang="ceb">Halígueng cota ng̃a macalíg-on ug macapogóng sa mg̃a cota ug sa mg̃a pared.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Machorra</span>. = <span lang="ceb">Babáye con baye ng̃a langday, ng̃a díli muánac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Machucadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcadócmoc, pagcadócdoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Machucamiento</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Machucar</span>. = <span lang="ceb">Docdoc, dogmoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Machucho</span>. = <span lang="ceb">Boótan. * Tolotigúlang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madama</span>. V. <i>Señora</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madamisela</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a báta pa, ng̃a mahagúgma sa mg̃a pagdáyan sa mg̃a bisti, ug ng̃a magapacaseñora.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madeja</span>. = <span lang="ceb">Palós. * Táuo ng̃a malóya, ng̃a oaláy cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madera</span>. = <span lang="ceb">Cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maderada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a cahoy.</span> -<span class="pageNum" id="pb181a">[<a href="#pb181a">181</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Maderaje</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a tigcáhoy sa mg̃a baláy, sa mg̃a Singbahán, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maderámen</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maderería</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatigóman ug pagabaligyáan sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maderero</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatigáyon, ang mopálit ug magabalígya sa mg̃a cahoy. * Panday sa cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maderista</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madero</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madrastra</span>. = <span lang="ceb">Inaína. * Bisan onsa ng̃a macadáot, macalisód. * Ang bilanggóan, ang presóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madraza</span>. = <span lang="ceb">Ang inahán ng̃a magapaságad sa iang mg̃a ánac, ng̃a mohátag caníla sa dagcóng pagparáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madre</span>. = <span lang="ceb">Inahán, ang babáye ug ang baye ng̃a nagaánac. * Polong ng̃a ióna sa mg̃a ng̃alan sa -mg̃a binócot, sa mg̃a monja. * Sinógdan, guinicánan sa bisan onsa. * Pagoáncan. * -Balaháan sa mg̃a sobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madrecica</span>. = <span lang="ceb">Pagoáncan sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madreclavo</span>. = <span lang="ceb">Clavo ng̃a panácot ng̃a nadúgay ug duhá ca túig sa cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madreperla</span>. = <span lang="ceb">Tooay, tipay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madrépora</span>. = <span lang="ceb">Bató sa dagat ng̃a ponó sa mg̃a bohóng diótay sa dagoay sa bitóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madreselva</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, balágon ng̃a bulácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madrigado</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a naamahán na. * Táuo ng̃a batid, malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madriguera</span>. = <span lang="ceb">Lang̃ob ng̃a pinoyánan sa mg̃a conejo ug sa obán ng̃a mg̃a mananáp. * Lugar ng̃a pagadángpan -sa mg̃a táuo sa daótan ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madrila</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madrillera</span>. = <span lang="ceb">Casangcápan, capandáyan sa pagpanágat sa mg̃a isdang diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madrina</span>. = <span lang="ceb">Ináon, ang magacódcod con magacógos sa mg̃a báta sa pagbóñag ug pagfirma caníla, ug -ang moobán sa pagcatestigos sa babáye ng̃a mamíño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madroño</span>. = <span lang="ceb">Cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madrugada</span>. = <span lang="ceb">Cabontágon, cabontágan, caarláuon, pagcaaláman daman. * Pagcabáng̃on sa buntag caáyo, -sa caarláuon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madrugon</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáng̃on sa cabontágon uyámot, pagpang̃arláuon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maduracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahínog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maduradero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagahinógan sa mg̃a bong̃a.</span> -</p> -<p id="e.madurador" class="hw"><span class="sc">Madurador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapahínog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maduramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahínog. * Sa maáyo ug mahínay ng̃a paghúna húna, sa maáyong salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madurante</span>. V. <i><a href="#e.madurador">Madurador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madurar</span>. = <span lang="ceb">Hinog. * Pagpahómoc sa mg̃a hubág. * Pagándam sa mg̃a quinahánglan sa pagdáng̃at sa -guipanghináot. * Pagtóbo sa edad ug sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madurativo</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa pagpahínog. * Sa pagpahómoc sa mg̃a hobág. * Bisan onsa ng̃a pagagamíton -arón mamahómoc ug macábig ang díli buot mutúgot sa guipang̃áyo canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Madurez</span>. = <span lang="ceb">Pagcahínog sa mg̃a bong̃a. * Ang búot ug salabótan sa mg̃a táuo sa iang mg̃a buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maduro</span>. = <span lang="ceb">Hinog. * Mahómoc. * Boótan, táuo ng̃a may salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maestra</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng magtotóon. * Ang asáoa sa bisan cansang magtotóon con panday sa mg̃a opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maestranza</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a caballero ng̃a nanagtóon ug nanaghópot sa mg̃a cabayo. -* Cadaghánan sa mg̃a panday ng̃a nanagáyo sa mang̃a sacayán ug sa ilang casangcápan, sa lugar ng̃a guing̃álan ug arsenal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maestrazgo</span>. = <span lang="ceb">Opicio con pagcahímtang sa mg̃a ponóan sa mg̃a caparían ng̃a may mg̃a sacop ng̃a guing̃álan -ug militares. * Icadóha ca magbolóot, ang táuo ng̃a sonód sa capitan sa pagsógo ug -pagbóot sa mg̃a sacayán.</span> -<span class="pageNum" id="pb182">[<a href="#pb182">182</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Maestre</span>. = <span lang="ceb">Ponóan sa mg̃a Caparían ng̃a sinoldado, ng̃a may mg̃a sacop ng̃a militares.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maestresala</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabótang sa can-on sa lamesa ng̃a <span class="corr" id="xd31e102558" title="Fuente: calánan">calán-an</span> sa iang agálon, ug ang nagapáhat sa maong mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> sa mg̃a dinápit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maestrescuela</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang, opicio sa usá ca Padreng canónigo sa mg̃a Catedral.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maestría</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa pagtóon sa bisan onsa. * Cahímtang sa pagcamaestro sa mg̃a caparían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maestril</span>. = <span lang="ceb">Ang bohó sa mg̃a orlan sa mg̃a putiócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maestro</span>. = <span lang="ceb">Magtotóon, ang magatórlo, magatóon sa obán. * Ang maálam. * Ang quinaarmánon, ang -mang̃ialáman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maganto</span>. = <span lang="ceb">Salaquítan, masaquéton.</span> * V. <i><a href="#e.macilento">Macilento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magarza</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magia</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a nagatórlo sa pagbóhat sa mg̃a buhat ng̃a cating̃aláhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mágica</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mágico</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e102629" title="Fuente: maálan">maálam</span> magbóhat sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan ug hibólng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magin</span>. = <span lang="ceb">Húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magisterio</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóot, pagcahópot sa magtotóon sa iang tinón-an. * Ang ng̃alan sa pagcamaestro -sa bisan cansa. * Pagpamólong ng̃a palábi labíhon, arón pagaíngnon sa obán ng̃a quinaarmánon -ang mamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magistrado</span>. = <span lang="ceb">Ponóan, hocom, opicio, cahímtang sa pagcahócom. * Hocmánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magistral</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa magtotóon. * Opicio sa usá ca Padreng <span class="corr" id="xd31e102663" title="Fuente: conónigo">canónigo</span> sa mg̃a Catedral, ug ang maong Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magistralmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaálam, sa quinaárman, sa pagcatúman caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magistratura</span>. = <span lang="ceb">Opicio, cahímtang sa hocom ug ang tiempo ng̃a pagadugáyan sa opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magnánimamente</span>. = <span lang="ceb">Sa dagcóng cásing cásing, sa pagcaáyo oyámot, sa tuman caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magnanimidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó sa boot, sa casing casing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magnánimo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a casing casíng̃an, sa dagcóng buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magnate</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mahál, hamíli ug bilírhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magnesia</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a maputí caáyo, ng̃a macóha sa lalog sa asín sa higuerra, ng̃a ipulurga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magnético</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa batóng baláni. * Ang may gahóm sa pagcábig ug pagcáhig sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magnetismo</span>. = <span lang="ceb">Ang gahóm sa pagcábig ug pagcáhig sa batóng baláni.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magnetizar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaámbit sa pothao sa gahóm sa pagcábig ug pagcáhig, sa pagdíhog niána sa batóng -baláni.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magníficamente</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e102749" title="Fuente: La">Sa</span> pagcadináto, sa pagcamahál, sa pagcaáyo uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magnificar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyao, pagdáyeg, pagológ.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magníficat</span>. = <span lang="ceb">Pagcánta ng̃a guigáma ni María Santísima sa pagduáo nia sa iang igágao ng̃a si Sta. Isabel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magnificencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcalólot sa paggásto ug dagcó. * Pagcabántog, pagparáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magnífico</span>. = <span lang="ceb">Mahál uyámot, bantógon caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magnitud</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó sa bisan onsa. * Camahálan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magno</span>. = <span lang="ceb">Dagcó, dagcóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mago</span>. = <span lang="ceb">Quinaarmánon sa magia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magra</span>. = <span lang="ceb">Hioa sa paa sa baboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magro</span>. = <span lang="ceb">Maníoang, ang colang sa tamboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maguillo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magujo</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa puthao ng̃a balicó, ng̃a igacúhit sa solót sa mg̃a costuras sa mg̃a -papán sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magulladura</span>. = <span lang="ceb">Pagcapíslat sa bisan onsang bahin sa laoas, cay hinglugpítan, cay hingpácng̃an, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magullamiento</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Magullar</span>. = <span lang="ceb">Pislat, pislit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mahometano</span>. = <span lang="ceb">Ang maganonót sa Pagtóo ni Mahoma, sa pagcamoros.</span> -<span class="pageNum" id="pb182a">[<a href="#pb182a">182</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Mahometismo</span>. = <span lang="ceb">Ang Pagtóo ni Mahoma, catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nahasácop sa pagtolón-an ni Mahoma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mahon</span>. = <span lang="ceb">Panápton sa gapas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mahona</span>. = <span lang="ceb">Sacayán sa mg̃a turco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maitinante</span>. = <span lang="ceb">Ang may batásan ug maánad sa pagátang ug pagtámbong sa maitines. * Ang Padre ng̃a -may catungdánan sa pagtámbong sa maitines.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maitines</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaúnang pang̃adyéon ng̃a catungdánan sa mg̃a Padre, sa adlao arlao ng̃atanán.</span> -</p> -<p id="e.maiz" class="hw"><span class="sc">Maíz</span>. = <span lang="ceb">Maís.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maizal</span>. = <span lang="ceb">Ang yota ng̃a pinogásan sa maís, maisán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Majada</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagadángpan sa gabíy sa mg̃a hayópan ug sa mg̃a baquero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Majadal</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a pinogásan con guitámnan, ng̃a guimpóy-an ng̃a daan sa mg̃a hayúpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Majadear</span>. = <span lang="ceb">Pagdang̃óp sa mg̃a hayúpan, sa gabíy, sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Majadería</span>. = <span lang="ceb">Polong con bohat ng̃a binóang, ng̃a díli macaígo, ng̃a oalá paobánan sa salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Majadero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mamólong ug magabóhat sa oaláy salabótan, sa pagcabinóang, sa oaláy caboótan -ug maáyong húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Majador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadócdoc, ang magadógmoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Majagranzas</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a oalá quinaárman, hong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Majano</span>. = <span lang="ceb">Tapoc sa mg̃a bató ng̃a guinatápoc sa mg̃a baol, con sa mg̃a pagasogátan sa mg̃a cadalánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Majar</span>. = <span lang="ceb">Docdoc, so-so, dogmóc. * Pagbórlay, pagaling̃ása sa bisan cansa ng̃a táuo sa iang -isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Majestad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahalángdon, pagcaámbong. * Pagcabántog sa pagbóhat sa bisan onsa. * Polong ng̃a -macaígo lamang sa Dios: carón tiempóha guipahanong̃ód opód sa mg̃a hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Majestuosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahalángdon, sa pagcaámbong sa pagcalígdong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Majestuosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahalángdong, pagcaámbong, pagcalígdong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Majestuoso</span>. = <span lang="ceb">Maámbong, halángdon, malígdong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Majo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a parayégon, ng̃a magapacadagcó sa iang pagbísti, sa iang pagpamólong, sa -iang pagatúbang ug mg̃a paglíhoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Majuela</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a sa majuelo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Majuelo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a mobong̃a sa mg̃a majuela. * Yota ng̃a bag-ong guitámnan sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mal</span>. = <span lang="ceb">Cadáot, cadaótan, icadáot. * Saquét, casaquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mala</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa mg̃a solat ng̃a ipadála sa mg̃a longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malacostumbrado</span>. = <span lang="ceb">Ang may batásan ng̃a daótan, ang guibatasánan ug naánad sa díli maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malagueta</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a sa América.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaótan, sa díli matárong, sa pagcang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malandanza</span>. = <span lang="ceb">Daótan ng̃a palad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malandrin</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a daótan, sa malágsot ng̃a batásan, tampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malaquita</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a verde ug binórcan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malavenido</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a malisód moáng̃ay sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p id="e.malaventura" class="hw"><span class="sc">Malaventura</span>. = <span lang="ceb">Palad ng̃a daótan, calisód, cagóol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malaventurado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a oaláy palar, ang guicalísdan, aláot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malaventuranza</span>. V. <i><a href="#e.malaventura">Malaventura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malbaratar</span>. = <span lang="ceb">Pagbalígya sa bisan onsa sa obos ng̃a bali.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malcasar</span>. = <span lang="ceb">Pagpatigáyon sa mg̃a tigúlang arón mamíño ang mg̃a anac, sa oalá pagatágdon ang mg̃a -quinahánglan arón mahamótang sa maáyong pagtiáyon, sa pagcamíño ng̃a paláran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malcaso</span>. = <span lang="ceb">Pagcabórhi, bohat ng̃a daótan, malágsot, pagcatampalásan.</span> -<span class="pageNum" id="pb183">[<a href="#pb183">183</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Malcocinado</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a tináe ug ng̃atanán ng̃a solód sa tian sa mg̃a hayópan ng̃a guipatáy, ug ang lugar -ng̃a pagabaligyáan niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malcomido</span>. = <span lang="ceb">Ang mocáon sa diótay ng̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malcontento</span>. = <span lang="ceb">Ang nagasobó, ang namíng̃ao. * Condátan, mang̃ogobót sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malcorage</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malcriado</span>. = <span lang="ceb">Anac <span class="corr" id="xd31e103181" title="Fuente: ng̃n">ng̃a</span> parayégon caáyo, ng̃a coláng̃an sa pagtórlo ug pagtóon, ng̃a oalá pagahóptan ug maáyo, -ug ing̃on sa ang̃ay, sa iang mg̃a tigúlang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maldad</span>. = <span lang="ceb">Cadaótan, pagcadáot, bohat ng̃a contra sa catarúng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maldecidor</span>. = <span lang="ceb">Ang nagalíbac libac sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maldecir</span>. = <span lang="ceb">Pagtónglo, paglíbac libac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maldiciente</span>. = <span lang="ceb">Tigtónglo, ang manónglo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maldicion</span>. = <span lang="ceb">Tonglo, guimlo. * Pagpanghináot sa bisan onsang cadáot sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maldita</span>. = <span lang="ceb">Ang dila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maldito</span>. = <span lang="ceb">Daótan, mang̃íl-ad, tampalásan, sa malágsot ng̃a batásan. * Ang pinilían, ang guihócman -sa Dios sa casaquétan sa impierno.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maleable</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a pagaboháton sa tombága, sa salapí, &c., ng̃a binácbac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maleante</span>. = <span lang="ceb">Ang magahópot sa lain sa pagbóhat sa mg̃a bóhat ng̃a daótan. * Tigyóbit, tampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malear</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malecon</span>. = <span lang="ceb">Taytáy tuláy ng̃a libon, cotang malíg-on ug mabága sa mg̃a baybáyon sa dagat con sa sobá, ng̃a icapogóng -sa mg̃a bahá ug mg̃a balod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maledicencia</span>. = <span lang="ceb">Paglíbac libac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maleficencia</span>. = <span lang="ceb">Pagbatásan, pagcaánad sa pagdáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maléfico</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáot sa lain sa mg̃a buhat ng̃a ang̃ay sa mg̃a balbal, sa mg̃a hoclog, sa -mg̃a lomáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malestar</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang ng̃a daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maleta</span>. = <span lang="ceb">Poyo poyo, pontél, sorlánan sa panit ng̃a pagasórlan sa panápton sa magalacát. * Babáyeng -bigáon ng̃a guidála dala sa bisan cansa sa pagábang canía ug sa pagtípig sa poiós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maletero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabóhat sa mg̃a maleta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malevolencia</span>. = <span lang="ceb">Domót, daótan ng̃a pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malévolo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahagógma magdáot sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maleza</span>. = <span lang="ceb">Bongláyon sa mg̃a cabalánan. * Mg̃a casagbótan ng̃a masónson, mabános.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malgastar</span>. = <span lang="ceb">Pagósic sa salapí, sa puhónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malhablado</span>. = <span lang="ceb">Tampalásan ng̃a oaláy caólao, pagtáhor ug catahá sa iang pagpamólong, sa iang soguílon, -sa iang solte.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malhecho</span>. = <span lang="ceb">Buhat ng̃a daótan, mang̃íl-ad. * Táuo sa malágsot ng̃a laoas, ng̃a díli ang̃áyan, -boctóton, piáng, pongcol, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malhechor</span>. = <span lang="ceb">Saláan. * Ang magabúhat sa bisan onsang saláa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malherir</span>. = <span lang="ceb">Pagsámar sa samad ng̃a mamalátyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malhumorado</span>. = <span lang="ceb">Solosalaquétan. * Ang nabaláca, ang guicabog-átan sa boot, ang guihaítan sa gaoi, -ang nagasobó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malicia</span>. = <span lang="ceb">Cadáot, cadaótan, caíbog, pagcabóyoc sa pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a daótan ug ng̃a -guinadíli sa batásan ng̃a maáyo. * Catáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maliciar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maliciosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa catáhap, sa catahápan, sa may catáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malicioso</span>. = <span lang="ceb">Matahápon. * Ang tacós ng̃a pagacatahápan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malignamente</span>. = <span lang="ceb">Sa daótan ng̃a húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malignante</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malignar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malignidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyon sa húna húna, sa cásing cásing, sa pagbóhat sa mg̃a buhat ng̃a daútan. -* Ang macadáot sa bisan onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb183a">[<a href="#pb183a">183</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Maligno</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagógma magdáot. * Ang daútan, malágsot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malilla</span>. = <span lang="ceb">Sogál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malintencionado</span>. = <span lang="ceb">Ang may daótan ng̃a húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malmandado</span>. = <span lang="ceb">Soquíhan, masinocólon, ang díli boot magsógot ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malmirado</span>. = <span lang="ceb">Ang colang sa pagábi abi, ang díli maábi abíhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malo</span>. = <span lang="ceb">Daótan, malágsot, mang̃íl-ad, maláo-ay. * Ang macadáot sa quinabúhi. * Táuo sa daótan -ng̃a batásan, sa mang̃íl-ad ng̃a quinabúhi, tampalásan, mapíntas, mabáng̃is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malograr</span>. = <span lang="ceb">Díli pagpolós sa bisan onsa. * Díli pagdáng̃at, pagcóha sa guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malparado</span>. = <span lang="ceb">Ang guiábtan sa bisan onsa ng̃a icadáot sa quinabóhi, sa mg̃a hayúpan, sa pohónan, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malparida</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a guicacoháan, guicaapásan ng̃a bag-o.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malparir</span>. = <span lang="ceb">Pagápas, pagcóha sa báta sa tian sa inahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malparto</span>. = <span lang="ceb">Pagcaápas, pagcacóha, pagtáctac sa báta con sa anac sa mananáp, sa tian sa inahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malquerencia</span>. = <span lang="ceb">Domót, daótan ng̃a boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malquistar</span>. = <span lang="ceb">Pagpatigáyon arón magaáoay ang mg̃a táuo. * Paghópo, pagágda, pagsámbag sa mg̃a táuo -arón masigáoay, arón magacaáoay sila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malquisto</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaáoay sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malrotar</span>. = <span lang="ceb">Pagósic sa salapí, sa puhónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malsano</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáot sa quinabúhi, ang macasaquét. * Táuo ng̃a salaquétan, masaquéton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malsin</span>. = <span lang="ceb">Ang magalíbac libac sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malsufrido</span>. = <span lang="ceb">Ang díli maálam magántos, magílob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maltraer</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot.</span> -</p> -<p id="e.maltratamiento" class="hw"><span class="sc">Maltratamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maltratar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot sa bisan cansa sa polong con sa buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maltrato</span>. V. <i><a href="#e.maltratamiento">Maltratamiento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maltrecho</span>. = <span lang="ceb">Ang guidáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malva</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, dalópang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malvabisco</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malvadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaótan, sa daótan ng̃a húna húna ug cásing cásing, sa pagcaoaláy cataróng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malvado</span>. = <span lang="ceb">Daótan uyámot, mang̃íl-ad, mabáng̃is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malversacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaósic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malversador</span>. = <span lang="ceb">Maosícon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malversar</span>. = <span lang="ceb">Osic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malvís</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa dalansíang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malvíz</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Malla</span>. = <span lang="ceb">Matá, bohó sa mg̃a anod, mg̃a layá, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mamá</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a igahing̃álan ug igatáoag sa mg̃a báta ug sa obán pang mg̃a táuo sa ilang mg̃a -inahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mamacallos</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a cabós, ng̃a oaláy polós sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mamada</span>. = <span lang="ceb">Cadogáyan sa pagsóso sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mamadera</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa salamín sa pagcóha sa gatas sa mg̃a soso sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mamador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasóso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mamente</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mamar</span>. = <span lang="ceb">Pagsóso, pagyópyop sa gatas sa mg̃a soso. * Pagcáon sa pagcaólit, sa mabáscog. * Paglámoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mamarrachada</span>. = <span lang="ceb">Bohat ng̃a díli macaígo sa tuyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mamarracho</span>. = <span lang="ceb">Laráoan ng̃a díli maáyo, dayan dayan con piníntal ng̃a malágsot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mamay</span>. = <span lang="ceb">Cahoy sa América.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mamila</span>. = <span lang="ceb">Soso sa mg̃a babáye ug sa mang̃a baye, gaoas ang atng̃al.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mamola</span>. = <span lang="ceb">Pagcóbot sa solang sa <span class="sic" title="Corrección: isigcaíng̃on">isicaíng̃on</span>, con pagbótang sa camót sa ilálom sa maong solang, sa pagálam alam con sa pagyúbit -canía.</span> -<span class="pageNum" id="pb184">[<a href="#pb184">184</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Mamon</span>. = <span lang="ceb">Ang magasóso. * Ang nadúgay caáyo sa pagsóso, ug labí sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mamoso</span>. = <span lang="ceb">Ang báta con mananáp ng̃a magasóso ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mampara</span>. = <span lang="ceb">Tolotábil ng̃a ibótang sa atubáng̃an sa mg̃a pultahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mamotreto</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a pagasolátan sa bisan onsa ng̃a may quinahánglan ng̃a pagahusáyon, arón -díli hicalímtan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mamparo</span>. = <span lang="ceb">Bongbong sa mg̃a sacayán, sa pagláin lain sa mg̃a camaróte, mg̃a pensa, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mampostear</span>. = <span lang="ceb">Paggáma sa mg̃a buhat sa bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mampostería</span>. = <span lang="ceb">Bisang onsang buhat sa mg̃a bató ug sa apog. * Opicio sa pagbóhat sa mg̃a cota, mg̃a -Singbahán, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mampostero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa mg̃a bohat sa bató ug sa apog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mampuesto</span>. = <span lang="ceb">Ang hilimóon sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e103821" title="Fuente: bobat">bohat</span> sa bató ug sa apog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mamujar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálic balic sa pagsóso, pagsóso sa oaláy gogma, sa oaláy ganas, sa tiao lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mamullar</span>. = <span lang="ceb">Pagcáon ug pagósap sa pagbótang sa nauong ug sa bába maíng̃on sa magasóso. * Pagyóng̃it, -pagpamólong sa díli maáyong pagcasángpot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maná</span>. = <span lang="ceb">Cating̃aláhan ng̃a yamog ng̃a guipacáon sa Dios sa mg̃a israelitas sa caming̃áoan. -* Tagoc sa usá ca cahoy sa Sicilia, ug maáyo ng̃a ipulurga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manada</span>. = <span lang="ceb">Panón sa mg̃a hayópan ug mg̃a mananáp. * Bináng̃an sa dagámi, &c., ng̃a arang sacpon -sa usá ca camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manadero</span>. = <span lang="ceb">Ang motobór. * Baquero ca usá ca panón sa mg̃a hayópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manante</span>. = Idem hasta <i lang="ceb">baquero</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manantial</span>. = <span lang="ceb">Tobóran, guinicánan sa mg̃a tubig. * Sinógdan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manar</span>. = <span lang="ceb">Pagtobór. * Pagsonód, pagguícan sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagdághan -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mancamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcacúlang, pagcaoalá sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mancar</span>. = <span lang="ceb">Pagpiáng, paglisá.</span> -</p> -<p id="e.manceba" class="hw"><span class="sc">Manceba</span>. = <span lang="ceb">Sandil, camaáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mancebo</span>. = <span lang="ceb">Laláqui sa diótay ng̃a edad, olitáuo. * Ang magabóhat tong̃ód sa sohol sa obán ng̃a -mg̃a opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mancer</span>. = <span lang="ceb">Anac sa babáyeng bigáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mancera</span>. V. <i><a href="#e.esteva">Esteva</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mancilla</span>. V. <i><a href="#e.mancha">Mancha</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mancipar</span>. = <span lang="ceb">Pagbihag, pagolípon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manco</span>. = <span lang="ceb">Piáng, pongcol. * Ang coláng̃an sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mancomun</span> (de). = <span lang="ceb">Sa pagcahiósa sa duruhá con capin ba ca táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mancomunadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa paghiósa, sa pagcasábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mancomunar</span>. = <span lang="ceb">Paghiósa sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mancomunidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahiúsa.</span> -</p> -<p id="e.mancha" class="hw"><span class="sc">Mancha</span>. = <span lang="ceb">Boling, mansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manchado</span>. = <span lang="ceb">Bulíng̃on, ang may boling, binóling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manchar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóling, paghúgao. * Pagdáot sa dong̃og sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manchon</span>. = <span lang="ceb">Tolotagídyot sa yota ng̃a guibalánan, ng̃a guitórcan sa humáy, sa maís, &c., sa pagcasónson, -sa pagcabános.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manda</span>. = <span lang="ceb">Saar, pagsáad. * Ang hatag ng̃a guibílin, sa nagabúhat sa testamento, sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mandadero</span>. = <span lang="ceb">Sinógo, sologóon.</span> -</p> -<p id="e.mandado" class="hw"><span class="sc">Mandado</span>. = <span lang="ceb">Sogo, pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mandamiento</span>. = Idem: <span lang="ceb">ang tagsa sa mg̃a napólo ca sogo sa Dios ug sa lilíma sa santa Iglesia. * Ang limá -ca torlo sa camót con mang̃áon ang mg̃a táuo sa oaláy cuchara ug tenedor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mandante</span>. = <span lang="ceb">Ang magasúgo, ang magabúot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mandar</span>. = <span lang="ceb">Pagsógo, pagbúot. * Paghópot, pagalíma, pagbáton. * Pagbílin sa bisan cansa sa usá ca bahin sa cabílin, sa testamento.</span> -<span class="pageNum" id="pb184a">[<a href="#pb184a">184</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Mandarin</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóot, ang magholópot, ang magasógo sa usá ca provincia sa mg̃a insic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mandarria</span>. = <span lang="ceb">Paló, bacbac, pagcáng ng̃a pagagamíton sa mg̃a táuo ng̃a managsolót sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mandatario</span>. = <span lang="ceb">Ang nahilábot sa bisan onsa cay guisógo sia sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mandato</span>. V. <i><a href="#e.mandado">Mandado</a></i>. * <span lang="ceb">Tolománon sa santa Iglesia, ng̃a pagasomáyon sa Jueves santo, sa paghúgas sa mg̃a -ponóan sa mg̃a tiil sa napólo ug duha ca táuo, sa pagdúmdum sa guibóhat ni Jesucristo -sa iang mg̃a guintón-an, sa gabíy sa pagpanihápon caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mandil</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a ibótang sa mg̃a táuo dapit sa atubáng̃an, ug tinácgos sa haoac, arón -díli mamahúgao ug mabóling ang bisti nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mandilada</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a táuo sa daótan ug mang̃íl-ad ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mandilandin</span>. = <span lang="ceb">Sologóon sa mg̃a babáyeng sa cadaghánan, bigáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mandilar</span>. = <span lang="ceb">Pagpáhid sa laoas sa cabayo sa usá ca panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mandilon</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a taláuan, sa diótay ng̃a cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mando</span>. = <span lang="ceb">Pagsógo, pagbóot sa mg̃a ponóan sa ilang mg̃a guinsacópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mandoble</span>. = <span lang="ceb">Pagbónal, pagtígbas, &c., sa pagcápot sa bonal, sa espada, &c., sa dohá ca camót. -* Pagcasabá, pagsáoay ng̃a maháit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mandon</span>. = <span lang="ceb">Ang magasúgo ug labí sa casaráng̃an, ang magapalabí sa pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mandrachero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabáton sa mg̃a pagsogál sa baraja sa iang baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mandracho</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagasogálan sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mandrágora</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mandria</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a oaláy polós sa bisan onsa, taláoan. * Coliró, hong̃og, boang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mandril</span>. = <span lang="ceb">Amó ng̃a maísog caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manducacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manducar</span>. = <span lang="ceb">Pagcáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manecica</span>, lla, ta. = <span lang="ceb">Cao-it sa tombága, sa salapí, &c., ng̃a icalíg-on sa mang̃a sapao sa mg̃a libro, &c. -* Timáan sa dagoay sa camót ng̃a ibótang usáhay sa mg̃a sulat sa mg̃a libro, sa pagtimáan -sa bisan onsa. * Ang pothao ng̃a magatórlo sa mg̃a horas, sa mg̃a horásan.</span> -</p> -<p id="e.manejable" class="hw"><span class="sc">Manejable</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon pagagamíton, pagahóptan, pagabatónan ug pagaalimáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manejar</span>. = <span lang="ceb">Pagcápot, pagcóbot, pagcóyot, pagcóbil, paghícap. * Pagbáton, paghópot. * Paglíhoc -sa bahin sa laoas ng̃a napiáng, nabácol ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manejo</span>. = <span lang="ceb">Pagpatigáyon. * Pagcahópot, pagcabáton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manera</span>. = <span lang="ceb">Caogalíng̃on ng̃a pagbóhat sa bisan onsa. * Pagcaatóbang, pagpamólong, &c., ng̃a caogalíng̃on -sa tagsa ca táuo. * Ang si-si, ang qui-si sa mg̃a saya, sa mg̃a calsones, &c., ng̃a -pagasorlánan sa mg̃a camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mánes</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a dios dios sa mg̃a dioatáhan, ng̃a guipacaíng̃on nila ng̃a nanagbántay sa mg̃a -impierno, ug ng̃a nanagpaólay sa mg̃a calág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manfla</span>. V. <i><a href="#e.manceba">Manceba</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manflota</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a guimpóy-an sa mg̃a bigáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manflotesco</span>. = <span lang="ceb">Ang muádto sa masóbsob sa mg̃a baláy ng̃a pinoyánan sa mg̃a babáyeng bigáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manga</span>. = <span lang="ceb">Manggas, bocton, boctónan. * Ang bisti sa mg̃a crus ng̃a hatáas ug sa mg̃a siriales -sa Singbahán. * Saláhan sa tubig, sa bino, &c. * Buháoe. * Bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manglar</span>. = <span lang="ceb">Catónggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mangle</span>. = <span lang="ceb">Cahoy sa catónggan, tong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mango</span>. = <span lang="ceb">Polóan. * Togdánan. * Patoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mangonear</span>. = <span lang="ceb">Paglíbod libor, pagsóroy sa oaláy buhat. * Paghilábot sa bisan cansa, sa díli iang -catongdánan.</span> -<span class="pageNum" id="pb185">[<a href="#pb185">185</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Mangorrero</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a oaláy polós. * Cuchillo ng̃a may polóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mangorta</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opat ca tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mangote</span>. = <span lang="ceb">Manggas ng̃a halagpád ug hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manguera</span>. = <span lang="ceb">Polopúntel ng̃a hatáas, sa panápton ng̃a mabága, ng̃a maíng̃on sa dagoay sa saláhan -sa tubig, bino, &c., apan binohóan sa luyo ug sa luyo, sa isigcadáplin, sa paglímas -sa mg̃a sacayán ug sa pagsolód sa hang̃in sa bodega.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manguito</span>. = <span lang="ceb">Polopúntel ng̃a maíng̃on sa dagoay sa manggas ng̃a binohóan sa isigcatomóy, sa pagsolód -sa mg̃a camót sa tagsa tagsa ca tomóy, sa tiempo sa tugnao. * Manggas ng̃a haíctin, -ng̃a guibísti sa mg̃a señora cutub sa popólan hasta sa sico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manía</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóang, cabóang. * Caogalíng̃on ng̃a gaoi ng̃a molomalágsot. * Huna húna ng̃a -caogalíng̃on ng̃a díli macaígo caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maniatar</span>. = <span lang="ceb">Paggápus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maniático</span>. = <span lang="ceb">Boang, usáhay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manicorto</span>. = <span lang="ceb">Hicáoan, ang díli mahagógma caáyo maghátag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manida</span>. = <span lang="ceb">Dalángpan sa <span class="corr" id="xd31e104387" title="Fuente: hisan">bisan</span> cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manido</span>. = <span lang="ceb">Ang natágo, ang nahóbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manifestacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaháyag, pagcadayág, pagcaásoy, pagcasáyor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manifestador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaháyag, ang magapadayág, ang magaásoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manifestar</span>. = <span lang="ceb">Asoy, sayod, hayag, dayág. * Pagpahibaló, pagsóguir.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manifiestamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadayág, sa pagcasáyod, sa pagcaoaláy duha duha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manifiesto</span>. = <span lang="ceb">Dayág, hayag, ang nasáyor, naásoy ug maáyo, ang natúod, ang oaláy duha duha. * Casayóran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manija</span>. = <span lang="ceb">Coloptánan sa mg̃a capandáyan. * Bacólong, singsing sa tombága, sa pothao, &c., sa -pagpalígon sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Minilargo</span>. = <span lang="ceb">Ang may mg̃a camót ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manilla</span>. = <span lang="ceb">Bucála. * Singsing ng̃a pothao ng̃a icagápos sa mg̃a táuo, sa ilang mang̃a camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miniobra</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang bohat ng̃a pagaboháton. * Mg̃a paglíhoc ug pagtúyoc tuyoc sa mg̃a soldados -* Quinaárman sa paghúpot sa mg̃a sacayán, tong̃ód sa maáyong pagpatigáyon sa timon, -sa mg̃a layág, &c. * Cadaghánan sa mg̃a casangcápan sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maniobrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa mg̃a camót. * Pagpatigáyon ug pagpang̃íta sa mg̃a quinahánglan ng̃a icacóha -ug icadáng̃at sa bisan onsa. * Pagpalíhoc sa mg̃a sacayán tong̃ód sa maáyong paghópot -sa timon, sa bansálan, sa mg̃a layág, &c. * Pagbóhat sa mg̃a soldados sa ilang mang̃a -paglíhoc, mg̃a paglacát, mg̃a pagtóyoc túyoc, sa guitaláyan nila, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maniobrista</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam sa paghópot ug pagbáton sa mg̃a sacayán ug sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manipulante</span>. = <span lang="ceb">Ang mahilábot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manipular</span>. = <span lang="ceb">Paghilábot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manípulo</span>. = <span lang="ceb">Bisti sa mg̃a Padre sa pagtúman nila sa ilang mg̃a catungdánan sa pagcapadre, sa pagmisa: -mao sa dagoay sa estola, apan hamóbo, ug isáblay sa boton sa oála, sa ibábao sa manggas sa alba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manir</span>. = <span lang="ceb">Pagpahómoc sa carne ug sa isda, sa pagtípig niána sa usá ca arlao con capin ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maniroto</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a malólot ug dagcó, maosícon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manivacío</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a oaláy dala sa iang mang̃a camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manjar</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e104530" title="Fuente: Calánon">Calán-on</span>. * Caling̃áoan ng̃a macalípat sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mano</span>. = <span lang="ceb">Camót. * Tiil sa pang̃onáhan sa mg̃a mananáp. * Ang pothao, &c., ng̃a nagatórlo sa -mg̃a horas sa mg̃a horásan. * Idolócdoc, idológmoc sa bisan onsa. * Tagsa ca pagágui -sa pintal sa bisan onsa. * Caloháan <span class="pageNum" id="pb185a">[<a href="#pb185a">185</a>]</span>ug limá ca pliegos ng̃a papel. * Gahóm sa pagsógo ug pagbóot. * Ang nahaóna sa mg̃a -táuo ng̃a nanagsogál, ang nagasogál pagóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manobrero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay sa paghípos sa mang̃a cahugáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manojo</span>. = <span lang="ceb">Baat, bináng̃an sa bisan onsa ng̃a icasácop sa comót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manosear</span>. = <span lang="ceb">Pagcúbil, paghícap sa macadághan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manoseo</span>. = <span lang="ceb">Pagcacóbil, pagcahícap sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manotada</span>. = <span lang="ceb">Sagpá, tagpa. * Pocpoc ng̃a guipócpoc sa camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manotear</span>. = <span lang="ceb">Pagpócpoc, pagdápi, pagdolápi sa camót. * Paglíhoc, pagcolocómpas sa mg̃a camót, sa -pagsólte ug sa pagásoy sa anáa sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manoteo</span>. = <span lang="ceb">Pagcapócpoc, pagcadápi, pagcolocómpas sa mg̃a camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manquear</span>. = <span lang="ceb">Pagpaquíta sa bisan cansa sa iang pagcapiáng, pagcapóngcol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manquedad</span>. = <span lang="ceb">Piáng, capóngcol. * Pagcalisá sa mg̃a bahin sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mansamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaághop, sa pagcaháoan sa buot. * Sa mahínay, sa oaláy banha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mansedumbre</span>. = <span lang="ceb">Pagcaághop, sa pagcaáyo sa buot, pagcaháoon sa cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mansejon</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a aghop caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mansion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapoyó, pagcadógay, pagcahonóng sa bisan diin.</span> -</p> -<p id="e.manso" class="hw"><span class="sc">Manso</span>. = <span lang="ceb">Aghop, sa maáyong boot ug cagaoían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manta</span>. = <span lang="ceb">Habol. * Hapín, hanig sa mg̃a cabayo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mantaterilla</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a icabóhat sa mg̃a hapín sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mantear</span>. = <span lang="ceb">Pagpalopád sa táuo, sa mananáp, &c., ng̃a binútang sa usá ca habol, sa pagsalibáy, -pagsalógpo, canía dapit sa itáas, arón mohólog sa maong habol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manteca</span>. = <span lang="ceb">Tamboc sa mg̃a mananáp. * Ang dugá ng̃a maholohágcot, mahomót ug lanáhon sa obán ng̃a -mg̃a bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mantecada</span>. = <span lang="ceb">Inárlip ng̃a pan, ng̃a diníhog sa tamboc sa baca ug sa asúcar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mantecado</span>. = <span lang="ceb">Tinápay ng̃a minása sa manteca, sa tamboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mantecon</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mahagúgma magcáon sa mg̃a calán-on ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mantecoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may daghan ng̃a manteca. * Ang maíng̃on ing̃on sa manteca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manteista</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabísti sa bisti ng̃a guing̃álan sotana ug manteo, ug magatámbong sa escolahán -sa cadaigánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mantel</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a igatábon sa lamesa ng̃a calán-an, hanig, hapín. * Ang panápton ng̃a -dagcó ng̃a igatábon sa altal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mantelería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a mantel ug mg̃a serbilleta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mantelete</span>. = <span lang="ceb">Bisti sa mg̃a Sres. Obispos ng̃a guibísti nila sa ibábao sa roquete ug moábot hasta -sa obos sa mg̃a tohod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mantener</span>. = <span lang="ceb">Pagpacáon sa bisan cansa. * Pagbáton, paghópot sa bisan onsa. * Pagdáyon sa guibóhat. -* Paglában, pagtábang, pagpadang̃óp sa bisan cansa. * Pagdáyon sa guihúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manteniente</span> (á). = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guibúhat sa duhá ca camót, sa tibúoc, ng̃a cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mantenimiento</span>. = <span lang="ceb">Calán-on, pagpacáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manteo</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a hatáas ug ng̃a may asintos, ng̃a guibísti sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e104760" title="Fuente: Pedreng">Padreng</span> clérigo sa ibábao sa sotana. * Saya sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mantequera</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan ng̃a balotáng̃an sa manteca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mantequero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa manteca.</span> -<span class="pageNum" id="pb186">[<a href="#pb186">186</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Mantequilla</span>. = <span lang="ceb">Manteca ng̃a minása sa asúcar. * Gatas ng̃a tibúoc ng̃a sináctan sa asín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mantero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a habol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mantilla</span>. = <span lang="ceb">Mantiya, panápton ng̃a putíon ug malíng̃in dapit sa obus, ng̃a igadóngdong ug igatábon -sa mg̃a babáye sa olo ug sa ilang laoas hasta sa obos sa haoac. * Hapín sa mg̃a bátang -diótay, ng̃a igapótus caníla. * Hanig, hapín ng̃a igatábon sa mg̃a payod sa mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mantillo</span>. = <span lang="ceb">Cahogáoan, sagbot, tae sa mg̃a mananáp ng̃a nadógmoc ug nadonót na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manto</span>. = <span lang="ceb">Pandong. * Ang bisti sa mg̃a Padreng religioso ng̃a guibísti nila sa ibábao sa ilang túnica con hábito. * Bisti ng̃a mahál uyámot ng̃a guibísti sa mg̃a hari -ug sa obán pang mg̃a dagcóng táuo ng̃a hamíli caáyo, ng̃a guisáb-ong sa liog ug magagóyod -dapit sa licód. * Ang icasalípod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manuable</span>. V. <i><a href="#e.manejable">Manejable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manual</span>. = <span lang="ceb">Ang guibúhat sa mg̃a camót. * Ang masáyon pagagamíton, pagaboháton. * Táuo sa maáyong -cagaoían, masinógton. * Libro ng̃a guisolátan sa mg̃a tolománon sa pagbóhat sa mg̃a -sacramento. * Ang libro ng̃a sinolátan sa mg̃a táuo ng̃a comerciante, &c., sa salapí, -&c., ng̃a guidáoat ug ng̃a guigásto nila, sa paghóad nila oña sa librong dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manualmente</span>. = <span lang="ceb">Sa mg̃a camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manubrio</span>. = <span lang="ceb">Polóan, caláptan, coloptánan sa bisan onsang capandáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manucodiata</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manuella</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a igatúyoc sa cabrestante sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manufactura</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a buhat sa camót, mg̃a hinábol, mg̃a bolda, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manumision</span>. = <span lang="ceb">Pagcalocát sa bihag, pagcatógot sa olípon arón omóndang sa pagcaolípon nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manumisor</span>. = <span lang="ceb">Ang motógot sa iang olípon arón omóndang sa pagcaolípon nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manumitir</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot sa mg̃a olípon arón <span class="corr" id="xd31e104895" title="Fuente: omóngdang">omóndang</span> sila sa pagcaolípon, ug arón mahímo sila ug tagía sa ilang cabobót-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manuscrito</span>. = <span lang="ceb">Solat, sinúlat sa camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manutencion</span>. = <span lang="ceb">Pagpacáon, pagcáon. * Pagcalában, pagcatábang, pagpadang̃óp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manzana</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a ng̃a malíng̃in ug malalím caáyo. * Catilíngban sa bisan onsang mg̃a botang -ng̃a nagacadóol.</span> -</p> -<p id="e.manzanilla" class="hw"><span class="sc">Manzanilla</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, mansaniya, rosas de papel, rosas del Japon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manzanillo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a magabóng̃a sa mg̃a aseituna ng̃a guing̃álan ug mansaniya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Manzano</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a mansana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maña</span>. = <span lang="ceb">Pagcabátid, pagcaálam, pagcalaláng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mañana</span>, parte del dia hasta las doce. = <span lang="ceb">Bontag.</span> * El dia que sigue al de hoy. = <span lang="ceb">Ogma, odma. * Túig ng̃a omalábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mañanica</span>. = <span lang="ceb">Sinógdan sa buntag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mañear</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsa sa caálam sa pagcalaláng, pagcabátir.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mañería</span>. = <span lang="ceb">Pagcalángday sa mg̃a babáye ug sa mang̃a baye. * Pagcadíli mobóng̃a ang yota, pagcasándao -sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mañero</span>. = <span lang="ceb">Malaláng̃on, batid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mañosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamaálam, sa quinaárman, sa pagcabátir.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mañoso</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam, ang may pagcabátid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mapa</span>. = <span lang="ceb">Piníntal sa papán, sa papel, &c., sa mg̃a yota, mg̃a dagat, mg̃a calongsódan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maquila</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa binócboc, &c., ng̃a nahatong̃ód sa táuo ng̃a maglilíguis.</span> -<span class="pageNum" id="pb186a">[<a href="#pb186a">186</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Maquilar</span>. = <span lang="ceb">Pagháoir sa <span class="corr" id="xd31e105028" title="Fuente: maglilígis">maglilíguis</span> sa bahin sa binócboc, &c., ng̃a nahatong̃ód canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Máquina</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan, tinócor sa cahoy, pothao, tombága, &c., sa pagbóhat sa pagcasáyon sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maquinacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalaláng, húna húna con bohat ng̃a malaláng̃on sa pagbóhat sa bisan onsa ng̃a daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maquinador</span>. = <span lang="ceb">Malaláng̃on, táuo ng̃a magahúna húna sa pagbúhat sa bisan onsang daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maquinal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a paglíhoc sa mg̃a bahin sa máquina. * Mg̃a paglíhoc sa mg̃a bahin sa laoas. * Mg̃a pagbóhat ng̃a oalá húna -hunáon, ug oalá boóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maquinalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy húna húna, sa oalá húna hunáon ug boóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maquinar</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna sa tinágo, sa hilom ug sa pagcalaláng, sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maquinaria</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagbúhat sa mg̃a máquina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maquinista</span>. = <span lang="ceb">Ang magahúna húna sa paggáma sa mg̃a máquina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mar</span>. = <span lang="ceb">Dagat, catilíngban sa mg̃a tubig ng̃a nanaglibót sa yota. * Balod ng̃a dagcó, bacat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maraña</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a sagbot, mg̃a dagámi, &c., sa yota. * Ang gomon sa igagáma, sa hilo, -&c. * Pagcagobót sa mg̃a palós sa igagáma, &c. * Bisan onsa ng̃a malisód ug macóli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marasmo</span>. = <span lang="ceb">Caníoang sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maravedí</span>. = <span lang="ceb">Salapíng caráan ng̃a nagacaláin lain sa bale, sumála sa tiempo ug sa mg̃a longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maravilla</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an. * Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maravillar</span>. V. <i><a href="#e.admirarse">Admirarse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maravillosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcating̃ála. * Sa pagcatúman, sa pagcahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maravilloso</span>. = <span lang="ceb">Maáyo caáyo, cating̃aláhan, hibólng̃an, hingpit oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marbete</span>. = <span lang="ceb">Pinótol ng̃a papel ng̃a ibótang sa mg̃a daplin sa mg̃a panápton ng̃a binólos, ng̃a -pasolátan sa cahitáson sa maong bolos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marca</span>. = <span lang="ceb">Probinsia. * Máquina, capandáyan sa pagsócod sa cahitáson sa mg̃a táuo, arón hibalóan -con quinsay maáyo sa pagsolód sa pagcasoldado. * Imalárca sa bisan onsa. * Timáan -ng̃a guibóhat sa bisan diin. * Babáyeng bigáon ng̃a mobóot sa cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marcador</span>. = <span lang="ceb">Ang magamarca, magapátic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marcar</span>. = <span lang="ceb">Pagmarca, pagtimáan sa bisan onsa, arón magaláin sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marcial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagpang̃óbat, sa pagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marco</span>. = <span lang="ceb">Ang magalibót ug macasácop sa bisan onsa. * Cahoy ng̃a pagaang̃áyan sa mg̃a papán -sa mg̃a bongbong, sa mg̃a tacop ug sa mg̃a talambóan. * Timbang ng̃a tumbas sa oaló -ca onsa. * Capandáyan ng̃a igasócod sa cahitáson sa tiil, sa mg̃a táuo ng̃a nanagbúhat -sa mg̃a sapín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marcha</span>. = <span lang="ceb">Pagcalacát, pagcalacáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marchamar</span>. = <span lang="ceb">Pagtimáan sa mg̃a pardo ug mg̃a manggad, sa mg̃a aduana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marchamero</span>. = <span lang="ceb">Ang magamarca ug magatimáan sa mg̃a manggar ug sa mg̃a pardo sa mg̃a aduana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marchamo</span>. = <span lang="ceb">Marca, timáan ng̃a ibótang sa mg̃a pardo ug mg̃a manggad sa mg̃a aduana. * Patic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marchante</span>. = <span lang="ceb">Comerciante, ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marchar</span>. = <span lang="ceb">Paglacát, paglacáo, pagbiaje.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marchitable</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon malómi, malóm-it, maláya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marchitar</span>. = <span lang="ceb">Lomi, lom-it, laya. * Pagníoang pagcóha sa cosóg, sa gahóm.</span> -<span class="pageNum" id="pb187">[<a href="#pb187">187</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Marchitez</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláya, pagcalómi, pagcalóm-it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marchito</span>. = <span lang="ceb">Ang naláya, ang namalá, ang nalómi, ang nalóm-it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marea alta</span>. = <span lang="ceb">Taob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marea baja</span>. = <span lang="ceb">Honás. * Ang baybáyon, ang pilio, ang daplin sa dagat ng̃a pagatubígan sa pagcatáob. -* Ang mg̃a sagbot ug cahogáoan ng̃a sinílhig sa mg̃a cadaghánan. * Hang̃in ng̃a mahínay ug mahómoc ng̃a guican sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mareaje</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagsacáy. * Dalan ng̃a guidolóng̃an sa mg̃a sacayán, sa paglayág -nila.</span> -</p> -<p id="e.mareamiento" class="hw"><span class="sc">Mareamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcadágat, pacadinágat, pagcasóca sa pagsacáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mareante</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaestudio sa quinaárman sa pagsacáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marear</span>. = <span lang="ceb">Paghópot sa mg̃a sacayán ng̃a nanaglayág. * Pagdágat, pagláin sa olo, pagsóca, paglóod -sa cotó cotó sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marejada</span>. = <span lang="ceb">Balod ng̃a dagcó, bacat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maremagnum</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a polong ng̃a linatín: pagcadagcó. * Pagcabóloc sa bisan onsa. * Pagcadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mareo</span>. V. <i><a href="#e.mareamiento">Mareamiento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marero</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a guican sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mareta</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíhoc sa dagat sa pagsógod sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marfil</span>. = <span lang="ceb">Garing, tipóso. * Ng̃ipon ng̃a dagcó. * Mananáp ng̃a guing̃álan ug gadya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marfileño</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang buhat sa garing, ang nahatong̃ód sa tipóso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marga</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a putíon, mabága caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Margarita</span>. = <span lang="ceb">Quinháson. * Tanóm. * Mutia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Margen</span>. = <span lang="ceb">Daplin sa bisan onsa. * Baybáyon, pileu sa subá con sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Margenar</span>. = <span lang="ceb">Pagbílin sa mg̃a daplin, sa papel ng̃a pagasulátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marginal</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa con ang nahatong̃ód sa daplin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marginar</span>. = <span lang="ceb">Pagtimáan sa bisan onsa sa daplin sa bisan onsang solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">María</span>. = <span lang="ceb">Ng̃alan ng̃a <span class="corr" id="xd31e105422" title="Fuente: matámis">matám-is</span> uyámot sa Inahán sa Dios, ug Guinóo sa mg̃a táuo. * Ang candela ng̃a maputí ng̃a ibótang sa labing -hatáas sa tenebrario sa pagtinieblas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marial</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a sinulátan sa mg̃a pagdáyeg cang María Santísima.</span> -</p> -<p id="e.marica" class="hw"><span class="sc">Marica</span>. = <span lang="ceb">Langgam, sal-ing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maricon</span>. = <span lang="ceb">Laláqui ng̃a babayénon ug taláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maridable</span>. = <span lang="ceb">Pagpoyó ug paghiúsa sa mang̃a miño, ug ang nahatong̃ód sa pagcamagtiáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maridablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa quinabúhi, sa pagcaáng̃ay, sa pagcahiúsa sa mg̃a miño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maridaje</span>. = <span lang="ceb">Pagcahiósa ug pagcaáng̃ay sa mg̃a miño, sa mg̃a color, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maridar</span>. = <span lang="ceb">Pagbána sa babáye, pagmiño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maridillo</span>. = <span lang="ceb">Bana ng̃a talamáyon. * Bagáhan ng̃a pagainitan sa mg̃a babáye sa mg̃a tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marimacho</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng lalaquínon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marimanta</span>. = <span lang="ceb">Táuo táuo ng̃a macalilísang ng̃a icacahárloc sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marimorena</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay, pagcalális.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marina</span>. = <span lang="ceb">Ang yota ng̃a harúul sa dagat. * Piníntal, papel, panápton, &c., ng̃a guipintálan -sa dagat. * Quinaárman ng̃a nagatórlo sa pagsacáy ug paghópot sa mg̃a sacayán. * Cadaghánan -sa mg̃a táuo ug sa mg̃a sacayán sa hari, sa Guinharían.</span> -</p> -<p id="e.marinaje" class="hw"><span class="sc">Marinaje</span>. = <span lang="ceb">Opicio, <span class="corr" id="xd31e105526" title="Fuente: quinárman">quinaárman</span> sa pagsacáy. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy sa paghópot sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marinear</span>. = <span lang="ceb">Pagsacáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marinerado</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a guisangcápan sa mg̃a quinahánglan.</span> -<span class="pageNum" id="pb187a">[<a href="#pb187a">187</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Marinería</span>. V. <i><a href="#e.marinaje">Marinaje</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marinero</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa dagat, grumete, ang nagatábang sa paghópot sa mg̃a sacayán, sa mg̃a layág, -&c. * Sacayán ng̃a sangcap ug andam na sa paglayág con sa pagguícan. * Quinháson, -lagáng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marinesco</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy sa paghópot sa sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marino</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa dagat. * Táuo sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marion</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p id="e.mariposa" class="hw"><span class="sc">Mariposa</span>. = <span lang="ceb">Anonúgba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mariquita</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a diótay ng̃a guipintálan sa bocó bocó sa pagcadágoay sa escudo sa Cármen.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marisabidilla</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a magapacamaálam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mariscal</span>. = <span lang="ceb">Ponóan sa mg̃a soldados. * Ang mananámbal sa mg̃a cabayo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mariscalía</span>. = <span lang="ceb">Opicio sa pagcamariscal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mariscar</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃ínhas, pagpólot sa mg̃a quinháson. * Pagpang̃áoat, pagticás, pagcáhas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marisco</span>. = <span lang="ceb">Quinháson. * Quináoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marisma</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a pagadanáoan sa tubig sa dagat con sa mg̃a sobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marital</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa bana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marítimo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marjal</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a pagadanáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marlota</span>. = <span lang="ceb">Bisti sa mg̃a moros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marmita</span>. = <span lang="ceb">Colon sa tumbága con sa pothao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marmiton</span>. = <span lang="ceb">Tanód ng̃a nagasílbi sa cocina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mármol</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a pino caáyo ug masínao: nagacaláin lain ug color ug sa mg̃a boloc con barlis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marmolejo</span>. = <span lang="ceb">Columna ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marmoleño</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mármol ug maíng̃on niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marmolería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a batóng mármol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marmolista</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat, magasápsap ug magapahínlo sa mg̃a batóng mármol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marmóreo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang buhat sa mármol ug ang maíng̃on ing̃on niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marmoroso</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marmota</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opát ca tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maro</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maroma</span>. = <span lang="ceb">Pisi, lobir ng̃a dagcó, palíhang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maron</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marques</span>. = <span lang="ceb">Dagcóng táuo sa Guinharían. * Ng̃alan ng̃a bantógon ug banságon ng̃a guitógot sa hari -sa obán ng̃a mg̃a táuo sa Guinharían, sa pagbálos sa ilang mg̃a pahanóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marquesa</span>. = <span lang="ceb">Ang asáoa sa marqués. * Ang babáye ng̃a guitogótan sa hari niíning ng̃alan ng̃a banságon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marquesado</span>. = <span lang="ceb">Ang pagcahímtang ug ang yota ng̃a nahasácop sa ilálom sa gahóm sa marqués.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marqueta</span>. = <span lang="ceb">Talo ng̃a tinórta pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marquetería</span>. = <span lang="ceb">Opicio sa pagcapánday sa cahoy, ug sa pagbóhat sa mg̃a casangcápan ng̃a pino ug mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marquiartife</span>. = <span lang="ceb">Tinápay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marquida</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng bigáon, ng̃a motógot sa iang laoas sa cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marra</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang sa bisan onsa sa lugar ng̃a pagabotáng̃an onta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marrajo</span>. = <span lang="ceb">Torong borhíon, ng̃a díli modámag sa inatobáng̃ay. * Táuo <span class="corr" id="xd31e105827" title="Fuente: ug̃a">ng̃a</span> batid, malaláng̃on, ng̃a malisód ug macúli pagalimbóng̃an. * Isda, iho.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marrano</span>. = <span lang="ceb">Baboy ng̃a aghop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marrar</span>. = <span lang="ceb">Pagcólang, pagsáyop, pagsálang. * Pagbólag sa pagcaláctod, sa pagcatól-id.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marras</span>. = <span lang="ceb">Sa canhing tiempo, sa tiempo, sa túig ng̃a miágui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marrubio</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marrullería</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálam, pagcaólo olo, pagcalaláng sa paglímbong sa isigcatáuo.</span> -<span class="pageNum" id="pb188">[<a href="#pb188">188</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Marrullero</span>. = <span lang="ceb">Ang magaálam alam, ang magaólo olo, ang magalaláng sa pagcóha sa iang guitúyo, ug -sa paglímbong sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marcopa ó marsopla</span>. = <span lang="ceb">Isda ng̃a dagcóan ug sa dagcóng olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marta</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opát ca tiil: magasobád sa mg̃a pisó ug mg̃a itlog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Martagon</span>. = <span lang="ceb">Tanóm. * Táuo ng̃a malaláng̃on, batid ug ng̃a malisód pagalimbóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marte</span>. = <span lang="ceb">Bitóon sa maong ng̃alan ng̃a moámbit sa siga sa adlao. * Pothao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Martes</span>. = <span lang="ceb">Martes: ang icatólo ca adlao sa semana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Martillada</span>. = <span lang="ceb">Pagcapaló, pagcabácbac, pagcabónal sa paló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Martillado</span>. = <span lang="ceb">Dalan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Martillador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaló, ang magabácbac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Martillar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaló, pacbácbac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Martillo</span>. = <span lang="ceb">Paló, bacbac. * Dalan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Martin del rio</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Martina</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Martinete</span>. = <span lang="ceb">Langgam. * Ang cahoy ng̃a diótay ng̃a magapatonóg sa mg̃a clave, clavicordio, sa pagtóctoc -sa mg̃a colda, somála sa <span class="corr" id="xd31e105969" title="Fuente: hingtóndang">hingtóngdan</span> ng̃a tecla ng̃a pagacobílon sa magacáblit. * Bacbac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mártir</span>. = <span lang="ceb">Ang guipanagsáquet ug guipatáy tong̃ód sa Pagtúo cang Jesucristo. * Ang guicalísdan -ug guiábot sa mg̃a cagóol ug sa mg̃a dagcóng cayógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Martirio</span>. = <span lang="ceb">Pagpasáquet ug pagcamatáy, camatáyon, tong̃ód sa matúod ng̃a Pagtóo. * Calisód, cayógot, -cagóol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Martirizar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasáquet ug pagpatáy sa bisan cansa, tong̃ód cay motóo ug magatóg-an sa matúod -ng̃a Pagtúo sa atong Guinóong Jesucristo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marzal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa bulan sa marzo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marzear</span>. = <span lang="ceb">Paggónting sa balahíbo sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Marzo</span>. = <span lang="ceb">Marzo: ang icatólo ca bulan sa túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mas</span>. = <span lang="ceb">Capin, labí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Masa</span>. = <span lang="ceb">Binócboc ng̃a nahiósa sa bino, sa tubig, &c. * Sacót sa yota, sa yeso, sa apog, sa -balás ug sa tubig. * Tombága, salapí, &c., ng̃a tinúnao. * Catilíngban, cadaghánan -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mascabado</span>. = <span lang="ceb">Asúcar ng̃a obus, ng̃a díli maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mascador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaósap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mascar</span>. = <span lang="ceb">Pagósap, pagdógmoc sa bisan onsa sa mg̃a ng̃ipon ug sa mg̃a bag-ang.</span> * Buyo. = <span lang="ceb">Mama.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Máscara</span>. V. <i><a href="#e.careta">Careta</a></i> y <i><a href="#e.disfraz">Disfraz</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mascarada</span>. = <span lang="ceb">Dula ng̃a guipanambóng̃an so mg̃a táuo ng̃a guipanabónan sa nauong ug guibistíhan -sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mascaron</span>. = <span lang="ceb">Nauong nauong ng̃a dagcóan caáyo. * Nauong nauong sa bató &c., ng̃a ibútang sa mg̃a -buhat sa cota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mascujar</span>. = <span lang="ceb">Pagósap sa pagcadíli maáyo, sa pagcalisód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Masculino</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e106093" title="Fuente: nahatung̃ód">nahatong̃ód</span> sa mang̃a laláqui ug sa mg̃a laqui. * Ng̃alan sa mg̃a laláqui ug sa mg̃a laqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mascullar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong sa díli maáyo ng̃a pagcasángpot, pagyóng̃it, pagtóna tona, pagsagóngsong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maselucas</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a dahon sa baraja, sa mg̃a baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Masera</span>. = <span lang="ceb">Dolang ng̃a dagcó sa pagmása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Masilla</span>. = <span lang="ceb">Ang salapí ng̃a tolotagídyot ng̃a guinaháuid sa ponóan sa mg̃a soldados, sa ilang -sohol, ng̃a icapálit sa mg̃a sapín, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maslo</span>. = <span lang="ceb">Ang guinatórcan sa icog sa mg̃a mananáp ng̃a icógan.</span> -</p> -<p id="e.mastelero" class="hw"><span class="sc">Mastelero</span>. = <span lang="ceb">Talaróc ng̃a diótay ng̃a guisúmpay sa mg̃a talároc ng̃a dagcó sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Masticacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaósap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Masticar</span>. = <span lang="ceb">Osap. * Paghúna húna, pagpalándong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Masticario</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a pagaosápon.</span> -<span class="pageNum" id="pb188a">[<a href="#pb188a">188</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Masticador</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a ibótang sa bába sa mg̃a cabayo arón díli sila macacáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mástil</span>. V. <i><a href="#e.mastelero">Mastelero</a></i>. * <span lang="ceb">Holohalígue ng̃a macapogóng sa bisan onsa. * Ang lindog sa mg̃a tanóm con magáhi na. -* Bahag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mastin</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa mg̃a iró.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mastranto</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mastranzo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a mohomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mastruezo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mata</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang tanóma. * Sang̃á sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matacandelas</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a guibútang sa tomóy sa usá ca cahoy ng̃a hatáas sa pagpálong sa mg̃a candela.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matachin</span>. = <span lang="ceb">Laláqui ng̃a nagabísti sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a bisti sa mg̃a nagacaláin -lain ng̃a color, ng̃a nagaobán sa mg̃a dula. * Ang magapatáy sa mg̃a hayúpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagapátyan ug pagapanítan sa mg̃a hayúpan, sa mang̃a mananáp ng̃a ibalígya -sa cadaghánan. * Calisód, cabórlay ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matador</span>. = <span lang="ceb">Ang macamatáy, ang magapatáy, mupatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matadura</span>. = <span lang="ceb">Samar sa bocó bocó sa mg̃a cabayo, &c., tong̃ód cay guidosdósan sa siya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matafuego</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a guing̃álan ug bomba, sa pagpálong sa caláyo, ug sa pagbó-bo sa tubig -sa mg̃a baláy, &c., mg̃a nang̃asónog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matajudío</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matalahuva</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa anís, ug ang maong anís.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matalon</span>. = <span lang="ceb">Cabayo, &c., maníoang caáyo ug ng̃a díli maálam maglacát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matalotaje</span>. = <span lang="ceb">Balon sa mg̃a quinahánglan sa pagcáon ng̃a guidála sa mg̃a sacayán. * Cadaghánan sa -mg̃a botang ng̃a nagacaláin lain ug nang̃obót, nabóloc, nasácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matanza</span>. = <span lang="ceb">Pagpatáy. * Ang mg̃a baca, mg̃a baboy, &c., ng̃a guitagána arón iháuon, arón patyon. * Pagcamatáy, camatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matar</span>. = <span lang="ceb">Pagpatáy, pagbonó, pagíhao. * Pagsámar sa bocó bocó sa mg̃a cabayo, &c., cay guidosdósan -sa siya. * Pagsobó, pagsalíbo sa apog, sa calero pa. * Paghurót, pagtibáoas, pagláglag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matarife</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magapánit ug magalápa sa mg̃a hayúpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matasanos</span>. = <span lang="ceb">Mananámbal ng̃a díli maálam, ng̃a díli mahibaló sa iang catugdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matasiete</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magapacalaláqui, magapacaísog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Materia</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a hilimóon sa bisan onsa. * Ang mg̃a botang ng̃a magámit sa pagbóhat sa bisan onsa. -* Ang nana, ang dugó ng̃a nadonót. * Ang ibolóhat sa mg̃a sacramento, maíng̃on ng̃a -ang tubig sa pagbúnñag, &c. * Bisan onsa ng̃a soguílon con hulusáyon. * Hingtóngdan, -tong̃ód. * Panigíngnan ng̃a <span class="corr" id="xd31e106343" title="Fuente: pagahuálan">pagahoálan</span> sa mg̃a báta ng̃a nagatóon sa pagsúlat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Material</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a botang, sa ilang pagcamáo gayód, sa dagoay. * Hilimóon sa -pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Materialidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa ng̃atanán ng̃a mahímo ng̃a pagasólng̃on ug pagacubílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Materialismo</span>. = <span lang="ceb">Sayóp sa mg̃a táuo ng̃a díli sila buot magíla sa mg̃a calág ug mg̃a espíritu, ug sa -ng̃atanán ng̃a oaláy laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maternal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa calág, sa húna húna. * Ang nahatong̃ód sa inahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maternidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang, pagcahímtang sa inahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Materno</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa inahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matiz</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácot, pagcahiósa sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain sa pagcaáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matizar</span>. = <span lang="ceb">Paghiósa, pagsácot, sa pagcaáng̃ay, sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain.</span> -<span class="pageNum" id="pb189">[<a href="#pb189">189</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Mato</span>. V. <i><a href="#e.matorral">Matorral</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maton</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magapacalaláqui, ng̃a mahagógma maghilábot sa mg̃a paglális lalis.</span> -</p> -<p id="e.matorral" class="hw"><span class="sc">Matorral</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a calibónan, ng̃a guitórcan sa daghánan ng̃a mg̃a sagbot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matoso</span>. = <span lang="ceb">Ang naponó sa mg̃a casagbótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matraca</span>. = <span lang="ceb">Palác palác, cagol cagol, palacópac. * Pagcasólog sa isigcatáuo. * Pagcasabá. * Pagcayúbit, -pagbóyboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matraquear</span>. = <span lang="ceb">Pagbóyboy. * Pagsólog sólog. * Pagyúbit. * Pagcasabá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matraquista</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóyboy, ang magacasabá. * Ang magasólog solog, ang magayúbit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matraz</span>. = <span lang="ceb">Baso ng̃a pagagamíton sa mg̃a botica, ng̃a nagacaláin lain sa dagoay ug sa cadagcóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matrero</span>. = <span lang="ceb">Batid, malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matricaria</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a mahomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matricida</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapatáy sa iang inahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matracidio</span>. = <span lang="ceb">Pagpatáy sa bisan cansa sa iang inahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matrícula</span>. = <span lang="ceb">Listáhan sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a guisúlat sa bisan onsang quinahánglan con tuyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matriculador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasúlat sa ng̃alan sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matricular</span>. = <span lang="ceb">Pagsúlat sa ng̃alan sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matrimonial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagcamiño, sa mg̃a miño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matrimonialmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa ang̃ay sa batásan sa mg̃a miño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matrimonio</span>. = <span lang="ceb">Pagcasál, pagcamíño: ang usá sa pipíto ca sacramento sa santa Iglesia. * Ang bana -ug ang asáoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matritense</span>. = <span lang="ceb">Ang natáuo sa Madrid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matriz</span>. = <span lang="ceb">Pagoáncan. * Bisan onsa ng̃a nahaúna ug labíng mahál sa isigcaíng̃on. * Bisan onsa -ng̃a pagatipígan arón pagasibóan ug pagatandígan sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matrona</span>. = <span lang="ceb">Inahán, babáye ng̃a hamíli ug sa mahínay ng̃a batásan. * Ang mananábang, ang babáye ng̃a manábang sa mg̃a isigcababáye ng̃a mang̃ánac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matronaza</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng ng̃a sopang ug maámbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matute</span>. = <span lang="ceb">Pagcasolód sa bisan diin sa mg̃a manggad ng̃a guidilí sa mg̃a punóan ug ang maong -mg̃a manggad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matutear</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa mg̃a calongsódan sa mg̃a manggar, ng̃a dinilían, ng̃a guidilí sa mg̃a -ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matutero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagasolód sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e106597" title="Fuente: calungsódan">calongsódan</span> sa mg̃a manggar ng̃a guidilí sa mg̃a punóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matutinal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa buntag. * Mg̃a misa sa caarláuon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Matutino</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a horas sa buntag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maula</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a oaláy polós, ng̃a talamáyon. * Limbong, laláng. * Táuo ng̃a díli boot -magbáyad sa iang mg̃a otang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maulería</span>. = <span lang="ceb">Tiendahán, lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a tinábas ng̃a panápton ng̃a nagacaláin -lain ug color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maulero</span>. = <span lang="ceb">Ang mobalígya sa mg̃a tinábas sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a panápton. * Malilímbong, -malimbóng̃an, malaláng̃on.</span> -</p> -<p id="e.maullador" class="hw"><span class="sc">Maullador</span>. = <span lang="ceb">Iríng ng̃a magaíng̃ao, mang̃áo ng̃áo caáyo.</span> -</p> -<p id="e.maullar" class="hw"><span class="sc">Maullar</span>. = <span lang="ceb">Pagíng̃ao, pagng̃áo ng̃ao, pagtíng̃og sa mg̃a iríng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maullido</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíng̃ao, pagcang̃áo ng̃ao sa mg̃a iríng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mausoleo</span>. = <span lang="ceb">Lobóng, lobóng̃an, lolóbng̃an sa maáyong pagbóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Máxima</span>. = <span lang="ceb">Húna húna ng̃a paganóntan sa daghánan. * Húna húna ng̃a caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Máximamente</span>. = <span lang="ceb">Labí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Máxime</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín:</span> como el anterior. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Máximo</span>. = <span lang="ceb">Ang labíng dagcó, mahál, maáyo, &c., sa isigcaíng̃on.</span> -<span class="pageNum" id="pb189a">[<a href="#pb189a">189</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Maya</span>. = <span lang="ceb">Tanóm. * Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mayador</span>. V. <i><a href="#e.maullador">Maullador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mayar</span>. V. <i><a href="#e.maullar">Maullar</a></i>, -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mayeto</span>. = <span lang="ceb">Bacbac ng̃a magadócdoc sa panápton ng̃a icabóhat sa papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mayo</span>. = <span lang="ceb">Mayo, ang icalíma ca bulan sa túig. * Cahoy ng̃a hatáas caáyo ng̃a itanóm sa mg̃a -saoang sa mg̃a calongsódan, sa bulan sa mayo, ug ng̃a pagabotáng̃an sa tomóy sa mg̃a -sintas, sa mg̃a bong̃a, &c. * Mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy ng̃a ibótang sa mg̃a olitáo -sa pultahán sa mg̃a baláy sa ilang mg̃a pang̃asáuon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mayor</span>. = <span lang="ceb">Ponóan, ang magasógo, ang magabúot. * Ang dagcó sa lain ng̃a botang. * Ang táuo ng̃a -miábot sa edad, arón magabúot sia sa iang caogalíng̃on. * Ang layág sa sacayán ng̃a -guibútang sa talároc sa talioála con mayor. * Ang amahán, ang apóhan ug obán pang -guinicánan, guinlioátan sa mg̃a táuo. * Ang magúlang. * Ang testigos ng̃a díli mahímo -ng̃a pagaáydan. * Ponóan sa mg̃a soldados. * Ang nahaónang táuo sa bisan onsang opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mayora</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e106744" title="Fuente: Asáua">Asáoa</span> sa mayor.</span> -</p> -<p id="e.mayoral" class="hw"><span class="sc">Mayoral</span>. = <span lang="ceb">Baquerong nahaóna ng̃a magabántay sa mg̃a hayópan. * Alguasil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mayoralía</span>. = <span lang="ceb">Ang panón sa mg̃a hayópan ng̃a guibantáyan sa mayoral.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mayorazgo</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a catigayónan. * Ang nahaágom sa mg̃a catigayónan ng̃a díli mahímo -ng̃a ihátag sa lain. * Ang anac ng̃a pang̃ánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mayordoma</span>. = <span lang="ceb">Asáoa sa mayordomo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mayordomear</span>. = <span lang="ceb">Paghópot. * Pagbáton, pagbántay sa bisan onsang baláy, cabalánan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mayordomía</span>. = <span lang="ceb">Opicio, cahímtang sa pagcamayordomo.</span> -</p> -<p id="e.mayordomo" class="hw"><span class="sc">Mayordomo</span>. = <span lang="ceb">Sologóon ng̃a nahaóna ug labí, ng̃a guitugyánan sa paghópot, pagbáton ug pagbántay -sa ng̃atanán ng̃a nahamútang sa usá ca baláy, sa usá ca baol, &c. * Ang táuo ng̃a -guing̃álan sa mg̃a cofradía sa pagatúbang ug pagtimáan sa mg̃a paggasto sa mg̃a piesta, -&c.</span> -</p> -<p id="e.mayoria" class="hw"><span class="sc">Mayoría</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó, pagcaáyo, pagcamahál sa usá ca butang con itándig ug <span class="corr" id="xd31e106804" title="Fuente: iapanánglet">ipanánglet</span> sa lain ng̃a butang. * Ang edad ng̃a guitórlo sa mg̃a leyes arón magabúot ang táuo -sa iang caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mayoridad</span>. V. <i><a href="#e.mayoria">Mayoría</a></i> hasta <i lang="ceb">ang edad</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mayormente</span>. = <span lang="ceb">Labí pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Maza</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a guidála sa mg̃a táuo ng̃a guing̃álan ug macero, sa atubáng̃an sa mg̃a -hari, sa mg̃a gobernador, ug sa catilíngban sa mg̃a doctor sa mg̃a Universidad, &c. -* Paló, bacbac sa cahoy. * Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a magaaling̃ása sa isigcatáuo -nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mazacote</span>. = <span lang="ceb">Dugá sa tanóm ng̃a guing̃álan ug almarjo. * Sacót sa balás, tubig ug apog, ng̃a ibó-bo -sa mang̃a simiento sa mg̃a baláy, sa mang̃a Singbahán, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mazada</span>. = <span lang="ceb">Pagbónal sa bacbac, sa paló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mazamorra</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e106852" title="Fuente: Calánon">Calán-on</span> ng̃a pagaboháton sa binócboc sa maís ng̃a minása sa tubig ug sa dugús. * Bisan onsa -ng̃a nadógmoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mazapan</span>. = <span lang="ceb">Minása ng̃a pagaboháton sa mg̃a almendra, sa asúcar, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mazmorra</span>. = <span lang="ceb">Bilanggóan, presóhan sa ilálom sa yota, sa mg̃a moros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mazo</span>. = <span lang="ceb">Bacbac, paló. * Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a bináat, tinácgos, sa mg̃a sintas, sa -mg̃a pluma, &c. * Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a magabúrlay ug magaaling̃ása sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mazonería</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang buhat sa mg̃a bató ug sa apog.</span> -<span class="pageNum" id="pb190">[<a href="#pb190">190</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Mazorca</span>. = <span lang="ceb">Poso. * Ang labíng mabága sa mg̃a cohoy ng̃a liníloc, mg̃a balaustre, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mazorral</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a borong, boquírnon, ng̃a díli maálam magatúbang sa isigcatáuo.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cme" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cme.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">ME</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Mea</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a guiíng̃on sa mang̃a bátang diótay con buot sila magíhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meada</span>. = <span lang="ceb">Ang ihi ng̃a mugóa sa tagsa ca pagíhi. * Ang timáan ug ang lugar ng̃a mahomód sa tagsa -ca pagíhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a ihiánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meados</span>. = <span lang="ceb">Ihi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meato</span>. = <span lang="ceb">Bohó ng̃a diótay uyámot sa mg̃a laoas sa mg̃a táuo: ang alaguían sa sing̃ot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meauca</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a mocáon sa mg̃a isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mecánica</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e106950" title="Fuente: Qinaárman">Quinaárman</span> sa pagíla sa ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a máquina. * Bisan onsa ng̃a oaláy -polós, ng̃a tacós ng̃a pagatamáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mecánico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a bohat: sa mg̃a paghábol, mg̃a pagsálsal mg̃a pagpánday, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mecanismo</span>. = <span lang="ceb">Ang pagcabótang sa bisan onsa ng̃a may laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mecedero</span>. = <span lang="ceb">Duyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mecedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magapadúyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mecedura</span>. = <span lang="ceb">Pagcadóyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mecenas</span>. = <span lang="ceb">Manlalában, tomalábang.</span> -</p> -<p id="e.mecer" class="hw"><span class="sc">Mecer</span>. = <span lang="ceb">Pagdúyan, pagtábiog, pagtábog, pagábiog, pagtábion. * Paglóg-o sa vino, tubig, &c., -sa baso, sa damajuana, &c., arón masácot ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meconio</span>. = <span lang="ceb">Dugá sa guing̃álan ug adormideras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mecha</span>. = <span lang="ceb">Pabílo sa mg̃a sugá, ang gapas, &c., ng̃a ibótang sa baso, &c., ng̃a sinórlan sa lana, -arón masíga. * Ang mg̃a pinótol ng̃a hilo ng̃a linóbir, tinúyoc, ng̃a guisulód sa -mg̃a mananámbal sa mg̃a samad, sa pagtámbal caníla. * Lubid ng̃a magamáy ng̃a icasílsil -sa mg̃a lothang con sa bisan onsa ng̃a guibotáng̃an sa pólvora.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mechar</span>. = <span lang="ceb">Pagsácot sa mg̃a tolotagídyot ng̃a tamboc sa baboy, sa mg̃a carne sa baca, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mechero</span>. = <span lang="ceb">Pabilóhan. * Ang bohó sa mg̃a candelero ng̃a pagatulpúcan sa candela.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mechoacan</span>. = <span lang="ceb">Gamót ng̃a italámbal, sa América.</span> -</p> -<p id="e.mechon" class="hw"><span class="sc">Mechon</span>. = <span lang="ceb">Tapoc sa mg̃a lugás ng̃a nagaláin ug nabólang sa obán, sa mg̃a palós, sa bohóc, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Medalla</span>. = <span lang="ceb">Pilit. * Pinótol, tipac sa tumbága sa salapí, &c., ng̃a manípis ug malíng̃in, ng̃a -guimarcáhan sa bisan onsang laráoan con dagoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Medano</span>. = <span lang="ceb">Hunásan sa balás sa daplin sa pilio sa dagat, sa diótay ng̃a pondo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Media</span>. = <span lang="ceb">Medias, bisti sa mg̃a paa ug sa mg̃a tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mediacaña</span>. = <span lang="ceb">Dayan, dayan sa mg̃a buhat sa cota ug sa cahoy, ng̃a quinalían sa pagcaholohalálom. -* Dayan dayan ng̃a ibótang sa mg̃a daplin sa mg̃a tabil. * Tiguíb ng̃a locob. * Limbas -ng̃a malíng̃in sa usá ca nauong. * Capandáyan ng̃a icacólong sa bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Medicacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalában, pagcatábang. * Pagcabótang sa bisan onsa sa talioála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mediador</span>. = <span lang="ceb">Ang magalában, manlalában.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Medianamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaárang arang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Medianería</span>. = <span lang="ceb">Baláy, bongbong, &c., ng̃a nayon sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Medianero</span>. = <span lang="ceb">Ang magalában, mutábang sa lain, manlalában.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Medianía</span>. = <span lang="ceb">Casaráng̃an sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagcabótang sa táuo ng̃a arang arang, ng̃a -díli sa pagcaarunáhan ug díli usáb sa pagcapobres, sa pagcaháng̃ul.</span> -</p> -<p id="e.mediano" class="hw"><span class="sc">Mediano</span>. = <span lang="ceb">Ang díli dagcó ug díli opód ug diótay.</span> -<span class="pageNum" id="pb190a">[<a href="#pb190a">190</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Mediante</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa talioála. * Sa tong̃ód niána, busa ng̃ani.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mediar</span>. = <span lang="ceb">Pagábot sa talioála, sa tong̃á tong̃á sa bisan onsa ug sa bisan diin. * Paglában, -pagtábang sa bisan cansa. * Pagámpo, pagháng̃io, pagpang̃amúyo sa tong̃ód sa bisan -cansa. * Paghúsay sa mg̃a tauo ng̃a nanagáoay. * Pagpuyó ug bisan onsa sa talioála, -sa tong̃á tong̃á sa lain ng̃a mg̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Medidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magatácos sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mediera</span>. = <span lang="ceb">Ang babáye ng̃a magabóhat ug magabalígya sa mg̃a medias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mediero</span>. = <span lang="ceb">Laláque ng̃a magaáyo, magabóhat ug magabalígya sa mg̃a medias. * Ang magapatigáyon, -magapálit ug magabalígya ng̃a ubán sa lain, sa pagcaáng̃ay nila sa mg̃a capildíhon -ug sa mg̃a tobo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Medio</span>. = <span lang="ceb">Tong̃á. * Talioála. * Cacógui, alaguían sa pagdáng̃at sa guipanghináot. * Ang oalá -pa mahóman, mahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mediocre</span>. V. <i><a href="#e.mediano">Mediano</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mediocridad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa bisan onsa ng̃a díli dagcó ug díli opód ug diótay, díli maáyo ug díli -usab ng̃a daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mediodia</span>. = <span lang="ceb">Odto, caodtóhan. * Hang̃in ng̃a guícan ca caodtóhan, sa habagátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Medir</span>. = <span lang="ceb">Tacos. * Socod. * Pagtándig sa cosóg, sa húna hóna, sa quinaárman, &c. * Pagpogóng -sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meditacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalándong, paghúna hóna, pagíno ino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meditar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mediterráneo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatalioála sa duhá ca yota. * Ang dagat sa talioála sa África, Asia ug Europa.</span> -</p> -<p id="e.medra" class="hw"><span class="sc">Medra</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóbo, pagcadagcó sa mahínay hinay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Medras</span>. = <span lang="ceb">Pagtóbo sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp ug sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Medrosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa cahárloc, sa pagcahárloc, sa catáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Medros</span>. V. <i><a href="#e.medra">Medra</a></i>. -</p> -<p id="e.medroso" class="hw"><span class="sc">Medroso</span>. = <span lang="ceb">Maharlócon, taláoan. * Ang macahahárloc, macalilísang.</span> -</p> -<p id="e.medula" class="hw"><span class="sc">Médula</span>. = <span lang="ceb">Otoc, natoc sa mg̃a cahoy, sa sacsac, &c. * Ang labing mahál ug piníli sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Medular</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa otoc, sa natoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meduloso</span>. = <span lang="ceb">Ang otócan, ang may otoc, ang may natoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mefítico</span>. = <span lang="ceb">Hang̃ín ng̃a daótan, malágsot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mego</span>. = <span lang="ceb">Aghop, sa maáyong boot, sa mahúsay ng̃a gaui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mejido</span>. = <span lang="ceb">Poghac sa itlog ng̃a sináctan sa asúcar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mejilla</span>. = <span lang="ceb">Aping, apapáng̃ig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mejillon</span>. = <span lang="ceb">Quinháson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mejor</span>. = <span lang="ceb">Ang maáyao sa isigcaíng̃on, labing maáyo, maáyo pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mejora</span>. V. <i><a href="#e.medra">Medra</a></i>. * <span lang="ceb">Ang bahin ng̃a labing maáyo sa cabílin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mejoramiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáyo, pagcatóbo.</span> -</p> -<p id="e.mejorana" class="hw"><span class="sc">Mejorana</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mejorar</span>. = <span lang="ceb">Pagáyo, pagtóbo, pagdagcó sa bisan onsa. * Pagbílin sa labíng maáyong bahin sa cabílin -sa obán ng̃a mg̃a manononód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mejoría</span>. V. <i><a href="#e.medra">Medra</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcaárang arang, pagcaáyo sa masaquít. * Pagcaáyo sa bisan onsa ng̃a itándig sa lain -ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melada</span>. = <span lang="ceb">Inádlip sa tinápay ng̃a guidíhog sa dogós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melado</span>. = <span lang="ceb">Ang may color sa dogós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melancolía</span>. = <span lang="ceb">Laoay ng̃a mahágcot ug maítom. * Casobó, camíng̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melancólico</span>. = <span lang="ceb">Ang nagatong̃ód sa casobó, sa camíng̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melancolizar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasobó, pagpamíng̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melaza</span>. = <span lang="ceb">Lalog ta dogós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melcolcha</span>. = <span lang="ceb">Minása sa binócboc, sa dogós ug sa mg̃a panácot.</span> -<span class="pageNum" id="pb191">[<a href="#pb191">191</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Melena</span>. = <span lang="ceb">Ang bohóc ng̃a nabítay sa nauong ug dapit sa mg̃a matá. * Bohócan, ang bohóc ng̃a -sináblay. * Ang balahíbo sa liog sa leon. * Saquít sa suca ng̃a maítom ug calíbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meleno</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magabóhat sa yuta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melenudo</span>. = <span lang="ceb">Bochan, bochánon, ang may daghan ng̃a bohóc, bohócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa dogós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melgacho</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melífero</span>. = <span lang="ceb">Ang may dugús.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melificado</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melificar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa mg̃a puticócan sa dugús.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melífluamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatám-is, sa pagcahómoc. * Sa pagcalómo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melifluidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatám-is, pagcahómoc, pagcalómo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melífluo</span>. = <span lang="ceb">Ang may dugús. * Matám is, mahómoc. * Táuo ng̃a aghop, sa maáyong gaui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meliloto</span>. = <span lang="ceb">Tanóm. * Táuo ng̃a coliró, boang boang, hong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melindre</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e107508" title="Fuente: Calánon">Calán-on</span> mg̃a pagaboháton sa binóchoc, sa dogós ug sa itlog. * Pagcacúti cuti, pagcalígdong -ng̃a guilabíhan. * Pagcadóga doga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melindroso</span>. = <span lang="ceb">Cuti cutíhan, ang magapacalígdong sa díli macaígo, magadúga dugang táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melocoton</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ug ang bong̃a nia, sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melodía</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay, pagcamíng̃ao sa mg̃a ting̃og sa mg̃a táuo, sa mg̃a langgam ug sa mg̃a -tolónggon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melodioso</span>. = <span lang="ceb">Matám-is ng̃a patalinghógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meloja</span>. = <span lang="ceb">Hinúgas sa dugús.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melon</span>. = <span lang="ceb">Melon, tibór, balogcóson, boyóg, bolása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melonar</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guitámnan sa mg̃a melon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meloncillo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a diótay, sa opát ca tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melonero</span>. = <span lang="ceb">Ang magatanóm, magatípig ug magabalígya sa mg̃a melon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatám-is ng̃a guican sa dogós, sa <span class="corr" id="xd31e107582" title="Fuente: azúcar">asúcar</span>, &c. * Pagcahómoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meloso</span>. = <span lang="ceb">Ang matám-is maíng̃on sa dugús. * Mahómoc, maáyo, malómo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melote</span>. = <span lang="ceb">Matám-is ng̃a magáhi gahi sa dugús. * Lalog sa <span class="corr" id="xd31e107599" title="Fuente: azúcar">asúcar</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melsa</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúgay, pagcahínay sa pagbúgat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mella</span>. = <span lang="ceb">Guibang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mellado</span>. = <span lang="ceb">Sioang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mellar</span>. = <span lang="ceb">Pagguíbang. * Pagtípic, pagtípac sa mg̃a pinggan, sa panácsan, &c. * Pagdáot sa dong̃og -sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Melliza</span>. = <span lang="ceb">Soriso ng̃a sináctan sa dagús.</span> -</p> -<p id="e.mellizo" class="hw"><span class="sc">Mellizo</span>. = <span lang="ceb">Calóha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mellon</span>. = <span lang="ceb">Soló sa dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Membrana</span>. = <span lang="ceb">Panit ng̃a manípis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Membrete</span>. = <span lang="ceb">Solat ng̃a lactor ug sa diótay ng̃a polong, sa pagtimáan sa bisan onsa, arón isólat -oña sa hatáas ng̃a pagásoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Membrillo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ug ang iang bong̃a, sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Membrudamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcacósog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Membrudo</span>. = <span lang="ceb">Cosógon, cosgon, sopang, sa dagcóng hosog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mementos</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a bahin sa misa ng̃a pagadumdúman sa mg̃a Padre ng̃a nanagmisa sa mg̃a buhi ug -sa mg̃a minatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Memo</span>. = <span lang="ceb">Boang. * Mahadlócon, taláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Memorable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós ng̃a pagadomdómon ug timaánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Memorando</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Memorar</span>. = <span lang="ceb">Pagdómdom, paghámdom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Memoria</span>. = <span lang="ceb">Panomdóman, idolómdom: ang usá sa totólo ca galámhan sa calág. * Maáyong dong̃og, -pagcabántog, pagcabánsag. * Pagcomostá, pagpang̃omostá.</span> -<span class="pageNum" id="pb191a">[<a href="#pb191a">191</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Memorial</span>. = <span lang="ceb">Libro, papel ng̃a pagasolátan sa bisan onsa ng̃a tacós ng̃a timaánan ug pagdodómon. -* Papel ng̃a sinolátan sa pagpang̃áyo sa mg̃a ponóan sa bisan onsang pagtógot, tong̃ód -sa mg̃a pahanóngdan sa táuo ng̃a nang̃áyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Memorialista</span>. = <span lang="ceb">Ang may opicio sa pagsúlat sa guisógo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Memorioso</span>. = <span lang="ceb">Ang may maáyong panomdóman, ang malisód mahacalimót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mena</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menaje</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a casangcápan sa usá ca baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mencion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahísgot, pagcahándom. * Paghing̃álan sa bisan cansa ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.mencionar" class="hw"><span class="sc">Mencionar</span>. = <span lang="ceb">Pagsuguílon, paghísgot, paghándom. * Paghing̃álan sa bisan onsa ug sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mendicante</span>. = <span lang="ceb">Ang naquiglímos, ang hang̃ol. * Ang Padre sa mg̃a caparían ng̃a nanagquiglímos sila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mendicidad</span>. V. <i><a href="#e.mendiguez">Mendiguez</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mendiganta</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a nagapaquiglímos.</span> -</p> -<p id="e.mendiguez" class="hw"><span class="sc">Mendiguez</span>. = <span lang="ceb">Pagcaháng̃ol, pagpaquiglímos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mendigo</span>. = <span lang="ceb">Maquililímos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mendosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa bacac, sa pagcasayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mendoso</span>. = <span lang="ceb">Bacácon, ang may sayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mendrugo</span>. = <span lang="ceb">Tipac ng̃a tinápay ng̃a ipanghátag sa mg̃a hang̃ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meneador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapalíhoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menear</span>. = <span lang="ceb">Lihoc. * Pagbóhat sa madalí, sa masingcámot, sa maáyong pagágui, sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meneo</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíhoc sa laoas, pagcahayón hayón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menester</span>. = <span lang="ceb">Quinahánglan. * Pagcalíbang, pagcaólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menesteroso</span>. = <span lang="ceb">Ang coláng̃an sa mg̃a quinahánglan con sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menestra</span>. = <span lang="ceb">Guinisál sa mg̃a otan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menestral</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a pasóhol sa bisan onsang opicio, ang mamomóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mengano</span>. = <span lang="ceb">Coan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mengua</span>. = <span lang="ceb">Pagcacopós. * Pagcacólang sa pagcatúman, sa pagcahíngpit sa bisan onsa. * Caólao ng̃a -guican sa catálao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menguadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy caúlao, sa pagcaoaláy dong̃og ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menguado</span>. = <span lang="ceb">Taláoan, maharlócon. * Sa diótay ng̃a cásing cásing. * Boang, culiró, coláng̃an sa boot. * Hicáoan, daguinótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menguante</span>. = <span lang="ceb">Pagcahunás sa dagat, pagcacopós sa tubig sa mg̃a sobá, sa mg̃a tobóran, sa mg̃a danao, -&c. * Pagcacupús sa bulan ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menguar</span>. = <span lang="ceb">Copós. * Pagcólang.</span> -</p> -<p class="hw">Meñique. = <span lang="ceb">Comaíngquing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menjurje</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácot sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menor</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang botang ng̃a diótay sa lain. * Ang táuo ng̃a oalá pa omábot sa edad arón magabóot sa iang caogalíng̃on ng̃a cabobót-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menoría</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácop sa lain, pagcadiótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menos</span>. = <span lang="ceb">Diótay, culang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menoscabador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menoscabar</span>. = <span lang="ceb">Pagcopós sa bisan onsa, pagcóha sa usá ca bahin sa bisan onsa. * Pagdáot sa bisan -onsa. * Pagcóbot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menospreciablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagpasipála, sa pagcatámay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menospreciador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapasipála, ang magatámay, ang díli magatagád sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menospreciar</span>. = <span lang="ceb">Pasipála, tamay. * Díli pagtagád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menosprecio</span>. = <span lang="ceb">Pasipála, pagtámay, pagcatámay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mensaje</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a guipasábot sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo, sa alaguían sa sinógo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mensajero</span>. = <span lang="ceb">Sinógo, ang guisúgo sa pagpahibaló sa lain sa bisan onsa, sa pagdála sa mg̃a balíta, -&c.</span> -</p> -<p id="e.menstruacion" class="hw"><span class="sc">Menstruacion</span>. = <span lang="ceb">Batásan, saquét, bulan sa mg̃a babáye.</span> -<span class="pageNum" id="pb192">[<a href="#pb192">192</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Menstrualmente</span>. = <span lang="ceb">Sa saquét sa mg̃a babáye, sa batásan, sa bulan.</span> -</p> -<p id="e.menstruante" class="hw"><span class="sc">Menstruante</span>. = <span lang="ceb">Ang guibatasánan, ang guibolánan sa saquét sa mg̃a babáye, ang mibáti ug tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menstruo</span>. V. <i><a href="#e.menstruacion">Menstruacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menstruosa</span>. V. <i><a href="#e.menstruante">Menstruante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mensual</span>. = <span lang="ceb">Ang sa bulan bulan ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mensualmente</span>. = <span lang="ceb">Sa tagbólan, sa bulan bulan ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mensura</span>. = <span lang="ceb">Socod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mensural</span>. = <span lang="ceb">Ang icasócod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mensurar</span>. = <span lang="ceb">Pagsócod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menta</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, yerbabuena.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mentado</span>. = <span lang="ceb">Donggánon, bantógon, banságon, sa maáyong ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mental</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mentalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa húna húna lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mentar</span>. V. <i><a href="#e.mencionar">Mencionar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mente</span>. = <span lang="ceb">Ihibaló, boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mentecatería</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóang, pagcahóng̃og, pagcaoaláy boot, pagcabóng̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mentecatez</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mentecato</span>. = <span lang="ceb">Boang, hong̃og, coláng̃an sa boot, coliró, bong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mentidero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatambóng̃an sa mg̃a táuo ng̃a oaláy buhat, sa pagsoguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mentir</span>. = <span lang="ceb">Pagbácac, pagsayóp, paglímbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mentira</span>. = <span lang="ceb">Bacac, limbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metirosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa bacac, sa limbong, sa salingcápao sa pagcalaláng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mentiroso</span>. = <span lang="ceb">Bacácon, malilímbong, limbóng̃an. * Ang macalímbong, bisan onsa sa salingcápao lamang, -malimbóng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mentís</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a ipadóng̃og sa lain sa paghing̃álan canía ug bacácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menudamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatinágsa tagsa, sa pagcaánam anam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menudear</span>. = <span lang="ceb">Pagsóbsob, pagsócot, pagbóhat sa bisan onsa sa macadágham. * Pagsóguil sa bisan onsa -sa pagcatinágsa tagsa, sa macúti ng̃a pagásoy. * Pagsóguid sa bisan onsa ng̃a oaláy -polós ug hingtóngdan. * Pagsábog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menudencia</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Pagcadiótay sa bisan onsa. * Pagcahíling, pagcasósi sa bisan onsa sa pagcacúti caáyo, -sa dagcóng cacúgui. * Mg̃a tolotagídyot sa solód sa tian sa mg̃a hayópan, sa human -na ang paglápa caníla: ang dogó, ang mg̃a tináe, ng̃a baga, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menudeo</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóbsob, pagcasócot, sa macadághan. * Pagbalígya sa bisan onsa sa pagcatinágsa -tagsa. * Pagcasábog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menudillo</span>. = <span lang="ceb">Ang solód sa guinháoa, sa tian sa mg̃a langgam: ang dogó, cásing cásing, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Menudo</span>. = <span lang="ceb">Diótay, hamóbo, magamáy. * Bisan onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a oaláy polós, talamáyon. -* Ang salapí ng̃a dogmoc. * Ang magahíling ug magasúsi sa bisan onsa sa mahínay hinay, sa dagcóng cacógui. * Ang solód sa tian, sa guinháoa -sa mg̃a mananáp, ang mg̃a tináe, ang atáe, ang cásing cásing, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meollo</span>. V. <i><a href="#e.medula">Médula</a></i>. * <span lang="ceb">Boot, ihibaló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meon</span>. = <span lang="ceb">Maihíon, ang moígi caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mequetrefes</span>. = <span lang="ceb">Laláqui ng̃a mahilábot sa díli onta iang quinahánglan ug catungdánan. * Ang macasámoc -sa oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meramente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy sacót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Merar</span>. = <span lang="ceb">Pagsimbóg, pagsambóg, pagsácot.</span> -</p> -<p id="e.mercadear" class="hw"><span class="sc">Mercadear</span>. = <span lang="ceb">Pagpatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.mercader" class="hw"><span class="sc">Mercader</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa mg̃a manggad ug sa bisan onsa. * -Magbalilígya.</span> -<span class="pageNum" id="pb192a">[<a href="#pb192a">192</a>]</span></p> -<p id="e.mercaderia" class="hw"><span class="sc">Mercadería</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a manggála ng̃a arang palíton ug ibalígya. * Opicio sa pagcacomerciante.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mercado</span>. = <span lang="ceb">Pagcatámbong, catilíngban, cadaghánan sa mg̃a táuo sa usá ca lugar, ng̃a managátang -sila sa pagbalígya ug sa pagpálit sa mg̃a manggad. * Ang lugar sa cadaigánan ng̃a -pagabaligyáan, pagapalítan ug pagatagilísan sa mg̃a manggad, sa mg̃a adlao ng̃a tinórlo -ug hingtúngdan. * Mercado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mercaduría</span>. V. <i><a href="#e.mercaderia">Mercadería</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mercancía</span>. V. <i><a href="#e.mercadear">Mercadear</a></i> y <i><a href="#e.mercaderia">Mercadería</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mercante</span>. V. <i><a href="#e.mercader">Mercader</a></i> y <i><a href="#e.mercantil">Mercantil</a></i>. * <span lang="ceb">Sacayán ng̃a pagalulánan sa mg̃a manggar ng̃a ibalalígya.</span> -</p> -<p id="e.mercantil" class="hw"><span class="sc">Mercantil</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a manggad ug sa mg̃a comerciante.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mercantilmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa mg̃a tolománon sa mg̃a comerciante.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mercar</span>. = <span lang="ceb">Pagpálit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Merced</span>. = <span lang="ceb">Sohol. * Hatag, gasa. * Bisan onsa ng̃a pagtógot ug calóoy sa mg̃a ponóan sa ilang -mg̃a guinsacópan. * Ang caparían ni S. Pedro Nolasco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mercenario</span>. = <span lang="ceb">Mamomóo, ang táuo ng̃a magabóhat sa yota tong̃ód sa hingtúngdan ng̃a sohol. * Padre sa caparían sa Merced.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mercería</span>. = <span lang="ceb">Pagpatigáyon, pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a tolotagídyot ng̃a oaláy bale caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mercero</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a tolotagídyot ng̃a oaláy bale caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mercurial</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mercurio</span>. = <span lang="ceb">Bitóon, planeta ng̃a labíng harúul sa arlao. * Asogue.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Merchante</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya sa obán ng̃a mg̃a manggad, sa oaláy tiendáhan -ug pinoyánan ng̃a malíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Merdellon</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a icasáoay sa sologóon ng̃a hugáoan, bolíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Merdoso</span>. = <span lang="ceb">Hugáoan, mahámos, ponó sa hogao.</span> -</p> -<p id="e.merecedor" class="hw"><span class="sc">Merecedor</span>. = <span lang="ceb">Ang tacús sa castigo con sa maáyong balus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Merecer</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsa, arón tomacós ang magabóhat sa maáyong balus con sa castigo, -pagpahanong̃ód.</span> -</p> -<p id="e.merecidamente" class="hw"><span class="sc">Merecidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatacós, sa pagcaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Merecido</span>. = <span lang="ceb">Casáquet, castígo ng̃a tacús ihátag sa bisan cansa. * Pahanóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mereciente</span>. V. <i><a href="#e.merecedor">Merecedor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Merecimiento</span>. V. <i><a href="#e.merito">Mérito</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Merendar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamáhao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Merendona</span>. = <span lang="ceb">Pamáhao ng̃a mahál, sa daghánan ng̃a mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Merengue</span>. = <span lang="ceb">Matám-is sa dagoay sa usá ca itlog ng̃a lopiac, ng̃a pagaboháton sa mg̃a itlog ng̃a -sináctan sa asúcar ng̃a putíon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meretricio</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a babáyeng bigáon, sa maláo-ay ng̃a batásan, sa mg̃a sandil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meretriz</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng daótan, bigáon, sandil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Merganzar</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mergo</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meridiano</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa odto, sa caodtóhon sa tung̃á sa adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Merienda</span>. = <span lang="ceb">Pamáhao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Merino</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa mg̃a carnero, ug ang ilang balahíbo ng̃a guing̃álan ug marina. * Bohóc -ng̃a colóng̃on ug mabános.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Méritamente</span>. V. <i><a href="#e.merecidamente">Merecidamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meritísimo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tacós uyámot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.merito" class="hw"><span class="sc">Mérito</span>. = <span lang="ceb">Pahanóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meritoriamente</span>. V. <i><a href="#e.merecidamente">Merecidamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meritorio</span>. = <span lang="ceb">Ang may pahanóngdan ng̃a maáyo, ang tacós sa maáyong balos. * Ang magabóhat sa oaláy -sohol, arón muángcon sia sa mg̃a pahanóngdan ng̃a maáyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb193">[<a href="#pb193">193</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Merlo</span>. = <span lang="ceb">Isda, (calaínan.)</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Merluza</span>. = <span lang="ceb">Isda, (calaínan.)</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Merma</span>. = <span lang="ceb">Pagcacopós, pagcacobós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mermar</span>. = <span lang="ceb">Copós, cobós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mermelada</span>. = <span lang="ceb">Matám-is sa membrillo ng̃a sináctan sa dogós con sa asúcar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mero</span>. = <span lang="ceb">Olay, sa oaláy sacót sa bisan onsa. * Isda, (calaínan.)</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Merodear</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag sa obán ng̃a mg̃a soldados sa tapoc ng̃a guitaláyan nila, sa pagpang̃áoat -sa mg̃a cabaláyan ng̃a paghiaguían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mes</span>. = <span lang="ceb">Bulan. * Batásan, saquét sa mg̃a babáye. * Sohol sa mg̃a sologóon ng̃a baláydon sa -bulan bulan ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mesa</span>. = <span lang="ceb">Lamesáhan, lamesa. * Ang <span class="corr" id="xd31e108685" title="Fuente: calànon">calán-on</span> ng̃a ibótang sa lamesa. * Ang mahál ng̃a laoas sa atong Guinóong Jesucristo ng̃a -pagcalaoáton sa mg̃a táuo. * Latoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mesada</span>. = <span lang="ceb">Ang salapí con bisan onsa ng̃a ihalátag con baláiron tagbúlan, sa bulan bulan ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mesana</span>. = <span lang="ceb">Ang talároc sa mg̃a sacayán ng̃a labíng harúul sa olín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mesar</span>. = <span lang="ceb">Pagíbot sa mg̃a bohóc ug sa mg̃a bong̃ot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mesentorio</span>. = <span lang="ceb">Bahin sa sulód sa guinháoa, sa tian, ing̃on sa usá ca panit ng̃a ponó sa mg̃a caogátan -ug sa tamboc, ng̃a guitapótan sa tináe ng̃a alaguían sa mg̃a quináon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meseraica</span>. = <span lang="ceb">Ogat ng̃a guican sa atáy ug moábot sa mesenterio ng̃a guiíng̃on carón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mesero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a pasóhol sa bulan bulan ng̃atanán sa baláy sa maestro ng̃a nagatóon canía -sa opicio, sa obos na sia mahibaló ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mesías</span>. = <span lang="ceb">Ang sinógo. * Si Jesucristo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mesillo</span>. = <span lang="ceb">Ang saquét ng̃a nahaóna ng̃a moábot sa mg̃a babáye sa human na ang pagánac nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meson</span>. = <span lang="ceb">Halapítan. * Alabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mesonaje</span>. = <span lang="ceb">Lugar con dalan ng̃a guibotáng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a halapítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mesonero</span>. = <span lang="ceb">Ang tagía sa mg̃a halapítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mesquino</span>. V. <i><a href="#e.mezquino">Mezquino</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mesta</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a taguía sa mg̃a hayópan, mg̃a canding, mg̃a carnero, &c., ng̃a nanagbáton -niána ug nanagbalígya sa longsod. * Cabildo, catilíngban sa mg̃a tagía sa mg̃a hayópan -sa pagsábot sa bisan onsa ng̃a tacús ng̃a pagaboháton nila, sa pagbáton ug paghópot -sa maong mg̃a hayópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mestizo</span>. = <span lang="ceb">Táuo con mananáp ng̃a natáuo sa amahán ug inahán ng̃a nagacaláin lain sila sa pagcalíoat. -* Anac sa táuo ng̃a Español ug sa táuo ng̃a indio, sa indio ug sa insic, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mesto</span>. = <span lang="ceb">Cahoy cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mesura</span>. = <span lang="ceb">Pagcalígdong, pagcaámbong. * Pagtáhod, <span class="corr" id="xd31e108803" title="Fuente: catahúran">catahóran</span>, catahá. * Pagcahínay hinay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mesuradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa mahínay hinay. * Sa pagcaámbong, sa pagcalígdong. * Sa catahóran, sa catahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mesurado</span>. = <span lang="ceb">Malígdong, maámbong. * Tigtáhor, ang may catahóran, catahá. * Táuo ng̃a díli molabí -sa casaráng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mesurar</span>. = <span lang="ceb">Pagpalígdong, pagpaámbong. * Pagtáhor, pagtahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metafísica</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a <span class="corr" id="xd31e108834" title="Fuente: nahiláhot">nahilábot</span> sa mg̃a espíritu, sa mg̃a calág, ug sa mang̃a sinógdan ug guinicánan sa mg̃a húna -húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metafísicamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabátir caáyo, sa pagcahalálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metafísico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa metafísica. * Ang halálom ug malisód ng̃a pagatoquíbon ug pagasabóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metáfora</span>. = <span lang="ceb">Sambíng̃ay, baláybay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metafóricamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasambíng̃ay, pagcabaláybay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metafórico</span>. = <span lang="ceb">Ang may sambíng̃ay, ang musambíng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metaforizar</span>. = <span lang="ceb">Pagsambíng̃ay, pagbaláybay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metal</span>. = <span lang="ceb">Tombága. * Ang tonóg sa ting̃og. * Calaínan, cahímtang sa bisan onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb193a">[<a href="#pb193a">193</a>]</span></p> -<p id="e.metalario" class="hw"><span class="sc">Metalario</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa mg̃a buhat sa tombága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metálico</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang buhat sa tumbága. * Ang salapíng túod, sa boláoan sa tumbága con sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metalífero</span>. = <span lang="ceb">Ang guisáctan sa tombága. * Lugar ng̃a guitobóan sa tombága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metalista</span>. V. <i><a href="#e.metalario">Metalario</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metalúrgia</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a nagaásoy sa pagbóhat sa mg̃a tombága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metamorfosis</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálhin sa usá ca butang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metedor</span>. = <span lang="ceb">Manonolód, ang magasolód. * Ang magasolód sa mg̃a calongsódan sa mg̃a manggad ng̃a -guinadilí sa hari, sa mg̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meteduría</span>. = <span lang="ceb">Pagcasolód sa mg̃a calongsódan sa mg̃a manggad ng̃a guidilí sa mg̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metemuertos</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mahilabtánon, ng̃a talamáyon. * Tabían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metéoro</span>. = <span lang="ceb">Ang magáma sa cahang̃ínan. * Ang olan, ang mg̃a linti, &c., ug bisan onsa ng̃a masónog -sa mg̃a dag-om sa tiempo sa mg̃a onós ug mg̃a bagyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meter</span>. = <span lang="ceb">Solód, locloc, socsoc. * Pagsolód sa tinágo sa mg̃a calongsóran sa mg̃a manggad, arón -díli onta baydan ang mg̃a derechos ng̃a hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metódicamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahúsay, sa masóhay. * Sa pagcataláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metódico</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guibúhat sa pagcahúsay sa mahósay, sa quinaárman. * Táuo ng̃a maganonót -sa casaráng̃an sa iang mg̃a buhat, ug sa iang batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Método</span>. = <span lang="ceb">Caogalíng̃on ng̃a pagbóhat ug pagpamólong sa bisan onsa. * Cagaoían, batásan sa tagsa -tagsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metralla</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a balang diótay ug sa bisan onsa ng̃a magamáy, dogmoc ug magáhi ng̃a isolód, icalárga -sa mg̃a luthang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Métrica</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagbóhat sa mg̃a berso, mg̃a garay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metro</span>. = <span lang="ceb">Berso, garay, balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metrópoli</span>. = <span lang="ceb">Ciudad, longsod ng̃a dagcó, cabesera sa probinsia con sa Guinharían. * Singbahán ng̃a -guibotáng̃an sa Arzobispo, ng̃a magasácop sa obán ng̃a mg̃a Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Metropolitano</span>. = <span lang="ceb">Ang Arzobispo ng̃a magasácop sa obán ng̃a mg̃a Obispo. * Ang nahatong̃ód sa cabesera -sa probinsia con sa Guinharían ug sa Arzobispo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Meya</span>. = <span lang="ceb">Caság, alimáng̃o sa dagat.</span> -</p> -<p id="e.mezcla" class="hw"><span class="sc">Mezcla</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácot. * Pagcasimbóg, pagcasambóg. * Mg̃a boloc sa mg̃a hablon. * Sacót sa apog, -balás ug tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mezcladamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasácot, sa pagcahiósa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mezclador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasácot, ang magapahiósa sa mg̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mezcladura</span>. V. <i><a href="#e.mezcla">Mezcla</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mezclamiento</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mezclar</span>. = <span lang="ceb">Sacót, paghiósa. * Simbóg, sambóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mezcolanza</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácot ng̃a lain caáyo ng̃a díli macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mezquinamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahícao, sa cahícao. * Sa pagcaháng̃ol. * Sa pagcadaguínot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mezquindad</span>. = <span lang="ceb">Caháng̃ol. * Cahícao, pagcadaguínot ng̃a guilabíhan. * Pagcacáguis.</span> -</p> -<p id="e.mezquino" class="hw"><span class="sc">Mezquino</span>. = <span lang="ceb">Hang̃ol, pobres, ang coláng̃an sa quinahánglan. * Hicáoan, daguinótan. * Diótay uyámot. -* Caguísan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mezquita</span>. = <span lang="ceb">Singbahán, lugar ng̃a pagaampóan sa mg̃a moros.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cmi" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cmi.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">MI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Miaja</span>. = <span lang="ceb">Momhó. * Bisan onsa ng̃a dogmoc, magágmay caáyo, diótay oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miar</span>. V. <i><a href="#e.maullar">Maullar</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb194">[<a href="#pb194">194</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Miasma</span>. = <span lang="ceb">Tolotagídyot uyámot ng̃a guican sa mang̃a laoas sa mg̃a masaquéton, sa mg̃a tubig, -&c., ng̃a nalán-og ug ng̃a nadonót, ng̃a magadáot sa moatóbang. * Ang saquít ng̃a -moalísng̃ao sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miau</span>. = <span lang="ceb">Tonóg sa ting̃og sa iríng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mico</span>. = <span lang="ceb">Amó, alíoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Micrómetro</span>. = <span lang="ceb">Salamín, anteojo ng̃a pagagamíton sa pagsócod sa cadagcóon sa mg̃a bitóon, sa arlao -ug sa búlan, ug sa cahalayóon nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Microscopio</span>. = <span lang="ceb">Salamín, anteojo, capandáyan ng̃a magapacadagcó caáyo sa mg̃a botang ng̃a diótay ug -magamáy uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Micho</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a icahing̃álan sa iríng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miedo</span>. = <span lang="ceb">Cahárloc. * Catáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miedoso</span>. V. <i><a href="#e.medroso">Medroso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miel</span>. = <span lang="ceb">Dogós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mielga</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a maáyo sa pagpacáon sa mg̃a cabayo, &c. * Isda, (calaínan.)</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mielgo</span>. V. <i><a href="#e.mellizo">Mellizo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miembro</span>. = <span lang="ceb">Bahin sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp, ang bahin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miente</span>. = <span lang="ceb">Húna húna. * Ihibaló, boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miera</span>. = <span lang="ceb">Ang lana ng̃a guican sa cahoy ng̃a guing̃álan ug enebro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miércoles</span>. = <span lang="ceb">Miércoles, ang icaópat ca adlao sa semana, apil ang domingo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mierda</span>. = <span lang="ceb">Tae sa mg̃a táuo ug sa ubán ng̃a mang̃a mananáp. * Boling, hugao ng̃a natápot sa mang̃a -bisti ug sa bisan diin.</span> * De aves. = <span lang="ceb">Iti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mierdacruz</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miés</span>. = <span lang="ceb">Ang oháy, ang liso ug ang dagámi sa trigo, sa humáy, &c. * Panúig, panuígan. * Cadaghánan -sa mg̃a cristianos, ug sa boot pabóñag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miga</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin ng̃a mahómoc sa solód sa panit sa tinápay. * Bisan onsa ng̃a diótay, dogmoc -ug magamáy caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Migaja</span>. = <span lang="ceb">Momhó sa tinápay, tipac, tipic ng̃a diótay caáyo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Migajada</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin ng̃a diótay sa bisan onsa ng̃a arang bahínon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Migajon</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa tinápay ng̃a mahómoc ug sa solód sa panit. * Ang labíng mahál sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Migar</span>. = <span lang="ceb">Pagárlip, pagdógmoc, pagtípac, pagtípic sa tinápay, sa pagbúhat ug sopas ug sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Migratorio</span>. = <span lang="ceb">Ang malálin, ang mabálhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mijo</span>. = <span lang="ceb">Daoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mil</span>. = <span lang="ceb">Libo, usá ca libo. * Isip ng̃a díli maíhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Milagrero</span>. = <span lang="ceb">Ang magapacamilagros sa díli milagros ng̃a tuod.</span> -</p> -<p id="e.milagro" class="hw"><span class="sc">Milagro</span>. = <span lang="ceb">Buhat ng̃a cating̃aláhan ng̃a guican sa cosóg ug gahóm sa grasia sa Dios ug sa iang -santos ng̃a pagtábang, ng̃a díli mahímo ng̃a boháton sa mang̃a táuo sa ilang lamang -ng̃a caogalíng̃on ng̃a gahóm.</span> -</p> -<p id="e.milagrosamente" class="hw"><span class="sc">Milagrosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcating̃ála, sa pagcamilagros gayúd, sa pagcahibólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Milagroso</span>. V. <i><a href="#e.milagro">Milagro</a></i>. * <span lang="ceb">Ang may gahóm sa pagmilagros. * Bisan onsang cating̃aláhan, hibólng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Milano</span>. = <span lang="ceb">Banóg. * Isda, (calaínan.)</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Milenario</span>. = <span lang="ceb">Cadogáyan sa usá ca libo ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Milerama</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, (calaínan.)</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Milésimo</span>. = <span lang="ceb">Ang macahíngpit sa isip sa usá ca libo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Milhojas</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, (calaínan.)</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miljar</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a mahamótang sa daghánan ng̃a mg̃a hobág ng̃a molomagamáy. * Calaínan sa -hilánat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Milicia</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagáoay, sa pagpang̃óbat sa mg̃a soldados, ug ang maong -mang̃a soldado. * Polong ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a capónong ponóng̃an sa mg̃a Ángeles.</span> -</p> -<p id="e.miliciano" class="hw"><span class="sc">Miliciano</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa milicia, sa mg̃a soldados.</span> -<span class="pageNum" id="pb194a">[<a href="#pb194a">194</a>]</span></p> -<p id="e.militante" class="hw"><span class="sc">Militante</span>. = <span lang="ceb">Soldados, ang magasílbi sa pagcasoldados. * Ang Iglesia sa calibútan ng̃a mao ang -catilíngban sa mg̃a binuñágan ug ang ilang pang̃ólo ng̃a ang Santos ng̃a Papa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Militar</span>. V. <i><a href="#e.miliciano">Miliciano</a></i>, y <i><a href="#e.militante">Militante</a></i> hasta <i lang="ceb">ang Iglesia</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Militarmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa mg̃a tolománon sa mg̃a soldados. * Sa <span class="sic">pagcasinoldado</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Milla</span>. = <span lang="ceb">Ang icatólo ca bahin sa usá ca legua ng̃a pagalácuon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Millar</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a macagáma sa isip sa usá ca libo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Millarada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a libo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Millon</span>. = <span lang="ceb">Napólo ca gatús ca libo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Millonario</span>. = <span lang="ceb">Arunáhan, salapían caáyo, dato sa mang̃a salapiánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mimar</span>. = <span lang="ceb">Pagógay ogay, paghátag sa paráyeg, pagálam alam. * Pagpalángga caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mimbre</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mimbrear</span>. V. <i><a href="#e.cimbrar">Cimbrar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mimbrera</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mimo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magalípat sa mg̃a táuo ng̃a nanagsolóng sa mg̃a dula, sa iang pagtístis -ug mg̃a buhat ng̃a nagacaláin lain. * Pagcaógay ogay, pagparáyeg, pagcaálam alam. -* Pagcapaságar ng̃a guilabi sa mang̃a pagbóot sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mimoso</span>. = <span lang="ceb">Parayégon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mina</span>. = <span lang="ceb">Alaguían sa mg̃a tubig sa ilálom sa yota. * Lang̃ob, bohó ng̃a pagacalíon sa ilálom -sa yota ng̃a pagasórlan sa pólvora, sa pagbóncag ug pagpalupád sa mg̃a cota, sa mg̃a -baluarte, &c. * Lugar ng̃a pagacalían sa ilálom sa yota, sa pagcúha sa buláoan, sa -salapí, &c. * Ang sinógdan ug guinicánan sa mg̃a tobóran. * Ang opicio sa dagcóng -polós sa oaláy dagcóng cabórlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Minador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat, magacále ug magapacále sa mg̃a mina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Minal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Minar</span>. = <span lang="ceb">Pagcále sa ilálom sa yota. * Pagpatigáyon sa masingcámot caáyo sa pagdáng̃at sa bisan -cansa, sa guitúyo ng̃a guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mineraje</span>. = <span lang="ceb">Ang pagbóhat sa mg̃a mina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mineral</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a mina. * Ang tumbága, buláoan, &c., ng̃a maquíta sa ilálom -sa yota. * Guinicánan, sinógdan sa mg̃a tobóran, ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mineralogía</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a nahilábot sa mang̃a mineral.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mineralogista</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a maálam sa quinaárman sa mg̃a mineral.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Minería</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa pagbóhat sa mg̃a mina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Minero</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a pagatórcan sa buláoan, sa salapí, &c. * Ang táuo ng̃a magabóhat sa mg̃a -mina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miniatura</span>. = <span lang="ceb">Piníntal sa papel, sa garing, &c., ng̃a mahínlo caáyo, sa mg̃a color ng̃a hinílis -sa tubig ng̃a sináctan sa tagoc, sa goma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mínimo</span>. = <span lang="ceb">Diótay caáyo. * Ang religioso sa caparían ni San Francisco de Paula.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Minio</span>. = <span lang="ceb">Pintura ng̃a mapolá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ministerial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa paghósay sa mang̃a Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ministerio</span>. = <span lang="ceb">Ang opicio, catongdánan sa tagsa tagsa ca táuo. * Bisan onsang buhat. * Paghópot sa -mang̃a holosáyon ng̃a labíng mahál ug macúli sa mang̃a Guinharían. * Ang cahímtang -sa pagcaministro sa Guinharían ug ang tiempo ng̃a pagadugáyan sa opicio. * Cadaghánan -sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a ministro sa Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ministra</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a magasílbi sa lain. * Ang asáoa sa ministro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ministrador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasílbi ug magaalágar sa lain.</span> -<span class="pageNum" id="pb195">[<a href="#pb195">195</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Ministrante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ministrar</span>. = <span lang="ceb">Pagsílbi, pagalágar. * Pagtúman sa bisan onsang opicio. * Paghátag, pagtógot sa lain -sa bisan onsa, bisti, salapí, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ministril</span>. = <span lang="ceb">Ministro ng̃a obus, sa diótay ng̃a gahúm, alguasil, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ministro</span>. = <span lang="ceb">Ang magasílbi ug magaalágar sa lain, sa bisan onsa. * Ang hocom ng̃a magatúman sa -mg̃a tolománon sa catarúng̃an. * Dagcóng táuo ng̃a guitugyánan sa mg̃a holosáyon ng̃a -labíng mahál ug macúli sa Guinharían. * Ang alguasil ug ang obán ng̃a mg̃a táuo sa -<span class="corr" id="xd31e109681" title="Fuente: justisia">justicia</span>, ng̃a obós ug sa diótay ng̃a gahúm. * Padre cura.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Minorar</span>. = <span lang="ceb">Pagdíot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Minorativo</span>. = <span lang="ceb">Ang macadíot sa bisan onsa. * Ang <span class="corr" id="xd31e109699" title="Fuente: macacúha">macacóha</span> sa usá ca bahin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Minucia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíot. * Bisan onsa ng̃a diótay uyámot, ng̃a oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Minucioso</span>. = <span lang="ceb">Ang masámoc, ang mahilábot sa mang̃a botang ng̃a oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Minuciosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcacúti cuti ng̃a guilabíhan, sa oaláy polós ug hingtúngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Minué</span>. = <span lang="ceb">Sayáo, pagsabáy ng̃a guican sa mg̃a prancés.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Minuete</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Minuta</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a sinolátan, sa pagcaláctor, sa bisan onsa ng̃a tacós ng̃a timaánan ug pagadomdómon, -arón isólat sa mg̃a hatáas ng̃a polong sa oláhing adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Minutar</span>. = <span lang="ceb">Pagsólat sa bisan onsa sa mg̃a lactor ug hamóbong polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Minutero</span>. = <span lang="ceb">Ang puthao, tumbága, &c., ng̃a magatórlo sa mg̃a minutos sa mg̃a horásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Minutista</span>. = <span lang="ceb">Bulac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Minuto</span>. = <span lang="ceb">Minuto, ang usá sa canúmam ca bahin ng̃a hingsácpan sa usá ca horas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mio</span>. = <span lang="ceb">Áco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miope</span>. = <span lang="ceb">Halap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mirabel</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p id="e.mirada" class="hw"><span class="sc">Mirada</span>. = <span lang="ceb">Pagcasolóng, pagcatán-ao, pagcaquíta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miradera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagasólng̃an, pagatan-áoan sa mg̃a táuo. * Bisan onsang lugar ng̃a anáa -sa dayág, ng̃a guitán-ao sa bisan cansa. * Lantáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mirador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasolóng, ang motán-ao, ang macaquíta. * Lugar ng̃a hatáas, <span class="corr" id="xd31e109818" title="Fuente: lantáaon">lantáoan</span> ng̃a pagadáygan ug pagatan-áoan sa haláyong yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miradura</span>. V. <i><a href="#e.mirada">Mirada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miramiento</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagcatimáan, pagcacógui. * Pagtáhor, catahá sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.mirante" class="hw"><span class="sc">Mirante</span>. = <span lang="ceb">Ang magasolóng, ang magatán-ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mirar</span>. = <span lang="ceb">Solóng, tan-ao, quita. * Paghíling. * Pagbántay sa mg̃a buhat sa bisan cansa. * Pagtagár -sa bisan cansa, paghigúgma canía, pagdóng̃og sa iang mg̃a sambag. * Paghúna húna, -pagpalándong, pagmátng̃on. * Paglában, pagtábang, paghópot, pagalíma sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mirífico</span>. = <span lang="ceb">Cating̃aláhan, hibólng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miriñaque</span>. = <span lang="ceb">Hias sa mg̃a diótay ng̃a bale, ng̃a oaláy polós caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mirla</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mirlar</span>. = <span lang="ceb">Pagpacalígdong sa salingcápao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mirlo</span>. = <span lang="ceb">Calígdong sa salingcápao. * Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miron</span>. V. <i><a href="#e.mirante">Mirante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mirra</span>. = <span lang="ceb">Tagoc ng̃a mahomót, masíhag, masínao ug sa color ng̃a molomapolá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mirrado</span>. = <span lang="ceb">Ang sináctan sa mirra.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mirrauste</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e109914" title="Fuente: Calánon">Calán-on</span> ng̃a magáma sa mg̃a Coyóbog sa salapáti, sa mg̃a almendras, sa asúcar ug sa obán -ng̃a mg̃a panácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mirro</span>. = <span lang="ceb">Cahoy cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Misa</span>. = <span lang="ceb">Misa, paghálad ng̃a guipanagbóhat sa mg̃a Padre, sa paghálad nila sa Dios ng̃a Amahán -sa <span class="pageNum" id="pb195a">[<a href="#pb195a">195</a>]</span>bilídhon ng̃a laoas ug dugó sa atong Guinóong Jesucristo sa ilálom sa mg̃a dagoay -sa tinápay ug sa bino. * Pagólden sa pagcapadre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Misacantano</span>. = <span lang="ceb">Ang guioldenáhan sa pagcapadre ug ang magamisa ng̃a naháona, bag-o.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Misal</span>. = <span lang="ceb">Librong dagcó ng̃a pagabasáhan sa mg̃a padre sa pagmisa nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Misantropía</span>. = <span lang="ceb">Casucóng dagcó, caligótgot, pagcadomót, pagcalícay sa usá ca táuo sa ubán ng̃a mg̃a -isigcatáuo nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Misántropo</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahagógma magdóol sa iang isigcatáuo, tong̃ód sa iang casocó, casobó, caligótgot -ug camíng̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Misario</span>. = <span lang="ceb">Ang báta ng̃a motábang ug magaayurál sa pagmisa sa mg̃a Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miscelánea</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácot, pagcahiósa sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miserable</span>. = <span lang="ceb">Aláot, táuo ng̃a oaláy palad, ang guicayógtan, ang guicalísdan. * Ang napaóbos, ang -oaláy cosóg ug gahóm. * Hicáoan, daguinótan, hacog, caguísan.</span> -</p> -<p id="e.miserablemente" class="hw"><span class="sc">Miserablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaaláot, sa pagcaoaláy palad, sa malisód uyámot, sa dagcóng cayógot. * Sa pagcahícao, -sa pagcadaguínot, sa pagcahácog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miseracion</span>. V. <i><a href="#e.misericordia">Misericordia</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Míseramente</span>. V. <i><a href="#e.miserablemente">Miserablemente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miserear</span>. = <span lang="ceb">Paghícao, pagdaguínot, paghácog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miserere</span>. = <span lang="ceb">Ang piesta sa cuaresma sa pagsíngba sa atong Guinóong Jesucristo, sa pagpang̃ádye -con pagcanta sa maong miserere. * Saquét ng̃a nahamótang sa pagágui sa bába sa hugao, -sa tae.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miseria</span>. = <span lang="ceb">Casaquítan, calisód, cagóol, pagcaaláot, pagcaoaláy palad. * Caháng̃ol, pagcapobres, -pagcacólang sa mg̃a quinahánglan. * Cahícao, pagcadaguínot, bisan onsa ng̃a diótay -caáyo, ng̃a oaláy bale.</span> -</p> -<p id="e.misericordia" class="hw"><span class="sc">Misericordia</span>. = <span lang="ceb">Calóoy, pagcaginóclog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Misericordiosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa calóoy, sa pagpoáng̃od, sa pagcahinóclog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Misericordioso</span>. = <span lang="ceb">Mang̃iloóyan, ang malóoy, ang mapoang̃ódon, mahinoclógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mísero</span>. = <span lang="ceb">Hicáon, daguinótan, hacog, caguísan.</span> -</p> -<p class="hw">Misero. = <span lang="ceb">Ang musíngba sa masóbsob, ang mahagógma magsíngba sa masócot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mision</span>. = <span lang="ceb">Pagsógo. * Pagsóroy soroy sa mg̃a Padre, sa mg̃a calongsóran, sa pagoáli sa mg̃a camatoóran -sa Evangelio. * Oáli ng̃a maínit caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Misionero</span>. = <span lang="ceb">Palaoáli, ang Padre ng̃a magaoáli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Misivo</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a sinolátan, solat ng̃a guipadála sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mismo</span>. = <span lang="ceb">Mao, mao gayúd. * Magsáma, topóng, maíng̃on ng̃a tood.</span> -</p> -<p id="e.mistamente" class="hw"><span class="sc">Mistamente</span>. = <span lang="ceb">Ang ang̃ay sa gahóm sa mg̃a hocmánan sa mg̃a Padre ug sa díli Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mistela</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon ng̃a magáma sa aguardiente, tubig, asúcar ug canela.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Misterio</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo ng̃a hibalóan ug tuquíbon. * Ang polong ng̃a halálom caáyo. * Ang macúli ug malisód -ng̃a pagasabóton. * Ang mg̃a camatoódan sa atong Pagtóo ng̃a tinágo sa santos ng̃a -cabobót-on sa Dios. * Ang tinágo, ang guibóhat sa hilom.</span> -</p> -<p id="e.misteriosamente" class="hw"><span class="sc">Misteriosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa hilom, sa tinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Misterioso</span>. = <span lang="ceb">Ang díli matóquib.</span> * V. El anterior. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mística</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman, tolománon sa paghúsay sa quinabúhi sa pagcadebotos, sa pagcamaampóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Místicamente</span>. V. <i><a href="#e.misteriosamente">Misteriosamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Místico</span>. V. <i>Misterioso.</i> * <span lang="ceb">Sacayán sa duhá ca layág. * Maampóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mistifori</span>. V. <i><a href="#e.mistamente">Mistamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Misto</span>. = <span lang="ceb">Ang sináctan sa mg̃a butang ng̃a nagacaláin lain. * Sinimbógan.</span> -<span class="pageNum" id="pb196">[<a href="#pb196">196</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Mistura</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácot, pagcasímbog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Misturar</span>. = <span lang="ceb">Pagsácot, pagbóloc. * Pagsimbóg, pagsambóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mita</span>. = <span lang="ceb">Pagcahúsay sa padron arón hibalóan ang mg̃a táuo ng̃a somosógot, ng̃a managbóhat sa mg̃a buhat -sa longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mitad</span>. = <span lang="ceb">Tong̃á, pecas, pacas, acob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mitayo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a somosógot, timbol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mitigacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahínay hinay, pagcaárang arang.</span> -</p> -<p id="e.mitigador" class="hw"><span class="sc">Mitigador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapahínay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mitigar</span>. = <span lang="ceb">Paghínay, pagcóha coha, pagárang arang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mitigativo</span>. V. <i><a href="#e.mitigador">Mitigador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mitigatorio</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mitología</span>. = <span lang="ceb">Historia, solat ng̃a bacácon sa mg̃a dios dios ug sa mg̃a táuo ng̃a bantógon sa mg̃a -dioatáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miton</span>. = <span lang="ceb">Bisti sa mg̃a babáye ng̃a guitábon nila sa mg̃a bocton cutub sa popólan hasta sa sico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mitote</span>. = <span lang="ceb">Sayáo, pagsabáy sa mg̃a indio, sa pagsigcóbot cobot nila sa ilang mg̃a camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mitra</span>. = <span lang="ceb">Calo calo sa mg̃a Obispo ug mg̃a Arzobispo sa pagtóman nila sa mg̃a catongdánan sa -pagcaobispo nila. * Ang cahímtang sa Arzobispo ug sa Obispo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mitrado</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a guitogótan sa pagdála dala sa iang olo sa calo calo sa mg̃a Arzobispo -ug mg̃a <span class="corr" id="xd31e110281" title="Fuente: Opispo">Obispo</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mitrar</span>. = <span lang="ceb">Pagobispo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Miz</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a igatáoag sa iríng.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cmo" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cmo.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">MO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Moblar</span>. = <span lang="ceb">Pagsángcap sa bisan onsang baláy, solód &c., sa mg̃a casangcápan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mocadero</span>. = <span lang="ceb">Paño, panápton ng̃a icapáhid sa ilong, sa sip-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mocador</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mocante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mocarro</span>. = <span lang="ceb">Sip-on, cogmo ng̃a mobítay sa ilong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mocear</span>. = <span lang="ceb">Pagcóndat, pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a ang̃ay sa mg̃a olitáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mocedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaolitáuo. * Pagcacóndat sa mg̃a olitáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mocero</span>. = <span lang="ceb">Laláqui ng̃a moaólag ng̃a mahagógma maghilábot sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moceton</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a báta pa, matámboc, sa dagcóng hosog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mocion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíhoc. * Pagcabóyoc sa húna húna. * Pagcahónghong sa Dios sa mg̃a calág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mocito</span>. = <span lang="ceb">Bag-ong olitáuo, oloolitáuo.</span> -</p> -<p id="e.moco" class="hw"><span class="sc">Moco</span>. = <span lang="ceb">Sip-on, pong-it, taping, cogmo. * Ang pabílo ng̃a nasónog sa mg̃a sugá. * Tayá, tambacólong -sa pothao. * Ang talo ng̃a natólo sa mg̃a candela ng̃a dinagcútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mocoso</span>. = <span lang="ceb">Sip-ónon, cogmóhon, pong-íton, tapíng̃on.</span> -</p> -<p id="e.mochada" class="hw"><span class="sc">Mochada</span>. = <span lang="ceb">Pagcaómpog, pagcasóngco sa olo sa bisan diin. * Pagcapácog sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mocheta</span>. = <span lang="ceb">Catapúsan sa mg̃a columna ng̃a paglingcódan ug hunóng̃an sa mg̃a arco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mochil</span>. = <span lang="ceb">Báta ng̃a pagasogóon, sologóon sa mg̃a táuo ng̃a nanagbóhat sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mochila</span>. = <span lang="ceb">Poyo poyo, pontél sa panit, ng̃a pagasórlan <span class="corr" id="xd31e110419" title="Fuente: aa">sa</span> mg̃a <span class="corr" id="xd31e110422" title="Fuente: sordados">soldados</span> sa ilang bisti ug ilang balon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mocho</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a guipótlan sa mg̃a song̃áy. * Ang guigontíng̃an ug guialótan sa bohóc. -* Cahoy ng̃a guipótlan sa mg̃a sang̃á ug odlot. * Mg̃a torres ug bisan onsa ng̃a oalá -botáng̃an sa tomóy sa catapúsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mochuelo</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a ing̃on ing̃on sa bucao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moda</span>. = <span lang="ceb">Batásan, bag-ong usos sa mg̃a dagoay sa mg̃a bisti.</span> -<span class="pageNum" id="pb196a">[<a href="#pb196a">196</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Modal</span>. = <span lang="ceb">Caogalíng̃on ng̃a batásan sa pagbóhat, sa paglacáo, sa pagpamólong, &c., sa tagsa -tagsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Modelar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsa ng̃a dagoay con táuo táuo sa yota, sa talo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Modelo</span>. = <span lang="ceb">Panigíngnan, laráoan, pananglétan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moderacion</span>. = <span lang="ceb">Casaráng̃an. * Pagcaóbos sa bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moderadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa casaráng̃an.</span> -</p> -<p id="e.moderado" class="hw"><span class="sc">Moderado</span>. = <span lang="ceb">Ang mahamútang sa casaráng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moderar</span>. = <span lang="ceb">Pagápas sa casaráng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Modernamente</span>. = <span lang="ceb">Sa bag-o pa, carón bag-o, díli pa dugay. * Cadón cadón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moderno</span>. = <span lang="ceb">Bag-o.</span> * V. El anterior. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Modestamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaólay, sa maáyong pagcahúsay ug <span class="corr" id="xd31e110518" title="Fuente: pogcabótang">pagcabótang</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Modestia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaólay. * Pagcaáng̃ay sa mg̃a buhat sa tagsa ca táuo, sumála sa cahímtang nia. -* Pagcahúsay sa matá sa pagsolóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Modesto</span>. = <span lang="ceb">Olay. * Ang magapaáng̃ay sa iang mg̃a buhat ug mg̃a polong sumála sa cahímtang nia. -* Ang díli motótoc sa iang mg̃a matá sa pagsolóng nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Módico</span>. V. <i><a href="#e.moderado">Moderado</a></i>. * <span lang="ceb">Diótay, dolodíot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Modificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálic, pagcahióli sa mg̃a botang sa ilang pagcabótang ng̃a daan. * Pagcabótang -sa bisan onsa sa casaráng̃an, sa pagcóha sa pagcacólang ug sa pagcacápin, sa pagcadagcó ug sa pagcadiótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Modificar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa bisan onsa sa casaráng̃an, sa oaláy pagcacápin ug pagcacúlang, pagcadagcó -ug pagcadiótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Modismo</span>. = <span lang="ceb">Caogalíng̃on ng̃a pagsángpot sa tagsa ca pinamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Modista</span>. = <span lang="ceb">Ang moápas sa bag-ong batásan, sa bag-ong usos sa pagbísti. * Ang magatahí ug magabóhat sa mg̃a bísti ing̃on sa -bag-ong batásan.</span> -</p> -<p id="e.modo" class="hw"><span class="sc">Modo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang ng̃a caogalíng̃on sa bisan onsa. * Casaráng̃an sa pagbóhat ug sa pagpamólong. -* Catahóran, catahá, maáyong pagatóbang. * Gaui, cagaoían ng̃a maáyo sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Modorra</span>. = <span lang="ceb">Pagcabórong sa olo, pagcabóg-at sa laoas, pagcatólog ng̃a dagcó ug mabóg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Modorro</span>. = <span lang="ceb">Ang mobáti sa saquét sa pagcabórong sa olo, sa cabóg-at sa laoas, sa pagcatólog ng̃a -mabórlay. * Táuo ng̃a oaláy quinaárman ug salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Modrego</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a oaláy polós, ng̃a oaláy quinaádman sa ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Modulacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláin lain, pagcalírog lirog sa ting̃og, sa pagcanta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Modular</span>. = <span lang="ceb">Pagláin lain, pagtáas ug pagóbos, paglírog lirog sa ting̃og, sa pagcanta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mofa</span>. = <span lang="ceb">Pagcayóbit, pagcatámay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mofador</span>. = <span lang="ceb">Tigyúbit, tigtámay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mofante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mofar</span>. = <span lang="ceb">Yubit, tamay, sood sood.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moflete</span>. = <span lang="ceb">Aping ng̃a dagcó, matámboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mofletudo</span>. = <span lang="ceb">Ang guitambócan sa aping.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mogollon</span>. = <span lang="ceb">Pagcahilábot sa bisan cansa sa díli onta quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mogote</span>. = <span lang="ceb">Bongtod, bolobóngtod. * Tapoc sa mg̃a bináng̃an, sa mg̃a baat, sa mg̃a bogcos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mogrollo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a borong, ng̃a oaláy pagtáhod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moharrache ó Moharracho</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a nagapacaláin sa bisti, arón pagalipátan ug pagalipáyon ang nagasolóng -canía. * Bisan onsang dagoay ng̃a malágsot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mohatra</span>. = <span lang="ceb">Pagcapálit sa bisan onsa sa pagsáad sa hatáas ng̃a bale sa salingcápao lamang, arón -palíton, sa pagcamatúod, sa diótay ug obos ng̃a bale.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mohecer</span>. = <span lang="ceb">Pagagóp-op.</span> -<span class="pageNum" id="pb197">[<a href="#pb197">197</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Moheda</span>. = <span lang="ceb">Boquid, solóp ng̃a guitobóan sa mg̃a cahoy ng̃a mabános, masónson caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mohina</span>. = <span lang="ceb">Casocó, song̃ot, capong̃ót, caligótgot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mohino</span>. = <span lang="ceb">Ang nasocó, naligótgot, napong̃ót. * Ang guisóng̃ot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moho</span>. = <span lang="ceb">Agóp-op. * Pagcalícay sa pagbóhat, guican sa catápol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mohoso</span>. = <span lang="ceb">Ang guiagóp-op.</span> -</p> -<p id="e.mojada" class="hw"><span class="sc">Mojada</span>. = <span lang="ceb">Pagcahomód, pagcabasá. * Ang samad ng̃a guican sa pagsóntoc sa hing̃aníban ng̃a matalínis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mojador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapahomód, ang magabasá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mojadura</span>. V. <i><a href="#e.mojada">Mojada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mojar</span>. = <span lang="ceb">Basá, homód, holom. * Paghilábot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mojarrilla</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a matístis, malipáyon sa canúnay, ng̃a díli maálam manoyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moje</span>. = <span lang="ceb">Sabáo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mojicon</span>. = <span lang="ceb">Pagpócpoc sa nauong, sa camót ng̃a quinómcom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mojiganga</span>. = <span lang="ceb">Dula sa cadaigánan. * Bisan onsa ng̃a hing̃alatáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mojigato</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a malaláng̃on, ng̃a magapacalígdong ug magapacatálao, sa pagcóha ug pagdáng̃at sa iang -guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mojon</span>. = <span lang="ceb">Timáan sa cota, &c., ng̃a ibótang sa mg̃a cadalánan, sa pagtimáan sa mg̃a caotlánan. -* Caotlánan. * Tae sa táuo ng̃a tibúoc ug magáhi. * Tobol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mojonera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a mojon. * Caotlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mola</span>. = <span lang="ceb">Onód ng̃a motóbo sa tian sa obán ng̃a mg̃a babáye, ug pagaíngnon ng̃a mabdos sila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa color ng̃a guilígis sa macaúsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molar</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa ligsánan, ug ang maáyo sa paglígis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molde</span>. = <span lang="ceb">Marca, hormáhan. * Táuo ng̃a boótan, quinaarmánon, &c., ng̃a mahímo onta sia ug panigíngnan sa obán. -* Patic.</span> -</p> -<p id="e.moldear" class="hw"><span class="sc">Moldear</span>. = <span lang="ceb">Paglíloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moldura</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang dagoay ng̃a guilíloc sa tumbága, sa bató, &c. * Patic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moldurar</span>. V. <i><a href="#e.moldear">Moldear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mole</span>. = <span lang="ceb">Mahínlo, mahómoc. * Bisan onsang dagcóng booc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molécula</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca bahin ng̃a magamáy caáyo sa bisan onsa. * Ang usá ca taguígdiot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moledero</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo ng̃a pagalígson, ang lilígson.</span> -</p> -<p id="e.moledor" class="hw"><span class="sc">Moledor</span>. = <span lang="ceb">Maglilígis, ang magalígis. * Bisan onsa ng̃a macasámoc, magabórlay, magaaling̃ása. -* Cuti cutíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molendero</span>. = <span lang="ceb">Maglilígis, ang magahátod sa bisan onsa ng̃a pagalígson onta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moler</span>. = <span lang="ceb">Ligis. * Docdoc, dogmoc. * Pagsámoc, pagbórlay, pagaling̃ása. * Pagdáot, pagláglag, -paggobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a batóng ligsánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molestador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasámoc, samócan, condátan, ang magabórlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molestamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasámoc, sa pagcabórlay, sa pagcaaling̃ása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molestar</span>. = <span lang="ceb">Pagbórlay, pagsámoc, pagcúndat, pagaling̃ása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molestia</span>. = <span lang="ceb">Casocó. * Casámoc, cabórlay, cacápoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molesto</span>. = <span lang="ceb">Condátan, ang macasámoc, samócan, ang magabórlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moleta</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a magáhi caáyo, ng̃a pagagamíton sa paglígis sa mg̃a pintura. * Capandáyan -ng̃a icalígis sa tinta sa mg̃a impresor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molibodena</span>. = <span lang="ceb">Tombága ng̃a molomapolá ug mahómoc.</span> -<span class="pageNum" id="pb197a">[<a href="#pb197a">197</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Molicie</span>. = <span lang="ceb">Pagcahínlo, pagcahómoc. * Salá ng̃a mang̃íl-ad, ng̃a díli ang̃ay sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p id="e.molienda" class="hw"><span class="sc">Molienda</span>. = <span lang="ceb">Pagcalígis. * Ang guilígis sa macaúsa. * Cabórlay, cahágo, casámoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moliente</span>. V. <i><a href="#e.moledor">Moledor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahómoc.</span> -</p> -<p id="e.molificante" class="hw"><span class="sc">Molificante</span>. = <span lang="ceb">Ang magapahómoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molificar</span>. = <span lang="ceb">Paghómoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molificativo</span>. V. <i><a href="#e.molificante">Molificante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molimiento</span>. V. <i><a href="#e.molienda">Molienda</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molinera</span>. = <span lang="ceb">Ang asáoa sa molinero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molinero</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a maáyo sa paglígis. * Tagía sa ligsánan. * Ang magalígis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molinete</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa mg̃a sacayán sa pagsácoat sa mg̃a sinípit, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molinillo</span>. = <span lang="ceb">Ligsánan ng̃a diótay. * Ang cahoy con capandáyan ng̃a icahílis, igalínis, icacútao -ug igabatíl sa socolate sa batirol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molino</span>. = <span lang="ceb">Ligsánan, lilígsan. * Táuo ng̃a cundátan ng̃a díli mahamótang. * Ang macasámoc ug -magabúrlay. * Ang bába.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molitivor</span>. V. <i><a href="#e.molificante">Molificante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molondro ó Molondron</span>. = <span lang="ceb">Matalác-on, matác-hon. * Ang coláng̃an sa pagtáhod ug sa catahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mollar</span>. = <span lang="ceb">Mahómoc, ang masáyon pagapótlon, pagadocdócon ug pagadogmócon. * Carne, onód sa oaláy -bocóg. * Bisan onsa ng̃a may dagcóng polós, ng̃a macapolós. * Táuo ng̃a masáyon pagalimbóng̃an -ug pagaólo olóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mollear</span>. = <span lang="ceb">Pagbóyoc sa bisan onsa tong̃ód sa pagcahómoc nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molledo</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin ng̃a ondan ug malíng̃in sa laoas, sa mg̃a paa, sa mg̃a bocton, &c. * Ang -bahin ng̃a mahómoc sa tinápay, sa ilálom sa panit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molleja</span>. = <span lang="ceb">Baticólon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mollejon</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a matámboc apan maluyáhon ug sa oaláy cosóg. * Ang mahináyon sa gaui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mollera</span>. = <span lang="ceb">Alimpólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molleta</span>. = <span lang="ceb">Tinápay ng̃a minása usáhay sa gatas. * Ang aping ng̃a dagcó, matámboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molletudo</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa dagcóng aping.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mollina</span>. = <span lang="ceb">Olan ng̃a mahínay, binabáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Molliznar ó Molliznear</span>. = <span lang="ceb">Pagólan sa mahínay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Momentáneamente</span>. = <span lang="ceb">Sa macadíot, sa madalí caáyo, sa usá ca pagpíloc sa matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Momentáneo</span>. = <span lang="ceb">Ang madalí, ang malágmit caáyo, ang díli madúgay.</span> -</p> -<p id="e.momento" class="hw"><span class="sc">Momento</span>. = <span lang="ceb">Macadiót lamang, usá ca pagpíloc sa matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Momería</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa mg̃a dula sa pagláin lain sa nauong ug sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Momio</span>. = <span lang="ceb">Onód sa oaláy tamboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Momo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaculíot sa nauong. * Pagcayúbit, pagcatámay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Momordiga</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, (calaínan.)</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mona</span>. = <span lang="ceb">Amó, alíoas ng̃a baye. * Pagcahobóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monacal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a Padreng monje.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monacato</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa mg̃a monje.</span> -</p> -<p id="e.monacillo" class="hw"><span class="sc">Monacillo</span>. = <span lang="ceb">Báta ng̃a magasílbi sa mg̃a Singbahán sa pagtábang ug pagayurál sa pagmisa sa mg̃a -Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monacordio</span>. = <span lang="ceb">Clabe ng̃a diótay, tolónggon ng̃a may coldas ug ng̃a pagacablíton maíng̃on ng̃a sa -pagcáblit sa órgano.</span> -</p> -<p id="e.monada" class="hw"><span class="sc">Monada</span>. = <span lang="ceb">Pagcatístis, pagcacolíot sa nauong, pagparáyeg ng̃a guilabíhan. * Pagcaógay ogay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monago ó Monaguillo</span>. V. <i><a href="#e.monacillo">Monacillo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monarca</span>. = <span lang="ceb">Hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monarquía</span>. = <span lang="ceb">Guinharían ng̃a guinahóptan sa hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monárquico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa Guinharían.</span> -</p> -<p id="e.monasterial" class="hw"><span class="sc">Monasterial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa monasterio, sa conbento.</span> -<span class="pageNum" id="pb198">[<a href="#pb198">198</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Monasterio</span>. = <span lang="ceb">Baláy, conbento ng̃a guinpúy-an sa mg̃a monje.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monásticamente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa mg̃a tolománon sa mang̃a Padreng monje.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monástico</span>. V. <i><a href="#e.monasterial">Monasterial</a></i>. * <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa cahímtang sa mg̃a Padreng monje.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monda</span>. = <span lang="ceb">Pagcapón, pagcaháoan sa mg̃a cahoy, sa pagcóha sa mg̃a sang̃á ng̃a patáy ug daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mondadiente ó Mondadientes</span>. = <span lang="ceb">Palito, gung̃i sa pagcúhit sa mahabílin sa talioála sa mg̃a ng̃ipon.</span> -</p> -<p id="e.mondador" class="hw"><span class="sc">Mondador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaháoan, ang magapáhid, ang magahínis, ang magapánit sa mg̃a bong̃a, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mondadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcaháoan, pagcapáhid, pagcahínis, pagcapánit. * Ang quinóha sa bisan onsa cay oaláy -bale. * Ang panit, &c., sa mg̃a bong̃a, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mondaorejas</span>. = <span lang="ceb">Caohe, icolóhit sa dalónggan.</span> -</p> -<p id="e.mondar" class="hw"><span class="sc">Mondar</span>. = <span lang="ceb">Olay, haoan, pahid, hinis, nosnos, quias, coscos. * Pagpánit sa bisan onsa ng̃a may -panit. * Paggónting, pagálot sa bohóc ug sa bong̃ot. * Pagcóha, pagpang̃áoat sa bisan -onsa, ug labí pa sa salapí sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mondo</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy hugao ug buling. * Ang oalá dogáng̃an sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mondonga</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a sologóon ng̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mondongo</span>. = <span lang="ceb">Ang solód sa guinháoa, sa tian sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mondonguero</span>. = <span lang="ceb">Ang magaguisál ug magabalígya sa ng̃atanán ng̃a solód sa guinháoa sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moneda</span>. = <span lang="ceb">Salapí ng̃a icapálit sa bisan onsa, sa boláoan, sa salapí con sa tumbága. * Pisos, -caháte, sicápat, sicaoálo, cuartos, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monedería</span>. = <span lang="ceb">Opicio sa pagbóhat sa salapí, sa mg̃a pisos, mg̃a caháte, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monedero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat ug magamarca sa mg̃a pisos, sa mg̃a caháte, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monería</span>. V. <i><a href="#e.monada">Monada</a></i>. * <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a oaláy bale ug polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monesco</span>. = <span lang="ceb">Ang mahatong̃ód ug ang̃ay sa mg̃a amó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monetario</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa salapí, mg̃a pisos, mg̃a caháte, &c., sa mg̃a tiempo ng̃a miági, ug -sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a lugar. * Ang mg̃a sorlánan ug ang solód ng̃a guibotáng̃an -sa maong salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monicion</span>. = <span lang="ceb">Pagpahibaló, pagbaláod, pagmantalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monigote</span>. = <span lang="ceb">Ang religioso ng̃a lego, oldog. * Táuo ng̃a oaláy quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monipocio</span>. = <span lang="ceb">Pagsábot sa bisan onsa, sa mg̃a táuo ng̃a nanaghiúsa sila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monís</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang diótay ug maníndot, maáñag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monises</span>. = <span lang="ceb">Salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mónita</span>. = <span lang="ceb">Pagcalaláng, quinaárman sa paglímbong, sa pagólo olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monitoria</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a hocom, sa mg̃a ponóan sa Singbahán, sa pagtáoag sa hocmánan -sa bisan cansa, sa pagpang̃otána canía sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monitorio</span>. = <span lang="ceb">Ang magapahibaló ug magapamátng̃on sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monja</span>. = <span lang="ceb">Binócot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monje</span>. = <span lang="ceb">Boghó, Padre ng̃a mopoyó sa caming̃áoan. * Padre ng̃a mopoyó sa conbento, sa monasterio. * Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monjil</span>. = <span lang="ceb">Hábito, bisti sa mg̃a monja, sa mg̃a binócot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monjío</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa mg̃a monja, sa mg̃a binócot. * Pagcasolód sa mg̃a babáye sa pagcamonja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mono</span>. = <span lang="ceb">Maáyo, maníndot, maáñag, matahóm. * Amó. * Alíoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monocerote</span>. = <span lang="ceb">Mananáp, (calaínan.)</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monóculo</span>. = <span lang="ceb">Ang guibotáng̃an, sa usá lamang ca matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monograma</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a sinolátan sa mg̃a letra ng̃a nang̃alang̃áquit ug sa pagcaláctud.</span> -<span class="pageNum" id="pb198a">[<a href="#pb198a">198</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Monomaquia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáyat, pagcaáoay sa dohá lamang ca táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monopastos</span>. = <span lang="ceb">Motón sa usá lamang ca malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monopolio</span>. = <span lang="ceb">Pagbalígya sa pila lamag ca táuo sa bisan onsa arón maíla lang ang tobo, labon ng̃a -tacós onta ng̃a ibalígya sa cadaghánan, arón pagapóslan onta ng̃atanán. * Pagcasábot -sa mg̃a comerciante sa pagbalígya sa mg̃a manggad sa maong ng̃a bili.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monotonía</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay sa soguílon con sa ting̃og ng̃a díli maáyo, ug mao da sa guihápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monseñor</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a ióna sa Italia sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a ponóan sa Singbahán, ug sa ng̃alan -sa anac ng̃a pang̃ánay sa mg̃a hari sa Prancia ug sa obán ng̃a mg̃a dagcóng táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monserga</span>. = <span lang="ceb">Pinamólong, soguílon ng̃a mabóloc ug ng̃a díli masábot.</span> -</p> -<p id="e.monstruo" class="hw"><span class="sc">Monstruo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan ug hibólng̃an ng̃a contra sa tolománon sa pagcabóhat -sa isigcaíng̃on. * Bisan onsa ng̃a dagcóan caáyo, malágsot ug mang̃íl-ad uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monstruosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadagcó caáyo, sa pagcang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monstruosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli ang̃ay sa bisan onsa sa obán ng̃a isigcaíng̃on. * Pagcang̃íl-ad, pagcalágsot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monstruoso</span>. V. <i><a href="#e.monstruo">Monstruo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monta</span>. = <span lang="ceb">Pagcaípon sa daghánan ng̃a mg̃a ihap. * Pagcabále, ang bili ng̃a caugalíng̃on sa mg̃a -butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montado</span>. = <span lang="ceb">Ang cabayo ng̃a andam sa mg̃a quinahánglan arón pagacabayóan. * Soldados ng̃a may -cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montador</span>. = <span lang="ceb">Ang magacabayo.</span> -</p> -<p id="e.montadura" class="hw"><span class="sc">Montadura</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a quinahánglan sa mg̃a cabayo arón cabayóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montaje</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e111682" title="Fuente: Pacabótang">Pagcabótang</span> sa mg̃a lothang sa mg̃a cureña. * Mg̃a casangcápan sa mg̃a luthang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montanera</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e111691" title="Fuente: Salóp">Solóp</span> ng̃a pagabohían sa mang̃a baboy arón maning̃áon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montanero</span>. = <span lang="ceb">Magbalántay sa mg̃a solóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montano</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa buquid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montanada</span>. = <span lang="ceb">Pagcaándac ng̃a oaláy hingtúngdan. * Pagcadághan, cadaghánan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montante</span>. = <span lang="ceb">Espadang halagpád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montantear</span>. = <span lang="ceb">Pagándac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montaña</span>. = <span lang="ceb">Buquid. * Mg̃a caboquílan sa yota sa Búrgos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montañés</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a caboquílan. * Ang natáuo sa yota sa mg̃a buquid sa Búrgos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montañoso</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a may boquid, baquílid, bang̃ílid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montar</span>. = <span lang="ceb">Pagcabayo. * Pagsáca, pagtóngtong sa bocó bocó sa cabayo. * Pagábot sa mg̃a cuenta -sa bisan onsang isip, cantidad.</span> -</p> -<p id="e.montaraz" class="hw"><span class="sc">Montaraz</span>. = <span lang="ceb">Boquídnon, loog, ihaláson. * Gaui ng̃a maísog, maháit. * Magbalántay sa mg̃a buquid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monte</span>. = <span lang="ceb">Boquid. * Solóp. * Cacolían, cabilínggan, caoláng̃an sa pagbóhat sa bisan onsa. * -Olo ng̃a guidaghánan sa bohóc. * Sogál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montea</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a magaásoy sa pagsápsap ug pagtábas sa mg̃a bató ng̃a igabúhat sa mg̃a -arco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montera</span>. = <span lang="ceb">Calo calo sa panápton con sa panit ng̃a igatábon sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montería</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃áyam sa mg̃a baboy sa boquid, sa mg̃a osa ug sa obán ng̃a mg̃a mananáp ng̃a -ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montero</span>. = <span lang="ceb">Mang̃ang̃áyam, ang mang̃áyam sa mg̃a caboquílan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montés</span>. V. <i><a href="#e.montaraz">Montaraz</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montescos y capeletes</span> (haber.) = <span lang="ceb">Pagáoay, paglális lalis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montesino</span>. V. <i><a href="#e.montaraz">Montaraz</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monton</span>. = <span lang="ceb">Tapoc, ogdo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montoya</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa sayáo, sa sabáy.</span> -<span class="pageNum" id="pb199">[<a href="#pb199">199</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Montuoso</span>. = <span lang="ceb">Boquid, yota ng̃a guibanósan, guisonsónan sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Montura</span>. V. <i><a href="#e.montadura">Montadura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monumento</span>. = <span lang="ceb">Buhat sa bató, &c., ng̃a pagaboháton ug pagatindógon sa cadaigánan, arón may panomdóman -sa bisan cansang táuo ng̃a bantógon, con sa bisan onsa ng̃a cating̃aláhan ug hibólng̃an, -ng̃a tacús ng̃a timaánan ug pagadomdómon sa mg̃a táuo. * Ang altal ng̃a guibotáng̃an -sa jueves ng̃a santo sa laoas sa atong <span class="corr" id="xd31e111867" title="Fuente: Ginóong">Guinóong</span> Jesucristo, ng̃a sinolód sa usá ca caban caban ng̃a mahál. * Bisan onsang timáan -ng̃a nahabílin sa nahatábo sa canhing tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Monzon</span>. = <span lang="ceb">Cadugáyan sa hang̃in dapit sa habagátan, dapit sa amihánan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moña</span>. = <span lang="ceb">Táuo táuo sa <span class="corr" id="xd31e111884" title="Fuente: dagoy">dagoay</span> sa babáye ng̃a binistíhan, ng̃a pagahoálan sa pagcabóhat ug pagcatábas sa mg̃a bisti. -* Casocó, capong̃ót, caligótgot. * Pagcahobóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moño</span>. = <span lang="ceb">Pinángco. * Lambóhay, tarong sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moñudo</span>. = <span lang="ceb">Ang may pinángco. * Langgam ng̃a may lambóhay, tarong.</span> -</p> -<p id="e.moquear" class="hw"><span class="sc">Moquear</span>. = <span lang="ceb">Pagsíp-on, pagcógmo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moquero</span>. = <span lang="ceb">Panápton, paño ng̃a igapáhid sa ilong. * Sipng̃áhan, isilípng̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moquete</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc sa camót sa nauong con sa ilong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moquetear</span>. V. <i><a href="#e.moquear">Moquear</a></i>. * <span lang="ceb">Pagpócpoc, sa camót, sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moquillo</span>. = <span lang="ceb">Saquét sa obán ng̃a mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moquita</span>. = <span lang="ceb">Sip-on ng̃a matín-ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mora</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúgay, pagcaláng̃an, pagcaláng̃ay. * Bong̃a ng̃a matám-is, malomaáslom ug mahómoc -caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morabito</span>. = <span lang="ceb">Padre sa mg̃a moros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moracho</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a morado ng̃a obós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morada</span>. = <span lang="ceb">Pinoyánan, pagapóy-an, polóy-an, baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morado</span>. = <span lang="ceb">Morado. * Ang sináctan sa color ng̃a mapolá ug maítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapoyó, ang molópio sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moral</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa batásan ng̃a maáyo. * Quinaárman ng̃a magaásoy sa pagcaáyo ug sa -pagcadaótan sa mg̃a buhat sa mg̃a táuo. * Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a mora.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moralidad</span>. = <span lang="ceb">Pagtolón-an ng̃a mahatong̃ód sa batásan ug quinabúhi ng̃a maáyo. * Pagcabótang sa -mg̃a bohat sa mg̃a táuo sa tong̃ód sa ilang pagcaáyo ug pagcadaótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moralista</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaestudio sa quinaárman sa moral.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moralizar</span>. = <span lang="ceb">Pagásoy sa bisan onsang tolón-an ng̃a mahatong̃ód sa mg̃a batásan ug sa quinabúhi -ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moralmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa mg̃a tolománon sa moral. * Ing̃on sa guihúna húna sa cadaghánan sa mg̃a -táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morar</span>. = <span lang="ceb">Pagpoyó sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morbidez</span>. = <span lang="ceb">Pagcahómoc sa mg̃a bahin sa mg̃a laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mórbido</span>. = <span lang="ceb">Ang may saquét, ang masaquét, ang macasaquét. * Ang mahómoc caáyo.</span> -</p> -<p id="e.morbo" class="hw"><span class="sc">Morbo</span>. = <span lang="ceb">Saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morboso</span>. V. <i><a href="#e.morbo">Morbo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morcella</span>. = <span lang="ceb">Aligáto, biting caláyo ng̃a guican sa pabílo sa mg̃a lamparahán.</span> -</p> -<p id="e.morcilla" class="hw"><span class="sc">Morcilla</span>. = <span lang="ceb">Morcilla, pinótol ng̃a tináe sa baboy, sa carnero, &c., ng̃a ponó sa dogó ng̃a sináctan -sa mg̃a panácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morcillo</span>. = <span lang="ceb">Cabayo ng̃a lobos ng̃a maítom. * Bactin bactin sa bocton cutub sa abága hasta sa sico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morcon</span>. = <span lang="ceb">Morsilla sa labíng dagcóng tináe. * Táuo ng̃a matámboc, hamóbo ug malóya, sa oaláy -cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mordacidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcacágod. * Pagcaárat, pagcaáras. * Paglíbac libac sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mordante</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa mg̃a imprenta ng̃a pagagamíton sa paghúsay sa mg̃a letra maíng̃on ng̃a -nahamótang sa original, sa panigíngnan.</span> -<span class="pageNum" id="pb199a">[<a href="#pb199a">199</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Mordaz</span>. = <span lang="ceb">Ang macacágod. * Ang macaárat, macaáras. * Ang magalíbac sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mordaza</span>. = <span lang="ceb">Cahoy con pothao ng̃a ibótang, pagbalábag, sa bába sa mg̃a táuo, arón díli/sila macapamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mordazmente</span>. = <span lang="ceb">Sa paglíbac libac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mordedor</span>. = <span lang="ceb">Ang mopáac. * Ang magalíbac libac, tiglíbac, malibácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mordedura</span>. = <span lang="ceb">Pinaácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morder</span>. = <span lang="ceb">Paac. * Pagcágod. * Pagng̃ót ng̃ot. * Pagárat, pagáras. * Pagcóha sa mahínay hinay -sa bisan onsa, sa bisan diin, pagdáot sa dong̃og sa isigcatáuo, paglíbac libac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mordicacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacágod. * Pagcaárat, pagcaáras.</span> -</p> -<p id="e.mordicante" class="hw"><span class="sc">Mordicante</span>. = <span lang="ceb">Ang macacágod, ang macaárat, ang macaáras, ang macacatól sa maháit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mordicar</span>. = <span lang="ceb">Pagcatól. * Pagcágod, pagárat, pagáras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mordicativo</span>. V. <i><a href="#e.mordicante">Mordicante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mordido</span>. = <span lang="ceb">Ang guicuháan sa bisan onsang bahin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mordiscar</span>. = <span lang="ceb">Pagpáac sa mahínay, sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mordisco</span>. = <span lang="ceb">Pináac, pinaácan, pagpáac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morena</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moreno</span>. = <span lang="ceb">Molomaítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morera</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a mora.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morería</span>. = <span lang="ceb">Lugar, bario sa mg̃a calongsóran ng̃a guitagána arón pagapúy-an sa mg̃a moros, ug -ang ilang mg̃a yota ug mg̃a provincia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moribundo</span>. = <span lang="ceb">Mamalátyon, ang harúul na mamatáy.</span> -</p> -<p id="e.moriego" class="hw"><span class="sc">Moriego</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a moros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morigeracion</span>. = <span lang="ceb">Batásan ug quinabúhi ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morigerar</span>. = <span lang="ceb">Pagpogóng sa mg̃a cailíbgon. * Pagáyo sa batásan ug sa quinabúhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morillo</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pothao ng̃a ibótang sa dapóg, sa pagtóngtong dihá sa mg̃a sológnod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morir</span>. = <span lang="ceb">Patáy, pagtápos, pagtibáoas sa quinabúhi. * Pagábot sa táuo sa bisan onsa ng̃a macalisód -ug macayógot caáyo canía. * Pagpálong sa caláyo ug sa sugá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morisco</span>. V. <i><a href="#e.moriego">Moriego</a></i>. * <span lang="ceb">Ang moros ng̃a nahabílin sa España ug napabúñag, sa tiempo sa pagdáug caníla sa mg̃a -cristianos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morisma</span>. = <span lang="ceb">Pagtóo sa mg̃a moros. * Cadaghánan sa mg̃a moros.</span> -</p> -<p id="e.morisqueta" class="hw"><span class="sc">Morisqueta</span>. = <span lang="ceb">Calaláng, pagcalímbong ng̃a ang̃ay sa mg̃a moros. * Ang bogás sa humáy, maís, daoa, -&c., ng̃a linóto sa lonlon ng̃a tubig, ng̃a mao ang tinápay sa mg̃a indio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morlaco</span>. = <span lang="ceb">Ang magapacahóng̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moro</span>. = <span lang="ceb">Moros, ang moápas ug mahasácop sa Pagtóo ug religion ni Mahoma. * Ang bino ng̃a oalá simbógan sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moron</span>. = <span lang="ceb">Oloógdo, bolobóngtor sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morondonga</span>. = <span lang="ceb">Sacót sa mg̃a botang ng̃a oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morondo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy, tanóm ng̃a guicoháan sa mg̃a dahon. * Ang guialótan ug guiguntíng̃an sa bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadúgay, sa pagcaláng̃an, sa pagcaláng̃ay lang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúgay, pagcaláng̃an, pagcaláng̃ay lang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moroso</span>. = <span lang="ceb">Tigdúgay, madugáyon, mahináyon, malang̃ánon, maláng̃ay lang̃áyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morra</span>. = <span lang="ceb">Bagol bagol sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morrada</span>. V. <i><a href="#e.mochada">Mochada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morral</span>. = <span lang="ceb">Poyo poyo, puntél sa pagsolód ug pagdála sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morralla</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morrillo</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a malíng̃in, mahínlo ug magáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morriña</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a matacód sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayúpan. * Casobó, camíng̃ao sa buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morrion</span>. = <span lang="ceb">Calo calo sa mg̃a soldados.</span> -<span class="pageNum" id="pb200">[<a href="#pb200">200</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Morro</span>. = <span lang="ceb">Iring ng̃a magabánha con pagaógay ugáyon sia. * Bisan onsa ng̃a malíng̃in maíng̃on -ing̃on sa usá ca olo. * Ang mg̃a ng̃abil ng̃a dagcó, mabága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Morrudo</span>. = <span lang="ceb">Ang molomalíng̃in. * Ang may ng̃abil ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mortaja</span>. = <span lang="ceb">Sapot, ang bisti ng̃a guibísti sa mg̃a minatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mortal</span>. = <span lang="ceb">Ang arang mamatáy, mamalátyon. * Ang macamatáy. * Ang may timáan sa minatáy. * Ang -dagcóan caáyo sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mortalidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahímo sa pagdáoat sa camatáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mortalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa camatáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mortandad</span>. = <span lang="ceb">Camatáy, cadaghánan sa mg̃a minatáy tong̃ód sa salot, sa saquét ng̃a matacód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mortecino</span>. = <span lang="ceb">Ang mananáp ng̃a namatáy sa oalá tuyóon, ug ang onód nia. * Malúya, sa oaláy cosóg -ug gahóm. * Ang harúul mamatáy ug mapálong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mortero</span>. = <span lang="ceb">Docdócan. * Losóng. * Capandáyan sa mg̃a pang̃obátan sa pagsalibáy sa mg̃a granada -ug mg̃a bomba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mortífero</span>. = <span lang="ceb">Ang macamatáy ug ang may gahóm sa pagpatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mortificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáquet sa laoas. * Cayógot, calisód, cabórlay, casáquet sa húna húna, sa buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mortificar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasáquet sa laoas, pagpogóng sa mg̃a cailíbgon. * Pagyógot pagpalisód, pagcóha -sa cosóg, sa gahóm sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mortuorio</span>. = <span lang="ceb">Paglobóng, pagámdam sa paglobóng sa mg̃a minatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moruno</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa yota sa mg̃a moros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mosáico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód cang Moisés. * Bohat ng̃a pagaboháton sa mg̃a papán con sa mg̃a bató -ng̃a nagacaláin lain ug color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mosca</span>. = <span lang="ceb">Lang̃ao. * Táuo ng̃a cuti cutíhan ng̃a magacasámoc, magabórlay ug magaaling̃ása. * Ang aligáto con biti ng̃a guican sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moscarda</span>. = <span lang="ceb">Lang̃ao ng̃a dagcó. * Mg̃a oloítlog sa mg̃a putiócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moscardon</span>. = <span lang="ceb">Lang̃ao ng̃a dagcó.</span> * V. <i><a href="#e.avispon">Avispon</a></i>. * <span lang="ceb">Táuo ng̃a macasámoc, magabórlay, magaaling̃ása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moscareta</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moscatel</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa mg̃a ubas, sa mg̃a paras.</span> * V. El anterior desde <i lang="ceb">táuo</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moscon</span>. = <span lang="ceb">Lang̃ao ng̃a dagcó. * Táuo ng̃a macacóha ug macadáng̃at sa iang guitúyo tong̃ód sa -iang pagcamalaláng̃on ug pagcasamócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mosqueado</span>. = <span lang="ceb">Ang nalócop sa mg̃a pintal ng̃a tolotagídyot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mosqueador</span>. = <span lang="ceb">Paypay con bisan onsa sa pagbúgao sa mg̃a lang̃ao. * Ang icog sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mosquear</span>. = <span lang="ceb">Pagbúgao sa mg̃a lang̃ao. * Pagtúbag tubag sa bisan cansa con barlóng̃on sia ug saoáyon. -* Pagtolód, pagírog sa mg̃a casámoc, sa mg̃a cabilínggan, sa mg̃a caoláng̃an. * Paghanólsol -tong̃ód sa polong sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mosqueo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabúgao, pagbógao sa mg̃a lang̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mosquero</span>. = <span lang="ceb">Sang̃á sa cahoy con pinónpon sa tinábas ng̃a papel ng̃a pagabitáyon, arón moánha dihá -ang mg̃a lang̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mosqueta</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa pusil ng̃a dolodagcó sa guing̃álan ug escopeta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mosquetería</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a soldados ng̃a sangcap sa mg̃a pusil ng̃a mosquete.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mosquetero</span>. = <span lang="ceb">Soldado ng̃a sangcap sa mosquete.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mosquil</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a lang̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mosquitero</span>. = <span lang="ceb">Pabeyon, tabil ng̃a pagabitáyon sa guibotáng̃an sa catre con sa mg̃a higdáan, arón -díli manolód ang mg̃a namóc.</span> -<span class="pageNum" id="pb200a">[<a href="#pb200a">200</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Mosquito</span>. = <span lang="ceb">Namóc, tagnoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mostacho</span>. = <span lang="ceb">Bong̃ot sa ng̃abil sa itáas. * Aláp-ap, olat sa nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mostajo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mostaza</span>. = <span lang="ceb">Mostasa, ang binhi sa tanóm sa maong ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mostazo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa mostasa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mostear</span>. = <span lang="ceb">Pagtólo, pagágui sa dugá sa mg̃a paras, sa mg̃a ubas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mostillo</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e112707" title="Fuente: Calánon">Calán-on</span> ng̃a pagaboháton sa dogá sa mg̃a paras ug sa obán ng̃a mg̃a panácot. * Sacót, salsa, sabáo sa dugá sa paras ug sa mostaza.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mosto</span>. = <span lang="ceb">Ang dugá sa mg̃a paras, sa mg̃a ubas, sa oalá pa magbócal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mostrable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang ipaháyag, ipadayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mostrado</span>. = <span lang="ceb">Ang naanád sa bisan onsa, ang hingcaándam na, ang may batásan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mostrador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapaháyag, ang magapadayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mostrar</span>. = <span lang="ceb">Hayág, dayág, quita.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mostrenco</span>. = <span lang="ceb">Puhónan, hias, ng̃a oaláy tagía ng̃a guiíla: busa nahatong̃ód sa hari con sa mg̃a -caparían. * Táuo ng̃a oaláy pinuyánan ug agálon. * Ang matámboc ug mabóg-at caáyo. -* Ang oaláy quinaárman, ang díli macasábot ug macatóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mota</span>. = <span lang="ceb">Bolobalígtos ng̃a magáma sa panápton sa dihá pa sa haláblan. * Pinótol ng̃a hilo, -&c., ng̃a matápot sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mote</span>. = <span lang="ceb">Dangga, bansag. * Tigmo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Motejador</span>. = <span lang="ceb">Ang magalíbac sa isigcatáuo, ang magahing̃álan sa isigcaíng̃on sa mg̃a dangga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Motejar</span>. = <span lang="ceb">Paghing̃álan sa isigcatáuo sa mg̃a dangga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Motilar</span>. = <span lang="ceb">Pagálot, paggónting sa bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Motilon</span>. = <span lang="ceb">Ang guiguntíng̃an ug guialótan sa bohóc, ang <span class="corr" id="xd31e112798" title="Fuente: riligioso">religioso</span> lego, oldog, ang díli magamisa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Motin</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálsa, pagcasócol sa cadaghánan sa ilang mg̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Motivar</span>. = <span lang="ceb">Paghímo sa hingtóngdan, sa guinicánan sa bisan onsa. * Pagásoy sa hingtóngdan sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Motivo</span>. = <span lang="ceb">Tong̃ód, hingtúngdan, guinicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Motolita</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Motolito ó Motolótico</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon pagalimbóng̃an ug pagaólo olóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moton</span>. = <span lang="ceb">Moton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Motor</span>. V. <i>Movedor.</i> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Motu proprio</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín: sa iang caogalíng̃on ng̃a pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Movedizo</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon malíhoc, maoyóg. * Ang díli malíg-on sa iang húna húna, ang magaósob osob -sa iang pagbóot. * Halin, balhin.</span> -</p> -<p id="e.movedor" class="hw"><span class="sc">Movedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magapalíhoc, magapaoyóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mover</span>. = <span lang="ceb">Lihoc, oyóg. * Pagsámbag, pagtámbag, pagágda. * Pagsógot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.movible" class="hw"><span class="sc">Movible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang lihócon, balhínon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moviente</span>. V. <i><a href="#e.movedor">Movedor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Móvil</span>. V. <i><a href="#e.movible">Movible</a></i>. * <span lang="ceb">Sinógdan, guinicánan, hingtúngdan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Movilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahímo sa paglíhoc. * Pagcaoaláy <span class="corr" id="xd31e112911" title="Fuente: caligónan">calig-ónan</span> sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Movimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíhoc. * Pagcaoyóg. * Cagobót. * Pagcaláin sa húna húna. * Paghanáyac sa táuo -ng̃a napadáog sa cosóg sa mg̃a cailíbgon, sa capong̃ót, sa caligótgot, sa catáoa, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moyana</span>. = <span lang="ceb">Lothang ng̃a diótay. * Limbong, bacac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Moza</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng sologóon. * Dalága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mozallon</span>. = <span lang="ceb">Olitáo ug supang, matámboc, sa maáyong laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mozárabe</span>. = <span lang="ceb">Ang cristianos ng̃a nagapuyó sa canhing tiempo ng̃a sacót sa mg̃a moros, sa España. -* Ang misa ug mg̃a tulumánon sa Singbahán sa canhing <span class="pageNum" id="pb201">[<a href="#pb201">201</a>]</span>tiempo, sa tiempo ng̃a nanagpuyó ang mg̃a moros sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mozo</span>. = <span lang="ceb">Laláquing sologóon. * Olitáuo.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cmu" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#cmu.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">MU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Mu</span>. = <span lang="ceb">Católog. * Ang ting̃ug sa baca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muceta</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a guibísti <span class="corr" id="xd31e112981" title="Fuente: ng">ug</span> <span class="corr" id="xd31e112984" title="Fuente: guisábong">guisáb-ong</span> sa abága sa mg̃a Obispo, sa mg̃a doctor ug sa ubán pang mg̃a Padre, sa mg̃a canónigo, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mucílago</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon ng̃a tambal ng̃a mahágcot caáyo, ng̃a pagaboháton sa mg̃a botica, sa mg̃a -gamót, mg̃a binhi, mg̃a bong̃a, &c., ng̃a dinócdoc ug linóto sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mucosidad</span>. V. <i><a href="#e.moco">Moco</a></i>. -</p> -<p id="e.muchachada" class="hw"><span class="sc">Muchachada</span>. = <span lang="ceb">Buhat ng̃a ang̃ay sa mg̃a báta, binátang buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muchachear</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa mg̃a buhat ng̃a bináta, ng̃a ang̃ay sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muchachería</span>. V. <i><a href="#e.muchachada">Muchachada</a></i>. * <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a báta ng̃a nang̃óndat ug nanagbánha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muchachez</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa mg̃a báta, pagcabáta sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muchacho</span>. = <span lang="ceb">Báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muchedumbre</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan, cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muchísimo</span>. = <span lang="ceb">Daghánan uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mucho</span>. = <span lang="ceb">Daghán, daghánan.</span> -</p> -<p id="e.muda" class="hw"><span class="sc">Muda</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálhin sa bisan onsa. * Pagcaílis, pagcabáilo, pagcatagílis. * Ilísan, inilísan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mudable</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mabálhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mudamente</span>. = <span lang="ceb">Sa hilom, sa oaláy ting̃og, sa pagcamináma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mudanza</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálhin. * Pagcasádsad sa mg̃a pagsayáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mudar</span>. = <span lang="ceb">Balhin, ilis, lalin, halin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mudez</span>. = <span lang="ceb">Pagcamáma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mudo</span>. = <span lang="ceb">Mama. * Ang mahilómon caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mueble</span>. = <span lang="ceb">Casangcápan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mueca</span>. = <span lang="ceb">Pagcaculíot, pagláin lain sa nauong ug sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muela de moler</span>. = <span lang="ceb">Ligsánan, lilígsan.</span> * De amolar. = <span lang="ceb">Baídan, baílan.</span> * De la boca. = <span lang="ceb">Bag-ang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mueblaje ó moblaje</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a casangcápan sa usá ca baláy.</span> -</p> -<p id="e.muelle" class="hw"><span class="sc">Muelle</span>. = <span lang="ceb">Mahómoc, mahínlo. * Capandáyan sa puthao con sa asero ng̃a pagagamíton sa mg̃a máquina. -* Mg̃a pothao ng̃a pagatongtóng̃an sa mg̃a coche, arón mahómoc ang ilang paglíhoc, -ug pagóg og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muellemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahómoc, sa pagcahínay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muérdago</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muermo</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a pagabatíon sa mg̃a cabayo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muerte</span>. = <span lang="ceb">Camatáyon, pagcamatáy. * Catapúsan sa quinabúhi sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp, sa mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy. * Pagcatibáoas -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muerto</span>. = <span lang="ceb">Minatáy, patáy. * Táuo ng̃a mahináyon, ng̃a <span class="corr" id="xd31e113195" title="Fuente: aoláy">oaláy</span> cosóg ug gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muesca</span>. = <span lang="ceb">Totho, si-si, sing̃it, loblob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muestra</span>. = <span lang="ceb">Panigíngnan, pananglétan. * Nauong, atobáng̃an ng̃a malíng̃in sa mg̃a horásan, ng̃a guibarlísan ug guipintálan sa mg̃a números sa mg̃a horas. * Horásan ng̃a oaláy -campana, ling̃ánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mujido</span>. = <span lang="ceb">Ang ting̃og sa baca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mujir</span>. = <span lang="ceb">Pagtíng̃og sa mg̃a baca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mugre</span>. = <span lang="ceb">Hugao, boling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mugriento</span>. = <span lang="ceb">Hugáoan, bolíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mugron</span>. = <span lang="ceb">Balágon sa ponóan ng̃a paras ng̃a ilobóng sa yota arón gomamót, sa díli ibúlag sa -maong ponóan.</span> -<span class="pageNum" id="pb201a">[<a href="#pb201a">201</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Muharra</span>. = <span lang="ceb">Pothao ng̃a ibótang sa mg̃a bandela, sa dapit sa itáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mujer</span>. = <span lang="ceb">Babáye. * Asáoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mujercilla</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a talamáyon. * Bigáon sa maláo-ay ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mujeriego</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa babáye. * Laláqui ng̃a maquigbabáye, ng̃a mahagúgma sa mg̃a babáye. -* Cadaghánan sa mg̃a babáye. * Cababayéhan, cababayénan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mujeril</span>. = <span lang="ceb">Ang ang̃ay ug oyon sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mujerilmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabinabáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mujerona</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng sopang, matámboc. * Babáyeng maámbong, talahóron.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mujol</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p id="e.mula" class="hw"><span class="sc">Mula</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa cabayo, ng̃a anac, lioat sa cabayo ug sa borricong -baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muladar</span>. = <span lang="ceb">Tapoc sa hugao, ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a cahogáoan. * Ang macahúgao, ang macabóling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mular</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mula.</span> -</p> -<p id="e.mulatero" class="hw"><span class="sc">Mulatero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay ug magaalíma sa mg̃a mula.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mulato</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a lioat sa mg̃a tigúlang ng̃a maítom ug maputí. * Ang may <span class="corr" id="xd31e113344" title="Fuente: calor">color</span> ng̃a molamaítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mulero</span>. V. <i><a href="#e.mulatero">Mulatero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muleta</span>. = <span lang="ceb">Sogcod, cahoy ng̃a guibalabágan sa lain ng̃a cahoy ng̃a hamóbo, sa tomóy ng̃a dapit -sa itáas, sa pagsándig dihá sa mg̃a bacól ug sa díli macalacát caáyo. * Bisan onsa -ng̃a magaságang ug macalíg-on sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muletilla</span>. = <span lang="ceb">Cahoy, sogcod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muleto</span>. = <span lang="ceb">Mulo ng̃a nati, diótay pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mulo</span>. = <span lang="ceb">Ang laqui sa mula.</span> * V. <i><a href="#e.mula">Mula</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Multa</span>. = <span lang="ceb">Silot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Multar</span>. = <span lang="ceb">Pagsílot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Multiforme</span>. = <span lang="ceb">Ang may daghánan ng̃a mg̃a dagoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Multilátero</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a capínan sa opát ca nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Multiplicable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang pagdaghánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Multiplicacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóbo, pagcadághan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Multiplicador</span>. = <span lang="ceb">Ang macapadághan sa isip sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Multiplicar</span>. = <span lang="ceb">Pagpadághan sa isip sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Multiplicidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan, cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Multitud</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mullidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magapahómoc, ang magabósog, ang magadótdot, ang magabóscag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mullir</span>. = <span lang="ceb">Pagpahómoc, pagbósog, pagdótdot, pagbóscag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mundano</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa calibótan, calibutánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mundificante</span>. V. <i><a href="#e.mondador">Mondador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mundificar</span>. V. <i><a href="#e.mondar">Mondar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mundificativo</span>. V. <i><a href="#e.mondador">Mondador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mundo</span>. = <span lang="ceb">Calibútan. * Pagcadághan, cadaghánan. * Ang yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Municion</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> ng̃a quinahánglan sa mang̃a soldados. * Ang mg̃a bala, &c., ng̃a icalárga sa mg̃a -luthang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Municionar</span>. = <span lang="ceb">Pagsángcap sa mg̃a soldados sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> ug sa mg̃a pólvora, bala, &c., ng̃a icasócol sa mg̃a caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Municipal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa municipio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Munícipe</span>. = <span lang="ceb">Taguilóngsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Municipio</span>. = <span lang="ceb">Ciudad. * Longsod ng̃a dagcóan ng̃a may iang caogalíng̃on ng̃a batásan, mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Munificencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcalólot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Munífico</span>. = <span lang="ceb">Malólot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muñeca</span>. = <span lang="ceb">Popólan sa camót. * Táuo táuo sa pagcadágoay sa babáye, ng̃a duláan sa mg̃a báta ng̃a -babáye opód.</span> -<span class="pageNum" id="pb202">[<a href="#pb202">202</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Muñeco</span>. = <span lang="ceb">Táuo táuo sa pagcadágoay sa laláqui. * Táuo táuo ng̃a babayénon. * Ang diótay caáyo, -ang oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muñequería</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáyan dayan ng̃a guilabíhan sa mg̃a bisti ng̃a babayénon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muñidor</span>. = <span lang="ceb">Sologóon sa mg̃a cofradía, ng̃a magapahibaló sa mg̃a cofrade sa mg̃a piesta, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muñir</span>. = <span lang="ceb">Pagtáoag, pagpaníng̃ob sa mg̃a táuo arón managcabildo sila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Murajes</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mural</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa cota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muralla</span>. = <span lang="ceb">Cota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Murar</span>. = <span lang="ceb">Paglibót, pagsácop, paglícos sa cota sa bisang onsang longsod, baluarte, &c.</span> -</p> -<p id="e.murcielago" class="hw"><span class="sc">Murciélago</span>. = <span lang="ceb">Cabóg, colábyao, colang colang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Murcigallero</span>. = <span lang="ceb">Caoatán ng̃a mang̃áoat sa bag-ong gabíy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Murciglero</span>. = <span lang="ceb">Caoatán ng̃a mang̃áoat sa nang̃atólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Murcio</span>. = <span lang="ceb">Caoatán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Múrice</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa mg̃a quinháson.</span> -</p> -<p id="e.murmullo" class="hw"><span class="sc">Murmullo</span>. = <span lang="ceb">Dahógong, gahob.</span> -</p> -<p id="e.murmuracion" class="hw"><span class="sc">Murmuracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíbac libac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Murmurador</span>. = <span lang="ceb">Tiglíbac libac, malíbac libácon, ang magalíbac libac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Murmurante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Murmurar</span>. = <span lang="ceb">Paglíbac libac. * Pagbagólbol, pagbagótbot.</span> -</p> -<p id="e.murmurio" class="hw"><span class="sc">Murmurio</span>. = <span lang="ceb">Banha, hagánas, dagáhay sa mg̃a tubig ng̃a managbahá, ug sa mg̃a dahon sa mg̃a cahoy.</span> * V. <i><a href="#e.murmullo">Murmullo</a></i> y <i><a href="#e.murmuracion">Murmuracion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muro</span>. V. <i>Muralla.</i> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Murria</span>. = <span lang="ceb">Pagcabórong, pagcabóng̃og sa olo. * Camíng̃ao, casubó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Murrio</span>. = <span lang="ceb">Masolóbon, ming̃áuon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Murtilla</span>. = <span lang="ceb">Cahoy cahoy ug ang iang bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mus</span>. = <span lang="ceb">Sugál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Musa</span>. = <span lang="ceb">Dios dios ng̃a babáye sa mg̃a dioatáhan sa canhing tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Musaraña</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opát ca tiil. * Mananáp ng̃a diótay caáyo. * Bolog bolog sa mg̃a matá.</span> -<span class="pageNum" id="pb202a">[<a href="#pb202a">202</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Muscaria</span>. = <span lang="ceb">Langgam, (calaínan.)</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muscipaca</span>. = <span lang="ceb">Langgam, (calaínan.)</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Musco</span>. = <span lang="ceb">Catsóli. * Color ng̃a <span class="corr" id="xd31e113785" title="Fuente: molomaíton">molomaítom</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Músculo</span>. = <span lang="ceb">Bahin sa laoas, cosóg ng̃a guinicánan sa mg̃a paglíhoc sa maong laoas. * Isda ng̃a -dagcóan caáyo, (calaínan.)</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muselina</span>. = <span lang="ceb">Panápton sa gapas ng̃a mahínag ug manípis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Museo</span>. = <span lang="ceb">Lugar sa cadaigánan ng̃a guitagána sa pagtóon sa quinaárman. * Lugar ng̃a guibotáng̃an -sa mg̃a botang ng̃a maníndot caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Musgaño</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opat ca tiil, (calaínan.)</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Musgo</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa mg̃a tanóm ng̃a diótay caáyo ng̃a manoróc sa mg̃a bató, sa mg̃a panit -sa mg̃a cahoy, sa mg̃a cota, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Música</span>. = <span lang="ceb">Música. * Pagcaáng̃ay, caang̃áyan sa mang̃a tolónggon ug sa mg̃a ting̃og sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Músico</span>. = <span lang="ceb">Ang magatáihop ug magacáblit sa bisan onsang tolónggon. * Ang nahatong̃ód sa música.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Musitar</span>. = <span lang="ceb">Pagbagólbol, pagbagótbot, paghónghong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muslo</span>. = <span lang="ceb">Paa, payod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mustelo</span>. = <span lang="ceb">Isda ng̃a oaláy himbis, (calaínan.)</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mustí</span>. = <span lang="ceb">Quinaarmánon, Padre sa mg̃a moros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mustiamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasobó, sa camíng̃ao, sa pagcalúya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mustio</span>. = <span lang="ceb">Laya. * Malúya, mamíng̃ao, ming̃áuon, masolóbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Musulman</span>. = <span lang="ceb">Moros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mutabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahímo sa pagcabálhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mutacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mutilacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapótol sa bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a balhin sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mutilar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótol sa bisan onsang bahin sa lauas, sa bisan diin ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mutuamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabalúsay, sa pagcabinálus balus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Mútuo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a pagabuháton sa duhá ca táuo con capin ba. * Pagcaólus, pagcabáilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Muy</span>. = <span lang="ceb">Oyámot, caáyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb202b">[<a href="#pb202b">202</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cn" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#cn.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">N</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cna" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cna.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">NA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Naba</span>. = <span lang="ceb">Gamót sa usá ca tanóm ug ang maong tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nabal</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a pagabuháton ng̃a pagasáctan sa nabos. * Ang yota ng̃a guitámnan sa -nabos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Navería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa nabos. * Guinisál sa nabos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nabina</span>. = <span lang="ceb">Ang binhi sa tanóm ng̃a guing̃álan ug nabo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nabla</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a may coldas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nabo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ug ang iang gamót ng̃a macáon. * Bisan onsang gamót sa obán ng̃a mg̃a tanóm -sa dagcó ng̃a lintong̃ánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naboria</span>. = <span lang="ceb">Indio ng̃a sologóon, apan díli bihag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nácar</span>. = <span lang="ceb">Tooay, tipay, quinháson ng̃a inahán sa mg̃a mutia. * Bisan onsa ng̃a may color sa -quinháson, ng̃a nácar ug ang color sa maong tooay, tipay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nacarado</span>. = <span lang="ceb">Ang guidáyan dayánan ug ang may color sa nácar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nacer</span>. = <span lang="ceb">Pagtáuo, pagágui, paggóa sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp sa tian sa ilang mg̃a inahán. -* Pagbóng̃a sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. * Pagguítib, pagtoróc, paggóa sa yota -sa mg̃a tanóm. * Paguícan sa bisan onsang guinicánan, banay con guinlioátan. * Pagtoróc -sa balahíbo, sa bohóc ug sa bong̃ot. * Pagsílang sa adlao, sa bulan ug sa <span class="pageNum" id="pb202c">[<a href="#pb202c">202</a>]</span>mg̃a bitóon. * Pagtóbod, pagólbo sa mg̃a sobá ug sa mg̃a tobóran. * Pagsógod sa mg̃a -batásan. * Pagsógod sa bisan onsa sa iang sinógdan ug guinicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nacido</span>. = <span lang="ceb">Ang onay sa bisan onsa. * Ang maáyo ug ang̃ay sa bisan onsa. * Hobág. * Bisan quinsa -sa mg̃a táuo ng̃a natáuo sa calibútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naciente</span>. = <span lang="ceb">Ang nagtáuo. * Ang mituróc, migóa, miguítib.</span> -</p> -<p id="e.nacimiento" class="hw"><span class="sc">Nacimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagtáuo, pagcatáuo. * Pagcaguícan, pagcasonód. * Pagcasílang sa adlao, sa bulan ug -sa mg̃a bitóon. * Pagtoróc sa bohóc, sa mg̃a balahíbo ug sa mg̃a bong̃ot. * Pagcagóa -sa yota, pagcaguítib sa mg̃a cahoy. * Guinicánan sa bisan cansang táuo ug sa bisan -onsa. * Tong̃ód, hingtóngdan sa mg̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáuo. * Cadaghánan sa mg̃a molópio sa mg̃a Guinharían con sa mg̃a provincia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nacional</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa bisan onsang Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nacionalmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa batásan sa Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nada</span>. = <span lang="ceb">Oalá. * Diótay caáyo. * Macadíot da. * Díli gayód, oalá ng̃a tuod.</span> -<span class="pageNum" id="pb203">[<a href="#pb203">203</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Nadadera</span>. = <span lang="ceb">Calabasa, tabáyag, pantog, &c., ng̃a pagamíton sa boot magtóon sa paglang̃óy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nadadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar, sobá, dagat, &c., ng̃a maáyo ng̃a pagalang̃óyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nadador</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam maglang̃óy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nadante</span>. = <span lang="ceb">Ang molotáo, ang magalang̃óy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nadar</span>. = <span lang="ceb">Lang̃óy, lotáo. * Pagdághan sa bisan onsa, sa nuca, sa salapí, &c. * Oy oy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nadie</span>. = <span lang="ceb">Oalá, oaláy táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nadir</span>. = <span lang="ceb">Ang hingtóngdan <span class="corr" id="xd31e114118" title="Fuente: ug̃a">ng̃a</span> otobáng̃an sa mang̃a tiil sa mg̃a táuo, sa luyo sa calibútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nado</span> (á). = <span lang="ceb">Sa pagcalang̃óy, sa pagcalutáo. * Sa dagcóng cahágo ug cabórlay, sa macúli uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nafta</span>. = <span lang="ceb">Bolit ng̃a molamatín-ao, sa color sa abó ug masíhag, ng̃a molotáo lotáo sa obán ng̃a -mang̃a cadagátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naife</span>. = <span lang="ceb">Diamante, batóng mahál ng̃a baol pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naipe</span>. = <span lang="ceb">Dahon sa baraja, baraja.</span> -</p> -<p id="e.nalga" class="hw"><span class="sc">Nalga</span>. = <span lang="ceb">Ililíngcod, sampot. * Payod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nalgada</span>. V. <i><a href="#e.pernil">Pernil</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nalgatorio</span>. V. <i><a href="#e.nalga">Nalga</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nalgudo</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagcóng sampot, dagcóng payod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nalguear</span>. = <span lang="ceb">Paglíhoc caáyo sa mg̃a payod sa paglacát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nansa</span>. = <span lang="ceb">Danao ng̃a diótay ng̃a pagabohían sa mang̃a isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naranja</span>. = <span lang="ceb">Ocban. * Bala sa mg̃a lothang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naranjada</span>. = <span lang="ceb">Matám-is ng̃a ilímnon ng̃a sináctan sa dogá sa ocban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naranjado</span>. = <span lang="ceb">Ang may color sa ocban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naranjal</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guitobóan sa mg̃a cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a ocban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naranjero</span>. = <span lang="ceb">Lothang ng̃a pagasórlan sa mg̃a bala ing̃on sa pagcadagcó sa mg̃a ocban. * Ang cahoy -ng̃a mobóng̃a sa mg̃a ocban. * Ang mobalígya sa mang̃a ocban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naranjo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a ocban. * Táuo ng̃a borong, ng̃a oaláy quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Narciso</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ug ang bulac nia ng̃a mahomót caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Narcótico</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa pagpatólog ug sa paglánag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nardo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a mobólac sa mg̃a bolac ng̃a putíon ug mahomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nares</span>. = <span lang="ceb">Ilong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Narigon</span>. = <span lang="ceb">Ang ilóng̃an caáyo, ang may dagcóng ilong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Narigudo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nariz</span>. = <span lang="ceb">Ilong. * Isilínghot. * Esquina, tomóy sa mg̃a cota.</span> -</p> -<p id="e.narracion" class="hw"><span class="sc">Narracion</span>. = <span lang="ceb">Suguílon, solte, cagóla. * Pagcasáyor, pagcaásoy sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Narrar</span>. = <span lang="ceb">Suguir, suguílon, pagásoy, pagsáyod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Narrativa</span>. V. <i><a href="#e.narracion">Narracion</a></i>. * <span lang="ceb">Quinaárman, caálam sa pagsóguid sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Narval</span>. = <span lang="ceb">Isdang dagcó, (calaínan.)</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nasa</span>. = <span lang="ceb">Bobo, panggal. * Bocág ng̃a guidála sa mg̃a mananágat ng̃a sorlánan sa mg̃a isda. -* Bocág ng̃a dagcó sa dagoay sa taryao, ng̃a pagasórlan sa tinápay.</span> -</p> -<p id="e.nata" class="hw"><span class="sc">Nata</span>. = <span lang="ceb">Laoot, lanoc, lantap, ang gatas, tubig, bino, &c., ng̃a natolotibúoc ug ng̃a nagalutáo -sa ibábao. * Ang labíng mahál sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Natal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagcatáuo. * Arlao ug guicatauóhan sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Natalicio</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa adlao ng̃a guicatauóhan sa bisan cansa. * Ang mg̃a piesta, mg̃a -combida, &c., ng̃a pagaboháton sa adlao ng̃a guitauóhan sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Natátil</span>. = <span lang="ceb">Ang molotáo sa ibábao sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Natatorio</span>. = <span lang="ceb">Caligóan, lugar ng̃a guitagána sa paglang̃óy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Natilla</span>. V. <i><a href="#e.nata">Nata</a></i>. * <span lang="ceb">Sacót ng̃a pagalotóan hasta ng̃a mahágcot ug maespeso, sa gatas, itlog ug asúcar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Natío</span>. V. <i><a href="#e.nacimiento">Nacimiento</a></i>. * <span lang="ceb">Quinaía.</span> -<span class="pageNum" id="pb203a">[<a href="#pb203a">203</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Navidad</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagcatáuo sa atong Guinóong Jesucristo, ni María Santísima ng̃a Inahán nia, ug ni -San Juan Bautista ng̃a iang maoóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Natividad</span>. = Como el anterior. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nativitate</span> (á.) = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín: cutub sa pagcatáuo. * Quinaía, cutub sa pagcamáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nativo</span>. = <span lang="ceb">Ang nagtáuo, ang nahimógso. * Ang nahatong̃ód sa pagcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nato</span>. = <span lang="ceb">Dong̃og ng̃a onay sa bisan onsang pagcahímtang con opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Natura</span>. = <span lang="ceb">Quinatáuo, boto.</span> -</p> -<p id="e.natural" class="hw"><span class="sc">Natural</span>. = <span lang="ceb">Ang onay sa bisan cansa ug sa bisan onsa. * Quinaía, quinagáoi. * Ang natáuo, ang -molópio sa bisan diin ng̃a Guinharían con longsod. * Ang guibúhat sa oaláy sacót. -* Ang mahímo ng̃a boháton sa quinaárman ug sa gahóm sa mg̃a táuo. * Gaui, cagaoían, -batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naturaleza</span>. = <span lang="ceb">Quinaía, pagcamáo sa bisan onsa. * Cadaghánan sa ng̃atanán ng̃a anáa sa calibútan. -* Ang guinicánan sa mang̃a buhat ng̃atanán. * Calaínan, pagcaónay ug gahóm sa mg̃a -botang. * Pagcahúsay sa ng̃atanán ng̃a guibúhat sa Dios sa calibútan.</span> * V. <i><a href="#e.natural">Natural</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naturalidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay, pagcapotóng, pagcaháoan sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naturalista</span>. = <span lang="ceb">Ang magasúlat ug muíla sa mg̃a cagaoían, mg̃a gahóm ug hingtóngdan sa mg̃a mananáp, -sa mg̃a cahoy, mg̃a tanóm, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naturalizacion</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot sa hari sa mg̃a domolóong ug sa mg̃a táuo ng̃a díli molópio sa Guinharían -nia, arón managámbit sila sa mg̃a caposlánan sa iang mg̃a guinsacópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naturalizar</span>. = <span lang="ceb">Pagsácop, pagdáoat sa pagcasácop sa usá ca longsod, sa táuo sa lain ng̃a longsod.</span> * V. el anterior. * <span lang="ceb">Pagánad, pagbatásan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naturalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaquinaía, sa pagcaónay. * Sa caogalíng̃on sa gahóm.</span> -</p> -<p id="e.naufragante" class="hw"><span class="sc">Naufragante</span>. = <span lang="ceb">Ang nalónod, ang guicaboóng̃an sa sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naufragar</span>. = <span lang="ceb">Lonod, pagbóong, pagtóndag, pagtógdang, paglóndag sa sacayán ng̃a guisáquian sa bisan -cansa. * Pagdáot sa bisan onsa ng̃a guibóhat con guipatigáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naufragio</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá, pagcabóong, pagcatógdang, pagcatóndag, pagcalóndag sa sacayán. * Calisód -ng̃a dagcó, cagóol. * Pagcadáot, pagcaoalá sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Náufrago</span>. V. <i><a href="#e.naufragante">Naufragante</a></i>. * <span lang="ceb">Isda ng̃a dagcóan, iho.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naumaquia</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃óbat sa mg̃a sacayán, ng̃a guipacamáo mao sa usá ca danao ng̃a diótay, sa -pagtóon sa mang̃a táuo ng̃a tigsácay, con magaáoay sila ugáling sa minatúod sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Náusea</span>. = <span lang="ceb">Pagcalóod, calóod sa guinháoa.</span> -</p> -<p id="e.nauseabundo" class="hw"><span class="sc">Nauseabundo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a nagapalóod sa guinháoa. * Ang guilóod sa guinháoa, ang harúul magasúca, ang casucáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nausear</span>. = <span lang="ceb">Paglóod sa guinháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nauseativo</span>. V. <i><a href="#e.nauseabundo">Nauseabundo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nauseoso</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nauta</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa dagat, grumete, ang may opicio sa pagsacáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Náutica</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa pagsacáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Náutico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa quinaárman sa pagsacáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nautílo</span>. = <span lang="ceb">Lagáng, quinháson ng̃a matahóm caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nava</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a patag, datág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Navaja</span>. = <span lang="ceb">Labaja. * Quinháson sa maaníndot ng̃a baláyan. * Tang̃ó sa mg̃a baboy. * Ang dila sa mg̃a tiglíbac libac, sa mg̃a malibácon.</span> * De afeitar. = <span lang="ceb">Labaja ng̃a igaálot.</span> * De gallos. = <span lang="ceb">Bolang.</span> -</p> -<p id="e.navajada" class="hw"><span class="sc">Navajada</span>. = <span lang="ceb">Pagsámad, pagsóntoc sa labaja, ug ang maong samad.</span> -<span class="pageNum" id="pb204">[<a href="#pb204">204</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Navajazo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Navajero</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa mg̃a labajas ng̃a igaálot, ug ang paño, ang panápton ng̃a igapáhid sa -maong mg̃a labaja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Navajonazo</span>. V. <i><a href="#e.navajada">Navajada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naval</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a sacayán ug sa pagsacáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nave</span>. = <span lang="ceb">Sacayán. * Lugar ng̃a hatáas, pagcalóang sa mg̃a baláy, sa mg̃a Singbahán, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Navegable</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo ng̃a pagasáquian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Navegacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasacáy, pagsacáy. * Cadogáyan, túig ng̃a pagadogáyan sa tagsa ca pagsacáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Navegador</span>. = <span lang="ceb">Ang mosacáy, tigsácay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Navegante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Navegar</span>. = <span lang="ceb">Sacáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naveta</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa insienso, sa hamót ng̃a icaasó sa mg̃a Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Navideño</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa tiempo sa Natividad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Naviero</span>. = <span lang="ceb">Taguía sa sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Navío</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a dagcó sa tolólo ca talároc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Náyade</span>. = <span lang="ceb">Dios dios ng̃a babáye, nimpa ng̃a nagabóot sa sobá ug mg̃a tobóran ing̃on sa Pagtóo -sa mg̃a dioatáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nazareno</span>. = <span lang="ceb">Ang natáuo sa Nazarét ug ang nahatong̃ód sa maong longsod. * Táuo ng̃a hebreo, judío, -ng̃a nagasílbi sa Singbahán, ng̃a oalá pagaalótan ug guntíng̃an guihápon sa bohóc -ug sa bong̃ot, ug ang oalá omínom sa bisan onsa ng̃a macahobóg onta. * Ang mocóyog -sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e114723" title="Fuente: prosesion">procesion</span> sa semana ng̃a santos, ng̃a nagabísti sa bisti ng̃a hatáas, maítom con morados.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cne" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cne.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">NE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Néveda</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a mahomót, (calaínan.)</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Neblí</span>. = <span lang="ceb">Langgam, (calaínan.)</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Neblina</span>. = <span lang="ceb">Gabon ng̃a mang̃ítng̃it ug obos obos, haróol sa yota. * Alapáap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nebrina</span>. = <span lang="ceb">Ang bong̃a sa enebro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nebuloso</span>. = <span lang="ceb">Ang guigabónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Necear</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a binóang, ng̃a oaláy hingtóngdan ug cahológan, ng̃a -díli macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Necedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy caálam, quinaárman. * Polong con bohat ng̃a binóang, ng̃a díli macaígo, -ng̃a oaláy hingtóngdan. * Pagcagáhi sa olo, pagcacólang sa salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Necesaria</span>. = <span lang="ceb">Calibáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Necesariamente</span>. = <span lang="ceb">Gayód, sa oaláy calóstan ug calaguéuan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Necesario</span>. = <span lang="ceb">Quinahánglan. * Ang moábot gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Necesidad</span>. = <span lang="ceb">Quinahánglan. * Catongdánan ng̃a díli mahímo ng̃a pagalipásan. * Pagcalíbang, pagcaólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Necesitado</span>. = <span lang="ceb">Pobres, hang̃ol. * Quinahanglánon, ang guicábsan sa mg̃a quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Necesitar</span>. = <span lang="ceb">Pagpógos, paglógos sa pagbóhat con sa pagpamólong sa bisan onsa. * Pagbáti sa quinahánglan -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Neciamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabinóang sa pagcahóng̃og, sa pagcaoaláy boot ug salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Necio</span>. = <span lang="ceb">Ang díli maálam ang guicábsan, ang coláng̃an sa quinaárman. * Boang, hong̃og, colang -colang, coliró, miné.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Necrología</span>. = <span lang="ceb">Balíta, padron, casayódan, listáhan sa mg̃a minatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Néctar</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang ilímnon ng̃a matám-is ug malalím.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Necuacuam</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a <span class="corr" id="xd31e114858" title="Fuente: ltnatin">linatín</span>: díli gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nefandamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaláo-ay uyámot ng̃a díli icahing̃álan.</span> -<span class="pageNum" id="pb204a">[<a href="#pb204a">204</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Nefando</span>. = <span lang="ceb">Daótan caáyo, maláo-ay uyámot ng̃a díli icahing̃álan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nefario</span>. = <span lang="ceb">Daótan, tampalásan uyámot, mabáng̃is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nefas</span> (por fas ó por.) V. <i><a href="#e.fas.o.por.nefas">Fas ó por nefas</a></i> (<i>por.</i>) -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nefrítico</span>. = <span lang="ceb">Saquét, caól-ol ng̃a guican sa balás con sa bató ng̃a nahamótang sa alaguían sa ihi.</span> -</p> -<p id="e.negacion" class="hw"><span class="sc">Negacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli, pagcadilí. * Pagcaoalá ng̃a tuod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negado</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy polós sa ng̃atanán.</span> -</p> -<p id="e.negador" class="hw"><span class="sc">Negador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagadíli, ang modilí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negar</span>. = <span lang="ceb">Pagdíli, díli pagóyon sa guiíng̃on sa lain. * Pagdilí, díli pagtógot, díli pagbóot -sa bisan onsa. * Paglimód, díli pagtóg-an sa mg̃a salá con sa bisan onsa ng̃a guibóhat -con guipamólong. * Pagáyad sa bisan onsa. * Díli pagbálos ug maáyo sa mg̃a calóoy, -sa pagcaábian, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negativa</span>. V. <i><a href="#e.negacion">Negacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negativamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negativo</span>. V. <i><a href="#e.negador">Negador</a></i>. * <span lang="ceb">Ang táuong saláan ng̃a díli boot magtóg-an sa iang salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negligencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcatápol, catápol, pagcaoaláy cacúgui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negligentemente</span>. = <span lang="ceb">Sa catápol, sa pagcaoaláy <span class="corr" id="xd31e114974" title="Fuente: cacúgi">cacúgui</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negociable</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo ng̃a ipatigáyon sa pagcomercio.</span> -</p> -<p id="e.negociacion" class="hw"><span class="sc">Negociacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya, pagcacomercio. * Pagcapatigáyon arón macúha -ug madáng̃at ang guitúyo ug ang guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negociador</span>. = <span lang="ceb">Comerciante, ang magapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negociante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negociar</span>. = <span lang="ceb">Pagpatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya, pagcomercio. * Pagpatigáyon ug maáyo sa bisan -onsa arón macóha ang guitúyo ug ang guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negocio</span>. = <span lang="ceb">Holosáyon.</span> * V. <i><a href="#e.negociacion">Negociacion</a></i>. * <span lang="ceb">Polós, caposlánan, tobo sa pagcomercio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negocioso</span>. = <span lang="ceb">Macógui. * Madalíon caáyo sa mg̃a bohat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negral</span>. = <span lang="ceb">Molomaítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negrear</span>. = <span lang="ceb">Pagítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negreta</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negrilla</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negrillo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy. * Salapí ng̃a molomaítom sa dihá pa sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negro</span>. = <span lang="ceb">Maítom. * Ang namíng̃ao, ang nagasobó. * Táuo ng̃a oaláy dalángpan, ng̃a oaláy alaguían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negrura</span>. = <span lang="ceb">Caítom, pagcaítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Negruz</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a molomaítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Neguijon</span>. = <span lang="ceb">Agóting, aguítong, ting̃io, saquét ng̃a magapaítom ug magacágod sa mg̃a ng̃ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Neguilla</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa España. * Pagcalimód sa bisan onsa, pagcadíli itúg-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nema</span>. = <span lang="ceb">Ang lugar ng̃a pagapilítan sa mg̃a sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Némine discrepante</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a polong ng̃a linatín: sa pagbóot sa ng̃atanán sa oaláy pagdíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nemoroso</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa solóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nene</span>. = <span lang="ceb">Báta, diótay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nenúfar</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a motoróc sa tubig ng̃a nadánao, ng̃a díli magabahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Neófito</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a bag-o pa mibálic sa Pagtóo sa mg̃a cristianos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Neumenia</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaónang adlao sa bulan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nepote</span>. = <span lang="ceb">Pagománcon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Neréida</span>. = <span lang="ceb">Dios dios, nimpa ng̃a nagapuyó sa dagat, ing̃on sa guitoóhan, sa canhing tiempo, sa -mg̃a dioatáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nervio</span>. = <span lang="ceb">Biting biting, litid litid, cosóg. * Calig-ónan sa bisan onsa. * Mg̃a coldas sa mg̃a -tolónggon. * Pisi ng̃a icalíg-on sa obán ng̃a mg̃a layág sa mg̃a sacayán. * Caogátan -sa mg̃a dahon sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm.</span> -<span class="pageNum" id="pb205">[<a href="#pb205">205</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Nervioso</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a dahon ng̃a may daghánan ng̃a mg̃a caogátan. * Soguílon con polong ng̃a díli mahímo -ng̃a batócon, ng̃a soclan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nervosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa cosóg, sa calig-ónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nervosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáscog sa mg̃a cosóg, calig-ónan sa mg̃a biting biting. * Cabáscog sa mg̃a soguílon, -sa mg̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nervoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may cosóg, biting biting. * Ang malicó, mabóyoc, sa díli mabalí ug mabóong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nesciencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nesciente</span>. = <span lang="ceb">Ang díli maálam, ang oaláy quinaárman.</span> -</p> -<p id="e.nesga" class="hw"><span class="sc">Nesga</span>. = <span lang="ceb">Simbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Neto</span>. = <span lang="ceb">Olay, sa oaláy sacót, sa oaláy boling. * Ang isip ng̃a nahabílin sa usá ca cuenta, -sa nacóha na ang mg̃a gasto ng̃atanán. * Lingcoránan sa mg̃a columna, sa oaláy dayan -dayan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Neuma</span>. = <span lang="ceb">Pagsábot sa mg̃a timáan lamang, sa oaláy polong ug ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Neumático</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Neutral</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mabóyoc sa luyo ug sa luyo, ang guiálang aláng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Neutralidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálang alang, pagcaoaláy pagcabóyoc sa luyo ug sa luyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nevada</span>. = <span lang="ceb">Olan ng̃a tibúoc ug maputí caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nevadilla</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, (calaínan.)</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nevado</span>. = <span lang="ceb">Ang maputí ing̃on sa gapas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nevar</span>. = <span lang="ceb">Pagólan sa tubig ng̃a tibúoc ug maputí uyámot. * Pagpotí sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nevasca</span>. = <span lang="ceb">Onós sa mabáscog ng̃a hang̃in ug olan ng̃a tibúoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nevera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatipígan sa olan ng̃a tibúoc, sa niebe. * Solód ng̃a mabógnao caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nevería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabaligyáan sa olan sa tubig ng̃a tibúoc, sa niebe.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nevero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa olan, sa tubig sa olan ng̃a tibúoc, sa niebe.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nevoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may niebe sa masóbsob. * Túig ng̃a igaólan, tang̃ólan ug tibúoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nexo</span>. = <span lang="ceb">Pagcahiósa sa bisan onsa sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cni" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cni.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">NI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ni</span>. = <span lang="ceb">Bisan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Niara</span>. = <span lang="ceb">Tapoc sa mg̃a dagámi ng̃a pagaboháton sa mang̃a cabalánan, sa pabótang sa talioála sa trigo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nicerobino</span>. = <span lang="ceb">Homót ng̃a guicabóbho sa mg̃a caráan ng̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nicociana</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa tabáco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nicho</span>. = <span lang="ceb">Lang̃ob lang̃ob, bohó ng̃a pagaboháton sa mg̃a cota, sa pagbótang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nidada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a itlog ng̃a guibótang sa mg̃a langgam sa ilang mg̃a salag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nidal</span>. = <span lang="ceb">Pogáran. * Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a langgam sa ílang mg̃a itlog. * Ang itlog -ng̃a ibótang sa bisan diin, arón magaítlog dihá ang mg̃a manóc. * Guinicánan, sinógdan -sa bisan onsa. * Lagar ng̃a pagaadtóan sa masóbsob sa bisan cansa, con pagabotáng̃an -sa bisan onsa, arón díli hicaplágan sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nidificar</span>. = <span lang="ceb">Pagsálag sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nido</span>. = <span lang="ceb">Salag, baláyan sa mg̃a langgam. * Bohó, baláyan sa mg̃a mananáp ng̃a diótay. * Baláy, -pinoyánan sa bisan cansa. * Dalángpan sa mg̃a táuo ng̃a molomalágsot, sa mang̃íl-ad -ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Niebla</span>. = <span lang="ceb">Gabon, alopóop, alapáap, balonábon. * Tagomatá, saquét sa mg̃a matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Niel</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang dayan dayan con dagoay ng̃a guilíloc sa salapí, sa tombága, &c.</span> -<span class="pageNum" id="pb205a">[<a href="#pb205a">205</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Nielar</span>. = <span lang="ceb">Paglíloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nieto</span>. = <span lang="ceb">Apó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nieve</span>. = <span lang="ceb">Tubig sa olan ng̃a natibúoc, ng̃a mahólog sa yota sa dagoay sa mg̃a loli ng̃a diótay, -binóscag ug maputí caáyo. * Caputí ng̃a dagcó sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nigromancía</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a mang̃íl-ad ug dinilían uyámot, sa pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan, -guican sa pagsábot sa yaoa ug sa iang gahóm, ug ang maong buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nigromante</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam sa nigromancía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nigromántico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa nigromancía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nigua</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa pulgas, ng̃a mamáac caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nimiamente</span>. = <span lang="ceb">Sa guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nimiedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalabí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nimio</span>. = <span lang="ceb">Mahináyon, ang madúgay caáyo sa suguílon con sa mg̃a buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ninfa</span>. = <span lang="ceb">Dios dios sa mg̃a tubig, sa mg̃a solóp, sa mg̃a boquid, &c, ng̃a guisingbáhan, sa -canhing tiempo sa mg̃a dioatáhan. * Bisan quinsang babáye ng̃a báta, matahóm ug hamíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ninfea</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, (calaínan.)</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ninfo</span>. = <span lang="ceb">Laláqui babayénon, ng̃a guilabíhan nia ang pagdáyan dayan sa iang laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ningun y Ninguno</span>. = <span lang="ceb">Oaláy bisan quinsa. * Oaláy bale.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Niña</span>. = <span lang="ceb">Bátang babáye, báta báta sa mg̃a matá, calimotáo. * Bisan onsa ng̃a guihigógma caáyo. -* Babáyeng dalága.</span> -</p> -<p id="e.ninyada" class="hw"><span class="sc">Niñada</span>. = <span lang="ceb">Polong con buhat ng̃a ang̃ay sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Niñato</span>. = <span lang="ceb">Nati sa baca ng̃a dihá pa sa tian sa pagpatáy sa inahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Niñear</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a ang̃ay sa mang̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Niñería</span>. V. <i><a href="#e.ninyada">Niñada</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcadiótay sa bisan onsa, pagcaoaláy bale. * Polong ng̃a oaláy hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Niñero</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagógma magógay ogay sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Niñeta</span>. = <span lang="ceb">Báta báta sa mg̃a matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Niñez</span>. = <span lang="ceb">Edad, túig sa mg̃a báta hasta sa icapíto ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Niño</span>. = <span lang="ceb">Báta ng̃a oalá omábot sa icapíto ca túig. * Ang báta pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nioso</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nipos</span>. = <span lang="ceb">Salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Niquiscocio</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a oaláy polós ug bale.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Níspero</span>. = <span lang="ceb">Cahoy y ang iang bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Níspola</span>. = <span lang="ceb">Ang bong̃a sa Níspero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nítido</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy boling. * Ang matín-ao, ang masíhag, ang magaguíla guila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nitral</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagacoháan sa nitro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nitrería</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabohátan sa nitro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nítrico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa nitro.</span> -</p> -<p id="e.nitro" class="hw"><span class="sc">Nitro</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa asín ng̃a magámit sa pagbóhat sa pólvora.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nitroso</span>. = <span lang="ceb">Ang maíng̃on sa nitro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nivel</span>. = <span lang="ceb">Tonton, lasid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nivelar</span>. = <span lang="ceb">Pagpátag, pagdatág. * Pagbóhat sa bisan onsa ing̃ón sa catarúng̃an.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cno" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cno.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">NO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">No</span>. = <span lang="ceb">Díli. * Oalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nobillario</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a sinolátan sa pagcamahál ug pagcahamíli sa mg̃a banay, sa mg̃a calioátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Noble</span>. = <span lang="ceb">Mahál, hamíli, dato. * Bilídhon. * Donggánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Noblemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalólot. * Sa pagcaáyo, sa pagcamahál.</span> -<span class="pageNum" id="pb206">[<a href="#pb206">206</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Nobleza</span>. = <span lang="ceb">Pagcamahál, camahálan, pagcahamíli. * Pagcalólot. * Pagcabilírhon sa bisan onsa, pagcalabí, -pagcalabáo sa obán ng̃a mg̃a isigcaíng̃on. * Cadaghánan sa mg̃a dagcóng táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nocion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahibaló, pagcaálam, pagcasáyod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nocivo</span>. = <span lang="ceb">Ang macadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Noctívafo</span>. = <span lang="ceb">Ang magasóroy soroy sa gabíy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nocturno</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód ug ang guibóhat sa gabíy. * Ang magalacáo sa gabíy, ng̃a sia usá da, -ng̃a magasobó ug ming̃áuon. * Ang usá sa toló ca bahin sa mg̃a maitines ng̃a guipang̃ádye -sa mg̃a Padre ug sa mg̃a táuo ng̃a guioldenáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Noche</span>. = <span lang="ceb">Gabíy, gab-i. * Pagcang̃ítng̃it. * Cabóloc, cagobót sa bisan onsa. * Camíng̃ao, casobó.</span> * Buena. = <span lang="ceb">Gabíy sa pagcatáuo sa atong Guinóong Jesucristo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nochebueno</span>. = <span lang="ceb">Tinápay ng̃a dagcó ng̃a sináctan sa lana sa almendras, &c., sa pagcáon sa noche buena.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nodo</span>. = <span lang="ceb">Hobág, pagcagáhi sa mg̃a cosóg, sa mg̃a biting biting.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nodriza</span>. = <span lang="ceb">Ioa, ang magapasóso sa díli iang anac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nogal</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a dagcó ng̃a mobóng̃a sa mg̃a nueses.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Noguera</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nolicion</span>. = <span lang="ceb">Díli pagbóot, pagdíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nolimetángere</span>. = <span lang="ceb">Samar sa nauong, ng̃a mang̃íl-ad caáyo ug malisód ng̃a pagatambálan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nómade ó Nómada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a táuo, mang̃a banay, ng̃a oaláy pinoyánan ng̃a malíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nombradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahing̃álan, sa pagcaásoy.</span> -</p> -<p id="e.nombramiento" class="hw"><span class="sc">Nombramiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcahing̃álan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nombrar</span>. = <span lang="ceb">Paghing̃álan. * Pagpíli, pagtórlo sa bisan cansa, sa bisan onsang opicio con catongdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nombre</span>. = <span lang="ceb">Ng̃alan. * <span class="corr" id="xd31e115831" title="Fuente: Maáyonog">Maáyong</span> dong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nomenclatura</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a polong ng̃a caogalíng̃on sa bisan onsang ng̃a quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nómina</span>. = <span lang="ceb">Padron, listáhan, papel ng̃a sinolátan sa mg̃a táuo con sa mg̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nominacion</span>. V. <i><a href="#e.nombramiento">Nombramiento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nominador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapíli, ang magatódlo, ang magahing̃álan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nominal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nominar</span>. V. <i>Nombrar.</i> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Non</span>. = <span lang="ceb">Nones. * <span class="corr" id="xd31e115886" title="Fuente: Vsá">Usá</span> ca bóoc, ang oaláy obán, ang oaláy parang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nona</span>. = <span lang="ceb">Ang usá sa mg̃a bahin sa adlao sa tiempo sa mg̃a romanos, ng̃a nacaígo sa horas sa -las tres sa hapon. * Ang icadúha ca bahin sa bulan, sa maong mg̃a romanos. * Ang catapúsan sa mg̃a pang̃ádye ng̃a guing̃álan ug horas menores, ng̃a pang̃adyéon sa mg̃a Padre ug sa mg̃a táuo -ng̃a guioldenáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nonada</span>. = <span lang="ceb">Diótay uyámoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nonagenario</span>. = <span lang="ceb">Ang may casiáman ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nonagésimo</span>. = <span lang="ceb">Ang macatúman sa isip sa casiáman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nonagonal</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e115934" title="Fuente: nahatung̃ód">nahatong̃ód</span> sa número cun sa isip sa siám.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nonágono</span>. = <span lang="ceb">Dagoay ng̃a may siám ca luyo con nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nonato</span>. = <span lang="ceb">Ang guicóha sa tian sa inahán sa pagsí-si sa maong tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nono</span>. = <span lang="ceb">Icasiám.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Non plus ultra</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a polong ng̃a linatín: dihá cutub.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">No obstante</span>. = <span lang="ceb">Bisan, bisan pa niána, bisan pa niíni, bisan pa niádto. * Oaláy sapayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nopal</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, palpal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Norabuena</span>. = <span lang="ceb">Pagpaháyag, pagpadayág sa calípay tong̃ód sa maáyong palad sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nordeste</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála, sa calang sa timog ug sa amíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Noria</span>. = <span lang="ceb">Máquina, tináod ng̃a cahoy ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a rueda, mg̃a malíng̃in, sa pagpagóa -ug pagcálos <span class="pageNum" id="pb206a">[<a href="#pb206a">206</a>]</span>sa tubig sa mg̃a atábay. * Atábay ng̃a haláoig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Norma</span>. = <span lang="ceb">Escoála, capandáyan sa mg̃a panday sa cahoy ug sa cota. * Batacán ng̃a paganóntan -sa mg̃a bohat sa mg̃a táuo ug sa ilang pagpatigáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nornordeste</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála sa amíhan ug nordeste.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nornorueste</span>. = <span lang="ceb">Canáoay sa amíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Norte</span>. = <span lang="ceb">Amíhan, timáan, maoóna ng̃a pagaapáson sa nanagsacáy, sa paghópot sa pagadolóng̃an sa sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Norueste</span>. = <span lang="ceb">Canáoay ng̃a tuod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nos</span>. V. <i>Nosotros.</i> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nosotros</span>, escluyendo á alguno ó algunos de quienes ó con quienes se habla. = <span lang="ceb">Camé.</span> * Incluyendo á todos de quienes se hace mencion en la conversacion. = <span lang="ceb">Quita.</span> -</p> -<p id="e.nota" class="hw"><span class="sc">Nota</span>. = <span lang="ceb">Timáan, marca ng̃a ibótang sa bisan díin arón hiílhan ug bisan onsa pagsáoay sa bisan -onsa ng̃a guisólat sa mg̃a libro ng̃a tacós ng̃a saoáyon, con sa mg̃a bohat sa mg̃a -táuo ng̃a díli maáyo caáyo. * Pagásoy, pagsáyod, pagpamólong sa bisan cansa, sa bisan -onsang mg̃a polong ng̃a ibótang sa sulat. * Bisan onsa ng̃a guisólat sa mg̃a hamóbong -polong arón isúlat sa oláhing arlao sa hatáas ng̃a pagásoy. * Mg̃a timáan sa pagbása -sa mg̃a papel ng̃a sinolátan sa música.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Notable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacús timaánan ug pamatng̃ónon. * Ang dagcó caáyo ug labí sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Notar</span>. = <span lang="ceb">Pagtimáan sa bisan onsa arón hiílhon. * Pagtán-ao, pagmátng̃on, pagsolóng ug maáyo.</span> * V. <i><a href="#e.nota">Nota</a></i> desde <i lang="ceb">pagsáoay</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Notaría</span>. = <span lang="ceb">Opicio, cahímtang sa notario. * Solód ng̃a pagabohátan sa mg̃a notario.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Notario</span>. = <span lang="ceb">Escribano sa mg̃a ponóan, sa mg̃a hocom sa Singbahán.</span> -</p> -<p id="e.noticia" class="hw"><span class="sc">Noticia</span>. = <span lang="ceb">Balíta, pagpahibaló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Noticiar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahibaló, pagásoy, pagsáyor, pagíng̃on.</span> -</p> -<p id="e.noticioso" class="hw"><span class="sc">Noticioso</span>. = <span lang="ceb">Ang nasáyod, ang nahibaló sa bisan onsa. * Quinaarmánon, mang̃ialáman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Notificacion</span>. V. <i><a href="#e.noticia">Noticia</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Notificado</span>. V. <i><a href="#e.noticioso">Noticioso</a></i> hasta <i lang="ceb">quinaarmánon</i>. * <span lang="ceb">Ang guipahibalóan sa bisan onsa, sa sugo sa hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Notificar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahibaló sa bisan onsa, guican sa pagbóot ug sa pagsógo sa hocom.</span> -</p> -<p id="e.noto" class="hw"><span class="sc">Noto</span>. = <span lang="ceb">Ang nadayág, ang nabántog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Notoriamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadayág, sa pagcabántog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Notoriedad</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang hibalóan sa ng̃atanán, sa cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Notorio</span>. V. <i><a href="#e.noto">Noto</a></i> y el anterior. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabág-o sa catungdánan ng̃a daan.</span> -</p> -<p id="e.novador" class="hw"><span class="sc">Novador</span>. = <span lang="ceb">Ang magahúna húna ug mahímo ug guinicánan sa mg̃a bag-ong pagtolón-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Noval</span>. = <span lang="ceb">Ang yota ng̃a guibohátan pagbág-o, ug ang nahaónang bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novar</span>. = <span lang="ceb">Pagbág-o sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novato</span>. = <span lang="ceb">Bag-o, ang nagasógod sa bisan onsang opicio con quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novator</span>. V. <i><a href="#e.novador">Novador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novecientos</span>. = <span lang="ceb">Siám ca gatús.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabág-o sa bisan onsa. * Pagcabálhin sa mg̃a botang sa ilang pagcabótang ng̃a daan. -* Pagcating̃ála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novel</span>. = <span lang="ceb">Bag-o, ang oaláy quinaárman.</span> * V. <i>Novato.</i> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novela</span>. = <span lang="ceb">Suguílon ng̃a guipacamáo mao. * Bacac, limbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novelador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasúlat sa mg̃a nobela.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novelar</span>. = <span lang="ceb">Pagsúlat sa mg̃a nobela.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novelería</span>. = <span lang="ceb">Pagásoy sa mg̃a soguílon ng̃a guipacamáo mao. * Pagcahigúgma sa mg̃a nobela. * Pagcahigúgma -sa mg̃a bag-ong balíta.</span> -<span class="pageNum" id="pb207">[<a href="#pb207">207</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Novelero</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagógma sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e116297" title="Fuente: bagong">bag-ong</span> balíta. * Ang oaláy calig-ónan sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novelesco</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa mg̃a nobela.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novena</span>. = <span lang="ceb">Pagcadógay, cadogáyan sa siám ca adlao ng̃a pagabasáhan ug pagapang̃adyéan sa mg̃a -pang̃ádye, sa mg̃a pagámpo sa Dios ug sa mg̃a santos, sa pagpang̃áyo caníla sa mg̃a -calóoy, ug sa bisan onsa ng̃a guipanghináot. * Ang libro ng̃a sinulátan sa mg̃a pagámpo -sa Dios ug sa mg̃a santos, sa siám ca adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novenario</span>. = <span lang="ceb">Cadugáyan sa siám ca adlao ng̃a pagatománan sa mg̃a tolománon tong̃ód sa mg̃a minatáy, -ug sa mg̃a piesta sa mg̃a santos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novendial</span>. = <span lang="ceb">Ang usá sa mg̃a adlao sa novena tong̃ód sa mg̃a santos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Noveno</span>. = <span lang="ceb">Ang icasíam, ang macatóman sa isip sa siám.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Noventa</span>. = <span lang="ceb">Casiáman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novia</span>. = <span lang="ceb">Pang̃asáuon, ang babáyeng <span class="corr" id="xd31e116349" title="Fuente: bagong">bag-ong</span> quinasál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Noviciado</span>. = <span lang="ceb">Cadugáyan sa tiempo sa pagsoláy sa mg̃a religioso, sa oalá pa sila managsáad sa Dios -sa totólo ca pagsáad sa pagsógot, sa pagcapobres ug sa pagcacastos. * Túig ng̃a pagadogáyan -sa pagtóon sa bisan onsang opicio con quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novicio</span>. = <span lang="ceb">Ang religioso ng̃a oalá pa magatóman sa mg̃a pasáad sa Dios sa pagsógot, sa pagcapobres ug sa pagcacastos -sa caparían ng̃a guisórlan nia. * Ang bag-o ang nagatóon pa sa bisan onsang opicio -con quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Noviciote</span>. = <span lang="ceb">Ang nobicio ng̃a hatáas ug tolotigúlang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Noviembre</span>. = <span lang="ceb">Nobiembre, ang icapólo ug usá sa mg̃a bulan sa túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novilunio</span>. = <span lang="ceb">Bag-ong bulan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novilla</span>. = <span lang="ceb">Bacang báta ng̃a ihálas, ng̃a oalá pa maághop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novillada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a bacang laqui, sa mg̃a toro sa baca, ng̃a mg̃a báta pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novillero</span>. = <span lang="ceb">Ang coral, ang alar ng̃a pagabilanggóan sa mg̃a nobillo. * Ang magabántay sa mg̃a -nobillo, sa mg̃a toro sa baca ng̃a báta pa. * Ang báta ng̃a díli moádto sa escolahán -tong̃ód sa iang pagsóroy soroy. * Ang malágueu.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novillo</span>. = <span lang="ceb">Ang toro sa baca, ang baca ng̃a laqui, ng̃a báta ug ihálas pa, ng̃a oalá pa tanólon, -aghópon. * Ang bana ng̃a guilimbóng̃an sa iang asáoa, sa pagpacasalá sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novio</span>. = <span lang="ceb">Pamanáhon, ang laláqui ng̃a bag-ong quinasál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Novísimo</span>. = <span lang="ceb">Ang oláhi, ang catapúsan. * Ang usá sa opát ca caolahían sa mg̃a táuo.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cnu" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#cnu.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">NU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p id="e.nubada" class="first hw"><span class="sc">Nubada</span>. = <span lang="ceb">Olan ng̃a masólog ug mabáscog. * Pagcadághan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nubado</span>. V. <i><a href="#e.nubarrado">Nubarrado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nubarrada</span>. V. <i><a href="#e.nubada">Nubada</a></i>. -</p> -<p id="e.nubarrado" class="hw"><span class="sc">Nubarrado</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a guipintálan sa dagoay sa dag-om.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nubarron</span>. = <span lang="ceb">Dag-om ng̃a dagcó, ng̃a nagaláin ug nabólag sa obán.</span> -</p> -<p id="e.nube" class="hw"><span class="sc">Nube</span>. = <span lang="ceb">Dag-om, pang̃ánod. * <span class="corr" id="xd31e116482" title="Fuente: Cadcaghánan">Cadaghánan</span> sa bisan onsa.</span> * De los ojos. = <span lang="ceb">Bolog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nubil</span>. = <span lang="ceb">Ang may edad ng̃a igo arón mamíño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nubiloso</span>. V. <i><a href="#e.nubloso">Nubloso</a></i>. -</p> -<p id="e.nublado" class="hw"><span class="sc">Nublado</span>. V. <i><a href="#e.nube">Nube</a></i>. * <span lang="ceb">Onós. * Bisan onsa ng̃a catáhap sa bisan onsang cadáot sa húna húna.</span> -<span class="pageNum" id="pb207a">[<a href="#pb207a">207</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Nublar ó Nublarse</span>. V. <i><a href="#e.anublar">Anublar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nublo</span>. V. <i><a href="#e.nublado">Nublado</a></i>. -</p> -<p id="e.nubloso" class="hw"><span class="sc">Nubloso</span>. = <span lang="ceb">Ang guidag-óman, guigabónan. * Malisód, ang macayógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nuca</span>. = <span lang="ceb">Tingcoy, tangcógo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nucleo</span>. = <span lang="ceb">Ang onód sa bong̃a ng̃a guing̃álan ug nues, ug sa obán ng̃a mg̃a bong̃a. * Ang liso -sa mang̃a bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nudillo</span>. = <span lang="ceb">Bocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nudo</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e116566" title="Fuente: Balígtus">Balígtos</span>, balíghot. * Pagcahiósa.</span> * En madera, caña, &c. = <span lang="ceb">Bocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nudoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may <span class="corr" id="xd31e116579" title="Fuente: balígtus">balígtos</span>, balíghot. * Bisan onsa ng̃a may bocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nuégados</span>. = <span lang="ceb">Calán-on ng̃a magáma sa <span class="corr" id="xd31e116589" title="Fuente: binúcboc">binócboc</span> ng̃a sináctan sa mg̃a nueses, sa dogós, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nuera</span>. = <span lang="ceb">Ogang̃an ng̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nuestro</span>. = <span lang="ceb">Ato.</span> * Amo: para la inteligencia. * V. <i>Nosotros.</i> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nueva</span>. = <span lang="ceb">Balíta, pagpahibaló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nuevamente</span>. = <span lang="ceb">Bag-o pa, carón bag-ó, díli pa dugay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nueve</span>. = <span lang="ceb">Siám.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nuevo</span>. = <span lang="ceb">Bag-o. * Lain. * Ang guidógang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nuez</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a, nues.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nueza</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nugatorio</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e116658" title="Fuente: magalímbog">magalímbong</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nulamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy polós, sa pagcaoaláy bale.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nulidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy bale, pagcaoaláy silbi, pagcaoaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nulo</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy silbi ug bale, ang oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Númen</span>. = <span lang="ceb">Pagcadios. * Dios dios sa mg̃a dioatáhan. * Caboótan, quinaádman sa pagbóhat sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Numerable</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo ng̃a isípon, ang maíhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Numeracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíhap, pagcaísip.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Numeral</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa número.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Numerar</span>. = <span lang="ceb">Isip, ihap. * Pagbótang sa mg̃a dahon sa mg̃a libro sa mg̃a número, ug sa ilang mg̃a -bahin. * Pagtimáan sa mg̃a número sa mg̃a pardo, sa mg̃a cajon, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Numerario</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa número. * Ang salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Numéricamente</span>. = <span lang="ceb">Sa tagsa tagsa, sa pagcatinágsa tagsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Numérico</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaláin sa usá ca buoc ng̃a táuo, cahoy, mananáp, &c., sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Número</span>. = <span lang="ceb">Números. * Dagoay sa tagsa tagsa ca número.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Numerosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Numerosidad</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan, pagcadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Numeroso</span>. = <span lang="ceb">Ang guidaghánan sa bisan onsa. * Daghan, daghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Numismática</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa pagíla sa salapí, sa pisos, caháte, &c., ng̃a caráan, ug sa mg̃a pilit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Numo</span>. = <span lang="ceb">Salapí, pisos, caháte, sicaoálo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nunca</span>. = <span lang="ceb">Guihápon, díli sa guihápon, díli gayód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nunciatura</span>. = <span lang="ceb">Opicio, cahímtang sa nuncio. * Hocmánan sa Singbahán, sa España, ng̃a guing̃álan de -la Rota. * Baláy ng̃a guibutáng̃an niíning hocmánan ug ng̃a guimpúy-an sa nuncio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nuncio</span>. = <span lang="ceb">Sinógo, sinógo sa Santos ng̃a Papa sa mg̃a hari ng̃a cristianos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nuncupativo</span>. = <span lang="ceb">Testamento ng̃a pagaboháton sa paghing̃álan sa mg̃a manononód sa atubáng̃an sa limá -ca testigos, sa oaláy solat solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nupcial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a pagcasál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nupcias</span>. = <span lang="ceb">Pagcasál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nutria</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opát ca tiil ng̃a mobóhi sa tubig ug sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nutricion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatámboc guican sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> ng̃a guipang̃áon. * Pagcabóhat sa mg̃a tambal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nutrimento</span>. = <span lang="ceb">Ang gahóm sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> ng̃a macatámboc sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. * Ang <span class="pageNum" id="pb208">[<a href="#pb208">208</a>]</span>dugá sa yota ng̃a macatámboc sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. * Ang guinicánan, ang -hingtúngdan sa cosóg, sa gahóm sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nutrir</span>. = <span lang="ceb">Pagtámboc, pagdáoat sa cosóg sa mang̃a táuo ug sa mg̃a mananáp, guican sa gahóm sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Nutritivo</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa pagpatámboc, sa pagpadagcó ug sa pagdógang.</span> -<span class="pageNum" id="pb208a">[<a href="#pb208a">208</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cny" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#cny.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">Ñ</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="nya" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#nya.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">ÑA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ñaque</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a oaláy polós.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="nyi" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#nyi.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">ÑI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ñiquiñaque</span>. = <span lang="ceb">Bisan quinsa ug bisan onsa ng̃a talamáyon.</span> -<span class="pageNum" id="pb208b">[<a href="#pb208b">208</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="nyo" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#nyo.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">ÑO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ñoclo</span>. = <span lang="ceb">Calán-on ng̃a magáma sa binócboc ng̃a pagasáctan sa asúcar, sa tamboc sa baca, sa -itlog, sa bino ug sa anís.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ñoño</span>. = <span lang="ceb">Tigúlang, ang̃o ang̃óhon, hing̃olíon.</span> -<span class="pageNum" id="pb208c">[<a href="#pb208c">208</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="co" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#co.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">O</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cob" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cob.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">OB</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Obcecacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóta sa húna húna. * Pagpadáyon sa bisan onsang bohat sa oaláy tagád sa mang̃a -cabilínggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obcecar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóta sa húna húna.</span> * V. el anterior desde <i lang="ceb">pagpárayon</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obduracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcagáhi sa cásing cásing. * Paglális lalis. * Pagtúyo sa bisan onsa sa minatúod -ug sa cagáhi sa olo, sa húna húna.</span> -</p> -<p id="e.obedecedor" class="hw"><span class="sc">Obedecedor</span>. = <span lang="ceb">Masinógton, ang mosógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obedecer</span>. = <span lang="ceb">Sogot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obedecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obediencia</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagsógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obediencial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagsógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obediente</span>. V. <i><a href="#e.obedecedor">Obedecedor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obedientemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagsógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obelisco</span>. = <span lang="ceb">Columna, cahoy, cota ng̃a hatáas caáyo, ng̃a dayág sa bisan onsang lugar. * Timáan -ng̃a ibútang sa mg̃a daplin sa mg̃a libro, sa bisan onsang tuyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obenque</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca pisi ng̃a dagcó ng̃a itóhog sa mg̃a tomóy sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán, -ug guilíg-on sa guing̃álan ug mesa de guarnicion.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obesidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatámboc, catámboc sa bisan quinsang táuo con mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obeso</span>. = <span lang="ceb">Matámboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Óbice</span>. = <span lang="ceb">Caculían, caoláng̃an, cabilínggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obispado</span>. = <span lang="ceb">Pagcahímtang, pagcaponóan sa pagcaobispo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obispalía</span>. = <span lang="ceb">Baláy, pinuyánan sa Obispo, ng̃a harúul sa catedral. * Cahímtang ug ang yota ng̃a -<span class="corr" id="xd31e117043" title="Fuente: nahatung̃ód">nahatong̃ód</span> sa gahúm sa Obispo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obispar</span>. = <span lang="ceb">Pagángcon, pagdáoat sa pagcaobispo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obispo</span>. = <span lang="ceb">Obispo, ponóan sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Óbito</span>. = <span lang="ceb">Pagcamatáy, camatáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Objecion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasócol sa polong, pagcalális lalís, pagcabátoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Objetar</span>. = <span lang="ceb">Paglális lalis, pagsócol sa mg̃a polong, pagbátoc, pagíndig indig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Objeto</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a masácop sa mg̃a balatían sa mg̃a laoas sa mg̃a táuo. * Catapúsan sa -bisan onsa. * Catapúsan sa guitúyo sa mg̃a galámhan sa mg̃a calág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oblacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahálad, paghálad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oblada</span>. = <span lang="ceb">Ang limos ng̃a guihálad sa Singbahán, tong̃ód sa mg̃a minatáy.</span> -<span class="pageNum" id="pb208d">[<a href="#pb208d">208</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Oblata</span>. = <span lang="ceb">Ang salapí ng̃a ihátag sa cristan sa mg̃a Singbahán sa gasto sa bino sa hostias, sa -mang̃a candela ug sa mg̃a bisti sa pagmisa. * Ang hostias ug ang bino ng̃a guihálad -na sa Padre ng̃a nagamisa sa oalá pa dalang̃ínan ug consagráhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oblea</span>. = <span lang="ceb">Dahon ng̃a manípis caáyo ng̃a magáma sa binócboc ug sa tubig ug pagalotóon sa caláyo -maíng̃on sa hostias, ng̃a ipilílit sa mg̃a sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obleera</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa mg̃a oblea.</span> -</p> -<p id="e.oblicuamente" class="hw"><span class="sc">Oblicuamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcataquílid, sa tinaquílid, sa pagcadáplis, sa pagcadolíbsay, sa pagcahinolíbis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oblicuo</span>. = <span lang="ceb">Tinaquílid, hinolíbis, ang nadáplis, ang nadolíbsay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obligacion</span>. = <span lang="ceb">Catongdánan, tong̃ód.</span> * Escritura. = <span lang="ceb">Camatoóran.</span> -</p> -<p id="e.obligante" class="hw"><span class="sc">Obligante</span>. = <span lang="ceb">Ang magapogós, ang magalógos, ang magapigós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obligar</span>. = <span lang="ceb">Logos, pogós, pigós, pagbótang sa bisan onsang catongdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obligatorio</span>. V. <i><a href="#e.obligante">Obligante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oblongo</span>. = <span lang="ceb">Ang hatáas ug haíctin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obra</span>. = <span lang="ceb">Buhat. * Laláng. * Cosóg, gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obrada</span>. = <span lang="ceb">Ang buhat sa pagdáro sa yota ng̃a arang baháton sa dohá ca buoc ng̃a baca, calábao, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obrador</span>. = <span lang="ceb">Magbobóhat. * <span class="corr" id="xd31e117203" title="Fuente: Maggagáma">Magagáma</span>, maghihímo, ang magabóhat, ang macagáma, ang macahímo. * Lugar ng̃a pagabohátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obraje</span>. = <span lang="ceb">Bohat, pagcabóhat. * Lugar ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a hablon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obrajero</span>. = <span lang="ceb">Magbabántay sa mg̃a magbobóhat, sa mg̃a mamomóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obrar</span>. = <span lang="ceb">Bohat, gama, himo. * Paglíbang, pagcaólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obrepcion</span>. = <span lang="ceb">Pagsúguid sa bisan onsa sa bacac, sa ponóan, arón madáng̃at ug macóha ang opicio con -bisan onsa ng̃a guitúyo ug guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obrepticio</span>. = <span lang="ceb">Ang nacóha tong̃ód sa soguílon, sa pagásoy ng̃a bacácon, sa atobáng̃an sa ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obrero</span>. = <span lang="ceb">Magbobóhat, mamomóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obrizo</span>. = <span lang="ceb">Buláoan ng̃a maáyo oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obscenamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obscenidad</span>. = <span lang="ceb">Caólag, caláo-ay, cang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obsecuente</span>. = <span lang="ceb">Masinógton, mapaobsánon, sacop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obsequiante</span>. = <span lang="ceb">Ang magaálam alam, ang magaábi abi, ang boot magsílbi ug magalágad.</span> -<span class="pageNum" id="pb209">[<a href="#pb209">209</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Obsequiar</span>. = <span lang="ceb">Alam alam, abi abi. * Pagsógot, pagtúman sa sogo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obsequio</span>. = <span lang="ceb">Bohat ng̃a maáyo sa pagálam alam ug pagalágad sa bisan cansa, pagcatáhod, pagcaamóma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obsequiosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa maáyong pagalágad, sa dagcóng pagtáhod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Observacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcamátng̃on, pagcalí-li, pagcasolóng ug maáyo. * Pagcatóman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Observador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapamátng̃on, ang magasolóng sa dagcóng <span class="corr" id="xd31e117323" title="Fuente: cacógi">cacógui</span>, ang magalí-li ug maáyo, ang magatóman sa catongdánan. * Ang magasolóng sa mg̃a paglíhoc -sa mg̃a bitóon, sa mg̃a capandáyan ng̃a icasolóng niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Observancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáhod, pagcatahá. * Pagcatúman sa catongdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Observante</span>. = <span lang="ceb">Matinománon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Observantemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatúman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Observar</span>. = <span lang="ceb">Solóng, matng̃on, tan-ao, quita. * Tuman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Observatorio</span>. = <span lang="ceb">Ilíhan. * Lantáoan, lugar ng̃a hatáas ng̃a pagasólng̃an ug pagatan-áoan sa bisan onsa, -ug labí pa sa mg̃a bitóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obsesion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaátang, pagcalibót sa mg̃a yaoa sa bisan cansang táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obseso</span>. = <span lang="ceb">Ang guidoólan ug guilibótan sa mg̃a yaoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obsidional</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagpang̃óbat sa mang̃a cota, mg̃a longsod, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obstáculo</span>. = <span lang="ceb">Caculían, cabilínggan, caoláng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obstante</span>. = <span lang="ceb">Ang magacóli, ang macaólang, cabilínggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obstar</span>. = <span lang="ceb">Pagólang, pagcóli, pagbótang sa cabilínggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obstinacion</span>. = <span lang="ceb">Sa tinóyo sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obstinarse</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyon sa bisan onsa ng̃a húna húna ng̃a daótan, sa tinúyo caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obstruccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóbol, pagcadíli icacalíbang, icaíhi ug icasíng̃ot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obstruir</span>. = <span lang="ceb">Pagpílot, pagsóngsong sa mg̃a alaguían sa tae, sa ihi ug sa sing̃ot. * Pagsóngsong -sa bisan onsang bohóa. * Pagólang, pagsámoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obtencion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacóha, pagcadáng̃at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obtener</span>. = <span lang="ceb">Coha, dang̃at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obtestacion</span>. = <span lang="ceb">Pagholót, pagsámbag, pagágda sa bisan cansa, arón matóman ang guisógo canía.</span> -</p> -<p id="e.obtuso" class="hw"><span class="sc">Obtuso</span>. = <span lang="ceb">Ang guisongpóan, guisompóan, guidongpólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obue</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a pagataihópon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obús</span>. = <span lang="ceb">Lothang sa dolodagcóng bohó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obvencion</span>. = <span lang="ceb">Polós, caposlánan. * Sohol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obviar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagbólag sa bisan onsa sa talioála. * Paglícay. * Pagólang, pagsámoc, pagbótang -sa cabilínggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Obvio</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa atubáng̃an. * Ang maháyag, ang madayág caáyo, ang oaláy caculían ug cabilínggan.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="coc" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#coc.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">OC</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Oca</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocal</span>. = <span lang="ceb">Baláyan ng̃a guigáma sa doróha con sa totólo ca olod sa igagáma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocasion</span>. = <span lang="ceb">Cahigayónan, ocasion. * Hingtóngdan sa pagbóhat sa bisan onsa. * Catáhap sa cadáot. -* Tiempo, túig ng̃a igabúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocasionado</span>. = <span lang="ceb">Ang magatúyo sa pagáoay, táuo sa daótan ng̃a gaoi. * Ang mahamótang sa mg̃a catahápan -sa icadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocasionador</span>. = <span lang="ceb">Ang hingtúngdan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocasional</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocasionar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa catahápan sa icadáot. * Paghímo sa hingtóngdan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocaso</span>. = <span lang="ceb">Casobáng̃an.</span> -<span class="pageNum" id="pb209a">[<a href="#pb209a">209</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Occidental</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa casobáng̃an, casobáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Occidente</span>. = <span lang="ceb">Casobáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Océano</span>. = <span lang="ceb">Dagcóng dagat, dagcóng lauod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ociar</span>. = <span lang="ceb">Pagárang, pagóndang sa mg̃a buhat. * Pagpahamórlay, paghóoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocio</span>. = <span lang="ceb">Pagcaárang, pagcaóndang sa mg̃a bohat, pagpahamórlay, paghóoay. * Pagtápol, paglícay -sa pagbúhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ociosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy bohat, sa catápol, sa paglícay sa pagbúhat ug sa mg̃a cahágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ociosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatápol, pagcalícay sa pagbóhat ug sa cahágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocioso</span>. = <span lang="ceb">Tapólan. * Ang oaláy bohat. * Ang oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocozoal</span>. = <span lang="ceb">Saoa, halas, bitin sa Méjico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocozol</span>. = <span lang="ceb">Cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocre</span>. = <span lang="ceb">Pothao ng̃a may daghan ng̃a tayá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Octágono</span>. = <span lang="ceb">Dagoay ng̃a may oaló ca luyo con nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Octante</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a igatán-ao sa cahitáas, sa pagcatáas sa adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Octava</span>. = <span lang="ceb">Cadugáyan sa oaló ca adlao ng̃a pagasingbáhan sa obán ng̃a mg̃a adlao con piesta ng̃a -mahál. * Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a pagámpo ug mg̃a pang̃ádye sa bisan onsang octava.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Octavario</span>. = <span lang="ceb">Piesta ng̃a pagaboháton sa oaló ca adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Octavo</span>. = <span lang="ceb">Ang macatúman sa isip sa oaló, icaoálo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Octogenario</span>. = <span lang="ceb">Ang may caoalóan ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Octogentésimo</span>. = <span lang="ceb">Ang macatúman sa isip sa oaló ca gatús.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Octogésimo</span>. = <span lang="ceb">Ang macatúman sa isip sa caoalóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Octubre</span>. = <span lang="ceb">Octubre, ang icapólo ca bulan sa túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocular</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a matá. * Ang salamín ng̃a labíng harúul sa matá sa nagasolóng -sa mg̃a anteojo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocularmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagsolóng, sa pagtán-ao gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oculista</span>. = <span lang="ceb">Mananámbal ng̃a maálam magtámbal sa mg̃a matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocultacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatágo, pagcahóbong. * Pagcahílom sa tacós unta ng̃a itóg-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e117728" title="Fuente: Ocultamemte">Ocultamente</span>. = <span lang="ceb">Sa hilom, sa pagcatinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocultar</span>. = <span lang="ceb">Tago, hobong. * Paghílom sa tacós ng̃a itóg-an onta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oculto</span>. = <span lang="ceb">Tinágo, guitagóan, hinóbong. * Ang guihílom, ang oalá itóg-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocupacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacóha sa bisan onsa. * Bohat ng̃a macaólang sa lain ng̃a bohat. * Opicio, cahímtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocupado</span>. = <span lang="ceb">Ang may libang, buhat. * Ang guinasamócan sa daghan ng̃a mg̃a buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocupador</span>. = <span lang="ceb">Ang magacóha sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocupar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa bisan onsa. * Pagdáoat sa bisan onsang opicio. * Pagponó sa bisan onsang -lugar con sorlánan. * Pagpabóhat sa bisan cansa. * Pagsámoc, pagólang. * Paghúna húna, -pagpalándong sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocurrencia</span>. = <span lang="ceb">Paghitábo. * Húna húna ng̃a ahat, ng̃a oalá tuyóon caáyo, ng̃a oalá paabóton. * Pagcasógat, -pagcatágbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocurrente</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a moábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocurrir</span>. = <span lang="ceb">Pagtágbo, pagsógat. * Paghúna húna sa bisan onsa sa pagcaáhat.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="coch" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#coch.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">OCH</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ochava</span>. = <span lang="ceb">Ang icaoálo ca bahin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ochavado</span>. = <span lang="ceb">Ang may oaló ca loyo con nauong ng̃a topóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ochavo</span>. = <span lang="ceb">Salapí, ng̃a tung̃á sa cuarta. * Bisan onsang dagoay sa oaló ca nauong con luyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ochenta</span>. = <span lang="ceb">Caoalóan.</span> -<span class="pageNum" id="pb210">[<a href="#pb210">210</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Ochenton</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may caoalóan ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ocho</span>. = <span lang="ceb">Oaló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ochocientos</span>. = <span lang="ceb">Oaló ca gatús.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cod" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cod.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">OD</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Oda</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa pagcanta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Odiar</span>. = <span lang="ceb">Pagdomót, pagbótang sa daótan ng̃a boot sa isigcaíng̃on con sa lain.</span> -</p> -<p id="e.odio" class="hw"><span class="sc">Odio</span>. = <span lang="ceb">Domót, pagcadomót, cadomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Odiosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagdomót, sa pagcadomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Odiosidad</span>. V. <i><a href="#e.odio">Odio</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Odioso</span>. = <span lang="ceb">Dolómtan, tacós ng̃a pagadómtan, ng̃a botáng̃an sa daótan ng̃a boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Odorífero</span>. = <span lang="ceb">Ang mahomót, cahomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Odre</span>. = <span lang="ceb">Panit sa mananáp ng̃a guitahí ug maáyo, gaoas ang bába, ng̃a pagasórlan sa bino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Odrería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a odre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Odrero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a odre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e117924" title="Fuente: Oedrina">Odrina</span>. = <span lang="ceb">Hobóg, hobgánon, ang nahobóg.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="coe" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#coe.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">OE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p id="e.oesnorueste" class="first hw"><span class="sc">Oesnorueste</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála sa canáoay ng̃a tuod ug sa canáoay sa habágat.</span> -</p> -<p id="e.oessudueste" class="hw"><span class="sc">Oessudueste</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála sa habágat ug sa canáoay sa maong habágat.</span> -</p> -<p id="e.oeste" class="hw"><span class="sc">Oeste</span>. = <span lang="ceb">Canáoay sa habágat.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cof" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cof.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">OF</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ofender</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot sa polong con sa bohat. * Pagpasocó, pagpapong̃ót. * Paggáoad, paghanólsol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ofensa</span>. = <span lang="ceb">Daot, cadáot sa polong con sa bohat. * Pagdámag sa caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ofensiva</span>. = <span lang="ceb">Hing̃aníban sa pagsócol, sa pagdámag sa caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ofensivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa cadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ofensivo</span>. = <span lang="ceb">Ang macadáot ug ang arang magdáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ofensor</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oferente</span>. = <span lang="ceb">Ang magahálad, ang magasáad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oferta</span>. = <span lang="ceb">Saad, pagsáad, paghálad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ofertorio</span>. = <span lang="ceb">Pagcahálad sa bisan onsa. * Ang bahin sa misa ng̃a pagahalálan sa Padre ng̃a magamisa -sa hostia ug sa bino ng̃a guibótang sa cális, sa oalá pa dalang̃ínan ug consagráhan. -* Ang pang̃ádye ng̃a guipang̃ádye sa Padre ng̃a nagamisa, sa oalá pa maghálad sa hostia -ug sa cális.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oficial</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat sa bisan onsang buhat con opicio, magbubúhat, mamomóo. * Ponóan sa mg̃a soldados. -* Ang táuo ng̃a sinohólan sa hari, ng̃a magabúhat sa mg̃a secretaría, sa mg̃a holosáyon -sa Guinharían, sa ilálom sa paghópot sa iang caogalíng̃on ng̃a ponóan. * Ang berdugo, -ang magapatáy sa mg̃a saláan ng̃a guihócman sa camatáyon. * Ang mg̃a alcalde, gobernadorcillo, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oficialazo</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam caáyo sa bisan onsang opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oficialidad</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a ponóan sa mang̃a soldados sa usá ca pang̃obátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oficiar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábang sa pagcanta sa mg̃a misa ug sa obán ng̃a mg̃a tolománon sa Singbahán. * -Pagmisa ug pagtúman sa obán ng̃a mg̃a tulumánon sa coro ug sa Singbahán. * Pagsólat -sa usá ca ponóan sa bisan cansang táuo sa sulat ng̃a guing̃álan ug oficio.</span> -<span class="pageNum" id="pb210a">[<a href="#pb210a">210</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Oficina</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabuhátan, ang secretaría, contaduría, &c., sa usá ca longsod. * Ang -mg̃a solód ng̃a obos sa mg̃a baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oficinista</span>. = <span lang="ceb">Ang sinohólan sa hari ng̃a magabúhat sa mg̃a secretaría, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oficio</span>. = <span lang="ceb">Buhat, catongdánan sa tagsa tagsa. * Libang. * Pang̃ádye ng̃a may catungdánan ng̃a -pang̃adyéon sa mg̃a Padre ug sa mg̃a táuo ng̃a guioldenáhan. * Sulat, papel ng̃a sinulátan -sa mg̃a ponóan, ug ang guisólat sa bisan cansa sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e118068" title="Fuente: panóan">ponóan</span>, sa tong̃ód sa bisan onsang hulusáyon con catongdánan. * Lugar ng̃a pagatumánan sa -mg̃a secretario ug mg̃a escribano sa mg̃a longsod sa ilang mg̃a catungdánan, ug ng̃a -pagasulátan sa mg̃a camatuódan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ofrecedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magahálad. * Ang magasáad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ofrecer</span>. = <span lang="ceb">Saar, paghálad sa bisan onsa sa Dios sa Vírgen, &c. * Pagháyag pagdayág sa bisan onsa. * Paglímos tong̃ód sa Dios. * Paghúna húna -sa bisan onsa sa oalá tuyóon, pagábot sa bisan onsa sa oalá tuyóon, pagábot sa bisan -onsa sa húna húna, sa ahat, sa calit. * Pagáng̃ay, pagóyon sa cabobót-on sa lain, -arón matúman ang iang pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ofrecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáad. * Pagcahálad. * Saad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ofrenda</span>. = <span lang="ceb">Halad, paghálad, hatag ng̃a ipanghálar ug ipahanong̃ód sa Dios. * Bisan onsa ng̃a -guipanghálad tong̃ód sa mg̃a calág sa purgatorio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ofrendar</span>. = <span lang="ceb">Paghálad sa mg̃a hatag sa pagtáhod ug pagsíngba sa Dios tong̃ód sa mg̃a calóoy ng̃a -guidáoat sa mg̃a táuo, sa maong Guinóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oftalmía</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a mahamútang sa pagcahobág sa mg̃a matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ofuscamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagpolá sa pagpanolóng, solóng, pagsuláo. * Pagcaoalá sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ofuscar</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá sa pagpanolóng solóng, pagpasoláo. * Pagbóloc. * Pagng̃ít ng̃it, paglándong.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="coh" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#coh.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">OH</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Oh!</span> = <span lang="ceb">Aba!, Abáa!</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="coi" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#coi.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">OI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Oidas</span> (de). = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guinadóng̃og lamang, sa oalá quit-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oido</span>. = <span lang="ceb">Idodóng̃og, idolóng̃og. * Ang bohó sa mg̃a lothang, ng̃a pagasebáhan sa pólvora ng̃a -pagasilsílan sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oidor</span>. = <span lang="ceb">Ang macadóng̃og, ang mamáti ug magapatalínghog. * Hocom sa mang̃a Audiencia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oidoría</span>. = <span lang="ceb">Opicio ug cahímtang sa pagcaoidor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oir</span>. = <span lang="ceb">Pagdóng̃og, pagpatalínghog. * Pagatóbang sa pagsíngba, sa mg̃a pagásoy sa mg̃a magtóon -sa mg̃a quinaárman, sa oáli, &c.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="coj" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#coj.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">OJ</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ojal</span>. = <span lang="ceb">Ojales: bohó ng̃a pagasódlan sa botones.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojalá!</span> = <span lang="ceb">Onta!, agád pa onta!, hináot pa!</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojaladera</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a magabúhat sa mg̃a ojales.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojaladura</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a ojales sa usá ca bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojalar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa mg̃a ojales.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojeada</span>. = <span lang="ceb">Pagsolóng, pagtán-ao sa ibábao, sa salingcápao lamang, pagtolotán-ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojeador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabógao sa mg̃a mananáp arón dacpon con patyon sa mg̃a mang̃ang̃áyam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojeo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabógao sa mg̃a mananáp ng̃a guinabantáyan sa mg̃a mang̃ang̃áyam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojera</span>. = <span lang="ceb">Pagcalágom sa mg̃a matá.</span> -<span class="pageNum" id="pb211">[<a href="#pb211">211</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojeriza</span>. = <span lang="ceb">Casocó, capong̃ót, caligótgot, caáquig. * Pagcadomót, daótan ng̃a pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojeroso</span>. = <span lang="ceb">Ang guilagóman sa mg̃a matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojerudo</span>. = <span lang="ceb">Ang guidagcóan sa mg̃a calágom sa matá, ang may dagcóng calágom sa matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojete</span>. = <span lang="ceb">Bohó ng̃a malíng̃in ng̃a pagaboháton sa mang̃a bisti con mg̃a panápton, ng̃a pagasórlan -sa cordon, &c., ng̃a quinahánglan. * Lobot, alaguían sa tae.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojetear</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa mg̃a ojete.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojetera</span>. = <span lang="ceb">Ang bahín sa bisti ng̃a pagabohátan sa mg̃a ojete.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojialegre</span>. = <span lang="ceb">Ang may mg̃a matá ng̃a malipáyon, ng̃a timáan sa pagcacondátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojienjuto</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a malisód mohílac, ng̃a díli macahílac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojimel ú Ojimiel</span>. = <span lang="ceb">Sacót sa suca ug sa dogós ng̃a pagalotóon hasta ng̃a mahágcot hagcot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojimoreno</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may mg̃a matá ng̃a <span class="corr" id="xd31e118314" title="Fuente: molomaíton">molomaítom</span>, ang guioloitóman sa mg̃a matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojinegro</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guiitóman sa mg̃a matá, ang may mg̃a matá ng̃a maítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojizáino</span>. = <span lang="ceb">Ang magasolóng sa mg̃a balábag ng̃a matá, sa mg̃a masíga ng̃a matá: timáan sa daótan -ng̃a cásing cásing ug sa pagcabórhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojizarco</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a bolhog ug matá, ng̃a may matá ng̃a asules.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ojo</span>. = <span lang="ceb">Matá. * Bohó sa dagom, sa mg̃a cuentas, &c., sa mg̃a saról ug ubán pang mg̃a capandáyan. -* Toborán ng̃a diótay. * Ang tagsa ca tolo sa manteca, sa lana, &c., ng̃a magalutáo -sa bino, sa tubig, &c. * Ang tagsa ca arco con bohó sa mg̃a tuláy ng̃a pagabaháan -ug pagaaguían sa tubig. * Timáan ng̃a ibútang sa daplin sa bisan onsang sulat con -sa bisan onsa ng̃a inimprenta, sa pagmátng̃on sa bisan onsa. * Bohó sa tinápay.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="col" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#col.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">OL</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ola</span>. = <span lang="ceb">Balod, bacat.</span> -</p> -<p id="e.olaje" class="hw"><span class="sc">Olaje</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálod, pagcabácat, balod ng̃a magacasómpay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oleada</span>. = <span lang="ceb">Balod ng̃a dagcó. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagtápoc, nanaghagóot. * Pagcadámag -sa mg̃a balod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oleaginosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalána sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oleaginoso</span>. = <span lang="ceb">Lanáhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oleaje</span>. V. <i><a href="#e.olaje">Olaje</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Olear</span>. = <span lang="ceb">Pagódyo, paghílog, pagdíhog sa masaquét sa santos ng̃a lana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oleario</span>. V. <i><a href="#e.oleoso">Oleoso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oledero</span>. = <span lang="ceb">Ang may bahó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oledor</span>. = <span lang="ceb">Ang manimahó, ang magasínghot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Óleo</span>. = <span lang="ceb">Lana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Óleo</span> (santo). = <span lang="ceb">Ang santos ng̃a lana ng̃a igahílog sa mg̃a masaquét. * Ang usá sa pipíto ca sacramento -ng̃a guing̃álan ug Extremauncion.</span> -</p> -<p id="e.oleoso" class="hw"><span class="sc">Oleoso</span>. = <span lang="ceb">Lanáhon.</span> -</p> -<p id="e.oler" class="hw"><span class="sc">Oler</span>. = <span lang="ceb">Pagsínghot, pagpanimahó. * Pagpaquigsáyod, pagpaquigásoy, pagsósi sa bisan onsa sa -dagcóng cacógui. * Paghomót.</span> -</p> -<p id="e.olfatear" class="hw"><span class="sc">Olfatear</span>. = <span lang="ceb">Pagsínghot, pagpanimahó sa masóbsob ug sa tinúyo gayód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Olfato</span>. = <span lang="ceb">Isilínghot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Olfatorio</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa isilínghot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oliente</span>. = <span lang="ceb">Ang mabahó. * Ang magasínghot, ang magapanimahó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oliera</span>. = <span lang="ceb">Lalánhan, lanáhan. * Ang sodlánan sa santos ng̃a lana.</span> -<span class="pageNum" id="pb211a">[<a href="#pb211a">211</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Oligarquía</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóot, pagcahópot sa píla ca táuo ng̃a nanaghiósa sila arón pagasácpan nila ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Olimpiada</span>. = <span lang="ceb">Pagcadógay sa opát ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Olímpico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a dula ng̃a guibóhat sa mg̃a caráan ng̃a táuo sa longsod sa Olimpia, sa tagsa ca icaópat ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Olimpo</span>. = <span lang="ceb">Ang Lang̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oliscar</span>. V. <i><a href="#e.olfatear">Olfatear</a></i>, y <i><a href="#e.oler">oler</a></i> desde <i lang="ceb">pagpaquigsáyod</i>. * <span lang="ceb">Pagsógod sa daótan ng̃a bahó sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oliva</span>. = <span lang="ceb">Cáhoy ug ang iang bong̃a, ng̃a ang mg̃a aseitunas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Olivar</span>. = <span lang="ceb">Lugar, yota ng̃a guitámnan sa mg̃a oliva.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Olivarda</span>. = <span lang="ceb">Langgam. * Tanóm, dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Olivarse</span>. = <span lang="ceb">Pagbótoy sa tinápay sa paglóto niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Olivera</span>. = <span lang="ceb">Cahoy, ang mobóng̃a sa mg̃a aseitunas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Olivo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Olmo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Olor</span>. = <span lang="ceb">Bahó. * Cahomót. * Pagsáad. * Pagláom sa bisan onsa. * Ang guinicánan sa bisan onsang -catáhap. * Dong̃og ng̃a maáyo, maáyong ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oloroso</span>. = <span lang="ceb">Ang mahomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Olvidadizo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mang̃ilímtan, ang masáyon macahalimót sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Olvidar</span>. = <span lang="ceb">Paglimót, pagoalá sa panomdóman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Olvido</span>. = <span lang="ceb">Pagcalimót. * Pagcaoalá, pagcaóndang sa paghigógma, sa boot ng̃a maáyo. * Pagcaoaláy -cacúgui sa bisan onsa ng̃a tacós ng̃a pagcacuguíhan.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="coll" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#coll.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">OLL</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p id="e.olla" class="first hw"><span class="sc">Olla</span>. = <span lang="ceb">Colon. * Ang can-on ng̃a magáma sa carne, sa baboy, sa garbansos, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ollao</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca bohó ng̃a pagaboháton sa mg̃a layág sa sacayán, sa pagsómpay sa lain ng̃a -layág con may quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ollería</span>. = <span lang="ceb">Baláy con lugar ng̃a pagabohátan sa mg̃a colon ug pagabaligyáan. * Cadaghánan sa mg̃a -colon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ollero</span>. = <span lang="ceb">Ang mananálsal, ang magabóhat, magbobóhat sa mg̃a colon, magcocólon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ollica</span>. = <span lang="ceb">Ang bohó sa sinógdan sa doghan sa mg̃a táuo sa obus sa totónlan.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="com" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#com.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">OM</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ombligada</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa mg̃a panit ng̃a hingtúngdan sa posod sa mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ombligo</span>. = <span lang="ceb">Posod. * Ang talioála sa bisan onsa. * Tanóm. * Quinháson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ombliguero</span>. = <span lang="ceb">Bacos ng̃a guibácos sa mg̃a bátang <span class="corr" id="xd31e118686" title="Fuente: bagong">bag-ong</span> guiánac, sa paglúgpit sa panápton ng̃a guibótang sa pagtábon sa posod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Omental</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa guinábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Omento</span>. = <span lang="ceb">Guinábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ominar</span>. V. <i><a href="#e.agorar">Agorar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ominoso</span>. = <span lang="ceb">Ang guicatahápan, ang may catáhap sa pagcadaótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Omision</span>. = <span lang="ceb">Pagcasálang, díli pagtúman sa catungdánan, pagcasayóp. * Pagcaoaláy cacógui, pagcatápol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Omiso</span>. = <span lang="ceb">Ang díli macógui, ang díli macatóman sa catongdánan. * Tapólan.</span> -</p> -<p id="e.omitir" class="hw"><span class="sc">Omitir</span>. = <span lang="ceb">Pagsálang, díli pagtúman. * Paghílom sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Omnímodamente</span>. = <span lang="ceb">Sa loyo ug sa loyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Omnímodo</span>. = <span lang="ceb">Ang macasácop sa ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Omnipotencia</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa pagbóhat sa ng̃atanán: macaígo lamang sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Omnipotente</span>. = <span lang="ceb">Ang Dios ng̃a magahímo sa ng̃atanán, macagagáhom sa ng̃atanán.</span> -<span class="pageNum" id="pb212">[<a href="#pb212">212</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Omnipotentemente</span>. = <span lang="ceb">Sa gahóm ng̃a macahímo sa ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Omniscio</span>. = <span lang="ceb">Ang Dios ng̃a maálam sa ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Omoplato</span>. = <span lang="ceb">Bocó bocó.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="con" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#con.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">ON</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Onagra</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Onagro</span>. = <span lang="ceb">Borricong ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Once</span>. = <span lang="ceb">Napólo ug usá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oncear</span>. = <span lang="ceb">Pagtímbang sa pagcaonsas, paghátag sa tagsa tagsa ca onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oncejera</span>. = <span lang="ceb">Lit-ag sa pagdácop sa mg̃a langgam ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Onceno</span>. = <span lang="ceb">Ang nacatúman sa isip sa napúlo ug usá, ang icapólo ug usá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Onda</span>. V. <i>Ola.</i> * <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a panápton, &c., ng̃a may dagoay sa balod, guican sa mg̃a pagpicó picó, -con sa pagtábas ba ng̃a molomalíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ondeado</span>. V. el anterior desde <i lang="ceb">bisan</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ondear</span>. = <span lang="ceb">Pagbálod. * Pagánod sa bisan onsa sa pagcalíhoc sa mg̃a balod. * Pagbálod balor sa -bisan onsa, sa bisti, sa panápton, sa bohóc, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Onerario</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a pagalolánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oneroso</span>. = <span lang="ceb">Ang mabóg-at. * Ang malisód, ang macasámoc. * Catongdánan ng̃a guican sa bisan onsang -opicio, tong̃ód, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Onfacino</span>. = <span lang="ceb">Lana sa aseitunas ng̃a oalá pa mahínog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Onfacomeli</span>. = <span lang="ceb">Bino sa dogá sa ubas, sa paras, ng̃a oalá pa mahínog, ng̃a sináctan sa dogós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ónice</span>. V. <i><a href="#e.onix">Ónix</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Óniche</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.onix" class="hw"><span class="sc">Ónix ú Óniz</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a pino, molomahál ug asul, ng̃a binórcan sa mg̃a barlis ng̃a maputí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Onocrotalo</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Onomancía</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a bacácon, sa pagtágna sa palad ng̃a maáyo con daótan sa bisan cansang -táuo, tong̃ód sa iang ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Onomástico</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo sa daghánan ng̃a mg̃a ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Onoquiles</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Onosma</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ontina</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a mahomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ontología</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa ng̃atanán ng̃a may pagcamáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Onza</span>. = <span lang="ceb">Ang icapólo ug onóm ca bahin sa timbang ng̃a guing̃álan ug libra. * Mananáp sa opát ca tiil. * Doblon, salapíng boláoan ng̃a bale ug napólo -ug unóm ca pisos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Onzavo</span>. = <span lang="ceb">Ang icapólo ug usá ca bahin sa bisan onsang isip.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cop" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cop.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">OP</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Opacamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcang̃ít ng̃it, sa pagcalándong, sa oaláy sugá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opacidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcang̃ít ng̃it, pagcalándong. * Cang̃itng̃ítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opaco</span>. = <span lang="ceb">Mang̃ít ng̃it, ang coláng̃an sa sugá, ang guilandóng̃an. * Ang mamíng̃ao, ang masolóbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ópalo</span>. = <span lang="ceb">Batóng magáhi. * Batóng mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opcion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóot sa pagpíli. * Pagpacapíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ópera</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang buhat ng̃a macóti ug madúgay. * Garay ng̃a pagacantáhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Operable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang boháton, ang mabóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Operacion</span>. = <span lang="ceb">Buhat, pagcabóhat, pagbóhat. * Pagcóha, pagbólag, pagpótol sa bisan onsang bahin sa -laoas, sa camót, &c. * Caayóhan con cadaótan ng̃a guican sa mg̃a tambal.</span> * Cesárea. = <span lang="ceb">Pagcasí-si, pagcadácdac, <span class="pageNum" id="pb212a">[<a href="#pb212a">212</a>]</span>pagcalí-li sa tian sa mg̃a babáye ng̃a mabdos, sa pagcóha sa báta.</span> * En Cebú. = <span lang="ceb">Yas yas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Operante</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Operar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat. * Pagáng̃ay sa mg̃a tambal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Operario</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat, magbobóhat, mamomóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Operativo</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat. * Ang magapolós sa guitúyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Operoso</span>. = <span lang="ceb">Ang macóli caáyo, ang malisód, ang macabórlay uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opieta</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a sináctan sa opio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opieto</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opilacion</span>. = <span lang="ceb">Bilbil, pagcasara sa mg̃a alaguían sa dogá ng̃a daótan sa laoas. * Pagcaóndang sa -bolan, sa saquét sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opilar</span>. = <span lang="ceb">Pagbílbil, pagsara sa alaguían sa mg̃a dogá ng̃a daótan sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opilativo</span>. = <span lang="ceb">Ang magapabílbil. * Ang macabílbil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opimo</span>. = <span lang="ceb">Ang guidaghánan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opinable</span>. = <span lang="ceb">Ang guidúha duháan, bisan onsa ng̃a arang húna hunáon sa pagcamáo ug sa pagcadíli -mao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opinante</span>. = <span lang="ceb">Ang magahúna húna sa tong̃ód sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opinar</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna sa tung̃ód sa bisan onsa, sa malíg-on ng̃a hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opinion</span>. = <span lang="ceb">Húna húna sa tong̃ód sa bisan onsa, labon ng̃a arang onta húna húnaon sa pagcabátoc. -* Dong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opio</span>. = <span lang="ceb">Ang dugá sa guing̃álan ug adormideras:</span> V. <i><a href="#e.anfion">Anfion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opíparo</span>. = <span lang="ceb">Conbida ng̃a mahál, sa daghánan ng̃a mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> ng̃a piníli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opitulacion</span>. = <span lang="ceb">Paglában, tabang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opobálsamo</span>. = <span lang="ceb">Bálsamo ng̃a mahomót caáyo, <i>sa Meca</i>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oponer</span>. = <span lang="ceb">Pagsámoc, pagólang, pagbótang sa cabilínggan. * Pagbátoc sa suguílon, sa mg̃a polong -sa lain. * Pagatóbang. * Pagtúyo sa pagdáng̃at sa bisan onsa, tong̃ód sa caugalíng̃on -ng̃a quinaárman, sa pagcamagtotóon, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opopónaca</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opopónaco</span>. = <span lang="ceb">Tagoc sa opopónaca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oportunamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaígo, sa maáyong tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oportunidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oportuno</span>. = <span lang="ceb">Ang guibóhat con guipamólong sa pagcaígo, sa maáyong horas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oposicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaatóbang sa mg̃a botang. * Pagcabátoc sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * -Pagatóbang, pagting̃ób sa mg̃a táuo ng̃a nanagtúyo sa pagdáng̃at sa bisan onsa, arón -pagaexamináhon ug tocsóon sila, ug arón hiílhan ang labíng tacós tong̃ód sa iang quinaárman. -* Pagcabátoc sa mg̃a polong con suguílon sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opositor</span>. = <span lang="ceb">Ang magabátoc sa lain. * Ang magatúyo sa pagdáng̃at sa bisan onsa, tong̃ód sa iang -quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opresion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalógos, pagcapógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opresivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcapógos, sa linugsánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opresivo</span>. = <span lang="ceb">Ang magalógos, ang magapógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opresor</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Mamomógos.</span> -</p> -<p id="e.oprimir" class="hw"><span class="sc">Oprimir</span>. = <span lang="ceb">Pogos, pigós, logos. * Pagpasáquet, pagpayógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oprobio</span>. = <span lang="ceb">Caólao. * Polong con buhat ng̃a macadáot sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oprobioso</span>. = <span lang="ceb">Ang macaólao.</span> * V. el anterior desde <i lang="ceb">polong</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Optante</span>. = <span lang="ceb">Ang modáoat sa bisan onsa ng̃a opicio con cahímtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Optar</span>. = <span lang="ceb">Pagángcon, pagdáoat sa bisan onsang opicio con cahímtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Óptica</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa pagcabótang sa mg̃a matá ug sa isololóng.</span> -<span class="pageNum" id="pb213">[<a href="#pb213">213</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Óptico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa óptica.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Óptimamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaáyo oyámot, sa pagcahíngpit caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Óptimo</span>. = <span lang="ceb">Ang maáyo uyámut, ang maáyo sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opuestamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabátoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opuesto</span>. = <span lang="ceb">Batoc. * <span class="corr" id="xd31e119353" title="Fuente: Auay">Aoay</span>, caáoay, contra.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opugnacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabátoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opugnar</span>. = <span lang="ceb">Pagbátoc. * Pagpang̃óbat. * Paglális, pagsócol sa mg̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opulencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadóna, pagcaaronáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opulentamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadóna. * Sa pagcadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opulento</span>. = <span lang="ceb">Arunáhan, salapían, salapiánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Opúsculo</span>. = <span lang="ceb">Sulat ng̃a hamóbo, lactod.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="coq" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#coq.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">OQ</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Oquedal</span>. = <span lang="ceb">Buquid ng̃a guinatórcan lamang sa mg̃a cahoy ng̃a hatáas, sa oaláy dagámi ug casagbótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oqueruela</span>. = <span lang="ceb">Pagcaquinólos sa hilo, igagáma, &c., cay guilabíhan sa pagbílic.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cor" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cor.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">OR</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ora</span>. = <span lang="ceb">Bisan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oracion</span>. = <span lang="ceb">Pagámpo, pagpang̃ádye. * Pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo. * Soguílon ng̃a hamóbo, sa -pila lamang ca polong. * Pang̃ádye sa pagtáhod can María Santísima, sa pagbágting -sa ling̃ánay sa pagcasálop sa adlao, sa harúul na sa gabíy. * Paghúna húna, pagpalándong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oracional</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a pagámpo, sa mg̃a pagpang̃ádye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oráculo</span>. = <span lang="ceb">Pagtúbag, tubag sa maong Dios, con ng̃a guitúbag sa Dios sa alaguían sa íang mg̃a -ilis. * Tubag sa mg̃a yaoa sa mg̃a pagpang̃otána caníla sa mg̃a dioatáhan. * Táuo -táuo sa mg̃a dioatáhan ng̃a guisingbáhan nila ug guipanghalálan sa mg̃a paghálar, -sa mg̃a hatag. * Táuo ng̃a guipatalinghógan sa obán sa dagcóng pagtáhod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orador</span>. = <span lang="ceb">Ang mang̃áyo, ang mang̃amóyo. * Ang magaoáli, ang mamólong sa cadaigánan ug sa cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oral</span>. = <span lang="ceb">Ang guiásoy sa polong lamang sa oaláy solat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orangutan</span>. = <span lang="ceb">Amó, alíoas ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orar</span>. = <span lang="ceb">Pagámpo, pagpalándong. * Pagoáli, pagsámbag, pagpamólong sa cadaghánan. * Pagpang̃áyo, pagpang̃ádye, pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo, -pagpaquigmalóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orate</span>. = <span lang="ceb">Boang, ang guicoháan sa boot. * Boang boang, hong̃og, ang oaláy salabótan, coliró.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oratorio</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagoáli, lugar ng̃a pagaampóan, Singbahán ng̃a diótay. * Caparían -sa mg̃a Padre ni San Felipe Neri.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orbayar</span>. = <span lang="ceb">Pagólan guican sa gabon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orbayo</span>. = <span lang="ceb">Olan ng̃a guican sa gabon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orbe</span>. = <span lang="ceb">Calíng̃in, pagcalíng̃in. * Calibótan. * Ang guibotáng̃an sa tagsa ca bitóon. * Isda -sa diótay ng̃a olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orbicular</span>. = <span lang="ceb">Malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orbicularmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Órbita</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóyoc sa mg̃a planeta sa libót sa adlao. * Ang bohó ng̃a guibotáng̃an sa matá.</span> -</p> -<p id="e.orca" class="hw"><span class="sc">Orca</span>. = <span lang="ceb">Isdang dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orcaneta</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orco</span>. V. <i><a href="#e.orca">Orca</a></i>. * <span lang="ceb">Impierno.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Órden</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóhay, pagcahósay sa bisan onsa. * Butacán ng̃a pagaapáson sa pagbóhat sa bisan -onsa. * Pagcasonód sonód sa mg̃a botang. * Ang icánom ca sacramento sa santa Iglesia -ng̃a guibóhat sa atong Guinóong Jesucristo. * Bisan onsang caparían ng̃a guitógot -sa Santos ng̃a Papa. * Pagcaáng̃ay sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -<span class="pageNum" id="pb213a">[<a href="#pb213a">213</a>]</span></p> -<p id="e.ordenacion" class="hw"><span class="sc">Ordenacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahósay. * Pagcabóot. * Pagcaórden sa mg̃a Padre. * Sogo. * Pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ordenadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahúsay, sa pagcasinóhay, sa maáyong pagcabótang, sa pagcaáng̃ay.</span> -</p> -<p id="e.ordenador" class="hw"><span class="sc">Ordenador</span>. = <span lang="ceb">Ang magahúsay. * Ang magaordenál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ordenamiento</span>. V. <i><a href="#e.ordenacion">Ordenacion</a></i>. * <span lang="ceb">Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a sugo sa mg̃a ponóan, arón matúman ug bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ordenante</span>. V. <i><a href="#e.ordenador">Ordenador</a></i>. * <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a pagoldináhan.</span> -</p> -<p id="e.ordenanza" class="hw"><span class="sc">Ordenanza</span>. = <span lang="ceb">Pagcahósay, pagcasóhay, pagáng̃ay, maáyong pagcabótang sa bisan onsa. * Tolománon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ordenar</span>. = <span lang="ceb">Paghósay, pagsóhay, pagáng̃ay, pagbótang ug maáyo, pagsógo, pagpína, pagbóot. * Pagordenál -sa mg̃a Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ordeñadero</span>. = <span lang="ceb">Ang sodlánan ng̃a pagasórlan sa gatas, sa pagpagátas sa mang̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ordeñar</span>. = <span lang="ceb">Pagpagátas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ordinacion</span>. V. <i><a href="#e.ordenanza">Ordenanza</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ordinariamente</span>. = <span lang="ceb">Sa masóbsob, sa masócot, sa macadághan. * Sa pagcabáol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ordinario</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo sa masóbsob, sa masócot, sa macadághan. * Táuo ng̃a díli mahál. * Bisan -onsa ng̃a obus, sa diótay ng̃a bale. * Ang gasto sa matagádlao sa tagsa ca panimaláy. -* Ang hocom ng̃a mahilábot pagóna sa bisan onsang holosáyon. * Ang coreo, ang magadála -sa mg̃a sulat sa mg̃a calongsódan, sa semana semanang tanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ordinativo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagcahúsay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oréade</span>. = <span lang="ceb">Dios dios, nimpa sa mg̃a solóp ing̃on sa pagtóo sa mg̃a dioatáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orear</span>. = <span lang="ceb">Pagpaháng̃in, paghaláyhay sa bisan onsa. * Pagpahalayáhay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orégano</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a mahomót ug ng̃a pagagamíton sa panácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oreja</span>. = <span lang="ceb">Dalónggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orejeado</span>. = <span lang="ceb">Ang guinatorlóan na ng̃a daan, con pang̃otánon ogáling sa lain, arón hibalóan nia con onsa ba ang itúbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orejear</span>. = <span lang="ceb">Paglíhoc sa mg̃a mananáp sa ilang mg̃a dalónggan, pagsóqui sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orejera</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a igatábon sa mg̃a dalónggan arón díli onta pagatugnáuon. * Mg̃a tombága, -&c., ng̃a bitay sa mg̃a calo sa mg̃a soldado, sa pagtábon sa mg̃a dalónggan nila, -arón díli onta tigbáson sa mg̃a caáoay. * Bitay bitay ng̃a guitáod sa mg̃a dalónggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orejon</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótar sa mg̃a dalónggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orejudo</span>. = <span lang="ceb">Ang guidalóngganan, táuo con mananáp ng̃a guidagcóan sa mang̃a dalónggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orenga</span>. V. <i><a href="#e.varenga">Varenga</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oreo</span>. = <span lang="ceb">Pagcahaláyhay, paghámpac ng̃a mahínay sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oreoselino</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orfandad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaílo. * Pagcaoaláy tabang, laban, dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Organero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat ug magaáyo sa mg̃a órgano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orgánico</span>. = <span lang="ceb">Ang láoas ug ang mg̃a bahin ng̃a magapalíhoc sa maong láoas. * Ang may caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Organista</span>. = <span lang="ceb">Ang magacáblit sa órgano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Organizar</span>. = <span lang="ceb">Pagáng̃ay sa órgano arón díli mabóloc, paghósay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Órgano</span>. = <span lang="ceb">Órgano, tolónggon sa Singbahán ng̃a guibotáng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a hopat hopot -ng̃a managtonóg. * Alaguían sa ting̃og, &c., sa láoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orgullo</span>. = <span lang="ceb">Pagpalábi labi. * Pagcadalí, pagcalágmit sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orgullosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalabí labi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orgulloso</span>. = <span lang="ceb">Palábi labíhon. * Ang madalí, ang malágmit caáyo.</span> -</p> -<p id="e.oriental" class="hw"><span class="sc">Oriental</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa casiláng̃an, sa casobáng̃an. * Bitóon ng̃a mogóa sa bontag.</span> -<span class="pageNum" id="pb214">[<a href="#pb214">214</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Orientar</span>. = <span lang="ceb">Pagtimáan sa mg̃a mapa, &c., sa amihánan, arón hibalóan sa magatán-ao sa lugar ng̃a -guibotáng̃an sa mg̃a provincia, sa mg̃a longsod, &c. * Pagpatigáyon, pagbótang ug maáyo sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, arón pagasórlan sa hang̃in. * -Pagíla sa pagcabótang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oriente</span>. = <span lang="ceb">Guinicánan, sinógdan sa bisan onsa. * Casiláng̃an, casobáng̃an. * Timog. * Ang pagcasíhag -ng̃a maputí sa mg̃a mutia. * Pagcabáta sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orífice</span>. = <span lang="ceb">Panday ng̃a magabóhat sa mg̃a buhat sa buláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orificia</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa pagbúhat sa mg̃a buhat sa buláoan, mg̃a sorlánan, mg̃a hías, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orificio</span>. = <span lang="ceb">Bába. * Bohó. * Lobót, alaguían sa tae ug sa ihi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orígen</span>. = <span lang="ceb">Sinógdan, guinicánan. * Longsod ng̃a guicatauóhan sa bisan cansa. * Guinlioátan, catiguláng̃an, -mg̃a tigúlang. * Tong̃ód, hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Original</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa sinógdan, sa guinicánan. * Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an. -* Panigíngnan ng̃a ihúad con guihóad ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Originalidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.originalmente" class="hw"><span class="sc">Originalmente</span>. = <span lang="ceb">Cutub sa sinógdan, cutub sa guinicánan. * Ing̃on sa panigíngnan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Originar</span>. = <span lang="ceb">Paghímo sa guinicánan, sa sinógdan, sa hingtúngdan sa bisan onsa. * Pagguícan sa bisan -onsa ug sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Originariamente</span>. V. <i><a href="#e.originalmente">Originalmente</a></i>. -</p> -<p id="e.originario" class="hw"><span class="sc">Originario</span>. = <span lang="ceb">Ang muguícan sa bisan onsa ug sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orilla</span>. = <span lang="ceb">Daplin, sidsid, sogot. * Ng̃ilit, bay bay, baybáyon, piliu, panhay, bingqui, bigar. -* Catapúsan, cocotóban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orillar</span>. = <span lang="ceb">Pagtápus, paghúsay, pagtibáos sa bisan onsa. * Pagdáplin. * Pagpíleu. * Paglíg-on -sa sidsid sa bisti con sa panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orillo</span>. = <span lang="ceb">Daplin, sidsid sa panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orin</span>. = <span lang="ceb">Tayá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orina</span>. = <span lang="ceb">Ihi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orinal</span>. = <span lang="ceb">Caihiánan, ihiánan. * Lugar ng̃a pagaulánan caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orinar</span>. = <span lang="ceb">Pagíhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oriniento</span>. = <span lang="ceb">Ang guitáyan, ang naponó sa tayá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orinque</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a dagcó, mabága, ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán, sa paghólog sa sinípit, -sa pagpondo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oriol</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oriundo</span>. V. <i><a href="#e.originario">Originario</a></i>. -</p> -<p id="e.orla" class="hw"><span class="sc">Orla</span>. = <span lang="ceb">Sidsid sa mg̃a bisti ug sa mang̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orlador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáyan dayan sa mg̃a sidsir sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orladura</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan sa mg̃a sirsir sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orlar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayan sa mg̃a sirsir sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ormesí</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a linabráhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ormino</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ornamentar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ornadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa mg̃a dayan dayan, sa dináyan dadáyan, sa pagcadáyan dayan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ornamento</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan sa bisan onsa ng̃a bisti, ng̃a guibistí sa mg̃a Obispo ug sa mg̃a Padre -sa pagmisa níla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ornato</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ornitología</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oro</span>. = <span lang="ceb">Buláoan. * Color ng̃a bulágao. * Hias sa buláoan. * Pohónan, cadaghánan sa mg̃a dona, -mg̃a hias, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orobias</span>. = <span lang="ceb">Calaínan ng̃a labíng maáyo sa insienso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orondo</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan ng̃a dagcó, sa dagcóng loang. * Táuo ng̃a parayégon, ng̃a mahagógma ng̃a pagasólng̃on sía ug dagyégon. * Maandácon.</span> -<span class="pageNum" id="pb214a">[<a href="#pb214a">214</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Oropel</span>. = <span lang="ceb">Tombága ng̃a binácbac sa pagcanípis caáyo, dahon ng̃a pino uyámot sa tumbága. * Bisan -onsang butang sa diótay ng̃a bale. * Mg̃a polong con bohat ng̃a caoang, ng̃a oaláy -hingtóngdan. * Dayan dayan sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oropelero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat <span class="corr" id="xd31e120131" title="Fuente: ut">ug</span> magabalígya sa oropel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oropéndola</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a maníndot ug matahóm uyámot, tolíhao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oropimente</span>. = <span lang="ceb">Hiló ng̃a maísog caáyo.</span> -</p> -<p id="e.orozuz" class="hw"><span class="sc">Orozuz</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orquesta</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a músico. * Ang lugar ng̃a guitagána ng̃a pagalingcóran sa mg̃a músico, -sa mg̃a teatro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ortega</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ortiga</span>. = <span lang="ceb">Cayagpá, cayapá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ortivo</span>. V. <i><a href="#e.oriental">Oriental</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orto</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóbang sa adlao, sa bolan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ortodoxo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mutóo sa mg̃a camatoóran sa mg̃a cristianos ug ng̃a guisógo sa santa Iglesia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ortografía</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagsúlat ug maáyo, sa pagcaáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ortográfico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa ortografía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ortógrafo</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam ug ang magatóon sa ortografía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ortología</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a magatórlo sa maáyong pagsángpot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oruga</span>. = <span lang="ceb">Tanóm. * Olor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orujo</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a panit sa mg̃a ubas, sa mg̃a paras, sa guicoháan ug guipígan na sa dugá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orvalle</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orza</span>. = <span lang="ceb">Tibor, sorlánan sa yota ng̃a guidíhog sa bulit ng̃a masínao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orzaga</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orzar</span>. = <span lang="ceb">Pagpínpin, pagbíloc sa sacayán, pagatúbang sa dolong, cutub sa mahímo, sa guiguicánan sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Orzuelo</span>. = <span lang="ceb">Talúbig, bogas, boing̃it, hobág ng̃a diótay ng̃a mutóbo sa solód sa tabon tabon sa -mg̃a matá. * Lit-ag sa pagdácop sa mg̃a langgam ug sa mg̃a mananáp ng̃a ihálas.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cos" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cos.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">OS</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p id="e.osa.mayor" class="first hw"><span class="sc">Osa mayor</span>. = <span lang="ceb">Tapoc sa mg̃a bitóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Osa menor</span>. = <span lang="ceb">Lain tapoc sa mg̃a bitóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Osadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy cahárloc, catáhap ug catálao. * Sa pagcabinóang, sa pagcaoaláy húna -húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Osadía</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy cahárloc ug catáhap. * Caínit ng̃a maáyo sa casing casing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Osado</span>. = <span lang="ceb">Casing casíng̃an. * Ang oaláy cahárloc, catáhap ug catálao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Osamenta</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a bocóg sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Osar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsa sa oaláy catáhap ug catálao.</span> -</p> -<p id="e.osario" class="hw"><span class="sc">Osario</span>. = <span lang="ceb">Ang bohó con lang̃ob ng̃a pagabotáng̃an ug pagatapócan sa mg̃a bocóg sa mg̃a minatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oscilacion</span>. = <span lang="ceb">Pagtábiog sa bisan onsa ng̃a nabítay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oscilante</span>. = <span lang="ceb">Ang magadóyan, ang magatábiog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oscilar</span>. = <span lang="ceb">Tabiog, duyan, abion, tabion.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oscilatorio</span>. = <span lang="ceb">Pagcatábiog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ósculo</span>. = <span lang="ceb">Haloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oscuramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcang̃ít ng̃it, sa oaláy mg̃a sugá ug siga. * Sa pagcabóloc, sa pagcagobót, sa -oaláy cahosáyan. * Sa oaláy pagcamahál, sa pagcaóbos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oscuras</span> (a). = <span lang="ceb">Sa pagcang̃ít ng̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oscurecer</span>. = <span lang="ceb">Pagng̃ít ng̃it. * Paggabíy. * Pagcóha sa pagcamahál, sa pagcabale sa mg̃a botang. -* Pagpaláin sa húna húna sa pagbóloc sa camatóod sa mg̃a butang, arón díli hiílhan. -* Paggámit sa mg̃a suguílon, sa mg̃a polong ng̃a halálom, sa mg̃a sambíng̃ay <span class="pageNum" id="pb215">[<a href="#pb215">215</a>]</span>ng̃a malisód pagasabóton. * Paglándong, pagdág-om.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oscurecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcang̃ít ng̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oscuridad</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagcaoaláy sugá ug siga. * Pagcadólom, pagcalándong sa mg̃a solóp ng̃a guibanósan, -guisonsónan caáyo sa mg̃a cahoy ng̃a malángbo. * Pagcaóbos sa mg̃a calioátan. * Pagcaoaláy -siga ug pagcaíla ng̃a maáyo sa <span class="corr" id="xd31e120417" title="Fuente: mg̃agalámhan">mg̃a galámhan</span> sa calág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oscuro</span>. = <span lang="ceb">Mang̃ít ng̃it. * Ang coláng̃an sa sugá ug siga. * Táuo sa obos ng̃a guinicánan, ng̃a -díli mahál. * Bisan onsa ng̃a mabóloc, ng̃a díli maháyag, madayág ug maáyo. * Ang -mabóloc sa iang suguílon. * Color ng̃a hapit moábot sa pagcaítom, molomaítom, ang -hapit díli na maquíta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Óseo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa sa bocóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Osera</span>. = <span lang="ceb">Baláyan sa mananáp ng̃a guing̃álan ug oso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Osero</span>. V. <i><a href="#e.osario">Osario</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Osesno</span>. = <span lang="ceb">Ang nati, ang anac ng̃a diótay sa oso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Osificarse</span>. = <span lang="ceb">Pagbocóg sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Osífraga</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Osífrago</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oso</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opat ca tiil ng̃a balahibóon ug maísog caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ososo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa bocóg. * Ang bocógan, ang may bocóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ostaga</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a dagcó ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ostensible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang pagadaígon, ang mahímo ng̃a ipadayág, ipaquíta, ipaháyag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ostension</span>. = <span lang="ceb">Pagcadayág, pagcaháyag.</span> -</p> -<p id="e.ostensivo" class="hw"><span class="sc">Ostensivo</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaquíta, ang magapaháyag, ang magadayág sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ostentacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapaquíta, pagcapaháyag, pagcadayág sa bisan onsa. * Pagparáyeg, pagcaándac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ostentador</span>. V. <i><a href="#e.ostensivo">Ostensivo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ostentar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaquíta, pagpaháyag, pagdayág. * Pagándac. * Pagparáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ostentativo</span>. V. <i><a href="#e.ostensivo">Ostensivo</a></i>. * <span lang="ceb">Maandácon, parayégon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ostentosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaparáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ostentoso</span>. = <span lang="ceb">Mahál caáyo, tacós ng̃a pagatan-áuon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Osteología</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a bocóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ostiario</span>. = <span lang="ceb">Ang guioldenáhan sa pagcaostiario.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ostiatim</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín: sa tagsa tagsa ca pultahán.</span> -</p> -<p id="e.ostra" class="hw"><span class="sc">Ostra</span>. = <span lang="ceb">Quinháson, tooay, talába, caláycay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ostracismo</span>. = <span lang="ceb">Pagcahing̃ílin, pagcalálin, pagpaháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ostrera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatobóan sa mg̃a tooay, mg̃a talába, mg̃a caláycay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ostrífero</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ostro</span>. V. <i><a href="#e.ostra">Ostra</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ostugo</span>. = <span lang="ceb">Timáan. * Lugar ng̃a tinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Osudo</span>. = <span lang="ceb">Táuo con mananáp ng̃a may dagcóng bocóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Osuno</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa oso.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cot" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cot.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">OT</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Otanez</span>. = <span lang="ceb">Laláquing tigúlang ng̃a tigubán ubán sa mg̃a señora.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Otear</span>. = <span lang="ceb">Paghíling, paglí-li, pagtán-ao cutub sa lugar ng̃a hatáas, sa anáa sa ilálom, sa obus. -* Paghíling, paglí-li sa dagcóng cacúgui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Otero</span>. = <span lang="ceb">Bolobóngtod ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Otoz</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -<span class="pageNum" id="pb215a">[<a href="#pb215a">215</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Otomano</span>. = <span lang="ceb">Guinharían ug lioat sa mg̃a haring turco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Otoñada</span>. = <span lang="ceb">Túig ng̃a igatúruc sa mg̃a tanóm ug mg̃a dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Otoñal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa otoño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Otoñar</span>. = <span lang="ceb">Pagtoróc sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Otoño</span>. = <span lang="ceb">Ang usá sa opát ca bahin sa túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Otorgador</span>. = <span lang="ceb">Ang maagándo, ang motángdo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Otorgamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot. * Pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Otorgar</span>. = <span lang="ceb">Pagándo, pagtángdo. * Pagsáad sa pagcatúman sa bisan onsa, sa pagbóot sa hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Otorgo</span>. = <span lang="ceb">Pagsáad sa pagcamíño. * Pagsábot ng̃a moóna sa mg̃a pagcasál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Otro</span>. = <span lang="ceb">Lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Otrosí</span>. = <span lang="ceb">Labot pa.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cov" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cov.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">OV</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ova</span>. = <span lang="ceb">Lomot, ambiláng, guláman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ovacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpadáyeg sa pagcabántog sa bisan cansang táuo, tong̃ód sa pagdáog nia sa mg̃a caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ovado</span>. = <span lang="ceb">Haláoig. * Langgam ng̃a baye ng̃a guipang̃asáoa sa langgam ng̃a laqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oval</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a may dagoay sa pagcahaláoig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ovalado</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ovalar</span>. = <span lang="ceb">Pagcahaláoig sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Óvalo</span>. = <span lang="ceb">Dagoay ng̃a haláoig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ovante</span>. = <span lang="ceb">Ang guidáyeg sa pagcabántog cay guidáog nia ang mg̃a caáoay.</span> -</p> -<p id="e.ovario" class="hw"><span class="sc">Ovario</span>. = <span lang="ceb">Pagoáncan sa mg̃a langgam. * Itlógan. * Itlog sa mg̃a babáye ug sa mg̃a baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oveja</span>. = <span lang="ceb">Carnerong baye, ang baye sa carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ovejero</span>. = <span lang="ceb">Baquero sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ovejuno</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Overa</span>. V. <i><a href="#e.ovario">Ovario</a></i> hasta <i lang="ceb">itlog</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Overo</span>. = <span lang="ceb">Ang may color sa itlog. * Mg̃a matá ng̃a bolhog, potíon caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ovil</span>. = <span lang="ceb">Alad ng̃a pagasórlan sa mg̃a hayópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ovillar</span>. = <span lang="ceb">Pagbórbor pagsámbor. * Pagticóngcong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ovillo</span>. = <span lang="ceb">Borbod. * Bisan onsa ng̃a nagobót sa pagcalíng̃in. * Tapoc sa bisan onsa ng̃a oaláy -paghiósa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ovíparo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a baye ng̃a magaítlog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ovoso</span>. = <span lang="ceb">Ang guilomótan, ang may lomot, ambaláng, goláman.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cox" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cox.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">OX</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ox</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a icabúgao sa mg̃a manóc, sa mg̃a langgam ug mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oxalme</span>. = <span lang="ceb">Guinamós ng̃a naáslom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oxear</span>. = <span lang="ceb">Pagbúgao sa mg̃a manóc ug sa obán pang mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oxímaco</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a manágit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oxizacre</span>. = <span lang="ceb">Sabáo, salsa ng̃a magáma sa dogá sa sooa, sa limon, sa gatas, sa dogós ug sa asúcal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oxte</span>. = <span lang="ceb">Paháoa dihá, irog didto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Oxte ni moxte</span> (sin decir). = <span lang="ceb">Sa oaláy polong ug ting̃og, sa oalá sománhil.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="coy" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#coy.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">OY</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Oyente</span>. = <span lang="ceb">Ang magadóng̃og, ang magapatalínghog.</span> -<span class="pageNum" id="pb215b">[<a href="#pb215b">215</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cp" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#cp.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">P</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cpa" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cpa.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">PA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Pabellon</span>. = <span lang="ceb">Pabeyon, tabil, cobong cobong. * Bandelang dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pábilo ó Pabílo</span>. = <span lang="ceb">Ang hilo, pisi con gapas ng̃a guibótang <span class="pageNum" id="pb215c">[<a href="#pb215c">215</a>]</span>sa mg̃a candela, sa mg̃a lamparahán, &c., arón pagadagcótan ug masíga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pabulo</span>. = <span lang="ceb">Calán-on.</span> -<span class="pageNum" id="pb216">[<a href="#pb216">216</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Paca</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opát ca tiil. * Pardo, bogcos, potós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pacato</span>. = <span lang="ceb">Táuo ug mahilómon, maquigdaéton, sa mahínay ug mahúsay ng̃a gaoi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pacedero</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guinatórcan sa dághan ng̃a mg̃a dagámi ng̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pacedura</span>. = <span lang="ceb">Pagpaning̃áon sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pacer</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagcáon, pagcótcot, pagcágod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paciencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaántos, pagcaílob. * Pagcapaábot sa bisan onsa ng̃a guinahúlat. * Pagcaláng̃ay, pagcaláng̃an sa pagbóhat sa bisan onsa ng̃a tacós onta ng̃a boháton sa madalí, sa -pagcalágmit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paciente</span>. = <span lang="ceb">Ang magaántos, ang magaílob, ang masaquét, ang masáquet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pacientemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaílob, sa pagcaántos, sa pagpasáilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pacienzudo</span>. = <span lang="ceb">Ang magaílob, ang magaántos, ang magapasáilo caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pacificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpacadáit, pagpacaáng̃ay. * Pagcahúsay, pagpacahínay sa mg̃a táuo ng̃a nanagáoay. -* Pagcadáit, cadáit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pacificador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapadáit, magahúsay, ug magapahínay sa mg̃a táuo ng̃a nagacaáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pacíficamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadáit, sa cadáit, sa pagcaoaláy batoc ug contra, sa pacaoaláy aoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pacificar</span>. = <span lang="ceb">Pagpadáit, pagcahínay, paghúsay sa mg̃a táuo ng̃a nanagsigáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pacífico</span>. = <span lang="ceb">Maquidaíton maúgdang, mahináyon, táuo sa maáyo ug mahúsay ng̃a gaui, sa maháoan ng̃a -boot ug cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pacotilla</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a manggad ng̃a guilúlan sa usá ca táuo sa sacayán sa lain ng̃a táuo. -* Cadaghánan sa mg̃a manggad ng̃a guibalígya sa bisan cansang táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pactar</span>. = <span lang="ceb">Pagsábot, pagsáar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pacto</span>. = <span lang="ceb">Pagcasábot, pagcasáad. * Pagcasábot, pagcaóyon sa yaoa, sa pagbóhat sa mg̃a bohat -ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an, daótan ug dinilían, sa iang ng̃alan ug tong̃ód sa -iang gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pachon</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa mahínay caáyo ng̃a gaoi. * Calaínan sa iró ng̃a guing̃álan ug perdiguero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pachorra</span>. = <span lang="ceb">Pagcahínay, <span class="corr" id="xd31e121131" title="Fuente: dagcadúgay">pagcadúgay</span>, pagcaláng̃an lang̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pachorrudo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mahínay hináyon, maláng̃an lang̃ánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Padecer</span>. = <span lang="ceb">Pagsaquét. * Pagsáquet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Padecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasaquét. * Pagcasáquet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Padilla</span>. = <span lang="ceb">Caláhang diótay. * Hornong diótay ng̃a pagalotóan sa tinápay.</span> -</p> -<p id="e.padrastro" class="hw"><span class="sc">Padrastro</span>. = <span lang="ceb">Ama ama. * Casámoc, caculían, caoláng̃an. * Buquid ng̃a hatáas ug harúul sa mg̃a calongsódan. * Dotol dotol, inabacá, ang mg̃a panit ng̃a tolotagídyot ng̃a nanagócal sa quinatórcan -sa mg̃a cocó.</span> -</p> -<p id="e.padrazo" class="hw"><span class="sc">Padrazo</span>. = <span lang="ceb">Amahán ng̃a magapaparáyeg ug magapapasagad caáyo sa iang mg̃a anac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Padre</span>. = <span lang="ceb">Amahán. * Ang nahaúnang Persona sa Santísima Trinidad. * Mananáp ng̃a laqui ng̃a guitagána -sa paglíoat. * Tigúlang, catiguláng̃an. * Sinógdan, guinicánan. * Manlalában, tomalábang, -dalángpan. * Ang magabóhat pagóna sa bisan onsa. * Ang sacerdote. * Santos sa canhing -tiempo, ng̃a quinaarmánon ug doctor, magtotóon sa mg̃a pagtolón-an sa santa Iglesia: -bisan quinsa sa mg̃a sacerdote ng̃a nagtámbong sa mg̃a catilíngban ng̃a guing̃álan -ug concilio. * Apóhan. * Ang mg̃a sacop ng̃atanán sa usá ca caparían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Padrear</span>. = <span lang="ceb">Pagíng̃on, pagsáma sa mg̃a anac sa dagoay sa amahán. * Paglíuat ug maáyo sa mg̃a mananáp. -* Pagcóndat sa mg̃a olitáo.</span> -<span class="pageNum" id="pb216a">[<a href="#pb216a">216</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Padrinazgo</span>. = <span lang="ceb">Pagcacógos, pagcacódcod sa mg̃a báta ng̃a boloñágan. * Cahímtang sa pagcaamáon. * -Pagcalában, pagcatábang, dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Padrino</span>. = <span lang="ceb">Amáon, ang magacógos, magacórcod sa usá ca báta, sa pagbóñag canía ug sa pagpirma. -* Ang moobán obán sa mg̃a táuo ng̃a manolód sa pagcareligioso con sa pagcamonja, sa -pagcanta sa nahaónang misa, &c. * Ang moobán sa mg̃a táuo ng̃a nanagsigáyat ug nagaáoay -sila. * Ang magalában, magatábang ug magapadang̃óp sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Padron</span>. = <span lang="ceb">Padron. * Listáhan, papel ng̃a sinolátan sa ng̃alan sa mg̃a táuong tanán sa usá ca longsod. * Ang daótan -ng̃a dong̃og sa bisan cansa, ng̃a mahabílin sa panomdóman sa mg̃a táuo.</span> * V. <i><a href="#e.padrazo">Padrazo</a></i>. -</p> -<p id="e.paga" class="hw"><span class="sc">Paga</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáyad sa mg̃a otang sa salapí ug sa mg̃a salá. * Sohol. * Pagcabálos sa gugma -ug sa maáyong boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pagadero</span>. = <span lang="ceb">Baláyron sa túig, sa tiempo ng̃a guitagál. * Ang masáyon baydan. * Túig, tiempo, adlao -ng̃a guinatagál sa pagbáyar sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pagado</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa mahúsay ng̃a boot.</span> * V. <i><a href="#e.afable">Afable</a></i>. * <span lang="ceb">Palábi labíhon maandácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pagador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabáyar, ang magasóhol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pagaduría</span>. = <span lang="ceb">Lugar, baláy ng̃a pagabayáran sa mg̃a sohol con sa mg̃a otang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pagamento</span>. V. <i><a href="#e.paga">Paga</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paganismo</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a dioatáhan. * Pagtóo sa mg̃a dioatáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pagano</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a dioatáhan. * Dioatáhan. * Ang magapoyó sa banua, sa caming̃áoan. -* Ang táuo ng̃a oaláy boñag. * Ang magabáyad, ang magatámpo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pagar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáyar sa mg̃a otang sa <span class="corr" id="xd31e121300" title="Fuente: salapé">salapí</span>, sa manggad ug sa mg̃a salá. * Pagbálos sa gugma, sa maáyong boot, sa pagpalángga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pagaré</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a sinolátan sa catongdánan sa bisan cansa sa pagbáyad sa buláydon sa túig -ng̃a guitórlo, guitagána ug guitagál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Página</span>. = <span lang="ceb">Nauong sa mg̃a dahon sa mg̃a libro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pago</span>. V. <i><a href="#e.paga">Paga</a></i>. * <span lang="ceb">Balus sa mg̃a pahanóngdan. * Yota ng̃a guitámnan, ug labí pa sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pagoda</span>. = <span lang="ceb">Alampóan, Singbahán sa mg̃a dioatáhan sa yota sa casobáng̃an, ug ang ilang mg̃a dios -dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pagote</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a sinang̃ílan sa mg̃a salá ug mg̃a bohat ng̃a oalá nia boháta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paguro</span>. = <span lang="ceb">Caság, alimáng̃o.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pairar</span>. = <span lang="ceb">Pagpúyo sa mg̃a sacayán, sa binúclad ang mg̃a layág ug binóhi ang mg̃a escota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pairo</span>. = <span lang="ceb">Pagcapúyo sa sacayán, ing̃on sa guiíng̃on carón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">País</span>. = <span lang="ceb">Guinharían, provincia, yota. * Piníntal ng̃a guipintálan sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e121374" title="Fuente: lonsod">longsod</span>, sa mg̃a baláy, sa mg̃a capatágan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paisaje</span>. = Idem desde <i lang="ceb">piníntal</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paisana</span>. = <span lang="ceb">Sayáo, pagsabáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paisanaje</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a táuo sa longsod, ca provincia, &c., ng̃a díli soldados. * Pagcamasigcataguilóngsod, <span class="corr" id="xd31e121400" title="Fuente: pagcaisigcatagilóngsod">pagcaisigcataguilóngsod</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paisano</span>. = <span lang="ceb">Masigcataguilóngsod, isigcataguilóngsod. * Táuo ng̃a díli soldado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paja</span>. = <span lang="ceb">Dagámi ng̃a laya. * Bisan onsang magáan, diótay, sa diótay ng̃a bale. * Ang ináyran, -ang pinilían sa bisan onsa. * Polong ng̃a caoang, suguílon ng̃a oaláy cahológan ug -hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajada</span>. = <span lang="ceb">Dagámi ng̃a linóto ug sináctan sa salabaro, ng̃a ipacáon sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajado</span>. = <span lang="ceb">Ang may color sa dagámi.</span> -</p> -<p id="e.pajar" class="hw"><span class="sc">Pajar</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagasórlan sa dagámi ng̃a laya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pájara</span>. = <span lang="ceb">Talabánog.</span> -<span class="pageNum" id="pb217">[<a href="#pb217">217</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajarear</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e121453" title="Fuente: Pagdácup">Pagdácop</span>, pagpatáy, pagpusil sa mg̃a langgam. * Pagsóroy soroy sa oaláy buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajarel</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajarera</span>. = <span lang="ceb">Jaluang dagcó ng̃a guisórlan ug guibilanggóan sa daghan ng̃a mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajarería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajarero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a matístis, malipáyon caáyo. * Panápton, piníntal, &c., ng̃a guibotáng̃an -sa mg̃a color ng̃a buhi caáyo. * Ang magadácop ug magabáton sa mg̃a langgam ug ang -magabalígya niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajarico</span>, ca, llo, lla, to, ta. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajaril</span> (hacer). = <span lang="ceb">Pagtácgos, pagbáat sa puño sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, sa usá sa pising dagcó, ug pagbótad dapit sa obus, arón mahogót ang maong mg̃a layág, con -matólod, matólot, malargo ang <span class="corr" id="xd31e121502" title="Fuente: hang̃uin">hang̃in</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajarilla</span>. = <span lang="ceb">Tanóm. * Bagá sa mg̃a mananáp, ug labí pa sa mg̃a baboy. * Caólao sa pagpamólong sa -cadaigánan ug sa cadaghánan. * Caínit ng̃a dagcó. * Tiláoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajarita de las nieves</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p id="e.pajaro" class="hw"><span class="sc">Pájaro</span>. = <span lang="ceb">Langgam. * Táuo ng̃a batid, malaláng̃on, masinabóton. * Ang magalabás, ang magalabí -sa quinaárman, sa pagcaboótan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajarotada</span>. = <span lang="ceb">Soguílon, balítang bacácon, ng̃a oaláy hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajarraco</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a dagcó, ng̃a oalá hiílhan.</span> * V. <i><a href="#e.pajaro">Pájaro</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajaza</span>. = <span lang="ceb">Ang mahabílin sa dagámi ng̃a guicáon sa mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paje</span>. = <span lang="ceb">Sologóon ng̃a magaobán obán sa iang agálon, sa paglacát nia. * Sologóon sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajea</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajel</span>. = <span lang="ceb">Isdang dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajera</span>. V. <i><a href="#e.pajar">Pajar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa dagámi. * Táuo ng̃a tampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajica</span>, lla, ta. = <span lang="ceb">Quigol, sigariyo ng̃a <span class="corr" id="xd31e121598" title="Fuente: gibórbod">guibórbod</span> sa dahon sa maís, sa nipa, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajizo</span>. = <span lang="ceb">Ang guibóhat ug ang guitábon sa dagámi. * Color ng̃a maíng̃on sa color sa dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajoso</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa sa dagámi. * Ang guibotáng̃an ug guisáctan sa dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajuela</span>. = <span lang="ceb">Cahoy diótay, gung̃i, pisi, &c., ng̃a guidíhog sa asufre ng̃a guinagámit sa mg̃a baláy -sa pagdágcot sa madalí sa mg̃a sugá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajujero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa dagámi, arón madonót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajuncio</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a icatíao ug icatámay sa sologóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pajuz</span>. = <span lang="ceb">Dagámi ng̃a harúul na madonót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pala</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a guinagámit sa <span class="corr" id="xd31e121650" title="Fuente: pagbálbin">pagbálhin</span>, pagcútao ug pagbósuat sa trigo, sa maís, &c., ug mao ang usá ca papán sa usá ca -dang̃áo ug <span class="corr" id="xd31e121653" title="Fuente: tnngá">tung̃á</span> sa cahitáson ug sa usá ca dang̃áo sa calápdon, ng̃a guitaólan sa caogalíng̃on ng̃a -togdánan: silbi opód sa pagcótao sa yota, sa pagcólgog sa caláyo, sa pagsolód ug sa -paggóa sa tinápay sa horno, sa pagcóha sa abó, &c. * Ang pala, ang labíng halagpád -sa mg̃a gayóng. * Lugar ng̃a pagalobóng̃an sa mg̃a motia ug sa mg̃a batóng mahál, -sa salapí, sa boláoan, &c. * Ang panit ng̃a dapit sa ibábao sa mg̃a sapín. * Ang cahitáson -ug calápdon sa mg̃a ng̃ipon. * Pagcalaláng sa pagpaquigásoy ug sa pagsósi sa bisan -onsa. * Papán ng̃a diótay ng̃a may iang caogalíng̃on ng̃a caláptan, coloptánan, ng̃a -guinagámit sa mg̃a táuo ng̃a nanagsogál sa pelota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palabra</span>. = <span lang="ceb">Polong, ting̃og. * Ang Anac ng̃a bogtong sa Dios ng̃a Amahán. * Saad.</span> -<span class="pageNum" id="pb217a">[<a href="#pb217a">217</a>]</span></p> -<p id="e.palabrada" class="hw"><span class="sc">Palabrada</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a daótan, ng̃a macadáot sa isigcatáuo, malágsot, <span class="corr" id="xd31e121675" title="Fuente: mang̃uíl, ad">mang̃íl-ad</span>, maláo-ay.</span> -</p> -<p id="e.palabrero" class="hw"><span class="sc">Palabrero</span>. = <span lang="ceb">Hinoguilánon caáyo, tabían. * Ang masáyon magasáad ug malisód magatúman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palabrimujer</span>. = <span lang="ceb">Ting̃og sa laláqui ng̃a maíng̃on sa ting̃og sa babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palabrista</span>. V. <i><a href="#e.palabrero">Palabrero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palabrita</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a ondan, ng̃a may tuyo ug hingtúngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palabrota</span>. V. <i><a href="#e.palabrada">Palabrada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palaciego</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa palasio. * Ang nagasílbi sa palasio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palacio</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a guimpóy-an sa mg̃a hari, sa mg̃a Obispo, ug sa obán ng̃a mg̃a dagcóng táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palacra</span>. = <span lang="ceb">Tipac ng̃a boláoan ng̃a olay ug baol pa, ng̃a maquíta usáhay sa mg̃a mina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palada</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a macóha sa pala, sa <span class="corr" id="xd31e121746" title="Fuente: macaosá">macaúsa</span>, sa tagsa ca pagcóha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paladar</span>. = <span lang="ceb">Lang̃ágng̃ag. * Pagcalamí. * Caíbog sa bisan onsang espirituhánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paladear</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang, pagtóng̃ad sa <span class="corr" id="xd31e121764" title="Fuente: lang̃áng̃ag">lang̃ágng̃ag</span> sa bag-ong guiánac, sa dogós con sa lain ng̃a matám-is, arón mahagálam ug magasóso -ug maáyo. * Pagcóha sa caíbog sa bisan onsang botang tong̃ód sa lain ng̃a botang ng̃a -ihátag, ng̃a macalípat ug macalímbong sa lamí. * Paghógas sa bába con sa lang̃ágng̃ag -sa mg̃a mananáp, arón macacáon sila ug maáyo. * Pagbóhat sa timáan sa báta ng̃a bag-ong -guiánac, sa iang bába, ng̃a boot magsóso. * Pagdímdim, pagtagámtam, sa mahínay, sa -bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paladeo</span>. = <span lang="ceb">Pagcadímdim, pagcatagámtam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paladin</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a bantógon ug cásing casíng̃an, ng̃a nahímo sia ug banságon tong̃ód sa iang -mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan ug hibólng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paladinamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabántog, sa pagcaháyag, sa pagcadayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paladino</span>. = <span lang="ceb">Ang nabántog, ang nadayág, ang naháyag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palafren</span>. = <span lang="ceb">Cabayo ng̃a aghop, ng̃a guicabayóan, sa canhing tiempo, sa mg̃a dama, sa mg̃a señora. -* Ang cabayo ng̃a pagacabayóan sa mg̃a sologóon con managobán sila sa ilang mg̃a agálon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palafrenero</span>. = <span lang="ceb">Ang sologóon ng̃a magagóyor sa cabayo ug magabótad sa preno.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palahierro</span>. = <span lang="ceb">Ang pothao ng̃a guibótang sa bató sa obos, sa mg̃a lilígsan sa duhá ca bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palamenta</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a gayóng, sa mg̃a gaod sa tagsa ca sacayán ng̃a pagagaóran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palanca</span>. = <span lang="ceb">Lig-oat, icalíg-oat. * Pisi ng̃a dagcó ng̃a icaósoag sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palancada</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc ng̃a guipócpoc sa lig-oat, sa espeque.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palancana</span>. V. <i><a href="#e.palangana">Palangana</a></i>. -</p> -<p id="e.palangana" class="hw"><span class="sc">Palangana</span>. = <span lang="ceb">Honáoan, panghunáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palanquera</span>. = <span lang="ceb">Bolobóngtod ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palanquero</span>. = <span lang="ceb">Ang magalíg-oat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palanqueta</span>. = <span lang="ceb">Lig-oat, icalíg-oat ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palanquin</span>. V. <i><a href="#e.ganapan">Ganapan</a></i>. * <span lang="ceb">Pisi ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán, sa paglólos sa mg̃a layág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palatina</span>. = <span lang="ceb">Bisti sa mg̃a babáye sa pagtábon sa liog ug sa doghan sa tiempo sa tugnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palatinado</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa mg̃a caobánan sa hari sa Alemania, ug ang yota sa mg̃a príncipes sa maong -Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palatino</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a palasio, ug onay sa mg̃a táuo ng̃a nagasílbi sa palasio. * -Cahímtang sa mg̃a dagcóng táuo sa Guinharían sa Alemania, sa Francia ug sa Polonia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palazo</span>. = <span lang="ceb">Paglámbos, pagbónal sa cahoy, con sa pala.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palazon</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a cahoy sa bisan onsang buhat.</span> -<span class="pageNum" id="pb218">[<a href="#pb218">218</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Palco</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagalingcódan sa mg̃a táuo sa pagsolóng sa mg̃a dola. * Solód solód ng̃a -may balcon, talambóan, sa mg̃a teatro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paleador</span>. = <span lang="ceb">Ang mogámit sa pala sa iang pagbúhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palenque</span>. = <span lang="ceb">Dingding sa mg̃a papán con sa mg̃a bogsoc, ng̃a magalibót sa bisan onsang lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paleografía</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagbása, sa mg̃a sulat ng̃a caráan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paleográfico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa paleografía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paleógrafo</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaestudio sa quinaádman sa paleografía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palería</span>. = <span lang="ceb">Opicio sa pagbóhat sa mg̃a balaháan ug mg̃a alaguían sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a pala. * Ang magaháoan, sa pala, sa mg̃a alaguían -sa tubig, sa mg̃a lugar ng̃a tubígan caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palestra</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagaaoáyan, ng̃a pagapinongpóng̃an. * Lugar ng̃a pagaíndig indígan sa mg̃a -táuo, arón suláyon nila ang ilang quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palestrico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa palestra.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paleta</span>. = <span lang="ceb">Papán ng̃a diótay ug haláoig ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a pintor sa mg̃a color, sa pagcasonód -sonód, sa pagpíntal nila. * Capandáyan sa puthao, ng̃a malíng̃in, ng̃a may iang caogalíng̃on -ng̃a tugdánan, ng̃a guinagámit sa mg̃a caparían, sa pagpáhat sa mg̃a sod-an. * Capandáyan -sa pagcólcog sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paletilla</span>. = <span lang="ceb">Bocó bocó. * Bocóg sa cotó cotó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paleto</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opát ca tiil, maíng̃on ing̃on sa osa. * Táuo ng̃a boquídnon, borong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paleton</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa yaoe ng̃a mosolód sa <span class="corr" id="xd31e122023" title="Fuente: yauíhan">yaoíhan</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paletoque</span>. = <span lang="ceb">Capote ng̃a moábot hasta sa tohod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palia</span>. = <span lang="ceb">Cortina, tabil sa sagrario, ng̃a magasalípod sa Santísimo Sacramento. * Panápton ng̃a -diótay ug laro ng̃a igatábon sa cális sa pagmisa sa mg̃a Pare, ug ang malíng̃in ng̃a -igatábon sa hostia ng̃a guibótang sa patena ng̃a guiibábao sa cális, sa oalá pa macóha -ang paño ng̃a guitábon sa maong cális.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paliacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalimód, pagcatábon sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paliadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatinágo, sa pagcahílom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paliar</span>. = <span lang="ceb">Paglimór, pagsománg̃il.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paliativo</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a ibótang sa mg̃a masaquét ng̃a díli na matámbal, arón mamahínay hinay lamang -ang mg̃a maól-ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paliatorio</span>. = <span lang="ceb">Ang macatábon, ug macalimód sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.palidez" class="hw"><span class="sc">Palidez</span>. = <span lang="ceb">Pagcalálag, pagcalospád, pagcalopsád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pálido</span>. = <span lang="ceb">Malospád, malopsád, malálag, madálag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palillero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a palíyo, sa mg̃a gung̃i ng̃a icóhit sa mg̃a ng̃ipon. -* Hopot hopot ug bisan onsa ng̃a pagasórlan ug pagabotáng̃an sa mg̃a palíyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palillo</span>. = <span lang="ceb">Palíyo, gong̃i ng̃a icolóhit sa mg̃a ng̃ipon. * Cahoy ng̃a icabásal sa tambol. * Bisan -onsa ng̃a oaláy bale ug polós. * Ang tolománon ng̃a ona ug tolotagídyot sa mg̃a quinaárman -ug mang̃a opicio.</span> -</p> -<p id="e.palinodia" class="hw"><span class="sc">Palinodia</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíbog ng̃a bantog sa guiíng̃on ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pálio</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a guihátag sa santos ng̃a Papa sa mg̃a Arzobispo ug sa obán ng̃a mg̃a Obispo, -ng̃a mao ang usá ca bacus ng̃a putíon, ng̃a guibotáng̃an sa onóm ca crus ng̃a maítom, -ng̃a <span class="corr" id="xd31e122123" title="Fuente: gui sáblay">guisáblay</span> sa mg̃a abága ug mobítay sa doghan. * Panápton ng̃a dagcó ng̃a guibótang sa onóm -con oaló ca cohoy ng̃a hatáas, ng̃a guidála sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e122126" title="Fuente: prosecion">procesion</span> arón masílbi ug dao atóp ng̃a pagasilóng̃an sa Padre ng̃a magabítbit sa Santísimo -Sacramento, sa mg̃a reliquia, &c., ug sa Padre ng̃a magasonód sa bisan onsang santos: -pagagamíton opod sa Santos ng̃a Papa, sa mg̃a hari ug sa obán pang mang̃a ponóan sa -Singbahán, sa mg̃a piesta ug <span class="pageNum" id="pb218a">[<a href="#pb218a">218</a>]</span>sa ilang pagsolód ng̃a bantog sa mg̃a longsod. * Bisan onsa ng̃a may dagoay sa lambong, -sa sambong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palique</span>. = <span lang="ceb">Suguílon ng̃a caoang, ng̃a oaláy polós ug cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paliza</span>. = <span lang="ceb">Pagcabónal, castigo sa daghan ng̃a mang̃a paglátos, paglámbos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palizada</span>. = <span lang="ceb">Alad, lugar ng̃a guilibótan sa mg̃a bogsoc.</span> -</p> -<p id="e.palma" class="hw"><span class="sc">Palma</span>. = <span lang="ceb">Lubí, sacsac, nipa, bolí, saguísi, &c. * Cahoy ng̃a mobóng̃a sa bong̃a ng̃a guing̃álan -ug datil. * Timáan sa pagdáog ug ang maong pagdáog.</span> * De la mano. = <span lang="ceb">Palad sa camót.</span> * De los pies. = <span lang="ceb">Lapa lapa, itolónob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palmacristi</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palmada</span>. = <span lang="ceb">Dapi, pagcadápi dapi, pagcadágpi. * Pagcabásal basal sa mg̃a camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palmadica</span>. = <span lang="ceb">Sayáo, pagsabáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palmar</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guinatórcan sa daghánan ng̃a mg̃a lobí, &c. * Ang nahatong̃ód sa dang̃áo. -* Ang socod sa usá ca dang̃áo. * Ang madayág, ang maháyag, ang nabántog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palmario</span>. = Idem desde <i lang="ceb">ang madayág</i>. -</p> -<p id="e.palmatoria" class="hw"><span class="sc">Palmatoria</span>. = <span lang="ceb">Palmeta, capandáyan ng̃a guinagámit sa mg̃a magtotóon sa pagbárlong ug pagcastigo -sa mg̃a báta ng̃a tinón-an nila: mao ang usá ca papán ng̃a diótay ug malíng̃in ng̃a -guinabohó bohóan sa pila ca bohó, ng̃a icadápi dapi sa mg̃a palad sa mg̃a camót sa -maong mg̃a báta, ug sa luyong tomóy guitaólan sa mg̃a tinábas ng̃a panit ng̃a igahámpac -opód caníla. * Sanggáan sa mg̃a candela, sa pothao, tombága, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palmeado</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a tiil sa mg̃a gaquét, mg̃a itic, &c., ng̃a guicalang̃aquítan sa mg̃a torlo ug mg̃a cocó sa usá ca panit.</span> -</p> -<p id="e.palmear" class="hw"><span class="sc">Palmear</span>. = <span lang="ceb">Pagdápi dapi, pagdágpi sa mg̃a camót, pagbásal sa mg̃a palad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palmejea</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a guitáod cutub sa dolong hasta sa olín, sa solód sa mg̃a sacayán, ug ng̃a -guipahaáng̃ay sa tagsa tagsa ca ligason.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palmentera</span>. = <span lang="ceb">Coreo, ang magadála sa mg̃a sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palmeo</span>. = <span lang="ceb">Socod sa mg̃a dang̃áo, sa mg̃a tocáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palmera</span>. V. <i><a href="#e.palma">Palma</a></i> hasta <i lang="ceb">timáan</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palmero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magabántay sa mg̃a palma. * Táuo ng̃a nagaádto sa yotang santos, sa yota -sa Jerusalém, cay sa pagpaúli nia nanagdála sa mg̃a lucay, sa mg̃a dahon sa mg̃a palma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palmeta</span>. V. <i><a href="#e.palmatoria">Palmatoria</a></i> hasta <i lang="ceb">sanggáan</i>. * <span lang="ceb">Pagcadágpi sa palad sa camót sa palmeta, pagcadolápi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palmífero</span>. = <span lang="ceb">Ang guidaghánan sa mg̃a palma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palmilla</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa panápton ng̃a hinábol sa longsod sa Cuenca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palmitieso</span>. = <span lang="ceb">Cabayo ng̃a may cocó ng̃a tindog dapit sa atubáng̃an, ug magáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palmito</span>. = <span lang="ceb">Obód. * Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palmo</span>. = <span lang="ceb">Dang̃áo. * Dula sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palmotear</span>. V. <i><a href="#e.palmear">Palmear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palmoteo</span>. = <span lang="ceb">Pagcadágpi, pagcadápi dapi, pagcabásal sa mg̃a palad sa camót. * Pagcadápi sa palmeta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy, bonal. * Pagcalátos, pagcabónal sa cahoy. * Ang pagpatáy sa mang̃a saláan, -guican sa sentencia sa mg̃a hocom. * Bisan onsang dagoay sa mg̃a dahon sa baraja, -oros, copas, &c. * Pong̃a, quinapónghan, sa mg̃a bong̃a. * Talároc sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polomadoras</span>. = <span lang="ceb">Tinahían sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, ng̃a pagasinambágan sa relinga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palomar</span>. = <span lang="ceb">Lobir, pisi ng̃a magamáy ng̃a binílic caáyo. * Salapatíhan, baláyan sa mg̃a salapáti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polomariego</span>. = <span lang="ceb">Salapáti ng̃a guibatónan sa baláy, ng̃a magalúpad lupad sa banua.</span> -<span class="pageNum" id="pb219">[<a href="#pb219">219</a>]</span></p> -<p id="e.palomear" class="hw"><span class="sc">Palomear</span>. = <span lang="ceb">Pagdácop, pagpusil sa mg̃a salapáti. * Pagbáton sa pagcadúgay sa mg̃a salapáti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palomera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a maháoan caáyo, ng̃a oaláy salípdan ng̃a guihámpac uyámut sa mg̃a hang̃in -ng̃atanán. * Salapatíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palomería</span>. V. <i><a href="#e.palomear">Palomear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palomero</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa mg̃a salapáti. * Ang mahagógma magbáton -sa mg̃a salapáti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palómico</span>. V. <i><a href="#e.mariposa">Mariposa</a></i>. * <span lang="ceb">Bocó bocó sa mg̃a cabayo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palomina</span>. = <span lang="ceb">Iti sa mg̃a salapáti. * Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palomino</span>. = <span lang="ceb">Cayóbog, coyóbog, pisó sa mg̃a salapáti. * Timáan sa tae ng̃a mahabílin usáhay sa -mang̃a sinína ug sa mg̃a calson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palomo</span>. = <span lang="ceb">Salapáting laqui. * Táuo ng̃a boang boang, hong̃og, coláng̃an sa boot. * Balod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palon</span>. = <span lang="ceb">Bandela ng̃a hatáas ug ng̃a may opát ca tomóy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palor</span>. V. <i><a href="#e.palidez">Palidez</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palotada</span>. = <span lang="ceb">Pagcabónal sa cahoy ng̃a díli dagcó. * Barlis ng̃a guinabárlis sa papel, sa papán, -&c., ng̃a silbi sa panigíngnan arón magatóon sa pagsúlat ang mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paloteado</span>. = <span lang="ceb">Pagsabáy sa mg̃a táuo ng̃a nanagsigbásal basal sila sa mg̃a cahoy hamóbo ng̃a guinabítbit -nila sa ilang mg̃a camót, sa pagbánha nila ug pagsádsad sa maáyong pagcompás. * Pagcabónal, -pagcalátos sa mg̃a táuo ng̃a nanagsigáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palotear</span>. = <span lang="ceb">Pagbásal sa mg̃a cahoy. * Pagsuguílon sa mg̃a hatáas ng̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palpable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang hicápon, cobílon, capcápon. * Ang maháyag, ang madayág, ang oaláy duha duha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palpablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadayág caáyo, sa pagcaoaláy duha duha, ug maíng̃on sa pagahicápon onta sa camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palpadura</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palpamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcahícap, pagcacóbil, pagcacápcap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palpar</span>. = <span lang="ceb">Hicap, capcap, cobil. * Pagíla sa bisan onsa sa pagcadayág caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pálpebra</span>. V. <i><a href="#e.parpado">Párpado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palpitacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalóbcob, pagcaólpot, pagcaguíap ng̃a masóbsob caáyo sa cásing cásing, sa pulso -ug mg̃a caogátan sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palpitante</span>. = <span lang="ceb">Ang magacalóbcob, ang magaólpot, ang magaguíap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palpitar</span>. = <span lang="ceb">Olpot, guiap, calóbcob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palpo</span>. = <span lang="ceb">Ihilícap sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palta</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a sa cahoy sa maong ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palto</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paludamento</span>. = <span lang="ceb">Lambong ng̃a mapóla ug binoldáhan sa buláoan ng̃a guibisti, niádtong tiempo, sa mg̃a -romanos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paludoso</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a tubígan, danáoan, pisácan caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palumbrario</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a manágit sa mg̃a balod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palurdo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a borong, boquírnon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Palustre</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa danao. * Capandáyan sa pothao ng̃a guigámit sa mg̃a panday sa cota -sa pagcóha sa apog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pallar</span>. = <span lang="ceb">Pagpíli sa salapí, buláoan, &c., ng̃a labíng mahál, sa nasácot pa sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pallon</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa buláoan, sa salapí, &c., ng̃a macóha sa tagsa ca pagólay, sa guiláin -na sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pamema</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a oaláy bale ug polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pámpana</span>. = <span lang="ceb">Dahon sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pampanador</span>. = <span lang="ceb">Ang dogá ng̃a guipíga sa mg̃a oloódlot sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pampanaje</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a orlot sa mg̃a paras. * Pagdáyan dayan ng̃a guilabíhan sa mg̃a bótang -ng̃a oaláy polós caáyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb219a">[<a href="#pb219a">219</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pampanilla</span>. = <span lang="ceb">Solosáyang diótay ng̃a guibísti sa mang̃a indio, sa pagtábon sa ilang laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pámpano</span>. = <span lang="ceb">Orlot sa mg̃a balágon sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pampanoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may daghánan ng̃a mg̃a pámpano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pampirolada</span>. = <span lang="ceb">Sabáo, salsa ng̃a magáma sa ajos, sa tinápay ug sa tubig. * Polong con bohat ng̃a -oaláy hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pamplina</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> * V. el anterior desde <i lang="ceb">polong</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pamporcino</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pamposado</span>. = <span lang="ceb">Tapólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pampringada</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a oaláy polós ug hingtóngdan. * Pagcahílog sa tinápay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pan</span>. = <span lang="ceb">Tinápay. * Bisan onsang minása sa binócboc, sa dagoay sa tinápay. * Bisan onsa ng̃a -can-on sa matagádlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pana</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a bolobalabibóon, sa igagáma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panace</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panadear</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa tinápay ng̃a ibalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panadería</span>. = <span lang="ceb">Opicio sa <span class="corr" id="xd31e122717" title="Fuente: pabóhat">pagbóhat</span> sa tinápay, lugar ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa tinápay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panadero</span>. = <span lang="ceb">Magbobóhat, ang magabóhat sa tinápay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panadizo</span>. = <span lang="ceb">Hobág ng̃a motoróc sa mg̃a torlo, basol. * Táuo ng̃a masaquéton, salaquétan, malospálon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panal</span>. = <span lang="ceb">Orlan sa mg̃a potiócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panarra</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a hong̃og, coliró, boang boang, coláng̃an sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panática</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan, balon sa tinápay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pancada</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc ng̃a guipócpoc sa tiil. * Pagcapáquiao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pancarpia</span>. = <span lang="ceb">Porong porong ng̃a nagáma sa mang̃a bulac ng̃a nagacaláin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pandar</span>. = <span lang="ceb">Pagtápoc, pagtíp-oc sa mg̃a dahon sa baraja sa nanagsugál, sa paglímbong sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pandear</span>. = <span lang="ceb">Pagbalíquig, paglicó, paglíad sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pandectas</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a leyes ng̃a guipating̃ób ug guipatígom sa hari ng̃a si Justiniano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pandeo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabalíquig, pagcabalicó, pagcabóyoc, pagcalíad sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panderada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a pandero. * Polong, con buhat ng̃a díli macaígo, ng̃a <span class="corr" id="xd31e122805" title="Fuente: oalyáy">oaláy</span> hingtúngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panderete</span>. = <span lang="ceb">Limbong sa nagasugál sa baraja. * Dingding, bongbong sa mg̃a ladriyo, sa mg̃a bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panderetear</span>. = <span lang="ceb">Pagbásal sa pandero ug pasayáo sa iang compas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pandereteo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabásal sa pandero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panderetero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabásal, ang magabúhat ug ang magabalígya sa mg̃a pandero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pandero</span>. = <span lang="ceb">Tolotámbol ng̃a diótay ug manípis ng̃a guigámit sa mg̃a longsod ng̃a obos, ug ng̃a -pagabáslan sa mg̃a camót sa mg̃a tagilóngsod, sa ilang mg̃a pagsabáy, mg̃a piesta -ug mg̃a calípay. * Táuo ng̃a mamólong sa oaláy hingtóngdan ug cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pandilla</span>. = <span lang="ceb">Pagcahiósa, pagcaáng̃ay sa pila ca táuo, sa paglímbong sa ilang isigcaíng̃on. * Catilíngban, -cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a naning̃ób sila sa pagdúla ug sa pagsóroy soroy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pandillista</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatígom sa obán ng̃a mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pando</span>. = <span lang="ceb">Balíquig, balicó, ang nalíad sa tong̃á tong̃á, talioála. * Ang mahináyon caáyo sa -iang mg̃a paglíhoc. * Ang tubig sa sobá sa mg̃a capatágan ng̃a hapit díli magabahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pandorga</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng matámboc caáyo, ng̃a mahináyon sa iang mg̃a paglíhoc, ug ng̃a oaláy caang̃áyan. * Talabánog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panecico</span>, llo, to. = <span lang="ceb">Ang may dagoay sa tinápay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panegírico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa suguílon, oáli, &c., sa pagdáyeg sa lain, ug sa pagbántog sa iang -mg̃a bohat ng̃a maáyo. * Oáli, pagdáyeg sa mang̃a santos ug sa obán ng̃a mg̃a táuo -ng̃a <span class="corr" id="xd31e122889" title="Fuente: matárung">matárong</span>.</span> -<span class="pageNum" id="pb220">[<a href="#pb220">220</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Panegirista</span>. = <span lang="ceb">Palaoáli. * Malaoáli, maoaoáli. * Ang magadáyeg sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panera</span>. = <span lang="ceb">Tangcal, panonórlan, sorlánan sa trigo, sa humáy, sa maís, &c., con sa binócboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panetelas</span>. = <span lang="ceb">Sopas ng̃a matín-ao, ng̃a magáma sa tinápay ng̃a quinórcod, sa sabáo ug sa asúcar, -ng̃a ipacáon sa mg̃a táuo ng̃a maloyáhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panetería</span>. = <span lang="ceb">Solód ng̃a guitagána sa mg̃a baláy sa mg̃a hari sa pagtípig ug sa pagpáhat sa tinápay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pánfilo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mahináyon, maláng̃an lang̃ánon, malúya caáyo. * Dula sa mg̃a báta ng̃a mahamótang -sa pagpálong sa usá ca candela, ug quinahánglan ng̃a sangpóton ang maong polong sa -maong paghoyóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pangelin</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paniaguado</span>. = <span lang="ceb">Ang guilabánan ug guipacáon sa lain. * Abian, higála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pánico</span>. = <span lang="ceb">Cahárloc, calísang, cacógmat ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paniego</span>. = <span lang="ceb">Ang hing̃áoan caáyo sa tinápay. * Yota ng̃a mobóng̃a caáyo. * Poyo poyo, puntél ng̃a pagasórlan sa olíng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panificar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat pagbág-o sa mg̃a solóp, sa pagpógas sa trigo, sa humáy, sa maís, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panizo</span>. = <span lang="ceb">Maís.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panoja</span>. = <span lang="ceb">Poso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pantalon</span>. = <span lang="ceb">Calson, salooál ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pantalla</span>. = <span lang="ceb">Oja de lata. * Tombága ng̃a binácbac sa pagcanípis, &c., ng̃a icaatúbang sa mg̃a sugá -sa belon, &c., arón salípdan ang siga, ug díli onta magapasoláo ug magadáot sa mg̃a -matá. * Bisan onsa ng̃a ibútang sa atubáng̃an sa mg̃a matá, sa pagsalípod sa sugá con sa caláyo. * Bisan onsa ug bisan quinsa ng̃a magasalipód sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pantano</span>. = <span lang="ceb">Danao, yota ng̃a tobígan. * Caculían. * Caoláng̃an, cabilínggan, casámoc ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pantanoso</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guidanáoan caáyo. * Bisan onsa ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a cabilínggan, mg̃a -caculían, mg̃a caoláng̃an, mg̃a casámoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panteon</span>. = <span lang="ceb">Singbahán, sa canhing tiempo, ng̃a guibóhat sa longsod sa Roma, ng̃a guisingbáhan -sa mg̃a dioatáhan sa mg̃a dios dios ng̃atanán: carón tiempoha nahímo Singbahán ng̃a -pagasingbáhan cang María Santísima. * Lugar ng̃a guibohátan pagtúyo sa mg̃a lang̃ob -lang̃ob con mg̃a bohó, sa paglobóng sa mg̃a minatáy, ug labi pa sa mg̃a hari ug mg̃a príncipe.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pantera</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opát ca tiil ng̃a maísog caáyo. * Bató ng̃a pino, salamín ng̃a guing̃álan -de roca, sa bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pantómetra</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagsócod socod sa bisan onsa, ug sa pagbárlis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pantomima</span>. = <span lang="ceb">Dula sa puro, sa lonlon timáan, sa oaláy polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pantomímico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa <span class="corr" id="xd31e123057" title="Fuente: pantomina">pantomima</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pantomimo</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a magapanigíng̃on ing̃on sa mg̃a buhat ug sa mg̃a polong sa mg̃a táuo -ng̃a nanagápil sa mg̃a dula.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pantoque</span>. = <span lang="ceb">Ang tian, ug ang loang sa sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pantorrilla</span>. = <span lang="ceb">Bagtac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pantorrillera</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a ilócloc sa ilálom sa mg̃a medias arón pagaíngnon ng̃a dagcó ang mg̃a bagtac. * Medias ng̃a mabága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pantorrilludo</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagcóng bagtac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pantuflazo</span>. = <span lang="ceb">Pagpócpoc sa sapín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pantuflo</span>. = <span lang="ceb">Sapín ng̃a maíng̃on ing̃on sa sinelas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panza</span>. = <span lang="ceb">Tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panzada</span>. = <span lang="ceb">Pagdóso sa tian. * Pagcabósog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panzon</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagcóng tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Panzudo</span>. = Idem. -<span class="pageNum" id="pb220a">[<a href="#pb220a">220</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pañal</span>. = <span lang="ceb">Hapín, postánan sa mg̃a batang diótay. * Ang mg̃a bahin sa sinína, dapit sa obus. -* Pagcabáta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pañero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e123158" title="Fuente: Peñetes">Pañetes</span>. = <span lang="ceb">Salooál, calsonsillos sa mg̃a mananágat. * Ang paño, ang panápton con bagcos ng̃a guibácos sa mg̃a laráoan sa atong Guinóong Jesucristo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paño</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a hinábol sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero. * Bisan onsang panápton. * -Tabil. * Panápton ng̃a magámit sa pagtámbal sa mg̃a samad. * Aláp-ap sa nauong <span class="corr" id="xd31e123173" title="Fuente: ng">ug</span> sa láoas. * Pagcalágom sa mg̃a matá, ug pagcapolá. * Boling sa mg̃a salamín, sa mg̃a -baso, &c., landong ng̃a macaólang sa ilang pagcasíga. * Layág sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pañol</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca junta junta con solód solód sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pañoso</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a bolíng̃on, ng̃a guibistíhan sa mg̃a noog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pañuelo</span>. = <span lang="ceb">Paño, panyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papa</span>. = <span lang="ceb">Ang Santos ng̃a Papa, pang̃ólo ng̃a maquíta sa calibútan sa mg̃a binuñágan ng̃atanán, -ilis ni Jesucristo sa iyang Iglesia. * Sopas ng̃a mahómoc ng̃a ipacáon sa mg̃a báta. -* Bisan onsang <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span>.</span> -</p> -<p class="hw">Papá. = <span lang="ceb">Polong ng̃a igatáuag sa mg̃a báta sa ilang amahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papacete</span>. = <span lang="ceb">Talabánog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papada</span>. = <span lang="ceb">Ogoc, lagung lagung.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papadilla</span>. = <span lang="ceb">Ang onód ng̃a anáa sa ilálom sa solang.</span> -</p> -<p id="e.papado" class="hw"><span class="sc">Papado</span>. = <span lang="ceb">Pagcahímtang sa Santos ng̃a Papa ug ang túig ng̃a pagadugáyan nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papafico</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papagayo</span>. = <span lang="ceb">Perico, loro. * Tanóm. * Isda. * Bolac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papahigo</span>. = <span lang="ceb">Panápton sa mg̃a calo calo, sa panápton opód, ng̃a igatábon sa liog <span class="corr" id="xd31e123262" title="Fuente: ng">ug</span> sa nauong gauas ang mg̃a matá. * Layág sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa Santos ng̃a Papa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papalina</span>. = <span lang="ceb">Calo calo sa panápton, &c., ng̃a magatábon sa mg̃a dalónggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papalmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa Papa. * Ing̃on sa gahóm sa Santos ng̃a Papa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papamoscas</span>. = <span lang="ceb">Langgam. * Táuo ng̃a magabang̃áng̃a sa masóbsob sa bába.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papanatas</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a masáyon motóo sa bisan onsa, ng̃a masáyon pagalimbóng̃an ug pagaólo olóhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papandujo</span>. = <span lang="ceb">Ang mahínog caáyo, ang mahómoc sa pagahínog, ang nadóboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papar</span>. = <span lang="ceb">Pagcáon sa bisan onsang mahómoc sa díli quinahánglan ng̃a osápon, paglámoy. * Díli pagtágad sa bisan onsa ng̃a tacós onta ng̃a pagatágdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Páparo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a borong, boquídnon, cabos sa oaláy quinaárman, ng̃a mating̃ála sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paparrabias</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon masocó, mabaláca, manoyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paparrolla</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a igacahárloc sa mg̃a báta, arón magahílom sila con managhílac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paparrucha</span>. = <span lang="ceb">Balíta, suguílon ng̃a bacácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papasal</span>. = <span lang="ceb">Dula sa mg̃a báta. * Bisan onsa sa diótay ng̃a bale, ang oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papaz</span>. = <span lang="ceb">Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa África sa mg̃a Padreng cristianos. * Polong ng̃a guicahing̃álan -usáb sa mg̃a cristianos sa mg̃a Padre sa mg̃a moros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papazgo</span>. V. <i><a href="#e.papado">Papado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papel</span>. = <span lang="ceb">Papel. * Papel ng̃a sinolátan sa bisan onsa. * Ang bahin sa dula, ng̃a ihátag ng̃a -sinúlat sa papel sa tagsa ca táuo ng̃a apil sa dula, arón saolóhon nia. * Ang táuo -ng̃a mahilábot con may catongdánan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papelear</span>. = <span lang="ceb">Pagbólong sa usá ca papel sa talioála sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papelera</span>. = <span lang="ceb">Panonórlan sa mg̃a papel. * Honos honos ng̃a sorlánan sa papel. * Cadaghánan sa mg̃a -papel ng̃a sinolátan.</span> -<span class="pageNum" id="pb221">[<a href="#pb221">221</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Papelería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a papel ng̃a nang̃obót ug nasácot, ug ang mg̃a papel ng̃a guisi ug -oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papelero</span>. = <span lang="ceb">Ang magbobóhat, ang magabóhat ug magabalígya sa papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papeleta</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a diótay, sinolátan sa bisan onsa, balisóngsong ng̃a papel ng̃a pagasórlan -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papelina</span>. = <span lang="ceb">Copa, baso ng̃a halagpád dapit sa itáas ug diótay dapit sa obus. * Panápton ng̃a manípis -caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papelista</span>. = <span lang="ceb">Ang mahilábot sa mg̃a papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papelon</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a sinolátan sa bisan onsa ng̃a oaláy polós. * Papel ng̃a mabága ng̃a nagáma -sa daghan ng̃a mg̃a papel ng̃a guipílit pilit sa atóle. * Táuo ng̃a maandácon, ng̃a -magapacadagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papelonear</span>. = <span lang="ceb">Pagpacadagcó, pagándac sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papelote</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a sinolátan ng̃a oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papera</span>. = <span lang="ceb">Bocol, bogon sa liog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papero</span>. = <span lang="ceb">Colon ng̃a pagabohátan sa sopas ng̃a mahómoc sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papiabillo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opát ca tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papilla</span>. = <span lang="ceb">Sopas ng̃a mahómoc ng̃a ipacáon sa mg̃a báta. * Pagcalaláng sa paglímbong sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papion</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa amó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papiro</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papirotada</span>. = <span lang="ceb">Pagcalític, pagcalábtic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papirotazo</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papirote</span>. = <span lang="ceb">Lític, labtic, pitic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papista</span>. = <span lang="ceb">Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a táuo ng̃a díli mutóo sa Santos ng̃a Papa sa mg̃a -cristianos ng̃a nanógot canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papo</span>. = <span lang="ceb">Balónan, pabalónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papudo</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagcóng balónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papujado</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a balahibóan caáyo sa balónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Papulá</span>. = <span lang="ceb">Hobág ng̃a motóbo sa liog sa obos sa solang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paquebot</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a guitagána sa padála dala sa mg̃a sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paquete</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pardong diótay. * Cadaghánan sa mg̃a sulat ng̃a guipailálom sa usá lamang ca papel -ng̃a guipílit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Par</span>. = <span lang="ceb">Pares. * Magsáma, maíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Para</span>. = <span lang="ceb">Arón. * Dapit. * Sa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parabien</span>. = <span lang="ceb">Pagcalípay, pagpasábot sa calípay sa bisan cansa, tong̃ód sa maáyong palad sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parábola</span>. V. <i><a href="#e.enigma">Enigma</a></i>. * <span lang="ceb">Suguílon ng̃a halálom, ng̃a díli matúquib, ng̃a malisód pagatogcálon, gaday, tigmo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parabolano</span>. = <span lang="ceb">Ang mamólong sa malisód ng̃a pagasabóton ug tuquíbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parabólico</span>. = <span lang="ceb">Ang soguílon ng̃a malisód pagatuquíbon ug tugcálon, ang guibotáng̃an sa baláybay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paracaídas</span>. = <span lang="ceb">Máquina, capandáyan ng̃a guinagámit sa mg̃a táuo ng̃a magalupád sa mg̃a globo, ng̃a -guitagána nila sa ilang pagcahólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parácleto ó Paráclito</span>. = <span lang="ceb">Ang Espíritu Santo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paracronismo</span>. = <span lang="ceb">Pagcasayóp sa pagísip sa mg̃a catuígan.</span> -</p> -<p id="e.parada" class="hw"><span class="sc">Parada</span>. = <span lang="ceb">Pagcahonóng, pagcapoyó. * Lugar ng̃a pagatigúman sa mg̃a hayúpan. * Ting̃ób, pagcatígom -sa mg̃a soldados. * Ang salapí ng̃a guisugál sa macaúsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paradero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagahunúng̃an. * Catapúsan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paradeta</span>. = <span lang="ceb">Sayáo, pagsabáy, sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paradigma</span>. V. <i><a href="#e.ejemplar">Ejemplar</a></i> hasta <i lang="ceb">catalágman</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paradilla</span>. V. <i><a href="#e.parada">Parada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paradislero</span>. = <span lang="ceb">Mang̃ang̃áyam ng̃a nagahúlat sa mg̃a mananáp. * Ang mahagógma sa mg̃a balíta, ug magagáma, -macamáo mao sa mg̃a suguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a oaláy cacúgui sa iang mg̃a buhat ng̃a caugalíng̃on, ng̃a mahináyon sa iang -mg̃a paglíhoc.</span> -<span class="pageNum" id="pb221a">[<a href="#pb221a">221</a>]</span></p> -<p id="e.paradoja" class="hw"><span class="sc">Paradoja</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan, ng̃a díli maíng̃on sa guihúna húna sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paradójico</span>. V. <i><a href="#e.paradoja">Paradoja</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paradojo</span>. = <span lang="ceb">Cating̃aláhan, hibólng̃an. * Ang magaláin caáyo sa paghúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapoyó, ang magahonóng. * Ang magaposta sa mabáscog sa sugál. * Halapítan ng̃a -pagasórlan sa mg̃a coche, mg̃a caró, mg̃a galíng̃an, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parafrasear</span>. = <span lang="ceb">Pagásoy, pagsáyor sa magacaláin lain sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paráfrasis</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e123729" title="Fuente: Cosayóran">Casayóran</span> sa pagcaláin lain sa bisan onsa. * Casayóran sa usá ca polong con suguílon ng̃a halálom -sa lain polong con suguílon ng̃a masáyon pagasabóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paraguay</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa perico, sa loro.</span> -</p> -<p id="e.paraguas" class="hw"><span class="sc">Paraguas</span>. = <span lang="ceb">Payong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parahuto</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa barena, sa locob, sa taladro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paraiso</span>. = <span lang="ceb">Tanáman ng̃a matahóm caáyo, ng̃a ponó sa mg̃a bong̃ang tanán ng̃a matám-is ug malalím -oyámot, ng̃a guibotáng̃an ug guipapóy-an sa Dios cang Adán sa human na ang pagbóhat -canía. * Pahimayáan, padoláan, calipáyan sa mg̃a buláhan, sa Lang̃it. * Bisan onsa -ng̃a maníndot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paraje</span>. = <span lang="ceb">Lugar, bolotáng̃an. * Pagcabótang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paral</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a guitongtóng̃an sa quilla sa sacayán ug ng̃a pagadihógon sa sebo, sa tamboc, -arón pagadanglógan ug pagdalagánan sa maong sacayán con ibótang ug ipalotáo sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paralelo</span>. = <span lang="ceb">Ang guibótang sa pagcahalayó ng̃a magsáma. * Ang maíng̃on, ang mahatong̃ód sa pacamagsáma. -* Pagcatándi, <span class="corr" id="xd31e123788" title="Fuente: pacatándig">pagcatándig</span> sa bisan onsa, sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paralisis</span>. V. <i><a href="#e.perlesia">Perlesía</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paraliticado</span>. = <span lang="ceb">Ang nabacól.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paralítico</span>. = <span lang="ceb">Bacól.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paralogismo</span>. = <span lang="ceb">Soguílon ng̃a díli matúod, ng̃a nahamútang sa mg̃a polong ng̃a malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paralogizar</span>. = <span lang="ceb">Pagsámbag sa mg̃a soguílon ng̃a may camatóod sa salingcápao lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paramento</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan sa bisan onsa. * Panápton ng̃a itábon sa bocó bocó sa mg̃a cabayo. * Ng̃atanán ng̃a quinahánglan sa pagmisa sa mg̃a Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Páramo</span>. = <span lang="ceb">Caming̃áoan, cahaoánan. * Bisan onsang lugar ng̃a mabúgnao caáyo ug ng̃a ualá pagapúy-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parancero</span>. = <span lang="ceb">Mang̃ang̃áyam ng̃a may mg̃a capandáyan sa pagdácop sa mg̃a langgam ug sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parangon</span>. = <span lang="ceb">Pagcatándi, pagcatándig. * Pagcasáma, pagcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parangonar</span>. = <span lang="ceb">Pagtándig, pagtándi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paraninfo</span>. = <span lang="ceb">Ang amáon sa mg̃a pagcasál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paranza</span>. = <span lang="ceb">Ogdo, bolobóngtod ca yota ng̃a pagsalípdan sa boot magposíl sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parao</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a diótay ng̃a pagalayágan ug pagagaóran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parapetarse</span>. = <span lang="ceb">Pagsalípod sa bisan diin. * Pagándam, pagtagána, paglícay sa mg̃a icaráut.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parapeto</span>. = <span lang="ceb">Ogdo, bolobóngtod ng̃a binóhat pagtúyo ng̃a pagasalípdan sa mg̃a soldados, arón díli -onta pagadaóton sila sa mg̃a bala sa ilang mg̃a caáoay. * Cota, bongbong, &c., ng̃a -pagasandígan, ug ng̃a guibótang arón díli onta mahólog ang magalacáo sa mg̃a tuláy, -ang manáog sa mg̃a hagdan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parar</span>. = <span lang="ceb">Poyó, honóng. * Pagábot sa catapúsan. * Pagbálhin sa usá ca botang sa lain ng̃a butang. -* Pagpogóng, pagságang. * Pagtagána, pagándam. * Pagtóg-an sa salapí ng̃a iposta sa -sugál. * Pagárang, pagóndang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pararayo</span>. = <span lang="ceb">Máquina, capandáyan ng̃a ibútang sa bisan diin arón moánha dihá ang mg̃a linti.</span> -<span class="pageNum" id="pb222">[<a href="#pb222">222</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Parasceve</span>. = <span lang="ceb">Viernes ng̃a santos, arlao ng̃a guicamátyan sa atong Guinóong Jesucristo, ng̃a parasceve -sa mg̃a judíos, con pagcaándam sa pasco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paraselene</span>. = <span lang="ceb">Laráoan sa bolan ng̃a maquíta sa mg̃a dag-om.</span> -</p> -<p id="e.parasismo" class="hw"><span class="sc">Parasismo</span>. = <span lang="ceb">Pagcapógdao ng̃a dagcó, pagcaoalá sa mg̃a balatían, sa boot, sa húna húna, sa pagcadúgay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parásito</span>. = <span lang="ceb">Ang boot magcáon, ug ang mucáon, sa oaláy paggasto, sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> sa lain. * Tanóm ng̃a macóyot ug magacoyátot, magacápot sa lain ng̃a tanóm con cahoy -ug motóbo sa dugá sa guigácos ug guicoyatótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parasol</span>. V. <i><a href="#e.paraguas">Paraguas</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parastado</span>. = <span lang="ceb">Halígueng cota, columna ng̃a guipadápat sa lain ng̃a columna ug ng̃a guihonóng̃an -sa sinógdan sa mg̃a arco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parazonio</span>. = <span lang="ceb">Espada ng̃a halagpád ug ng̃a oaláy tomóy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parca</span>. = <span lang="ceb">Camatáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parcamente</span>. = <span lang="ceb">Sa tolotagídyot, sa mahínay hinay, sa pagcahícao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parce</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a guihátag sa mg̃a magtotóon sa mg̃a tinón-an ng̃a may pahanóngdan, ng̃a -sinolátan sa mg̃a pagpasaílo caníla, con masayóp sila ogáling sa oláhing adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parcial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa bisan onsang bahin sa usá ca tibúoc. * Ang magabóyoc sa bisan onsang -dapig, ug ang magalában guihápon sa bisan cansa.</span> * V. <i><a href="#e.afable">Afable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parcialidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay, pagcahiósa sa pila ca táuo, sa pagbúhat sa bisan onsa. * Cadaghánan sa -mg̃a táuo ng̃a nanaghiósa sila ug nanagbúlag sa obán. * Pagcahigála, pagcaábian. * -Pagcalómo, pagcaáyo sa gaui. * Pagcapíli sa mg̃a táuo sa pagtábang sa obán bisan ng̃a -díli tacós, ug sa pagáyad sa obán bisan ng̃a tacós sila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parcialmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahigála.</span> -</p> -<p id="e.parcidad" class="hw"><span class="sc">Parcidad</span>. = <span lang="ceb">Casaráng̃an ng̃a nahamútang sa pagcasabót sa paghátag ug sa pagpáhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parco</span>. = <span lang="ceb">Ang magaápas ug maganonót sa casaráng̃an sa paghátag, sa paggámit ug sa pagbóhat sa -bisan onsa, ug sa pagcáon ug pagínom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parchazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcayóbit, pagcatíao ng̃a mabóg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parche</span>. = <span lang="ceb">Haclop, hampol. * Ang panit sa mg̃a tambol. * Bisan onsa ng̃a guibótang lamang sa -ibábao sa lain ng̃a botang, sa salingcápao ug sa díli ang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pardal</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa mg̃a longsod ng̃a diótay. * Táuo ng̃a malaláng̃on, tolotampalásan. * Mananáp -sa opát ca tiil. * Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pardear</span>. = <span lang="ceb">Paglabáo, paglabí sa color ng̃a <span class="corr" id="xd31e124071" title="Fuente: molomaíton">molomaítom</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Par diez</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pardilla</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pardillo</span>. = <span lang="ceb">Panápton sa balahíbo sa mg̃a carnero ng̃a molomaítom. * Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pardo</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a molomaítom, mabóloc boloc. * Cang̃ít ng̃it sa mg̃a pang̃ánod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pardusco</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a mabóloc boloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parear</span>. = <span lang="ceb">Pagpares, pagpárang, pagtopóng, pagpaáng̃ay sa dohá ca botang. * Pagtinagórha, pagtagórha -sa mg̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parecer</span>. = <span lang="ceb">Húna húna, pagcasábot. * Pagcabótang sa baihon sa nauong. * Pagtóngha, pagpaquíta -sa bisan onsa. * Pagcaáng̃ay, pagcabótang ng̃a maáyo, pagcahúsay sa mg̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parecido</span> (bien ó mal). = <span lang="ceb">Bisan onsa sa maáyo con sa daótan ng̃a dagoay con baihon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pareciente</span>. = <span lang="ceb">Ang maíng̃on, ang magsáma, ang topóng sa lain. * Ang motóngha ang mapaquíta.</span> -<span class="pageNum" id="pb222a">[<a href="#pb222a">222</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pared</span>. = <span lang="ceb">Pared, bongbong, dingding ng̃a cota. * Baláy ng̃a caogalíng̃on sa tagsa tagsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paredaño</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa talioála sa mg̃a bongbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paredon</span>. = <span lang="ceb">Pared, bongbong ng̃a dagcó. * Ang potol ng̃a pared ng̃a mahabílin sa pagcatíndog sa -mg̃a baláy, mg̃a cota, &c., ng̃a nagubá, nabóncag, napócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pareja</span>. = <span lang="ceb">Pares, duhá ca botang ng̃a magtopóng, magsáma, maíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parejo</span>. = <span lang="ceb">Ang maíng̃on ug magsáma sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p id="e.parejura" class="hw"><span class="sc">Parejura</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíng̃on, pagcasáma, pagcatopóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parénesis</span>. = <span lang="ceb">Sambag, tambag, pagágda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parenético</span>. = <span lang="ceb">Ang magasámbag, ang magatámbag, ang magaágda, somalámbag, tigsámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parentacion</span>. = <span lang="ceb">Piesta sa Singbahán ng̃a masolóbon, tong̃ód sa mg̃a minatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parentela</span>. = <span lang="ceb">Pagcacaobánan, cadaghánan sa mang̃a caubánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parentesco</span>. = <span lang="ceb">Pagcacaobánan. * Pagcaáng̃ay, pagcahiósa sa mg̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paréntesis</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácot sa pila ca polong ng̃a díli onta quinahánglan sa usá ca suguílon. * Pagcaárang, -pagcaóndang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pareo</span>. V. <i><a href="#e.parejura">Parejura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parérgon</span>. = <span lang="ceb">Pagcasómpay, pagcadógang sa bisan onsa, sa lain. * Ang guisómpay ug guidógang sa bisan -onsang botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pares y Nones</span> (jugar, echar á). = <span lang="ceb">Pagsogál sa pares lones, pagsómbol, paghánip.</span> * Secundinas. = <span lang="ceb">Inónlan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parias</span>. = <span lang="ceb">Ang bohis ng̃a guinabáyad sa usá ca hari sa lain ng̃a hari, ng̃a igacaíla sa iang -pagcaponóan canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paricion</span>. = <span lang="ceb">Túig, tiempo ng̃a igaánac sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayúpan, tangánac sa mg̃a guimbúhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paridad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatándig, pagcatándi sa mg̃a butang, pagcasáma, pagcatopóng, pagcaíng̃on nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paridera</span>. = <span lang="ceb">Babáye con baye ng̃a tigánac. * Lugar ng̃a pagaáncan sa mg̃a hayúpan. * Pagcaánac -sa mg̃a hayúpan, ug ang túig ng̃a igaánac nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parida</span>. = <span lang="ceb">Ang bag-o nagaánac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pariente</span>. = <span lang="ceb">Caubánan. * Maíng̃on, magsáma. * Dapig. * Ang bana, ang asáoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parietal</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca bocóg ng̃a labíng dagcó sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parietaria</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parificar</span>. = <span lang="ceb">Pagmatúod sa guiíng̃on, sa guisoguílon, sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e124320" title="Fuente: panaglétan">pananglétan</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parihuela</span>. = <span lang="ceb">Tarabón, orimón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parir</span>. = <span lang="ceb">Pagánac. * Pagítlog sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e124337" title="Fuente: lamggam">langgam</span>, &c. * Pagbíhod sa mg̃a isda. * Pagásoy, pasáyor ug maáyo sa anáa sa húna húna. * -Pagtóngha, pagpaquíta sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parla</span>. = <span lang="ceb">Ting̃og, pagpamólong, pagcasáyon sa pagsuguílon. * Pagcatábi sa oaláy hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parladillo</span>. = <span lang="ceb">Soguílon ng̃a palábi labíhon, maandácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parlador</span>. V. <i><a href="#e.hablador">Hablador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parladuría</span>. V. <i><a href="#e.habladuria">Habladuría</a></i>. -</p> -<p id="e.parlaembalde" class="hw"><span class="sc">Parlaembalde</span>. = <span lang="ceb">Ang tigsoguílon caáyo sa oaláy cahológan, sa caoang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parlamental</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a soguílon sa mg̃a catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parlamentar</span>. = <span lang="ceb">Pagsigsoguílon sa mg̃a táuo, pagsoguílon sa mg̃a táuo sa <span class="corr" id="xd31e124395" title="Fuente: nbán">ubán</span> ng̃a isigcaíng̃on. * Pagsábot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parlamentario</span>. = <span lang="ceb">Bisan quinsa sa mg̃a dagcóng táuo sa mg̃a catilíngban sa pagsábot sa mg̃a holosáyon -sa Guinharían.</span> -<span class="pageNum" id="pb223">[<a href="#pb223">223</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Parlamento</span>. = <span lang="ceb">Pagsoguílon sa mg̃a catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo. * Catilíngban sa mg̃a dagcóng -táuo sa Guinharían, ng̃a nanígom sila sa pagsábot sa mg̃a holosáyon ng̃a labíng mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parlanchin</span>. V. <i><a href="#e.parlaembalde">Parlaembalde</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parlante</span>. V. <i><a href="#e.hablador">Hablador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parlar</span>. V. <i><a href="#e.hablar">Hablar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parlatorio</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagasoguilánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parlería</span>. V. <i><a href="#e.habladuria">Habladuría</a></i>. * <span lang="ceb">Suguílon ng̃a bacácon. * Pagcatíng̃og sa mg̃a langgam.</span> * V. <i><a href="#e.murmurio">Murmurio</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parlero</span>. V. <i><a href="#e.hablador">Hablador</a></i>. * <span lang="ceb">Hinoguilánon caáyo, tabían. * Ang magadála dala sa mg̃a suguílon ng̃a bacácon. * Langgam -ng̃a tigtíng̃og. * Bahá sa tubig ng̃a mobánha. * Bisan onsa ng̃a magapasábot sa anáa -ng̃a tinágo sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parleron</span>. = Como el anterior hasta <i lang="ceb">ang magadála</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parleta</span>. = <span lang="ceb">Solte. * Cagóla, soguílon sa caling̃áoan lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parlon</span>. = <span lang="ceb">Ang hinólte, hinoguilánon caáyo sa oaláy polós ug hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parlotear</span>. = <span lang="ceb">Pagsoguílon caáyo sa oaláy lamí, hingtóngdan ug cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parnaso</span>. = <span lang="ceb">Ang buquid ng̃a guinapóy-an sa mg̃a musa, ing̃on sa guihúna húna sa mg̃a caráan ng̃a -táuo. * Cadaghánan sa mg̃a sulat ng̃a guibutáng̃an sa mg̃a berso, sa mg̃a garay, sa -mg̃a balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parodia</span>. = <span lang="ceb">Hinóad sa bisan onsang sulat ng̃a maáyo sa pagyúbit canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parola</span>. = <span lang="ceb">Pagcatábi, soguílon, solte ng̃a oaláy polós cagúla ng̃a hatáas sa oaláy cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paroximal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagcapógdao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paroxismo</span>. V. <i><a href="#e.parasismo">Parasismo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parpadear</span>. = <span lang="ceb">Pagpamíloc sa masóbsob.</span> -</p> -<p id="e.parpado" class="hw"><span class="sc">Párpado</span>. = <span lang="ceb">Tabon tabon sa mg̃a matá, alobáob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parpar</span>. = <span lang="ceb">Ang ting̃og sa gaquít, sa itic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parque</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagadoláan, ng̃a guilibótan sa cota ug harúul sa mg̃a baláy sa mg̃a hari. -* Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa pólvora, sa mg̃a bala, &c., ug sa balon, sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> sa guihonóng̃an sa mg̃a pang̃obátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parquedad</span>. V. <i><a href="#e.parcidad">Parcidad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parra</span>. = <span lang="ceb">Paras, tanóm ng̃a mobóng̃a sa ubas. * Sorlánan sa yota sa duhá ca caláptan, coloptánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parrado</span>. = <span lang="ceb">Tanóm con cahoy sa hatáas ng̃a sang̃á, masámba caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Párrafo</span>. = <span lang="ceb">Bahin, pagcalináin lain sa mg̃a sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parral</span>. = <span lang="ceb">Paras ng̃a guibótang sa dalámba. * Paras ng̃a oalá capónan. * Baso, sorlánan ng̃a -dagcó sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parrar</span>. = <span lang="ceb">Pagsámba sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm, pagtáas caáyo sa mg̃a sang̃á nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parricida</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapatáy sa iang amahán con sa inahán nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parricidio</span>. = <span lang="ceb">Pagpatáy sa bisan cansa sa iang amahán con inahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parrillas</span>. = <span lang="ceb">Taláphan, salárang. * Tinghoy ng̃a diótay dapit sa bába ug dagcó dapit sa sampot.</span> -</p> -<p id="e.parrizo" class="hw"><span class="sc">Parrizo</span>. = <span lang="ceb">Paras ng̃a ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parro</span>. = <span lang="ceb">Gaquít, itic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Párroco</span>. = <span lang="ceb">Ang cura sa usá ca longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parron</span>. V. <i><a href="#e.parrizo">Parrizo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parroquia</span>. = <span lang="ceb">Singbahán ng̃a ponóan sa tagsa ca longsod ng̃a pagapaambítan sa mg̃a sacramentos ug -sa mg̃a caposlánan ng̃a calágnon sa mg̃a sacop ng̃a hingtóngdan. * Cadaghánan sa mg̃a -sacop ug ang yota ng̃a hingsácpan sa tagsa ca parroquia. * Ang mg̃a Padre ng̃a nanagsílbi -sa tagsa ca parroquia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parroquial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa parroquia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parroquialidad</span>. = <span lang="ceb">Yota, &c., ng̃a guitórlo sa pagcasácop sa tagsa ca parroquia.</span> -<span class="pageNum" id="pb223a">[<a href="#pb223a">223</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Parroquiano</span>. = <span lang="ceb">Sacop sa tagsa ca parroquia. * Ang táuo ng̃a magapálit guihápon sa iang mg̃a quinahánglan -sa usá lamang ca tiendáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parsimonia</span>. = <span lang="ceb">Casaráng̃an sa ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parte</span>. = <span lang="ceb">Bahin sa bisan onsa. * Ang guipáhat sa bisan onsa. * Táuo ng̃a may gahúm. * Tagsa -sa mg̃a táuo ng̃a may capolong̃ánan. * Ang luyo, dapig, &c., ng̃a guibóyocan ug guilabánan -sa bisan cansa. * Bisan onsang pagpahibaló con balíta ng̃a guihátag sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Partear</span>. = <span lang="ceb">Pagpanábang sa nagaánac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Partero</span>. = <span lang="ceb">Mananábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Partería</span>. = <span lang="ceb">Opicio sa pagcamananábang.</span> -</p> -<p class="hw">Partero. = <span lang="ceb">Mananábang ng̃a laláqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Partesana</span>. = <span lang="ceb">Hing̃aníban ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay sa bangcao.</span> -</p> -<p id="e.particion" class="hw"><span class="sc">Particion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáhin, pagcabólag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Particionero</span>. V. <i><a href="#e.participe">Partícipe</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Participacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaámbit. * Pagpahibaló, balíta ng̃a ipasábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Participante</span>. V. <i><a href="#e.participe">Partícipe</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Participar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahibaló, pagsáyod, pagásoy. * Pagámbit.</span> -</p> -<p id="e.participe" class="hw"><span class="sc">Partícipe</span>. = <span lang="ceb">Ang moámbit sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Partícula</span>. = <span lang="ceb">Bahin ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Particular</span>. = <span lang="ceb">Ang ang̃ay ug onay sa bisan onsa, ang quinaía, ang caogalíng̃on. * Tagsa ca buoc. -* Mahál, cating̃aláhan, hibólng̃an. * Táuo ng̃a oaláy opicio, con pagcahímtang ng̃a -magapaláin canía sa obán. * Tuyo ng̃a hingtúngdan sa suguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Particularidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatinágsa, pagcatágsa, pagcaláin sa bisan onsa. * Pagcapalángga. * Tagsa ca bahin -con bisan onsa ng̃a nagapaláin sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Particularizar</span>. = <span lang="ceb">Pagásoy, pagsáyor sa bisan onsa sa macúti cuti. * Pagpalángga sa bisan cansa labí -ng̃a sa obán ng̃a mg̃a táuo. * Paglabáo, paglábi sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Particularmente</span>. = <span lang="ceb">Labí pa. * Sa pagcapiníli. * Pagcatinágsa tagsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Partida</span>. = <span lang="ceb">Pagcaguícan. * Ang camatáyon. * Ang sulat sa mg̃a libro sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a -táuo ng̃a natáuo ug guibuñágan, sa mg̃a quinasál ug sa mg̃a guipirmáhan, ug ang hinóad -niána. * Tapoc sa mg̃a soldados ng̃a may ilang hingtúngdan ng̃a cabo sa pagcaponóan, -ng̃a guipaádto sa bisan diin. * Ang isip sa mg̃a cuenta ng̃a guitigóman sa obán ng̃a -mg̃a ihap ng̃a tolotagídyot ug nagacaláin lain. * Cadaghánan, tapoc sa bisan onsa, sa mg̃a -táuo, sa mg̃a manggad, sa hamáy, &c. * Tagsa ca pagsugál. * Caogalíng̃on ng̃a gaoi -con batásan ng̃a maáyo sa tagsa tagsa ca táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Partidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalináin lain, sa pagcabáhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Partidario</span>. = <span lang="ceb">Ang mananámbal ng̃a magasóroy soroy sa mg̃a lugar. * Ang magalában, mapasácop con -magaápil sa bisan onsa ng̃a dapig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Partido</span>. = <span lang="ceb">Dapig. * Pagcahiósa, pagcasábot sa pila ca táuo sa pagbóhat sa bisan onsa. * Polós, caposlánan, pagcalában, pagcatábang. * Obán, -caobánan sa táuo ng̃a nagasugál. * Bisan onsang alaguían con pagpatigáyon ng̃a guihúna húna sa pagbóhat con sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Guinhócman ng̃a -nagasácop sa mg̃a longsod ng̃atanán sa tagsa ca cabecera con hocmánan. * Longsod ng̃a -quinahánglan ng̃a pagapóy-an con pagaduáuan sa mg̃a masaquét sa caogalíng̃on ng̃a -mananámbal, tong̃ód sa sohol ng̃a guisabótan. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a apil -sa usá ca dapig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Partidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magabáhin, ang magalápa, ang magabúlag sa bisan onsa. * Ang magapáhat. * Ang capandáyan ng̃a icabáhin ug icalápa.</span> -<span class="pageNum" id="pb224">[<a href="#pb224">224</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Partimiento</span>. V. <i><a href="#e.particion">Particion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Partir</span>. = <span lang="ceb">Pagbáhin, pagbólag, paglápa. * Pagbóoac, paglíqui, pagbalána, pagbásag. * Pagpáhat. -* Pagláin lain. * Pagdámag, pagdósmog. * Pagguícan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Partitivo</span>. = <span lang="ceb">Ang arang bahínon, bolágon, lapáon. * Ang arang paháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parto</span>. = <span lang="ceb">Pagcaánac. * Ang guiánac. * Bisan onsang buhat ng̃a guibóhat ug nahúman na. * Bisan -onsang húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parturiente</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a mugalánac, ialánac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parulis</span>. = <span lang="ceb">Hobág ng̃a mutóbo sa ilálom sa dila con sa mg̃a lagos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parva</span>. = <span lang="ceb">Humáy, daoa, &c., ng̃a guicátag sa yota arón guiócon. * Tapoc, ogdo ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parvedad ó Parvidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadiótay, pagcadíot, diríot. * Ang <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> ng̃a diótay ng̃a icapaínit sa adlao ng̃a pagapoasáhan, sa pagpoása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parvo</span>. = <span lang="ceb">Diótay, diot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Parvulez</span>. V. <i><a href="#e.pequenyez">Pequeñez</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Párvulo</span>. = <span lang="ceb">Diot, diótay. * Ang bátang diótay caáyo. * Ang táuo ng̃a masáyon pagaólo olóhon ug pagalimbóng̃an. * Táuo ng̃a mapaobsánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasa</span>. = <span lang="ceb">Ubas ng̃a namalá. * Pagcaágui sa mg̃a langgam cutub sa usá ca banua sa lain ng̃a banua.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasacaballo</span>. = <span lang="ceb">Sacayán sa canhing tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasacalle</span>. = <span lang="ceb">Sones ng̃a guisónes sa sesta ug sa obán pang mg̃a tolónggon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasada</span>. = <span lang="ceb">Pagcaágui. * Pohónan ng̃a igo sa pagcabóhi. * Bohat ng̃a daótan sa pagdáot sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasadera</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca bató ng̃a ibótang sa pagtáytay ug pagágui sa mg̃a balaháan sa tubig, sa mg̃a -cayanáng̃an, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasaderamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaárang arang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasadero</span>. = <span lang="ceb">Ang maáyo ayo, ang arang arang. * Ang masáyon pagaaguían ug pagalabáng̃an. * Ang arang -pagaantóson ug pagailóbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasadillo</span>. = <span lang="ceb">Pagborda sa duhá ca nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasadizo</span>. = <span lang="ceb">Alaguían ng̃a haíctin, taytáyan ng̃a talapónan cutub sa usá ca lugar sa lain ug lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasador</span>. = <span lang="ceb">Ang muágui, ang matápon, ang magatáytay. * Paná ng̃a matalínis uyámot. * Tranca ng̃a -pothao, ng̃a itralanca sa mg̃a pultahán ug mg̃a talambúan. * Sab-it, cao-it, dagom -sa bohóc, ng̃a icapogóng, igahípus ug icadáyan dayan sa bohóc. * Capandáyan sa mg̃a -sacayán, sa puthao, sa pagsómpay ug sa pagcólat sa mg̃a pisi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasados</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a tigúlang, mg̃a catiguláng̃an, guinicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasagonzalo</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc sa dinalí ug sa pagcalágmit caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasaje</span>. = <span lang="ceb">Pagcaágui, pagcatápon, salapí ng̃a icabáyad tong̃ód sa pagágui sa bisan diin ng̃a -lugar ng̃a pagaaguían ug pagatapónan. * Abang, bayad ng̃a icabáyad tong̃ód sa táuo -ng̃a musacáy sa sacayán sa lain, ug tong̃ód sa mg̃a manggad, &c., ng̃a ilúlan. * Saláng̃an, -alaguían sa talioála sa duhá ca polo. * Pagcaábi abi sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasajero</span>. = <span lang="ceb">Lugar, dalan, &c., ng̃a pagaaguían sa masóbsob sa daghánan ng̃a mg̃a táuo. * Ang madalí -ug malágmit moágui, ang dilí mudúgay. * Langgam ng̃a magabálhin sa pinoyánan ug sa -banua, somála sa pagcaláin sa tiempo, sa tugnao con sa init. * Ang muágui sa usá ca -lugar sa lain ng̃a lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasamanar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat, paglála sa mg̃a galon con mg̃a sintas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasamanería</span>. = <span lang="ceb">Galon con sintas ng̃a linála. * Ang opicio sa paglála sa mg̃a sintas con mg̃a galon, -ug ang baláy ng̃a pagabohátan niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasamanero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat ug magalála sa mg̃a sintas con mg̃a galon.</span> -<span class="pageNum" id="pb224a">[<a href="#pb224a">224</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasamano</span>. = <span lang="ceb">Ang catapúsan dapit sa itáas sa mg̃a sandígan ug hambóyan, sa mg̃a hagdanán, &c., -sa pothao, sa bató, &c. * Ang alaguían sa luyo ug sa luyo sa mg̃a sacayán ng̃a harúul -sa bongbong. * Galon con sintas sa hilo, igagáma, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasamiento</span>. V. <i><a href="#e.transito">Tránsito</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasante</span>. = <span lang="ceb">Ang moágui. * Ang muubán obán sa mg̃a magtotóon sa bisan onsang quinaárman, arón magahíngpit -sa iang caálam, arón masáyor sia ug maáyo. * Magtotóon sa bisan onsang quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasantía</span>. = <span lang="ceb">Opicio, cahímtang sa pagcamagtotóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasapan</span>. V. <i>Gargüero</i>. -</p> -<p id="e.pasaporte" class="hw"><span class="sc">Pasaporte</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot, lisensia ng̃a sinólat ng̃a guican sa mg̃a ponóan, arón muádto bisan quinsang -táuo cutub sa usá ca longsod sa lain ng̃a longsod. * Pagtógot, lisensia sa pagbóhat -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasar</span>. = <span lang="ceb">Pagdála. * Paghátud. * Pagbálhin, pagláin, pagtápon. * Pagágui, paglabáng. * Pagdócot, -pagtacód. * Paglában, paglabí. * Pagtóhog. * Pagsolód, pagsóol. * Pagágag, pagáyag. * Pagtólon. * Paghílom -sa bisan onsa ng̃a tacós unta ng̃a ipamólong. * Pagbása sa salingcápao lamang sa oalá húna hunáon ug pamatng̃ónon ug maáyo. * Pagsúmay sumay -sa pagtolón-an. * Pagpaláya, pagpamalá, pagbólad sa bisan onsa. Paghápit sa bisan -diin sa magalacát. * Paghaágom sa ing̃ong catigayónan sa pagcabóhi, sa cabuhían. * Pagóyon, pagáng̃ay sa <span class="corr" id="xd31e125172" title="Fuente: cabubút-on">cabobót-on</span> sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasatiempo</span>. = <span lang="ceb">Dula, caling̃áoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasavolante</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang buhat ng̃a guibúhat sa madalí caáyo, sa pagcalágmit. * Luthang ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pascasio</span>. = <span lang="ceb">Ang estudiante ng̃a muádto sa iang longsod sa tiempo sa pasco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Páscua</span>. = <span lang="ceb">Pasco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pascual</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pasco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pascuilla</span>. = <span lang="ceb">Ang nahoónang domingo sa lioas sa pagcabúhi usáb sa atong Guinóong Jesucristo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pase</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot sa mg̃a ponóan arón buháton sa bisan cansa sa guitógot ng̃a daan canía.</span> * V. <i><a href="#e.pasaporte">Pasaporte</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paseadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a maáyo ng̃a pagalácuan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paseador</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagógma maglacát, magpasear, maglacáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paseante</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang oaláy opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasear</span>. = <span lang="ceb">Paglacát, paglacáo lacáo, pagpascar. * Paghúna húna sa salingcápao lamang. * Pagsóroy -soroy sa oaláy opicio ug buhat. * Caling̃áoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paseo</span>. = <span lang="ceb">Pagcalacát, pagcalacáo. * Lugar ng̃a guitagána sa paglacáo lacáo ug paglíng̃ao sa -mg̃a táuo. * Dalan ng̃a guilácuan sa mg̃a saláan ng̃a guihócman sa catarúng̃an sa -pagpatáy caníla con sa lain ng̃a castigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabulálan sa mg̃a bong̃a arón mamalá ug maláya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasero</span>. = <span lang="ceb">Ang cabayo, &c., ng̃a maálam maglacát sa pagcapináso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasibilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáquet, pagacasaquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang masáquet ug masaquét. * Ang mahímo ng̃a panagsaquíton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasicorto</span>. = <span lang="ceb">Ang magalácang ug hamóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasilargo</span>. = <span lang="ceb">Ang magalácang ug hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasillo</span>. = <span lang="ceb">Solód ng̃a diótay ug haíctin, ug alaguían sa obán ng̃a mg̃a solód sa mg̃a baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasion</span>. = <span lang="ceb">Pagpasáquit. * Ang santos ng̃a pagpasáquit ng̃a guiaguían sa atong Guinóong Jesucristo. * Cabóloc, pagcaláin sa húna húna. * -Paghigógma, pagpalángga ng̃a guilabíhan. * Caíbog, pagpanghináot ng̃a labí sa casaráng̃an -sa bisan onsa. * Oáli sa tong̃ód sa santos ng̃a pagpasáquet sa atong Guinóong Jesucristo, -ng̃a ioáli sa jueves ng̃a santos. * Ang bahin sa opát ca Evangelio ng̃a nagaásoy sa -pagpasáquit sa atong Guinóong Jesucristo.</span> -<span class="pageNum" id="pb225">[<a href="#pb225">225</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasionaría</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa color ng̃a asul ug matahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasionario</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a guisolátan sa pasion ng̃a guibótang sa punto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasionero</span>. = <span lang="ceb">Ang magacánta sa pasion sa semana santa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasionista</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasito</span>. = <span lang="ceb">Sa mahínay hínay, sa pagcahalaoáhao, sa pagcahínay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasitrote</span>. = <span lang="ceb">Pagcalacát sa <span class="corr" id="xd31e125370" title="Fuente: mag̃a">mg̃a</span> cabayo, &c., sa pagcaoloólpoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasáquet. * Sa pagcapaságad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasivo</span>. = <span lang="ceb">Ang guisáquet, ang guinasáquet. * Ang nagapaságad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasmado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guicolocabórcan sa buot, ng̃a nabolobang̃áng̃a lamang guican sa pagcating̃ála -nia.</span> -</p> -<p id="e.pasmar" class="hw"><span class="sc">Pasmar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóloc, pagoalá sa mg̃a balatían ug sa buot. * Pagbúgnao caáyo. * Pagláya, pagpacamalá -sa mg̃a tanóm, guican sa dagcóng tugnao. * Pagábot sa hilánat ng̃a dagcó, guican sa -paglacát sa maínit, con sa pagcalígo sa maínit caáyo ang laoas, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasmarota</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a nagapaíla sa saquét sa pasmo. * Bisan onsang timáan ng̃a guipaquíta sa -táuo ng̃a nating̃ála sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasmo</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a nahamútang sa pagcabacól con pagcagáhi sa bisan onsang bahin sa laoas.</span> * V. <i><a href="#e.pasmar">Pasmar</a></i> desde <i lang="ceb">pagábot</i>. * <span lang="ceb">Pagcating̃álang dagcó. * Pagcabóloc sa boot, pagcaoalá sa mg̃a balatían. * Bisan onsang cating̃aláhan -ug hibólng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasmosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcating̃ála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasmoso</span>. = <span lang="ceb">Cating̃aláhan. * Hibólng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paso</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a ng̃a naláya ug namalá sa tinúyo, bong̃a ng̃a guibólad arón mamalá, arón pagacuháan -sa dugá. * Lacang, pagcaágui, pagcatápon, pagcalálin. * Pagcalacát ng̃a caugalíng̃on -sa tagsa tagsa. * Lugar ng̃a pagalácuan, pagaaguían. * Cacúgui, pagpatigáyon sa pagdáng̃at -ug pagcúha sa guipanghináot ug guitúyo. * Tonób, timáan sa bisan onsa ng̃a miágui -sa bisan diin. * Pagcabálhin sa gahóm, opicio, &c., sa usá ca táuo, sa lain ng̃a táuo. -* Pagcasáyod sa magtotóon, sa iang mg̃a guintón-an, sa hingtóngdan ng̃a pagtolón-an. -* Pagcasálang sa pagsogál sa mg̃a sogaról. * Paglacát ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a soldados. -* Ang camatáyon ug bisan onsa ng̃a moábot sa táuo ng̃a malisód caáyo. * Tagsa sa mg̃a -paghonóng sa pagsómay sa guiaguían sa atong Guinóong Jesucristo, sa iang santos ng̃a -pagpasáquet. * Pagcasádsad, mudansa sa mg̃a pagsabáy. * Pagsólte sa mahínay hinay, -sa pagcahalaoáhao. * Pagtúlpoc ng̃a hatáas sa mg̃a tinahían, pagcadoláhot, pagcahalóghog. -* Caugalíng̃on ng̃a pagpoyó, ug batásan sa quinabóhi sa tagsa tagsa ca táuo. * Soguílon -ng̃a guibótang sa bisan onsang libro con sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paspié</span>. = <span lang="ceb">Pagsabáy, pagsayáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasquin</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a polong ng̃a contra sa dong̃og sa bisan cansang táuo, -ng̃a guipílit, guitápot sa cadaigánan arón basáhon sa cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasquinada</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a mabántog contra sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasquinar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot sa dong̃og sa isigcatáuo sa mg̃a polong ng̃a guisúlat sa mg̃a pasquin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasta</span>. = <span lang="ceb">Minása, quinómos ng̃a magáma sa bisan onsa ng̃a dinócdoc. * Minása, quinúmus sa binócboc, -sa asúcar, lana, &c., ng̃a icabóhat sa mg̃a ojaldre, sa mg̃a pastel, &c. * Minása -sa binócboc ug sa tubig ng̃a igabúhat sa fideos, sa tinápay, &c. * Buláoan, salapí, -&c., ng̃a tinúnao ug baol pa. * Minása sa panápton ng̃a dinócdoc, dinógmoc, ng̃a igabúhat -sa papel. * Minása sa papel ng̃a dinócdoc ng̃a icabúhat sa mg̃a carton. * Pagcahínay -sa pagbúhat <span class="pageNum" id="pb225a">[<a href="#pb225a">225</a>]</span>ug sa pagpamólong. * Pagcalómo, pagcaáyo sa gaoi, sa cagaoían.</span> -</p> -<p id="e.pastar" class="hw"><span class="sc">Pastar</span>. = <span lang="ceb">Paghátud sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayúpan, arón maning̃áon. * Pagpaning̃áon, pagcáon -sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayúpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasteca</span>. = <span lang="ceb">Moton ng̃a magámit sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pastel</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e125513" title="Fuente: Calánon">Calán-on</span> ng̃a magáma sa binócboc ug sa manteca, ng̃a guibotáng̃an sa sulúd sa carne, sa isda, -&c., ug pagalotóon sa horno. * Tanóm. * Pagcapóg-oc sa mg̃a dahon sa baraja sa bisan -cansa ng̃a mosogál, sa paglímbong sa obán. * Cadaghánan sa mg̃a letra sa imprenta -ng̃a oalá nay bale, ug ng̃a quinahánglan ng̃a pagatunáuon ug boháton pagopód. * Pagsábot -sa tinágo sa pila ca táuo, sa pagbóhat sa bisan onsa ng̃a díli maáyo, sa daútan ng̃a -tuyo. * Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pastelera</span>. = <span lang="ceb">Asáoa sa pastelero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pastelería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabuhátan ug pagabaligyáan sa mg̃a pastel. * Quinaárman sa pagbóhat sa -mg̃a pastel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pastelero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magabúhat ug magabalígya sa mg̃a pastel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pastelillo</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa matám-is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pastelon</span>. = <span lang="ceb">Pastel ng̃a dagcó ng̃a guisórlan sa mg̃a pisó, sa mg̃a cayóbog sa salapáti, &c.</span> -</p> -<p id="e.pastilla" class="hw"><span class="sc">Pastilla</span>. = <span lang="ceb">Minása ng̃a magáhi, ng̃a magacaláin lain sa dagoay ug sa hilimóon, ng̃a silbi sa pagpalína, -sa pagtámbal, sa pagcáon, somála sa mg̃a sacót nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasto</span>. = <span lang="ceb">Pagcapaning̃áon, pagcapanípsip sa mg̃a hayúpan, sa mg̃a mananáp. * <span class="corr" id="xd31e125570" title="Fuente: Calánon">Calán-on</span> sa mg̃a mananáp. * Lugar ng̃a calán-an sa mg̃a mananáp. * <span class="corr" id="xd31e125573" title="Fuente: Calánon">Calán-on</span> ng̃a ihátag sa macaúsa sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pastoforio</span>. = <span lang="ceb">Pinuyánan ng̃a guibúhat sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a alampóan sa mg̃a dioatáhan, ng̃a -<span class="corr" id="xd31e125583" title="Fuente: guimpú-yan">guimpúy-an</span> sa ilang mg̃a Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pastor</span>. = <span lang="ceb">Baquero, magbalántay. * Ang moátang, ang magabántay sa mg̃a hayúpan, sa mg̃a mananáp. -* Ponóan sa Singbahán, ug ang Padreng saserdote ng̃a may sacop ug catongdánan sa pagbántay -caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pastoral</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a ponóan sa santa Iglesia, ug hasta ng̃ani sa mg̃a baquero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pastoralmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa batásan sa mg̃a ponóan sa santa Iglesia. * Ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a baquero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pastorear</span>. V. <i><a href="#e.pastar">Pastar</a></i> hasta <i lang="ceb">pagpaning̃áon</i>. * <span lang="ceb">Pagbántay, pagalíma ug maáyo sa mg̃a ponóan sa Singbahán sa ilang mg̃a sacop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pastorela</span>. = <span lang="ceb">Pagcanta ng̃a ang̃ay sa mg̃a baquero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pastoreo</span>. = <span lang="ceb">Opicio sa pagcabaquero, sa pagbántay ug pagátang sa mg̃a hayúpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pastoría</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a baquero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pastoril</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a baquero ug ang̃ay niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pastorilmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa batásan sa mg̃a baquero, ug maíng̃on sa ang̃ay caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pastoso</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a mahómoc ug mahínlo sa itilílao ug sa ihilícap. * Ang piníntal sa mg̃a -color ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pastura</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e125670" title="Fuente: Calánon">Calán-on</span>, dagámi, &c., ng̃a guipacáon sa mg̃a mananáp. * Lugar ng̃a calán-an sa mg̃a mananáp, -sa mg̃a hayúpan. * <span class="corr" id="xd31e125673" title="Fuente: Calánon">Calán-on</span> ng̃a guipacáon sa macaúsa sa mg̃a cabayo, mg̃a baca, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pasturaje</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a calán-an sa mg̃a mananáp, sa cadaghánan, ng̃a oaláy tagía ng̃a caugalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pata</span>. = <span lang="ceb">Tiil sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pataca</span>. = <span lang="ceb">Salapí ng̃a bale ug duhá ca cuarta. * Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patacon</span>. = <span lang="ceb">Salapí ng̃a timbang ug usá ca onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patache</span>. = <span lang="ceb">Sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patada</span>. = <span lang="ceb">Pagcatíndac, pagtíndac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patagon</span>. = <span lang="ceb">Indio ng̃a loog caáyo, ihálas.</span> -<span class="pageNum" id="pb226">[<a href="#pb226">226</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Patagorrillo</span>. = <span lang="ceb">Guinisál sa atáy sa baboy con sa lain ng̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patagua</span>. = <span lang="ceb">Cahoy.</span> -</p> -<p id="e.patalear" class="hw"><span class="sc">Patalear</span>. = <span lang="ceb">Pagpanícay sicay, paglíhoc sa mg̃a paa ug mg̃a tiil sa masóbsob ug mabáscog caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pata leo</span>. = <span lang="ceb">Pagcapanícay sicay. * Ang banha sa mg̃a tiil sa pagpanícay sicay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pataleta</span>. = <span lang="ceb">Pagcapúgdao, pagcaoalá sa buot ug sa mg̃a balatían, ng̃a magapasícay sicay ug magapaláin -lain sa mg̃a paglíhoc sa lauas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pataletilla</span>. = <span lang="ceb">Pagsabáy, pagsayáo ng̃a caráan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patan</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a borong, molópio sa longsod ng̃a diótay, boquídnon, coláng̃an sa quinaárman, -cabos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patanería</span>. = <span lang="ceb">Pagcabórong, pagcaboquídnon. * Pagcacábus, pagcaoaláy quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patarata</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a tacós ng̃a pasipád-an, ng̃a talamáyon, ng̃a oaláy polós. * Polong -con bohat ng̃a guilabíhan sa pagcacúti cuti, sa pagcaábi abi, sa salingcápao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pataratero</span>. = <span lang="ceb">Ang cuti cutíhan sa pagcalácad na. * Ang tabían, hinoguilánon sa caoang lamang, sa -oaláy cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patarraez</span>. = <span lang="ceb">Pisi, lubid ng̃a dagcó, ng̃a magámit sa mg̃a sacayán sa pagtaquílid caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patata</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, gamót ng̃a maíng̃on ing̃on sa camote: magacaláin lain ug dagoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patatús</span>. = <span lang="ceb">Pagcapúgdao, capógdao ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patax ó Pataje</span>. = <span lang="ceb">Sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pateadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcasícay sicay. * Pagcatíndac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pateamiento</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patear</span>. V. <i><a href="#e.patalear">Patalear</a></i>. * <span lang="ceb">Pagtíndac, pagsíndol. * Pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa, sa paglacát ug maáyo. -* Pagsocó ug dagcó, pagpong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patena</span>. = <span lang="ceb">Polopínggan sa buláoan con sa salapí ng̃a binoláoan ng̃a pagabotáng̃an ug pagatongtóng̃an -sa hostia, sa pagmisa sa mg̃a Padre. * Pilit ng̃a dagcó, ng̃a isáb-ong sa doghan sa -obán ng̃a mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patente</span>. = <span lang="ceb">Dayág, ang atúbang, ang naháyag, ang napaquíta. * Papel ng̃a sinolátan sa pagtógot -ug pagbóot sa hari sa paghátag sa opicio con sa cahímtang sa bisan cansa ng̃a táuo. -* Papel ng̃a sinolátan sa pagbóot sa mg̃a ponóan sa mg̃a caparían, arón malálin ug -bisan quinsang paría cutub sa usá ca conbento sa lain ng̃a conbento. * Papel ng̃a -ihátag sa ponóan sa mg̃a cofradía sa mg̃a sacop, sa pagcamatúod sa ilang pagcahermanos. -* Amot, silot ng̃a guipabáyad sa mg̃a táuo ng̃a daan na sa bisan onsang opicio, <span class="corr" id="xd31e125863" title="Fuente: niáadtong">niádtong</span> mg̃a táuo ng̃a bag-o minsolód sila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patentemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadayág, sa pagcaoaláy casámoc, cacolían, cabilínggan ug caoláng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patentizar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaháyag, pagpadayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patera</span>. = <span lang="ceb">Baso ng̃a halagpád sa bába ug haíctin dapit sa sampótan, ng̃a guinagámit sa canhing -tiempo sa mg̃a paghálad sa mg̃a dioatáhan.</span> -</p> -<p id="e.paternal" class="hw"><span class="sc">Paternal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód ug ang ang̃ay sa amahán, ang tacós sa amahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paternidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaamahán, cahímtang sa amahán. * Polong ng̃a icahing̃álan sa obán ng̃a mg̃a Padre -sa mg̃a caparían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paterno</span>. V. <i><a href="#e.paternal">Paternal</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paternoster</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín: amahán namo. * Cuentas sa rosario, ang icapúlo sa cuentas sa -mg̃a rosario. * Balígtos, balíghot ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pateta</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may cabilínggan sa mg̃a tiil ug sa mg̃a paa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patéticamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamíng̃ao. * Sa minatúod uyámot, sa guican sa cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patético</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a mamíng̃ao caáyo, ng̃a guibóbat con guipamólong sa guican sa cásing -cásing.</span> -<span class="pageNum" id="pb226a">[<a href="#pb226a">226</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Patiabierto</span>. = <span lang="ceb">Bacang, bacáang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patialbillo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opát ca tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patíbulo</span>. = <span lang="ceb">Bitáyan, palátyan sa mg̃a táuo ng̃a guihócman sa camatáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paticojo</span>. = <span lang="ceb">Piáng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patihendido</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a guibooácan sa iang mg̃a cocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patilla</span>. = <span lang="ceb">Puthao ng̃a hatáas ng̃a guitaólan sa timon, sa bansálan sa mg̃a sacayán. * Bong̃ot -ng̃a paságdan arón tumóbo cutub sa mg̃a dong̃an dong̃an ng̃adto sa obus. * Ang yaoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patin</span>. = <span lang="ceb">Saoang ng̃a diótay. * Langgam. * Capandáyan sa puthao ng̃a masínao caáyo, ng̃a ipahaáng̃ay -sa itolonób sa mg̃a sapín, sa paglacát ug pagdalágan sa pagcatólin uyámot sa ibábao -sa tubig sa mg̃a subá, sa mg̃a danao, &c., ng̃a natibúoc ug migáhi caáyo, guican sa -dagcóng tugnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pátina</span>. = <span lang="ceb">Tayá ng̃a magáma sa mg̃a casangcápan ug capandáyan sa tumbága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patio</span>. = <span lang="ceb">Saoang ng̃a linibótan sa mg̃a cotang hamóbo. * Caláng̃an sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patitieso</span>. = <span lang="ceb">Bacól sa mg̃a paa, ang díli macaglíhoc sa iang mg̃a paa. * Ang nating̃ála sa bisan -onsa. * Ang parayégon.</span> -</p> -<p id="e.patituerto" class="hw"><span class="sc">Patituerto</span>. = <span lang="ceb">Táuo con mananáp ng̃a guibalíqgan sa iang mg̃a paa. * Bisan onsa ng̃a balíquig, ng̃a -díli matúl-id.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patizambo</span>. = <span lang="ceb">Ang magabiláca sa iang paglacát, bacang, bacáang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pato</span>. = <span lang="ceb">Gaquít, itic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patochada</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a díli macaígo sa suguílon, ng̃a caoang, ng̃a oaláy hingtúngdan ug cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patojo</span>. V. <i><a href="#e.patituerto">Patituerto</a></i>. * <span lang="ceb">Ang magalacáo maíng̃on sa paglacát sa gaquít.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patología</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa pagíla sa mg̃a saquét ug sa ilang guinicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paton</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagcóng mg̃a paa ug mg̃a tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patraña</span>. = <span lang="ceb">Balítang bacácon, bacac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pátria</span>. = <span lang="ceb">Lugar longsod ng̃a guinicánan ug guicatauóhan sa bisan cansa.</span> * Celestial. = <span lang="ceb">Ang Lang̃it, ang pahimáya sa Lang̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patriarca</span>. = <span lang="ceb">Dagcóng táuo sa batásan ng̃a caráan, ng̃a guinicánan ug pang̃ólo sa mg̃a banay. * -Ng̃alan ng̃a banságon ng̃a guitógot sa obán ng̃a mg̃a Obispo. * Ang santos ug pang̃ólo -ng̃a nagapatíndog sa bisan onsang caparían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patriarcado</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcapatriarca, ug ang yota ng̃a hingsácpan sa iang gahóm. * Túig ng̃a -cadugáyan sa opicio sa pagcapatriarca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patriarcal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa patriarca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patricio</span>. = <span lang="ceb">Ang natáuo sa bisan onsang longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patrimonial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa patrimonio. * Ang macaígo sa bisan cansa, tong̃ód sa iang longsod -con sa iang amahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patrimonialidad</span>. = <span lang="ceb">Gahóm ng̃a nahatong̃ód sa bisan cansa, cay natáuo ug guican sia sa bisan onsang longsod, -sa pagdáoat sa bisan onsang opicio con cahímtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patrimonio</span>. = <span lang="ceb">Puhónan, catigayónan sa bisan cansa, ng̃a guican sa iang amahán con sa iang mg̃a apóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patrimonio real</span>. = <span lang="ceb">Pohónan, catigayónan ng̃a hariánon.</span> -</p> -<p id="e.patrio" class="hw"><span class="sc">Pátrio</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa longsod ng̃a guicatauóhan sa bisan cansa. * Ang nahatong̃ód ug -guican sa amahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patriota</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagógma sa longsor, <span class="corr" id="xd31e126156" title="Fuente: provinsia">provincia</span> con Guinharían ng̃a guicatauóhan nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patriótico</span>. V. <i><a href="#e.patrio">Pátrio</a></i> hasta <i lang="ceb">cansa</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patriotismo</span>. = <span lang="ceb">Ang gugma sa hingtúngdan ng̃a Guinharían, <span class="corr" id="xd31e126180" title="Fuente: provinsia">provincia</span> con longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patrocinar</span>. = <span lang="ceb">Paglában, pagtábang, pagpadang̃óp.</span> -<span class="pageNum" id="pb227">[<a href="#pb227">227</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Patrocinio</span>. = <span lang="ceb">Pagcatábang, pagcalában. * Ang usá sa mg̃a piesta sa santa Iglesia ng̃a <span class="corr" id="xd31e126201" title="Fuente: nahatung̃ód">nahatong̃ód</span> cang María Santísima. * Ang usá sa mg̃a piesta usáb ng̃a nahatong̃ód can San José.</span> -</p> -<p id="e.patron" class="hw"><span class="sc">Patron</span>. = <span lang="ceb">Manlalában, tomalábang. * Ang magbóot ug magahópot sa bisan onsang sacayán. * Ang -santos ng̃a patron sa bisan onsang Singbahán ug longsod. * Ang tagía sa baláy ng̃a -halapítan sa bisan cansang táuo, ug labí pa sa mg̃a soldados. * Ang magapaóli sa ila -sa iang bihag, con moóndang sa pagolípon canía. * Panigíngnan ng̃a ihóad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patrona</span>. = <span lang="ceb">Ang sacayán ng̃a sonód sa capitána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patronato</span>. = <span lang="ceb">Gahóm ug pagbóot sa mg̃a patrono. * Cadaghánan sa mg̃a patrono.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patronazgo</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Gahóm sa Guinóong hari, sa pagtógot sa Santos ng̃a Papa, sa pagpíli sa mg̃a táuo ng̃a -tacós, arón domáoat sila sa cahímtang sa pagcaobispo con sa pagcacura sa mg̃a Catedral -ug sa obán pang mg̃a parroquia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patronear</span>. = <span lang="ceb">Pagtúman sa catungdánan sa pagcapatron, sa pagcaponóan sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patronímico</span>. = <span lang="ceb">Ang ng̃alan ng̃a nagáma sa ng̃alan sa amahán, sa apóhan con sa obán ng̃a mg̃a tigúlang. -* Ang anac ug bisan quinsa sa mg̃a lioat. * Ang icadúhang ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a -nagáma, sa canhing tiempo, sa ng̃alan sa mg̃a amahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patrono</span>. V. <i><a href="#e.patron">Patron</a></i> hasta <i lang="ceb">panigíngnan</i>. * <span lang="ceb">Ang may gahóm, cay guitogótan sa Santos ng̃a Papa, sa pagpíli sa mg̃a Padre ng̃a tocós -sila sa pagdáoat sa pagcaobispo sa pagcacanónigo, sa pagcacura, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patrulla</span>. = <span lang="ceb">Tapoc sa pila ca buoc ng̃a soldados, ug bisan ng̃a díli soldados, ng̃a nanagsóroy -soroy sila sa mg̃a longsod ug mg̃a cadalánan, arón oaláy ug mg̃a pagáoay ug mg̃a buhat -ng̃a daótan. * Pila ca buoc ng̃a táuo ng̃a may ilang hingtúngdan ng̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patrullar</span>. = <span lang="ceb">Pagsóroy sa longsod con sa mg̃a cadalánan, arón mahósay ang mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patudo</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagcó ng̃a mg̃a paa ug mg̃a tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Patullar</span>. = <span lang="ceb">Pagtonób sa mabáscog. * Paglacáo ug maáyo, arón macóha ang tuyo ng̃a guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paul</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a mabasá ng̃a pagatórcan sa balíli ug sa mg̃a dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paulatinamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaánam anam, sa mahínay hinay.</span> -</p> -<p id="e.paulatino" class="hw"><span class="sc">Paulatino</span>. = <span lang="ceb">Ang mamólong ug magabúhat sa mahínay hinay, sa pagcaánam anam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paulina</span>. = <span lang="ceb">Casabáng dagcó ug maháit. * Sulat ng̃a guican sa mg̃a hocmánan sa Santos ng̃a Papa -ug guibotáng̃an sa excomunion, arón hiquít-an onta ang guipang̃áoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paulo</span>. = <span lang="ceb">Ng̃alan ng̃a guing̃álan sa ubán ng̃a mg̃a Papa ug mg̃a hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pausa</span>. = <span lang="ceb">Pagcaóndang, pagcahonóng, sa macadiót lamang, sa bisan onsang buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pausadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahínay, sa pagcadúgay, sa pagcaánam anam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pausado</span>. V. <i><a href="#e.paulatino">Paulatino</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pausar</span>. = <span lang="ceb">Paghonóng, pagárang, pagóndang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pauta</span>. = <span lang="ceb">Papán ng̃a mahínlo caáyo ug binarlísan, ng̃a may silbi sa pagbárlis sa papel sa mg̃a -báta ng̃a nanagtóon sa pagsúlat. * Bisan onsa ng̃a <span class="corr" id="xd31e126363" title="Fuente: capandáyau">capandáyan</span> ng̃a may silbi sa pagbúhat sa bisan onsa panigíngnan, pananglétan, sangletánan, sanglet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pautador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabárlis ug magabúhat sa mang̃a pauta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pautar</span>. = <span lang="ceb">Pagbárlis sa papel ng̃a guiibábao sa pauta, ug bisan ng̃a oaláy pauta. * Pagtórlo, -pagtóon sa bisan cansa, sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pava</span>. = <span lang="ceb">Pabong baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pavada</span>. = <span lang="ceb">Panón sa mg̃a pabo.</span> -<span class="pageNum" id="pb227a">[<a href="#pb227a">227</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pavana</span>. = <span lang="ceb">Pagsayáo, pagsabáy sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pavero</span>. = <span lang="ceb">Baquero, ang muátang, ang magabántay sa mg̃a pabo.</span> -</p> -<p id="e.pavesa" class="hw"><span class="sc">Pavesa</span>. = <span lang="ceb">Agbon, alipáloc, aligáto, agueu. * Ang pabílo ng̃a sinónog sa candela, sa lamparahán, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pavía</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pávido</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e126430" title="Fuente: Maharlúcon">Maharlócon</span>, taláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pavilon</span>. = <span lang="ceb">Ang gapas, &c., ng̃a nabólag sa luli ug maúsic usáhay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pavimento</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca salog sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paviota</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pavipollo</span>. = <span lang="ceb">Ang pisó sa pabo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pavo</span>. = <span lang="ceb">Pabo, langgam ng̃a nagacaláin sa pagcadagcó, sa dagoay ug sa color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pavon</span>. = <span lang="ceb">Langgam. * Tapoc sa mg̃a bitóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pavonada</span>. = <span lang="ceb">Paglacát ng̃a hamóbo, con lain ng̃a caling̃áoan ba sa macariót lamang. * Pagcaámbong ng̃a ipaquíta sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pavonar</span>. = <span lang="ceb">Pagpíntal sa puthao sa color ng̃a oloasul.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pavonazo</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a mapolá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pavonear</span>. = <span lang="ceb">Pagparáyeg, pagpaquíta sa bisan cansa sa iang maáyong pagcatíndog, &c. * Pagólo olo -sa bisan cansa, pagpaíbog canía sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.pavor" class="hw"><span class="sc">Pavor</span>. = <span lang="ceb">Cahárloc, calísang, cacólba, cacógmat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pavorde</span>. = <span lang="ceb">Ponóan sa bisan onsang caparían, magtotóon sa teología ug sa cánones, sa ubán ng̃a -mg̃a Catedral.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pavordía</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pavorde.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pavorido</span>. = <span lang="ceb">Ang mahárloc, ang guicalisáng̃an, ang nacógmat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pavorosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa cahárloc, sa calísang, sa cacógmat, sa cacólba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pavura</span>. V. <i><a href="#e.pavor">Pavor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Payaso</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a macalípat ug macalípay sa mg̃a táuo, sa iang pagcatístis ug pagcaláin lain -sa iang pagatúbang, sa mg̃a dula.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Payo</span>. = <span lang="ceb">Burong, buquírnon, cabos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Paz</span>. = <span lang="ceb">Cadáet, pagcadáit. * Ang usá sa mg̃a hatag sa Dios ng̃a Espíritu Santo. * Pagcahúsay -sa mg̃a Guinharían ug sa mg̃a caubánan, sa oaláy pagpang̃óbat ug pagbíquil biquil -sa mg̃a cabobót-on. * Pagcasábot sa mg̃a hari, arón mahúsay ang ilang mg̃a Guinharían. -* Gaoi ng̃a maáyo, mahúsay. * Pagsigháloc sa mg̃a táuo, sa nauong, sa timáan sa maáyong búot. * Pagcabálos sa mg̃a búhat ug mg̃a polong ng̃a maáyo con daótan. -* Pagcabáoi sa nagapíldi sa sugál. * Pagcabáyad sa mg̃a otang. * Tolománon sa mg̃a -pagmísa, sa pagháloc sa nagamisa sa patena, sa paggácos sa diácono, sa paggácos usáb sa diácono sa subdiácono, sa -pagpaháloc sa mg̃a táuo ng̃a anáa sa coro sa usá ca laráuan con reliquia, ug sa mg̃a -táuo opód, ng̃a mg̃a ponóan, ng̃a nanagatúbang sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pazguato</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mating̃ála dayon caáyo sa bisan onsa ng̃a guidóng̃og ug guinatán-ao nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pazote</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a mahomót.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cpe" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cpe.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">PE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Pe á Pa</span> (de). = <span lang="ceb">Cutub sa sinógdan hasta sa catapósan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peaje</span>. = <span lang="ceb">Ang salapí ng̃a guibáyad tong̃ód sa pagágui sa mg̃a manggad ug sa mg̃a mananáp sa -bisan diin, con sa bisan onsang yotáa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peajero</span>. = <span lang="ceb">Ang mudáoat sa salapí ng̃a peaje.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peal</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa medias con sa lain ng̃a panápton ng̃a icapótus ug igatábon sa mg̃a tiil. -* Medias sa <span class="pageNum" id="pb228">[<a href="#pb228">228</a>]</span>oaláy sorlánan sa tiil. * Táuo ng̃a holohúng̃og, ng̃a oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peana</span>. = <span lang="ceb">Bolotáng̃an, tilindúgan sa bisan onsa, sa laráuan, sa táuo táuo. * Ang papán ng̃a -tonbánan ng̃a guidóol ug guipadápat sa tiílan sa mg̃a altal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peaña</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pebete</span>. = <span lang="ceb">Dagoay sa cahoy ng̃a hamóbo, ng̃a nagacaláin lain ug color, ng̃a binóhat sa mg̃a binócboc -ng̃a dinócdoc ug minása, ug ng̃a <span class="corr" id="xd31e126644" title="Fuente: pagadagcútan">pagadagcótan</span> sa pagpalína sa bisan diin sa iang asó. * Hopot hopot ng̃a diótay ng̃a sinórlan sa -pólvora sa pagsílsil sa bisan onsang buhat sa maong pólvora.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pebetero</span>. = <span lang="ceb">Bolotáng̃an sa mg̃a pebete. * Magbobóhat sa mg̃a pebete.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pebrada</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pebre</span>. = <span lang="ceb">Sabáo, salsa ng̃a magáma sa asafran, pimienta, <span class="corr" id="xd31e126665" title="Fuente: clabos">cabos</span> ug sa obán ng̃a mg̃a panácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peca</span>. = <span lang="ceb">Talómtom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pecable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang macasalá ug ang maong salá. * Ang buhat ng̃a daótan ng̃a arang buháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pecado</span>. = <span lang="ceb">Salá. * Polong, buhat ug húna húna ng̃a díli ang̃ay sa batásan sa Dios y sa mg̃a sugo -nia. * Ang díli motaláy sa cataróng̃an. * Ang yaoa. * Pagsogál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pecador</span>. = <span lang="ceb">Macasasála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pecaminoso</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pecante</span>. = <span lang="ceb">Ang nacasalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pecar</span>. = <span lang="ceb">Pagpacasalá, pagbóhat sa salá. * Pagándac. * Pagíbog con pagbóhat sa masóbsob sa bisan -onsa. * Pagcápin con pagcólang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pece</span>. = <span lang="ceb">Ang yota ng̃a mabasá ug ng̃a napísac. * Ang ogdo sa talioála sa mg̃a turling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peceño</span>. = <span lang="ceb">Ang may color sa salong, sa pez. * Ang may lalím sa salong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pecera</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan ng̃a ponó sa tubig, ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a isda ng̃a nagacaláin lain -ug dagoay ug color, ug mahímo ng̃a caling̃áoan sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pecezuela</span>. = <span lang="ceb">Bahin ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pecezuelo</span>. = <span lang="ceb">Tiil ng̃a diótay. * Isdang magamáy, diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peciento</span>. = <span lang="ceb">Ang may color ug ang maíng̃on sa salong, sa pez.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peciluengo</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a ng̃a may hatáas ng̃a pong̃á.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pecina</span>. = <span lang="ceb">Danao ng̃a diótay ng̃a guitobóan ug guibatónan sa mg̃a isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pecinal</span>. = <span lang="ceb">Tubígan, danao ng̃a may daghan ng̃a yánang ng̃a guidaghánan sa lapoc, sa pisac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pécora</span>. = <span lang="ceb">Hayúpan ng̃a may balahíbo ng̃a guing̃álan ug lana. * Táuo ng̃a batir, malaláng̃on, -malipáyon, matístis, cundátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pecorea</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃áoat sa mg̃a soldados ng̃a nanagsigcolocalágueu sa ilang ubán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pecoso</span>. = <span lang="ceb">Talomtómon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pectoral</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa doghan. * Ang cruz ng̃a guinacuentas, ng̃a guisáb-ong sa abága -ug nabítay dapit sa dughan, ng̃a timáan sa pagcaobispo, ug ng̃a guidála opód sa ubán ng̃a mg̃a -ponóan sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pecuario</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a hayúpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peculado</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃áoat sa caban ng̃a guisórlan sa salapí sa hari con sa Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peculiar</span>. = <span lang="ceb">Ang onay ug caugalíng̃on sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peculiarmente</span>. = <span lang="ceb">Sa labí pa.</span> -</p> -<p id="e.peculio" class="hw"><span class="sc">Peculio</span>. = <span lang="ceb">Ang puhónan ng̃a guipanógot sa mg̃a amahán ug sa mg̃a agálon sa ilang mg̃a anac ug -mg̃a olípon. * Ang salapí ng̃a caogalíng̃on sa tagsa tagsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pecunia</span>. = <span lang="ceb">Salapí sa salapíng tuod, sa buláoan con sa tumbága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pecuniariamente</span>. = <span lang="ceb">Sa salapíng tuod.</span> -<span class="pageNum" id="pb228a">[<a href="#pb228a">228</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pecuniario</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa salapí ng̃a tuod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pecha</span>. = <span lang="ceb">Buhis, amot, tampa, tampo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pechar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhis. * Pagbáyad sa mg̃a amot, sa mg̃a tampo ug mg̃a tampa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pechardigno de manga</span>. = <span lang="ceb">Ang limbong ng̃a guibúhat sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo, sa paglúgos canía arón -magbáyad sa otang sa durúha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pechazo</span>. = <span lang="ceb">Dughan ng̃a dagcó. * Táuo sa dagcóng cásing cásing, sa calig-ónan, sa maháoan ng̃a -boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pechera</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a itábon sa doghan. * Dayan dayan sa pagcaquinonót conót ng̃a itápot sa -mg̃a sinína, sa dapit sa dughan. * Ang bahin sa sinína ng̃a dapit sa goa sa dughan sa mg̃a babáye. * Ang panit ng̃a ibútang sa mg̃a dughan -sa mg̃a mananáp, ng̃a pagahíctan sa mg̃a pisi con mg̃a corea ng̃a icagóyod nila sa -bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pechería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a pagbóhis, sa mg̃a amot, mg̃a tampa ug mg̃a tampo. * Padron, listáhan, -casayóran sa mg̃a baláiron sa mg̃a táuo ng̃a bomulúhis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pechero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magabúhis. * Bomolóhis. * Táuo ng̃a díli dato.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pechiblanco</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a guitórcan sa dughan sa balahíbo ng̃a maputí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pechicolorada</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pechicolorado</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pechigonga</span>. = <span lang="ceb">Sogál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pechina</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa quinháson, tooay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pechirojo</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pecho</span>. = <span lang="ceb">Dughan. * Húna húna ng̃a caugalíng̃on sa mg̃a táuo. * Paghigógma, pagpalángga. * Paghimóot. -* Calig-ónan sa buut, caísog sa cásing cásing. * Ting̃ug ng̃a caugalíng̃on sa pagcanta -ug sa pagoáli. * Bohis, amot, tampa, tampo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pechuga</span>. = <span lang="ceb">Abá. * Dughan sa laláqui ug sa babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pechugon</span>. = <span lang="ceb">Pagpócpoc sa camót ng̃a guicómcom sa dughan sa lain. * Pagcadámag sa mg̃a táuo sa -ilang mg̃a dughan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pechuguera</span>. = <span lang="ceb">Obo ng̃a guican sa doghan, mabáscog ug halálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedagogía</span>. = <span lang="ceb">Ang catongdánan sa pagtórlo ug pagtóon sa mg̃a báta, ug ang maong pagtórlo ug pagtóon -caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedagogo</span>. = <span lang="ceb">Ang magaobán guihápon sa lain, ug magatórlo canía sa iang pagaboháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedáneo</span>. = <span lang="ceb">Hocom, capitan, gobernadorcillo sa longsod ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedante</span>. = <span lang="ceb">Magtotóon sa gramática ng̃a muádto sa mg̃a baláy sa iang mg̃a guintón-an sa pagtórlo -caníla. * Ang magapacaálam, labon ng̃a díli sia maálam ng̃a tuod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedantear</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a caoang, pagpacaálam sa oaláy hingtúngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedantería</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy quinaárman, pagcahóng̃og, pagcasámoc, pagcasalí sa pagcapamólong sa bisan -onsang pinamólong sa oaláy quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedantesco</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong ng̃a binóang, ng̃a díli macaígo. * Ang nahatong̃ód sa táuo ng̃a nagapacaálam, -labon ng̃a hong̃og sia ug cabos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedazo</span>. = <span lang="ceb">Bahin, tipic, tipac sa bisan onsa, hioa, golot. * Tinábas, pinótol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedernal</span>. = <span lang="ceb">Tiltil, tiltílan, sactícan, batóng magáhi caáyo, lag-it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedestal</span>. = <span lang="ceb">Bungsálan, lingcorán, tilindúgan sa columna, sa laráoan, sa táuo táuo, &c. * Bolotáng̃an -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedestre</span>. = <span lang="ceb">Ang nagalacát, ang nagalacáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedicoj</span>. = <span lang="ceb">Pagcalógso logso sa pagcataquíngquing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedicolar</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a nahamótang sa paghigóa sa daghánan ng̃a mg̃a toma sa laoas sa masaquét.</span> -<span class="pageNum" id="pb229">[<a href="#pb229">229</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedido</span>. = <span lang="ceb">Ang hatag ng̃a guipang̃áyo sa mg̃a hari sa ilang mg̃a sacop.</span> -</p> -<p id="e.pedidor" class="hw"><span class="sc">Pedidor</span>. = <span lang="ceb">Ang mang̃áyo, tigpang̃áyo, hing̃áyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedidura</span>. = <span lang="ceb">Pagcapang̃áyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedigon</span>. V. <i><a href="#e.pedidor">Pedidor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedigüeño</span>. = <span lang="ceb">Hing̃áyo caáyo, tigpang̃áyo uyámot, ang mang̃áyo sa masóbsob, sa canúnay, sa díli -macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pediluvios</span>. = <span lang="ceb">Pagpahamitíis, pagcahúgas sa mg̃a tiil ug sa mg̃a paa agui sa pagcatámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedimento</span> (á). = <span lang="ceb">Sa pagcacáyo, sa pagcapang̃áyo, sa pagcaháng̃io.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedir</span>. = <span lang="ceb">Cayo, hang̃io, pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo. * Pagbíng̃at sa bisan onsa ng̃a ibalígya. -* Pagíbog, pagpanghináot. * Pagtalóctoc, pagpang̃áyo sa mg̃a tigúlang sa bisan cansang -babáye ng̃a ipanógot onta nila ang maong babáye, arón mamána sa bisan cansang laláqui. * Paglógos sa mg̃a nanagsugál sa baraja arón ibútang onta -nila ang dahon sa magsámang dagoay sa guibútang na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedo</span>. = <span lang="ceb">Otót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedorrera</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan, pagcadághan sa mg̃a otót. * Calsones ng̃a hagóot caáyo.</span> -</p> -<p id="e.pedorrero" class="hw"><span class="sc">Pedorrero</span>. = <span lang="ceb">Tigotót. * Ang muotót sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedorreta</span>. = <span lang="ceb">Banha, ting̃og ng̃a guibúhat sa báta sa pagpogóng sa pagguinháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedorro</span>. V. <i><a href="#e.pedorrero">Pedorrero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedrada</span>. = <span lang="ceb">Pagcabalítoc, pagcabonó sa bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedrea</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagcasángcay. * Pagcaúlan sa mg̃a tolo ng̃a tibúoc ing̃on sa <span class="corr" id="xd31e127199" title="Fuente: daguay">dagoay</span> sa mg̃a bató, guican sa dagcóng tugnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedregal</span>. = <span lang="ceb">Cabatóhan, cabatóan, lugar ng̃a ponó sa mg̃a batóng diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedregoso</span>. = <span lang="ceb">Lugar sa daghánan ng̃a mg̃a bató, cabatóhan, cabatóan. * Táuo ng̃a mobáti sa saquét -ng̃a <span class="corr" id="xd31e127216" title="Fuente: gaing̃álan">guing̃álan</span> sa bató, cay may bató sa <span class="corr" id="xd31e127219" title="Fuente: alaguíau">alaguían</span> sa ihi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedrejon</span>. = <span lang="ceb">Batóng dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedreñal</span>. = <span lang="ceb">Pasil ng̃a diótay, hamóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedrera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagacoháan sa mg̃a bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedrería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan, pagcadághan sa mg̃a batóng mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedrero</span>. = <span lang="ceb">Tigsápsap, ang magasápsap sa mg̃a bató. * Luthang ng̃a diótay.</span> -</p> -<p id="e.pedrisco" class="hw"><span class="sc">Pedrisco</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a tolo sa ulan ng̃a mang̃ahólog sa dagoay sa pagcabató ng̃a dolodagcó, guican sa -dagcóng tugnao. * Cadaghánan sa mg̃a bató ng̃a guibalíbag, guisalibáy, guibonó. * -Pagcadághan sa mg̃a bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedrisquero</span>. V. <i><a href="#e.pedrisco">Pedrisco</a></i> hasta <i lang="ceb">cadaghánan</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pedriza</span>. = Idem desde <i lang="ceb">cadaghánan</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peer</span>. = <span lang="ceb">Pagotót.</span> -</p> -<p id="e.pega" class="hw"><span class="sc">Pega</span>. = <span lang="ceb">Pagcapílit, pagcadocót. * Pagcadíhog sa bisan onsa, pagbólit sa salong, sa pez.</span> -</p> -<p id="e.pegadizo" class="hw"><span class="sc">Pegadizo</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mapílit, matápot, madocót. * Ang matacód. * Ang modóol caáyo.</span> -</p> -<p id="e.pegado" class="hw"><span class="sc">Pegado</span>. = <span lang="ceb">Hampol, haclop ng̃a guibotáng̃an sa bisan onsa ng̃a mahágcot, mapílit ug matápot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pegadura</span>. V. <i><a href="#e.pega">Pega</a></i> hasta <i lang="ceb">Pagcadíhog</i>. -</p> -<p id="e.pegajoso" class="hw"><span class="sc">Pegajoso</span>. = <span lang="ceb">Mahágcot.</span> * V. <i><a href="#e.pegadizo">Pegadizo</a></i>. * <span lang="ceb">Ang mahómoc, malómo. * Opicio, cahímtang con catundánan sa paghilábot sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pegamiento</span>. V. <i><a href="#e.pega">Pega</a></i> hasta <i lang="ceb">Pagcadíhog</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pegante</span>. V. <i><a href="#e.pegajoso">Pegajoso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pegar</span>. = <span lang="ceb">Tapot, pilit, docót. * Pagpahiósa, paglang̃áquit. * Pagdóol, pagsígpit. * Pagbónal, pagpasáquet, pagcastigo. * Pagtacód. -* Paghigógma, pagpalángga. * <span class="corr" id="xd31e127367" title="Fuente: Pagíbug">Pagíbog</span>, pagpanghináot. * Pagdámag, pagdósmog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pegaso</span>. = <span lang="ceb">Cabayo ng̃a guihúna húna sa mg̃a dioatáhan sa canhing tiempo ng̃a pac-an sia. * Tapoc -sa mg̃a bitóon.</span> -<span class="pageNum" id="pb229a">[<a href="#pb229a">229</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pegata</span>. = <span lang="ceb">Limbong. * Pagcayóbit, pagcatíao ng̃a mabóg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pegote</span>. V. <i><a href="#e.pegado">Pegado</a></i>. * <span lang="ceb">Bisan onsang guinisál, <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> con bisan onsa pa ng̃a mahágcot caáyo. * Bisan quinsa ng̃a díli mabólag sa lain, -ug labí sa horas sa pagcáon. * Bisan onsa ng̃a guibótang sa salingcápao lamang, ug -ng̃a díli ang̃ay, díli <span class="corr" id="xd31e127399" title="Fuente: mahiúsa">mahiósa</span> sa guibutáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pegotear</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa bisan cansa sa mg̃a cabaláyan sa horas ng̃a igacáon, sa díli sia pagdapíton, sa oalá taogon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peguera</span>. = <span lang="ceb">Tapoc sa mg̃a cahoy ng̃a pagacoháan sa pez, sa sinónog na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peguero</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa pez, sa salong, ug ang magabúhat -niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pegujal</span>. V. <i><a href="#e.peculio">Peculio</a></i>. * <span lang="ceb">Puhónan ng̃a diótay sa salapí, sa mg̃a hayúpan con sa mg̃a cabalánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pegujalero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may diótay ng̃a baol, con diótay ng̃a panón sa mg̃a hayúpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pegujon</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a bohóc con mg̃a balahíbo ng̃a nang̃apílit, nang̃atápot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pegunta</span>. = <span lang="ceb">Timáan, marca ng̃a guibútang sa mang̃a carnero, sa salong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peguntar</span>. = <span lang="ceb">Pagmarca, pagtimáan sa salong, sa pez, sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peinada</span>. V. <i><a href="#e.peinadura">Peinadura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peinado</span>. = <span lang="ceb">Laláqui ng̃a nagadáyan dayan sa iang bisti ing̃on sa mg̃a pagdáyan dayan sa mg̃a babáye, -laláquing babayénon sa iang pagbísti. * Pagcasóhay, pagcadáyan dayan sa bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peinador</span>. = <span lang="ceb">Tigsórlay, ang magasórlay. * Pamahíran, panápton ng̃a ibótang sa liog sa napaálot -ug nagapagónting sa bohóc.</span> -</p> -<p id="e.peinadura" class="hw"><span class="sc">Peinadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcasórlay. * Ang mg̃a bohóc ng̃a guiíbot ug guidála sa sodlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peinar</span>. = <span lang="ceb">Sorlay, solod. * Pagsóhay sa bohóc sa surlay. * Pagcóbil, pagdósdos sa mahínay hinay -sa bisan onsa. * Pagcóha, sa obán ng̃a yota sa bisan diin, con pagtábas sa obán ng̃a -mg̃a bató sa mg̃a caboquílan. * Paglíhoc, pagbálhin sa mahínay hinay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peinazo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a nabalábag sa mg̃a marco ng̃a tindog sa mg̃a tacop ug sa mg̃a talambóan, -ug ng̃a macagáma sa mg̃a hunta hunta nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peine</span>. = <span lang="ceb">Surlay, sulud. * Bool bool sa mang̃a tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peinería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabohátan ug pagbaligyáan sa mg̃a sudlay ug mg̃a solod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peinero</span>. = <span lang="ceb">Magbobóhat, tigbúhat, ang macagáma ug magabúhat sa mg̃a surlay ug mg̃a sulud.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peineta</span>. = <span lang="ceb">Surlay ng̃a dagcó sa sisic, &c., ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a señora sa ilang bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peje</span>. = <span lang="ceb">Isda. * Táuo ng̃a batid, malaláng̃on ng̃a maálam <span class="corr" id="xd31e127547" title="Fuente: mang̃uíta">mang̃íta</span> ug magpatigáyon.</span> * Mulier. = <span lang="ceb">Isda, duyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pejepalo</span>. = <span lang="ceb">Isda, talaóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pejerey</span>. = <span lang="ceb">Isda ng̃a molomasíhag, ug ng̃a guitolotolpócan sa iang laoas sa mg̃a mansa ng̃a maítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pejesapo</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pejira</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a macasámoc ug macaólang sa oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelada</span>. = <span lang="ceb">Panit sa cornero ng̃a guicoháan sa balahíbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peladero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagalapoáhan sa mg̃a langgam ug mg̃a baboy, sa paghibólbol caníla ug sa pagquías sa balahíbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peladilla</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a ng̃a guing̃álan ug almendra, talísay ng̃a pinótos sa matám-is. * Batóng diótay, -magáhi ug mahínlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peladura</span>. = <span lang="ceb">Pagcapánit, pagcapácpac sa bisan onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb230">[<a href="#pb230">230</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelafustan</span>. = <span lang="ceb">Tapólan, táuo ng̃a pobres, hang̃ol, tong̃ód sa batásan niang daútan.</span> -</p> -<p id="e.pelagallos" class="hw"><span class="sc">Pelagallos</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a icahing̃álan sa táuo ng̃a oaláy opicio, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelagatos</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a icahing̃álan sa táuong pobres, hang̃ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelagianismo</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagpanonót sa pagtolón-an ng̃a inherejes ni Pelagio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelagiano</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e127649" title="Fuente: nahatung̃ód">nahatong̃ód</span> cang Pelagio ng̃a herejes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelaire</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mamomóo sa baláy ng̃a pagaháblan sa mg̃a panápton, ug magahaláyhay caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelairía</span>. = <span lang="ceb">Opicio sa pagcapelaire.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelaje</span>. = <span lang="ceb">Calaínan, quinaía sa bohóc, sa balahíbo. * Pagcabútang sa bisan onsa, <span class="corr" id="xd31e127676" title="Fuente: ng">ug</span> labí pa sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p id="e.pelambre" class="hw"><span class="sc">Pelambre</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a panit. * Mang̃a anit ng̃a pagacoháan sa balahíbo. * Cadaghánan -sa bohóc ug sa balahíbo, ug labí pa ang naíbot. * Ang sacót sa apog ug túbig ng̃a -igacurti sa mg̃a anit. * Pagcaoalá sa bohóc con sa balahíbo sa mg̃a bahin sa laoas -ng̃a bohócan ug balahibóon unta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelambrera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagaquiásan sa balahíbo sa mg̃a panit. * Tapoc, pagcadághan sa bohóc con -balahíbo ng̃a masónson ug hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelambrero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magaquías sa balahíbo sa mg̃a anit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelamen</span>. V. <i><a href="#e.pelambre">Pelambre</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelamesa</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay, aoay sa pagsiggúnit sa bohóc ug sa bong̃ot. * Bohóc con bong̃ot ng̃a arang -captan ug guníton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelandusca</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng bigáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelantrin</span>. = <span lang="ceb">Magbabáol, palaóma sa diótay ng̃a puhónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelar</span>. = <span lang="ceb">Pagálot, pagónting, pagquías, pagcóha, pagíbot sa bohóc, sa balahíbo ug sa bong̃ot. -* Pagbólbol sa mg̃a langgam, pagpánit, pagpácpac sa mang̃a bong̃a ng̃a may panit, -pacpac. * Pagdáog sa mang̃a pagsugál. * Pagcóha, pagcáoat, pagticás, pagcáhas, sa -pagcalaláng, sa bisan onsa sa isigcatáuo. * Pagúpao, pagnónho, paglórot, paglógdot, -paghólog sa bohóc ug sa balahíbo. * Pagpang̃aról sa mang̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelaruecas</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng pobres, ng̃a mang̃íta sa pagcabúhi sa paggáling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peleza</span>. = <span lang="ceb">Dagámi sa humáy, &c. * Pagcaáoay, pagcalális.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peldaño</span>. = <span lang="ceb">Ang ang sa hagdanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peldefebre</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa panápton ng̃a caráan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelea</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃óbat, pagcadámag, pagcadósmog, pagcaáoay. * Pagcógui sa pagdáog ug pagpogóng -sa mg̃a cailíbgon ng̃a daótan. * Cabórlay, cahágo, calisód sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peleador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaáoay, ang nang̃óbot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peleante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelear</span>. = <span lang="ceb">Gobat, aoay, damag, dosmog. * Pagbátoc. * Paglális, pagsócol sa mg̃a cailíbgon ng̃a -daótan. * Pagcógui, pagpatigáyon sa masingcámot, sa minatúod, sa pagdáng̃at sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelechar</span>. = <span lang="ceb">Pagtoróc sa bohóc, sa balahíbo, cay nalógdot ang nahaóna. * Pagsógod sa maáyong dong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelele</span>. = <span lang="ceb">Táuo táuo ng̃a magáma sa doláan sa mg̃a táuo. * Táuo ng̃a holohóng̃og, ng̃a oaláy -polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peleona</span>. = <span lang="ceb">Aoay, pagáoay, pagcalális lalis, pagcadámag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelete</span>. = <span lang="ceb">Pobres, hang̃ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peletería</span>. = <span lang="ceb">Opicio sa pagcúrti sa mang̃a anit ng̃a manípis ug maníndot. * Baláy ng̃a pagabaligyáan -sa mg̃a panit.</span> -<span class="pageNum" id="pb230a">[<a href="#pb230a">230</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Peletero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagacúrti sa mg̃a panit ng̃a pino ug magabalígya niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelgar</span>. V. <i><a href="#e.pelagallos">Pelagallos</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peliagudo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a may balahíbo ng̃a hatáas ug manípis. * Bisan onsa ng̃a may dagcóng cacolían, -cabilínggan. * Táuo ng̃a batid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peliblanco</span>. = <span lang="ceb">Ang bohóc con balahíbo ng̃a maputí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peliblando</span>. = <span lang="ceb">Ang may balahíbo con bohóc ng̃a mahómoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelicano</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a ubánon.</span> -</p> -<p class="hw">Pelícano. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelico</span>. = <span lang="ceb">Hingtúngdan sa pagáoay, ng̃a diótay ug tacós ng̃a pasipád-an ug díli unta tagdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelicorto</span>. = <span lang="ceb">Ang may bohóc con balahíbo ng̃a hamóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Película</span>. = <span lang="ceb">Panit ng̃a diótay ug pino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peliforra</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng maláo-ay, bigáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peligrar</span>. = <span lang="ceb">Tahap, pagpoyó sa may catáhap sa pagcadaótan, sa icadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peligro</span>. = <span lang="ceb">Cadáot, icadáot, catáhap sa icadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peligrosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatáhap, sa may catáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peligroso</span>. = <span lang="ceb">Ang guicatahápan, ang may catáhap ng̃a macadáot. * Táuo sa maísog ug madalíon ng̃a -gaoi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelilargo</span>. = <span lang="ceb">Ang may balahíbo con bohóc ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelilloso</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a madalí sasaquétan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelinegro</span>. = <span lang="ceb">Ang may balahíbo con bohóc ng̃a maítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelirojo</span>. = <span lang="ceb">Ang may bohóc con balahíbo ng̃a bulágao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelirubio</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang may balahíbo con bohóc ng̃a molomapolá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelitieso</span>. = <span lang="ceb">Ang may bohóc con balahíbo ng̃a magáhi, colóng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelitre</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelitrique</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a oaláy polós, dayan dayan ng̃a caoang, sa bisti ug sa bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelma</span>. V. <i><a href="#e.pelmazo">Pelmazo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelmacería</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúgay, pagcaláng̃an lang̃an, pagcahínay, pagcabóg-at sa mg̃a paglíhoc.</span> -</p> -<p id="e.pelmazo" class="hw"><span class="sc">Pelmazo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a nadásoc caáyo. * <span class="corr" id="xd31e128015" title="Fuente: Calánon">Calán-on</span> ng̃a díli mahílis sa cotó cotó. * Mahináyon, maláng̃an lang̃ánon, madugáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelo</span>. = <span lang="ceb">Bohóc, balahíbo. * Lugás ng̃a manípis caáyo sa bisan onsa. * Ang color sa panit sa -mg̃a mananáp. * Barlis sa bisan onsang color, ng̃a díli ang̃ay, sa mg̃a batóng mahál. -* Lotac, balána, sa boláoan, sa tombága, &c. * Saquét ng̃a guinabáti sa mg̃a babáye -sa ilang mg̃a soso, ug guican sa pagcahágcot ug pagcatibúoc sa gatas. * Bisan onsa -sa diótay ng̃a bale.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelon</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy bohóc, ang guigontíng̃an sa bohóc. * Ang pobres, ang coláng̃an sa catigayónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelonería</span>. = <span lang="ceb">Pagcapobres, Pagcacólang sa mg̃a quinahánglan, pagcaháng̃ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelosilla</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peloso</span>. = <span lang="ceb">Bohócan, balahíboan, bochan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelota</span>. = <span lang="ceb">Malíng̃in ng̃a diótay sa balahíbo sa mg̃a carnero con sa mg̃a canding, ng̃a bináat sa pagcahógot sa mg̃a quilís con sa hilo, ug sinápao sa panit con sa -panápton. * Bisan onsang malíng̃in sa bisan onsang hilimóon ng̃a mahómoc, ug masáyon pagamasáhon ug pagacómos comóson. * Ang bala ng̃a igacarga ug isolód sa mg̃a lothang -ug sa mg̃a pusil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelotazo</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc, pagcabonó sa pelota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelote</span>. = <span lang="ceb">Balahíbo sa mg̃a canding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelotear</span>. = <span lang="ceb">Pagágui, pagsúmay sa mg̃a cuenta ug pagtándig sa mg̃a isip sa ilang caugalíng̃on ug -hingtúngdan ng̃a camatuódan. * Pagdúla sa pelota. * Pagtúbag tubag, paglális lalis, -pagíndig indig. <span class="pageNum" id="pb231">[<a href="#pb231">231</a>]</span>* Pagbalíbag sa bisan onsa, sa pagcabálic balic, sa pagcaósob osob. * Pagcaáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelotera</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay, pagcalális lalis, ug labí pa sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelotería</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa mg̃a pelota, cadaghánan sa balahíbo sa mg̃a canding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelotero</span>. = <span lang="ceb">Tigbúhat, magbubúhat, ang magabóhat sa mg̃a pelota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelotica</span>. = <span lang="ceb">Malíng̃in sa talo ng̃a tinolpócan ug linansáng̃an sa mg̃a tipic sa lamín, ng̃a guicahámpac -ug guicasáquet, niádtong tiempo, sa laoas, ng̃a guibútang sa tomóy sa mg̃a saplina, -sa mg̃a ihalámpac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peloton</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa bohóc con sa balahíbo ng̃a <span class="sic" title="Corrección: nanagdocót">nangdocót</span>, nanagpílit, nanagtápot, nanápot. * Tapoc sa mg̃a táuo ng̃a nanagbóloc ug nang̃óbot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peltre</span>. = <span lang="ceb">Tombága ng̃a magáma sa tingga ug sa estaño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peltrero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat sa bisan onsa, sa peltre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peluca</span>. = <span lang="ceb">Bohócan, tagbong, tagalábong. * Táuo ng̃a may bohócan, tagbong. * Casabá, pagcabárlong, -pagcasáoay sa ponóan sa mg̃a sacop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peludo</span>. = <span lang="ceb">Ang guidaghánan sa bohóc con sa balahíbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peluquera</span>. = <span lang="ceb">Asáoa sa peluquero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peluquería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabuhátan ug pagabaligyáan sa mg̃a bohócan, sa mang̃a tagbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peluquero</span>. = <span lang="ceb">Ang may opicio sa pagsórlay sa mg̃a táuo, ug sa pagbúhat ug pagbalígya sa mg̃a bohócan, -sa mg̃a tagbong, sa mg̃a tagalábong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peluquin</span>. = <span lang="ceb">Bohócan, tagbong ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelusa</span>. = <span lang="ceb">Bolobalahíbo ng̃a mahómoc ug magamáy sa ubán ng̃a mg̃a tanóm ug mg̃a bong̃a. * Ang -balahíbo ng̃a natáctac sa mg̃a hablon ug sa mg̃a bisti ng̃a nadúgay dugay na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelusila</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pella</span>. = <span lang="ceb">Minása ng̃a magáma sa pagcalíng̃in. * Langgam. * Mg̃a tombága ng̃a baol pa, boláoan, -salapí, &c. * Cadaghánan sa salapíng tuod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pellada</span>. = <span lang="ceb">Ang apog con yeso ng̃a guicóha sa panday sa cota, sa tagsa ca pagcábo, sa pagbúlit -sa bongbong, sa pared, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pellejas</span>. = <span lang="ceb">Ang panit, ang anit ng̃a inócal na sa laoas sa mananáp.</span> -</p> -<p id="e.pellejeria" class="hw"><span class="sc">Pellejería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagacurtíhan ug ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a panit, ang opicio sa pagcúrti -sa mg̃a anit. * Cadaghánan sa mg̃a panit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pellejero</span>. = <span lang="ceb">Ang magacúrti ug magabalígya sa mg̃a panit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pellejina</span>. = <span lang="ceb">Panit ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pellejo</span>. = <span lang="ceb">Panit, anit. * Hobgánon, hobóg, palailínom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pellejudo</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagcóng panit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelleta</span>. V. <i>Pelleja</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelletería</span>. V. <i><a href="#e.pellejeria">Pellejeria</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pellica</span>. = <span lang="ceb">Haboc, tabon sa higdáan sa mg̃a panit ng̃a pino, magamáy.</span> * V. <i><a href="#e.pellico">Pellico</a></i>. * <span lang="ceb">Panit, anit ng̃a diótay.</span> -</p> -<p id="e.pellico" class="hw"><span class="sc">Pellico</span>. = <span lang="ceb">Solosupa ng̃a dagcó sa panit, ng̃a guibísti sa mg̃a baquero sa mg̃a canding ug sa -mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelliquero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a pellica.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelliza</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a guisápao sa mg̃a panit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pellizcador</span>. = <span lang="ceb">Ang magacotól, hing̃otól, tigcotól.</span> -</p> -<p id="e.pellizcar" class="hw"><span class="sc">Pellizcar</span>. = <span lang="ceb">Cotól, pagquiliquíti, paglósi, pagquímpit, pagcómpit. * Pagcúha sa tolotagídyot sa -bisan diin. * Pagpanghináot sa bisan onsa, sa dagcóng caíbog.</span> -</p> -<p id="e.pellizco" class="hw"><span class="sc">Pellizco</span>. = <span lang="ceb">Cotól, quiliquíti, losi. * Ang tolotagídyot ng̃a macúha sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pellon</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a caráan, ng̃a guigáma sa mg̃a panit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pellote</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pelluzgon</span>. V. <i><a href="#e.mechon">Mechon</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb231a">[<a href="#pb231a">231</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pena</span>. = <span lang="ceb">Castigo, pagpasáquet tung̃ód sa salá. * Casáquet, cayógot, calisód, cagóol. * Caculían, -cabilínggan. * Ang bahin ng̃a dapit sa itáas sa mg̃a berga sa mesana sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penacho</span>. V. <i><a href="#e.copete">Copete</a></i>. * <span lang="ceb">Dayan dayan sa mg̃a balahíbo sa mg̃a langgam, ng̃a ibútang sa bisan diin, sa mg̃a -calo, &c. * Ang may dagoay sa lambóng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penado</span>. = <span lang="ceb">Ang ponó sa mg̃a casáquet sa mg̃a cagóol, sa mg̃a calisód. * Sorlánan ng̃a cadáan, sa España, sa diótay caáyo -ng̃a bába. * Bisan onsa ng̃a malisód, macúli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penal</span>. = <span lang="ceb">Ang nagatong̃ód sa castigo, sa pagpasáquet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penalidad</span>. = <span lang="ceb">Calisód, cagóol. * Casaquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penante</span>. = <span lang="ceb">Ang mobáti sa saquét, ang guicasaquétan, guicalísdan, guicayógtan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penar</span>. = <span lang="ceb">Pagcastigo, pagpasáquet. * Pagsaquét, pagántos, pagílob. * Paglisód, pagyógot, paggóol. -* Pagting̃á, paghing̃ótas sa pagcadúgay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penates</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a dios dios ng̃a <span class="corr" id="xd31e128427" title="Fuente: gnisíngba">guisíngba</span> sa mang̃a dioatáhan: guipacaíng̃on nila ng̃a nanagbántay sa mg̃a cabaláyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penca</span>. = <span lang="ceb">Dahon sa obán ng̃a mg̃a tanóm. * Ang tinábas ng̃a panit ng̃a icahámpac sa mg̃a saláan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pencar</span>. = <span lang="ceb">Paghámpac sa berdugo sa mg̃a saláan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pencazo</span>. = <span lang="ceb">Hampac ng̃a guihámpac sa penca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pencudo</span>. = <span lang="ceb">Ang may dahon ng̃a guing̃álan ug penca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pencuria</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng bigáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penchicarda</span>. = <span lang="ceb">Pagcalaláng sa ubán ng̃a mg̃a táuo, arón mahamísic sila sa oaláy bayad sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> ng̃a guipang̃áon nila sa mg̃a halapítan, sa paggáma nila pagtúyo sa mg̃a paglális -lalis, arón pagaíngnon ng̃a nagaáoay sila ng̃a tuod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pendanga</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng bigáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pendejo</span>. = <span lang="ceb">Balahíbo ng̃a mutoróc sa poson ug sa bolog. * Táuo ng̃a taláuan, <span class="corr" id="xd31e128493" title="Fuente: maharlúcon">maharlócon</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pendencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay, aoay, pagcalális lalis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pendenciar</span>. = <span lang="ceb">Pagáoay, paglális lalis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pendenciero</span>. = <span lang="ceb">Ang magatúyo ug mahagúgma sa mg̃a pagáoay ug mg̃a paglális.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pender</span>. = <span lang="ceb">Pagbítay sa bisan onsa.</span> * V. <i><a href="#e.depender">Depender</a></i>. * <span lang="ceb">Paghúsay pa sa capolong̃ánan.</span> -</p> -<p id="e.pendiente" class="hw"><span class="sc">Pendiente</span>. = <span lang="ceb">Pagcahándig, pagcahanáyhay. * Bitay bitay sa mg̃a dolónggan, ariyos, aretes. * Ang -nabítay sa bisan diin. * Ang bahin ng̃a dapit sa obus sa mg̃a bandela ug sa mg̃a estandarte.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pendil</span>. = <span lang="ceb">Pandong sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pendingue</span> (tomar el). = <span lang="ceb">Pagoalá, pagpaháoa, paglacát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Péndol</span>. = <span lang="ceb">Buhat ng̃a guibúhat sa mg̃a grumete, sa pagnósnos sa mg̃a bahin sa mg̃a sacayán ng̃a -anáa sa ilálom sa tubig, sa pagbótang sa mg̃a mabóg-at sa luyo arón mataquílid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Péndola</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a magáma sa usá ca puthao, caoat, &c., ng̃a guitaólan sa tomóy ng̃a -dapit sa obus sa bisan onsang mabóg-at, arón magapalacát sa horasan sa iang mg̃a pagtábiog -tabiog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pendolaje</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa pagángcon sa nagadácop sa bisan onsang sacayána ng̃a caáoay, sa ng̃atanán -ng̃a mg̃a manggad ng̃a hiquít-an sa ibábao sa cubierta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pendolario</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pendolista</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam magsúlat sa pagcaáyo ug sa pagcatúlin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pendon</span>. = <span lang="ceb">Timáan sa mg̃a soldados: mao ang usá ca bandela ng̃a diótay ng̃a magapaláin lain sa -mg̃a tapoc sa maong mg̃a soldados. * Timáan sa mg̃a cofradía ug mg̃a Singbahán, ng̃a -magáma sa usá ca tinábas ng̃a panápton ng̃a guitáod sa usá ca cahoy ng̃a hatáas, ug -may silvi sa pagóna sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e128592" title="Fuente: prosesion">procesion</span>. * Ang sang̃á ng̃a guican sa maong ponóan sa mg̃a cahoy. * Táuo ng̃a hatáas uyámot, -ng̃a oaláy caang̃áyan sa iang laoas.</span> -<span class="pageNum" id="pb232">[<a href="#pb232">232</a>]</span></p> -<p id="e.pendulo" class="hw"><span class="sc">Péndulo</span>. V. <i><a href="#e.pendiente">Pendiente</a></i> y <i>Péndula</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peneque</span>. = <span lang="ceb">Ang nahobóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penetrabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyon arón tahóson, lahóson, ang usá sa butang sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penetrable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang lahóson, tahóson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penetracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalápos, pagcalahós, pagcatahós. * Pagcasábot, pagcatóquib sa bisan onsa ng̃a halálom -ug macúli. * Pagcasóyop, pagcayópyop. * Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penetrador</span>. = <span lang="ceb">Batid, táuo sa matalínis ng̃a húna húna. * Táuo sa gaoi, cagaoían ng̃a madalíon.</span> -</p> -<p id="e.penetrante" class="hw"><span class="sc">Penetrante</span>. = <span lang="ceb">Ang magalahós, magatahós, magalápos, ang magalágbas. * Ting̃og ng̃a hatáas ug matágning.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penetrar</span>. = <span lang="ceb">Lahós, tahós, lapos, solód, lagbas. * Pagól-ol sa pagcaháit sa mg̃a samad, mg̃a hobág, -&c. * Pagbáti sa bisan onsa, sa tugnao, sa mg̃a pagsínggit, &c., sa pagcabáscog. * -Pagsábot, pagtúquib sa mg̃a macóli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penetrativo</span>. V. <i><a href="#e.penetrante">Penetrante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penígero</span>. = <span lang="ceb">Ang may mg̃a pacó, ang pac-an.</span> -</p> -<p id="e.peninsula" class="hw"><span class="sc">Península</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guilibótan sa dagat gaoas sa usá ca luyo con bahín lamang ng̃a nanáyon sa -lain ng̃a yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peninsular</span>. = <span lang="ceb">Ang nanong̃ód sa península.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penisla</span>. V. <i><a href="#e.peninsula">Península</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penitencia</span>. = <span lang="ceb">Sacramento ng̃a, tong̃ód sa <span class="corr" id="xd31e128702" title="Fuente: pagdaláng̃uin">pagdaláng̃in</span> sa Padre ng̃a may gahóm, sa mg̃a táuo ng̃a managcompisal, ing̃on sa ang̃ay, macaoalá -sa mg̃a saláng tanán. * Casáquet paghinólsol, pagbásol, ng̃a guican <span class="corr" id="xd31e128705" title="Fuente: ca">sa</span> grasia ug santos ng̃a pagtábang sa Dios, sa mg̃a salá ng̃a <span class="corr" id="xd31e128708" title="Fuente: guibúbat">guibúhat</span> sa tagsa ca táuo, ug ng̃a quinahánglan ng̃a pagaobánan sa matúod ng̃a pagsáad ng̃a -díli na maósob sa pagpacasalá. * Pagcasáquet sa laoas, sa pagbáyad sa atobáng̃an sa -Dios sa mg̃a otang sa mg̃a salá. * Bisan onsang casáquet sa laoas. * Ang penitensia ng̃a guibótang, -guihátag sa Padre ng̃a guicompisálan sa táuo ng̃a nagatóg-an sa iang mg̃a salá. * Casáquet, paghinólsol tong̃ód sa bisan onsang cadaótan ng̃a guibúhat. * Ang -castigo ng̃a guibótang sa cadaigánan, sa hocmánan sa Inquisision, sa mg̃a saláan contra -sa Pagtúo sa mang̃a cristianos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penitenciado</span>. = <span lang="ceb">Ang guicastigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penitencial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa penitensia ug ang ang̃ay canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penitenciar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang, paghátag sa castigo, pagpasáquet sa laoas sa mg̃a saláan, ing̃on sa ilang -mg̃a pahanóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penitenciaría</span>. = <span lang="ceb">Hocmánan sa Singbahán sa Roma, ng̃a mao ang alaguían sa mg̃a pagtógot sa Santos ng̃a -Papa, somála sa guipang̃áyo canía sa mg̃a binuñágan, sa paghúsay sa ilang calág ug -consiensia. * Cahímtang sa pagcapenitenciario.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penitenciario</span>. = <span lang="ceb">Padre ng̃a may catongdánan sa pagpacompisál sa mg̃a táuo, sa bisan onsang Singbahán -ng̃a tinórlo sa Sr. Obispo. * Ang Padreng cardenal ng̃a ponóan sa hocmánan sa penitenciaría -sa Roma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penitenta</span>. = <span lang="ceb">Ang babáye ng̃a mocompisál ug magatúg-an sa iang mg̃a salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penitente</span>. = <span lang="ceb">Ang mahatong̃ód sa penitensia. * Táuo ng̃a magabúhat sa penitensia. * Ang magacompisál -ug magatúg-an sa iang mg̃a salá. * Ang caobán sa pagbóhat sa bisan onsang buhat ng̃a -díli maáyo. * Ang maobán sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e128767" title="Fuente: prosesion">procesion</span> sa pagbóhat sa bisan onsang penitensia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penol</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a tomóy sa mg̃a berga sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalisód, sa pagcagóol, sa pagcayógot.</span> -<span class="pageNum" id="pb232a">[<a href="#pb232a">232</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Penoso</span>. = <span lang="ceb">Malisód, ang may caculían ug cabilínggan. * Ang guicayógtan, ang guicasaquétan, ang -guicalísdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pensado</span> (de). = <span lang="ceb">Sa tinúyo gayúd, guican sa pagbáot ng̃a caugalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pensamiento</span>. = <span lang="ceb">Húna húna. * Pagcadalí, pagcalágmit, pagcalágsic. * Catáhap, catághap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pensar</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna, pagpalándong, pagpamátng̃on. * Pagtúyo sa pagbóhat sa bisan onsa. * Pagpacáon sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pensativo</span>. = <span lang="ceb">Ang magahúna húna, ang magapalándong, ang magapamátng̃on. * Ang guicabórcan sa boot -tong̃ód sa bisan onsa ng̃a guidóng̃og, guitán-ao con miábot canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penseque</span>. = <span lang="ceb">Abi co, naco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pensier</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pensil</span>. = <span lang="ceb">Ang nabítay. * Tanáman sa mg̃a bulac ng̃a maníndot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pension</span>. = <span lang="ceb">Sohol ng̃a guibáyad sa hari sa mg̃a táuo ng̃a nanagsílbi canía. * Gahóm sa pagdáoat -sa bisan onsang sohol, con sa mg̃a bong̃a sa mg̃a baol, tong̃ód sa bisan onsang opicio. -* Calisód, cabórlay. * Cacógui sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.pensionado" class="hw"><span class="sc">Pensionado</span>. = <span lang="ceb">Ang guitogótan sa bisan onsang sohol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pensionar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa bisan onsang catungdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pensionario</span>. = <span lang="ceb">Ang magabáyad sa bisan onsa, tong̃ód sa catongdánan. * Ang somolosámbag, ang mang̃ialáman -sa mg̃a leyes, ang abogado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pensionista</span>. V. <i><a href="#e.pensionado">Pensionado</a></i>. * <span lang="ceb">Ang magapuyó sa bisan onsang colegio con baláy, ug may catungdánan sa pagbáyad sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pentatéuco</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaónang lilíma ca libro sa santos ng̃a Sulat ng̃a guisúlat ni Moysés.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pentecostes</span>. = <span lang="ceb">Pasco sa Pentecostes. * Pagánhi sa Espíritu Santo sa ibábao sa mg̃a tinón-an ni Jesucristo sa pagcadágoay sa mg̃a -dilang caláyo. * Piesta sa mg̃a Judíos, sa canhing tiempo, sa pagdómdom nila sa batásan -ng̃a guihátag caníla sa Dios, sa buquid ng̃a guing̃álan ug Sinaí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penúltimo</span>. = <span lang="ceb">Ang guisóndan sa catapúsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Penumbra</span>. = <span lang="ceb">Ang landong ng̃a nahatalioála sa pagcang̃ít ng̃it ug sa pagcalámdag, sa mg̃a pagbaconáoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peña</span>. = <span lang="ceb">Batóng dagcó ng̃a baol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peñarse</span>. = <span lang="ceb">Paglágueu.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peñascal</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a cabatóhan, ng̃a ponó sa mg̃a batóng dagcó, sa mg̃a pangpang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peñasco</span>. = <span lang="ceb">Pangpang, batóng dagcóan caáyo ug hatáas. * Panápton ng̃a mudúgay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peñascoso</span>. = <span lang="ceb">Capangpáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peñol</span>. V. <i><a href="#e.penyon">El siguiente</a></i>. -</p> -<p id="e.penyon" class="hw"><span class="sc">Peñon</span>. = <span lang="ceb">Pangpang ng̃a dagcó ug hatáas uyámot, buquid sa lonlon ng̃a mg̃a bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peon</span>. = <span lang="ceb">Ang nagalacát. * Magbobóhat tong̃ód sa sohol, mamomóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peonada</span>. = <span lang="ceb">Ang buhat ng̃a guibúhat sa tagsa ca adlao sa tagsa ca mamomóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peonaje</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a soldados ng̃a oaláy cabayo. * Cadaghánan sa mg̃a mamomóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peonería</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a pagabohátan sa tagsa ca táuo, sa tagsa ca adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peonía</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> * V. el anterior. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peonza</span>. = <span lang="ceb">Cásing. * Táuo ng̃a diótay ug condátan, ng̃a malíhoc caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peor</span>. = <span lang="ceb">Ang butang ng̃a labíng daútan sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peoría</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúgang sa cadáot, pagcalabíng daútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pepino</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a mobóng̃a sa mg̃a pepino usáb.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pepion</span>. = <span lang="ceb">Salapí ng̃a caráan, sa España.</span> -<span class="pageNum" id="pb233">[<a href="#pb233">233</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pepita</span>. = <span lang="ceb">Liso. * Ang binhi sa obán ng̃a mg̃a tanóm ug mg̃a bong̃a. * Saquét ng̃a guibáti sa mg̃a manóc, sa dila. -* Ang bató ng̃a lonlon ng̃a buláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pepíta de S. Ignacio</span>. = <span lang="ceb">Igásod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pepitoria</span>. = <span lang="ceb">Guinisál ng̃a magáma sa mang̃a pacó sa mg̃a tiil, sa atáy, sa casing casing, &c., -sa mg̃a langgam. * Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a nahasácot, ng̃a oalá mahúsay ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pepitoso</span>. = <span lang="ceb">Ang guidaghánan sa mg̃a liso. * Ang manóc ng̃a nasaquét sa saquét sa pepita.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pepon</span>. V. <i><a href="#e.sandia">Sandía</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pequeñamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadiótay, sa pagcadíot.</span> -</p> -<p id="e.pequenyez" class="hw"><span class="sc">Pequeñez</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíot, sa pagcadiótay. * Pangcabáta, diótay ng̃a edad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pequeñito</span>. = <span lang="ceb">Diótay uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pequeño</span>. = <span lang="ceb">Diótay. * Hamóbo. * Ang báta pa, ang may diótay ng̃a edad. * Táuo ng̃a pobres. * Mapaobsánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pequin</span>. = <span lang="ceb">Panápton sa igagáma sa Guinharían sa mg̃a insic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pera</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a sa España, ng̃a malalím caáyo. * Ang bong̃ot ng̃a guipatóbo sa tomóy sa sulang con sa maong sulang. * Opicio ng̃a -macapolós caáyo ug díli <span class="sic" title="Corrección: macabórlay">macacabórlay</span>, díli macasámoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perada</span>. = <span lang="ceb">Matám-is sa pera ng̃a quinílquig, quinódcor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peral</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a peras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peralejo</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa cahoy sa España, ng̃a guing̃álan ug álamo blanco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peranton</span>. = <span lang="ceb">Paypay ng̃a dagcóan caáyo, ng̃a guican sa Indias. * Táuo ng̃a hatáas uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perca</span>. = <span lang="ceb">Isda sa sobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Percance</span>. = <span lang="ceb">Polós ng̃a macóha sa mg̃a sologóon, labot pa sa ilang sohol. * Casáquet, calisód, -cabórlay, cahágo ng̃a guican sa opicio, sa pagcahímtang ng̃a caugalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Percatar</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna, pagpalándong.</span> -</p> -<p id="e.percepcion" class="hw"><span class="sc">Percepcion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáti sa mg̃a balatían. * Laráoan ng̃a mahabílin sa mg̃a húna húna sa mg̃a táuo, -sa ilang calág, tong̃ód sa guinatán-ao nila, guinadóng̃og, guihícap, &c. * Pagcadáoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perceptible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang batíon sa mg̃a balatían. * Ang arang daoáton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perceptiblemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadayág gayód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perceptivo</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa pagbáti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Percibir</span>. = <span lang="ceb">Pagdáoat. * Pagbáti sa mg̃a balatían. * Pagíla, pagsábot, pagtúquib sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Percibo</span>. V. <i><a href="#e.percepcion">Percepcion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Percocería</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a buhat ng̃a diótay sa salapí, mg̃a singsing, mg̃a cuentas, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Percuciente</span>. = <span lang="ceb">Ang macabónal, ang macagsámar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Percudir</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa casínao sa bisan onsa, paglóm-it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Percusion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapácog, pagcadámag sa duhá ca lauas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Percusor</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúnal, ang magasámar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Percha</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a hatáas ug manípis ng̃a guibalábag sa lain ng̃a cahoy, ng̃a pagabotáng̃an -sa bisan onsa. * Taólan ng̃a cahoy ng̃a pagabitáyan ug pagasabláyan sa mg̃a panápton, -sa mg̃a bisti. * Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perchado</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a nabátog sa mg̃a sang̃á.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perchar</span>. = <span lang="ceb">Pagsáblay sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perchon</span>. = <span lang="ceb">Ang balágon ng̃a hatáas ng̃a guibílin pagtúyo sa nagacapón sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perchonar</span>. = <span lang="ceb">Pagbílin pagtúyo sa balágon sa mg̃a paras, sa pagcapón caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdedero</span>. = <span lang="ceb">Hingtúngdan sa pagcaoalá sa bisan onsa, sa pagpíldi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdedor</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapíldi, ang guidáog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perder</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá sa bisan onsa. * Pagósic. * Pagdáot sa bisan onsa. * Ang guidáog, pagpíldi -sa sugál.</span> -</p> -<p id="e.perdicion" class="hw"><span class="sc">Perdicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoalá. * Pagcapíldi, pagcadáot. * Paghigúgma <span class="pageNum" id="pb233a">[<a href="#pb233a">233</a>]</span>ng̃a guilabíhan. * Hingtúngdan sa bisan onsang cadáot.</span> -</p> -<p id="e.perdida" class="hw"><span class="sc">Pérdida</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang naoalá. * Ang napíldi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa guilabíhan, sa labi sa casaráng̃an, sa pagcaoaláy húna húna ug pagcatimáan. * Sa -pagcaoaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdidizo</span>. = <span lang="ceb">Ang guipacaoalá bisan ng̃a oalá maoalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdido</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapíldi. * Ang oaláy tuyo ng̃a tuod. * Ang guicaoád-an sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdidoso</span>. = <span lang="ceb">Ang guicaoád-an sa bisan onsa, ang nagapíldi, ang guidáog sa sugál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdigar</span>. = <span lang="ceb">Pagtápa, pagoloíhao, pagbótang sa ibábao sa mg̃a baga sa caláyo sa macaríot lamang, -sa carne, sa isda, &c., arón díli onta madáot hasta sa dugay. * Pagándam sa bisan -onsa, sa bisan onsang tuyo. * Paghólom sa carne, &c., ng̃a pagaguisálon, sa manteca, -arón malalím.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdigon</span>. = <span lang="ceb">Ang pisó sa langgam ng̃a guing̃álan ug perdiz. * Ang perdiz ng̃a laqui. * Olitáo ng̃a maosícon. * Ang magapíldi sa sugál. -* Ang liso ng̃a diótay sa tingga, ng̃a ibótang sa mg̃a pusil sa pagpusíl ug pagpatáy sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdigonera</span>. = <span lang="ceb">Sudlánan sa mg̃a perdigon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdiguero</span>. = <span lang="ceb">Iró con lain ng̃a mananáp ng̃a magadácop sa mg̃a perdiz.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdimiento</span>. V. <i><a href="#e.perdicion">Perdicion</a></i> y <i><a href="#e.perdida">Pérdida</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdiz</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a guipoláhan sa mg̃a paa ug mg̃a tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdon</span>. = <span lang="ceb">Pagcapasáilo, pagpasaílo sa mg̃a otang ug sa mg̃a salá. * Ang tolo sa lana, sa talo, -&c. ng̃a mahólog sa maínit caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdon</span> (con). = <span lang="ceb">Tabi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdonable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacús ng̃a pasailóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdonador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapasáilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdonante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdonar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasáilo sa mg̃a otang ug sa mg̃a salá. * Pagpamísic, pagpagáoas sa bisan cansa -sa iang catungdánan.</span> -</p> -<p id="e.perdonavidas" class="hw"><span class="sc">Perdonavidas</span>. = <span lang="ceb">Maandácon, ang magapacalaláqui, ang magapacaísog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdulario</span>. = <span lang="ceb">Ang díli macúgui sa nahatong̃ód sa iang caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdurable</span>. = <span lang="ceb">Ang díli matápus, ang díli macóbos, ang oaláy catapúsan. * Ang madúgay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perdurablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy catapúsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perecear</span>. = <span lang="ceb">Pagtacá, pagtápol. * Pagbáyan bayan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perecedero</span>. = <span lang="ceb">Ang díli madúgay caáyo, ang matápos, ang matibáoas. * Caháng̃ol, pagcaoalá sa mg̃a -quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perecer</span>. = <span lang="ceb">Pagtápos, pagtibáoas. * Pagbáti sa bisan onsang calisód ng̃a dagcóan caáyo. * Pagbáti -sa mg̃a casaquétan sa impierno. * Pagháng̃ol ng̃a dagcó, pagoalá sa mg̃a quinahánglan -sa pagcabúhi. * Pagíbog, pagpanghináot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perecido</span>. = <span lang="ceb">Ang mobáti sa bisan onsang calisód, sa uháo, sa gotom, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pereciente</span>. = <span lang="ceb">Ang matápus, ang matibáoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcatibáoas, pagcatápus.</span> -</p> -<p id="e.peregrinacion" class="hw"><span class="sc">Peregrinacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalacát ng̃a halayó sa caugalíng̃on ng̃a longsod. * Pagcalacáo sa bisan onsang Singbahán, sa pagtúman -sa pagsáad con sa pagámpo lamang. * Pagcahing̃ílin sa quinabúhi ng̃a calibutánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peregrinaje</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peregrinamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcating̃ála. * Sa pagcaáyo uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peregrinante</span>. = <span lang="ceb">Ang magabiaje ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peregrinar</span>. = <span lang="ceb">Pagbiaje, paglacát sa mg̃a yota ng̃a halayó sa hintúngdan ng̃a longsod. * Paglacát sa mg̃a Singbahán sa pagámpo con sa pagtúman -sa bisan onsang pagsáad. * Pagpoyó sa calibútan ng̃a mao <span class="pageNum" id="pb234">[<a href="#pb234">234</a>]</span>ang alaguían sa pagábot sa quinabóhi ng̃a díli matápos sa Lang̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peregrinidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcamahál, pagcahamíli, pagcabilírhon sa bisan onsa. * Ang guitán-ao ug guidóng̃og -sa talágsa da.</span> -</p> -<p id="e.peregrino" class="hw"><span class="sc">Peregrino</span>. = <span lang="ceb">Ang magabiaje sa mg̃a yota ng̃a halayó sa caogalíng̃on ng̃a longsod. * Ang magalacáo -sa hilit sa pagdóao sa mg̃a Singbahán, sa pagámpo lamang con sa pagtúman sa bisan -onsang pagsáad. * Ang mahál, bilídhon, hamíli. * Ang talágsa lamang guitán-ao ug guidóng̃og. * Ang matahóm, maáñag -ug maníndot uyámut. * Ang magapuyó sa calibútan ug magalacát sa pagpaíng̃on sa Lang̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perejil</span>. = <span lang="ceb">Dagámi, tanóm ng̃a mahomót ug ng̃a silbi sa panácot sa mg̃a guinisál. * Dayan dayan -ng̃a guilabíhan sa mg̃a bisti sa mg̃a babáye. * Ang mg̃a ng̃alan ng̃a banságon ug -bantógon sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perendeca</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng bigáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perendengue</span>. = <span lang="ceb">Bitay bitay sa mg̃a dalónggan sa mg̃a babáye, ariyos, aretes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perene</span>. V. <i><a href="#e.perenne">Perenne</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perennal</span>. = <span lang="ceb">Ang boang sa guihápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perenalmente</span>. V. <i><a href="#e.perennemente">Perennemente</a></i>. -</p> -<p id="e.perenne" class="hw"><span class="sc">Perenne</span>. = <span lang="ceb">Canúnay, ang oaláy honóng, ang oaláy ondang.</span> -</p> -<p id="e.perennemente" class="hw"><span class="sc">Perennemente</span>. = <span lang="ceb">Sa canúnay, sa pagcaoaláy honóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perennidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcacanúnay, <span class="corr" id="xd31e129688" title="Fuente: pagaoaláy">pagcaoaláy</span> honóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perentoriamente</span>. = <span lang="ceb">Sa tagál ng̃a díli maópod. * Sa dinalían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perentoriedad</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e129707" title="Fuente: Pcgcatagál">Pagcatagál</span>. * Pagcadalí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perentorio</span>. = <span lang="ceb">Ang catapúsan ng̃a tagál ng̃a guitógot. * Ang dinalían caáyo. * Ang oaláy duha duha, -ang nadayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perero</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a maíng̃on ing̃on sa cuchiyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pereza</span>. = <span lang="ceb">Catacá, catápol. * Pagcaoalá cacúgui. * Pagcahínay, pagcadúgay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perezosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa catacá, sa catápol. * Sa pagcahínay sa pagcadúgay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perezoso</span>. = <span lang="ceb">Matalác-on, matác-hon. * Tapólan. * Mahináyon, madugáyon. * Ang díli mahagúgma magbáng̃on -sa higdáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perfeccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahíngpit, pagcatúman. * Pagcaáyo. * Pagcaáng̃ay sa laoas ug sa pagcatíndog sa -bisan cansa. * Catahóm, caáñag, pagcaníndot. * Pagcahíngpit sa batásan, sa quinabúhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perfeccionar</span>. = <span lang="ceb">Paghíngpit, pagtúman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perfectamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatúman, sa pagcahíngpit uyámot. * Sa pagcaníndot. * Sa pagcaoaláy salaoáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perfectivo</span>. = <span lang="ceb">Ang macahíngpit. * Ang macatahóm, ang magapaníndot.</span> -</p> -<p id="e.perfecto" class="hw"><span class="sc">Perfecto</span>. = <span lang="ceb">Híngpit, tuman. * Ang magatúman sa pagcacristianos sa oaláy salaoáyon. * Matahóm, -maníndot, ang̃áyan. * Quinaarmánon, batid. * Ang maáyo, mahál, hamíli, bilírhon, halángdon -sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perficiente</span>. = <span lang="ceb">Ang macahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pérfidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaótan caáyo, sa pagcang̃íl-ad uyámot. * Sa pagcabórhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perfidia</span>. = <span lang="ceb">Pagcabórhi, cadaótan, pagcang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pérfido</span>. = <span lang="ceb">Burhíon, daútan, mang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perfil</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan ng̃a pino ng̃a ibútang sa daplin sa bisan onsa. * Ang barlis ng̃a manípis, -magamáy, ng̃a catapúsan sa mg̃a letra. * Pagcataquílid, pagcabótang sa bisan onsa -sa pagcatinaquílid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perfilado</span>. = <span lang="ceb">Ilong ng̃a maáyo, nauong ng̃a hingpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perfiladura</span>. = <span lang="ceb">Pagcataquílid sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perfilar</span>. = <span lang="ceb">Pagbútang sa mg̃a dayan dayan sa mg̃a daplin sa bisan onsa. * Pagtaquílid sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perfoliata ó Perfoliada</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perforar</span>. = <span lang="ceb">Pagbohó sa pagcalápos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perfumadero</span>. = Como el siguiente. -<span class="pageNum" id="pb234a">[<a href="#pb234a">234</a>]</span></p> -<p id="e.perfumador" class="hw"><span class="sc">Perfumador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a cahomót. * Sorlánan, panonódlan ng̃a pagasórlan -sa bisan onsa ng̃a igapalína.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perfumar</span>. = <span lang="ceb">Pagpalína. * Pagpahomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perfume</span>. = <span lang="ceb">Mahomót, cahomót. * Bisan onsa sa maáyong bahó ng̃a icapalína. * Ang asó ng̃a guican -sa mg̃a mahomót ng̃a igapalína. * Bahó ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perfumería</span>. = <span lang="ceb">Lugar, baláy ng̃a pagabuhátan ug pagabaligyáan sa mg̃a cahomót, sa mg̃a butang ng̃a -icapalína.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perfumero</span>. V. <i><a href="#e.perfumador">Perfumador</a></i> hasta <i lang="ceb">sorlánan</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perfumista</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perfunctoriamente</span>. = <span lang="ceb">Sa ibábao, sa salingcápao lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perfunctorio</span>. = <span lang="ceb">Ang muágui lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pergaminero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat sa mg̃a pergamino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pergamino</span>. = <span lang="ceb">Panit sa mananáp ng̃a quinoháan sa balahíbo, ng̃a quinúrti ug hinínat ug maáyo, ug -ng̃a pagagamíton sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a hingtúngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pergenio</span>. V. <i><a href="#e.pergenyo">Pergeño</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pergeñar</span>. = <span lang="ceb">Pagándam, pagbúhat sa bisan onsa sa quinaárman, sa pagcabátid.</span> -</p> -<p id="e.pergenyo" class="hw"><span class="sc">Pergeño</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman, pagcaálam sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pericardio</span>. = <span lang="ceb">Panit panit ng̃a magapótus sa cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pericarpio</span>. = <span lang="ceb">Panit panit ng̃a magapótus sa obán ng̃a mg̃a bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pericia</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman, caálam, pagcabátid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perico</span>. = <span lang="ceb">Perico, loro. * Mananáp sa opát ca tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pericon</span>. = <span lang="ceb">Ang magasalíli, magaalíli sa ng̃atanán. * Paypay ng̃a dagcóan caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pericráneo</span>. = <span lang="ceb">Panit panit ng̃a magapótus sa mg̃a otoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Periferia</span>. = <span lang="ceb">Pagcalibót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perifollo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm. * Pagdáyan dayan sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perigallo</span>. = <span lang="ceb">Ang panit ng̃a bitay sa sulang con sa tutúnlan sa mg̃a tigúlang ug sa mg̃a táuo ng̃a -<span class="corr" id="xd31e130020" title="Fuente: maníuang">maníoang</span> caáyo. * Táuo ng̃a hatáas ug maníoang. * Pisi ng̃a icabútad dapit sa itáas sa mg̃a -toldo sa mg̃a sacayán, arón mahímo ang dagoay sa atóp atóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perigeo</span>. = <span lang="ceb">Ang lugar ng̃a pagalácuan sa usá ca planeta, ng̃a labíng hadúul sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perihelio</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagalácuan sa usá ca planeta, ng̃a labíng harúul sa adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perilla</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang dayan dayan sa dagoay sa pera.</span> * (De). = <span lang="ceb">Sa pagcaígo, sa maáyong horas. * Bong̃ot sa sulang sa mg̃a laláqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perillan</span>. = <span lang="ceb">Malaláng̃on, batid. * Tampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perillo</span>. = <span lang="ceb">Matám-is ng̃a diótay ug malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perímetro</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó sa calíng̃in sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perineo</span>. = <span lang="ceb">Alaguían sa tae ug sa ihi sa laoas sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perineumonía</span>. V. <i><a href="#e.pulmonia">Pulmonía</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perinola</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a diótay ng̃a may opát ca nauong ng̃a magsáma, ug sa luyo guibotáng̃an sa -usá ca tomóy ng̃a icatúyoc sa pagquilíquit canía, sa pagsugál sa mg̃a táuo. * Babáye -ng̃a hamóbo ug sa malágsic ng̃a lauas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Periódicamente</span>. = <span lang="ceb">Sa hingtúngdan, sa tinórlo, sa guitimaánan ng̃a túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Periódico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa tinórlo ug guitimaánan ng̃a túig. * Gaseta ug bisan onsang papel -ng̃a ibaláod sa tinórlong arlao con túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Periodista</span>. = <span lang="ceb">Ang nagasúlat sa bisan onsang periódico con gaseta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Periodo</span>. = <span lang="ceb">Túig con adlao ng̃a tinórlo ug ng̃a guitimaánan ng̃a pagasúbli, sublían sa pagbúhat -sa bisan onsa. * Pagcadúgay, túig, tiempo ng̃a nasácop sa cadugáyan sa bisan onsa. -* Túig ng̃a pagadugáyan sa mg̃a bitóon sa paglibót sa ilang pagalácoan.</span> -<span class="pageNum" id="pb235">[<a href="#pb235">235</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Perióstio</span>. = <span lang="ceb">Panit panit ng̃a manípis ng̃a magalibót ug magapótus sa mg̃a bocóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peripatético</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tacús ng̃a pagacatáuan tong̃ód sa mg̃a húna húna nia ng̃a díli macaígo caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peripecia</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálhin ng̃a ahat sa usá ca pagcabútang sa lain ng̃a pagcabútang, sa mg̃a táuo -ng̃a nanagápil sa pagbúhat sa mg̃a dula.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peripuesto</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagúgma magdayán dayan sa iang mg̃a bisti sa guilabíhan ng̃a pagdáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Periquillo</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa matám-is sa lonlon ng̃a asúcar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peristilo</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guilibótan sa mg̃a columna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perito</span>. = <span lang="ceb">Quinaarmánon, mang̃ialáman. * Batid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peritonéo</span>. = <span lang="ceb">Panit panit ng̃a nagasápao ug nagapótus sa tibúoc ng̃a tian, sa dapit sa solód.</span> -</p> -<p id="e.perjudicador" class="hw"><span class="sc">Perjudicador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáot. * Ang magaólang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perjudicante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perjudicar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perjudicial</span>. V. <i><a href="#e.perjudicador">Perjudicador</a></i>. * <span lang="ceb">Ang tacós ng̃a pagahusáyon pagóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perjudicialmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadáot, sa cadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perjuicio</span>. = <span lang="ceb">Cadáot. * Pagcaoalá sa bisan onsa, ug labí pa sa dong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perjurador</span>. V. <i><a href="#e.perjuro">Perjuro</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perjurar</span>. = <span lang="ceb">Pagpanúmpa sa bacac, sa díli matúod. * Pagpanúmpa sa masóbsob. * Pagtónglo ng̃a caogalíng̃on -sa manómpa, arón labí pagatohóan ang pagpanúmpa nia. * Díli pagtúman sa guisáad sa ilálum sa pagpanúmpa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perjurio</span>. = <span lang="ceb">Salá sa pagpanúmpa sa díli matúod, sa bacac.</span> -</p> -<p id="e.perjuro" class="hw"><span class="sc">Perjuro</span>. = <span lang="ceb">Ang manúmpa sa bacac, ang magalápas sa pagpanúmpa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perla</span>. = <span lang="ceb">Mutia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perlático</span>. = <span lang="ceb">Bacól. * Ang <span class="corr" id="xd31e130273" title="Fuente: nahatung̃ód">nahatong̃ód</span> sa saquét sa perlesía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perlería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a mutia.</span> -</p> -<p id="e.perlesia" class="hw"><span class="sc">Perlesía</span>. = <span lang="ceb">Pagcabacól. * Pagcaoláy cosóg, pagcalúya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perlino</span>. = <span lang="ceb">Ang may color sa perla, sa mutia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perlongar</span>. = <span lang="ceb">Pagsacáy sa pagcasúmay sa baybáyon. * Pagtóyod sa usá ca lubid, sa pagbútar canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Permanecer</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyon, pagdúgay sa maong pagcabútang. * Pagpoyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Permaneciente</span>. V. <i><a href="#e.permanente">Permanente</a></i>. -</p> -<p id="e.permanencia" class="hw"><span class="sc">Permanencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáyon, pagcadúgay sa maong pagbútang. * Pagcapoyó, pagcahonóng.</span> -</p> -<p id="e.permanente" class="hw"><span class="sc">Permanente</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáyon, ang madúgay sa maong pagcabútang. * Ang díli mabálhin, ang mao da sa -guihápon. * Ang magapuyó, ang magahunúng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Permansion</span>. V. <i><a href="#e.permanencia">Permanencia</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Permisible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang itúgot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Permision</span>. = <span lang="ceb">Pagcatógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Permisivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagtógot, sa <span class="corr" id="xd31e130363" title="Fuente: pacatógot">pagcatógot</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Permiso</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot, pagcatógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Permisor</span>. <span class="corr" id="xd31e130378" title="Fuente: =">V.</span> <i><a href="#e.permitidor">Permitidor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Permistion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácot. * Pagcasimbóg, pagcasambóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Permitente</span>. = <span lang="ceb">Ang magatógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Permitidero</span>. = <span lang="ceb">Ang arang itógot, ang arang paságdan. * Ang masáyon pagailóbon ug antóson.</span> -</p> -<p id="e.permitidor" class="hw"><span class="sc">Permitidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaságad, ang magaílob ug magaántos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Permitir</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot. * Pagpaságad, díli pagdilí, díli pagólang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Permuta</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáilo, pagcataguílis, pagcaílis, pagcatagáilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Permutacion</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Permutar</span>. = <span lang="ceb">Ilis, tagílis, tagáilo, bailo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perna</span>. = <span lang="ceb">Quinháson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pernada</span>. = <span lang="ceb">Pagtíndac sa paa. * Pagtúyod, pagcóngcong, paglíhoc ng̃a ahat sa paa.</span> -<span class="pageNum" id="pb235a">[<a href="#pb235a">235</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Perneador</span>. = <span lang="ceb">Ang may cosóg sa mg̃a paa ug magalacát sa halayó, sa hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pernear</span>. = <span lang="ceb">Paglíhoc sa mabáscog sa mg̃a paa. * Paglacát ug maáyo ug sa dagcóng cacúgui sa pagpatigáyon -sa bisan onsa ng̃a guitúyo ug guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pernería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a perno, sa mg̃a lansang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pernetas</span> (en). = <span lang="ceb">Mg̃a paa ng̃a oaláy medias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perniabierto</span>. = <span lang="ceb">Bacang, bacáang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perniciosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaótan uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pernicioso</span>. = <span lang="ceb">Daótan, ang magadáot caáyo.</span> -</p> -<p id="e.pernil" class="hw"><span class="sc">Pernil</span>. = <span lang="ceb">Paa sa baboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pernio</span>. = <span lang="ceb">Pothao, tumbága, &c., ng̃a guitáod sa mg̃a tacop ug sa mg̃a marco, ng̃a pagatuyócan -sa maong mg̃a tacop ug mg̃a talambóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perniquebrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbalí sa mg̃a paa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pernituerto</span>. = <span lang="ceb">Ang guibalíqgan sa mg̃a paa, ang may mg̃a paa ng̃a balíquig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perno</span>. = <span lang="ceb">Lansang ng̃a malíng̃in ug sa dagcóng olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pernoctar</span>. = <span lang="ceb">Pagágui sa gabíy sa bisan diin, sa pagcatólog con sa pagcatúcao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pero</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa bong̃a sa España. * Apan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perogrullada</span>. = <span lang="ceb">Camatúod, camatoódan ng̃a díli onta quinahánglan ng̃a ingnon ug asóyon cay dayág na -man.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perol</span>. = <span lang="ceb">Tacho sa tumbága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perone</span>. = <span lang="ceb">Bitíis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peroracion</span>. = <span lang="ceb">Catapúsan sa mg̃a oáli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perorar</span>. = <span lang="ceb">Pagtápus sa mg̃a oáli, sa pagsámbag sa mg̃a táuo ng̃a nanagpatalínghog. * Pagpang̃áyo, -pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo sa minatúod caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perorata</span>. = <span lang="ceb">Suguílon ng̃a díli macaígo, ng̃a masámoc, ng̃a <span class="corr" id="xd31e130595" title="Fuente: macabúrlay">macabórlay</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perpendicular</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatónton. * Ang natónton, ang natárung.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perpendicularmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatónton, sa pagcatárong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perpendículo</span>. V. <i><a href="#e.pendulo">Péndulo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perpetracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabúhat sa bisan onsang saláa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perpetrador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat sa bisan onsang saláa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perpetrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsang saláa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perpetua</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perpetuacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáyon, pagcadúgay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perpetuamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy catapúsan, sa guihápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perpetuan</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perpetuar</span>. = <span lang="ceb">Pagdúgay sa guihápon, sa oaláy catapúsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perpetuidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúgay sa guihápon, sa oaláy catapúsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perpetuo</span>. = <span lang="ceb">Ang madúgay sa guihápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perpiaño</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a magalápus sa tibúoc ng̃a cota con pared.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perplejamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadúha duha. * Sa inálang alang ng̃a buot, sa pagcang̃ólo ng̃olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perplejo</span>. = <span lang="ceb">Ang nagadúha duha, ang guiálang aláng̃an sa buot, ang nagang̃ólo ng̃olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perrada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a iró. * Buhat ng̃a mang̃íl-ad, sa díli pagbálos sa tacús ng̃a pagabáslan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaótan uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perrengue</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon masucó, manuyó, mabaláca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perrera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabilanggóan sa mg̃a iró sa pagpang̃áyam. * Buhat ng̃a dagcó, sa diótay -ng̃a pulús. * Ang táuo ng̃a díli buot magbáyad sa mang̃a otang nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perrería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a iró. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a daútan ug sa mang̃íl-ad ng̃a -batásan. * Polong con buhat ng̃a igapaquíta sa bisan cansa sa iang casucó ug <span class="corr" id="xd31e130748" title="Fuente: caligútgut">caligótgot</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perrero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may opicio ug catungdánan sa <span class="corr" id="xd31e130758" title="Fuente: pagpagúa">pagpagóa</span> sa Singbahán ng̃a Catedral sa mg̃a iró <span class="pageNum" id="pb236">[<a href="#pb236">236</a>]</span>ng̃a manolód. * Ang magabántay ug magaalíma sa mg̃a iró sa pagpang̃áyam, ang mahagógma -magbáton sa mg̃a iró. * Ang magalímbong sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perrezno</span>. = <span lang="ceb">Ang iróng diótay, ang tocóy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perrico</span>, llo, lla, to, ta. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perro</span>. = <span lang="ceb">Iró. * Ng̃alan ng̃a talamáyon ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a moros ug mg̃a judíos. * -Táuo ng̃a malíg-on sa iang húna húna, ng̃a díli magaópod opod sa iang pagbúot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perroquete</span>. V. <i><a href="#e.mastelero">Mastelero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perruna</span>. = <span lang="ceb">Tinápay ng̃a maítom caáyo ng̃a ipacáon sa mg̃a iró.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perruno</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a iró.</span> -</p> -<p id="e.persecucion" class="hw"><span class="sc">Persecucion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadomót. * Pagtúyo ng̃a masámoc arón tangdóon sa isigcaíng̃on ang guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perseguidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magadomót. * Mamomógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perseguimiento</span>. V. <i><a href="#e.persecucion">Persecucion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perseguir</span>. = <span lang="ceb">Pagápas sa nalágueu. * Pagdomót. * Paglógos, pagpógos. * Pagdáot. * Pagpang̃íta sa -bisan cansa, sa masingcámot caáyo, sa dagcóng cacúgui. * Pagtúyo, pagpanghináot sa -bisan onsa, sa masóbsob ug sa minatúod caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perseo</span>. = <span lang="ceb">Tapoc sa mg̃a bitóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perseverancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaparáyon, pagcadáyon sa bisan onsa ng̃a guisógdan. * Pagcadúgay ng̃a canúnay sa -bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perseverante</span>. = <span lang="ceb">Ang macadáyon, ang magaparáyon sa bisan onsang buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perseverantemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadáyon, sa pagcacanúnay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perseverar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyon. * Pagdúgay caáyo, sa hatáas ng̃a túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Persiana</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a guibotáng̃an sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a boloc, ng̃a guinooátan. * Tacop sa talambóan ng̃a honos honos, ng̃a -guitaólan sa mang̃a papán papán ng̃a haíctin ng̃a magacasápao sapao, ng̃a maócab ug -masara, arón omágui ang hang̃in ug díli macaágui ang adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pérsico</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ug ang iang bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Persignarse</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃óros. * Pagting̃ála sa bisan onsa. * Pagóna sa pagbalígya sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pérsigo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ug ang iang bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Persistente</span>. = <span lang="ceb">Ang magaparáyon sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Persistir</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyon, pagparáyon sa bisan onsa. * Pagdúgay sa hatáas ng̃a túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Persona</span>. = <span lang="ceb">Táuo. * Pagcabótang sa lauas. * Táuo sa opicio con cahímtang ng̃a mahál ug hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Personado</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa bisan cansang Padre arón macalíngcod sa coro sa obán ng̃a mg̃a Catedral, sa hingtúngdan ng̃a sohol ug sa oaláy opicio. * Ang Padre ng̃a hingtúngdan niíning cahímtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Personaje</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mahál, hamíli, bilídhon, ng̃a may hatáas ug bantógon ng̃a opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Personalidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang ng̃a caugalíng̃on ng̃a magaláin sa usá ca táuo sa ubán ng̃a mg̃a táuo. -* Paghigógma, pagpalángga con pagdomót ng̃a guibótang sa usá ca táuo ng̃a labí ng̃a -sa obán. * Polong con sulat contra sa ubán ng̃a mg̃a táuo.</span> -</p> -<p id="e.personalizar" class="hw"><span class="sc">Personalizar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong con pagsúlat contra sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Personalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa inatubáng̃ay gayúd, sa maong pagatúbang, sa pagatúbang sa maong táuo, sa atubáng̃an -gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Personería</span>. = <span lang="ceb">Opicio, cahímtang sa pagcapersonero.</span> -</p> -<p id="e.personero" class="hw"><span class="sc">Personero</span>. = <span lang="ceb">Ang guitúgyan sa láin sa pagatúbang ug paghilábot sa mg̃a halusáyon ug mg̃a buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Personificar</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot sa bisan onsa ng̃a ang̃ay lamang sa mg̃a táuo, sa ubán ng̃a mg̃a binúhat -ng̃a díli táuo.</span> * V. <i><a href="#e.personalizar">Personalizar</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb236a">[<a href="#pb236a">236</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Personilla</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a hamóbo ug sa malágsot ng̃a dagoay, sa malágsot ng̃a pagatúbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perspectivo</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a butang ng̃a madayág sa mg̃a matá sa nagasolóng cutub sa usá ca -lugar. * Pagcabútang ng̃a malimbóng̃on, ng̃a díli mao, sa mg̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perspicacia</span>. = <span lang="ceb">Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna. * Pagcatalínis sa mg̃a matá, sa isololóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perspicacidad</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perspicuo</span>. = <span lang="ceb">Matín-ao, masíhag. * Suguílon ng̃a dayág caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Persuadidor</span>. = <span lang="ceb">Ang nagasámbag, ang nagatámbag, somalámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Persuadir</span>. = <span lang="ceb">Sambag, tambag, laygay, maymay, logpay, lomay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Persuasible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang toóhan tong̃ód sa mang̃a hingtúngdan ng̃a guisóndan ug guisógdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Persuasion</span>. = <span lang="ceb"><span class="sic" title="Corrección: pagcaláygay">Pagcaláygag</span>, pagcamaymay, pagcalómay. * Catáhap ug bisan onsang húna húna ng̃a nahamútang sa -matúod ng̃a hingtúngdan ug sa mang̃a guisóndan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Persuasiva</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa mg̃a polong sa magasuguílon, arón matúman ang guiíng̃on nia, ang iang buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Persuasivo</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa pagláygay, sa pagmáymay, sa paglógpay, sa paglómay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Persuasor</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pertenecer</span>. = <span lang="ceb">Pagtong̃ód, pagpanong̃ód. * Pagpahamútang sa catungdánan sa bisan cansa. * Pagguícan -sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p id="e.perteneciente" class="hw"><span class="sc">Perteneciente</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód, ang nanong̃ód sa bisan onsa. * Ang maáyo ug ang̃ay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pertenencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaángcon, pagcaía. * Ang guican sa bisan onsa, cay iang sacop con bahin nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pértica</span>. = <span lang="ceb">Socod sa yota sa pagcatáas sa duhá ca lacang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pértiga</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a magamáy ug hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pertigal</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pértigo</span>. = <span lang="ceb">Ang cahoy sa talioála ug sa onáhan sa mg̃a caro, sa mg̃a galíng̃an, ng̃a icagóyod -caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pertiguería</span>. = <span lang="ceb">Opicio, cahímtang sa pagcapertiguero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pertiguero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a sologóon sa mg̃a Singbahán ng̃a Catedral, ng̃a may catungdánan sa pagubán -obán sa mg̃a Padre ng̃a managtúman sa ilang pagcapadre sa altal, sa coro, sa oalihánan, -&c., ug nagabítbit sa usá ca baras baras ng̃a sinápao sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pertinacia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaparáyon, pagcadáyon sa guihúna húna ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pertinaz</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáyon, ang magaparáyon, ang díli magaópod opod sa iang húna húna ng̃a nahaóna, -ang suquíhan, masinocólon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pertinazmente</span>. = <span lang="ceb">Sa casóqui gayód, sa pagcadáyon sa nahaónang húna húna, sa húna húna ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pertinente</span>. V. <i><a href="#e.perteneciente">Perteneciente</a></i>. * <span lang="ceb">Ang macaígo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pertinentemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pertrechar</span>. = <span lang="ceb">Pagsángcap sa usá ca cota, sa usá ca baluarte, &c., sa mg̃a quinahánglan sa pagsócol -sa mg̃a caáoay. * Pagtagána, pagándam sa mg̃a quinahánglan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pertrechos</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a bala, pólvora, &c., ng̃a icasángcap sa mg̃a cota, sa mg̃a baluarte, &c., sa pagsócol -sa mg̃a caáoay, ang mg̃a quinahánglan ng̃atanán sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perturbarle</span>. = <span lang="ceb">Ang arang pagabórcon. * Ang mahímo ng̃a pagagóbot gabóton ug paglaínon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perturbacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóloc, pagcagobót, pagcaláin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perturbadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa cabóloc, sa pagcagobót, sa pagcaláin.</span> -<span class="pageNum" id="pb237">[<a href="#pb237">237</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Perturbador</span>. = <span lang="ceb">Ang magagobót, ang magabóloc, ang magapaláin.</span> -</p> -<p id="e.perturbar" class="hw"><span class="sc">Perturbar</span>. = <span lang="ceb">Gobót, boloc, laín, gobóc pagsámoc, pagólang sa nagasuguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peruétano</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ug ang iang bong̃a. * Bisan onsa ng̃a magalábi, magalabáo magatóybo sa ubán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perversamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaótan caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perversidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadaótan sa batásan.</span> -</p> -<p id="e.perversion" class="hw"><span class="sc">Perversion</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagpacadáot sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Perverso</span>. = <span lang="ceb">Daótan, sa malágsot ug mang̃íl-ad ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pervertidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magapacadáot sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pervertimiento</span>. V. <i><a href="#e.perversion">Perversion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pervertir</span>. V. <i><a href="#e.perturbar">Perturbar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagpacadáot sa isigcatáuo sa panigíngnan sa daútan ng̃a batásan ug quinabúhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pervigilio</span>. = <span lang="ceb">Pagcacúlang, pagcaoalá sa pagcatólog. * Pagcatúcao, pagcahócao.</span> -</p> -<p id="e.pesa" class="hw"><span class="sc">Pesa</span>. = <span lang="ceb">Bató sa batong tuod, sa puthao, tumbága, &c., sa mg̃a timbáng̃an, ug sa pagpalacát -sa mg̃a horásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pesada</span>. = <span lang="ceb">Ang guitímbang sa tagsa ca pagtímbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pesadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabóg-at. * Sa casáquet. * Sa pagcasóqui, sa daútan ng̃a húna húna. * Sa pagcahínay, sa pagcadúgay. * Sa guilabíhan.</span> -</p> -<p id="e.pesadez" class="hw"><span class="sc">Pesadez</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóg-at, cabóg-at. * Pagcabórong, pagcabóng̃og sa olo. * Calisód, casáquet. * -Pagcahínay, pagcadúgay. * Pagcatámboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pesadilla</span>. = <span lang="ceb">Cadám-ag, pagcadám-ag.</span> -</p> -<p id="e.pesado" class="hw"><span class="sc">Pesado</span>. = <span lang="ceb">Ang mabóg-at. * Católog ng̃a halálom. * Mahináyon, <span class="corr" id="xd31e131354" title="Fuente: madogáyon">madugáyon</span>. * Ang macasáquet, macasámoc, macabórlay, macaaling̃ása. * Ang díli mahímo ng̃a antóson, -ilóbon. * Ang gaui ug bisan onsa ng̃a maháit, maísog. * Ang macadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pesador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatímbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pesadumbre</span>. V. <i><a href="#e.pesadez">Pesadez</a></i> y <i><a href="#e.gravedad">Gravedad</a></i>. * <span lang="ceb">Casáquet, calisód, cagóol. * Pagcaáoay, pagcalális lalis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pésame</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a igapaquíta sa <span class="corr" id="xd31e131386" title="Fuente: sasáquet">casáquet</span> tung̃ód sa daútan ng̃a palad ug mg̃a calisdánan sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pesante</span>. = <span lang="ceb">Ang may timbang ng̃a caugalíng̃on. * Ang mabóg-at.</span> -</p> -<p id="e.pesantez" class="hw"><span class="sc">Pesantez</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóg-at sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pesar</span>. = <span lang="ceb">Casáquet, paghinólsul, pagcabásol sa mg̃a salá, polong con buhat ng̃a macasáquet sa -buot, ng̃a macalisód. * Pagbóg-at. * Pagbíli ug dagcó sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pesaroso</span>. = <span lang="ceb">Ang nasáquet, ang nagahinólsol ug nabásol sa guibúhat ug guipamólong, ang guicalísdan, -<span class="corr" id="xd31e131418" title="Fuente: guicayúgtan">guicayógtan</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pesca</span>. = <span lang="ceb">Pagcapanágat. * Opicio sa pagpanágat. * Mg̃a isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pescada</span>. = <span lang="ceb">Isda. * Pacas sa talaóng̃an ng̃a inasín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pescadera</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a magabalígya sa mg̃a isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pescadería</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pescadero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pescadilla</span>. = <span lang="ceb">Isdang diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pescado</span>. = <span lang="ceb">Isda. * Talaóng̃an ng̃a inasín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pescador</span>. = <span lang="ceb">Mananágat, tigpanágat. * Isda sa maong ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pescante</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan, taólan ng̃a guibótang sa mg̃a dalámba, sa pagósoag sa mg̃a hilimóon sa -mg̃a bohat: sa mg̃a bató, sa apog, &c. * Lingcoránan ng̃a pagalingcóran sa cochero -ng̃a magaalíma ug magahópot sa mg̃a cabayo, &c., ng̃a nanaggóyod sa mg̃a coche.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pescar</span>. = <span lang="ceb">Pagpanágat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pescozada</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p id="e.pescozon" class="hw"><span class="sc">Pescozon</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc ng̃a guipócpoc sa tangcógo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pescozudo</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagcóng liog, ang guitambócan sa liog.</span> -<span class="pageNum" id="pb237a">[<a href="#pb237a">237</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pescuezo</span>. = <span lang="ceb">Liog. * Pagpalábi labi, pagparáyeg ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pescuño</span>. = <span lang="ceb">Sisip, badyet ng̃a icalíg-on sa liboy sa daro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pesebre</span>. = <span lang="ceb">Cajon cajon ng̃a calán-an sa mg̃a mananáp. * Lugar ng̃a calán-an sa masóbsob sa bisan -cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pesebrejo</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a bohó ng̃a guinatórcan sa mg̃a ng̃ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pesebrera</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa pagcataláy sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e131546" title="Fuente: calánan">calán-an</span> sa mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pesebron</span>. = <span lang="ceb">Cajon cajon, sorlánan ng̃a guibútang sa ilálom sa mg̃a salog sa mg̃a coche.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peseta</span>. = <span lang="ceb">Caháte.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pésete</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa pagpanómpa, sa pagpanghináot sa bisan onsang cadaótan sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pesga</span>. V. <i><a href="#e.pesa">Pesa</a></i> y <i><a href="#e.peso">Peso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pesillo</span>. = <span lang="ceb">Timbáng̃an ng̃a diótay sa pagtímbang sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pésimamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaútan uyámot, sa labíng daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pésimo</span>. = <span lang="ceb">Ang daótan caáyo, ang labíng mang̃íl-ad.</span> -</p> -<p id="e.peso" class="hw"><span class="sc">Peso</span>. V. <i><a href="#e.pesantez">Pesantez</a></i>. * <span lang="ceb">Timbáng̃an, sinantánan. * Bisan onsang cabóg-at, ug ang cabóg-at sa bisan onsa. * -Hingtóngdan, cahológan sa bisan onsa. * Pagcabóg-at sa bisan onsang bahin sa laoas. -* Pisos ng̃a bali ug oaló ca sicápat ug timbang sa usá ca onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pespunteador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatahí sa pagcasiníbog sibog sa mg̃a pagtúlpoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pespuntear</span>. = <span lang="ceb">Pagtahí sa pagsíbog sibog sa mg̃a pagtúlpoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pespunte</span>. = <span lang="ceb">Pagcatahí sa pagcasiníbog sibog sa mg̃a pagtúlpoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pesquera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a panagátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pesquisa</span>. = <span lang="ceb">Pagcasósi, pagcasóquit, pagpaquigsáyod, pagpaquigásoy.</span> -</p> -<p id="e.pesquisante" class="hw"><span class="sc">Pesquisante</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaquigsáyod, ang magapaquigásoy, ang magasósi, ang magasóquit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pesquisar</span>. = <span lang="ceb">Sosi, soquit, sayod, asoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pesquisidor</span>. V. <i><a href="#e.pesquisante">Pesquisante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pestaña</span>. = <span lang="ceb">Piloc sa mg̃a matá. * Dayan dayan sa mg̃a sidsir sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pestañear</span>. = <span lang="ceb">Pagpamíloc piloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pestañeo</span>. = <span lang="ceb">Pagcapíloc piloc.</span> -</p> -<p id="e.peste" class="hw"><span class="sc">Peste</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a matacód, salot. * Camátay. * Bisan onsang daótan caáyo, ng̃a macadáot. -* Pagcadaótan, cadáot sa batásan sa mg̃a táuo, cay mahímo ug daútan ng̃a panigíngnan -sa isigcatáuo. * Daótan bahó. * Cadaghánan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.pestiferamente" class="hw"><span class="sc">Pestíferamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaótan oyámot, sa pagcang̃íl-ad.</span> -</p> -<p id="e.pestifero" class="hw"><span class="sc">Pestífero</span>. = <span lang="ceb">Ang arang magdáot. * Ang mang̃íl-ad caáyo. * Ang mabahó caáyo, ang may malágsot ng̃a -bahó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pestilencia</span>. V. <i><a href="#e.peste">Peste</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pestilencial</span>. V. <i><a href="#e.pestifero">Pestífero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pestilencialmente</span>. V. <i><a href="#e.pestiferamente">Pestíferamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pestilencioso</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa peste con sa pestilencia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pestilente</span>. V. <i><a href="#e.pestifero">Pestífero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pestillo</span>. = <span lang="ceb">Puthao ng̃a itralanca sa mg̃a pultahán, sa mg̃a tacop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pestiño</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e131768" title="Fuente: Calánon">Calán-on</span> ng̃a magáma sa binócboc ng̃a minása sa mg̃a itlog ug ng̃a pagalotóon sa caláha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pestorejazo</span>. V. <i><a href="#e.pescozon">Pescozon</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pestorejon</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.pesunya" class="hw"><span class="sc">Pesuña</span>. = <span lang="ceb">Ang cocó sa mg̃a mananáp, sa mg̃a baca, mg̃a calabáo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pesuño</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Petaca</span>. = <span lang="ceb">Cajon cajon, caban ng̃a guináma sa mg̃a <span class="pageNum" id="pb238">[<a href="#pb238">238</a>]</span>panit, con sinapáoan sa maong panit. * Sorlánan sa salapí, sa boláoan, sa panit, &c., -ng̃a pagatipígan sa mg̃a tabaco, sa mg̃a tinóstos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pétalo</span>. = <span lang="ceb">Dahon sa mg̃a bulac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Petar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahimóot. * Paghímo sa bisan cansa ug pinalángga sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Petardear</span>. = <span lang="ceb">Paglóngcab, pagbóncag, pagpócan sa mg̃a tacop, sa petardo. * Paglímbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Petardo</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa paglóngcab, pagbóngcag ug pagpalupád sa mg̃a tacop sa mg̃a cota, sa -mg̃a baluarte, &c. * Limbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Petardista</span>. = <span lang="ceb">Ang magalímbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Petate</span>. = <span lang="ceb">Baníg. * Bacácon, malilímbong. * Táuo ng̃a talamáyon ng̃a oaláy polós sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.peticion" class="hw"><span class="sc">Peticion</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃áyo, pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo. * Polong ng̃a icapang̃áyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Petillo</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan ng̃a guibisti sa mg̃a babáye sa atubáng̃an sa ilang dughan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Petrimetre</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay caáyo sa pagdáyan dayan sa iang mg̃a bisti, ug ang magabisti ing̃on -sa bag-ong batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Petitoria</span>. V. <i><a href="#e.peticion">Peticion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Petitorio</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a pagpang̃áyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peto</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a guibisti sa doghan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pétreo</span>. = <span lang="ceb">Ang naponó sa mg̃a bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Petrificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálhin sa bisan onsa sa bató.</span> -</p> -<p id="e.petrificante" class="hw"><span class="sc">Petrificante</span>. = <span lang="ceb">Ang macabálhin sa bató sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Petrificar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálhin sa bató sa bisan onsa, pagbató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Petrífico</span>. V. <i><a href="#e.petrificante">Petrificante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Petróleo</span>. = <span lang="ceb">Bulit ng̃a matín-ao tin-ao, molomaítom ug sa maísog ng̃a bahó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Petrus in cunctis</span>. = <span lang="ceb">Mang̃a polong ng̃a linatín, ng̃a icabóyboy sa táuo ng̃a magapacamaálam, labon ng̃a -díli sia maálam tuod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Petulancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcatampalásan, pagcaoaláy caólao, pagtáhod ug catahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Petulante</span>. = <span lang="ceb">Tampalásan, táuo ng̃a oaláy caúlao, catahá ug pagtáhor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Peucédano</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pez</span>. = <span lang="ceb">Isda. * Bisan onsa mg̃a guidáng̃at sa mg̃a táuo sa dagcóng calisód, apan ng̃a may -dagcóng polós. * Salong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pezolada</span>. = <span lang="ceb">Ang daplin sa mg̃a hablon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pezon</span>. = <span lang="ceb">Pong̃á, quinapónghan, capopóngtan sa mg̃a bong̃a ug sa mg̃a bolac. * Atng̃al sa mg̃a -soso sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. * Ang tomóy sa mg̃a batang batang sa mg̃a coche, -sa mg̃a caro, mg̃a galíng̃an, &c., ng̃a molabáo, sa luyo ug sa luyo, sa mg̃a rueda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pezonera</span>. = <span lang="ceb">Ang puthao ng̃a magalápos sa mg̃a tomóy sa mg̃a batang batang sa mg̃a coche, &c. * -Capandáyan sa tingga, &c., ng̃a guibohóan sa talioála, ug ng̃a ipahaáng̃ay sa mg̃a -babáye ng̃a nanagpasóso sa mg̃a báta, sa ilang soso, arón lomabáo ang atng̃al ug maholohatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pezpalo</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pezpita ó Pezpitalo</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pezuelo</span>. = <span lang="ceb">Daplin sa mg̃a hablon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pezuña</span>. V. <i><a href="#e.pesunya">Pesuña</a></i>. -</p> -</div> -</div> -<div id="cpi" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cpi.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">PI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Piache</span> (tarde). = <span lang="ceb">Díli pagábot sa maáyong horas, pagdúgay sa pagábot sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piada</span>. = <span lang="ceb">Pagcayápyap sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p id="e.piador" class="hw"><span class="sc">Piador</span>. = <span lang="ceb">Ang magayápyap.</span> -</p> -<p id="e.piadosamente" class="hw"><span class="sc">Piadosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagpoáng̃od, sa calóoy. * Maíng̃on sa Pagtóo sa mg̃a cristianos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piadoso</span>. = <span lang="ceb">Mapoang̃óron, mang̃iloóyan, mang̃ilóy-an.</span> -<span class="pageNum" id="pb238a">[<a href="#pb238a">238</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Piamater ó Piamadre</span>. = <span lang="ceb">Panit panit ng̃a manípis ng̃a magalípot ug magapótus sa mg̃a otoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piamente</span>. V. <i><a href="#e.piadosamente">Piadosamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pian pian ó Pian piano</span>. = <span lang="ceb">Sa mahínay hinay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piano</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a quinoldásan ng̃a pagacablíton maíng̃on sa pagcáblit sa Órgano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piante</span>. V. <i><a href="#e.piador">Piador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piar</span>. = <span lang="ceb">Pagyápyap sa mg̃a langgam. * Pagtáoag sa bisan cansa. * Pagpang̃áyo sa bisan onsa sa dagcóng pagcahírlao -ug caíbog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piara</span>. = <span lang="ceb">Panón sa mg̃a baboy, sa mg̃a carnero, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piarcon</span>. = <span lang="ceb">Palaínom, hing̃ínom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piariego</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tagía sa mg̃a panón sa mg̃a hayúpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pica</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa bangcao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picacero</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a manáguit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picacureba</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picacho</span>. = <span lang="ceb">Tomóy sa mg̃a buquir.</span> -</p> -<p id="e.picada" class="hw"><span class="sc">Picada</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóntoc, pagcatólpoc, pagcatonóc. * Pagcatóctoc sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatoónan sa mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picadillo</span>. = <span lang="ceb">Guinisál sa onód ng̃a tinártar caáyo, ng̃a pagasáctan sa baboy ug sa mg̃a panácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picado</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang dagoay ng̃a guibúhat sa lonlon ng̃a mg̃a tolpoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatóon sa mg̃a cabayo. * Ang magatólpoc ug pagasóntoc sa pica sa mg̃a toro. -* Tartarán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picadura</span>. V. <i><a href="#e.picada">Picada</a></i>. * <span lang="ceb">Ang samad ng̃a guican sa pagtolpoc, pagsóntoc ug pagtonóc. * Pinaácan sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picafigo</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picagallina</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picagrega</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picamaderos</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picante</span>. = <span lang="ceb">Ang mahálang. * Ang magatonóc. * Polong ng̃a matístis apan ng̃a may daótan ng̃a tuyo -sa pagdáot sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picantemente</span>. = <span lang="ceb">Sa tuyo sa pagdáot sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picaño</span>. = <span lang="ceb">Tapólan, matalác-on. * Táuo ng̃a oaláy caólao, sa malágsot ng̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picapedrero</span>. = <span lang="ceb">Panday sa bató, ang magasápsap sa mg̃a bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picaporte</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagtranca sa mg̃a tacop, sa pagcacálit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picaposte</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picapuerco</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picar</span>. = <span lang="ceb">Sontoc, tolpoc, tonóc. * Pagháoid sa mang̃a toro, sa pica. * Pagtóctoc sa mang̃a langgam. -* Pagtártad sa bisan onsa. * Pagcáon sa mg̃a isda sa paon. * Pagcatól. * Paghálang. -* Pagtiláo; pagcáon sa diríot sa bisan onsa. * Paglacát sa madalí. * Pagcáon sa mg̃a -ubas, sa mang̃a paras, sa tinágsa tagsa. * Pagtóon sa mg̃a cabayo. * Pagágda sa bisan -cansa. * Pagpasocó, pagpanoyó, pagtúyo sa bisan cansa. * Pagápas sa nalágueu.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pícaramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatampalásan, sa pagcang̃íl-ad uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picaraza</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picarazo</span>. V. <i><a href="#e.picaro">Picaro</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picardear</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong ug pagbóhat sa mg̃a polong ug mg̃a buhat ng̃a daótan, sa mg̃a tampálas. -* Pagdúla, paglíhoc, pagcúndat sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picardía</span>. = <span lang="ceb">Pagcatampalásan. * Buhat ng̃a daótan, mang̃íl-ad. * Pagcabátid, Pagcalaláng. * Pagcacúndat, -pagcalíhoc sa mg̃a báta. * Buhat ng̃a maólag, maláo-ay, mg̃a polong ng̃a malágsot, ng̃a macadáot sa isigcatáuo. -* Cadaghánan sa mg̃a tampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picardihuela</span>. = Idem. -<span class="pageNum" id="pb239">[<a href="#pb239">239</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Picaresca</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban ug caling̃áoan sa mg̃a tampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picaresco</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa tampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picaril</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picarillo</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p id="e.picaro" class="hw"><span class="sc">Pícaro</span>. = <span lang="ceb">Tampalásan, ang oaláy caólao. * Ang may daútan ng̃a tuyo, ang magadáot. * Ang malaláng̃on, -ang batid sa pagdáng̃at sa guitúyo niya. * Matístis, malipáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picaron</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picaronazo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picarote</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picarrelincho</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picatoste</span>. = <span lang="ceb">Inárlip ng̃a pan ng̃a priníto con tinósta sa lana con sa manteca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picaza</span>. = <span lang="ceb">Langgam. * Saról ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picazon</span>. = <span lang="ceb">Pagcacatól. * Casocó, panoyó, capong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pícea</span>. = <span lang="ceb">Cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pico</span>. = <span lang="ceb">Song̃ó, simod, sung̃ad. * Langgam. * Capandáyan sa puthao ng̃a icasápsap sa mg̃a bató. -* Saról ng̃a guibotáng̃an sa usá ca tomóy, sa pagcále sa yuta, sa pagíbot sa mg̃a -bató, &c. * Buquid ng̃a molabáo sa obán. * Ang isip ng̃a diótay ng̃a icahíngpit sa -isip ng̃a dagcó. * Pagcasáyon sa pagpamólong ug sa pagsuguílon. * Tomóy sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picoa</span>. = <span lang="ceb">Colon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picol</span>. = <span lang="ceb">Diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picolete</span>. = <span lang="ceb">Singsing ng̃a puthao ng̃a pagaaguían sa tranca sa mg̃a tacop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picon</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opát ca tiil ng̃a guitaásan sa mg̃a ng̃ipon sa itáas ng̃a labí pa ng̃a sa mg̃a ng̃ipon sa obos. * Pagcatíao, pagcayúbit sa isigcatáuo. -* Isdang diótay sa subá. * Oling ng̃a magamáy caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piconero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat sa oling ng̃a guiíng̃on carón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picor</span>. = <span lang="ceb">Pagcacatól. * Pagcahálang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picosa</span>. = <span lang="ceb">Dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may daghánan ng̃a mg̃a timáan sa mg̃a buti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picota</span>. = <span lang="ceb">Bitáyan. * Halígueng cota ng̃a guibóhat sa mg̃a solórlan sa mg̃a longsod, sa pagbítay -dihá sa mg̃a olo sa mg̃a táuo ng̃a saláan ng̃a guipátay sa <span class="corr" id="xd31e132484" title="Fuente: justisia">justicia</span>, ug sa pagbótang sa obán ng̃a mg̃a saláan arón mang̃aúlao, ug sa paggáer caníla; sa paghámpac. * Tomóy, catapúsan sa mg̃a caboquíran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picotada</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picotazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóctoc sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picote</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a maháit, sa balahíbo sa canding, panápton sa igagáma ng̃a masínao caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picoteado</span>. = <span lang="ceb">Ang may mg̃a tomóy, ang guiguínting guintíng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picotear</span>. = <span lang="ceb">Pagtóctoc sa mg̃a langgam. * Pagpamólong sa oaláy polós, pagsógil sa mg̃a soguílon -ng̃a cauang. * Pagtábi. * <span class="corr" id="xd31e132523" title="Fuente: Pagáuay">Pagáoay</span>, paglális lalis sa mang̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picotería</span>. = <span lang="ceb">Pagcatábi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picotero</span>. = <span lang="ceb">Tabían tigsuguílon, hinoguilánon caáyo, sa oaláy cahológan ug hingtúngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picotillo</span>. = <span lang="ceb">Panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pictórico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagpíntal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picudilla</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Picudo</span>. = <span lang="ceb">Ang may song̃ó, song̃ad, simod. * Ang may tomóy, ang tomóyan. * Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pichel</span>. = <span lang="ceb">Saro, surlánan sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pichelería</span>. = <span lang="ceb">Opicio sa pagbúhat sa mg̃a pichel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pichelero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat, magbubúhat sa mg̃a pichel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pichon</span>. = <span lang="ceb">Cayóbog, cuyúbog, pispis, pisó sa salapáti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pidientero</span>. = <span lang="ceb">Ang maquiglímos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pie</span>. = <span lang="ceb">Teel. * Tiílan sa bisan onsa. * Ponó, ponóan, <span class="pageNum" id="pb239a">[<a href="#pb239a">239</a>]</span>tagsa ca buoc sa mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy. * Lalog sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piedad</span>. = <span lang="ceb">Pagpoáng̃od. * Pagtáhod, pagalágad sa Dios ug sa mg̃a tigúlang. * Calóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piedra</span>. = <span lang="ceb">Bató. Tubig ng̃a natibúoc sa pagúlan, maíng̃on sa dagoay sa mg̃a batóng diótay. * -Pagcagáhi sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piel</span>. = <span lang="ceb">Panit. * Anit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piélago</span>. = <span lang="ceb">Dagat, dagcóng lauod ng̃a halayó sa yota. * Ang malisód ng̃a pagaisípon ug pagatagóon, -tung̃ód sa pagcadagcó ug pagcadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pienso</span>. = <span lang="ceb">Ang humáy, &c., ng̃a ipacáon, sa macaúsa, sa mg̃a cabayo, mg̃a borrico, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pierna</span>. = <span lang="ceb">Paa. * Tiil sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piernitendido</span>. = <span lang="ceb">Ang guitúyran sa mg̃a paa, ang may mg̃a paa ng̃a tuyód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pieza</span>. = <span lang="ceb">Bahin sa bisan onsa. * Salapí sa bisan onsang dagoáya, pisos, caháte, sicaoálo, &c. -* Bulus sa panápton. * Lothang. * Solód sa mg̃a baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piezgo</span>. = <span lang="ceb">Ang panit ng̃a hingtúngdan sa mg̃a tiil sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pífano</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon sa mg̃a soldados ng̃a muobán sa mg̃a tambol, maíng̃on ing̃on sa plauta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pifar</span>. = <span lang="ceb">Pagágda sa cabayo arón magalacát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pifiar</span>. = <span lang="ceb">Díli pagígo ug maáyo sa bolá sa mang̃a táuo ng̃a nanagsugál sa sugál ng̃a guing̃álan ug billar, sa pagbúnal canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pifo</span>. = <span lang="ceb">Capote, bisti ug itábon sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pigargo</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa manáol. * Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pigmeo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a hamóbo caáyo.</span> -</p> -<p id="e.pigre" class="hw"><span class="sc">Pigre</span>. = <span lang="ceb">Tapólan. * Mahináyon, madugáyon. * Matalác-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pigricia</span>. = <span lang="ceb">Pagcatápol, catacá. * Pagcadógay, pagcahínay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pigro</span>. V. <i><a href="#e.pigre">Pigre</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pihuela</span>. = <span lang="ceb">Casámoc, cabilínggan ng̃a macaólang sa pagbúhat na bisan onsa. * Singsing ng̃a puthao -ng̃a pagasuúlan sa mg̃a tiil sa mg̃a saláan, sa mg̃a preso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piísimo</span>. = <span lang="ceb">Mapoang̃úrun caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pila</span>. = <span lang="ceb">Batóng dagcó ng̃a quinalían, ng̃a silbi sa benditáhan, sa buñágan, &c. * Singbahán -ng̃a pagabuñágan sa mg̃a táuo. * Tapoc sa bisan onsa ng̃a guilóngtod longtor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pilada</span>. = <span lang="ceb">Ang apog ug ang balás ng̃a pagasacóton ug pagacutáuon sa tagsa ca pagmása. * Tapoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pilar</span>. V. <i><a href="#e.pilon">Pilon</a></i>. * <span lang="ceb">Halígueng cota. * Timáan sa cota, &c., ng̃a ibótang sa mg̃a caotlánan sa mg̃a dalan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pilastra</span>. = <span lang="ceb">Halígueng cota ng̃a laro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pilatero</span>. = <span lang="ceb">Ang mamomóo sa pagbónal sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Píldora</span>. = <span lang="ceb">Malíng̃in ng̃a maíng̃on ing̃on sa pagcadagcó sa usá ca garbanso, ug diótay pa, ng̃a -magacaláin lain sa mg̃a tambal sa obán ng̃a mg̃a saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Píleo</span>. = <span lang="ceb">Calo sa canhing tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pileta</span>. = <span lang="ceb">Benditáhan ng̃a diótay.</span> -</p> -<p id="e.pilon" class="hw"><span class="sc">Pilon</span>. = <span lang="ceb">Cota ng̃a magacaláin lain ug dagoay, ng̃a hamóbo, ng̃a magalibót sa mg̃a tobóran, -arón sorlan sa tubig, ug arón mahímo ug ilimnánan sa mang̃a mananáp. * Ang asúcar -ng̃a guisulód sa hormáhan. * Bató sa mg̃a timbáng̃an. * Tapoc, ogdo sa apog ug sa -balás ng̃a minása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pilonero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tigdála sa mg̃a balíta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pilonga</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a ng̃a guing̃álan ug castaña, ng̃a ogá caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pilongo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a maníoang, ug malopsád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piloso</span>. = <span lang="ceb">Balahibóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pilotaje</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa paghópot sa mg̃a sacayán. * Salapí ng̃a ibáyad tong̃ód -sa pagpondo sa mg̃a sacayán sa obán ng̃a mg̃a laoígan.</span> -<span class="pageNum" id="pb240">[<a href="#pb240">240</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pilote</span>. = <span lang="ceb">Cahoy, bogsoc ng̃a itanóm sa ilálom sa tubig, arón mahímo ug simiento sa bisan onsang -buhat ng̃a buot buháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pilotin</span>. = <span lang="ceb">Báta ng̃a magatóon sa pilotaje ug magalúyo luyo sa piloto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piloto</span>. = <span lang="ceb">Piloto, ang magahópot ug magabóot sa mg̃a sacayán ng̃a nanaglayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piltra</span>. = <span lang="ceb">Higdáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piltrafa</span>. = <span lang="ceb">Onód ng̃a maníoang caáyo, ng̃a lonlon ng̃a panit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piltro</span>. = <span lang="ceb">Solód sa mg̃a baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pillada</span>. = <span lang="ceb">Pagcatampalásan, buhat ng̃a daútan <span class="corr" id="xd31e132942" title="Fuente: cáyo">caáyo</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pillador</span>. = <span lang="ceb">Caoatán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pillaje</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃áoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pillar</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagcóha, pagcobót, pagcópot sa bisan onsa. * Paggúnit, pagdácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pillería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a tampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pillo</span>. = <span lang="ceb">Tampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pimental</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guitámnan sa mg̃a sile.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pimienta</span>. = <span lang="ceb">Pimienta, malísa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pimientero</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, cahoy cahoy ng̃a magabóng̃a sa pimienta. * Sodlánan sa pimienta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pimiento</span>. = <span lang="ceb">Ang sile ng̃a mapolá ug dinócdoc sa maáyong pagbócboc. * Tanóm ug ang iang bong̃a -ng̃a ang mg̃a sile, catómbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pímpido</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pimpin</span>. = <span lang="ceb">Dula sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pimpinela</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pimpollecer</span>. = <span lang="ceb">Pagórlot sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pimpollo</span>. = <span lang="ceb">Orlot sa mg̃a cahoy, salíngsing, sabá. * Bolac ng̃a poyós pa. * Olitáo ng̃a ang̃áyan, -sa maáyong baihon ug pagcatíndog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pimpolludo</span>. = <span lang="ceb">Ang may daghánan ng̃a mg̃a orlot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pina</span>. = <span lang="ceb">Halígueng cota ng̃a hamóbo ng̃a may tomóy sa catapúsan. * Cahoy ng̃a balicó ng̃a icahímo -sa calíng̃in sa mg̃a rueda sa mg̃a coche, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pinabete</span>. = <span lang="ceb">Cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pináculo</span>. = <span lang="ceb">Ang labíng hatáas sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a baláy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pinar</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a cahoy ng̃a guing̃álan ug pino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pinariego</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa cahoy ng̃a guing̃álan ug pino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pinasto</span>. = <span lang="ceb">Pino ng̃a ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pinaza</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a diótay ng̃a pagagaóran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pincarrascal</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a cahoy ng̃a guing̃álan ug pincarrasco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pincarrasco</span>. = <span lang="ceb">Cahoy, calaínan sa pino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pincel</span>. = <span lang="ceb">Pincel, ponpon sa mg̃a balahíbo sa mg̃a mananáp, ng̃a icapíntal. * Ang táuo ng̃a magapíntal. -* Bisan onsang piníntal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pincelada</span>. = <span lang="ceb">Pagdíhog sa pinsel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pincelero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a pinsel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pincerna</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaínom sa mg̃a dinápit sa mg̃a combida, sa pagtiláo pagóna sa mg̃a ilímnon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pinchadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóntoc, pagcotólpoc, pagcadoghó, pagcadóghang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pinchar</span>. = <span lang="ceb">Doghó, doghang, tolpoc, sontoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pinchauvas</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a talamáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pinche</span>. = <span lang="ceb">Tanód sa cosina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pinchel</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a igadóghang, icadoghó, icasóntoc, igatólpoc. * Bisan onsa ng̃a matalínis, -ng̃a tomóyan ng̃a maháit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pindonga</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a tigsóroy soroy, ng̃a hilacáo caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pindonguear</span>. = <span lang="ceb">Pagsóroy soroy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pineda</span>. = <span lang="ceb">Sintas ng̃a nagacaláin lain ug color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pingajo</span>. = <span lang="ceb">Tinábas ng̃a nagabítay sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pinganitos</span>, (en). = <span lang="ceb">Sa maáyong palad, sa maáyong pagcabútang.</span> -<span class="pageNum" id="pb240a">[<a href="#pb240a">240</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pingorote</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a hatáas caáyo, ng̃a molabáo sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pingorotado</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pingüe</span>. = <span lang="ceb">Matámboc. * Daghánan. * <span class="corr" id="xd31e133235" title="Fuente: Culaínan">Calaínan</span> sa sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pingüedinoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may daghan ng̃a tamboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pigüosidad</span>. = <span lang="ceb">Catámboc.</span> -</p> -<p id="e.pinico" class="hw"><span class="sc">Pinico</span>, llo, to. = <span lang="ceb">Lacang sa mg̃a bátang diótay sa pagsógod sa palacát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pinillo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pino</span>. = <span lang="ceb">Ang nahanáyhay ug nahándig, ang tíndog, caáyo. * Cahoy.</span> * V. <i><a href="#e.pinico">Pinico</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pinocha</span>. = <span lang="ceb">Dahon sa cahoy ng̃a pino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pinole</span>. = <span lang="ceb">Binócboc sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a panácot ng̃a mahomót, ng̃a isácot sa socolate.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pinoso</span>. = <span lang="ceb">Ang guidaghánan sa mg̃a cahoy ng̃a pino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pinta</span>. = <span lang="ceb">Timáan, olat ng̃a mahabílin sa mg̃a samad. * Mg̃a barlis sa mg̃a dahon sa baraja ng̃a igacaíla sa dagoay sa oalá -pa maquíta ang pintal. * Tagsánan sa bino, aguardiente, &c., sa obán ng̃a mg̃a longsod -sa España. * Timáan ng̃a maquíta sa goa sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pintadera</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagdáyan dayan sa tinápay sa dapit sa goa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pintadillo</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pintado</span>. = <span lang="ceb">Ang guipíntal. * Ang guidíhog sa mg̃a color. * Ang guibatócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pintado</span> (al mas). = <span lang="ceb">Sa labíng quinaarmánon, sa labíng batid, sa labíng buútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pintamonas</span>. = <span lang="ceb">Pintor ng̃a díli maálam magpíntal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pintar</span>. = <span lang="ceb">Pintal, pagdíhog sa mg̃a color. * Pagbátoc. * Pagsúlat, paggáma sa mg̃a letras. * -Pagpadagcó sa bisan onsa.</span> * V. <i>Finjir</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pintarojo</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pintarrajo</span>. = <span lang="ceb">Piníntal ng̃a malágsot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pintarroja</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pintiparado</span>. = <span lang="ceb">Magsáma, maíng̃on. * Ang moáng̃ay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pintiparar</span>. = <span lang="ceb">Pagtándi, pagtándig sa usá ca butang sa lain ug butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pintojo</span>. = <span lang="ceb">Ang may mg̃a timáan, mg̃a mansa, mang̃a buling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pintor</span>. = <span lang="ceb">Ang magapíntal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pintora</span>. = <span lang="ceb">Asáoa sa pintor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pintoresco</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a maníndot, maáñag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pintorear</span>. = <span lang="ceb">Pagbóling sa bisan onsa sa mg̃a color, sa oaláy caálam ug caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pintura</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa pagpíntal. * Bisan onsang laráoan, &c., ng̃a piníntal. * Pagcabóhat -sa mg̃a letra. * Casayóran sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pinzas</span>. = <span lang="ceb">Quimpit, cumpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pinzon</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pinzote</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a guitáor sa tomóy sa caling sa bansálan sa mg̃a sacayán, sa paghópot sa -maong bansálan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piña</span>. = <span lang="ceb">Ang bong̃a sa cahoy ng̃a guing̃álan ug pino. * Lain bong̃a sa Pilipinas ng̃a maíng̃on -ing̃on sa dagoay sa piña. * Bong̃a sa cahoy ng̃a guing̃álan ug ciprés.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piñon</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a liso sa piña. * Ang binhi sa pino. * Ang bocóg ng̃a catapúsan sa mg̃a pacó sa -mg̃a langgam. * Puthao ng̃a diótay ng̃a guibútang sa mg̃a máquina sa mg̃a horásan. -* Puthao ng̃a diótay ng̃a apil sa mg̃a yaoe sa mg̃a pusil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piñonata</span>. = <span lang="ceb">Matám-is ng̃a magáma sa mg̃a almendra ng̃a quinílquig ug sa asúcar con calámay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piñonate</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e133491" title="Fuente: Calánon">Calán-on</span> ng̃a magáma sa mg̃a piñon ug sa asúcar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piñuela</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa panápton. * Ang bong̃a sa ciprés.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pio</span>. = <span lang="ceb">Maampóon. * Mapoang̃óron, malolóy-on, mang̃iloóyan. * Cabayo, &c., ng̃a guisinambágan -sa color sa balahíbo. * Ting̃og sa mg̃a pisó sa mg̃a langgam.</span> -<span class="pageNum" id="pb241">[<a href="#pb241">241</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Piocha</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan, hias ng̃a nagacaláin lain ug dagoay, sa pagdáyan dayan sa mg̃a babáye -sa ilang bohóc. * Bolac ng̃a magáma sa mg̃a balahíbo ng̃a pino sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piojento</span>. = <span lang="ceb">Ang guicóto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piojería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a coto. * Pagcaháng̃ol. * Pagcadiótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piojillo</span>. = <span lang="ceb">Coto sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piojo</span>. = <span lang="ceb">Coto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piojoso</span>. = <span lang="ceb">Cot-on, ang may daghánan ng̃a mg̃a coto. * Hicáoan, daguinótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piojuelo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a diótay ug maítom, ng̃a managdáot sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piola</span>. = <span lang="ceb">Pisi, lubir ng̃a magamáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piorno</span>. = <span lang="ceb">Tanóm con cahoy ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pipa</span>. V. <i><a href="#e.cuba">Cuba</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pipar</span>. = <span lang="ceb">Pagyópyop sa tabaco, pagtabaco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pipería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a cuba, sa mg̃a pipa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pipí</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pipian</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa guinísal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pipiar</span>. = <span lang="ceb">Pagyápyap sa mg̃a langgam sa diótay pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pipirillo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pipiripao</span>. = <span lang="ceb">Combida ng̃a mahál, bantógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pipiritaña ó Pipitaña</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a diótay, ng̃a duláan sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pipo</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pipote</span>. = <span lang="ceb">Cuba, pipang diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pique</span>. = <span lang="ceb">Casáquet sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pique</span> (á). = <span lang="ceb">Sa catáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piquera</span>. = <span lang="ceb">Bohó sa mg̃a bariles arón gomóa, arón omágui ang bino, tubig, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piqueta</span>. = <span lang="ceb">Saról ng̃a guitomóyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piquete</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc con samar ng̃a diótay. * Boling ng̃a diótay sa mg̃a panápton ug sa mg̃a bisti. -* Tapoc, isip sa mg̃a soldados ng̃a guiándam sa bisan onsang quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piquetilla</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa mg̃a panday sa cota, sa pagbóhat sa mg̃a bohó ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pira</span>. = <span lang="ceb">Daob, dilab, diláab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piragua</span>. = <span lang="ceb">Sacayán, balóto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piramidal</span>. = <span lang="ceb">Ang guibóhat sa dagoay sa haligue sa cota, &c., ng̃a matápos sa pagcatomóy caáyo. -* Usá sa mg̃a bocóg sa popólan sa camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pirámide</span>. = <span lang="ceb">Haligue sa cota, &c., ng̃a mahínay hinay sa pagcanípis cutub sa obus ng̃adto sa itáas, -hasta ng̃a matápus sa pagcatomóy caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pirata</span>. = <span lang="ceb">Caoatán ng̃a mang̃áoat sa dagat, ang moádto sa pang̃ayáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piratear</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃áoat sa dagat, pagpang̃áyao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piratería</span>. = <span lang="ceb">Opicio sa pagpang̃áoat sa dagat. * Ang quináoat sa dagat. * Pagpang̃áoat sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pirático</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pirata.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piraústa</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a dolodagcó sa lang̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pirita</span>. = <span lang="ceb">Tumbága ng̃a sacót sa asufre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pirofilacio</span>. = <span lang="ceb">Lang̃ob ng̃a hatáas sa ilálom sa yota ng̃a ponó sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piromancía</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a bacácon sa pagtágna sa bisan onsa tong̃ód sa mg̃a siga sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piromántico</span>. = <span lang="ceb">Ang magatágna sa mg̃a omalábot tong̃ód sa caláyo ug sa iang siga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pirómetro</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagíla sa cabáscog sa caínit sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piropo</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a mahál. * Mg̃a polong ng̃a piníli caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pisa</span>. = <span lang="ceb">Pagcatonób. * Pagcatíndac.</span> -</p> -<p id="e.pisada" class="hw"><span class="sc">Pisada</span>. = <span lang="ceb">Pagcatonób, tonób.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pisador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatonób. * Ang magapíga sa mang̃a ubas. * Ang cabayo ng̃a magatonóg caáyo sa -iang pagtonób.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pisadura</span>. V. <i><a href="#e.pisada">Pisada</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb241a">[<a href="#pb241a">241</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pisante</span>. = <span lang="ceb">Tiil. * Sapín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pisar</span>. = <span lang="ceb">Pagtonób. * Pagdásoc. * Pagdóol sa bisan diin. * <span class="corr" id="xd31e133849" title="Fuente: Pagpang̃asáua">Pagpang̃asáoa</span> sa mg̃a langgam, ug labí pa sa mg̃a salapáti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pisauvas</span>. = <span lang="ceb">Ang magatonób sa mg̃a ubas arón gomóa ang dugá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pisaverde</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a macúgui caáyo sa pagdáyan dayan sa iang mg̃a bisti. * Laláquing babayénon. -* Ang magasóroy soroy sa pagbólong sa mg̃a caling̃áoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piscator</span>. = <span lang="ceb">Ilisípan sa túig túig ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piscatorio</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagpanágat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piscina</span>. = <span lang="ceb">Danao ng̃a diótay, tubígan sa mg̃a tanáman, ng̃a <span class="corr" id="xd31e133887" title="Fuente: pagabuhían">pagabohían</span> ug pagabatónan sa mg̃a isda. * Lugar ng̃a guitagána sa mg̃a singbahán sa pagyábo -sa tubig ng̃a igabóñag, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piscis</span>. = <span lang="ceb">Tapoc sa mg̃a bitóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piso</span>. V. <i><a href="#e.pisada">Pisada</a></i>. * <span lang="ceb">Salog sa mg̃a baláy, sa mg̃a singbahán, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pison</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagdásoc, idalásoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pisonear</span>. = <span lang="ceb">Pagdásoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pisotear</span>. = <span lang="ceb">Pagtonób sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pisoteo</span>. = <span lang="ceb">Pagcatonób.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pista</span>. = <span lang="ceb">Tonób, timáan ng̃a mahabílin sa lugar ng̃a guiaguían sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pistacho</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pistadero</span>. = <span lang="ceb"><i>Pison</i>. * Ipilíga, ipológa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pistar</span>. = <span lang="ceb">Pagpíga, pagpúga sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pistero</span>. = <span lang="ceb">Solosáro ng̃a diótay ng̃a may tomóy, sa pagpaínom sa tubig, &c., sa mg̃a masaquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pistilo</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa mg̃a bulac ng̃a anáa sa talioála, ng̃a guibotáng̃an sa binhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pisto</span>. = <span lang="ceb">Ang dugá ng̃a piníga sa mg̃a langgam ng̃a dinócdoc, ng̃a ipacáon cun ipaínom sa masaquét -ng̃a díli na macacáon. * Priníto sa mg̃a sile ng̃a sináctan sa mg̃a camates.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pistola</span>. = <span lang="ceb">Pusil ng̃a hamóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pistolera</span>. = <span lang="ceb">Panunúrlan sa mg̃a pistola, sa mg̃a pusil ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pistolete</span>. = <span lang="ceb">Pusil ng̃a hamóbo pa sa pistola.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piston</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a <span class="corr" id="xd31e134019" title="Fuente: isulód">isolód</span> sa mg̃a bomba sa pagsóyop sa tubig. * Tumbágang diótay ng̃a macacaláyo sa mg̃a pusil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pistoresa</span>. = <span lang="ceb">Hing̃aníban ng̃a hamóbo, ng̃a maíng̃on ing̃on sa puñal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pistraje ó Pistraque</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon, sabáo, &c., ng̃a oaláy lamí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pistura</span>. = <span lang="ceb">Pagcapíga, pagcapúga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pita</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, magáy.</span> -</p> -<p id="e.pitaco" class="hw"><span class="sc">Pitaco</span>. = <span lang="ceb">Dahon sa pita.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pitafio</span>. = <span lang="ceb">Saro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pitancería</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagapahátan sa bisan onsa ng̃a pagapaháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pitancero</span>. = <span lang="ceb">Ang may opicio sa pagpáhat ug pagbáhin sa bisan onsa. * Ang mayordomo sa mg̃a caparían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pitanza</span>. = <span lang="ceb">Pagcapáhat sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> con sa salapí. * Ang bayad sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pitaña</span>. = <span lang="ceb">Mutá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pitar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáihop sa pito. * Pagbáyad, pagpáhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pitarra</span>. = <span lang="ceb">Mutá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pitarroso</span>. = <span lang="ceb">Mutáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pítima</span>. = <span lang="ceb">Hampol ng̃a ibótang sa ibábao sa casing casing, con may quinahánglan pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pito</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a diótay, plautang hamóbo, sa matágning ng̃a ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Piton</span>. = <span lang="ceb">Song̃áy ng̃a diótay ug bag-o sa mg̃a mananáp. * Ogdo sa bisan onsa, salíngsing, odlot -sa mg̃a cahoy.</span> * V. <i><a href="#e.pitaco">Pitaco</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb242">[<a href="#pb242">242</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pitonisa</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a saserdote ng̃a magapadayág sa mg̃a pagtúbag sa dios dios sa mg̃a dioatáhan, -sa Singbahán sa Delfos. * Babáyeng balbal, onglo, <span class="corr" id="xd31e134150" title="Fuente: asuang">asoang</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pitpit</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pituita</span>. = <span lang="ceb">Laoay ng̃a mahágcot, cogmo, sip-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Píxide</span>. = <span lang="ceb">Cajang diótay, panonórlan sa bisan onsa. * Copon, cajang diótay ng̃a pagabotáng̃an -sa Santísimo Sacramento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pizarra</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a maítom ng̃a mahómoc homoc ug díli apód mabóg-at caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pizarral</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatobóan sa mg̃a pizarra.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pizarrero</span>. = <span lang="ceb">Ang magasápsap ug magahíngpit sa mg̃a pizarra.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pizca</span>. = <span lang="ceb">Bahin ng̃a magamáy sa bisan onsa, bisan onsa ng̃a diótay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pizcar</span>. = <span lang="ceb">Pagcotól.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pizco</span>. = <span lang="ceb">Cotól.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pizpereta</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a malágsic, sa madalíon ng̃a gaui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pizpirigaña</span>. = <span lang="ceb">Dula sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pizpita ó Pizpitillo</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cpl" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cpl.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">PL</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Placar</span>. V. <i><a href="#e.aplacar">Aplacar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Placarte</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a sinólatan sa mg̃a sugo sa mg̃a ponóan, ng̃a ipílit sa cadaigánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Placativo</span>. = <span lang="ceb">Ang macapahínay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Placel</span>. = <span lang="ceb">Hunásan, tacot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pláceme</span>. = <span lang="ceb">Calípay tong̃ód sa maáyong palad sa isigcatáuo, ug tung̃ód ba sa maáyong balíta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Placenta</span>. = <span lang="ceb">Minása ng̃a magáma sa tian sa babáyeng mabdos, ng̃a guinicánan sa posod sa báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Placenteramente</span>. = <span lang="ceb">Sa calípay sa himáya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Placentero</span>. = <span lang="ceb">Maghimayáon, malipáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Placer</span>. = <span lang="ceb">Calípay, himáya. * Pagbóot. * Caling̃áoan, dula.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Placero</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa saoang. * Táuo ng̃a magabalígya sa mg̃a saoang sa mg̃a otang, sa -mg̃a bong̃a, &c.</span> -</p> -<p id="e.placible" class="hw"><span class="sc">Placible</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa maáyong buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plácidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa maáyong pagcabótang, sa tibúoc ng̃a buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plácido</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá mabóloc, ang mahamútang sa pagcaoaláy cacólba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Placiente</span>. V. <i><a href="#e.placible">Placible</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plaga</span>. = <span lang="ceb">Calisód, hampac ng̃a guibóot sa Dios ng̃a moábot sa mg̃a táuo, ang dolon, ang camátay, -ang gotom, &c. * Cadáot, saquét. * Pagcaoaláy palad, cayógot, cagóol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plagar</span>. = <span lang="ceb">Pagponó sa bisan onsa ng̃a macadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plagiario</span>. = <span lang="ceb">Ang mang̃áoat sa mg̃a huna huna sa lain, ng̃a guidayág sa mg̃a sulat, ug pagaíngnon -ng̃a <span class="corr" id="xd31e134375" title="Fuente: ia">sa</span> gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plagio</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃áoat sa mg̃a sulat, sa mg̃a libro sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plan</span>. V. <i><a href="#e.plano">Plano</a></i>. * <span lang="ceb">Ang sulat sa bisan onsa ng̃a guisúlat sa iang ng̃alan. * Listáhan sa mg̃a táuo, sa -mg̃a manggad, &c. * Ang cahoy ng̃a mohonóng sa quilla, sa onáyan sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plana</span>. V. <i><a href="#e.llana">Llana</a></i>. * <span lang="ceb">Nauong sa papel ng̃a sinolátan. * Yota ng̃a patag, datág. * Ang guisólat sa mg̃a báta sa escolahán ng̃a nanagtóon, sa pagsúlat, sa usá ca nauong sa papel. * Cadaghánan -sa mg̃a ponóan sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Planada</span>. V. <i><a href="#e.llanada">Llanada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Planador</span>. = <span lang="ceb">Pandáy ng̃a magabácbac sa salapí, sa tumbága, &c.</span> -<span class="pageNum" id="pb242a">[<a href="#pb242a">242</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Plancha</span>. = <span lang="ceb">Buláoan, salapí, tumbága, &c., ng̃a binácbac sa pagcanípis. * Utáo. * Gaquít ng̃a magáma sa mg̃a cahoy ng̃a magáan, sa mg̃a caoáyan, &c., ng̃a pagatongtóng̃an -sa mg̃a táuo ng̃a nanagsolót sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Planchar</span>. V. <i><a href="#e.aplanchar">Aplanchar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Planchear</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon sa bisan onsa sa mg̃a dahon dahon ng̃a tumbága, sa buláoan, sa salapí, &c., -ng̃a binácbac sa pagcapíno, sa pagcanípis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Planeta</span>. = <span lang="ceb">Bitóon ng̃a nagaámbit sa casúlao, sa siga sa adlao. * Bisti ng̃a guibísti sa mg̃a -Padre sa pagtúman nila sa ilang catungdánan sa Singbahán, ng̃a holohamóbo, dapít sa -atubáng̃an, sa casullang tuod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Planetario</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a planeta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Planga</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa manáol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Planicie</span>. = <span lang="ceb">Patag, datág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Planisferio</span>. = <span lang="ceb">Casayóran sa tibúoc ng̃a calibútan.</span> -</p> -<p id="e.plano" class="hw"><span class="sc">Plano</span>. = <span lang="ceb">Patag, datág, sa oaláy casámoc ug cabilínggan. * Casayóran ng̃a piníntal sa bisan -onsang longsod, sa cota, sa mg̃a dagat, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Planta</span>. = <span lang="ceb">Itolonób sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp, lápa lápa sa tiil. * Tanóm. * Pagcatanóm. -* Panigíngnan sa bisan onsa ng̃a pagabuháton, sa baláy, sa Singbahán, &c. * Pagpatigáyon -ng̃a caugalíng̃on sa pagcúha ug pagdáng̃at sa guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plantacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plantador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatanóm, tigtanóm. * Capandáyan ng̃a icatanóm sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plantaje</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plantanal</span>. V. <i>Platanal</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plántano</span>. V. <i><a href="#e.platano">Plátano</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plantar</span>. = <span lang="ceb">Pagtanóm. * <span class="corr" id="xd31e134546" title="Fuente: Pagpatíndug">Pagpatíndog</span> sa bisan onsa. * Pagbótang, pagpalíngcod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plantario</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagapugásan sa mang̃a binhi sa mg̃a otang, sa humáy, &c., sa pagtanóm ug paglálin oña sa lain ng̃a yota, con maholohatáas na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plantear</span>. = <span lang="ceb">Paghúna huna sa pagcabútang sa bisan onsa, arón mahímo ng̃a híngpit sa pagbúhat na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plantica</span>, lla, ta. = <span lang="ceb">Ang nahaúnang tinábas sa panit ng̃a ibútang sa pagbúhat sa mg̃a sapín. * Tinábas ng̃a panápton ng̃a isápao sa tulónban sa mang̃a medias. * Ang pothao ng̃a dagcó ng̃a -pagataólan sa obán ng̃a mg̃a puthao ng̃a diótay sa mg̃a yaoe sa mg̃a posil. * Panigíngnan -sa papán sa bisan onsa ng̃a buot ng̃a <span class="corr" id="xd31e134576" title="Fuente: pabuháton">pagbuháton</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plantificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plantificar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa bisan onsa ng̃a guihúna huna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plantillar</span>. = <span lang="ceb">Pagbútang sa plantilla sa <span class="corr" id="xd31e134601" title="Fuente: ng̃a">mg̃a</span> sapín ug sa mg̃a medias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plantío</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guinatámnan. * Pagtanóm. * Yota ng̃a bag-o pa guitámnan. * Cadaghánan sa -mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plantista</span>. = <span lang="ceb">Maandácon, ang magapacalaláqui ug magapacaísog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Planton</span>. = <span lang="ceb">Salíngsing, sahá sa mg̃a cahoy ng̃a maáyo sa pagtanóm. * Ang soldado ng̃a guicastigo -arón magabántay sa bisan diin hasta sa dugay. * Soldado ng̃a magabántay sa pagcaportero -sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plantosa</span>. = <span lang="ceb">Baso con panácsan ng̃a ilimnánan, tagayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Planudo</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a molotáo sa diótay ng̃a tubig, cay <span class="corr" id="xd31e134639" title="Fuente: halapád">halagpád</span> sa dapit sa obus, sa dapit sa quilla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plañidera</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a guiabáng̃an sa pahílac sa mg̃a paglobóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plañido</span>. = <span lang="ceb">Pagcahílac, pagcabachó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plañir</span>. = <span lang="ceb">Pagbachó, paghílac, pagagólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plaquin</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa bátong bátong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plasma</span>. = <span lang="ceb">Bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plasmador</span>. = <span lang="ceb">Tigbúhat, magbubúhat, ang magabóhat, macagáma ug macahímo sa bisan onsa, ug labí pa -sa yota.</span> -<span class="pageNum" id="pb243">[<a href="#pb243">243</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Plasmante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plasmar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat, paggáma, paghímo sa bisan onsa, ug labí pa <span class="corr" id="xd31e134700" title="Fuente: ya">sa</span> yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plasta</span>. = <span lang="ceb">Bisang onsang mahómoc, maíng̃on sa yánang, sa lapoc. * Bisan onsa ng̃a guibúhat sa -oaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plaste</span>. = <span lang="ceb">Minása sa yeso ug sa cola sa pagsóngsong sa mg̃a bohó sa bisan onsa ng̃a pagapintálan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plastecer</span>. = <span lang="ceb">Pagsóngsong sa mg̃a bohó ug mg̃a lutac sa plaste.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plastecido</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóngsong sa mg̃a bohó ug sa mg̃a lutac sa yeso ng̃a minása sa cola, sa tubig -ng̃a liná-ga sa cola.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plástica</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa pagbúhat sa bisan onsa sa yota, sa yeso, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plata</span>. = <span lang="ceb">Salapí. * Ang macapolós sa guihápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plataforma</span>. = <span lang="ceb">Baluarte, lantáon ng̃a guibúhat sa solód sa mg̃a cota. * Capandáyan, máquina sa pagbúhat -sa mg̃a bahin sa mg̃a horasan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Platanal ó Platanar</span>. = <span lang="ceb">Saguíng̃an.</span> -</p> -<p id="e.platano" class="hw"><span class="sc">Plátano</span>. = <span lang="ceb">Saguing, ang tanóm ug ang bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plateado</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a may color sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plateador</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a nagadíhog sa bisan onsa, sa salapí ng̃a tinúnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plateadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíhog sa bisan onsa sa salapí ng̃a tinúnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Platear</span>. = <span lang="ceb">Pagdíhog sa salapí sa bisan onsa, pagtápot sa salapí sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Platería</span>. = <span lang="ceb">Dalan ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a baláy sa mg̃a pandáy sa salapí; baláy ng̃a pagabuhátan -sa salapí. * Quinaárman sa pagbóhat sa bisan onsa, sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Platero</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Pandáy sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plática</span>. = <span lang="ceb">Cagúla, suguílon, solte. * Oáli sa mg̃a ponóan sa ilang mg̃a sacop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Platicar</span>. = <span lang="ceb">Pagsúguir, pagsuguílon, pagsólte, pagcagúla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Platico</span>, llo, to. = <span lang="ceb">Guinisál sa onód ug sa mg̃a otan ng̃a tinártar ug maáyo; <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> ng̃a ihátag sa mg̃a religioso, sa mg̃a arlao ng̃a mahál, ng̃a icadúgang sa mg̃a sod-an -sa matagádlao. * Pinggan ng̃a tumbága ng̃a apil sa mg̃a tolónggon sa mg̃a música.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Platificar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálbin sa bisan onsa sa salapí, pagsalapí sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Platija</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Platilla</span>. = <span lang="ceb">Panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Platina</span>. = <span lang="ceb">Tumbága ng̃a mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Platino</span>. = <span lang="ceb">Tumbága ng̃a labíng mabóg-at sa ng̃atanán, sa color sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plato</span>. = <span lang="ceb">Pinggan. * Ang <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> sa matagádlao. * Ang sod-an ng̃a ibótang ug isúcar sa mg̃a pinggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Platónicamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaólay. * Sa pagtáhor. * Sa oaláy daótan ng̃a tuyo ug húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plausibilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcamahál, pagcaáyo sa bisan onsa arón tacós ng̃a pagdayégon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plausible</span>. = <span lang="ceb">Dalayégon, ang tacús ng̃a dayégon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plausiblemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadáyeg, sa pagdáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Playa</span>. = <span lang="ceb">Piliu, daplin, baybáyon sa dagat con sa mg̃a sobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Playado</span>. = <span lang="ceb">Dagat con sobá ng̃a may baybáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Playazo</span>. = <span lang="ceb">Baybáyon ng̃a dagcó, hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Playero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magadála sa isda sa baybáyon, sa pagbalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plaza</span>. = <span lang="ceb">Saoang. * Lugar ng̃a guilibótan sa cota, sa mg̃a baluarte, sa mg̃a lantáoan, sa pagsócol -sa mang̃a caáoay. * Opicio, pagcahímtang sa bisan cansa. * Dong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plazo</span>. = <span lang="ceb">Tagál, tacga. * Arlao ng̃a tinórlo ug guitagána sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ple</span>. = <span lang="ceb">Dula ng̃a guing̃álan de pelota.</span> -<span class="pageNum" id="pb243a">[<a href="#pb243a">243</a>]</span></p> -<p id="e.pleamar" class="hw"><span class="sc">Pleamar</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáob, taob ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p id="e.plebe" class="hw"><span class="sc">Plebe</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a obus, ng̃a díli dato, ug sa díli mahál ng̃a guinicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plebeyo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a díli dato ug díli opód lioat sa maáyo ug mahál ng̃a guinicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plectro</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagcáblit sa arpa.</span> -</p> -<p id="e.plegable" class="hw"><span class="sc">Plegable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang pilóon, picóon, locóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plegadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabóloc, sa díli madayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plegadera</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa garing, sa cahoy, sa bocóg, &c., sa pagpíco ug pagguísi sa mg̃a papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plegadizo</span>. V. <i><a href="#e.plegable">Plegable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plegador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapiló, ang magapicó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plegadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcapiló, pagcapicó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plegar</span>. = <span lang="ceb">Piló, picó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plegaria</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃áyo, pagpang̃amúyo, pagpang̃aliópo. * Pagbágting sa mg̃a ling̃ánay, sa odto, -arón mang̃ádye ang mg̃a cristianos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pleita</span>. = <span lang="ceb">Lubid ng̃a sinalápid, esparto ng̃a icabúhat sa mg̃a baníg sa España, sa mg̃a estara.</span> -</p> -<p id="e.pleiteador" class="hw"><span class="sc">Pleiteador</span>. = <span lang="ceb">Ang may capolong̃ánan, ang mahagógma sa capolong̃ánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pleiteante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pleitear</span>. = <span lang="ceb">Paghilábot sa mg̃a capolong̃ánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pleites</span>. = <span lang="ceb">Manlalában, ang magapahúsay sa mang̃a táuo ng̃a nanaglális lalis ug nagacaáoay. * -Ang magabúhat sa bisan onsa, sa ng̃alan sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pleitista</span>. V. <i><a href="#e.pleiteador">Pleiteador</a></i>. * <span lang="ceb">Táuo ng̃a macagobót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pleito</span>. = <span lang="ceb">Capolong̃ánan. * Pagáoay, paglális lalis. * Pagpang̃óbat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plenamar</span>. V. <i><a href="#e.pleamar">Pleamar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plenamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahíngpit, sa pagcatúman. * Sa pagcaponó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plenariamente</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagcahócom ing̃on sa mang̃a tulumánon sa mg̃a leyes, sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plenario</span>. = <span lang="ceb">Ponó. * Tuman, hingpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plenilunio</span>. = <span lang="ceb">Pagcatibúoc sa bulan, bulan ng̃a tibúoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plenipotencia</span>. = <span lang="ceb">Gahóm ng̃a dagcó ng̃a itógot sa mg̃a hari ug mg̃a ponóan sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plenipotenciario</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a sinógo sa mg̃a hari, ug ng̃a guitugútan sa dagcóng gahóm, sa pagsábot ug -sa paghúsay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plenitud</span>. = <span lang="ceb">Pagcaponó, pagcahíngpit, pagcatúman sa bisan onsa. * Pagcadághan, cadaghánan sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plétora</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa dugó ug sa dugá sa lauas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pletórico</span>. = <span lang="ceb">Ang guidaghánan sa dugó ug sa dugá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pleura</span>. = <span lang="ceb">Panit panit ng̃a manípis, ng̃a magapótus sa tibúoc ng̃a doghan, sa dapit sa sulód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pleuresía</span>. = <span lang="ceb">Saquét sa dughan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pleurético</span>. = <span lang="ceb">Ang masaquét, ang mubáti sa doghan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plica</span>. = <span lang="ceb">Sulat ng̃a pinicó ug ng̃a guipílit, ng̃a sinolátan sa pagbóot sa bisan cansa ng̃a -nagabúhat sa testamento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pliego</span>. = <span lang="ceb">Ang papel ng̃a pagaboháton sa tagsa ca pagcábo sa marca, sa hormáhan. * Cadaghánan -sa mg̃a sulat ng̃a ibútang sa ilálom sa usá ca sapao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pliegue</span>. = <span lang="ceb">Conót. * Pagcapicó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plomada</span>. = <span lang="ceb">Tingga ng̃a manípis sa pagbárlis sa bisan onsa, tonton sa bató, tingga, puthao, &c., sa pagsócod sa cahilarmon sa -tubig, sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy. * Památo ng̃a tingga sa mg̃a anod, sa mg̃a sahid, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plomar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa marca sa tingga ng̃a binítay sa mg̃a hilo con mg̃a lubid ng̃a magamáy, -sa mg̃a camatoóran, sa mg̃a solat ng̃a guican sa mg̃a hari, sa Santos ng̃a Papa, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plomazon</span>. = <span lang="ceb">Olounlánan ng̃a pagatabásan sa buláoan sa dagoay sa mg̃a dahon ng̃a manípis, ug ng̃a -ipanápot sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plomería</span>. = <span lang="ceb">Tabon sa bisan diin, sa tingga.</span> -<span class="pageNum" id="pb244">[<a href="#pb244">244</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Plomero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat sa bisan onsa, sa tingga.</span> -</p> -<p id="e.plomizo" class="hw"><span class="sc">Plomizo</span>. = <span lang="ceb">Ang sináctan sa tingga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plomo</span>. = <span lang="ceb">Tingga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plomoso</span>. V. <i><a href="#e.plomizo">Plomizo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pluma</span>. = <span lang="ceb">Balahíbo sa mg̃a langgam. * Bisan onsa ng̃a icasúlat. * Quinaárman sa pagsúlat. * -Catigayónan, pohónan, bahándi. * Otót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plumada</span>. = <span lang="ceb">Pagsúlat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plumado</span>. = <span lang="ceb">Ang balahibóan, ang may balahíbo sa mang̃a langgam.</span> -</p> -<p id="e.plumaje" class="hw"><span class="sc">Plumaje</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a pluma. * Dayan dayan ng̃a magáma sa mg̃a pluma.</span> -</p> -<p id="e.plumajeria" class="hw"><span class="sc">Plumajería</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a dayan dayan sa mg̃a pluma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plumajero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a pluma ug sa mg̃a dayan dayan sa mg̃a balahíbo, sa mg̃a pluma.</span> -</p> -<p id="e.plumazo" class="hw"><span class="sc">Plumazo</span>. = <span lang="ceb">Onlánan, cama, ng̃a ponó sa mg̃a pluma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plumazon</span>. V. <i><a href="#e.plumajeria">Plumajería</a></i> y <i><a href="#e.plumaje">Plumaje</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plúmbeo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa sa tingga ug maíng̃on niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plumeado</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a barlis maíng̃on sa guibúhat sa pluma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plumear</span>. = <span lang="ceb">Pagbárlis sa mg̃a pluma con sa lápis, sa mg̃a piníntal.</span> -</p> -<p id="e.plumeo" class="hw"><span class="sc">Plúmeo</span>. = <span lang="ceb">Ang balahibóan, ang may mg̃a pluma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plumero</span>. = <span lang="ceb">Baat, bináng̃an sa mg̃a pluma sa pagyábyab ug pagcóha sa agbon. * Sorlánan sa mg̃a -pluma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plumífero</span>. V. <i>Plómeo</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plumion</span>. V. <i><a href="#e.plumon">Plumon</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plumista</span>. V. <i><a href="#e.escribiente">Escribiente</a></i>. -</p> -<p id="e.plumon" class="hw"><span class="sc">Plumon</span>. = <span lang="ceb">Balahíbo, pluma ng̃a magamáy caáyo ug pino.</span> * V. <i><a href="#e.plumazo">Plumazo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plumoso</span>. V. <i><a href="#e.plumeo">Plúmeo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plural</span>. = <span lang="ceb">Ang nahasácop sa daghan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pluralidad</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan, pagcadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plus ultra</span> (ser el non). = <span lang="ceb">Pacamahál, pagcahamíli, pagcabilídhon sa bisan onsa. * Pagcalabí, pagcalabáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Plúteo</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca cajon sa mg̃a sorlánan sa mg̃a libro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pluvial</span>. = <span lang="ceb">Tubig ng̃a guican sa olan sa mg̃a pang̃ánod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pluvioso</span>. = <span lang="ceb">Taliúlan, tang̃úlan.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cpo" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cpo.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">PO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Poa</span>. = <span lang="ceb">Pisi, lubid ng̃a magámit sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pobeda</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a cahoy ng̃a guing̃álan ug álamo blanco.</span> -</p> -<p id="e.poblacion" class="hw"><span class="sc">Poblacion</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a mulópio sa usá ca longsod. * Longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poblado</span>. = <span lang="ceb">Longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poblador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapoyó sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poblar</span>. = <span lang="ceb">Pagtíndog sa usá ca <span class="corr" id="xd31e135519" title="Fuente: lungsod">longsod</span>. * Pagpoyó sa usá <span class="corr" id="xd31e135522" title="Fuente: calungsód">ca longsod</span>. * Pagponó sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pobo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a guing̃álan ug álamo blanco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pobre</span>. = <span lang="ceb">Pobres, hang̃ol, quinahanglánon. * Mapaobsánon. * Bisan onsa sa diótay ng̃a bale. -* Táuo ng̃a ualáy palad, ng̃a guicayógtan, masolóbon, ming̃ánon. * Táuo sa maáyo ug -sa malómong buot. * Aláot, anógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pobremente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcapobres, sa pagcaháng̃ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pobrero</span>. = <span lang="ceb">Ang may catongdánan sa paglímos sa mg̃a pobre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pobreta</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng bigáon.</span> -</p> -<p id="e.pobrete" class="hw"><span class="sc">Pobrete</span>. = <span lang="ceb">Ang guicayógtan, ang ualáy palad, mapaobsánon. * Táuo ng̃a díli batid, ng̃a oaláy -quinaárman, ng̃a oaláy polós, apan sa maáyong gaoi ug húna húna.</span> -<span class="pageNum" id="pb244a">[<a href="#pb244a">244</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pobretería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a pobres, sa mg̃a hang̃ol. * Pagcábores, pagcaháng̃ol, pagcacólang -sa mg̃a quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pobreto</span>. V. <i><a href="#e.pobrete">Pobrete</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pobreton</span>. = <span lang="ceb">Pobres, hang̃ol uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pobreza</span>. = <span lang="ceb">Pagcabres, pagcaháng̃ol. * Pacabía sa ng̃atanán ng̃a calibutánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pobrismo</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a pobres.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pocero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa mg̃a atábay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pocilga</span>. = <span lang="ceb">Tangcál, sodlánan, alad ng̃a pagahipúsan sa mg̃a baboy. * Bisang onsang lugar ng̃a -mahámos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pocillo</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan ng̃a linobóng sa yota sa pagbútang sa bino, sa lana, &c. * Socolatíhan, panácsan, -ng̃a pagaímgnan sa socolate.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pócima</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a ipaínom sa mg̃a masaquét. * Bisan onsang ilímnon ng̃a malágsot, ng̃a oaláy -lalím ug lamí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pocion</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poco</span>. = <span lang="ceb">Diótay. * Pagcahícao, cahícao. * Sa macariót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pocho</span>. = <span lang="ceb">Malupsád.</span> -</p> -<p id="e.poda" class="hw"><span class="sc">Poda</span>. = <span lang="ceb">Pagcacapón sa mg̃a cahoy ug ang túig, ang tiempo ng̃a igacapón.</span> -</p> -<p id="e.podadera" class="hw"><span class="sc">Podadera</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pothao ng̃a quinalaháan, ng̃a icacapón sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Podador</span>. = <span lang="ceb">Ang magacapón sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Podagra</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a guing̃álan de gota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Podar</span>. = <span lang="ceb">Pagcapón sa mg̃a paras ug sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Podazon</span>. V. <i><a href="#e.poda">Poda</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Podenco</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa iró.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poder</span>. = <span lang="ceb">Gahóm, cagahúman. * Pagbóot. * Pagcasáyon sa pagbúhat sa bisan onsa. * Cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poderdante</span>. = <span lang="ceb">Ang motógot sa iang gahúm sa lain, arón magabúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poderhabiente</span>. = <span lang="ceb">Ang guitagáan sa gahúm sa lain, sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poderío</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa pagbúhat sa bisan onsa. * Puhónan, catigayónan, dona. * Cosóg ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poderosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa gahóm, sa cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poderoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm, ang may cosóg. * Salapían, salapiánon, <span class="corr" id="xd31e135754" title="Fuente: aronáhan">arunáhan</span>, bahandiánon. * Ang nagabáton sa bisan onsa sa ilálom sa iang gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Podio</span>. = <span lang="ceb">Lingcoránan ng̃a hatáas ng̃a guitindúgan sa <span class="corr" id="xd31e135764" title="Fuente: nbán">ubán</span> ng̃a mg̃a columna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Podon</span>. V. <i><a href="#e.podadera">Podadera</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Podre</span>. = <span lang="ceb">Nana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Podrecer</span>. V. <i><a href="#e.pudrir">Pudrir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Podrecimiento</span>. V. <i><a href="#e.putrefaccion">Putrefaccion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Podredumbre</span>. = <span lang="ceb">Pagcadonót. * Casáquet sa huna huna ng̃a dili ipagóa, dili ipadayág. * Nana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Podricion</span>. V. <i><a href="#e.putrefaccion">Putrefaccion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Podridero</span>. V. <i><a href="#e.pudridero">Pudridero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Podrimiento</span>. V. <i><a href="#e.pudrimiento">Pudrimiento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Podrir</span>. V. <i><a href="#e.pudrir">Pudrir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poema</span>. = <span lang="ceb">Sulat ng̃a guisólat sa pagcaberso, sa pagcagáray, sa pagcabálac.</span> -</p> -<p id="e.poesia" class="hw"><span class="sc">Poesía</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa pagbúhat sa mg̃a berso, sa mg̃a garay, mg̃a balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poeta</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat sa mg̃a berso, sa mg̃a garay, sa mg̃a balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poética</span>. V. <i><a href="#e.poesia">Poesía</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poéticamente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a tulumánon sa poesía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poético</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa poesía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poetisa</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a tiggáma sa mg̃a berso, sa mg̃a garay, sa mg̃a balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poetizar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa mg̃a berso, sa mg̃a garay, sa mg̃a balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poino</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a pagalingcóran sa mg̃a cuba ng̃a sinórlan sa bino, aguardiente, &c.</span> -<span class="pageNum" id="pb245">[<a href="#pb245">245</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Polacra</span>. = <span lang="ceb">Sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polaina</span>. = <span lang="ceb">Bisti sa mg̃a paa ng̃a magáma sa panápton ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a botones.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polea</span>. = <span lang="ceb">Motón.</span> -</p> -<p id="e.poleadas" class="hw"><span class="sc">Poleadas</span>. = <span lang="ceb">Sopas ng̃a mahómoc caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poleame</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a motón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polémica</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a magaásoy sa mg̃a paglaláng sa pagsócol sa mg̃a caáoay ng̃a nang̃úbat -sa mg̃a cota, sa mg̃a longsod, &c. * Pagíndig indig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polémico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a pagíndig indig sa tung̃ód sa bisan onsa ng̃a quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polemonio</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polen</span>. = <span lang="ceb">Oloágbon ng̃a maholohágcot, ng̃a nahamótang sa mg̃a orlot sa mg̃a bolac ug ng̃a guisórlan sa binhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polenta</span>. V. <i><a href="#e.poleadas">Poleadas</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poleo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, dagámi. * <span class="corr" id="xd31e135986" title="Fuente: Pagparyáyeg">Pagparáyeg</span>, pagcaándac. * Hang̃in ng̃a mahorós ug mabógnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poliantea</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a balíta ng̃a nagacaláin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poliarquía</span>. = <span lang="ceb">Pagcahópot, pagbóot ng̃a guican sa daghan ng̃a mg̃a táuo ng̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pólice</span>. = <span lang="ceb">Torlong comalágco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Policía</span>. = <span lang="ceb">Maáyong pagbántay sa mg̃a longsod, hingpit ng̃a paghúsay arón matúman ang batásan, -ang mg̃a leyes. * Pagcaábi abi, pagtáhor, catahóran catahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Policitacion</span>. = <span lang="ceb">Pagsáar sa Dios sa bisan onsa, con sa mg̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poliche</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagasugálan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polidero</span>. V. <i>Pulidero</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polidor</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Caoatán ng̃a nagabalígya sa guicáoat nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polígala</span>. = <span lang="ceb">Dagáming diótay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polígama</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a may daghan ng̃a mg̃a bana ng̃a dong̃an, con mg̃a bana ng̃a nagacasonód -sonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poligamia</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa usá ca laláqui ng̃a namíño sa daghan ng̃a mg̃a babáye ng̃a dong̃an, ug ang laláqui ng̃a -nang̃asáoa sa daghan ng̃a mg̃a babáye sa pagcasonód sonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polígamo</span>. = <span lang="ceb">Laláqui ng̃a may daghan ng̃a mg̃a asáoa ng̃a dong̃an, con ng̃a nang̃asáoa sa daghan -ng̃a mg̃a babáye sa pagcasonód sonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poligloto</span>. = <span lang="ceb">Ang guisólat sa mg̃a pinamólong ng̃a nagacaláin lain. * Ang maálam mamólong sa daghánan -ng̃a mg̃a pinamólong. * Ang santos ng̃a Sulat ng̃a sinólat sa nagacaláin ng̃a mg̃a -pinamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poligrafía</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a nagatórlo sa pagsólat sa bisan onsa sa mg̃a cahológan ng̃a tinágo, -ug ng̃a díli sasabóton con díli asóyon sa mahibaló. * Quinaárman ng̃a nagaásoy sa -cahológan sa bisan onsa ng̃a guisúlat sa mg̃a letra ng̃a caráan caáyo, ug ng̃a díli -ing̃on sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polilla</span>. = <span lang="ceb">Bocboc, anay. * Ang macadáot sa bisan onsa, sa pagcahínay hinay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polímita</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a hinábol sa mg̃a hilo ng̃a nagacaláin lain ug color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polin</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a pagatongtóng̃an sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polinche</span>. = <span lang="ceb">Cagon cagon sa mg̃a caoatán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polio</span>. = <span lang="ceb">Dagámi ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pólipo</span>. = <span lang="ceb">Hobág hobág ng̃a motoróc sa mg̃a bohó sa ilong, ug ng̃a moósob osob con díli ugáling tambálan ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polipodio</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a motoróc sa mg̃a ponóan sa mg̃a cahoy, sa mg̃a cota, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polispastos</span>. = <span lang="ceb">Motón ng̃a guibotáng̃an sa daghan ng̃a mg̃a rondana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Politécnico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahasácop sa daghánan mg̃a quinaárman.</span> -<span class="pageNum" id="pb245a">[<a href="#pb245a">245</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Politeismo</span>. = <span lang="ceb">Sayóp sa mg̃a táuo ng̃a mutóo sila ng̃a may daghan ng̃a mg̃a dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Política</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa paghópot sa mang̃a longsod ug sa paghúsay caníla, arón matúman ang maáyong -batásan ug ang guisúgo sa mg̃a tolománon, sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Políticamente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa mg̃a tulumánon ug sa mg̃a leyes. * Sa maáyong pagcahúsay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Político</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa política. * Táuo ng̃a maábi abíhon, ng̃a tigtáhor. * Ang maálam sa paghósay sa mg̃a holosáyon sa Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Politicon</span>. = <span lang="ceb">Ang maábi abíhon caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Póliza</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a sinolátan ug ihátag sa lain, arón modáoat sa bisan onsang salapí. * Camatoódan ug calig-ónan sa pagmatúod ng̃a ang mg̃a manggad ng̃a guidála sa bisan cansa díli -dinilían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polizon</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tigsóroy soroy, ng̃a oaláy opicio ng̃a caugalíng̃on. * Táuo ng̃a musucáy -sa tinágo, sa oalá itógot sa mg̃a ponóan, sa oaláy lisensia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polo</span>. = <span lang="ceb">Ang himotáng̃an ug pagalingcóran sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poltron</span>. = <span lang="ceb">Malúya, taláoan, matalác-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poltronería</span>. = <span lang="ceb">Catápol, catacá, calúya, pagcalícay sa pagbúhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poltronizarse</span>. = <span lang="ceb">Paglícay sa mg̃a pagbóhat, sa mg̃a cahágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polucion</span>. = <span lang="ceb">Pagáoas sa dugó sa laoas sa pagcatólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poluto</span>. = <span lang="ceb">Mahúgao, mahámos, maláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polvareda</span>. = <span lang="ceb">Pagcaágbon. * Agbon ng̃a guilíbot, guilupád sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polvificar</span>. V. <i><a href="#e.pulverizar">Pulverizar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polvo</span>. = <span lang="ceb">Agbon. * Bocboc, binócboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pólvora</span>. = <span lang="ceb">Pólvora, malílang. * Gaui. * Cagauían ng̃a malágsot, maísog. * Pagcadalí, pagcalágsic, -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polvoramiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabórbor, pagcabilíbod, pagcabitíbot.</span> -</p> -<p id="e.polvorear" class="hw"><span class="sc">Polvorear</span>. = <span lang="ceb">Bitíbot, bilíbor, balíbor, borbor.</span> -</p> -<p id="e.polvoriento" class="hw"><span class="sc">Polvoriento</span>. = <span lang="ceb">Ang naponó sa agbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polvorin</span>. = <span lang="ceb">Pólvora ng̃a magamáy caáyo, sorlánan sa pólvora ng̃a magamáy ng̃a iseleba sa mg̃a -luthang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polvorista</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat sa pólvora.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polvorizable</span>. V. <i><a href="#e.pulverizable">Pulverizable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polvorizar</span>. V. <i><a href="#e.polvorear">Polvorear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polvoroso</span>. V. <i><a href="#e.polvoriento">Polvoriento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Polla</span>. = <span lang="ceb">Domalágang manóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pollada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a pisó ng̃a guican sa tagsa ca paglómlom sa mg̃a langgam, ug labí -pa sa mg̃a manóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pollastro</span>. = <span lang="ceb">Pisó ng̃a dolodagcó na. * Táuo ng̃a batir, malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pollazon</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa mg̃a itlog ng̃a guilúmlom sa tagsa ca paglúmlom sa mg̃a langgam, ug -ang mg̃a pisó ng̃a guican niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pollera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a <span class="corr" id="xd31e136382" title="Fuente: pagabatóg̃an">pagabatónan</span> sa mg̃a pisó. * Capandáyan ng̃a may silvi sa pagtóon sa paglacát sa mg̃a bátang diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pollería</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a pisó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pollero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabatónan sa mg̃a pisó. * Táuo ng̃a magaláming sa mg̃a pisó sa pagbalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pollinarmente</span>. = <span lang="ceb">Pagcabayo sa borrico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pollino</span>. V. <i><a href="#e.borrico">Borrico</a></i>. * <span lang="ceb">Táuo ng̃a borong, cabos, ng̃a oaláy quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pollito</span>. = <span lang="ceb">Báta sa diótay ng̃a edad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pollo</span>. = <span lang="ceb">Pisó. * Anac sa mg̃a putiócan. * Táuo ng̃a malaláng̃on, batid.</span> -</p> -<p id="e.poma" class="hw"><span class="sc">Poma</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a sa España, mansana. * Malíng̃in ng̃a magáma sa mg̃a cahomót ng̃a nagacaláin -lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pomada</span>. = <span lang="ceb">Tamboc ng̃a maíng̃on ing̃on sa manteca, ng̃a magáma sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a cahomót, -<span class="pageNum" id="pb246">[<a href="#pb246">246</a>]</span>ug may silbi sa pagdíhog sa nauong, sa mg̃a camót ug sa bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pomar</span>. = <span lang="ceb">Tanáman ng̃a guibatónan sa mg̃a cahoy ng̃a bong̃áan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pómez</span> (piedra). = <span lang="ceb">Buga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pomífero</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a mansanas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pomo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a mansanas.</span> * V. <i><a href="#e.poma">Poma</a></i>. * <span lang="ceb">Baso ng̃a maíng̃on sa dagoay sa usá ca mansana, ng̃a pagsórlan sa mg̃a cahomót. * -Ang dayan dayan sa polóan sa espada ng̃a magapogóng sa maong espada.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pompa</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a manámbong sa mg̃a piesta ug sa mg̃a combida. * Pagparáyeg, -pagcabántog ng̃a ang̃ay sa mg̃a dagcóng táuo. * Procesion ng̃a dagcó, bantógon. * -Labtog, bitlig ng̃a magáma sa tubig, guican sa hang̃in ng̃a misolód. * Pagcabócad -sa mg̃a bisti ng̃a hatáas, sa mang̃a saya, &c., tong̃ód sa hang̃in ng̃a misolód.</span> -</p> -<p id="e.pompearse" class="hw"><span class="sc">Pompearse</span>. = <span lang="ceb">Pagparáyeg. * Paglacát ng̃a obán sa daghánan ng̃a mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pomponearse</span>. V. <i><a href="#e.pompearse">Pompearse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pomposamente</span>. = <span lang="ceb">Sa paráyeg, sa pagcabántog. * Sa pagcaámbong, sa pagcalígdong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pomposo</span>. = <span lang="ceb">Parayégon, malígdong, maámbong. * Ang mabócad, mabotód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poncil</span>. = <span lang="ceb">Sooa, limon ng̃a maáslom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ponche</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon ng̃a magáma sa aguardiente, sa limon ug asúcar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poncho</span>. = <span lang="ceb">Malúya, tapólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ponderable</span>. <span class="corr" id="xd31e136549" title="Fuente: *">=</span> <span lang="ceb">Ang arang timbáng̃on. * Ang tacós ng̃a dayégon caáyo, ng̃a pagdacóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ponderacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcamátng̃on, pagcacúgui, pagcapalándong sa pagpamólong ug sa pagbúhat sa bisan onsa. -* Pagpadáyeg caáyo, pagpadagcó sa bisan onsa. * Pagcatímbang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ponderado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a parayégon, maandácon, ng̃a magapadagcó sa iang suguílon.</span> -</p> -<p id="e.ponderador" class="hw"><span class="sc">Ponderador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáyeg caáyo, ang magapacadagcó sa bisan onsa. * Ang magapamátng̃on ug magapalándong. -* Ang magatímbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ponderal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa timbáng̃an ug sa pagtímbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ponderar</span>. = <span lang="ceb">Pagtímbang. * Pagmátng̃on, pagpalándong paghúna huna ug maáyo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ponderativo</span>. V. <i><a href="#e.ponderador">Ponderador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ponderosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa dagcóng cacógui, sa maáyong pagpalándong ug pagmátng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ponderosidad</span>. V. <i><a href="#e.pesadez">Pesadez</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ponderoso</span>. V. <i><a href="#e.pesado">Pesado</a></i>. * <span lang="ceb">Malígdong, maámbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ponedera</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a magaítlog na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ponedero</span>. = <span lang="ceb">Ang arang ibútang. * Pugarán. * Alaguían sa mg̃a itlog sa mg̃a manóc.</span> -</p> -<p id="e.ponedor" class="hw"><span class="sc">Ponedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magabótang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ponente</span>. = <span lang="ceb">Ponóan, hocom sa hocmánan ng̃a guing̃álan de la Rota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poner</span>. = <span lang="ceb">Botang, lingcor. * Pagándam, pagtagána sa bisan onsa. * Pagpósta sa sugál. * Pagsólat -sa guipasúlat sa lain. * Pagítlog sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poniente</span>. = <span lang="ceb">Casobáng̃an. * Hang̃in ng̃a guican sa casubáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ponimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pontazgo</span>. = <span lang="ceb">Salapí ng̃a ibáyad tung̃ód sa pagágui sa mg̃a tuláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pontear</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa mg̃a tuláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pontificado</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa Santos ng̃a Papa. * Tiempo, túig ng̃a pagadugáyan sa Santos ng̃a Papa -ug sa mg̃a Sres. Obispos sa ilang pagcahímtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pontifical</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa Santos ng̃a Papa. * Mg̃a bisting tanán ng̃a guibisti sa mg̃a Sres. -Obispos sa pagmisa, ug sa ubán ng̃a mg̃a tulumánon sa ilang <span class="pageNum" id="pb246a">[<a href="#pb246a">246</a>]</span>pagcaobispo. * Libro ng̃a sinulátan sa mg̃a tulumánon sa mg̃a Sres. Obispos, sa Singbahán. -* Ang salapí ng̃a nahatong̃ód sa tagsa ca Parroquia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pontificalmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa batásan sa Santos ng̃a Papa ug sa mg̃a Sres. Obispos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pontificar</span>. = <span lang="ceb">Pagángcon sa pagcahímtang sa Santos ng̃a Papa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pontífice</span>. = <span lang="ceb">Ang Arzobispo con Obispo sa tagsa ca Singbahán. * Ang Santos ng̃a Papa, pang̃ólo sa -mg̃a ponóan sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ponton</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a pagabuháton pagtúyo sa pagháoan sa mg̃a pondóhan ug sa mg̃a subá, sa -mg̃a bató, sa balás, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pontonero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay ug magahópot sa mg̃a ponton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ponzoña</span>. = <span lang="ceb">Hiló, lala, lanag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ponzoñosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa hiló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ponzoñoso</span>. = <span lang="ceb">Ang macahiló, ang malála, macalála, ang ang macalánag. * Ang macadáot sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e136761" title="Fuente: batásaa">batásan</span> ng̃a maáyo ug sa mg̃a calág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Popa</span>. = <span lang="ceb">Olín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Popamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaógay ogay, pagcaálam alam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Popar</span>. = <span lang="ceb">Pagtámay, pagyúbit sa isigcatáuo sa pagdolápi sa iang olo, con sa pagbúhat sa lain -ng̃a buhat ng̃a talamáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Popés</span>. = <span lang="ceb">Lubid ng̃a dagcó ng̃a magámit sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Popote</span>. = <span lang="ceb">Dagámi sa Indias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Populacho</span>. V. <i><a href="#e.plebe">Plebe</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Populacion</span>. V. <i><a href="#e.poblacion">Poblacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Popular</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa longsod. * Táuo ng̃a obus, ng̃a díli lioat sa mahál ng̃a guinicánan. -* Ang guihigógma sa mg̃a taguilóngsod tong̃ód sa iang maáyong buot ug gaui, tong̃ód -sa iang maáyong batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Popularidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahigógma sa mg̃a tagilóngsod sa bisan cansang táuo, ug ang mg̃a pahanóngdan sa -táuo ng̃a guihigógma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Popularmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa pagcadágoay sa longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Popularizar</span>. = <span lang="ceb">Pagcúha sa bisan cansa sa maáyong buot sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e136844" title="Fuente: isigcatagilóngsod">isigcataguilóngsod</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Populeon</span>. = <span lang="ceb">Cahomót ng̃a magáma sa mg̃a salinsíng̃an sa mg̃a cahoy ng̃a guing̃álan ug álamo blanco, -sa tamboc sa baboy ug sa obán ng̃a isalácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Populoso</span>. = <span lang="ceb">Longsod ng̃a guimpúy-an sa daghánan ng̃a mg̃a tagilóngsod, mg̃a molópio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poquedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadiótay, pagcadíot. * Pagcatálao. * Bisan onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poquillo</span>, lla, to, ta. = <span lang="ceb">Diótay uyámot. * Macariót caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poquísimo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poquitico</span>, ca, llo, lla, to, ta. = Idem. * <span lang="ceb">Diriót, diriót uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poquito</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang malúya, ang oaláy cosóg ug gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Por</span>. = <span lang="ceb">Tong̃ód. * Sa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porcal</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa mg̃a ciríoelas ng̃a dagcó ug díli maáyo caáyo, sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porcel</span>. = <span lang="ceb">Baboy ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porcelana</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a pinggan, mg̃a panácsan, &c., ng̃a pino caáyo, masínao ug masíhag. * Panácsan -ng̃a dagcó, ng̃a pagabotáng̃an sa gatas, sa sabáo, sa matám-is, &c. * Color ng̃a maputí ng̃a sináctan sa asul.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porcino</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa baboy. * Baboy ng̃a diótay. * Hobág sa olo cay hingpácng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porcion</span>. = <span lang="ceb">Bahin ng̃a macúha ug <span class="corr" id="xd31e136939" title="Fuente: mabúlag">mabólag</span> sa bisan diin. * Ang sod-an ng̃a ihátag sa bisan cansa, sa adlao ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porcionero</span>. V. <i><a href="#e.participe">Partícipe</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb247">[<a href="#pb247">247</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Porcionista</span>. = <span lang="ceb">Ang tacús ng̃a pagatagáan sa bisan onsang bahin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porcipelo</span>. = <span lang="ceb">Ang balahíbo ng̃a malíg-on sa baboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porciúncula</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot sa pagpasáilo sa mg̃a salá ng̃a macúha sa mg̃a Singbahán ni S. Francisco, -sa icadúha ca <span class="corr" id="xd31e136972" title="Fuente: arlao">adlao</span> sa Agosto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porcuno</span>. = <span lang="ceb">Ang ang̃ay ug ang nahatong̃ód ca baboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porche</span>. = <span lang="ceb">Atóp atóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pordiosear</span>. = <span lang="ceb">Pagquilímos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pordiosería</span>. = <span lang="ceb">Opicio con cahímtang sa pagquilímos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pordiosero</span>. = <span lang="ceb">Pobres, hang̃ol ng̃a maquiglímos tong̃ód sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porfía</span>. = <span lang="ceb">Pagcalális lalis. * Pagcacanúnay, pagcaúsob osob sa pagbúhat sa bisan onsa sa masingcámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porfiadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa tinúyo caáyo, sa masingcámot, sa pagcaósob osob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porfiado</span>. = <span lang="ceb">Ang magaósob osob sa bisan onsa. * Ang díli magaópod sa iang húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porfiador</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.porfiar" class="hw"><span class="sc">Porfiar</span>. = <span lang="ceb">Paglális lalis, pagíndig indig. * Paópod opod sa pagbúhat con sa pagpamólong sa bisan -onsa. * Pagdáyon sa pagcacanúnay sa bisan onsang tuyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pórfido</span>. = <span lang="ceb">Batóng mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porgadero</span>. = <span lang="ceb">Alíg-ig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pormenor</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a tolotagídyot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poro</span>. = <span lang="ceb">Bohóng diótay uyámot sa mg̃a laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porosidad</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a bohó ng̃a magamáy sa usá ca laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poroso</span>. = <span lang="ceb">Ang may mg̃a bohó ng̃a magamáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Por qué?</span> = <span lang="ceb">Mano? ng̃ano?</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porque</span>. = <span lang="ceb">Cay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porquera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagahigdáan ug pagahipúsan sa mg̃a baboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porquería</span>. = <span lang="ceb">Hugao, cahámos, sagbot, boling, tae. * Pagcaólag, pagcaláo-ay. * Buhat ng̃a daótan, -maláo-ay, maólag. * Bisan onsa sa diótay ng̃a bale, ng̃a oaláy polós. * Bong̃a ug -bisan onsang <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> ng̃a magadáot sa <span class="corr" id="xd31e137120" title="Fuente: nacacáon">macacáon</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porqueriza</span>. = <span lang="ceb">Tangcál ng̃a pagalamíng̃an sa mg̃a baboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porquerizo</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay sa mg̃a baboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porquero</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porqueron</span>. = <span lang="ceb">Mananácop ng̃a modácop sa mg̃a saláan ug magadála caníla sa presóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porquezuelo</span>. = <span lang="ceb">Baboy ng̃a diótay. * Táuo ng̃a talamáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porra</span>. V. <i><a href="#e.cachiporra">Cachiporra</a></i>. * <span lang="ceb">Pagparáyeg, pagcaándac. * Táuo ng̃a magaópod opod sa iang suguílon, ng̃a magabórlay -ug magaaling̃ása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porraceo</span>. = <span lang="ceb">Ang may color ng̃a berde maíng̃on sa color sa seboyas ng̃a guing̃álan ug puerros.</span> -</p> -<p id="e.porrada" class="hw"><span class="sc">Porrada</span>. = <span lang="ceb">Pagcapócpoc, pagcabúnal sa cahoy ng̃a guing̃álan ug porra. * Polong ng̃a caoang ng̃a -oaláy cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porrazo</span>. = Idem hasta <i lang="ceb">polong</i>. * <span lang="ceb">Bisan onsang pocpoc. * Pagcahagpá, pagcahágbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porrear</span>. V. <i><a href="#e.porfiar">Porfiar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porrería</span>. V. <i><a href="#e.porrada">Porrada</a></i> desde <i lang="ceb">polong</i>. -</p> -<p id="e.porreta" class="hw"><span class="sc">Porreta</span>. = <span lang="ceb">Dahon ng̃a linhod sa mg̃a seboya, sa trigo, sa humáy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porrilla</span>. = <span lang="ceb">Bacbac ng̃a icahíngpit sa mg̃a lansang, sa mg̃a táuo ng̃a magabúhat sa mg̃a puthao -ng̃a <span class="corr" id="xd31e137227" title="Fuente: ilánsaug">ilánsang</span> sa mg̃a itolonób, sa mg̃a cocó sa mg̃a cabayo. * Hobág ng̃a motoróc sa mg̃a luha -luha sa mg̃a cabayo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porrillo</span> (a). = <span lang="ceb">Sa pagcadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porrina</span>. = <span lang="ceb">Ang trigo, ang humáy, &c., con diótay ug malúnghao pa.</span> * V. <i><a href="#e.porreta">Porreta</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porro</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a borong, cabos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porron</span>. = <span lang="ceb">Mahináyon, madugáyon. * Sorlánan sa tubig, bino, &c., ng̃a may usá ca tomóy ng̃a hatáas -ng̃a pagaímnan.</span> -<span class="pageNum" id="pb247a">[<a href="#pb247a">247</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Porta</span>. = <span lang="ceb">Talambóan ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a luthang sa mg̃a sacayán. * Talambóan sa cubierta, -sa salog sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portalmízcle</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa Asia, tinggalóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portabandera</span>. = <span lang="ceb">Bacos ng̃a guibotáng̃an sa usá ca puyo puyo sa atubáng̃an sa pagsolód sa tomóy sa -cahoy ng̃a guitaólan sa bandela.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portacarabina</span>. = <span lang="ceb">Puyo puyo sa panit ng̃a guibítay sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo, ng̃a pagasórlan sa tomóy -sa mg̃a pusil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portacartas</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa mg̃a sulat, táuo ng̃a may opicio sa pagdála sa mg̃a sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portada</span>. = <span lang="ceb">Atubáng̃an sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a baláy, &c., ug sa bisan onsa. * Ang nahaúnang -nauong sa mg̃a libro ng̃a inimprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadála, ang magahátod sa bisan onsa. * Papán ng̃a halagpád ng̃a pagabotáng̃an -sa mg̃a pinggan ng̃a sinórlan sa mg̃a sod-an, sa pagdála dala sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portaestandarte</span>. = <span lang="ceb">Soldado ng̃a magadála sa bandela.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portafusil</span>. = <span lang="ceb">Gorca, tinábas sa panit sa pagbála sa pusil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portaguion</span>. = <span lang="ceb">Soldado ng̃a magadála sa guion.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portal</span>. = <span lang="ceb">Silong. * Atóp atóp ng̃a pagasilóng̃an.</span> -</p> -<p id="e.portalenya" class="hw"><span class="sc">Portaleña</span>. = <span lang="ceb">Talambóan ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a luthang sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portaleto</span>. = <span lang="ceb">Bantay ng̃a nagaátang sa pultahán ng̃a solórlan sa longsod, sa paghíling sa mg̃a manggad -ng̃a isolód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portalon</span>. = <span lang="ceb">Talambóan ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a hagdan sa pagsáca sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portante</span>. = <span lang="ceb">Paglacát ng̃a caogalíng̃on sa mananáp, sa mg̃a cabayo, &c.</span> * (Tomar el). = <span lang="ceb">Paglacáo sa madalí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portantillo</span>. = <span lang="ceb">Paglacát ng̃a madalí caáyo sa cabayo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portañola</span>. V. <i><a href="#e.portalenya">Portaleña</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portañuela</span>. = <span lang="ceb">Tinábas ng̃a panápton ng̃a igatábon sa si-si sa mg̃a calson, dapit sa atubáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portapaz</span>. = <span lang="ceb">Ang laráoan sa salapí, &c., ng̃a icahátag sa pas sa mg̃a Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portar</span>. = <span lang="ceb">Pagpatigáyon sa bisan onsa, sa pagcaáyo con sa pagcadaótan. * Pagbísti sa maáyo, pagalíma -ug maáyo sa mg̃a casangcápan sa baláy. * Paglólot con may quinahánglan pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portátil</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon pagadáron sa bisan diin. * Ang masáyon pagabálhin balhínon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portaventanero</span>. = <span lang="ceb">Ang panday ng̃a magabúhat sa mg̃a tacop, sa mg̃a pultahán ug sa mg̃a talambúan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portazgo</span>. = <span lang="ceb">Salapí ng̃a ibáyad tong̃ód sa pagágui sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcahagpá, pagcahágbong sa mg̃a tacop cay guisara sa hang̃in. * Pagcasára sa pultahán -sa pagpasipála sa bisan cansa, ug arón díli macasolód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porte</span>. = <span lang="ceb">Salapí ng̃a ibáyad tong̃ód sa pagdála sa bisan onsa, sa bisan diin ng̃a lugála. * -Caogalíng̃on ng̃a pagpoyó, pagbatásan ug pagcabóhi sa bisan cansa. * Pagcahamíli, -pagcamahál sa guinicánan sa mg̃a táuo. * Pagcadagcó, pagcalóang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portear</span>. = <span lang="ceb">Pagdála sa bisan onsa, sa bisan diin, tong̃ód sa sohol ng̃a guisabótan. * Paghágbong -sa mg̃a tacop. * Pagágui sa bisan onsa sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portento</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an. * Macalilísang, macacógmat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portentosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamilagros, sa pagcating̃ála, sa pagcahibólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portentoso</span>. = <span lang="ceb">Cating̃aláhan, hibólng̃an. * Macalilísang, macacógmat, macahahárloc.</span> -<span class="pageNum" id="pb248">[<a href="#pb248">248</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Portería</span>. = <span lang="ceb">Ang pultahán ng̃a dagcó sa mg̃a conbento, sa mg̃a caparían. * Opicio ug ang solód -sa portero. * Cadaghánan sa mg̃a pultahán nagatanán sa usá ca sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may opicio ug catungdánan sa pagócab, sa <span class="sic" title="Corrección: pagábi">pagábli</span> ug sa pagsára sa mg̃a tacop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pórtico</span>. = <span lang="ceb">Sulód ng̃a guiátpan ng̃a guilibótan sa mg̃a columna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Portillo</span>. = <span lang="ceb">Bohó, alaguían sa mg̃a cota ug sa mg̃a bongbong, sa mg̃a pared. * Tacop ng̃a diótay -ng̃a guipahaáng̃ay sa lain ng̃a pultáhan ng̃a dagcó. * Ang guibang sa bisan onsa ng̃a -natípac. * Pultáhan ng̃a solórlan sa ubán ng̃a mg̃a longsod, ng̃a díli mahímo ng̃a -pagasórlan sa bisan onsa ng̃a tacós ng̃a hilng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porton</span>. = <span lang="ceb">Poltahán ng̃a guibótang sa solód ug tong̃ód sa hagdanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porvenir</span>. = <span lang="ceb">Omalábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Porvida</span>. = <span lang="ceb">Pagpanómpa tong̃ód sa quinabóhi sa Dios ug sa iang mg̃a santos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pos</span> (en). = <span lang="ceb">Dayon, sonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posa</span>. = <span lang="ceb">Pagcabágting tong̃ód sa mg̃a minatáy. * Pagcahonóng sa managyáyong sa mg̃a minatáy -ug sa moobán sa lobóng, sa pagcanta sa <span class="corr" id="xd31e137541" title="Fuente: usú">usá</span> ca responso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posada</span>. = <span lang="ceb">Caogalíng̃on ng̃a baláy sa tagsa tagsa, pinuyánan. * Halapítan. * Sorlánan sa cuchillo, -sa tenedor ug sa cuchara ng̃a guidála sa táuo ng̃a magabiaje. * Sulód ng̃a pagapúy-an -sa mg̃a sologóon ng̃a babáye sa mg̃a baláy sa mg̃a hari ug sa mg̃a dagcóng táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posadera</span>. = <span lang="ceb">Sampot, ililíngcod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posadero</span>. = <span lang="ceb">Tagía sa halapítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posante</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a díli malíhoc caáyo sa paglayág na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posar</span>. = <span lang="ceb">Pagpoyó sa halapítan. * Pagpoyó. * Paglíngcod, pagpahamórlay, paghóoay. * Pagbátog -sa mg̃a langgam. * Pagbótang sa bisan onsa ng̃a guibála con <span class="corr" id="xd31e137580" title="Fuente: gnipás-an">guipás-an</span> sa paghóoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posdata</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guisúlat pagdógang sa mg̃a sulat, sa human na ang pagbótang sa pecha -ug sa pirma.</span> -</p> -<p id="e.poseedor" class="hw"><span class="sc">Poseedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magasácop sa bisan onsa sa ilálom sa iang gahóm. * Tagía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poseer</span>. = <span lang="ceb">Pagtagía sa bisan onsa. * Pagbáton sa bisan onsa sa ilálom sa gahóm ng̃a caugalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poseido</span>. V. <i><a href="#e.poseso">Poseso</a></i>. * <span lang="ceb">Ang magabúhat sa mg̃a buhat ng̃a daútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posesion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatagía, pagcahaágom sa bisan onsa. * Pagcabótang sa táuo ng̃a guisórlan sa mg̃a -yaoa. * Húna húna ng̃a maáyo con daótan sa tong̃ód sa isigcatáuo. * Yota, baláy, &c., -ng̃a caugalíng̃on sa bisan cansa.</span> -</p> -<p id="e.posesional" class="hw"><span class="sc">Posesional</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagcatagía sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posesionarse</span>. = <span lang="ceb">Pagdáoat sa bisan onsa, pagsógod sa pagcatagía sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posesionero</span>. = <span lang="ceb">Ang tagía sa mg̃a hayúpan ng̃a nahímo opód ug tagía sa mg̃a lugar ng̃a calán-an sa -mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p id="e.poseso" class="hw"><span class="sc">Poseso</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guisórlan sa mg̃a yaoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posesor</span>. V. <i><a href="#e.poseedor">Poseedor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posesorio</span>. V. <i><a href="#e.posesional">Posesional</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poseyente</span>. V. <i><a href="#e.poseedor">Poseedor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posfecha</span>. = <span lang="ceb">Pecha, adlao ng̃a sonód sa matúod ng̃a adlao ug pecha.</span> -</p> -<p id="e.posibilidad" class="hw"><span class="sc">Posibilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahímo sa bisan onsa. * Ang bahándi, ang puhónan, ang catigayónan, ang salapí sa -bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posibilitar</span>. = <span lang="ceb">Pagpatigáyon arón mahímo ug bisan onsa ng̃a díli macúli onta.</span> -<span class="pageNum" id="pb248a">[<a href="#pb248a">248</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Posible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang himóon ug buháton.</span> * V. <i><a href="#e.posibilidad">Posibilidad</a></i> desde <i lang="ceb">ang puhónan</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posiblemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahímo.</span> -</p> -<p id="e.posicion" class="hw"><span class="sc">Posicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Positivamente</span>. = <span lang="ceb">Pagcamatúod, sa oaláy duha duha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Positivo</span>. = <span lang="ceb">Matúod, ang dayág caáyo, ang oaláy duha duha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pósito</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagatipígan sa trigo, sa humáy, &c., sa mg̃a longsod, ng̃a itagána con -may quinahánglan pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Positura</span>. V. <i><a href="#e.posicion">Posicion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posma</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóg-at, pagcahínay, pagcadúgay. * Táuo ng̃a madugáyon, mahináyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poso</span>. = <span lang="ceb">Lalog. * Pagpahóoay, pagpahamórlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pospelo</span> (á). = <span lang="ceb">Sa díli ang̃ay, sa pagcabátoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posponer</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa usá ca botang sa pagcasonód sa laín ng̃a butang. * Pagpabíli ug paghigúgma -sa usá ca butang sa diótay ng̃a bili sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posta</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a cabayo ng̃a guibótang botang sa mg̃a cadalánan, sa pagdáoat daoat sa mg̃a -táuo ug sa mg̃a súlat, sa madalí caáyo, sa oaláy honóng ug lang̃an. * Lugar ng̃a guibutáng̃an -sa mg̃a posta. * Cahalayóon cutub sa usá ca posta sa lain ng̃a posta. * Ang táuo ng̃a -magaobán sa posta, ng̃a magabiaje sa madalí caáyo. * Hioa sa carne, sa isda ug sa -bisan onsa pa. * Balang diótay sa tingga ng̃a dolodagcó sa guing̃álan ug perdigones.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poste</span>. = <span lang="ceb">Halígueng bató, sa cahoy con sa tumbága, columna. * Castigo ng̃a guihátag sa mg̃a -magtotóon sa ilang mg̃a guitón-an, sa pagpatíndog caníla sa pagcadúgay dugay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postema</span>. = <span lang="ceb">Hobág ng̃a ponó sa nana. * Táuo ng̃a samócan, ng̃a magabúrlay ug magaaling̃ása. * -Táuo ng̃a magpaháyag ug magapadayág sa iang isigcatáuo sa casáquet sa iang cásing -cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postemero</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa mg̃a mananámbal sa pagsí-si sa mg̃a hobág.</span> -</p> -<p id="e.postergacion" class="hw"><span class="sc">Postergacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoláhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postergar</span>. = <span lang="ceb">Pagoláhi, pagsonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posteridad</span>. = <span lang="ceb">Lioat, calioátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posterior</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaoláhi, ang mosonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posterioridad</span>. V. <i><a href="#e.postergacion">Postergacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posteriormente</span>. = <span lang="ceb">Oña. * Sa oláhi, sa pagcasonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Posteta</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a pliego ng̃a papel ng̃a guisolosócsoc sa mg̃a impresor, sa paghípos -sa mg̃a libro ng̃a inimprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postigo</span>. = <span lang="ceb">Pultahán ng̃a guibótang sa lugar ng̃a tolotinágo sa mg̃a baláy. * Tacop sa usá lamang -ca dahon. * Tacop ng̃a diótay ng̃a guipahaáng̃ay sa lain pultahán ng̃a dagcó. * Pultahán -ng̃a solórlan sa mg̃a longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postila</span>. = <span lang="ceb">Pagmátng̃on ng̃a guibótang sa mg̃a daplin sa mg̃a dahon sa mg̃a libro, arón sabóton -ug maáyo ang cahológan sa guisúlat dihá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postilador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabótang sa mg̃a pagmátng̃on ng̃a guiíng̃on caron.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postilla</span>. = <span lang="ceb">Cugan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postillon</span>. = <span lang="ceb">Sologóon ng̃a magacabayo pagóna sa mg̃a posta, sa pagtórlo caníla sa dalan, ug sa -pagsíbog, sa pagóli sa mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postilloso</span>. = <span lang="ceb">Ang may cugan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postiza</span>. = <span lang="ceb">Bongbong sa mg̃a sacayán ng̃a guitáod sa ibábao sa cubierta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postizo</span>. = <span lang="ceb">Ang guibótang lamang sa ibábao, sa salingcápao. * Bohócan ng̃a idúgang sa mg̃a táuo -ng̃a guihinágan sa bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postimeridiano</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa hapon. * Ang tiempo ng̃a sonód, ng̃a lioas sa odto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postor</span>. V. <i><a href="#e.ponedor">Ponedor</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb249">[<a href="#pb249">249</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Posparto</span>. = <span lang="ceb">Pagánac ng̃a sonód sa lain ng̃a pagánac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahapá, pagcaóbo, pagcayáob. * Pagcalúya guican sa saquét con sa casáquet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postrador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóncag, ang magaláglag. * Ang magapaóbos. * Papán ng̃a ibútang sa tiílan sa -mg̃a lingcoránan sa coro ng̃a pagatónban sa hingtúngdan ng̃a religioso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postrar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaóbos. * Paglóhor. * Pagobó, pagyáob, paghapá. * Pagbóncang, pagláglag, paggobá. * Paglúya, pagcúha sa gahóm, sa cosóg. -* Pagámpo, pagpang̃amúyo.</span> -</p> -<p id="e.postre" class="hw"><span class="sc">Postre</span>. = <span lang="ceb">Ang matám-is, ang mg̃a bong̃a, &c., ng̃a ibútang sa lamesa sa catapúsan sa mg̃a pagcáon, -sa human na ang pagcáon sa mg̃a sod-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postre</span> (á la). = <span lang="ceb">Sa catapúsan.</span> -</p> -<p id="e.postremo" class="hw"><span class="sc">Postremo</span>. = <span lang="ceb">Ang toa, ang anáa sa oláhi, sa catapúsan.</span> -</p> -<p id="e.postreramente" class="hw"><span class="sc">Postreramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatápus, sa catapúsan, sa pagcaoláhi.</span> -</p> -<p id="e.postrero" class="hw"><span class="sc">Postrero</span>. V. <i><a href="#e.postremo">Postremo</a></i>. * <span lang="ceb">Ang magaoláhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postrimeramente</span>. V. <i><a href="#e.postreramente">Postreramente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postrimería</span>. = <span lang="ceb">Caolahían. * Ang mg̃a túig ng̃a <span class="corr" id="xd31e138021" title="Fuente: catapúsasan">catapúsan</span> sa <span class="corr" id="xd31e138024" title="Fuente: quinbúhi">quinabúhi</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postrimero</span>. V. <i><a href="#e.postre">Postre</a></i> y <i><a href="#e.postrero">Postrero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postulacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahing̃álan sa Obispo sa usá ca Singbahán, ng̃a guibúhat sa mg̃a Padreng canónigo, -ug ng̃a quinahánglan sa pagtógot sa Santos ng̃a Papa, tung̃ód cay Obispo man sa lain -ng̃a Singbahán ang tinórlo, ug tong̃ód ba sa lain ng̃a cabilínggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postulado</span>. = <span lang="ceb">Ang madayág uyámot, ang díli quinahánglan ng̃a <span class="corr" id="xd31e138053" title="Fuente: asúyon">asóyon</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postulador</span>. = <span lang="ceb">Ang Padreng canónigo ng̃a magatórlo sa pagcaobispo sa táuo ng̃a díli unta mahímo ng̃a -itódlo. * Ang mang̃áyo sa hocmánan sa <span class="corr" id="xd31e138063" title="Fuente: Rota">Roma</span> sa pagbaláod sa pagcasantos sa bisang cansang táuo ng̃a nagaalágad ug maáyo sa Dios -sa buhi pa sia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postular</span>. = <span lang="ceb">Pang̃ang̃áyo sa pagcaponóan sa usá ca Singbahán sa táuo ng̃a díli onta mahímo ng̃a itórlo ing̃on -sa tulumánon sa santa Iglesia, con díli onta itógot sa Santos ng̃a Papa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Póstumo</span>. = <span lang="ceb">Ang ipabántog ug ipabaláod sa lioas sa camatáyon, sa obus na namatáy ang magabúhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Postura</span>. V. <i><a href="#e.posicion">Posicion</a></i>. * <span lang="ceb">Pagtanóm sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. * Ang bili ng̃a guipabíli sa mang̃a ponóan -sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> ng̃a ibalígya sa longsod. * Ang bale ng̃a guipabale sa magapálit sa bisan onsa ng̃a -ibalígya. * Pagcapósta, pagpósta. * Pagcaóyon. * Itlog sa mg̃a langgam. * Cahoy con tanóm ng̃a ilálin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potable</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo, ang arang imnon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potado</span>. = <span lang="ceb">Hobóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potador</span>. = <span lang="ceb">Ang moínom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potaje</span>. = <span lang="ceb">Sabáo sa laolla, &c. * Mg̃a liso ng̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span>, ng̃a guinisál. * Ang maong mg̃a liso ng̃a hílao. * Ang ilímnon ng̃a magáma sa daghánan -ng̃a mg̃a sacót. * Catilíngban, cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a caoang ug ng̃a oaláy -polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potajería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a liso, mg̃a balátong, &c., ng̃a laya, ug hiláo, ng̃a pagaguisálon. -* Solód ng̃a pagatipígan sa mg̃a balátong ng̃a icabúhat sa mg̃a guisál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potajero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magabántay sa potajería sa mg̃a baláy ng̃a hiriánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potala</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a tinácgos sa tomóy olín con sa dolong sa mg̃a sacayán, ng̃a icapondo sa mg̃a -bote ug sa mg̃a sacayán ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potar</span>. = <span lang="ceb">Pagsíbo sa mg̃a tacsánan ug sa mg̃a timbáng̃an. * Pagínom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pote</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa yota ng̃a hatáas, ng̃a pagaímnan ug pagabotáng̃an sa mg̃a ilímnon, tinghoy. -* Masetasán <span class="pageNum" id="pb249a">[<a href="#pb249a">249</a>]</span>ng̃a pagatámnan sa mg̃a tanóm ng̃a mahomót ug bulácan. * Tacsánan ug timbáng̃an ng̃a -pagasibóan sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pote</span>. (á). = <span lang="ceb">Sa pagcadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potencia</span>. = <span lang="ceb">Gahóm, galámhan. * Cosóg. * Pagcahópot sa mg̃a Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potencial</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm, cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potencialidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahímo. * Pagcatómbas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potencialmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatómbas. * Sa pagcahímo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potentado</span>. = <span lang="ceb">Hari, príncipe. * Táuo ng̃a gahúman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potente</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahúm, ang gahúman. * Ang macalíoat. * Salapían, salapiánon, arunáhan. * Dagcó, dagcóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potentemente</span>. = <span lang="ceb">Sa gahóm. * Sa casóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potenza</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a guibalábag sa tamóy sa lain ng̃a cahoy sa pagcadágoay sa usá ca T.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potenzado</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a maíng̃on sa usá ca T.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poterna</span>. = <span lang="ceb">Poltahán sa mg̃a cota, sa mg̃a longsod, ng̃a guilibótan sa cota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potestad</span>. = <span lang="ceb">Gahóm, pagcabóot. * Hocom, magbolóot. * Mg̃a Ángeles sa icánom ca ponong ponóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potestativo</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa gahóm sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potingue</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang ilímnon sa botica.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potísimo</span>. = <span lang="ceb">Mahál, hamíli caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potista</span>. = <span lang="ceb">Ang hing̃ínom sa bino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potra</span>. = <span lang="ceb">Dagcóng lagáy, daloac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potranca</span>. = <span lang="ceb">Cabayo baye, ng̃a díli mocápin sa toló ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potrera</span>. = <span lang="ceb">Bosal ng̃a ibútang sa mg̃a cabayong báta pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potrero</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagcóng lagáy. * Ang magabántay sa mg̃a cabayong báta pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potril</span>. = <span lang="ceb">Solóp ng̃a pagabatónan sa mg̃a cabayong báta, sa <span class="sic" title="Corrección: guipangbúlag">guipanagbúlag</span> na sa mg̃a inahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potrilla</span>. = <span lang="ceb">Tigúlang ng̃a nagapacabáta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potro</span>. = <span lang="ceb">Cabayo ng̃a báta pa. * Capandáyan ng̃a <span class="sic" title="Corrección: guipangsaquétan">guipanagsaquétan</span> niádtong tiempo sa mg̃a saláan ng̃a oalá boot matúg-an sa ilang mg̃a salá.</span> * V. <i><a href="#e.incordio">Incordio</a></i>. * <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a macasámoc. * Caihían sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Potroso</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagcóng lagáy, ang daloácan. * Ang paláran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poya</span>. = <span lang="ceb">Tinápay ng̃a guibáyad sa tagía sa horno ng̃a pagalótoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poyal</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a igatábon sa mg̃a lingcoránan ng̃a guing̃álan ug poyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poyata</span>. = <span lang="ceb">Alsáhan, lugar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a baso, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poyo</span>. = <span lang="ceb">Lincoránan sa cota. * Salapí ng̃a ibáyad sa mg̃a hocom tong̃ód sa pagtúman sa ilang -catongdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Poza</span>. = <span lang="ceb">Bohó ng̃a tubígan, danáoan.</span> -</p> -<p id="e.pozal" class="hw"><span class="sc">Pozal</span>. = <span lang="ceb">Timba, cabo. * Taryao, &c., ng̃a sinolód ug linobóng sa yota, sa pagbótang sa bino, -sa tubig, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pozanco</span>. = <span lang="ceb">Oloatábay ng̃a mahabílin sa baybáyon sa paghunás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pozo</span>. = <span lang="ceb">Atábay. * Lugar ng̃a labíng halálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pozuelo</span>. V. <i><a href="#e.pozal">Pozal</a></i>. * <span lang="ceb">Taryao, sorlánan sa bisan onsa.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cpr" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cpr.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">PR</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p id="e.practica" class="first hw"><span class="sc">Práctica</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóhat sa bisan onsa, pagcaánad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Practicable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang boháton, ang masáyon mobóhat, mahímo, magáma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Practicador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabúhat, ang maánad sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prácticamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaánad, sa pagbúhat gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Practicante</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang madúgay sa pila ca túig sa luyo sa maestro, arón maálam ug maáyo sa bisan onsang opicio. -* Ang magaalíma ug magabántay sa mg̃a hospital, sa mg̃a masaquét.</span> -<span class="pageNum" id="pb250">[<a href="#pb250">250</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Practicar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat. * Pagánad. * Pagbúhat sa bisan cansa sa iang opicio sa luyo sa iang maestro, -sa pila ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Práctico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa práctica. * Ang maálam, ang maánad sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Practicon</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam sa bisan onsa cay guisúmay sumay nia sa nacadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pradera</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pradería</span>. = <span lang="ceb">Patag, datáy sa daghánan ng̃a mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> sa mg̃a mananáp. * Compay sa mg̃a mananáp, ng̃a hatáas ug ng̃a mahímo ng̃a galábon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Praderoso</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa prado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prado</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a datág ng̃a pagatobóan sa dagámi, sa cumpay, sa <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> sa mg̃a mananáp. * Lugar ng̃a guitámnan sa mg̃a cahoy ng̃a haróol sa mg̃a longsod, -ng̃a pagduláan sa mg̃a táuo ug pagasóroy soróyan nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pragmática</span>. = <span lang="ceb">Sogo sa mg̃a ponóan, sa mg̃a hari, ng̃a guipabaláod sa cadaghánan ng̃a hingtúngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prasio</span>. = <span lang="ceb">Batóng mahál ng̃a berde.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prasma</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a berde.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pravedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadaútan, pagcang̃íl-ad sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pravo</span>. = <span lang="ceb">Daútan, tampalásan, sa malágsot ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Praxis</span>. V. <i><a href="#e.practica">Práctica</a></i>. -</p> -<p id="e.pre" class="hw"><span class="sc">Pre</span>. = <span lang="ceb">Sohol ng̃a ihátag sa matagádlao sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p id="e.preambulo" class="hw"><span class="sc">Preámbulo</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a guisóndan sa bisan onsang suguílon. * Mg̃a polong ng̃a licó licó sa mg̃a -suguílon ng̃a oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prebenda</span>. = <span lang="ceb">Sohol sa Singbahán ng̃a guican sa pagcacanónigo, sa pagcucura, &c. * Opicio ng̃a hatáas -ug labí sa mg̃a Padreng canónigo sa mg̃a Catedral. * Salapí ng̃a ihátag arón mamíño -ug bisan quinsang babáye con arón mosolód sa pagcamonja, ug arón magaestudio ug bisan -quinsang laláqui. * Opicio sa diótay ng̃a cabórlay ug sa dagcóng caposlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prebendado</span>. = <span lang="ceb">Padre ng̃a may dagcóng opicio sa mg̃a Catedral.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prebendar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa dagcóng opicio sa mg̃a Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prebostazgo</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcaponóan sa mg̃a caparían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preboste</span>. = <span lang="ceb">Ponóan sa mg̃a caparían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precariamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadíli madúgay. * Sa pagcainótang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precario</span>. = <span lang="ceb">Ang inótang, ang guiángcon sa bisan cansa hasta sa pagbóot lamang sa lain. * Ang díli -madúgay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precaucion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatagána, pagcaándam sa pagcóha sa mg̃a casámoc, sa mg̃a caoláng̃an, sa mg̃a cabilínggan -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.precaucionado" class="hw"><span class="sc">Precaucionado</span>. = <span lang="ceb">Ang magaándam, ang magatagána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precaucionarse</span>. = <span lang="ceb">Pagándam, pagtagána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precautelar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prevenir</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precavido</span>. V. <i><a href="#e.precaucionado">Precaucionado</a></i>. * <span lang="ceb">Batid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precedencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaóna. * Sinógdan. * Pagcaponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precedente</span>. = <span lang="ceb">Ang moóna, sinógdan, guinsóndan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preceder</span>. = <span lang="ceb">Pagóna, pagsógod. * Pagponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preceptista</span>. = <span lang="ceb">Ang magatóon, ug ang magatódlo sa mg̃a tolománon sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preceptivo</span>. = <span lang="ceb">Ang guibotáng̃an sa mg̃a tolománon sa bisan onsa, sa mg̃a sogo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precepto</span>. = <span lang="ceb">Sogo, tolománon. * Pagtolón-an. * Ang tagsa sa mg̃a sugo sa Dios. * Pagcabóot sa mg̃a -ponóan sa mg̃a caparían ng̃a tacós pagatománon sa ilang mg̃a guinsacópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preceptor</span>. = <span lang="ceb">Magtotóon, ang magatóon sa gramática.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preces</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a socna, mg̃a tocso ng̃a nacóha sa santos ng̃a Sulat, ug magámit sa Singbahán sa -pagpang̃áyo sa Dios sa iang mg̃a calóoy, ang guiobánan <span class="pageNum" id="pb250a">[<a href="#pb250a">250</a>]</span>sa obán ng̃a mg̃a pagámpo ug pagpang̃ádye. * Mg̃a pagpang̃amúyo sa Santos ng̃a Papa -ug ang mg̃a pagtógot sa maong Papa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preciado</span>. = <span lang="ceb">Mahál, hamíli, bilírhon, sa dagcóng bale. * Parayégon, maandácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preciador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapabíli sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preciar</span>. V. <i><a href="#e.apreciar">Apreciar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagparáyeg, pagándac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precinta</span>. = <span lang="ceb">Tinábas ng̃a panit ng̃a icalíg-on sa mg̃a esquina sa mg̃a cajon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precintar</span>. = <span lang="ceb">Paglíg-on sa mg̃a esquina sa mg̃a cajon ug sa mg̃a lutac sa mg̃a papán, sa mg̃a tinábas -ng̃a panit. * Pagcóros coros, sa mg̃a sinta, sa mg̃a cajon ng̃a sinórlan sa mg̃a manggad, -arón díli boncágon ug hilng̃on con díli sa lugar lamang ng̃a pagahonóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precio</span>. = <span lang="ceb">Bili sa bisan onsa. * Maáyong dong̃og, maáyong ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preciosamente</span> = <span lang="ceb">Sa pagcamahál, sa pagcabilírhon, sa pagcadagcóng bale.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preciosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcamahál, pagcahamíli, pagcabilírhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precioso</span>. = <span lang="ceb">Mahál, hamíli, bilírhon, sa dagcóng bale. * Táuo ng̃a matístis, malipáyon.</span> -</p> -<p id="e.precipicio" class="hw"><span class="sc">Precipicio</span>. = <span lang="ceb">Ambácan, lugar ng̃a may catáhap sa pagcahólog sa magalacát, ng̃a catahápan sa pagcahólog. -* Pagcapúcan, pagcahólog ng̃a ahat. * Pagcadáot ng̃a laoásnon ug calágnon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precipitacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaámbac, pagcahólog. * Pagcahanáyac, pagcadilí sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa -bisan onsa. * Pagcahólog sa obus sa mg̃a sorlánan, sa labíng mabóg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precipitadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadilí, sa pagcahanáyac sa oaláy paghúna húna ug pagmátng̃on, sa oaláy salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precipitadero</span>. V. <i><a href="#e.precipicio">Precipicio</a></i>. -</p> -<p id="e.precipitado" class="hw"><span class="sc">Precipitado</span>. = <span lang="ceb">Boang boang, ang mahanáyac sa oaláy húna húna ug pagmátng̃on. * Ang mahólog sa obus -sa mg̃a sorlánan. * Lalog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precipitante</span>. = <span lang="ceb">Ang magapahanáyac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precipitar</span>. = <span lang="ceb">Ambac, holog, pocan. * Pagpahanáyac sa bisan cansa sa mg̃a icadáot ng̃a laoásnon ug -calágnon.</span> -</p> -<p id="e.precipite" class="hw"><span class="sc">Precípite</span>. = <span lang="ceb">Ang guibótang sa may catáhap sa pagcahólog, sa pagcaámbac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precipitosámente</span>. V. <i>Precitadamente</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precipitoso</span>. = <span lang="ceb">Ang nahándig, ang nahanáyhay, ang madánglog.</span> V. <i><a href="#e.precipite">Precípite</a></i>, y <i><a href="#e.precipitado">Precipitado</a></i> hasta <i lang="ceb">ang mahólog</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precipuamente</span>. = <span lang="ceb">Ang labí pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precipuo</span>. = <span lang="ceb">Ang ona, ang labí. * Ang guitimaánan ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precisamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaígo, sa <span class="corr" id="xd31e138910" title="Fuente: pascatopóng">pagcatopóng</span>. * Sa quinahánglan gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precision</span>. = <span lang="ceb">Quinahánglan. * Pagcatúman, pagcahíngpit. * Pagcabáhin sa húna húna, ug sa usá ca -botang sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preciso</span>. = <span lang="ceb">Quinahánglan gayúd. * Ang mahíngpit. * Ang macatúman. * Ang madayág. * Ang nabólag, -ang mabánin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precito</span>. = <span lang="ceb">Pinilían, ang ináiran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preclaramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamahál, sa pagcahamíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preclaro</span>. = <span lang="ceb">Mahál, hamíli, bilírhon. * Talahóron. * Tacós ng̃a dayégon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precocidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaóna, pagcadalí sa mg̃a bong̃a sa yota, sa mg̃a cahoy ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precognicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíla, húna húna ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precognizacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóg-an, pagcabaláod sa mang̃a pahanóngdan sa bisan cansa. * Pagcabaláod sa catilíngban -sa mg̃a cardenal, ng̃a pagabotáng̃an sa pagbóot sa Santos ng̃a Papa, sa paghing̃álan -sa bisan cansa sa pagcaobispo, &c.</span> -<span class="pageNum" id="pb251">[<a href="#pb251">251</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Preconizar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyeg, pagtóg-an, pagbaláod sa bisan cansa sa mg̃a pahanóngdan sa lain. * Pagpaháyag, -pagdayág sa catilíngban sa mg̃a cardenales, ng̃a <span class="corr" id="xd31e138978" title="Fuente: pagaatubáng̃an">pagatubáng̃an</span> sa santos ng̃a Papa, sa mg̃a pahanóngdan sa bisan cansa ng̃a táuo ng̃a guitórlo sa -mg̃a hari sa pagcaobispo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preconocer</span>. = <span lang="ceb">Paghúna huna, pagíla ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precoz</span>. = <span lang="ceb">Ang moóna. * Ang madalí. * Bong̃a ng̃a mahínog sa masayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Precursor</span>. = <span lang="ceb">Maoóna, ang magaóna sa lain, ang guisóndan sa lain. <span class="corr" id="xd31e139002" title="Fuente: =">*</span> Ng̃alan ng̃a guihátag sa santa Iglesia cang san Juan <span class="corr" id="xd31e139005" title="Fuente: Bantista">Bautista</span>, cay nagaóna sa pagcatáuo cang Jesucristo ug nagaoáli sa iang pagánhi sa calibútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predecesor</span>. = <span lang="ceb">Ang guisóndan sa lain, ang guiilísan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predecir</span>. = <span lang="ceb">Pagtágna, pagtághap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predefinicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóot sa Dios arón magasógod sa tinórlong túig ng̃atanán ng̃a mg̃a binúhat nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predefinir</span>. = <span lang="ceb">Pagtórlo sa túig ng̃a igasógod sa mg̃a binúhat ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predestinacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapíli sa Dios, cutub sa oaláy sinógdan, sa iang mg̃a piníli. * Pagcapíli ng̃a -daan sa bisan onsa, sa bisang onsang tuyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predestinado</span>. = <span lang="ceb">Piníli sa Dios, sa paghiágom sa mg̃a pahimáya sa Lang̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predestinar</span>. = <span lang="ceb">Pagpíli ng̃a daan sa <span class="corr" id="xd31e139058" title="Fuente: bisa">bisan</span> onsa, sa bisang onsang táuo. * Pagpíli sa Dios, cutub sa oaláy sinógdan, sa mg̃a -táuo ng̃a, tong̃ód sa iang grasia ug santos ng̃a pagtábang, mahiágom sa mg̃a pahimáya -sa Lang̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predeterminacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatagána ng̃a daan sa bisan onsa. * Paghúna húna ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predeterminar</span>. = <span lang="ceb">Paghúna huna, pagtagána ng̃a daan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a cabalánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prédica</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Oáli sa mg̃a herejes sa ilang mg̃a guinsacópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predicable</span>. = <span lang="ceb">Dalayégon, ang tacús ng̃a ioáli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predicacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoáli. * Pagtólon-an ng̃a maáyo ng̃a hingtúngdan sa mg̃a oáli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predicadera</span>. = <span lang="ceb">Oalihánan. * Ang ting̃og ng̃a maáyo, maáyong pagatúbang, &c., sa mg̃a palaoáli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predicador</span>. = <span lang="ceb">Palaoáli, ang magaoáli. * Ang magadáyeg sa bisan cansa, ang magaológ.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predicamental</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa bisan onsa ng̃a maoy guinicánan sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predicamento</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó con pagcadiótay sa dong̃og, sa maáyong ng̃alan sa bisan cansa, ng̃a macaígo -sa iang mg̃a pahanóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predicante</span>. = <span lang="ceb">Padreng palaoáli, ng̃a <span class="corr" id="xd31e139140" title="Fuente: magaoaáli">magaoáli</span> sa mg̃a pagtolón-an sa mg̃a herejes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predicar</span>. = <span lang="ceb">Pagoáli, pagbántog sa mg̃a pahanóngdan sa bisan cansa. * Pagdáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prediccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatágna, pagcatághap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predileccion</span>. = <span lang="ceb">Paghigúgma, pagpalángga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predilecto</span>. = <span lang="ceb">Hinigúgma uyámot, pinalángga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predio</span>. = <span lang="ceb">Baol, cabalánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predisposicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predominante</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóot, ang may gahóm sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predominar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóot, pagángcon sa gahóm sa bisan onsa. * Pagsácop. * Paglabí, paglabáo sa catáson -sa usá ca butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Predominio</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa ibábao sa bisan onsa. * Pagcabóot, pagsácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preeminencia</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot, ng̃a caogalíng̃on sa mang̃a ponóan, sa bisan cansang táuo tong̃ód sa iang -pahanóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preeminente</span>. = <span lang="ceb">Hatáas, dagcó. * Donggánon. * Dagcóan sa lain.</span> -<span class="pageNum" id="pb251a">[<a href="#pb251a">251</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Preexcelso</span>. = <span lang="ceb">Mahál uyámot, hamíli caáyo, bilírhon, halángdon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preexistencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcamáo ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preexistir</span>. = <span lang="ceb">Pagmáo ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prefacio</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa misa ng̃a guinsóndan sa sanctus, sa cánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prefacion</span>. V. <i><a href="#e.prologo">Prólogo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prefecto</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang ng̃a mahál caáyo. * Ang ponóan sa mg̃a catilíngban sa Singbahán, ponóan ng̃a magabántay sa pagcatúman sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prefectura</span>. = <span lang="ceb">Pagcahímtang sa pagcaprefecto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preferencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaóna sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preferente</span>. = <span lang="ceb">Ang moóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preferible</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós ng̃a ióna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preferir</span>. = <span lang="ceb">Pagóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prefiguracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahúna huna ng̃a daan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prefigurar</span>. = <span lang="ceb">Paghúna huna, pagpalángdong ng̃a daan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prefijar</span>. = <span lang="ceb">Pagtagána ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prefinicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatagál sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prefinir</span>. = <span lang="ceb">Pagtagál sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prefulgente</span>. = <span lang="ceb">Masíhag, maguíla gila caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pregon</span>. = <span lang="ceb">Pagcabaláod, pagcamantalá. * Pagcabántog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pregonar</span>. = <span lang="ceb">Pagmantalá, pagbaláod. * Pagbántog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pregonería</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Opicio sa pagcamagbabaláod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pregonero</span>. = <span lang="ceb">Magbabaláod, ang magamantalá, ang magabántog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pregunta</span>. = <span lang="ceb">Socna, tocso, pagpang̃otána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preguntador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagatócso, ang magasócna, ang mang̃otána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preguntante</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.preguntar" class="hw"><span class="sc">Preguntar</span>. = <span lang="ceb">Pagtócso, pagsócna, pagpang̃otána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pregunton</span>. = <span lang="ceb">Ang macasámoc ug macaaling̃ásan sa iang pagpang̃otána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preinserto</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaláquip na ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prejudicial</span>. = <span lang="ceb">Ang quinahánglan ng̃a husáyon sa díli pa hológan sa pagcahócom ng̃a catapúsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prejuzgar</span>. = <span lang="ceb">Paghúna huna ng̃a daan, sa oála pa hiílhan caáyo ng̃a guihonóng̃an sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prelacía</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcaponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prelacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaóna sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prelada</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng ponóan sa mg̃a binócot, sa mg̃a monja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prelado</span>. = <span lang="ceb">Ponóan sa Singbahán, Obispo, Arzobispo, &c. * Ponóan sa mg̃a caparían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preliminar</span>. V. <i><a href="#e.preambulo">Preámbulo</a></i>. * <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e139474" title="Fuente: Tagsaca">Tagsa ca</span> tolománon sa mg̃a pagsábot sa mg̃a hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preliminarmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prelucir</span>. = <span lang="ceb">Pagsíga ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preludiar</span>. = <span lang="ceb">Pagsuláy sa mg̃a tolónggon sa música con sa ting̃og, sa oalá pa sogdon ang pagcanta -sa cacantáhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e139503" title="Fuente: Prfludio">Preludio</span>. = <span lang="ceb">Ang sinógdan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prelusion</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Timáan ng̃a magapadayág sa mg̃a mosonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prematuramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasayó caáyo, sa díli pa tiempo. * Sa oalá macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prematuro</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá pa mahínog. * Ang nasayó, ang díli macaígo sa maáyong tiempo. * Babáye ng̃a -oalá pa omábot sa edad ng̃a quinahánglan arón mamána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Premeditacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahúna húna, pagcapalándong sa pagcaboótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Premeditar</span>. = <span lang="ceb">Pagpalándong, paghúna huna sa maáyo, sa mahínay, sa bisan onsa, sa oalá pa boháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Premiador</span>. = <span lang="ceb">Magbabálos sa balos ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Premiar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálos ug maáyo sa mg̃a pahanóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e139560" title="Fuente: Bremio">Premio</span>. = <span lang="ceb">Balus ng̃a maáyo tong̃ód sa mg̃a pahanóngdan. <span class="pageNum" id="pb252">[<a href="#pb252">252</a>]</span>* Ang hias ug bisan onsa ng̃a guiponó, guitóngtong sa mg̃a pagbáilo, arón matómbas -ang guibáilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Premiosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcacúli, sa pagcalisód. * Sa pagcahagóot, sa pagcagóot, sa pagcasígpit. * Sa -linogsánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Premioso</span>. = <span lang="ceb">Ang nahagóot, ang nagóot uyámot. * Ang malisód. * Ang macasámoc. * Ang macalúgus, -ang macapúgus. * Matinumánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Premisa</span>. = <span lang="ceb">Timáan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Premiso</span>. V. <i><a href="#e.prevenido">Prevenido</a></i>. * <span lang="ceb">Ang sinógo ng̃a daan, ang guitagána pagóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Premocion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíhoc ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Premonstratense</span>. = <span lang="ceb">Caparían ni San Norberto, ug ang mg̃a religiosos sa maong caparían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Premoriencia</span>. = <span lang="ceb">Camatáyon ng̃a daan, ng̃a ona sa lain ng̃a pagcamatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Premoriente</span>. = <span lang="ceb">Ang magaóna sa lain, sa pagcamatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Premorir</span>. = <span lang="ceb">Pagcamatáy sa usá ca táuo ng̃a ona sa lain ng̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Premura</span>. = <span lang="ceb">Pagcadalí, bisan onsa ng̃a mahímo ng̃a dinalían caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prenda</span>. = <span lang="ceb">Hias ug bisan onsa ng̃a ihátag sa otáng̃an sa guiotáng̃an nia, ug ng̃a díli mabáoi -hasta sa pagbáyad sa otang. * Bisan onsang casangcápan sa baláy. * Ang ihátag sa pagcatimáan -sa bisan onsa. * Ang guihigúgma caáyo, maíng̃on ng̃a ang asáoa, ang mg̃a anac, &c. -* Ang maáyong pagcabótang sa laoas. * Ang pagcabátir, pagcaquinaarmánon. * Pagcaábi -abi sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prendador</span>. = <span lang="ceb">Ang mang̃áyo sa prenda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prendamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa bisan onsa sa pagcaprenda. * Pagcaprenda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prendar</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃áyo sa bisan onsang hias hastang díli baidan ang otang. * Pagcóha sa maáyong -bóot, sa pagcapalángga sa bisan cansa. * Paghigógma, pagpalángga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prendedero</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang capandáyan sa paggónit ug pagcáo-it sa bisan onsa. * Italácgos sa bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prendedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magadácop, mananácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prender</span>. = <span lang="ceb">Coha, cabot, copot, gonit, dacop. * Pagbilánggo, pagpreso. * Pagdáyan dayan, pagpaníndot, -pagpaáñag, pagtahóm sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prenderia</span>. = <span lang="ceb">Tiendahán ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a bisti, mg̃a casangcápan ng̃a dolodáan na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prendido</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan sa mg̃a babáye, ug labí pa sa olo, sa bahóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prendimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcagónit, pagcadácop, pagcacóha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prenocion</span>. = <span lang="ceb">Nahaónang pagíla sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prenotar</span>. = <span lang="ceb">Pagtimáan ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prensa</span>. = <span lang="ceb">Pigsánan, ipítan, máquina sa pagimprenta sa mg̃a libro, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prensado</span>. = <span lang="ceb">Casínao sa mg̃a panápton ng̃a guilígis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prensador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapígos magaípit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prensadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcapígos, pagcaípit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prensar</span>. = <span lang="ceb">Pagpígos, pagípit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prensista</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a magabóhat sa mg̃a pigsánan sa imprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preñado</span>. = <span lang="ceb">Pagcasámcon, pagcamábdos. * Bongbong, pared ng̃a díli tonton, ng̃a may mg̃a lison lison. * Ang -naponó. * Ang nagasácop sa bisan onsang tinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preñez</span>. = <span lang="ceb">Pagcamábdos, pagcasámcon. * Pagcabótang sa bisan onsa ng̃a oalá hibalóan con onsa -bay cahá catapúsan nia, con maáyo con daótan ba cahá. * Cabóloc, caoláng̃an, cabilínggan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preocupacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaángcon ng̃a daan sa bisan onsa. * Ang nahaónang húna húna ng̃a malíg-on ug ng̃a -díli maósob osob. * Pagcabóloc sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preocupadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa húna húna ng̃a díli macaígo.</span> -<span class="pageNum" id="pb252a">[<a href="#pb252a">252</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Preocupado</span>. = <span lang="ceb">Ang napadáog sa mg̃a húna húna ng̃a díli onta macaígo caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preocupar</span>. = <span lang="ceb">Pagángcon ng̃a daan sa bisan onsa, pagóna sa lain sa pagángcon sa bisan onsa. * Pagándam -ng̃a daan sa lain, sa pagpahibaló canía sa bisan onsa arón díli onta sia magahúna -húna sa lain. * Pagpalángga con paghigógma sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preopinante</span>. = <span lang="ceb">Ang mamólong pagóna sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagsábot sila sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preordinacion</span>. = <span lang="ceb">Ang santos ng̃a cabobót-on sa Dios ng̃a guibúot nia, cutub ng̃a oaláy sinógdan, ng̃a -mahímo ng̃atanán ng̃a mg̃a binúhat nia sa ílang hingtúngdan ng̃a túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preordinadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagbóot ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preordinar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóot sa Dios, cutub sa oaláy sinógdan, sa ng̃atanán, arón mahímo unta sa oláhi -ug hingtúngdan ng̃a tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preparacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaándam, pagcatagána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preparamiento</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preparar</span>. = <span lang="ceb">Pagcaándam, pagcatagána. * Pagpahibaló sa bisan cansa, sa bisan onsa na moábot con -mosonód. * Pagpatigáyon sa bisan onsang quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preparativo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guiándam ug guitagána.</span> * V. <i><a href="#e.preparatorio">Preparatorio</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preparatoriamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaándam, sa pagcatagána.</span> -</p> -<p id="e.preparatorio" class="hw"><span class="corr" id="xd31e139888" title="Fuente: Paeparatorio">Preparatorio</span>. = <span lang="ceb">Ang magaándam ang magatagána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preponderancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcalabí, pagcalabáo sa timbang sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagcalabí, pagcalabáo -sa pagbóot, sa pagcaboótan, sa pagcaarunáhan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preponderar</span>. = <span lang="ceb">Paglabí sa timbang sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Paglabí sa cosóg, sa gahóm, -&c., sa usá ca botang sa lain ng̃a butang ng̃a pagatandían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preponer</span>. = <span lang="ceb">Paglabí sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagbótang sa ona.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prepositivo</span>. = <span lang="ceb">Ang guibútang pagóna, sa ona.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prepósito</span>. = <span lang="ceb">Ponóan sa mg̃a caparían ug sa mg̃a catilíngban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prepositura</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcaponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preposteracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasinóhi sa mg̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prepósteramente</span>. = <span lang="ceb">Sa díli macaígo, sa pagcasinóhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preposterar</span>. = <span lang="ceb">Pagsóhi sa bisan onsa. * Pagbótang sa ona ang ibótang onta sa oláhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prepóstero</span>. = <span lang="ceb">Ang guisóhi. * Ang guibóhat sa díli onta macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prepotencia</span>. = <span lang="ceb">Gahóm ng̃a labí ug dagcó. * Gahóm ng̃a palábi labíhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prepotente</span>. = <span lang="ceb">Ang macagagáhom caáyo. * Ang palábi labíhon sa iang gahóm ug sa pagbóot sa iang mg̃a sacop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prepucio</span>. = <span lang="ceb">Panit ng̃a magatábon sa olo sa quinatáuo sa mg̃a laláqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prerogativa</span>. = <span lang="ceb">Pagcagáoas, pagcamísic sa bisan onsa, ng̃a guitógot sa mg̃a ponóan sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presa</span>. = <span lang="ceb">Pagcadácop, pagcagónit, pagcacóha, pagcacóbot, pagcacúpot. * Ang guicúha sa mg̃a soldados -ng̃a nang̃adáog sa ilang pagáoay ug pagpang̃óbat, sa guibílin ug guibiáan sa mg̃a -guidáog ug napadáog. * Alaguían, balaháan sa mg̃a tubig. * Ang cota ng̃a pagaboháton sa mg̃a -subá sa pagpogóng sa cabahá sa tubig, ug arón mobahá sa lain ng̃a lugar. * Pinótol -sa bisan onsa ng̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span>, hioa sa carne, sa isda, &c. * Ng̃ipon, tang̃ó ng̃a dagcó ug hatáas sa ubán ng̃a -mg̃a mananáp. * Ang langgam ug bisan onsang mananáp ng̃a guidágit, guidácop ug guisúbad -sa lain ng̃a mananáp con langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presada</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a berde ng̃a molomaputí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presagiar</span>. = <span lang="ceb">Pagtágna, pagtághap, tong̃ód sa mang̃a timáan.</span> -<span class="pageNum" id="pb253">[<a href="#pb253">253</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Presagio</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a magapasábot sa bisan onsa. * Pagcatágna, pagcatághap tong̃ód sa mg̃a timáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presagioso</span>. = <span lang="ceb">Ang magatágna ug magatághap sa omalábot, sa mosonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Présago</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.presbiterado" class="hw"><span class="sc">Presbiterado</span>. = <span lang="ceb">Ang Padreng sacerdote ug ang cahímtang con pagorden sa pagcasacerdote.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presbiteral</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa sacerdote.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presbiterato</span>. V. <i><a href="#e.presbiterado">Presbiterado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presbiterio</span>. = <span lang="ceb">Pagcadatág sa mg̃a Singbahán ng̃a guibotáng̃an sa altal ng̃a dagcó con mayor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presbítero</span>. = <span lang="ceb">Ang Padre ng̃a guioldenáhan sa pagcasacerdote.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presciencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíla, caálam sa bisan onsa ng̃a omalábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prescindible</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a arang biáan, ang mahímo ng̃a díli pagatágdon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prescindir</span>. = <span lang="ceb">Pagbía sa bisan onsa sa húna húna, díli pagtagád sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prescito</span>. = <span lang="ceb">Pinilían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prescribir</span>. = <span lang="ceb">Pagtórlo. * Pagángcon sa bisan onsa, tong̃ód cay dogay na sa ilálom sa gahóm sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prescripcion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatórlo. * Pagcaángcon sa bisan cansa, sa bisan onsa, cay dugay na caáyo sa ilálom -sa iang gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presea</span>. = <span lang="ceb">Hias ng̃a mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaatóbang. * Bayhon, dagoay sa laoas. * Pagcahándom sa bisan cansa, pagcadómdom -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presencial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagcaatúbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presencialmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaatúbang gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presenciar</span>. = <span lang="ceb">Pagatúbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presentacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpaquíta, pagpacatóngha. * Piesta ng̃a guipiesta sa mg̃a cristianos, sa pagsíngba -ug pagdómdom sa pagpaquíta ug paghátor cang María Santísima sa iang mg̃a tigúlang -sa Singbahán sa Jerusalém, ug sa paghálad canía sa Dios. * Pagcahing̃álan, sa may -caogalíng̃on, ng̃a gahóm, sa obán ng̃a mg̃a táuo, sa pagcaobispo, sa pagcacura, &c.</span> -</p> -<p id="e.presentador" class="hw"><span class="sc">Presentador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapaquíta, ang nagapatúngha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presentalla</span>. = <span lang="ceb">Paghálad, hatag ng̃a guipanghálad sa mg̃a binuñágan sa Dios ug sa mg̃a santos, tong̃ód -sa mg̃a calóoy ng̃a guipanáoat nila. * Hatag ng̃a guipanghálad sa mg̃a dioatáhan sa -ilang mg̃a dios dios ng̃a bacácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presentante</span>. V. <i><a href="#e.presentador">Presentador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presentar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaquíta, pagpatóngha. * Paghátag, paggása, pagregalo sa bisan onsa. * Paghing̃álan -sa bisan cansa ng̃a may gahóm ng̃a hinátag sa santos ng̃a Papa, sa pagcaobispo, sa -pagcacura, &c. * Pagsácop sa pagbóot sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presente</span>. = <span lang="ceb">Ang atúbang, ang anáa sa atubáng̃an. * Hatag, gasa, regalo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presentemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaatúbang gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presentero</span>. = <span lang="ceb">Ang magahing̃álan ug magatórlo sa bisan cansa, sa pagcaobispo, sa pagcacura, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presentimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcatándog sa húna húna sa pagtágna sa omalábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presentir</span>. = <span lang="ceb">Pagtágna sa mg̃a omalábot guican sa pagcatándog sa huna huna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay sa mg̃a presa sa mg̃a sobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preservacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatípig, pagacaalíma, pacaáyo ng̃a daan sa bisan onsa, arón díli unta madáot.</span> -</p> -<p id="e.preservador" class="hw"><span class="sc">Preservador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatípig, magaáyo, magaalíma, magahópot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preservar</span>. = <span lang="ceb">Ayo, tipig, alíma, hopot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preservativo</span>. V. <i><a href="#e.preservador">Preservador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presidario</span>. V. <i><a href="#e.presidiario">Presidiario</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presidencia</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcaponóan, sa pagcabóot sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo.</span> -<span class="pageNum" id="pb253a">[<a href="#pb253a">253</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Presidenta</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e140310" title="Fuente: Asáua">Asáoa</span> sa presidente. * Ang babáyeng ponóan sa mg̃a monja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presidente</span>. = <span lang="ceb">Ang pang̃ólo, ang magasúgo ug magabóot sa obán. * Ang ilis sa ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presidiar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa mg̃a soldados arón managbántay sila sa bisan díin ng̃a lugar.</span> -</p> -<p id="e.presidiario" class="hw"><span class="sc">Presidiario</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guihócman, tong̃ód sa iang mg̃a salá, sa mg̃a buhat ng̃a mabúg-at sa longsor, -ug guihíctan sa tiil sa talicaláng puthao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presidio</span>. = <span lang="ceb">Tapoc, cadaghánan sa mg̃a soldados ng̃a guipapuyó sa bisan díin ng̃a lugar, cota, -&c., sa pagbántay niána. * Lugar ng̃a pagapúy-an sa mg̃a saláan ng̃a guihócman sa -mg̃a buhat ng̃a mabóg-at sa longsod, ug ng̃a guihíctan sa tiil sa mg̃a talicaláng -puthao. * Ang maong castigo sa mg̃a saláan. * Tabang, pagcalában.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presidir</span>. = <span lang="ceb">Paglíngcod sa nahaónang lingcoránan sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presilla</span>. = <span lang="ceb">Sagioálo, icalíg-on sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapigós, pagcahagóot, pagcagóot. * Pagcapíga, pagcapóga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preso</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Binilánggo, ang guipreso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prest</span>. V. <i><a href="#e.pre">Pre</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prestacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáilo, pagcaólos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prestadizo</span>. = <span lang="ceb">Ang arang ipaólos, ang arang ipabáilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prestado</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaólos, ang magapabáilo.</span> -</p> -<p id="e.prestamente" class="hw"><span class="sc">Prestamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalágmit, sa pagcadalí, sa madalí, sa pagcatólin.</span> -</p> -<p id="e.prestamera" class="hw"><span class="sc">Prestamera</span>. = <span lang="ceb">Sohol ng̃a guican sa salapí sa Singbahán, ng̃a icasóhol sa mg̃a táuo ng̃a nanagsílbi -sa maong Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prestamería</span>. = <span lang="ceb">Pagcahaágom sa guibáilo, sa guiólos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prestamero</span>. = <span lang="ceb">Ang mahaágom sa bisan onsa ng̃a guibáilo, guiólos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prestamista</span>. = <span lang="ceb">Ang magabáilo, magaólos, ug ang magapaólos, ug magapabáilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Préstamo</span>. V. <i><a href="#e.emprestito">Empréstito</a></i> y <i><a href="#e.prestamera">Prestamera</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prestancia</span>. V. <i><a href="#e.excelencia">Excelencia</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prestante</span>. V. <i><a href="#e.excelente">Excelente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prestar</span>. = <span lang="ceb">Bailo, olos. * Pagtábang sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Pagpolós sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preste</span>. = <span lang="ceb">Sacerdote ng̃a magacanta sa misa sa tolólo ca Padre. * Ang Padre ng̃a magadála ug -magabísti sa capa sa mg̃a tolománon sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prester</span>. V. <i><a href="#e.huracan">Huracan</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presteza</span>. V. <i><a href="#e.prestamente">Prestamente</a></i>. -</p> -<p id="e.prestigiador" class="hw"><span class="sc">Prestigiador</span>. = <span lang="ceb">Malimbóng̃on, ang magalímbong sa mg̃a táuo sa mg̃a tanghága ug sa ubán ng̃a mg̃a buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prestigio</span>. = <span lang="ceb">Limbong ng̃a guican sa mg̃a tanghága. * Maáyo con daótan ng̃a húna húna ng̃a guibótang -sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prestigioso</span>. V. <i><a href="#e.prestigiador">Prestigiador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prestimonio</span>. V. <i><a href="#e.emprestito">Empréstito</a></i> y <i><a href="#e.prestamera">Prestamera</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prestito</span>. V. <i><a href="#e.prestamente">Prestamente</a></i>. -</p> -<p id="e.presto" class="hw"><span class="sc">Presto</span>. = <span lang="ceb">Madalíon, malágmit. * Ang guitagána ug guiándam.</span> * V. <i><a href="#e.prestamente">Prestamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presumible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang taghápon, ang arang húna hunáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presumido</span>. = <span lang="ceb">Parayégon, maandácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presumir</span>. = <span lang="ceb">Pagtághap, pagtáhap tong̃ód sa mg̃a timáan. * Pagparáyeg, pagándac.</span> -</p> -<p id="e.presuncion" class="hw"><span class="sc">Presuncion</span>. = <span lang="ceb">Catáhap. * Pagcatághap. * Paráyeg, pagcaándac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presunta</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presuntamente</span>. = <span lang="ceb">Sa catáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presuntivamente</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presuntivo</span>. = <span lang="ceb">Ang arang pagtahápan, ang arang taghápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presuntuosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa paráyeg, sa pagcaándac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presuntuosidad</span>. V. <i><a href="#e.presuncion">Presuncion</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb254">[<a href="#pb254">254</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Presuntuoso</span>. = <span lang="ceb">Ponó sa paráyeg, sa pagcaándac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presuponer</span>. = <span lang="ceb">Pagmatúod ng̃a daan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presuposicion</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presupuesto</span>. = <span lang="ceb">Tong̃ód, hingtúndan sa bisan onsa. * Isip ng̃a daan sa mg̃a gasto sa bisan onsang -buhat ng̃a buot ng̃a buháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presura</span>. = <span lang="ceb">Pagcadalí, pagcalágmit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presurosamente</span>. V. <i><a href="#e.prestamente">Prestamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Presuroso</span>. V. <i><a href="#e.presto">Presto</a></i> hasta <i lang="ceb">ang guitagána</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pretal</span>. = <span lang="ceb">Corea ng̃a guican sa atubáng̃an sa tian sa mg̃a cabayo ug magalícos sa ilang liog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pretender</span>. = <span lang="ceb">Pagting̃óha, pagíbog sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pretendienta</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a magating̃úha sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.pretendiente" class="hw"><span class="sc">Pretendiente</span>. = <span lang="ceb">Ang magapanghináot, ang magating̃óha, ang magaíbog sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pretension</span>. = <span lang="ceb">Pagcapanghináot, pagcating̃óha, pagcaíbog sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pretenso</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pretensor</span>. V. <i><a href="#e.pretendiente">Pretendiente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pretericion</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa sa canhing tiempo. * Ang oalá sa túig ng̃a atúbang apan dihá sa canhi. -* Pagcaoalá na. * Pagcadíli paghing̃álan sa testamento, ng̃a guibúhat sa bisan cansa, -sa mg̃a táuo ng̃a tacós ng̃a pagabínlan sa cabílin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preterir</span>. = <span lang="ceb">Díli paghing̃álan, sa nagabúhat sa testamento, sa mg̃a manononód ng̃a tacús unta ng̃a -pagabínlan sa cabílin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e140741" title="Fuente: Fretérito">Pretérito</span>. = <span lang="ceb">Ang nahúman na, ang miágui na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pretermitir</span>. V. <i><a href="#e.omitir">Omitir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preternatural</span>. = <span lang="ceb">Ang díli mahímo sa gahóm ng̃a calibutánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preternaturalizar</span>. = <span lang="ceb">Paglálin, pagbóloc sa bisan onsa, arón díli onta mahamótang sa caogalíng̃on ug onay -ng̃a pagcabótang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pretexta</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a guibisti sa mg̃a hocom sa mg̃a romano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pretextar</span>. = <span lang="ceb">Pagsománg̃il, pagbalíbad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pretexto</span>. = <span lang="ceb">Balíbad, pagcasománg̃il.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pretil</span>. = <span lang="ceb">Sandígan, hambóyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pretina</span>. = <span lang="ceb">Italácgos sa mg̃a bisti dihá sa haoac. * Haoac ng̃a talacgósan sa pretina. * Ang daplin -sa mg̃a calsones, salooál, saya, &c., ng̃a itácgos sa haoac. * Ang magalícos ug magalibót sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pretinilla</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan ng̃a guibisti sa mg̃a babáye, sa canhi, ug guitácgos sa haoac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pretor</span>. = <span lang="ceb">Hocom, ponóan sa mg̃a romano, ng̃a nagahópot ug nagabóot sa hingtúngdan ng̃a provincia.</span> -</p> -<p id="e.pretorial" class="hw"><span class="sc">Pretorial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pretor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pretoriano</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Soldado ng̃a nagabántay sa mg̃a hari sa mg̃a romano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pretoriense</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pretorio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pretorio</span>. V. <i><a href="#e.pretorial">Pretorial</a></i>. * <span lang="ceb">Hocmánan sa mg̃a pretor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pretura</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcapretor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prevalecer</span>. = <span lang="ceb">Paglabí, paglabáo sa usá sa butang sa lain ng̃a butang. * Pagdáng̃at sa bisan onsa -ng̃a guiilógan sa daghan. * Paggamót, pagbúhi sa mg̃a tanóm ug pagtóbo sa mahínay -hinay: pagdághan, pagtóbo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prevaleciente</span>. = <span lang="ceb">Ang magalabí sa obán, sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prevaler</span>. = <span lang="ceb">Paggámit sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prevaricacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasálang sa mg̃a catongdánan. * Pagcabórhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prevaricador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasálang, ang díli macatúman sa catugdánan, matalapáson, malipáson. * Burhíon. -* Ang magahópo, ang magaágda sa lain, arón díli magatúman sa catungdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prevaricar</span>. = <span lang="ceb">Pagtalápas, paglípas, pagalápas sa catongdánan. * Pagbórhi. * Pagbóloc, pagsóhi sa -bisan onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb254a">[<a href="#pb254a">254</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Prevaricato</span>. = <span lang="ceb">Pagcabórhi. * Salá sa díli magatúman sa catungdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prevencion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaándam, pagcatagána. * Pagcaíla ng̃a daan sa omalábot, pagcamátng̃on, pagcabaláod, paghibaló sa bisan onsa, arón buháton -con díli pagaboháton ug bisan onsa usáb. * Ang bantay sa mg̃a baláy ng̃a guimpúy-an -sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prevenidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa daan na, sa pagcadáan, sa pagcatagána sa pagcaándam.</span> -</p> -<p id="e.prevenido" class="hw"><span class="sc">Prevenído</span>. = <span lang="ceb">Ang naándam, ang natagána. * Ponó. * Táuo ng̃a cacuguíhan, mabantáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preveniente</span>. = <span lang="ceb">Ang magatagána, ang magaándam.</span> -</p> -<p class="hw">Prevenir. = <span lang="ceb">Andan, tagána. * Pagíla ng̃a daan sa omalábot. * Pagóna sa lain. * Pagáhat, pagcálit. -* Pagságang. * Pagólang. * Pagmátng̃on, pagbaláod, pagpahibaló sa lain sa bisan onsa. -* Pagsámbag, pagágda, paghópo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preventivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaándam, sa pagcatagána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Preventivo</span>. = <span lang="ceb">Ang magaóna sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prever</span>. = <span lang="ceb">Pagtágna, pagtághap ng̃a daan sa omalábot, tong̃ód sa mg̃a timáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prévio</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prevision</span>. = <span lang="ceb">Pagcatágna, pagcatághap, pagcaíla, paghúna húna sa omalábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Previsor</span>. = <span lang="ceb">Ang magatágna, ang moíla, ang magahúna húna ang magatághap sa omalábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e140992" title="Fuente: Paez">Prez</span>. = <span lang="ceb">Dong̃og ng̃a maáyo, maáyong ng̃alan, pagcabánsag, pagcabántog ng̃a macóha tong̃ód -sa bisan onsang buhat ng̃a cating̃aláhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Priapismo</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a nahamótang sa pagcagáhi ng̃a canúnay sa quinatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Priesa</span>. V. <i><a href="#e.prisa">Prisa</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prieto</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a molomaítom. * Ang nahagóot, ang nagóot, ang nasígpit. * Hicáoan, daguinótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prima</span>. = <span lang="ceb">Ang usá ca bahín sa arlao, sa tiempo sa mg̃a romano, ng̃a nagacaígo sa totólo ca horas -ng̃a nahaóna sa buntag. * Ang nahaóna sa mg̃a pagpang̃ádye ng̃a guipang̃ádye sa mg̃a -Padre, ng̃a sonód sa mg̃a maitines. * Ang nahaónang coldas ug ang labíng magamáy sa -mg̃a tolónggon ng̃a guicoldásan. * Ang bahin sa gabíy cutub sa las ocho hasta sa las -dose.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primacía</span>. = <span lang="ceb">Pagcalabí, pagcalabáo, pagcamahál sa usá ca butang sa lain ng̃a botang. * Cahímtang -sa pagcaprimado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primacial</span>. = <span lang="ceb">Ang nagatong̃ód sa <span class="corr" id="xd31e141041" title="Fuente: prmacía">primacía</span> ug sa primado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primado</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaónang lugar. * Pagcaóna, pagcaponóan, pagcalabí sa usá ca Obispo sa obán ng̃a -mang̃a Obispo sa provincia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primal</span>. = <span lang="ceb">Saguioálo, cordon sa igagáma.</span> -</p> -<p id="e.primariamente" class="hw"><span class="sc">Primariamente</span>. = <span lang="ceb">Sa nahaóna, sa labí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primario</span>. = <span lang="ceb">Ang labí, ang nagaóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primavera</span>. = <span lang="ceb">Ang usá sa opát ca bahin sa túig. * Tanóm. * Bisan onsa ng̃a guisinambágan sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain ug maníndot. -* Panápton sa igagáma ng̃a guinooátan, ng̃a guibolácan. * Túig tiempo sa pagcaáng̃ay -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primazgo</span>. = <span lang="ceb">Pagcamagágao, pagcacaubánan sa mg̃a igágao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primearse</span>. = <span lang="ceb">Pagtáoag sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo sa ng̃alan sa igágao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primer</span>. V. <i><a href="#e.primero">Primero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primera</span>. = <span lang="ceb">Sugál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primeramente</span>. V. <i><a href="#e.primariamente">Primariamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primerizo</span>. = <span lang="ceb">Ang mióna sa laín. * Ang nahaóna. * Babáye con baye ng̃a nasámcon ug nagaánac sa nahaóna -pa.</span> -</p> -<p id="e.primero" class="hw"><span class="sc">Primero</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaóna. * Ang dagcó, ang mahál sa isigcaíng̃on. * Ang daan, ang guihiagúman ng̃a -daan.</span> * V. <i><a href="#e.primariamente">Primariamente</a></i>. * <span lang="ceb">Labí pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primecerio</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaóna, ang labí, ang dagcó, ang <span class="pageNum" id="pb255">[<a href="#pb255">255</a>]</span>mahál sa isigcaíng̃on. * Padre ng̃a may catongdánan sa pagátang ug paghúsay sa mg̃a -cacantáhon, sa obán ng̃a mg̃a Singbahán ng̃a Catedral.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primicia</span>. = <span lang="ceb">Inonáhan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primicial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a inonáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primiclerio</span>. V. <i>Primicerio</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primichon</span>. = <span lang="ceb">Palós sa igagáma ng̃a binílic caáyo, ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a color ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primigenio</span>. = <span lang="ceb">Pang̃ánay. * Ang guibúhat pagóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primilla</span>. = <span lang="ceb">Pagpasáilo sa nahaónang salá, sayóp.</span> -</p> -<p id="e.primitivo" class="hw"><span class="sc">Primitivo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaóna, ang oaláy guinicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primo</span>. = <span lang="ceb">Nahaóna, mahál, hamíli, halángdon. * Batir. * Bisan onsa ng̃a guibúhat sa pagcaáyo, -sa pagcahíngpit. * Igágao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primogénito</span>. = <span lang="ceb">Pang̃ánay, ang nahaóna sa mg̃a anac, ang magúlang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primogenitura</span>. = <span lang="ceb">Gahóm ng̃a ang̃ay sa pang̃ánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primor</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálam, quinaárman sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa, pagcabátir. * Pagcaníndot, -pagcaáñag, pagcatahóm sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primordial</span>. V. <i><a href="#e.primitivo">Primitivo</a></i>. * <span lang="ceb">Guinicánan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primorear</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa bisan onsa sa pagcaáyo, sa pagcaníndot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primorosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatahóm, sa pagcaníndot, sa pagcaáñag, sa pagcaáyo, sa pagcamahál. * Sa pagcabátir, sa caálam. * Sa pagcatúman, sa pagcahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Primoroso</span>. = <span lang="ceb">Mahál, bilírhon, maáyo uyámot. * Batir, maálam, quinaarmánon. * Hingpit, tuman, maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Princesa</span>. = <span lang="ceb">Asáoa sa príncipe. * Ang babáye ng̃a anac sa hari ng̃a manononód sa pagcahári.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Principada</span>. = <span lang="ceb">Buhat ng̃a ang̃ay sa ponóan, ng̃a guibúhat sa táuo ng̃a díli onta tacós, ng̃a díli -ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Principado</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa <span class="corr" id="xd31e141288" title="Fuente: cagcapríncipe">pagcapríncipe</span>. * Yota ng̃a nahasácop sa ilálom sa gahóm sa príncipe. * Pagcamahál, pagcalabí, pagcabilírhon -sa usá ca butang ng̃a labíng dagcó sa lain ng̃a butang ng̃a pagatandían. * Ang icatólo -sa mg̃a capónong ponóng̃an sa mg̃a Ángeles.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Principal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaóna. * Ang labíng mahál. * Ang tacós ng̃a ióna sa lain. * Hamíli, bilírhon, -dato, sa maáyong guinicánan. * Lugar ng̃a pagabantáyan sa canúnay sa mg̃a soldados, -sa mg̃a longsod ng̃a dagcó. * Puhónan ng̃a guihátag arón mohátag sa tobo ang midáoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Principalidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahímtang sa pagcadáto, sa pagcamahál, sa pagcahamíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Principalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa labí pa, sa ona, sa pagcaóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Príncipe</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaóna. * Ang labíng mahál ug bilírhon sa bisan onsa. * Ang anac ng̃a pang̃ánay -sa hari ng̃a manononód sa pagcahári. * Hari. * Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a -hari. * Dagcóng táuo sa Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Principela</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a hinábol sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Principiador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasógod, ang magaóna sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Principiar</span>. = <span lang="ceb">Pagsógod, pagóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Principio</span>. = <span lang="ceb">Sinógdan, guinicánan. * Tong̃ód, hingtóngdan. * Ang mg̃a sod-an ng̃a ibótang sa lamesa -ng̃a calán-an labot pa sa laolla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Principote</span>. = <span lang="ceb">Ang magapacadagcóng táuo sa iang batásan, sa iang bisti, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pringada</span>. = <span lang="ceb">Inárlip ng̃a pan ng̃a hinolóman, ng̃a diníhog sa tamboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pringar</span>. = <span lang="ceb">Pagtónlob, pagtósnob sa tamboc. * Pagmánsa sa tamboc. * Pagsámad. * Paghilábot sa -bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pringon</span>. = <span lang="ceb">Mahámos, hugáoan, ponó sa tamboc, sa boling, sa hugao. * Pagcamánsa ug ang maong mansa.</span> -<span class="pageNum" id="pb255a">[<a href="#pb255a">255</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pringoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may tamboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pringue</span>. = <span lang="ceb">Tamboc sa baboy, tamboc, sebo sa ubán ng̃a mg̃a mananáp. * Hugao, buling ng̃a matápot -sa mg̃a bisti ug sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prior</span>. = <span lang="ceb">Ponóan sa mg̃a caparían. * Padre cura. * Pang̃ólo sa ubán ng̃a mg̃a catilíngban sa -mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Priora</span>. = <span lang="ceb">Ponóan sa mg̃a binócot, sa mg̃a monja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prioral</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa prior con sa priora, sa ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Priorato</span>. = <span lang="ceb">Pagcahímtang sa pagcaprior ug sa pagcapriora. * Yota ng̃a nahasácop sa gahóm sa prior.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prioridad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaóna sa usá ca butang sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prioste</span>. = <span lang="ceb">Mayordomo, maghohópot sa mg̃a cofradía.</span> -</p> -<p id="e.prisa" class="hw"><span class="sc">Prisa</span>. = <span lang="ceb">Pagcadalí pagcalágmit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Priscilianismo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaherejes ni Prisciliano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Priscilianista</span>. = <span lang="ceb">Ang maganonót sa pagtolón-an ng̃a inherejes ni Prisciliano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prisco</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prision</span>. = <span lang="ceb">Bilanggóan, presóhan. * Pagcabílanggo, pagcapreso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prisionero</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a guidácop sa mg̃a soldado ng̃a nang̃adáog sa mg̃a caáoay níla ng̃a napadáog. * Ang napadáog -sa mg̃a cailíbgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prisma</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a pagagamíton sa quinahánglan ng̃a hingtúngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Priste</span>. = <span lang="ceb">Isdang dagcó maíng̃on ing̃on sa <span class="corr" id="xd31e141496" title="Fuente: ambuhútan">ambohótan</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Privacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacóha, pagcaágao, pagcasámnit. * Pagcaoalá sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Privada</span>. = <span lang="ceb">Calibáng̃an. * Oloógdo sa hugao, sa tae.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Privadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaláin. * Pagcahigála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Privadero</span>. = <span lang="ceb">Ang magaháoan sa mg̃a cahogáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Privado</span>. = <span lang="ceb">Ang guibóhat sa atubáng̃an lamang sa mg̃a abian, sa sacop sa baláy, sa oaláy cuti -cuti. * Ang onay, ang caogalíng̃on ug hingtúngdan sa tagsa tagsa. * Hinigúgma, pinalángga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Privanza</span>. = <span lang="ceb">Pagcapalángga, pagcahigúgma, pagcalában, pagcatábang sa bisan cansa. * Pagcahigála, -pagcaábian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Privar</span>. = <span lang="ceb">Coha, agao, samnit. * Pagpógdao, pagoalá sa boot, sa mg̃a balatían. * Paghigála sa -mg̃a ponóan, sa mg̃a hari, &c. * Pagdáoat sa mg̃a paglában, sa mg̃a pagtábang. * Pagáyad, -pagdíli sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Privativamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaláin gayúd, sa oaláy labut ang obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Privativo</span>. = <span lang="ceb">Ang hingtúngdan sa pagcaoalá. * Ang hingtúngdan, ang caogalíng̃on, ang onay sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Privilegiadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatógot ng̃a caugalíng̃on. * Sa gahóm sa pagcagáoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Privilegiar</span>. = <span lang="ceb">Pagmísic, paggáoas, pagtógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Privilegiativo</span>. = <span lang="ceb">Ang magapagáoas, magapamísic. * Ang magasácop sa mg̃a pagtógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Privilegio</span>. = <span lang="ceb">Pagcagáoas, pagcamísic, pagcatógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proa</span>. = <span lang="ceb">Olín sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Probabilidad</span>. = <span lang="ceb">Timáan sa pagcamatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Probabilísimo</span>. = <span lang="ceb">Ang may timáan caáyo sa pagcamatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Probable</span>. = <span lang="ceb">Ang may mg̃a timáan sa matúod, sa pagcamatúod. * Ang masáyon pagmatuóron.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Probablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa mg̃a timáan sa mg̃a matúod, sa pagcamatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Probacion</span>. V. <i><a href="#e.prueba">Prueba</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcasuláy sa mg̃a táuo ng̃a monolód sa pagcareligioso, sa cadugáyan sa usá ca túig, -sa oalá pa sila managbóhat sa mg̃a pagsáad sa pagsógot, sa pagcapobres ug sa pagcacastos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Probador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatiláo. * Ang nagatagámtam, ang nagadímdim.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Probadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcatiláo, pagcatagámtam, pagcadímdim.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Probanza</span>. = <span lang="ceb">Pagcasósi, <span class="corr" id="xd31e141661" title="Fuente: bagcaásoy">pagcaásoy</span>, pagcasáyod.</span> -<span class="pageNum" id="pb256">[<a href="#pb256">256</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Probar</span>. = <span lang="ceb">Sosi, sayod, asoy. * Pasoláy. * Pagpamatúod sa bisan onsa. * Pagdímdim, pagtiláo, -pagtagámtam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Probática</span>. = <span lang="ceb">Danao, tubígan sa longsad sa Jerusalém ng̃a harúul sa Singbahán, ng̃a paghugásan sa mg̃a mananáp ng̃a guipanghálad sa mg̃a -judíos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Probatorio</span>. = <span lang="ceb">Ang may silbi sa pagsósi sa bisan onsa ng̃a buot susíhon. * Icasúsi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Probatura</span>. = <span lang="ceb">Pagcasuláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Probidad</span>. = <span lang="ceb">Caáyo, pagcaáyo, pagcaháoan <span class="corr" id="xd31e141704" title="Fuente: ss">sa</span> buot, sa casing casing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Problema</span>. = <span lang="ceb">Baláybay, polong con suguílon ng̃a icapaquigsáyod ug icapaquigásoy sa bisan onsa ng̃a -dili madayág, ug ng̃a malisód ng̃a pagatuquíbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Problemáticamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaálang alang, sa may pagcabóyoc sa huna huna sa luyo ug sa luyo, sa duha duha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Problemático</span>. = <span lang="ceb">Ang guibotáng̃an sa mg̃a duha duha, ang guidúha duháan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procacidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy caúlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procaz</span>. = <span lang="ceb">Ang ualáy caúlao, tampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procedencia</span>. = <span lang="ceb">Guinicánan, sinógdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procedente</span>. = <span lang="ceb">Ang guican sa bisan onsa, sa bisan cansa ug sa bisan diin.</span> -</p> -<p id="e.proceder" class="hw"><span class="sc">Proceder</span>. = <span lang="ceb">Caugalíng̃on ng̃a batásan ng̃a maáyo con daútan sa bisan cansa. * Pagguícan ug bisan -quinsa sa lain, con sa usá ca botang sa lain ng̃a butang. * <span class="corr" id="xd31e141763" title="Fuente: Pagpa tigáyon">Pagpatigáyon</span> sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagguícan sa Dios ng̃a Anac, sa Dios ng̃a Amahán, ug -sa Dios ng̃a Espíritu Santo, sa Dios ng̃a Amahán ug sa Dios ng̃a Anac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procedimiento</span>. V. <i><a href="#e.proceder">Proceder</a></i> hasta <i lang="ceb">pagguícan</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proceloso</span>. = <span lang="ceb">Dagat ng̃a barlan uyámot, ng̃a nagobót, nalisód caáyo.</span> -</p> -<p id="e.procer" class="hw"><span class="sc">Prócer</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa hatáas ng̃a cahímtang, hamíli, bilírhon. * Bisan onsa ng̃a guibútang sa lugar -ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proceridad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáas. * Pagcatóbo, pagcasópang ng̃a nasayó sa mg̃a táuo, sa mg̃a tanóm ug sa -mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prócero</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.procer">Prócer</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procesado</span>. = <span lang="ceb">Ang guisúlat ug ang letra sa <span class="corr" id="xd31e141817" title="Fuente: proseso">proceso</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procesal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa proceso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procesar</span>. = <span lang="ceb">Paggáma sa mg̃a proceso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procesion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaguícan sa usa ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagcaguícan sa Dios ng̃a Anac, -sa iang Dios ng̃a Amahán, ug sa Dios ng̃a Espíritu Santo, sa Dios ng̃a Amahán ug sa -Dios ng̃a Anac. * Pagtaláy sa daghánan ng̃a mg̃a táuo sa pagtúman nila sa mg̃a tulumánon -sa mg̃a cristianos, sa pagcóyog ug pagobán sa mg̃a laráoan ng̃a <span class="corr" id="xd31e141841" title="Fuente: guiprosesion">guiprocesion</span> nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procesional</span>. = <span lang="ceb">Ang mahatong̃ód sa procesion.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procesionalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcataláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procesionario</span>. = <span lang="ceb">Ang libro ng̃a guidála sa mg̃a procesion, ng̃a pagabasáhan sa pagpang̃ádye ug sa mg̃a -pagámpo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proceso</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a papel ug mg̃a comatuódan ng̃a sinolátan sa tong̃ód sa bisan onsang holosáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procinto</span>. = <span lang="ceb">Pagcahápit sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procio</span>. = <span lang="ceb">Bitóon ng̃a dagcóan caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proclama</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáoag, pagcabaláod, pagcamantalá. * Pagcatáoag sa Singbahán sa mg̃a táuo ng̃a -calásnon. * Oáli sa mang̃a ponóan sa ilang mg̃a guinsacópan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proclamacion</span>. = Idem hasta <i lang="ceb">oáli</i>. * <span lang="ceb">Pagdáyeg sa dayág, sa pagcabántog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proclamar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáoag sa Singbahán sa mg̃a calásnon. * Pagbaláod, pagmantalá sa bisan onsa, arón -hibalóan sa cadaghánan. * Pagdáyeg sa dayág, sa pagcabántog.</span> -<span class="pageNum" id="pb256a">[<a href="#pb256a">256</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Proclive</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mabóyoc sa bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a buhat ng̃a daútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proclividad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyon sa pagbóyoc sa mg̃a daútan ng̃a buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procónsul</span>. = <span lang="ceb">Maghohópot, ponóan sa usá ca <span class="corr" id="xd31e141936" title="Fuente: provinsia">provincia</span>, sa tiempo sa mg̃a romanos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proconsulado</span>. = <span lang="ceb">Opicio, cahímtang sa pagcaprocónsul. * Tiempo ng̃a pagadugáyan sa opicio sa mg̃a ponóan -sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e141946" title="Fuente: provinsia">provincia</span>, sa tiempo sa mg̃a romanos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proconsular</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa procónsul.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procreacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíoat. * Pagcadághan. * Pagcahópot, pagcaalíma sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procreador</span>. = <span lang="ceb">Ang magalíoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e141973" title="Fuente: Frocreante">Procreante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procrear</span>. = <span lang="ceb">Paglíoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procura</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procuracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacógui, cacúgui sa pagbántay ug paghópot sa bisan onsa. * Gahóm ng̃a guihátag -sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo, arón magabúhat sa bisan onsa sa iang ng̃alan. * -Cahímtang, catungdánan sa pagcaprocurador.</span> -</p> -<p id="e.procurador" class="hw"><span class="sc">Procurador</span>. = <span lang="ceb">Ang magacúgui, ang magabántay. * Manlalában. * Ang magabúbat sa bisan onsa sa ng̃alan -sa lain ug tong̃ód sa gabúm ng̃a guidáoat nia. * Ang mahilábot sa mg̃a pagpálit sa -ng̃atanán ng̃a quinahánglan sa usá ca baláy, sa pagcáon, sa pagbisti, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procuraduría</span>. = <span lang="ceb">Ang opicio ug cahímtang sa pagcaprocurador. * Baláy con solód ng̃a pagapúy-an sa procurador.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procurante</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procurar</span>. = <span lang="ceb">Pagcúgui, pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Pagtúman sa opicio sa pagcaprocurador.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Procurente</span>. = <span lang="ceb">Catar mán sa yota ng̃a mogóa caáyo dapit sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prodicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabórhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prodigalidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaúsic. * Pagcadághan, cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pródigamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadághan. * Sa pagcaúsic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e142058" title="Fuente: Prodicar">Prodigar</span>. = <span lang="ceb">Pagúsic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prodigiador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatágna sa omalábot tong̃ód sa mg̃a cating̃aláhan ng̃a guitán-ao ug guidóng̃og -nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prodigio</span>. V. <i><a href="#e.milagro">Milagro</a></i>. * <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a mahál caáyo ug cating̃aláhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prodigiosamente</span>. V. <i><a href="#e.milagrosamente">Milagrosamente</a></i>. * <span lang="ceb">Sa pagcaáyo uyámot, sa pagcaníndot, sa pagcaáñag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prodigioso</span>. = <span lang="ceb">Cating̃aláng̃an, hibólng̃an. * Mahál, hamíli, maáyo uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pródigo</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e142110" title="Fuente: Mausícon">Maosícon</span>. * Ang malólot uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Produccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóhat sa bisan onsa, pagcaásoy sa mamólong ug sa magasúlat.</span> -</p> -<p id="e.producente" class="hw"><span class="sc">Producente</span>. = <span lang="ceb">Ang macabúhat, macagáma ug macahímo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Producibilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyon sa bisan onsa arón buháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Producible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang buháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Producidor</span>. V. <i><a href="#e.producente">Producente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Producir</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat, paggáma, paghímo. * Paglíoat, pagbóng̃a sa yota, sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a -cahoy. * Paghímo sa guinicánan sa mg̃a caayóhan con sa mg̃a cadaótan. * Pagpaquíta, -pagdayág sa bisan cansa sa mg̃a camatoóran, sa mg̃a testigos, &c., ng̃a quinahánglan, -arón pagmatoóron ug bisan onsa. * Pagásoy, pagsáyor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Productivo</span>. V. <i><a href="#e.producente">Producente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Producto</span>. = <span lang="ceb">Ang puhónan, ang bili sa bisan onsa ng̃a guibalígya. * Ang abang sa guipaabáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proejar</span>. = <span lang="ceb">Paggáod, pagbúgsay contra sa sológ ug sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proel</span>. = <span lang="ceb">Táuo, grumete ng̃a magabántay sa dolong sa sacayán.</span> -<span class="pageNum" id="pb257">[<a href="#pb257">257</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Proemial</span>. = <span lang="ceb">Ang mahatong̃ód sa prólogo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proemio</span>. V. <i><a href="#e.prologo">Prólogo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proeza</span>. = <span lang="ceb">Buhat ng̃a bantógon, cating̃aláhan, banságon, hibólng̃an.</span> -</p> -<p id="e.profanacion" class="hw"><span class="corr" id="xd31e142215" title="Fuente: Profanaciom">Profanacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapasipála sa mg̃a botang ng̃a sinagrado.</span> -</p> -<p id="e.profanador" class="hw"><span class="sc">Profanador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapasipála sa bisan onsang sinagrado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profanamente</span>. = <span lang="ceb">Sa dagcóng pagparáyeg ug pagcabántog ng̃a díli ang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profanamiento</span>. V. <i><a href="#e.profanacion">Profanacion</a></i>. -</p> -<p id="e.profanar" class="hw"><span class="sc">Profanar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasipála sa bisan onsa ng̃a sinagrado ng̃a nahatong̃ód sa singbahán, paggámit niána -sa pagcadíli ang̃ay. * Pagcóha sa dong̃og ug sa maáyong ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a -maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profanidad</span>. V. <i><a href="#e.lujo">Lujo</a></i>. * <span lang="ceb">Pagparáyeg ng̃a lacád na, ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profano</span>. = <span lang="ceb">Ang díli na mahatong̃ód sa singbahán. * Buhat con polong ng̃a icapasipála sa bisan onsa ng̃a nahatong̃ód -sa Singbahán. * Táuo ng̃a calibutánon caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profecía</span>. = <span lang="ceb">Pagcatágna. * Hatag ng̃a guilólot sa Dios sa ubán ng̃a mg̃a táuo, arón omíla síla -sa omalábot. * Pagcaíla, pagcasáyod, pagcaásoy sa bisan onsa ng̃a mosonód ug omalábot, -guican sa quinaárman sa pagcamanalágna, con guican ba sa mg̃a timáan ng̃a napaquíta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profecticio</span>. V. <i><a href="#e.peculio">Peculio</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proferente</span>. = <span lang="ceb">Ang mamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proferir</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong, pagsángpot sa mg̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profesar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat, pagtúman sa bisan onsang opicio, &c. * Pagtóon, pagtórlo sa bisan onsang quinaárman. * Pagsolód -sa pagcareligioso hasta sa camatáyon ug pagtúman sa mg̃a pasáar ng̃a hingtúngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profesion</span>. = <span lang="ceb">Opicio, pagcahímtang sa tagsa tagsa. * Pagsáad sa Dios sa totólo ca pagsáad sa pagcasógot, -sa pagcapobres ug sa pagcacastos, hasta sa camatáyon, sa táuo ng̃a misolód sa pagcareligioso -sa bisan diin ng̃a caparían. * Pagásoy, pagsáyor, pagtúg-an sa bisan onsa, sa dayág, -sa cadaigánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profeso</span>. = <span lang="ceb">Ang religioso ng̃a nacatúman sa totólo ca pagsáad sa pagcasógot, sa pagcapobres ug -sa pagcacastos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profesor</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e142337" title="Fuente: magabógat">magabóhat</span> sa bisan onsang opicio, magtotóon.</span> -</p> -<p id="e.profeta" class="hw"><span class="sc">Profeta</span>. = <span lang="ceb">Magtatágna, manalágna, tomalágna, ang magatágna.</span> -</p> -<p id="e.profetal" class="hw"><span class="sc">Profetal</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e142354" title="Fuente: nahanong̃ód">nahatong̃ód</span> sa mg̃a manalágna ug sa mg̃a pagtágna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profetante</span>. V. <i><a href="#e.profeta">Profeta</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proféticamente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa pagtágna sa mg̃a manalágna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profético</span>. V. <i><a href="#e.profetal">Profetal</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profetisa</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng manalágna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profetizador</span>. V. <i><a href="#e.profeta">Profeta</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profetizante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profetizar</span>. = <span lang="ceb">Pagtágna. * Pagtághap tong̃ód sa mang̃a timáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proficiente</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam alam, ang magatóon sa mahínay hínay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proficuo</span>. = <span lang="ceb">Ang may polós, ang macapolós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prófugo</span>. = <span lang="ceb">Lumalágueu, ang malágueu. * Ang micágueu.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profundamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahalálom. * Sa ilálom, sa cailalóman sa búot, sa húna húna, sa casing casing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profundar</span>. V. <i><a href="#e.profundizar">Profundizar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profundidad</span>. = <span lang="ceb">Cahalármon, cahilárman, pagcahalálom. * Pagcatáas, pagcabátir, pagcatalínis sa húna -húna.</span> -</p> -<p id="e.profundizar" class="hw"><span class="sc">Profundizar</span>. = <span lang="ceb">Pagcále sa pagcahalálom. * Paghúna húna, pagpalándong sa dagcóng cacúgui, sa bisan -onsa, arón hiílhan caáyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb257a">[<a href="#pb257a">257</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Profundo</span>. = <span lang="ceb">Halálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profusamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatáas, sa pagcadagcó, sa pagcadághan. * Sa pagcalólot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profusion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalólot ng̃a dagcó, pagcaúsic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Profuso</span>. = <span lang="ceb">Ang guidaghánan, ang guidagcóan. * Maosícon, malólot ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p id="e.progenie" class="hw"><span class="sc">Progenie</span>. = <span lang="ceb">Lioat, calioátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Progenitor</span>. = <span lang="ceb">Guinicánan, guilioátan, tigúlang, catiguláng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Progenitura</span>. V. <i><a href="#e.progenie">Progenie</a></i>. * <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcapang̃ánay ug ang iang gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Programa</span>. = <span lang="ceb">Pagbaláod, pagmantalá sa cadaghánan. * Hingtóndan sa mg̃a oáli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Progresar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa mahínay hinay sa mg̃a quinaárman, pagálam alam.</span> -</p> -<p id="e.progresion" class="hw"><span class="sc">Progresion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacóha sa bisan onsang quinaárman sa maánam anam, sa mahínay. * Pagdáyon, pagparáyon -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Progresivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaánam anam, sa pagcahínay hinay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Progresivo</span>. = <span lang="ceb">Ang magparáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Progreso</span>. V. <i><a href="#e.progresion">Progresion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prohibir</span>. = <span lang="ceb">Pagdíli. * Pagólang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prohibitivo</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p id="e.prohibitorio" class="hw"><span class="corr" id="xd31e142571" title="Fuente: Proibitorio">Prohibitorio</span>. = <span lang="ceb">Ang magadilí, ang macaólang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prohijacion</span>. V. <i><a href="#e.prohijamiento">Prohijamiento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prohijador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaángcon, ang modáoat sa pagcaánac sa díli mao iang anac.</span> -</p> -<p id="e.prohijamiento" class="hw"><span class="sc">Prohijamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáoat, pagcaángcon sa bisan cansa sa anac sa lain, sa pagcaánac nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prohijar</span>. = <span lang="ceb">Pagángcon, pagdáoat sa usá ca táuo sa anac sa lain, sa pagcaánac nia. * Pagsáng̃il -sa lain sa salá ng̃a oalá nia buháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prohombre</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a bantógon, banságon, dalayégon, ng̃a guipanáhod sa ubán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proíza</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a dagcó, cable sa pagpóndo sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prójimo</span>. = <span lang="ceb">Isigcatáuo, isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prolacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasángpot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prolé</span>. = <span lang="ceb">Lioat, calioátan, mg̃a anac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prologómeno</span>. = <span lang="ceb">Sulat sa sinógdan sa mg̃a libro ng̃a maoy casayóran sa ng̃atanán ng̃a nahamútang sa -maong mg̃a <span class="corr" id="xd31e142648" title="Fuente: lihro">libro</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proletario</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a oaláy puhónan ug catigayónan, ug ng̃a <span class="corr" id="xd31e142658" title="Fuente: gniíla">guiíla</span> sa padron sa <span class="corr" id="xd31e142661" title="Fuente: lonsod">longsod</span> tong̃úd lamang sa iang ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prolífico</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa paglíoat, ang macalíoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prolijamente</span>. = <span lang="ceb">Sa mg̃a hatáas ng̃a polong. * Sa pagcadúgay. * Sa pagcacúti cuti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prolijo</span>. = <span lang="ceb">Ang cuti cutíhan sa iang suguílon, ang magaásoy sa hatáas ng̃a polong. * Cacuguíhan, -mabantáyon ng̃a guilabíhan. * Ang macasámoc, magabórlay ug magaaling̃ása.</span> -</p> -<p id="e.prologo" class="hw"><span class="sc">Prólogo</span>. = <span lang="ceb">Sulat ng̃a guibútang sa sinógdan sa mg̃a libro, arón masáyod ang magabása sa hingtóngdan -ng̃a casayóran sa <span class="corr" id="xd31e142701" title="Fuente: maoang">maong</span> mg̃a libro, con sa pagmátng̃on sa bisan onsa. * Ang sinógdan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prologuista</span>. = <span lang="ceb">Ang magasúlat sa mg̃a prólogo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prolongacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacadógay sa bisan onsa. * Pagcatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prolongadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatáas. * Sa pagcadúgay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prolongado</span>. = <span lang="ceb">Ang hatáas ug haíctin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prolongador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatáas. * Ang magapadúgay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prolongar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáas, pagpatóbo sa bisan onsa. * Pagpadúgay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proloquio</span>. = <span lang="ceb">Suguílon sa diótay ng̃a mg̃a polong, ug sa dagcóng cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Promediar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáhin sa bisan onsa sa duhá ca bahin ng̃a magsáma, topóng. * Paghilábot sa mg̃a -holosáyon <span class="pageNum" id="pb258">[<a href="#pb258">258</a>]</span>sa doróha con capin ba ca táuo, sa pagpaáng̃ay caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Promedio</span>. = <span lang="ceb">Tong̃á tong̃á, <span class="corr" id="xd31e142770" title="Fuente: tolioála">talioála</span> sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.promesa" class="hw"><span class="sc">Promesa</span>. = <span lang="ceb">Saad, pagsáad, pagcasáad.</span> -</p> -<p id="e.prometedor" class="hw"><span class="sc">Prometedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magasáad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prometer</span>. = <span lang="ceb">Pagsáad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prometido</span>. V. <i><a href="#e.promesa">Promesa</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prometiente</span>. V. <i><a href="#e.prometedor">Prometedor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prometimiento</span>. V. <i><a href="#e.promesa">Promesa</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prominencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaógdo, pagcatáas sa usá ca butang ng̃a labí sa pagcatáas sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prominente</span>. = <span lang="ceb">Ogdo, ang butang ng̃a labíng hatáas sa ubán ng̃a mg̃a butang ng̃a anáa sa caduúlan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Promiscuamente</span>. = <span lang="ceb">Sa <span class="corr" id="xd31e142840" title="Fuente: prgcasácot">pagcasácot</span>, sa oaláy pagpíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Promiscuar</span>. = <span lang="ceb">Pagsácot sa carne ug sa isda, sa pagcáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Promiscuo</span>. = <span lang="ceb">Ang sináctan. * Ang nabóloc, ang guigóbtan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Promisorio</span>. = <span lang="ceb">Ang may saad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Promocion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapatigáyon sa pagcóha ug pagdáng̃at sa bisan onsa. * Pagcacóha, pagcadáoat sa -bisan cansa sa opicio con pagcahímtang ng̃a labíng dagcó ug bantógon sa iang opicio -ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Promontorio</span>. = <span lang="ceb">Ogdo, pangpang ng̃a hatáas caáyo. * Bisan onsa ng̃a magántong caáyo. * Bisan onsa -ng̃a macasámoc, ng̃a macaólang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Promotor</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatigáyon sa pagcóha ug sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Piscal sa mg̃a hocmánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Promovedor</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Promover</span>. = <span lang="ceb">Pagpatigáyon sa pagcóha ug sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Pagtógot, paghátag sa bisan -cansa sa labíng dagcóng opicio sa iang opicio ng̃a daan. * Pagósoag sa cahímtang sa -bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Promulgacion</span>. = <span lang="ceb">Pagbaláod, pagcamantalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Promulgador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabaláod ug magapabaláod, ang magamantalá ug magapamantalá sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Promulgar</span>. = <span lang="ceb">Pagbaláod, pagmantalá sa bisan onsa arón <span class="corr" id="xd31e142918" title="Fuente: habilóan">hibalóan</span> sa ng̃atanán, sa cadaghánan, pagbántog sa bisan onsang suguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prono</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon magabóyoc sa iang húna húna sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.pronosticacion" class="hw"><span class="sc">Pronosticacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatágna, pagcatághap sa omalábot tong̃ód sa mg̃a timáan.</span> -</p> -<p id="e.pronosticador" class="hw"><span class="sc">Pronosticador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatágna ug magatághap sa omalábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ponosticar</span>. = <span lang="ceb">Pagtágna, pagtághap sa omalábot tong̃ód sa mg̃a timáan ng̃a napaquíta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pronóstico</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a nadayág sa pagtágna ug pagtághap sa mg̃a omalábot.</span> * V. <i><a href="#e.pronosticacion">Pronosticacion</a></i>. * <span lang="ceb">Ilisípan sa tagsa ca túig. * Ang húna húna sa mg̃a mananámbal sa tong̃ód sa guibáti -sa mg̃a masaquét, guican sa mg̃a timáan ng̃a guitán-ao nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prontamente</span>. = <span lang="ceb">Sa madalí, sa pagcalágmit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prontitud</span>. = <span lang="ceb">Pagcadalí, pagcalágmit. * Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pronto</span>. = <span lang="ceb">Madalíon, malágmit, malágsic. * Ang naándam sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagcaáhat, -pagcacálit sa húna húna sa pagbúhat sa bisan onsa. * Sa madalí caáyo, sa oalá húna -hunáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prontuario</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Libro ng̃a sinulátan sa mg̃a hamóbong polong sa bisan onsa arón díli hicalímtan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prónuba</span>. = <span lang="ceb">Ináon sa mg̃a pagcasál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pronunciacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasángpot.</span> * V. <i><a href="#e.publicacion">Publicacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pronunciador</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Ang magasángpot.</span> * V. <i><a href="#e.pronosticador">Pronosticador</a></i>. * <span lang="ceb">Ang magapahibaló sa mg̃a pagsentencia sa mg̃a hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pronunciamiento</span>. V. <i><a href="#e.publicacion">Publicacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pronunciar</span>. = <span lang="ceb">Pagsángpot sa mg̃a polong.</span> * V. <i>Pronosticar</i>. * <span lang="ceb">Pagpahibaló sa sentencia sa hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propagacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíoat, lioat, calioátan. * Cadaghánan, pagcadághan. * Pagcatacód.</span> -<span class="pageNum" id="pb258a">[<a href="#pb258a">258</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Propagador</span>. = <span lang="ceb">Ang magalíoat. * Ang magapadághan. * Ang magatacód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propagante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propaganda</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a Padreng cardenal, sa Roma, ng̃a nahilábot sila sa pagbántog sa -santos ng̃a Pagtóo cang Jesucristo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propagar</span>. = <span lang="ceb">Pagpadághan, paglíoat. * Pagtacód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propagativo</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa paglíoat, sa pagdághan, sa pagtacód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propalar</span>. = <span lang="ceb">Pagsoguílon, pagbaláod sa ibútang, onta sa pagcahílom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propao</span>. = <span lang="ceb">Hambóyan, sandígan sa obán ng̃a mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propartida</span>. = <span lang="ceb">Tiempo, túig ng̃a harúul sa pagguícan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propasar</span>. = <span lang="ceb">Pagágui sa onáhan. * Pagágui sa labí sa pagaaguían onta. * Pagpamólong sa díli mao, -pagtalápas sa catahóran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propender</span>. = <span lang="ceb">Paghigógma, pagpalángga sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propensamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahigógma, sa pagcapalángga.</span> -</p> -<p id="e.propension" class="hw"><span class="sc">Propension</span>. = <span lang="ceb">Pagcahigógma, pagcapalángga sa bisan cansa, sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propenso</span>. V. <i><a href="#e.propension">Propension</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propiamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamáo gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propiciacion</span>. = <span lang="ceb">Buhat ng̃a maáyo, ng̃a guihigúgma sa Dios, arón malóoy ug magapoáng̃od sia. * Paghálad -ng̃a guihálad sa batásan ng̃a caráan, sa pagpahínay sa catarúng̃an sa Dios, ug sa -pagcúha sa iang santos ng̃a <span class="corr" id="xd31e143163" title="Fuente: pacalóoy">pagcalóoy</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propiciador</span>. = <span lang="ceb">Ang magacúha sa mang̃a calóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propiciamemte</span>. = <span lang="ceb">Sa pagpoáng̃od, sa calóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propiciar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahínay sa caligótgot sa bisan cansa, sa pagcóha sa iang pagpoáng̃od ug pagcalóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propiciatorio</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa pagcóha sa calóoy. * Ang Singbahán, ang mg̃a reliquias ug ang mg̃a -santos, cay tong̃ód sa ilang alaguían mahímo ng̃a coháon ang mg̃a calóoy sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propicio</span>. = <span lang="ceb">Mapoang̃óron, malolóy-on, ang masáyon malóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propiedad</span>. V. <i><a href="#e.dominio">Dominio</a></i>. * <span lang="ceb">Puhónan, catigayónan ng̃a caugalíng̃on sa tagsa tagsa. * Pagcaúnay sa bisan onsa. -* Cahológan ng̃a caugalíng̃on sa tagsa ca polong. * Gaui, cagaoían, batásan. * Pagcaíng̃on, -pagcasáma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propietariamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaquinaía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propietario</span>. = <span lang="ceb">Ang tagía sa bisan onsa. * Ang religioso ng̃a nacasalá ng̃a contra sa iang pagcahímtang, -cay nahímo sia ug tagía sa bisan onsa, sa oaláy pagtógot con licencia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propina</span>. = <span lang="ceb">Gala. * Sohol tong̃ód sa bisan onsang buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propinar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaínom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propincuidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadóol, pagpaharúul, pagcadápit. * Pagcacaobánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propincuo</span>. = <span lang="ceb">Ang harúul, ang nadóol. * Ang caubánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propio</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a caogalíng̃on sa tagsa tagsa. * Quinaía, ang unay sa bisan onsa. * -Ang oyon ug ang̃ay sa bisan onsa. * Ang magsáma, ang maíng̃on. * Ang mamólong ug magasúlat -ing̃on ng̃a ang̃ay. * Ng̃alan ng̃a caugalíng̃on sa tagsa tagsa. * Correo, táuo ng̃a -sinógo sa paghátod sa mg̃a sulat ng̃a mahál, sa dagcóng hingtúngdan ug dinalían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propóleos</span>. = <span lang="ceb">Bulit ng̃a guidíhog sa mg̃a putiócan sa ilang mg̃a baláyan, dapit sa sulód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proponedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaháyag sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.proponer" class="hw"><span class="sc">Proponer</span>. = <span lang="ceb">Pagpaháyag sa bisan onsa arón hibalóan sa ubán. * Pagsáad sa pagbóhat con sa díli -pagbúhat sa bisan onsa. * Pagpaquíta sa bisan cansa, arón pagatogótan sa bisan onsang -opicio con cahímtang.</span> -</p> -<p id="e.proporcion" class="hw"><span class="sc">Proporcion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay sa mg̃a bahin sa bisan onsa. * Pagcasáyon sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb259">[<a href="#pb259">259</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Proporcionable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang buháton, ang masáyon ng̃a pagadang̃áton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proporcionablemente</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p id="e.proporcionadamente" class="hw"><span class="sc">Proporcionadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proporcionado</span>. = <span lang="ceb">Ang ang̃ay, ang oyon sa quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proporcionalidad</span>. V. <i><a href="#e.proporcion">Proporcion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proporcionalmente</span>. V. <i><a href="#e.proporcionadamente">Proporcionadamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proporcionar</span>. = <span lang="ceb">Pagtagána, pagándam sa bisan onsa. * Pagpaáng̃ay sa bisan onsa arón gamíton con may -quinahánglan.</span> -</p> -<p id="e.proposicion" class="hw"><span class="sc">Proposicion</span>. = <span lang="ceb">Pagpacaháyag. * Suguílon ng̃a hamóbo sa pagtángdo ug sa pagdíli sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propósito</span>. = <span lang="ceb">Tuyo, paghúna húna sa pagbúhat con sa díli pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propretor</span>. = <span lang="ceb">Hocom, ponóan sa mg̃a romano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propuesta</span>. V. <i><a href="#e.proposicion">Proposicion</a></i>, y <i><a href="#e.proponer">Proponer</a></i> desde <i lang="ceb">pagpaquíta</i>. * <span lang="ceb">Pagquigsámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propugnáculo</span>. = <span lang="ceb">Baluarte, lantáoan, cota ng̃a malíg-on ng̃a pagasóclan sa mg̃a caáoay. * Bisan onsa -ng̃a magalában, magaságang sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propulsa</span>. V. <i><a href="#e.repulsa">Repulsa</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propulsar</span>. V. <i><a href="#e.repulsar">Repulsar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Propulsion</span>. V. <i><a href="#e.repulsa">Repulsa</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prorata</span>. = <span lang="ceb">Hingtúngdan ng̃a pahat ng̃a macaígo sa tagsa tagsa, ng̃a nahamútang sa maáyo ug matárong -ng̃a paghúsay.</span> -</p> -<p id="e.proratear" class="hw"><span class="sc">Proratear</span>. = <span lang="ceb">Pagpáhat sa bisan onsa ng̃a pagapaháton, sa tagsa tagsa, ing̃on sa pagcaígo sa matúod -ng̃a catarúng̃an.</span> -</p> -<p id="e.prorateo" class="hw"><span class="sc">Prorateo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Próroga</span>. V. <i><a href="#e.prorogacion">Prorogacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prorogable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang parayónon, iparáyon.</span> -</p> -<p id="e.prorogacion" class="hw"><span class="sc">Prorogacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapadáyon sa bisan onsa sa pila ca arlao ng̃a tinórlo. * Pagcatagál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prorogar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyon, pagparáyon sa bisan onsa, sa pila ca arlao ng̃a tinórlo, pagtagál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prorumpir</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa bisan onsa sa ahat, sa calit, sa mabáscog. * Pagpomólong sa mg̃a polong -ng̃a icadayág sa cusacó, sa capong̃ót, &c. * Pagpanghupáo, paghílac, pagcatáoa, &c., -sa mabáscog, sa minatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prosa</span>. = <span lang="ceb">Suguílon con sulat ng̃a díli garay, díli balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prosapía</span>. = <span lang="ceb">Guinacánan. * Guilioátan, tigúlang, catiguláng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proscribir</span>. = <span lang="ceb">Pagíla sa bisan cansa, sa cadaigánan, sa pagcadaótan ng̃a táuo, ug pagtógon arón patyon -sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proscripcion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabaláod sa mg̃a ponóan arón hiílhan ug bisan quinsa sa pagcadaótan ng̃a táuo, -ug arón patyon con dácpon ug ientregal sa justicia sa bisan cansa, buhi con patáy -ba.</span> -</p> -<p id="e.prosecucion" class="hw"><span class="sc">Prosecucion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaparáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proseguible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang parayónon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proseguimiento</span>. V. <i><a href="#e.prosecucion">Prosecucion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proseguir</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyon, pagparáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prosélito</span>. = <span lang="ceb">Ang dioatáhan con moros ng̃a mibálic ug napasácop sa religion ug Pagtóo ni Jesucristo. -* Táuo ng̃a guihópo, ng̃a guicóha, arón magalában sa bisan onsang dapig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prosista</span>. = <span lang="ceb">Ang hinoguilánon sa oaláy hingtúngdan, tabían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prosodia</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a magatórlo sa maáyong pagsángpot. * Pagpamólong ng̃a caoang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prosopopeya</span>. = <span lang="ceb">Pagparáyeg ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prospecto</span>. = <span lang="ceb">Casayóran sa mg̃a hamóbong polong ng̃a guipabaláod sa cadaghánan, arón hibalóan ang -tuyo ug ang hingtóngdan sa bisan onsang libro ng̃a guisúlat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prósperamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaárang arang, sa tong̃ód sa puhónan, sa quinabúhi, &c.</span> -<span class="pageNum" id="pb259a">[<a href="#pb259a">259</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Prosperar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóbo sa puhónan, sa mg̃a guinamíton ug sa maáyong pagcabótang sa pagcabóhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prosperidad</span>. = <span lang="ceb">Maáyong palar. * Maáyong pagcabótang sa puhónan, sa mg̃a guinamíton ug sa bisan onsa -ng̃a guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Próspero</span>. = <span lang="ceb">Paláran, buláhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prostitucion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaólag, pagcaláo-ay ng̃a guilabíhan, sa pagcaoaláy caúlao bisan diriót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prostituir</span>. = <span lang="ceb">Pagpacasalá sa salá sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay, sa cadaigánan ug sa oaláy caólao -bisan diriót. * Pagbalígya sa hingtúngdan ng̃a opicio, sa paglában sa díli onta tacós -ug sa paglápas sa catarúng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prostituto</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mang̃íl-ad, maólag, maláo-ay. * Ang magalápas sa catarúng̃an tong̃ód sa -salapí, sa pagcahigála, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Protagonista</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a ona sa bisan onsang buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proteccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalában, pagcatábang, pagcahópot, pagcaalíma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Protector</span>. = <span lang="ceb">Manlalában, ang magatábang, ang magahópot, ang magaalíma, ang magapanílong, ang magapadang̃óp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Protectoría</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcamanábang, sa pagcamanlalában.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Protectriz</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng mananábang, manlalában.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proteger</span>. = <span lang="ceb">Tabang, laban, pagpadang̃óp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Protegido</span>. = <span lang="ceb">Ang guilabánan, ang guitabáng̃an, pinalángga, ang guitagáan sa dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Protervamente</span>. = <span lang="ceb">Sa Pagcadaótan ng̃a huna huna, sa pagcaparáyon sa mang̃íl-ad ng̃a tuyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Protervia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaparáyon sa pagcadaótan sa tinóyo sa buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Protervidad</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.protesta" class="hw"><span class="sc">Protesta</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáar sa pagbúhat con sa díli pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Protestacion</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.protestante" class="hw"><span class="sc">Protestante</span>. = <span lang="ceb">Ang magapamatúod ug magatúg-an sa bisan onsa. * Ang maganonót sa obán ng̃a mg̃a religion -ng̃a batoc sa religion ni Jesucristo ug sa mg̃a binuñágan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Protestar</span>. = <span lang="ceb">Pagásoy, pagsáyor, pagtúg-an, pagmatúod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Protestativo</span>. V. <i><a href="#e.protestante">Protestante</a></i> hasta <i lang="ceb">ang maganonót</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Protesto</span>. V. <i><a href="#e.protesta">Protesta</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proto</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaúna sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Protoalbéitar</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaónang sa mg̃a mananámbal sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Protocolar</span>. = <span lang="ceb">Pagláquip, pagbótang sa tapoc sa mg̃a papel, sa mg̃a sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Protocolo</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a pagahoálan sa mg̃a escribano sa mg̃a camatoódan, arón hicaplágan con bolóng̃on -ugáling sa oláhing adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Protomártir</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaóna sa mg̃a mártir. * Si san Estéban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Protomedicato</span>. = <span lang="ceb">Hocmánan ng̃a pagatambóng̃an sa mg̃a mananámbal arón pagaexamináhon sila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Protomédico</span>. = <span lang="ceb">Ang ponóan sa mg̃a mananámbal. * Bisan quinsa sa mg̃a mananámbal sa hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Protonotario</span>. = <span lang="ceb">Ang ponóan sa mg̃a notario, sa mg̃a escribano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prototipo</span>. = <span lang="ceb">Panigíngnan, nahaónang pananglétan sa bisan onsang buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Protuberancia</span>. = <span lang="ceb">Ogdo ng̃a quinaía sa mg̃a bocóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provecto</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam sa bisan onsang quinaárman. * Tolotigúlang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provecho</span>. = <span lang="ceb">Polós, caposlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provechosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provechoso</span>. = <span lang="ceb">Ang magapolós, ang macapolós.</span> -</p> -<p id="e.proveedor" class="hw"><span class="sc">Proveedor</span>. = <span lang="ceb">Ang may catongdánan sa pagsángcap sa mg̃a quinahánglan ng̃atanán sa mg̃a soldados, -sa mg̃a sacayán sa hari, sa mg̃a caparían, &c.</span> -<span class="pageNum" id="pb260">[<a href="#pb260">260</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Proveeduría</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagatipígan sa ng̃atanán ng̃a mg̃a quinahánglan sa pagcáon, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proveer</span>. = <span lang="ceb">Pagípon, pagtígom, pagtápoc sa mg̃a quinahánglan sa bisan onsa. * Pagtibáoas sa mg̃a -holosáyon. * Paghátag, pagtógot sa bisan onsang opicio, con cahímtang. * Pagsángcap, -sa bisan cansa, sa mg̃a quinahánglan. * Pagcalíbang, pagcaólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proveido</span>. = <span lang="ceb">Sogo ng̃a guican sa hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proveimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasógo sa hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proveniente</span>. = <span lang="ceb">Ang guican sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provenir</span>. = <span lang="ceb">Pagguícan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provento</span>. = <span lang="ceb">Polós ng̃a guican sa bisan onsa, sohol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proverbiador</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e143896" title="Fuente: casang putánan">casangputánan</span> ng̃a tacús ng̃a timaánan ug pagadomdóman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proverbial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a casangputánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proverbialmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasangputánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proverbio</span>. = <span lang="ceb">Sangputánan. * Casangputánan. * Toloóhan ng̃a bacácon sa pagtóo ng̃a ang ubán ng̃a -mang̃a polong ng̃a guidóng̃og maoy casayóran sa maáyo con sa daótan ng̃a palad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proverbista</span>. = <span lang="ceb">Ang nahagógma sa pagpamólong ug sa pagsúlat sa mg̃a casangputánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Próvidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa cacúgui, sa pagcamasingcámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Providencia</span>. = <span lang="ceb">Pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Pagcatagána, pagcaándam. * Pagbóot, pagsógo -sa hocom, sa oalá matápus ang capolong̃ánan. * Pagbóot sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Providencial</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e143948" title="Fuente: nahatung̃ód">nahatong̃ód</span> sa providencia.</span> -</p> -<p id="e.providencialmente" class="hw"><span class="sc">Providencialmente</span>. = <span lang="ceb">Sa tong̃ód sa niáron. * Sa díli madúgay. * Hasta sa lain ng̃a pagbúot, sa lain ng̃a -sugo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Providenciar</span>. = <span lang="ceb">Pagsógo, pagbúot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Providente</span>. = <span lang="ceb">Batid, ang may salabútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Próvido</span>. = <span lang="ceb">Ang nagatagána, ang nagaándam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provincia</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa usá ca Guinharían ng̃a nagasácop sa pila ca longsod, ug ng̃a guibotáng̃an -sa caogalíng̃on ng̃a maghohópot, alcalde, gobernador con ponóan, ng̃a magabóot sa -ng̃alan sa hari. * Ang mg̃a convento ng̃a nasácop sa gahúm sa provincial.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provincial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa provincia. * Ang Padreng religioso ng̃a magabóot sa sa mg̃a sacop -<span class="corr" id="xd31e143994" title="Fuente: g̃natanán">ng̃atanán</span> sa mg̃a convento, sa usá ca provincia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provincialato</span>. = <span lang="ceb">Opicio, cahímtang sa pagcaprovincial. * Túig ng̃a pagdugáyan sa provincial sa iang catungdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provisión</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a quinahánglan sa pagcáon, sa pagbisti, &c., ng̃a guibútang sa bisang diin, -arón gamíton sa tiempo ng̃a igagámit. * Pagsógo, pagbóot sa mg̃a hocom, sa ng̃álan -sa hari, arón matúman ang guisógo nila, pagcatógot, pagcahátag sa bisan onsang opicio -con cahímtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provisional</span>. = <span lang="ceb">Ang guisógo sa pila lamang ca adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provisionalmente</span>. V. <i><a href="#e.providencialmente">Providencialmente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proviso</span> (al). = <span lang="ceb">Dihá dihá, guiláyon, carón carón, gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provisor</span>. V. <i><a href="#e.proveedor">Proveedor</a></i>. * <span lang="ceb">Padre ng̃a guitugútan sa Obispo sa iang gahúm sa paghúsay sa ubán ng̃a mg̃a hulusáyon -ng̃a nahatong̃ód sa iang pagcaobispo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provisora</span>. = <span lang="ceb">Ang monja mg̃a magabántay, sa mg̃a convento sa mg̃a binócot, sa quinahánglan ng̃atanán -sa pagcáon, sa pagbisti, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provisorato</span>. = <span lang="ceb">Opicio, pagcahímtang sa pagcaprovisor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provisoría</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Baláy, lugar ng̃a pagatipígan sa ng̃atanán ng̃a mg̃a quinahánglan sa pagcáon, sa pagbísti, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provisto</span>. = <span lang="ceb">Sangcap, ang guisancápan sa mg̃a quinahánglan ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provocacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaágda, pagcatúyo, pagcasámbag.</span> -<span class="pageNum" id="pb260a">[<a href="#pb260a">260</a>]</span></p> -<p id="e.provocador" class="hw"><span class="sc">Provocador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasámbag, ang magaágda, ang magtúyo, arón managáoay ang ubán, ang maquiáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provocante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provocar</span>. = <span lang="ceb">Pagsámbag, pagágda, pagtúyo sa bisan cansa, arón magabúhat ug bisan onsa. * Pagpapong̃ót, -pagpasucó. * Pagquigáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Provocativo</span>. V. <i><a href="#e.provocador">Provocador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Próximamente</span>. = <span lang="ceb">Carón bag-o. * Díli pa dugay. * Harúul ra, díli haláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proximidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadóol, pagcaharúul. * Pagcacaobánan, ng̃a harúul.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Próximo</span>. = <span lang="ceb">Harúul, duul caáyo, hapit, caubánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proyeccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabalíbag, pagcasalibáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proyectar</span>. = <span lang="ceb">Pagpatigáyon sa bisan onsa arón macóha ang tuyo ng̃a guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proyectil</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a ibalíbag, isalibáy. * Bala, odyong, paná, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proyectista</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mahagógma maghúna húna sa mg̃a pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa -ng̃a guitúyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proyecto</span>. = <span lang="ceb">Hatáas ug halagpád. * Bisan onsang húna húna con pagpatigáyon sa pagcóha sa bisan -onsa ng̃a guitúyo ug guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Proyectura</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c., ng̃a mogóa, maíng̃on ng̃a ang mg̃a coredor, -mg̃a balisbísan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prudencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaboótan, caboótan, salabútan sa pagbúhat ug sa pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prudencial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa caboótan, sa salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prudencialmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaboótan, ing̃on sa batásan sa mg̃a boótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prudente</span>. = <span lang="ceb">Boótan, ang may salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prudentemente</span>. = <span lang="ceb">Sa boot, sa salabótan, sa pagcaboótan.</span> -</p> -<p id="e.prueba" class="hw"><span class="sc">Prueba</span>. = <span lang="ceb">Pagcasuláy. * Polong, camatoódan, &c., ng̃a igapamatúod sa bisan onsa. * Timáan sa -bisan onsa. * Tipac, tipic ng̃a diótay sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span>, ng̃a ihátag arón tiláuon. * Ang nahaónang nauong sa bisan onsa ng̃a inimprenta, -ng̃a pagasaoáyan sa mg̃a sayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Prurito</span>. = <span lang="ceb">Pagcacatól. * Caíbog ng̃a dagcó.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cpu" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#cpu.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">PU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Pua</span>. = <span lang="ceb">Tonóc, bisan onsa ng̃a magamáy ng̃a may tomóy. * Mg̃a ng̃ipon sa mg̃a solod sa olo -ug sa haláblan. <span class="corr" id="xd31e144247" title="Fuente: =">*</span> Ang hingtúngdan sa casáquet sa húna húna.</span> -</p> -<p id="e.pubertad" class="hw"><span class="sc">Pubertad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaolitáuo sa mg̃a laláqui ug pagcadalága sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pubes ó Pubis</span>. = <span lang="ceb">Pos-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pubescencia</span>. V. <i><a href="#e.pubertad">Pubertad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pubescer</span>. = <span lang="ceb">Pagábot sa pagcadalága ug sa pagcaolitáuo, sa edad sa icapúlo ug opát ca túig sa mg̃a -laláqui, ug sa icapólo ug duhá sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p id="e.publicacion" class="hw"><span class="sc">Publicacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabaláod, pagcamantalá.</span> * V. <i>Amonestacion</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Publicador</span>. = <span lang="ceb">Pagcabaláod, pagcamantalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Públicamente</span>. = <span lang="ceb">Sa dayág, sa maháyag, sa atubáng̃an sa cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e144309" title="Fuente: Purlicano">Publicano</span>. = <span lang="ceb">Ang naníng̃il sa mg̃a abang sa tiempo sa mg̃a romano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Publicar</span>. = <span lang="ceb">Pagbaláod, pagmantalá, pagpabántog. * <span class="corr" id="xd31e144321" title="Fuente: Pag- * háyag">Pagháyag</span>, pagdayág. * Pagsógil sa bisan onsa ng̃a tacós unta ng̃a díli itúg-an, ng̃a tacús -unta ng̃a hilúmun. * Pagtáoag sa mg̃a caláslon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Publicata</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a sinolátan arón ibaláod ang ng̃alan sa táuo ng̃a pagaoldenáhan, ug ang camatuóran -sa pagcamatúod ng̃a guioldenáhan na.</span> -<span class="pageNum" id="pb261">[<a href="#pb261">261</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Publicidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabántog. * Lugar ng̃a pagatambóng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Publicista</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam sa mg̃a leyes, ug ang magasúlat sa tong̃ód niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Público</span>. = <span lang="ceb">Ang nadayág, ang anáa sa cadaigánan, sa atubáng̃an sa ng̃atanán. * Ang pagagamíton -sa cadaghánan. * Babáyeng bigáon, ng̃a magatógot sa iang laoas sa daghan ng̃a mg̃a -laláqui. * Cadaghánan sa mg̃a taguilóngsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pucelana</span>. = <span lang="ceb">Bulit, yota ng̃a mahágcot caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pucia</span>. = <span lang="ceb">Baso, sorlánan ng̃a pagabuhátan ug pagalotóan sa mg̃a boticario sa mg̃a tambal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puchada</span>. = <span lang="ceb">Hampol, haclop ng̃a diníhog sa binócboc ng̃a inónao, ináhog sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puchero</span>. = <span lang="ceb">Colon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pucherico</span>, llo, to. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a napaquíta sa bába sa mg̃a báta, sa pagpicót nila sa mg̃a ng̃abil con mahilácon sila ugáling, pagcacolimáuon.</span> -</p> -<p class="hw">Puchero. = <span lang="ceb">Colon.</span> * V. <i><a href="#e.olla">Olla</a></i>. * <span lang="ceb">Ang <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> sa <span class="corr" id="xd31e144415" title="Fuente: matagárlao">matagádlao</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puches</span>. V. <i><a href="#e.gachas">Gachas</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pudendas</span>. = <span lang="ceb">Quinatáuo, boto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pudendo</span>. = <span lang="ceb">Maólag, maláo-ay, mang̃íl-ad, ng̃a macaúlao.</span> -</p> -<p id="e.pudicicia" class="hw"><span class="sc">Pudicicia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaólay, pagcacastos. * Pagpamólong ug pagbóhat ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a táuo ng̃a -potli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Púdico</span>. = <span lang="ceb">Moólay, potli. * Mang̃iuláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pudiente</span>. = <span lang="ceb">Arunáhan, salapían, salapiánon, dato.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pudor</span>. V. <i><a href="#e.pudicicia">Pudicicia</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pudredumbre</span>. = <span lang="ceb">Pagcadonót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pudricion</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.pudridero" class="hw"><span class="sc">Pudridero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa bisan onsa arón madonót. * Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa -mg̃a laoas ng̃a minatáy sa mg̃a hari ug sa mg̃a caubánan sa mg̃a hari, sa obos na sila guidíhog sa mg̃a cahomót, -sa convento ni S. Lorenzo del Escorial.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pudridor</span>. = <span lang="ceb">Ang losóng ng̃a bató ng̃a pagabotáng̃an sa panápton ng̃a icabúhat sa papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pudrigorio</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a salaquétan caáyo.</span> -</p> -<p id="e.pudrimiento" class="hw"><span class="sc">Pudrimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcadonót.</span> -</p> -<p id="e.pudrir" class="hw"><span class="sc">Pudrir</span>. = <span lang="ceb">Pagdonót. * Pagsámoc, pagbórlay, pagpapong̃ót; pagaling̃ása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puebla</span>. = <span lang="ceb">Longsod. * Pagcapúgas sa mg̃a ortelano sa tagsa ca calaínan sa mg̃a otan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pueblo</span>. = <span lang="ceb">Longsod. * Cadaghánan sa mg̃a táuo, sa mg̃a mulópio ng̃a nanagpuyó sa longsod. * Ang -mg̃a táuo ng̃a obus sa mg̃a longsod, mg̃a táuo ng̃a díli dato.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puente</span>. = <span lang="ceb">Tuláy, taytáy, taytáyan. * Salog sa mg̃a sacayán. * Cahoy ng̃a hamóbo ug binohóan, -sa mg̃a guitara, sa mg̃a sesta ug sa ubán pang mg̃a tolónggon ng̃a may coldas, sa pagtácgos ug pagbalígtos dihá sa maong mg̃a coldas sa usá ca -tomóy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puerca</span>. = <span lang="ceb">Baboy ng̃a baye, anáyon. * Calaínan sa hubág. * Mananáp ng̃a diótay ug ng̃a mutóbo -sa mg̃a lugar ng̃a tubígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puercamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahámus, sa pagcahúgao. * Sa oaláy pagtáhod ug catahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puerco</span>. = <span lang="ceb">Baboy. * Hugáoan, mahámos, bulíng̃on. * Táuo ng̃a coláng̃an sa maáyong pagtórlo, ng̃a -oaláy pagtáhod ug catahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puericia</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáta sa mg̃a táuo, edad cutub sa icapíto ca túig hasta sa icapólo ug opát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pueril</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a báta, sa puericia. * Buhat ng̃a bináta, ng̃a ang̃ay sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puerilidad</span>. = Idem desde <i lang="ceb">buhat</i>. * <span lang="ceb">Bisan onsa sa diótay ng̃a bale, ng̃a oaláy polós caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puerilmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a báta, sa pagcabináta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puerro</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa seboya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puerta</span>. = <span lang="ceb">Tacop, pultahán. * Bohó ng̃a mahímo ng̃a <span class="pageNum" id="pb261a">[<a href="#pb261a">261</a>]</span>pagasórlan sa bisan diin. * Alaguían sa pagpatigáyon sa bisan onsa ng̃a guitúyo ug -guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puerto</span>. = <span lang="ceb">Laoígan, pondóhan, donggoánan sa mg̃a sacayán. * Alaguían sa talioála sa mg̃a caboquílan. -* Bába sa mg̃a pagoáncan sa mg̃a babáye. * Dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pues</span>. = <span lang="ceb">Nan, dan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puesta</span>. = <span lang="ceb">Ang guipilde sa mg̃a táuo ng̃a nanagsugál sa obán ng̃a mg̃a pagsogál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puestecico</span>, llo, to. = <span lang="ceb">Tiendahán ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a tolotagídyot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puesto</span>. = <span lang="ceb">Bolotáng̃an sa bisan onsa. * Lugar ng̃a guitagána ug tinórlo sa pagbóhat sa bisan -onsa. * Lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a tolotagídyot ug sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span>. * <span class="corr" id="xd31e144660" title="Fuente: Lungar">Lugar</span> ng̃a pagaáncan sa mg̃a babáye. * Baláy sa pagahóptan sa mg̃a cabayo, &c., ng̃a guitagána sa paglíoat. * Pagcabótang sa bisan -onsa. * Cay, ing̃on niána. * Nan, dan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puf</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a icaásoy sa pagcabahó sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pugilar</span>. = <span lang="ceb">Librong diótay ng̃a guibatónan sa mg̃a hebreo, sa mg̃a judío, ng̃a sinolátan sa mg̃a -<span class="corr" id="xd31e144680" title="Fuente: pagtolóna-n">pagtolón-an</span> sa santos ng̃a Sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pugilato</span>. = <span lang="ceb">Pagáoay sa mg̃a táuo, sa lonlon ng̃a mg̃a pagpócpoc sa mg̃a camót. * Pagcaáoay sa -camót lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pugna</span>. = <span lang="ceb">Pagcapang̃óbat, pagcaáoay. * Pagcabátoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pugnacidad</span>. = <span lang="ceb">Caínit, caísog sa pagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pugnante</span>. = <span lang="ceb">Aoay, caáoay. * Batoc, maquigaoáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pugnar</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃óbat, pagáoay. * Pagpatigáyon sa masingcámot sa pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a -guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puja</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó, pagcadógang sa bale sa bisan onsa ng̃a guibalígya con guipaabáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pujador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapujál, ang magapaósoag, ang magadógang sa bale sa bisan onsa ng̃a guibalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pujame</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pujámen</span>. = <span lang="ceb">Ang icatólo ca bahin sa dapit sa obus sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pujamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa dogó ug sa dugá sa laoas sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pujante</span>. = <span lang="ceb">Matámboc, supang. * Macosóg. * Ang may gahóm sa pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a guipanghináot, -ug sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pujar</span>. = <span lang="ceb">Pagpujál, pagpadagcó, pagdógang sa bili sa bisan onsa ng̃a ibalígya con ng̃a guipaabáng̃an. -* Pagpang̃osóg sa pagdáng̃at sa guipanghináot, ug sa pagcóha sa mg̃a caculían, &c. -* Paglisód sa pagpamólong. * Pagálang alang sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagculíot -sa paghílac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pujavante</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a puthao ng̃a quinalaháan, sa pagpótol sa mg̃a cocó sa mg̃a cabayo, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pujo</span>. = <span lang="ceb">Hibólos. * Caíbog, paghigógma ng̃a dagcó sa paghílac, sa pagcatáoa, &c. * Caíbog sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulcritud</span>. = <span lang="ceb">Cocóguing dagcó sa pagbántay ug pagalíma sa caogalíng̃on ng̃a laoas ug sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulcro</span>. = <span lang="ceb">Matahóm, maníndot. * Sa maáyong baihon ug <span class="corr" id="xd31e144797" title="Fuente: pagcatíngdog">pagcatíndog</span>. * Ang magaalíma ug maáyo sa iang bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulga</span>. = <span lang="ceb">Pulgas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulgada</span>. = <span lang="ceb">Socod, ang icapólo ug duhá ca bahin sa cahitáson sa usá ca tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulgar</span>. = <span lang="ceb">Comalágco. * Ang sang̃áng diótay ng̃a ibílin sa mg̃a balágon sa mg̃a paras, sa pagcapón -caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulgarada</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc ng̃a guipócpoc sa tórlong comalágco. * Bisan onsa ng̃a magamáy, dogmoc caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulgon</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a diótay caáyo ng̃a magadáot sa mg̃a tanóm, ug labí pa sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulgoso</span>. = <span lang="ceb">Ang guipulgásan, ang may pulgas.</span> -<span class="pageNum" id="pb262">[<a href="#pb262">262</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulguera</span>. = <span lang="ceb">Pulgasán, lugar <span class="corr" id="xd31e144853" title="Fuente: ag̃a">ng̃a</span> guitigúman sa daghan ng̃a mg̃a pulgas. * Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulguica</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a madalí sasaquétan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulican</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagíbot sa mg̃a bag-ang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaníndot, sa pagcatahóm, sa maáyong pagdáyan dayan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulidez</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáyan dayan, pagcaníndot, pagcaáñag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulido</span>. = <span lang="ceb">Pulido, matahóm, maníndot, sa maáyong baihon ug pagcaatúbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatahóm, ang magadáyan dayan sa bisan onsa. * Capandáyan ng̃a icahínlo, icasínao -sa bisan onsa. * Panápton ng̃a diótay ng̃a icalugpit sa lugás sa hilo, sa igagáma, -&c., sa pagbórbor, arón díli masámad ang torlo sa nagabórbor sa maong lugás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulimento</span>. = <span lang="ceb">Pagcahínlo, pagcasínao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulimentar</span>. = <span lang="ceb">Pagsínao, paghínlo. * Pagdáyan, pagáyo, pagpatahóm sa bisan onsa, pagcóha sa pagcabórong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulmon</span>. = <span lang="ceb">Bagá. * Hobág ng̃a notóbo sa ibábao sa mg̃a bocóg ug sa mg̃a luha luha sa laoas.</span> -</p> -<p id="e.pulmonar" class="hw"><span class="sc">Pulmonar</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a pulmon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulmonaria</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a motoróc ug mabóhi sa mg̃a ponóan sa obán ng̃a mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p id="e.pulmonia" class="hw"><span class="sc">Pulmonía</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a nahamótang sa pagcahobág sa pulmon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulmoniaco</span>. V. <i><a href="#e.pulmonar">Pulmonar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulpa</span>. = <span lang="ceb">Onód ng̃a oaláy bocóg. * Onód sa mg̃a bong̃a ug sa obán ng̃a mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulpejo</span>. = <span lang="ceb">Onód sa mg̃a bahin ng̃a diótay sa mg̃a laoas. * Quinatórcan sa torlo ng̃a comalágco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulpería</span>. = <span lang="ceb">Tiendáhan sa Indias, ng̃a pagabaligyáan sa bino, aguardiente, suca, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulpero</span>. = <span lang="ceb">Ang tagía sa tiendáhan ng̃a pulpería. * Mananágat sa coguíta, sa colabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulpeta</span>. = <span lang="ceb">Híoa sa onór ng̃a oaláy bocóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Púlpito</span>. = <span lang="ceb">Oalihánan. * Cahímtang sa pagcamalaoáli sa mg̃a caparían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulpo</span>. = <span lang="ceb">Coguita, colabótan, tabógoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulposo</span>. = <span lang="ceb">Ang may onód sa oaláy bocóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulque</span>. = <span lang="ceb">Tubá, dugá ng̃a guican sa tanóm ng̃a guing̃álan ug pita.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulquería</span>. = <span lang="ceb">Tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa pulque.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulsacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaólpot, pagcalábtic, pagcaquíbot, quibot sa pulso. * Pagcatimáan sa pulso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulsada</span>. = Idem hasta <i lang="ceb">pagcatimáan</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulsador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatimáan sa pulso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulsante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulsar</span>. = <span lang="ceb">Pagtimáan sa pulso. * Pagcablit sa mg̃a tolónggon. * Pagsoláy sa pagpatigáyon sa pagcóha -sa bisan onsa ng̃a guipanghináot. * Pagólpot, pagquíbot quibot, paglábtic sa pulso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulsativo</span>. = <span lang="ceb">Ang magacáblit, ang magaólpot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulsear</span>. = <span lang="ceb">Pagsoláy sa dohá ca táuo sa cosóg sa ilang <span class="corr" id="xd31e145073" title="Fuente: polso">pulso</span>, sa pagsigcóbot nila sa ilang mg̃a camót sa pagpang̃osóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulsera</span>. = <span lang="ceb">Ang panápton ng̃a ibútang sa popólan, sa pulso sa masaquét, sa pagtámbal canía. * -Quinatórcan sa apapáng̃ig sa dapit sa solang. * Bocála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulsista</span>. = <span lang="ceb">Mananámbal ng̃a macaíla sa mg̃a saquít sa pagtimáan sa pulso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulso</span>. = <span lang="ceb">Pulso. * Pagcaólpot, pagcaquíbot quibot, pagcalábtic sa pulso. * Calig-ónan sa camót -sa pagbóhat sa bisan onsa. * Cacógui ug pagcatóltol sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pululante</span>. = <span lang="ceb">Ang magaguítib, ang motoróc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulular</span>. = <span lang="ceb">Pagtoróc, pagguítib sa mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy, paggamót. * Pagguícan sa usá ca butang -sa lain ng̃a butang.</span> -<span class="pageNum" id="pb262a">[<a href="#pb262a">262</a>]</span></p> -<p id="e.pulverizable" class="hw"><span class="sc">Pulverizable</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon pagabocbócon, buháton ug bocboc. * Ang maíng̃on sa bocboc, sa binócboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulverizacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabócboc, pagcabinócboc, pagcahímo sa bisan onsa ug binócboc.</span> -</p> -<p id="e.pulverizar" class="hw"><span class="sc">Pulverizar</span>. = <span lang="ceb">Paggáma ug binócboc sa bisan onsa, pagbócboc sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pulla</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a mang̃íl-ad ng̃a guipamólong sa mg̃a táuo sa pagsigtíao tiao nila. * Polong -ng̃a ondan ng̃a ipamólong sa pagcaígo. * Calaínan sa manáol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pullista</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mahagúgma mamólong sa mg̃a polong ng̃a pulla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pumente</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa saya sa babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puna</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a díli mahímo ng̃a pagapúy-an, ng̃a díli capúy-an, tong̃ód cay <span class="corr" id="xd31e145162" title="Fuente: gilabíhan">guilabíhan</span> ang tugnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puncha</span>. = <span lang="ceb">Tonóc, bisan onsa ng̃a diótay ug matalínis uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Punchar</span>. V. <i><a href="#e.punzar">Punzar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pundonor</span>. = <span lang="ceb">Dong̃og ng̃a maáyo, caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pundonorosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa maáyong dong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pundonoroso</span>. = <span lang="ceb">Mang̃iuláuan, ang may dong̃og ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pungente</span>. V. <i><a href="#e.punzante">Punzante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pungir</span>. V. <i><a href="#e.punzar">Punzar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Punible</span>. = <span lang="ceb">Ang tacús sa castigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Punicion</span>. = <span lang="ceb">Castigo, pagpasáquet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Punta</span>. = <span lang="ceb">Tomóy ng̃a matalínis, ug bisan ng̃a díli matalínis, sa bisan onsa. * Panón ng̃a diótay -sa mg̃a hayúpan ng̃a nabúlag sa panón ng̃a dagcó. * Song̃áy sa mg̃a mananáp. * Cutarmán, -yota ng̃a mogóa dapit sa dagat. * Pagcaoloáslom sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa mg̃a punto sa ibábao sa mg̃a letra.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntada</span>. = <span lang="ceb">Pagcatúlpoc sa dagom ng̃a tinohógan sa hilo, &c., sa panápton ng̃a guitahí. * Pagpamólong -sa bisan onsang polong ng̃a pagaíngnon ng̃a oalá tuyóon, arón pagahisgótan ug bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntal</span>. = <span lang="ceb">Tocó, salagúnting. * Pagcatáas sa mg̃a sacayán cutub sa quilla, sa onáyan, hasta sa -salog sa ibábao. * Sandígan. * Tong̃úd, hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntapié</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíndol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntar</span>. = <span lang="ceb">Pagtimáan sa mg̃a pagsálang sa mg̃a Padre sa pagcaátang nila sa coro. * Pagbútang -sa mg̃a puntos sa ibábao sa mg̃a letras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntear</span>. = <span lang="ceb">Pagcáblit sa sesta, sa pagcúbil sa tagsa ca coldas sa tagsa ca torlo. * Pagbúhat sa -mang̃a puntos sa bisan diin. * Pagtahí, pagtúlpoc sa dagom. * Pagoloatúbang sa dolong -sa sacayán sa guinicánan sa hang̃in, pagbíloc sa sacayán ing̃on sa arang, arón pagapóslan -ang hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntel</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e145291" title="Fuente: Capangdáyan">Capandáyan</span>, hopot hopot ng̃a pothao ug hatáas, ng̃a icagóa ug icóhit sa salamín ng̃a tinónao -sa horno, sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntera</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntería</span>. = <span lang="ceb">Pagcapunta sa pagbúhi sa mg̃a luthang ug mg̃a pusil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntero</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam magpúnta sa magbúhi sa mg̃a luthang ug sa mg̃a pusil. * Ang balahíbo con -gong̃i ng̃a icatórlo sa mg̃a letra, sa mg̃a báta ng̃a nanagtóon sa pagbása. * Bisan -onsa ng̃a itolórlo, ng̃a silbi sa pagtórlo. * Ang salapí, &c., ang gung̃i ng̃a icadíhog -sa santos ng̃a lana sa mg̃a masaquét. * Puthao ng̃a matalínis, ng̃a icasápsap sa mg̃a -bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntiagudo</span>. = <span lang="ceb">Ang may tomóy ng̃a matalínis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntilla</span>. = <span lang="ceb">Puntíyas, panápton ng̃a haíctin ng̃a ponó sa mg̃a bohó ng̃a diótay. * Capandáyan ng̃a -maíng̃on sa usá ca cuchillong diótay sa oaláy polóan, ng̃a silbi sa pagbárlis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntillazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíndol.</span> -<span class="pageNum" id="pb263">[<a href="#pb263">263</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntillo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a oaláy polós ng̃a pagahonóng̃an sa maáyong dong̃og sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e145344" title="Fuente: mang̃iuláuoan">mang̃iuláoan</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntillon</span>. V. <i>Puntilloso</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Punto</span>. = <span lang="ceb">Catapúsan sa usá ca barlis. * Punto, culit, tulpoc sa tinta, &c., ng̃a diótay caáyo -ug malíng̃in. * Bisan onsa ng̃a guihisgótan. * Catapúsan ng̃a tuyo ng̃a hingtóngdan -sa bisan onsang buhat. * Pagcabótang sa bisan onsa. * Pagcabótang ng̃a híngpit sa -bisan onsa ng̃a nabúhat sa caláyo, sa tinápay, sa caramelo, &c. * Bisan onsa ng̃a -diótay uyámot.</span> * V. <i><a href="#e.momento">Momento</a></i>. * <span lang="ceb">Caang̃áyan sa mg̃a tolónggon sa música. * Pagcatólpoc sa dagom, ng̃a tinohógan sa -hilo, sa mg̃a ng̃abil sa mg̃a samad, arón mapílot ug mamaáyo. * Tagsa ca tomóy sa pluma ng̃a icasúlat. * Ang isip sa tagsa -ca dahon sa baraja. * Tagsa ca sayóp sa pagleccion sa <span class="corr" id="xd31e145376" title="Fuente: ng̃a">mg̃a</span> báta ng̃a nanagtóon sa pagbása. * Ang timáan sa <span class="corr" id="xd31e145379" title="Fuente: padalóaan">padalóman</span> ng̃a casayóran sa pagcabótang sa mg̃a sacayán sa dagcóng lauod. * Ang bató ng̃a guidáog -sa nanagsogál sa bisan onsang sugála.</span> -</p> -<p id="e.puntoso" class="hw"><span class="sc">Puntoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may daghan ng̃a mg̃a tomóy. * Ang may maáyong dong̃og, ang mang̃iuláoan. * Ang -cuti cutíhan sa tong̃ód sa mg̃a pagábi abi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntuacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa mg̃a timáan sa mg̃a sulat, arón paglaínon ang mg̃a polong ug macahímo -sa maáyong cahológan ug casayóran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntual</span>. = <span lang="ceb">Matinumánon. * Madalíon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntualidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcacógui, pagcatúman. * Pagcaóyon. * Pagcaáng̃ay sa mg̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntualizar</span>. = <span lang="ceb">Pagbílin ug maáyo ug sa pagcahíngpit sa bisan onsa sa panumdúman. * Pagsuguílon sa -bisan onsa sa pagcacúti cuti. * Paghíngpit sa bisan onsang buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntuar</span>. = <span lang="ceb">Pagbútang sa mg̃a timáan sa mg̃a sulat, arón paglaínon ang mg̃a polong, ug arón macóha -ang maáyong casayóran ug cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntuoso</span>. V. <i><a href="#e.puntoso">Puntoso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puntura</span>. = <span lang="ceb">Samad ng̃a guibúhat sa capandáyan ng̃a may tomóy ng̃a matalínis. * Tagsa ca tomóy -ng̃a puthao ng̃a macatólpoc ug macalíg-on sa papel ng̃a pagamarcáhan sa imprenta.</span> -</p> -<p id="e.punzada" class="hw"><span class="sc">Punzada</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóntoc, pagcatonóc. * Pagcang̃ót ng̃ot sa mg̃a maól-ol. * Casáquet ng̃a matalínis -sa húna húna ng̃a macayógot sa casing casing.</span> -</p> -<p id="e.punzador" class="hw"><span class="sc">Punzador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasóntoc, ang magatólpoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Punzadura</span>. V. <i><a href="#e.punzada">Punzada</a></i> hasta <i lang="ceb">pagng̃ót ng̃ot</i>. -</p> -<p id="e.punzante" class="hw"><span class="sc">Punzante</span>. V. <i><a href="#e.punzador">Punzador</a></i>. -</p> -<p id="e.punzar" class="hw"><span class="sc">Punzar</span>. = <span lang="ceb">Pagsóntoc, pagtólpoc, pagsámar sa bisan onsa ng̃a may tomóy. * Pagól-ol caáyo usáhay -sa mg̃a samar, pagsáquet sa húna húna, sa casing casing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Punzon</span>. = <span lang="ceb">Hilihód, quilícot. * Marca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Punzonería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a hilíhod.</span> -</p> -<p id="e.punyada" class="hw"><span class="sc">Puñada</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc ng̃a <span class="corr" id="xd31e145504" title="Fuente: guipópoc">guipócpoc</span> sa camót ng̃a quinómcom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puñado</span>. = <span lang="ceb">Halop. * Pagcadiótay sa bisan onsa, sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp, &c. * Quinómcom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puñal</span>. = <span lang="ceb">Punyal, hing̃aníban ng̃a hamóbo, bolo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puñalada</span>. = <span lang="ceb">Pagsóntoc sa punyal. * Casáquet ng̃a ahat, calit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puñalero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat sa mg̃a punyal, sa mg̃a bolo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puñetazo</span>. V. <i><a href="#e.punyada">Puñada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puñete</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Bocála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puño</span>. = <span lang="ceb">Comcom, ang camót ng̃a quinómcom. * Pagcadiótay sa bisan onsa, sa baláy, sa humáy, -&c. * Ang tinábas ng̃a panápton ng̃a guitápot sa mg̃a bába sa mg̃a mangas sa mg̃a -sinína. * Dayan dayan ng̃a guibútang sa bába sa mg̃a bocton sa mg̃a sinína, ng̃a magalibót -ug magahálog sa mg̃a popólan. <span class="pageNum" id="pb263a">[<a href="#pb263a">263</a>]</span>* Polóan sa mg̃a hing̃aníban ug sa mg̃a capandáyan. * Caláptan sa mg̃a bastón, sa mg̃a sogcod, tomóy sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, ng̃a pagatohógan ug pagahóctan -sa mg̃a escota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pupa</span>. = <span lang="ceb">Cogan sa mg̃a hobág. * Ting̃og sa mg̃a báta con magaagólo sila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pupila</span>. = <span lang="ceb">Báta báta sa mg̃a matá, táuo táuo. * Babáyeng báta ng̃a oalá pa omábot sa icapólo -ug duhá ca túig. * Babáyeng ilo ng̃a oalá pa omábot sa icacaluháan ug lima ca túig -ug ng̃a guitagáan sa hocom sa usá ca táuo ng̃a magahópot canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pupilaje</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa pupilo, sa báta ng̃a anáa sa ilálom sa gahóm sa táuo ng̃a tinórlo, -arón pagahóptan ug pagaalimáhan sia. * Pagcabótang sa táuo ng̃a guipacáon ug guialimáhan -sia sa bisan diin ng̃a baláya, tong̃ód sa bayad con sohol ng̃a sinabótan. * Pagcabótang sa anáa sa ilálom sa gahóm sa lain, cay guipacáon sia. * Baláy ng̃a pagadaoátan sa mg̃a pupilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pupilar</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pupilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pupilero</span>. = <span lang="ceb">Ang magdáoat ug magabáton sa iang baláy sa mg̃a pupilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pupilo</span>. = <span lang="ceb">Laláqui ng̃a ilo ng̃a oalá pa omábot sa icapólo ug opat ca túig, ng̃a guibantáyan -ug guihóptan sa táuo ng̃a tinórlo sa amahán con sa hocom. * Ang magapuyó sa bisan -diin ng̃a baláya arón pagaalimáhan sia ug pacánon tong̃ód sa bayad con sohol ng̃a -guisabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puposo</span>. = <span lang="ceb">Ang may cugan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaólay. * Sa oaláy sacót sa bisan onsa, sa oaláy cabilínggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pureza</span>. = <span lang="ceb">Pagcaólay, pagcaoaláy sacót. * Pagcabóg-os, pagcacastos. * Pagcaoaláy salá, pagcaáyo -sa batásan. * Pagcahíngpit sa pagpíli sa mg̃a polong ng̃a icapamólong.</span> -</p> -<p id="e.purga" class="hw"><span class="sc">Purga</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a iímnon sa pagcalíbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purgable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang pagoláyon.</span> -</p> -<p id="e.purgacion" class="hw"><span class="sc">Purgacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaólay. * Pagcagóa sa daótan ng̃a dugá, tong̃ód sa gahóm sa tambal ng̃a guiínom. -* Saquét sa bulan bulan ng̃atanán sa mg̃a babáye. * Nana con dogá ng̃a magóa sa alaguían -sa ihi, sa mg̃a laláqui ug sa mg̃a babáye. * Pagcaoalá sa catáhap contra sa bisan -cansang táuo, sa tong̃ód sa mg̃a daótan ng̃a buhat ng̃a guisolosuguílon ng̃a guibúhat nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purgador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaólay. * Ang muhátag sa tambal sa pagcalíbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purgamiento</span>. V. <i><a href="#e.purgacion">Purgacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purgante</span>. V. <i><a href="#e.purga">Purga</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purgar</span>. = <span lang="ceb">Pagólay, paghínis, pagnósnos, pagquías. * Pagbáyad sa mg̃a salá. * Pagbáti sa mg̃a -casaquétan sa purgatorio, arón maólay ang mg̃a calág ug macasolód sa Lang̃it. * Paggóa -sa mg̃a dogang daótan, guican sa gahóm sa tambal. * Pagoalá sa mg̃a catáhap sa mg̃a -daótan ng̃a buhat ng̃a guibántog ng̃a guibúhat sa bisan cansang táuo. * Pagpogóng -sa mg̃a cailíbgon ng̃a daótan. * Paglícay sa mg̃a icadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purgativo</span>. V. <i><a href="#e.purga">Purga</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purgatorio</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagasaquétan sa mg̃a calág sa mg̃a táuo ng̃a nang̃amatáy sila sa camatáyon -sa mg̃a matárong, apan sa oalá pa sila managbáyad sa igo sa mg̃a baláydon tong̃ód -sa ilang mang̃a salá, arón maólay sila caáyo sa pagsáca sa Lang̃it. * Bisan onsang -lugar ng̃a malisód ng̃a pagapúy-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaólay. * Piesta ng̃a guipiesta sa santa Iglesia sa pagsíngba ug pagdúmdum sa pagpaquíta -ni María Santísima sa iang santos ng̃a Anac sa Singbahán sa <span class="corr" id="xd31e145709" title="Fuente: Jerusalen">Jerusalém</span>, sa icacapat-án ca adlao <span class="pageNum" id="pb264">[<a href="#pb264">264</a>]</span>sa iang pagánac. * Pagcahógas sa cális sa mang̃a Padre ng̃a nanagmísa sa obos na sila -nanagcaláoat sa mahál ng̃a laoas ug dugó sa atong Guinóong Jesucristo.</span> -</p> -<p id="e.purificadero" class="hw"><span class="sc">Purificadero</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaólay, ang magahínis, ang maganósnos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purificador</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pañong diótay ng̃a icapáhid sa cális, sa obos na micaláoat ang Padre ng̃a nagamisa, -ug ang icapáhid sa mg̃a torlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purificante</span>. V. <i><a href="#e.purificadero">Purificadero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purificar</span>. = <span lang="ceb">Olay, nosnos, pahid, quias. * Pagpasáquet sa Dios sa mg̃a calág, sa purgatorio ug -sa calibútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purificatorio</span>. V. <i><a href="#e.purificadero">Purificadero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purísimo</span>. = <span lang="ceb">Olay oyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puro</span>. = <span lang="ceb">Olay, ang oaláy mansa. * Ang magatúman sa iang catongdánan ing̃on sa cataróng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Púrpura</span>. = <span lang="ceb">Quinháson. * Panápton ng̃a tinína sa pagcapolá. * Color ng̃a mapolá caáyo. * Cahímtang -sa pagcahári ug sa pagcacardenal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purpurado</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e145782" title="Fuente: Padreg">Padreng</span> cardenal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purpurante</span>. = <span lang="ceb">Ang may color ng̃a mapolá, ug ang icatína sa pagcapolá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purpurar</span>. = <span lang="ceb">Pagtína sa pagcapolá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purpúrea</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purpurear</span>. = <span lang="ceb">Pagpolá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purpúreo</span>. = <span lang="ceb">Ang may color ng̃a mapolá caáyo. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a cardenal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purrela</span>. = <span lang="ceb">Bino ng̃a matáb-an caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Purriela</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a oaláy polós caáyo, talamáyon.</span> -<span class="pageNum" id="pb264a">[<a href="#pb264a">264</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Purulento</span>. = <span lang="ceb">Ang may nana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pus</span>. = <span lang="ceb">Nana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pusilánime</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a taláoan, sa diótay ng̃a cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pusilanimidad</span>. = <span lang="ceb">Catálao, pagcatálao, pagcalúya sa cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pústula</span>. = <span lang="ceb">Cugan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puta</span>. = <span lang="ceb">Bigáon, babáyeng maólag, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan, sandil.</span> -</p> -<p id="e.putaismo" class="hw"><span class="sc">Putaismo</span>. = <span lang="ceb">Batásan, quinabóhi sa mg̃a bigáon, sa mg̃a babáye sa cadaghánan. * Cadaghánan, catilíngban -sa mg̃a bigáon. * Baláy ng̃a guimpóy-an sa mang̃a babáyeng daótan.</span> -</p> -<p id="e.putanyear" class="hw"><span class="sc">Putañear</span>. = <span lang="ceb">Pagólag, pagpang̃íta sa mg̃a babáyeng bigáoan, paghiláoas.</span> -</p> -<p id="e.putanyero" class="hw"><span class="sc">Putañero</span>. = <span lang="ceb">Laláqui ng̃a maólag, ang maquigbabáye, ang macasalá sa mg̃a babáye, maquighilaoáson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Putativo</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a guipacaamahán, guipacaigsúon, &c., bisan ng̃a díli amahán, díli igsúon, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Putear</span>. V. <i><a href="#e.putanyear">Putañear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Putería</span>. V. <i><a href="#e.putaismo">Putaismo</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcaógay ogay sa mg̃a babáye, pagcahang̃álo nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Putero</span>. V. <i><a href="#e.putanyero">Putañero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Putesco</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a bigáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puto</span>. = <span lang="ceb">Laláqui ng̃a pagapasipád-an sa ubán ng̃a mg̃a laláqui.</span> -</p> -<p id="e.putrefaccion" class="hw"><span class="sc">Putrefaccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadonót sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Putrefactivo</span>. = <span lang="ceb">Ang macadonót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Putridez</span>. V. <i><a href="#e.putrefaccion">Putrefaccion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Pútrido</span>. = <span lang="ceb">Ang nadonót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Puzolana</span>. = <span lang="ceb">Balás ng̃a maáyo sa pagsácot sa apog.</span> -<span class="pageNum" id="pb264b">[<a href="#pb264b">264</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cq" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#cq.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">Q</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cque" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cque.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">QUE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Que</span>. = <span lang="ceb">Ng̃a, ug.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Que?</span> = <span lang="ceb">Onsa?</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quebrada</span>. = <span lang="ceb">Yotang díli patag, ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a bolobóngtod, sa mg̃a sapa sapa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quebradera</span>. V. <i><a href="#e.quebrador">Quebrador</a></i>. -</p> -<p id="e.quebradizo" class="hw"><span class="sc">Quebradizo</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mabóong, mabalí. * Masaquéton, salaquétan. * Pagcalírog lirog sa ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quebrado</span>. = <span lang="ceb">Ang comerciante ng̃a nagapaquíta sa hocom sa pagcadáot sa iang pagpatigáyon, ug ng̃a -díli sia macagbáyad sa iang mg̃a guiotáng̃an. * Ang táuo ng̃a daluácan, ng̃a may dacóng -lagáy. * Maluspár, malopsád. * Ang díli maáyo caáyo. * Ang bahin sa bisan onsa ng̃a -tibúoc.</span> -</p> -<p id="e.quebrador" class="hw"><span class="sc">Quebrador</span>. = <span lang="ceb">Ang macabóong, ang macabalí. * Ang magalípas, ang magalápas, ang díli macatóman, malipáson, -matalapáson.</span> -</p> -<p id="e.quebradura" class="hw"><span class="sc">Quebradura</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóong, pagcabalí, pagcabalána, pagcalótac, pagcabóoac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quebraja</span>. = <span lang="ceb">Lutac sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quebrajoso</span>. V. <i><a href="#e.quebradizo">Quebradizo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quebramiento</span>. V. <i><a href="#e.quebrantamiento">Quebrantamiento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quebrantable</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon pagaboóng̃on, pagabalíon.</span> -</p> -<p id="e.quebrantador" class="hw"><span class="sc">Quebrantador</span>. V. <i><a href="#e.quebrador">Quebrador</a></i>. * <span lang="ceb">Ang magapalúya sa cosóg, sa gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e146094" title="Fuente: Quebrantadu ra">Quebrantadura</span>. V. <i><a href="#e.quebradura">Quebradura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e146102" title="Fuente: Quebrantahu esos">Quebrantahuesos</span>. = <span lang="ceb">Langgam. * Táuo ng̃a samócan, ng̃a maca sámoc, ng̃a magabórlay ug magaaling̃ása. * -Dula sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p id="e.quebrantamiento" class="hw"><span class="sc">Quebrantamiento</span>. V. <i><a href="#e.quebradura">Quebradura</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcabórlay, cahágo. * Pagcatalápas, pagcalípas, pagcasálang. * Pagcaópod sa mg̃a -testamento.</span> -<span class="pageNum" id="pb264c">[<a href="#pb264c">264</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Quebrantante</span>. <span class="corr" id="xd31e146124" title="Ausente en la fuente">V. </span><i>Quebrantador</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quebrantar</span>. V. <i><a href="#e.quebrar">Quebrar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagdógmoc, pagdócdoc, pagtalápas, paglípas, pagsálang. * Pagcóha sa mg̃a cabilínggan, -sa mg̃a caoláng̃an. * Pagpalóya sa mg̃a cosóg, sa gahóm. * Pagcóha sa pagcaísog sa -bisan onsa. * Pagcalóoy, pagpoáng̃od. * Pagágda, pagsámbag sa pagcamalaláng̃on. * -Pagópod sa nahaónang testamento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quebrante</span>. V. <i><a href="#e.quebrantador">Quebrantador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quebranto</span>. V. <i><a href="#e.quebradura">Quebradura</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcaoaláy gahóm ug cosóg, pagcalóya. * Calóoy, pagcalóoy, pagcapoáng̃od. * Casáquet, -calisód, cayógot, cagóol.</span> -</p> -<p id="e.quebrar" class="hw"><span class="sc">Quebrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóong, pagbalí. * Pagbalíquig, <span class="corr" id="xd31e146163" title="Fuente: pagbaiicó">pagbalicó</span>. * Pagsámoc, pagólang sa pagparáyon sa bisan onsa. * Pagpahínay sa cosóg sa bisan -onsa, sa caísog. * Pagcóha sa maáyong color sa nauong, paglopsád, pagpaluspád. * Pagóndang -sa pagcomersio, sa pagpatigáyon, tong̃ód cay oaláy salapí ng̃a icabáyad sa mg̃a guiotáng̃an. -* Pagoalá sa pagcaamigos, sa pagcaábian, sa pagcahigála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Queda</span>. = <span lang="ceb">Tiempo, horas sa gabíy ng̃a igabágting sa ling̃ánay arón mahípos ang mg̃a táuo. * -Ang ling̃ánay sa pagbágting sa queda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quedada</span>. = <span lang="ceb">Pagcabílin sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quedar</span>. = <span lang="ceb">Pagbílin, paghonóng, pagpoyó. * Pagcólang sa bisan onsa ng̃a pagaboháton pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quedo</span>. V. <i><a href="#e.quieto">Quieto</a></i>. * <span lang="ceb">Sa mahínay ng̃a ting̃og, sa pagcahalaoáhao, sa pagcahónghong. * Sa pagcahínay hinay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quehacer</span>. = <span lang="ceb">Libang, buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Queja</span>. = <span lang="ceb">Pagcagáoad, pagcahanólsol, pagcahang̃álo. <span class="pageNum" id="pb265">[<a href="#pb265">265</a>]</span>* Casáquet sa húna húna. * Pagcaagólo, pagcaagó, pagcaagoróy.</span> -</p> -<p id="e.quejarse" class="hw"><span class="sc">Quejarse</span>. = <span lang="ceb">Agólo, agólon, pagagoróy. * Pagpaquíta sa casáquet sa húna húna. * Paggáoad, paghang̃álo -paghanósol.</span> -</p> -<p id="e.quejicoso" class="hw"><span class="sc">Quejicoso</span>. = <span lang="ceb">Ang magaagólo, ang magaagó. * Ang masáquet sa oaláy hingtúngdan ug cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quejido</span>. = <span lang="ceb">Pagcaagólo, pagcaagólon, pagcaagó, pagcaagoróy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quejigo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy.</span> -</p> -<p id="e.quejosamente" class="hw"><span class="sc">Quejosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa casáquet sa húna húna.</span> -</p> -<p id="e.quejoso" class="hw"><span class="sc">Quejoso</span>. = <span lang="ceb">Ang masáquet sa lain, ang guicasaquétan sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quejumbroso</span>. V. <i><a href="#e.quejicoso">Quejicoso</a></i>. -</p> -<p id="e.quema" class="hw"><span class="sc">Quema</span>. = <span lang="ceb">Pagcasónog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quemadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guitagána sa pagsónog sa mg̃a táuo ng̃a saláan ng̃a guihócman sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quemado</span>. = <span lang="ceb">Maítom.</span> -</p> -<p id="e.quemador" class="hw"><span class="sc">Quemador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapasónog, ang magabótang sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quemadura</span>. V. <i><a href="#e.quema">Quema</a></i>. * <span lang="ceb">Bit-lig, libótoy, samad ng̃a guican sa caláyo. * Saquét sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quemajoso</span>. = <span lang="ceb">Ang mahápdos caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quemante</span>. V. <i><a href="#e.quemador">Quemador</a></i>. * <span lang="ceb">Ang matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quemar</span>. = <span lang="ceb">Sonog, daob, dilab, diláab. * Pagpáso. * Pagínit caáyo sa adlao. * Pagláya sa mg̃a -tanóm, guican sa dagcóng init con sa tugnao ng̃a guilabíhan. * Pagcatól, paghálang -caáyo. * Pagínit caáyo. * Pagligótgot, pagpong̃ót. * Pagbáti sa mg̃a caísog, sa mg̃a -cosóg sa mg̃a cailíbgon. * Paghápit sa pagcáplag sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quemazon</span>. V. <i><a href="#e.quema">Quema</a></i>. * <span lang="ceb">Caínit ng̃a dagcó. * Polong ng̃a ondan ng̃a icabóyboy sa isigcaíng̃on. * Casáquet -tong̃ód sa mg̃a polong ng̃a guidóng̃og ng̃a maháit ug mabóg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Querella</span>. = <span lang="ceb">Casáquet. * Pagcasáca sa isigcatáuo sa hocom, tong̃ód sa bisan onsang salá ng̃a guibúhat -nia. * Pagcasúmbong. * Pagpaópod sa mg̃a anac sa testamento sa ilang mg̃a tigúlang, -sa atubáng̃an sa hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Querellador</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p id="e.querellante" class="hw"><span class="sc">Querellante</span>. = <span lang="ceb">Ang magapasáca sa hocom sa isigcatáuo.</span> * V. <i><a href="#e.quejoso">Quejoso</a></i>. * <span lang="ceb">Ang magasómbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Querellarse</span>. V. <i><a href="#e.quejarse">Quejarse</a></i>. * <span lang="ceb">Pagsáca sa hocom sa isigcatáuo. * Ang magasómbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Querellosamente</span>. V. <i><a href="#e.quejosamente">Quejosamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Querelloso</span>. V. <i><a href="#e.quejicoso">Quejicoso</a></i>, <i><a href="#e.quejoso">Quejoso</a></i> y <i><a href="#e.querellante">Querellante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Querencia</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagaadtóan sa mg̃a mananáp, sa masóbsob, sa pagpaning̃áon. * Lugar ng̃a -pagaadtóan sa masócot sa mg̃a táuo, tong̃ód cay dihá guialimáhan sila ug maáyo, con -guican ba sa ilang paghigúgma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Querencioso</span>. = <span lang="ceb">Lugar, yota ng̃a guihigúgma sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Querer</span>. = <span lang="ceb">Paghigúgma, pagíbog, pagpanghináot. * Pagbóot sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagsógo, -pagbúot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Querido</span>. = <span lang="ceb">Pinalángga, hinigúgma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Queriente</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúot, ang mahagúgma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Querocha</span>. V. <i><a href="#e.cresa">Cresa</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Querochar</span>. = <span lang="ceb">Pagbínhi sa mg̃a putiócan ug sa mg̃a olor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Querubin</span>. = <span lang="ceb">Ángeles sa icadúhang punong punóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Querva</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quesadilla</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e146475" title="Fuente: Calánon">Calán-on</span> ng̃a magáma sa queso ug sa binócboc. * Calaínan sa matám-is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quesear</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa queso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quesera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a queso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quesería</span>. = <span lang="ceb">Túig ng̃a igabúhat sa queso.</span> -<span class="pageNum" id="pb265a">[<a href="#pb265a">265</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Quesero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a queso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Queso</span>. = <span lang="ceb">Queso. * Minása sa gatas ng̃a tibúoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quetzale</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cqui" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#cqui.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">QUI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Quibey</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quicial</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a macalíg-on sa mg̃a tacop, ng̃a pagatoyócan nila sa pagable ug sa pagsara.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quicialera</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Quisióhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quicio</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa mg̃a tacop ng̃a pagabotáng̃an sa puthao, tumbága, &c., arón masáyon managtúyoc -ug managlíso sa quisióhan, sa pagsara ug pagabli caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quidam</span>. = <span lang="ceb">Bisan quinsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quid pro quo</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a polong ng̃a linatín ng̃a magámit sa pagásoy ng̃a guitaguilísan ang usá ca butang -sa lain ng̃a butang ng̃a maíng̃on ing̃on sa guitúyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quiebra</span>. V. <i><a href="#e.quebradura">Quebradura</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcaoalá, pagcacóbos, pagcadáot sa bisan onsa. * Pagcadáot sa mg̃a pagpatigáyon sa mg̃a comerciante, ug pagcadayág -nila ng̃a díli na sila macagbáyad sa ilang mg̃a guiotáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quiebro</span>. = <span lang="ceb">Pagcalírog lirog sa ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quién?</span> = <span lang="ceb">Quinsa?</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quietacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapuyó. * Pagcahínay hinay sa buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quietador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapapuyó, ang magapahonóng. * Ang magapahínay hinay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quietamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcapuyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quiete</span>. = <span lang="ceb">Pagcapuyó, pagcahonóng. * Horas ng̃a igalíng̃ao ug igasolosuguílon sa mg̃a sacop sa -mang̃a caparían.</span> -</p> -<p id="e.quieto" class="hw"><span class="sc">Quieto</span>. = <span lang="ceb">Ang mopoyó, ang muhunóng, ang díli malíhoc. * Ang mahináyon sa buot, ang díli macólba, -díli malísang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quietud</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy pagcalíhoc, pagcapuyó, pagcahonóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quijada</span>. = <span lang="ceb">Apapáng̃ig, bocóg ng̃a hingsórlan sa mang̃a ng̃ipon ug sa mg̃a bag-ang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quijal ó Quijar</span>. = <span lang="ceb">Ng̃ipon ng̃a labíng dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quijarudo</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagcóng apapáng̃ig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quijo</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a magáhi caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quijones</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quijotada</span>. = <span lang="ceb">Buhat ng̃a hing̃alatáoan. * Ang tuyo ng̃a díli macaígo.</span> -</p> -<p id="e.quijote" class="hw"><span class="sc">Quijote</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a hing̃alatáoan. * Ang mahilábot sa díli iang catungdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quijotería</span>. = <span lang="ceb">Batásan ng̃a tinóntos, ng̃a hing̃alatáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quijotesco</span>. = Idem. * V. <i><a href="#e.quijote">Quijote</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quilatador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasoláy sa buláoan ug sa mg̃a bató ng̃a mahál sa pagíla sa iang bale ug sa ilang -pagcamahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quilatar</span>. V. <i><a href="#e.aquilatar">Aquilatar</a></i> hasta <i lang="ceb">pagsósi</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quilate</span>. = <span lang="ceb">Pagcamahál sa buláoan ug sa mg̃a batóng mahál. * Pagcaáyo, pagcahíngpit sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quilatera</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagíla sa pagcamahál sa buláoan ug sa mg̃a batóng mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quilificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálhin sa mg̃a quináon sa quilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quilificar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálhin sa quilo sa quináon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quilo</span>. = <span lang="ceb">Dogá ng̃a magáma sa mg̃a quináon, sa cotó cotó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quiloso</span>. = <span lang="ceb">Ang may quilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quilla</span>. = <span lang="ceb">Onáyan sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quimera</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay. * Bisan onsa ng̃a moábot sa húna húna ng̃a pagaíngnon ng̃a pagaboháton, -labon ng̃a malisód caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quimérigo</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy himotáng̃an ug cahológan ng̃a tuod, ang nagáma ug guipacamáo mao sa húna -húna lamang.</span> -<span class="pageNum" id="pb266">[<a href="#pb266">266</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Quimerino</span>. V. <i>Quimérico</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quimerista</span>. = <span lang="ceb">Maquigaoáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quimerizar</span>. = <span lang="ceb">Pagmáo mao sa húna húna lamang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Química</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a magaásoy sa paghiósa sa mg̃a láoas ug sa ilang caogalíng̃on ng̃a gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Químicamente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa mg̃a tolománon sa química.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Químico</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam sa química.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quina ó Quinaquina</span>. = <span lang="ceb">Tambal sa hilánat, panit sa usá ca cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quinario</span>. = <span lang="ceb">Número ng̃a bale ug lilíma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quincalla</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a balígya sa diótay ng̃a bale, maíng̃on ng̃a ang mg̃a gunting, mang̃a -dagom, mg̃a labaja, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quince</span>. = <span lang="ceb">Napólo ug limá. * Sogál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quincena</span>. = <span lang="ceb">Ang usá sa mg̃a tolónggon sa órgano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quinceno</span>. = <span lang="ceb">Ang macahíngpit sa isip sa napólo ug limá, ang icapólo ug limá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quincuagenario</span>. = <span lang="ceb">Ang macahíngpit sa isip sa calím-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quincuagésima</span>. = <span lang="ceb">Ang domingo ng̃a guinsóndon sa nahaúna sa cuaresma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quincuagésimo</span>. = <span lang="ceb">Ang macahímo ug macatúman sa isip sa calím-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quindécima</span>. = <span lang="ceb">Ang usá sa mg̃a bahin ng̃a macatúman sa isip sa napúlo ug limá, ang icapólo ug limá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quindenio</span>. = <span lang="ceb">Cadugáyan, pagcadúgay sa napúlo ug limá ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quinete</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a bastos sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quingentésimo</span>. = <span lang="ceb">Ang macatúman sa <span class="corr" id="xd31e146927" title="Fuente: sip">isip</span> sa limá ca gatús.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quinientos</span>. = <span lang="ceb">Limá ca gatús.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quinina</span>. = <span lang="ceb">Quina ng̃a inólay, ang labíng mahál sa quina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quínolas</span>. = <span lang="ceb">Sugál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quinquenal</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a sugál, mg̃a hocom, &c., ng̃a guibúhat ug guihing̃álan, sa tiempo sa mg̃a romano, -sa tagsa ca icalíma ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quinquenervia</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quinquenio</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúgay, cadogáyan sa lilíma ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quincallería</span>. V. <i><a href="#e.buhoneria">Buhonería</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quincallero</span>. V. <i><a href="#e.buhonero">Buhonero</a></i>. -</p> -<p id="e.quinta" class="hw"><span class="sc">Quinta</span>. = <span lang="ceb">Baláy sa banua ng̃a pagaling̃áoan. * Pagcapíli sa mg̃a icalíma. * Pagcaripa sa mg̃a -táuo ng̃a manolód sa pagcasoldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quintador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaláin, ang magapíli sa mg̃a icalíma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quintal</span>. = <span lang="ceb">Timbang ng̃a mahímo sa usá ca gatús ca libra. * Ang icalíma ca bahin sa usá ca gatús.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quintaleño</span>. = <span lang="ceb">Ang magasácop sa usá ca quintal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quintalero</span>. = <span lang="ceb">Timbang sa usá ca quintal.</span> * V. el anterior. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quintante</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagíla sa cahitáson sa adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quintañon</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may edad sa usá ca gatús ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quintar</span>. = <span lang="ceb">Papíli, pagripa sa mg̃a icalíma, sa usá sa tagsa ca lilíma. * Pagripa sa mg̃a táuo -ng̃a manolód sa pagcasoldados. * Pagábot sa isip sa usá ca gatús.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quintería</span>. <span class="corr" id="xd31e147057" title="Ausente en la fuente">V. </span><i><a href="#e.quinta">Quinta</a></i> hasta <i lang="ceb">pagcapíli</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quinterno</span>. = <span lang="ceb">Libro, cuaderno sa lilíma ca pliego. * Pagcaígo sa lilíma ca número sa lotería.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quintero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaábang sa baláy sa banua ug nagabúhat sa mg̃a yota ng̃a hingtúngdan sa maong -baláy.</span> -<span class="pageNum" id="pb266a">[<a href="#pb266a">266</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Quintil</span>. = <span lang="ceb">Ang bulan sa Julio, ang icapíto ca bulan sa túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quintilla</span>. = <span lang="ceb">Berso, garay, balac sa limá ca dalan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quintin</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa panápton ng̃a maputí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quinto</span>. = <span lang="ceb">Ang macatúman sa isip sa lilíma. * Ang táuo ng̃a guicaígan sa palad, sa pagripa na, -sa pagcasoldado. * Icalíma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quintúplo</span>. = <span lang="ceb">Ang isip ng̃a magasácop sa lain ng̃a isip sa macalíma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quiñon</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin ng̃a guibútang sa bisan cansa sa puhónan sa lain, arón tagáan sa hingtúngdan -ng̃a tobo con ganancia. <span class="corr" id="xd31e147122" title="Fuente: =">*</span> Socod sa mg̃a yota ng̃a ipaábang arón tamnan ug pugásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quiñonero</span>. = <span lang="ceb">Ang magaámbit sa bisan onsa sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quipos</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a pisi ng̃a binotáng̃an sa mg̃a balígtos ng̃a <span class="corr" id="xd31e147139" title="Fuente: ng̃acaláin">nagacaláin</span> lain ug color, ng̃a nasílbi sa sulat sa mg̃a indio sa Perú, ug nahímo casayóran sa ilang historia, sa mg̃a cuenta, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quiragra</span>. = <span lang="ceb">Saquít sa mg̃a camót.</span> * V. <i><a href="#e.gota">Gota</a></i> desde <i lang="ceb">saquít</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quirie</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃ádye, pagámpo sa Dios, sa paghing̃álan canía niíning polong sa mg̃a griego, sa sinógdan sa mg̃a misa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quirieleison</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagcanta ng̃a caugalíng̃on tung̃ód sa mg̃a minatáy ug sa paglobóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quiromancía</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a bacácon mg̃a nahamótang sa pagtágna sa maáyo con daótan ng̃a palad -sa táuo, tong̃ód sa mg̃a barlis sa palad sa mg̃a camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quiromántico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa quiromancía, ug ang magatágna tong̃ód sa niíning quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quiroteca</span>. V. <i>Guantes</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quirúrgico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa quinaárman sa pagtámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quirurgo</span>. = <span lang="ceb">Mananámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quisicosa</span>. = <span lang="ceb">Tigmo ng̃a malisód ng̃a pagabarbáron ug pagataghápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quisquilla</span>. = <span lang="ceb">Cuti cuti ng̃a oaláy hingtóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quisquilloso</span>. = <span lang="ceb">Cuti cutíhan, táuo ng̃a madalí sasaquétan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quistidos</span>. = <span lang="ceb">Cahoy cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quisto</span> (bien ó mal). = <span lang="ceb">Táuo sa maáyo con sa díli maáyong dong̃og.</span> -</p> -<p id="e.quita" class="hw"><span class="sc">Quita</span>. = <span lang="ceb">Pagcapasáilo sa otang, con sa bahin sa otang, sa guiotáng̃an, sa iang otáng̃an. * -Paháoa, irog didto. * Díli pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quitacion</span>. = Idem hasta <i lang="ceb">paháoa</i>. * <span lang="ceb">Sohol.</span> -</p> -<p id="e.quitador" class="hw"><span class="sc">Quitador</span>. = <span lang="ceb">Ang magacóha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quitaguas</span>. = <span lang="ceb">Payong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quitamiento</span>. V. <i><a href="#e.quita">Quita</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quitante</span>. V. <i><a href="#e.quitador">Quitador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quitapelillos</span>. = <span lang="ceb">Ang magaálam alam, ang modóga dogá, ang magaógay ogay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quitapesares</span>. = <span lang="ceb">Calípay sa mg̃a casáquet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quitapon</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan ng̃a ibútang sa mg̃a olo sa cabayo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quitar</span>. = <span lang="ceb">Coha. * Caoat, ticás, cahas. * Pagólang. * Pagbía sa bisan onsa. * Pagpaháoa, paglacát, -pagoalá sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quitasol</span>. = <span lang="ceb">Payong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quito</span>. = <span lang="ceb">Pacaságang, pagcaólang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Quizá ó Quizás</span>. = <span lang="ceb">Cahá, ting̃áli.</span> -<span class="pageNum" id="pb266b">[<a href="#pb266b">266</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cr" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#cr.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">R</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cra" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cra.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">RA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Rabadan</span>. V. <i><a href="#e.mayoral">Mayorál</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabadilla</span>. = <span lang="ceb">Igot igot, quigol. * Ipos. * Isol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabanal</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guitámnam sa mg̃a rábanos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabanero</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a hamóbo, ug labí pa ang mg̃a saya <span class="pageNum" id="pb266c">[<a href="#pb266c">266</a>]</span>sa mg̃a babáye. * Ang magabalígya sa mg̃a rábanos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabanico</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoloáslom, pagcaquísom sa vino. * Pagcaháit, pagcaísog sa gaui. * Caíbog ng̃a -dagcó sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb267">[<a href="#pb267">267</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabaniza</span>. = <span lang="ceb">Binhi sa rábano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rábano</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ug ang iang gamót ng̃a macáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabazuz</span>. = <span lang="ceb">Dugá sa tanóm ng̃a guing̃álan ug regalíza.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabear</span>. = <span lang="ceb">Paglíhoc sa icog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabel</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a guibotáng̃an sa toló lamang ca coldas. * Sampot, ug labí pa sa mg̃a -báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabera</span>. = <span lang="ceb">Sampótan ug licód sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabí</span>. = <span lang="ceb">Quinaarmánon sa mg̃a judíos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabia</span>. = <span lang="ceb">Cabóang ng̃a matacód, saquét cabóang, capong̃ót, caligótgot, casucóng dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabiar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáti sa saquét sa cabóang, pagbáti sa caól-ol ng̃a mabáscog ug maháit. * Pagíbog -sa <span class="corr" id="xd31e147465" title="Fuente: dacóng">dagcóng</span> pagpanghináot sa bisan onsa, pagligótgot, pagsucó, pagpong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabiatar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáat, paghocót sa icog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabican ó Rabicano</span>. = <span lang="ceb">Cabayo ng̃a may balahíbo ng̃a maputí sa icog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabico</span>, llo, to. = <span lang="ceb">Icog ng̃a diótay, hamóbo. * Ang mansa ng̃a <span class="corr" id="xd31e147489" title="Fuente: maíton">maítom</span> sa mg̃a liso sa trigo, <span class="corr" id="xd31e147492" title="Fuente: bumáy">humáy</span>, &c., cay managdápat sa lain ng̃a mg̃a liso ng̃a itúmon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabicorto</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa hamóbong icog. * Táuo ng̃a magabisti sa mg̃a saya, &c., ng̃a hamóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabido</span>. V. <i><a href="#e.rabioso">Rabioso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabieta</span>. = <span lang="ceb">Casucó. * Caaligótgot, capong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabihorcado</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabilargo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a may icog ng̃a hatáas. * Táuo ng̃a magabisti sa mg̃a bisti ng̃a hatáas -ug ng̃a <span class="corr" id="xd31e147535" title="Fuente: managgúyod">managgóyod</span>. * Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabínico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a rabino ug sa ilang pagtolón-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabinismo</span>. = <span lang="ceb">Pagtolón-an sa mg̃a rabino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabinista</span>. = <span lang="ceb">Ang maganonót sa pagtolón-an sa mang̃a rabino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabino</span>. = <span lang="ceb">Quinaarmánon sa mg̃a hebreo, sa mang̃a judío.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabiosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa caaligótgot, sa capong̃ót, sa casucóng dagcó.</span> -</p> -<p id="e.rabioso" class="hw"><span class="sc">Rabioso</span>. = <span lang="ceb">Mananáp con táuo ng̃a mobáti sa saquét sa cabóang. * Ang nasocó, ang naligótgot, ang -guicapóngtan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabisalsera</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a malágsic caáyo, cundátan, malipáyon ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabiza</span>. = <span lang="ceb">Ang tomóy sa bagácay ng̃a icapanágat. * Tomóy sa bisan onsa. * Babáye ng̃a talamáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabo</span>. = <span lang="ceb">Icog. * Bisan onsa ng̃a nabítay sa dapit sa licód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabon</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a otód, ng̃a guipótlan sa icog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raboseada</span>. = <span lang="ceb">Mansa, boling sa bisan onsa, ug guican cay midápat sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabosear</span>. = <span lang="ceb">Pagmansa, pagbúling sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raboso</span>. = <span lang="ceb">Ang may mg̃a bitay bitay. * Bisti ng̃a guicascásan sa sirsir.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabotear</span>. = <span lang="ceb">Pagotód, pagpótol sa mg̃a icog sa mg̃a carnero ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raboteo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaotód, pagcapótol sa mg̃a icog sa mg̃a carnerong diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rabudo</span>. = <span lang="ceb">Ang may icog ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Racimo</span>. = <span lang="ceb">Bulig. * Cadaghánan sa mg̃a butang ng̃a magamáy ng̃a nahamútang sa pagcadágoay sa -bulig. * Ang binítay. * Táuo ng̃a guibítay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Racimoso</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúlig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raciocinacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raciocinio</span>. = <span lang="ceb">Húna húna, ang guihúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Racion</span>. = <span lang="ceb">Pahat, bahin. * Ang guihátag sa mg̃a sologóon sa pagcáon sa adlao adlao ng̃atanán. -* Opicio sa obán ng̃a mg̃a Padre canónigo sa mg̃a Catedral.</span> -</p> -<p id="e.racionabilidad" class="hw"><span class="sc">Racionabilidad</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa calág sa paghúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Racional</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa húna húna, ang may húna húna. * Táuo. * Ang usá sa mg̃a bisti sa -dagcóng Padre sa mg̃a judíos, sa batásan ng̃a caráan.</span> -<span class="pageNum" id="pb267a">[<a href="#pb267a">267</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Racionalidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay sa mg̃a butang ug sa húna húna.</span> * V. <i><a href="#e.racionabilidad">Racionabilidad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e147715" title="Fuente: Racionalmenve">Racionalmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa ang̃ay sa maáyong húna húna ug salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Racionero</span>. = <span lang="ceb">Padre ng̃a may opicio ng̃a holohatáas sa mg̃a Catedral. * Ang magapáhat sa <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> sa mg̃a caparían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Racionista</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang may sohol, ang guisohólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rada</span>. = <span lang="ceb">Looc ng̃a pagasalipdan sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Radiacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaguícan sa mg̃a casuláo, casílao sa adlao, sa bulan, &c.</span> -</p> -<p id="e.radiante" class="hw"><span class="sc">Radiante</span>. = <span lang="ceb">Ang magapasuláo, ang magasílao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Radiar</span>. = <span lang="ceb">Pagsílao, pagsoláo, pagguíla guila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Radicacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcagamót. * Pagcapuyó sa bisan diin, pagcalópio sa bisan diin ng̃a longsod. * Pagcadúgay -sa bisan onsang batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Radical</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa gamót. * Sinógdan, guinicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Radicar</span>. V. <i><a href="#e.arraigar">Arraigar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagánar sa bisan onsang buhat ng̃a maáyo con daótan, con sa bisan onsang batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Radicoso</span>. = <span lang="ceb">Ang maíng̃on sa mg̃a gamót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Radio</span>. = <span lang="ceb">Barlis cutub sa talioála sa usá ca malíng̃in hasta sa iang daplin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Radioso</span>. V. <i><a href="#e.radiante">Radiante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raedera</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagquías, sa pagcórcor, sa pagcágod.</span> -</p> -<p id="e.raedizo" class="hw"><span class="sc">Raedizo</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon pagacagólon, pagaquiáson, pagacorcóron.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magaquías, ang magacórcor, ang magacágor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raedura</span>. = <span lang="ceb">Quinórcod, quinías, ang mg̃a tolotagídyot ng̃a macóha sa pagquías, sa pagcórcor, sa -pagcágor sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.raer" class="hw"><span class="sc">Raer</span>. = <span lang="ceb">Quias, coscos, cagod, corcor.</span> * V. <i><a href="#e.rasar">Rasar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcóha, pagíbot sa daótan ng̃a batásan, sa mg̃a salá, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rafa</span>. = <span lang="ceb">Calig-ónan sa apog ug sa mg̃a bató, sa talioála sa mg̃a cota, sa mg̃a pared. * Alaguían -sa mg̃a balaháan sa tubig, arón magabahá ang maong tubig sa luyo ug sa luyo, cutub -sa may quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ráfaga</span>. = <span lang="ceb">Pagcaámbac sa hang̃in, manoc manoc. * Dag-om ng̃a díli madúgay, ng̃a maoalá dayon. -* Pagcatúngha sa dagcóng sugá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rafe</span>. = <span lang="ceb">Daplin sa balisbísan, balisbísan sa mg̃a atóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raible</span>. V. <i><a href="#e.raedizo">Raedizo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raido</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a oaláy caúlao, ng̃a oaláy pagtáhor ug catahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raigal</span>. = <span lang="ceb">Ang moábot sa gamót. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a gamót. * Ang bahin sa cahoy ng̃a hingsácpan -sa mg̃a gamót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raigambre</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a gamót sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raigar</span>. V. <i><a href="#e.arraigar">Arraigar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raigon</span>. = <span lang="ceb">Gamót sa mg̃a bag-ang ug sa mg̃a ng̃ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaquías, pagcacórcor, pagcacágor. * Pagcaoaláy caólao, pagtáhor ug pagtahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raíz</span>. = <span lang="ceb">Gamót, guinicánan, sinógdan sa bisan onsa. * Tilindógan, honóng̃an sa bisan onsa. -* Baol, cabalánan sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm ng̃a mobóng̃a sa mg̃a paras, sa mg̃a -cacao, sa mg̃a lobí, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rajadillo</span>. = <span lang="ceb">Matám-is sa mg̃a almendras ng̃a binóoac ug sa asúcar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rajadizo</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mabóoac malótac, mabádyet, masí-si.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rajante</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóoac, ang magapalótac, ang magasí-si.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rajar</span>. = <span lang="ceb">Booac, lotac, balána, si-si, badyet. * Pagándac sa pagsóguil sa mg̃a bacac.</span> -<span class="pageNum" id="pb268">[<a href="#pb268">268</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Rajeta</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a sináctan, ng̃a sinambágan, ng̃a binórcan sa mg̃a color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ralea</span>. = <span lang="ceb">Lioat, calioátan. * Calaínan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ralear</span>. = <span lang="ceb">Paghínag sa bisan onsa. * Pagháyag, pagdayág sa daótan ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raleza</span>. = <span lang="ceb">Pagcahínag sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ralo</span>. = <span lang="ceb">Mahínag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ralladura</span>. = <span lang="ceb">Alaguían sa corcóran, sa quilquígan. * Quinórcod, <span class="corr" id="xd31e148010" title="Fuente: quinílguig">quinílquig</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rallar</span>. = <span lang="ceb">Pagcórcor, pagquílquig. * Pagsámoc, pagbórlay, pagaling̃ása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rallo</span>. = <span lang="ceb">Quilquígan, corcóran, quilquílan, lirguíran, lirguílan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rallon</span>. = <span lang="ceb">Hing̃aníban ng̃a pagabuhion sa bosog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rama</span>. = <span lang="ceb">Sang̃á. * Táuo ng̃a guican sa maong guinicánan sa obán. * Pothao ng̃a macalíg-on sa -marca sa mg̃a pigsánan sa imprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramada</span>. V. <i>Ramaje</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramadan</span>. = <span lang="ceb">Cuaresma ng̃a pagapoasáhan sa mg̃a moros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramal</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca labid sa mg̃a pisi. * Pisi ng̃a igagóyod sa mg̃a mananáp. * Tagsa sa hunta -hunta sa mg̃a hagdanán. * Mg̃a lang̃ob lang̃ob ng̃a guican sa too ug sa oála sa mg̃a -lang̃ob ng̃a dagcó. * Bisan onsa ng̃a guican sa guinicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramalazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcalámbos sa pisi. * Labod ng̃a mahabilin sa paglámbos sa pisi. * Caól-ol ng̃a ahat, -calit, sa bisan asa sa laoas. * Casáquet, calisód ng̃a moábot sa ahat, sa calit, sa oalá húna hunáon. * Calisód ng̃a moábot sa bisan cansa tong̃ód sa salá sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rambla</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a ponó sa balás ng̃a guidála sa mg̃a bahá sa dagat ug sa mg̃a subá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramblar</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a rambla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramblazo</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guiaguían sa mg̃a pagbahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramera</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng bigáon, maólag, sa maláo-ay ng̃a batásan, babáye ng̃a motógot sa iang laoas -sa cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a guimpúy-an sa mg̃a bigáon. * Pagcabigáon, pagcaólag sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáhin, pagcabólag sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramificarse</span>. = <span lang="ceb">Pagbólag, pagbáhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramilla</span>. = <span lang="ceb">Sang̃áng diótay. * Bisan onsa ng̃a diótay ng̃a pagagamíton sa bisan onsang tuyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramillete</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e148143" title="Fuente: Cagdaghánan">Cadaghánan</span> sa mg̃a bolac ng̃a guipónpon ug guibáat sa pagcaáng̃ay. * Matám-is sa pagcadágoay -sa mg̃a bulac, ng̃a ibútang sa mg̃a lamesa ng̃a calán-an. * Mg̃a dayan dayan sa mg̃a tumbága, sa bató, -&c., ng̃a nagacaláin lain, ng̃a itóngtong sa mg̃a lamesa ng̃a calán-an. * <span class="corr" id="xd31e148149" title="Fuente: Cadahánan">Cadaghánan</span> sa mg̃a botang ng̃a labíng mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramilletero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a ramillete. * Dayan dayan ng̃a ibótang sa mg̃a -altal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramiza</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a sang̃á. * Bisan onsang buhat sa mg̃a sang̃á.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramo</span>. = <span lang="ceb">Sang̃á. * Bisan onsa ng̃a may caposlánan. * Bahin sa bisan onsang quinaárman. * Buhat, -catungdánan ng̃a pagapaháton sa daghánan ng̃a mg̃a táuo. * Bahin ng̃a nahólog sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramojo</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a sang̃á ng̃a diótay ug magamáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramon</span>. = <span lang="ceb">Sang̃á ng̃a dagcó, ng̃a ipacáon sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramonear</span>. = <span lang="ceb">Pagpótol, pagtagá sa mg̃a sang̃á sa cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramoneo</span>. = <span lang="ceb">Pagcapótol, pagcatagá sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramoso</span>. = <span lang="ceb">Ang guidaghánan sa mang̃a sang̃á.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rampa</span>. V. <i><a href="#e.calambre">Calambre</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcahánding, pagcahanáyhay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rampiñete</span>. = <span lang="ceb">Puthao ng̃a manípis ug holohatáas, sa tomóy ng̃a balicó, ng̃a icaíla sa calaínan sa -tumbága sa mg̃a luthang.</span> -<span class="pageNum" id="pb268a">[<a href="#pb268a">268</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramplon</span>. = <span lang="ceb">Sapín ng̃a mabága ug bastos. * Táuo ng̃a borong, buquírnon. * Ang díli magabántay -sa iang bisti ng̃a caugalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ramplojo</span>. = <span lang="ceb">Botay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rampollo</span>. = <span lang="ceb">Sang̃á ng̃a italánom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rana</span>. = <span lang="ceb">Baquí, talá talá, paca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ranacuajo</span>. V. <i><a href="#e.renacuajo">Renacuajo</a></i>. * <span lang="ceb">Táuo ng̃a hamóbo ug talamáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rancajada</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíbot sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm ubán ang mg̃a camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rancajado</span>. = <span lang="ceb">Ang guisagocsócan sa sinápsap, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rancajo</span>. = <span lang="ceb">Sinápsap, &c., ng̃a nagasagócsoc sa tiil, sa camót, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ranciarse</span>. V. <i><a href="#e.enranciarse">Enranciarse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rancidez</span>. = <span lang="ceb">Pagcapanós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rancio</span>. = <span lang="ceb">Ang napanós, ang nadúgay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rancioso</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rancheadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a baláy baláy, sa mg̃a payág, sa mg̃a balong balong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ranchear</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa mg̃a balong balong, sa mg̃a payág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ranchería</span>. = <span lang="ceb">Lugar, baláy ng̃a pagatíngban sa mg̃a táuo ng̃a nagacaláin lain ug pinuyánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ranchero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat ug ang magabántay sa mg̃a balong balong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rancho</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagalírong sila sa pagcáon. * Lugar ng̃a maháoan, ng̃a -oaláy samoc, ng̃a pagaaguían sa mg̃a táuo. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagláin -ug pinuyánan, ng̃a naning̃ób sila sa pagsoguílon ug sa pagsábot sa bisan onsa. * Tagsa ca solód solód ng̃a pagabuháton -sa mg̃a sacayán arón manghípus ang mg̃a grumete. * Balon ng̃a magdála sa mg̃a sacayán -sa ng̃atanán ng̃a quinahánglan sa pagcáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Randa</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan sa puntíyas ng̃a ibútang sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Randado</span>. = <span lang="ceb">Ang guidáyan dayánan sa mg̃a puntíyas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Randal</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a ponó sa mg̃a bohó bohó ng̃a diótay ug tinúyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Randera</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng nagabúhat sa mg̃a puntíyas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rangífero</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opát ca tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ranina</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a caogátan sa ilálom sa dila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ránula</span>. = <span lang="ceb">Hubág ng̃a mataróc sa ilálum sa dila sa mg̃a cabayo ug sa mg̃a baca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ranúnculo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ranura</span>. = <span lang="ceb">Canal ng̃a pagaboháton sa mg̃a papán, mg̃a cahoy, mg̃a bató, &c., sa pagsolód ug pagáng̃ay -sa lain ng̃a bató, cahoy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raño</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rapacejo</span>. = <span lang="ceb">Sirsid sa bisti con sa panápton sa oaláy dayan dayan.</span> -</p> -<p id="e.rapaceria" class="hw"><span class="sc">Rapacería</span>. = <span lang="ceb">Buhat ng̃a ang̃ay sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rapacidad</span>. = <span lang="ceb">Batásan sa pagpang̃áoat, sa pagcáhas, sa pagticás.</span> -</p> -<p id="e.rapador" class="hw"><span class="sc">Rapador</span>. = <span lang="ceb">Ang magagúnting sa bohóc, ang magaálot.</span> -</p> -<p id="e.rapadura" class="hw"><span class="sc">Rapadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcagúnting sa bohóc, pagcaálot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rapagon</span>. = <span lang="ceb">Báta ng̃a oalá pa torcan sa bong̃ot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rapamiento</span>. V. <i><a href="#e.rapadura">Rapadura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rapante</span>. V. <i><a href="#e.rapador">Rapador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rapapies</span>. V. <i><a href="#e.buscapies">Buscapies</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rapar</span>. = <span lang="ceb">Pagálot sa bohóc. * Pagpang̃áoat, pagticás, pagcáhas.</span> -</p> -<p id="e.rapaz" class="hw"><span class="sc">Rapaz</span>. = <span lang="ceb">Ang magógma, ang maánad, ang may batásan sa pagpang̃áoat. * Báta ng̃a <span class="corr" id="xd31e148513" title="Fuente: diútay">diótay</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rapazada</span>. V. <i><a href="#e.rapaceria">Rapacería</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rapazuelo</span>. V. <i><a href="#e.rapaz">Rapaz</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rape</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálot sa bong̃ot ng̃a dinalían.</span> -</p> -<p class="hw">Rapé. = <span lang="ceb">Tabaco ng̃a dogmóc caáyo ug maítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rápidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadalí, sa pagcalágmit, sa pagcacosóg.</span> -<span class="pageNum" id="pb269">[<a href="#pb269">269</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Rapidez</span>. = <span lang="ceb">Pagcalágmit, pagcadalí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rápido</span>. = <span lang="ceb">Madalíon, malágmit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rapiego</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a manágit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rapiña</span>. = <span lang="ceb">Ang quináoat, ang guiticás, ang guicáhas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rapiñador</span>. = <span lang="ceb">Caoatán, maninícas, mang̃ang̃áhas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rapiñar</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃áoat, pagcáhas, pagágao, pagticás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rapista</span>. V. <i><a href="#e.rapador">Rapador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rapo</span>. = <span lang="ceb">Gamút ng̃a maíng̃on sa nabo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rapónchigo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raposa</span>. V. <i><a href="#e.zorra">Zorra</a></i>. * <span lang="ceb">Táuo ng̃a malaláng̃on, batid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raposear</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa bisan onsa sa pagcalaláng, sa pagcabátid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raposera</span>. = <span lang="ceb">Baláyan sa mananáp ng̃a guing̃álan ug zorra.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raposería</span>. = <span lang="ceb">Limbong, pagcalaláng sa paglímbong sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raposo</span>. = <span lang="ceb">Zorra ng̃a laqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raposuno</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa raposa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rapsodia</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a polong, sa mg̃a soguílon ng̃a hinóad sa lain ng̃a libro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rapta</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a quináoat, tinában sa laláqui, sa linugsánay con sa paglímbong ba canía. -* Salá ng̃a pagaboháton sa táuo ng̃a magatában sa usá ca babáye sa linogsánay con -sa paglímbong canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raptor</span>. = <span lang="ceb">Ang mang̃áoat, ang magatában sa usá ca babáye, sa linugsánay con sa paglímbong canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raquítico</span>. = <span lang="ceb">Ang mobáti sa saquét sa raquitis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raquitis</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a nahamútang sa pagcaláin sa dagoay sa olo, sa mang̃a bocton, sa mg̃a bitíis -ug sa obán ng̃a mg̃a bocóg. * <span class="corr" id="xd31e148702" title="Fuente: Pagcaníuang">Pagcaníoang</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raramente</span>. = <span lang="ceb">Sa talágsa ra, sa pagcamilagros, sa pagcating̃ála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rarefaccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó, pagcalagpád sa bisan onsa ng̃a diótay ug haíctin ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rareza</span>. = <span lang="ceb">Pagcating̃ála sa bisan onsa. * Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan. * Pagcaláin sa gaoi, -sa cagauían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raridad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahínag sa bisan onsa. * Pagcating̃ála sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rarificar</span>. = <span lang="ceb">Pagdagcó, paglagpád sa bisan onsa ng̃a diótay ug haíctin ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raro</span>. = <span lang="ceb">Ang dagcó ug halagpád, labon ng̃a diótay ug haíctin ng̃a daan. * Cating̃aláhan, hibólng̃an. -* Mahál, hamíli, bilírhon. * Táuo sa gaoi, sa cagaoían ng̃a lain, malisód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ras</span>. = <span lang="ceb">Pagcatopóng sa mg̃a botang. * Paghápit sa usá ca butang sa mahínay lamang, sa ibábao -lang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rasadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcacalís, sa pagcasáphid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rasamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaháyag, sa pagcadayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rasante</span>. = <span lang="ceb">Ang magasáphid.</span> -</p> -<p id="e.rasar" class="hw"><span class="sc">Rasar</span>. = <span lang="ceb">Saphid. * Paghápit, pagdápat sa usá ca butang sa lain ng̃a butang sa ibábao lamang, -sa mahínay lang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rascadera</span>. V. <i><a href="#e.rascador">Rascador</a></i>. -</p> -<p id="e.rascador" class="hw"><span class="sc">Rascador</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagquías sa bisan onsa. * Dagom ng̃a guibotáng̃an sa olong dagcó, ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a babáye sa ilang bohóc, sa ilang pinángco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rascadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcacálot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rascamiento</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rascamoño</span>. V. <i><a href="#e.rascador">Rascador</a></i> desde <i lang="ceb">dagom</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rascar</span>. = <span lang="ceb">Calot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rascazon</span>. = <span lang="ceb">Pagcacatól.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rascon</span>. = <span lang="ceb">Langgam. * Ang maháit, maáras sa bába, sa lang̃ágng̃ag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rascuñar</span>. V. <i><a href="#e.rasgunyar">Rasguñar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rasero</span>. = <span lang="ceb">Calís. * Pagcatopóng caáyo. * Sa oaláy pagcadagcó ug pagcadiótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rasgado</span>. = <span lang="ceb">Pultahán ng̃a dagcó ng̃a pagasórlan sa daghan ng̃a sugá. * Matá ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rasgador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaguísi, ang magasí-si ang magaquísi.</span> -<span class="pageNum" id="pb269a">[<a href="#pb269a">269</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Rasgar</span>. = <span lang="ceb">Si-si, guisi, quisi.</span> * V. <i><a href="#e.rasguear">Rasguear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rasgo</span>. = <span lang="ceb">Barlis ng̃a matahóm ng̃a icadáyan dayan sa mang̃a letra. * Polong ng̃a macaígo, ng̃a -icaáyo sa suguílon ug sa pagcahíngpit sa bisan onsa. * Bisan onsa ng̃a pagboháton -sa pagcaáng̃ay sa pagcalólot. * Baihon, dagoay sa laoas sa tagsa tagsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rasgon</span>. = <span lang="ceb">Pagcaguísi, pagcasí-si, pagcaquísi sa bisan onsang bisti con panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rasgueado</span>. V. <i><a href="#e.rasgueo">Rasgueo</a></i>. -</p> -<p id="e.rasguear" class="hw"><span class="sc">Rasguear</span>. = <span lang="ceb">Pagcóscos sa guitara, sa sesta. * Pagbóhat sa mang̃a barlis, sa pluma.</span> -</p> -<p id="e.rasgueo" class="hw"><span class="sc">Rasgueo</span>. = <span lang="ceb">Pagcacóscos sa sesta.</span> -</p> -<p id="e.rasgunyar" class="hw"><span class="sc">Rasguñar</span>. = <span lang="ceb">Pagcárlis, pagcárlas, paggónit, pagcárlit, pagcámlas, pagcáscas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rasguño</span>. = <span lang="ceb">Pagcagálas, pagcacárlis, pagcacárlas, pagcacárlit, pagcagónit, pagcacámlas, pagcacáscas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rasilla</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a magamáy sa balahíbo sa mg̃a carnero. * Ladriyo ng̃a pino, manípis.</span> -</p> -<p id="e.rasion" class="hw"><span class="sc">Rasion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaquías, pagcaquílquig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raso</span>. = <span lang="ceb">Ang patag, ang datág. * Siya, lingcoránan ng̃a oaláy sandígan. * Lang̃it ng̃a maháoan, -ng̃a oaláy dag-om. * Panápton sa igagáma ng̃a magáhi ug masínao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raspa</span>. V. <i><a href="#e.arista">Arista</a></i>. * <span lang="ceb">Cotay. * Tonóc, bocóg sa mg̃a isda. * Limbong sa sugál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raspador</span>. = <span lang="ceb">Quilquígan, corcóran, iquilías, igacágod.</span> -</p> -<p id="e.raspadura" class="hw"><span class="sc">Raspadura</span>. V. <i><a href="#e.rasion">Rasion</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcacórcor, pagcacágod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raspajo</span>. = <span lang="ceb">Butay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raspamiento</span>. V. <i><a href="#e.raspadura">Raspadura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raspante</span>. = <span lang="ceb">Bino ng̃a mahálang sa lang̃ágng̃ag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raspar</span>. = <span lang="ceb">Quias, cagod, corcor, quílquig. * Paghálang sa vino con sa lain ng̃a ilímnon. * Pagpang̃áoat, -pagticás, pagcáhas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raspear</span>. = <span lang="ceb">Pagsolosóngco sa pluma, sa pagsúlat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rasqueta</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a pothao ng̃a maháit ng̃a icaquías sa mg̃a salog sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rastel</span>. = <span lang="ceb">Hambóyan, sandígan, &c., ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a cahoy, sa mg̃a pothao, &c., ng̃a -tiníndog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rastillado</span>. = <span lang="ceb">Ang guicaoátan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rastillador</span>. V. <i>Rastrillador</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rastillar</span>. V. <i><a href="#e.rastrillar">Rastrillar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rastillero</span>. = <span lang="ceb">Caoatán, mang̃ang̃áhas, maninicás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rastillo</span>. V. <i><a href="#e.rastrillo">Rastrillo</a></i>. * Camót. -</p> -<p id="e.rastra" class="hw"><span class="sc">Rastra</span>. = <span lang="ceb">Pagcagóyod. * Bisan onsa ng̃a nabítay ug nagóyod. * Tonób, timáan ng̃a nahabílin sa -miágui sa bisan diin. * Capandáyan sa paghípos sa mang̃a dagámi, &c., ng̃a laya, sa -mg̃a tanáman ug mg̃a cabalánan. * Tohog sa bisan onsang bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rastrallar</span>. V. <i>Lastiguear</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rastreador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabólong sa bisan onsa sa pagsómay sa guiaguían, sa timáan sa mg̃a tonób con -sa lain ng̃a timáan. * Pagbalígya sa mg̃a mananáp ng̃a guipatáy sa lugar ng̃a pagabaligyáan. -* Pagtághap tong̃ód sa mg̃a timáan. * Paglupád sa harúul caáyo sa yota.</span> -</p> -<p id="e.rastrero" class="hw"><span class="sc">Rastrero</span>. = <span lang="ceb">Ang magagóyod. * Ang magalupád ng̃a harúul sa yota, ng̃a hapit modápat sa yota. * -Táuo ng̃a obus, talamáyon, tampalásan. * Ang may opicio sa lugar ng̃a pagapátyan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayúpan. -* Ang nagadála sa mg̃a hayúpan ng̃a pagapátyon, sa lugar ng̃a palátyan caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rastrillada</span>. = <span lang="ceb">Ang macóha sa macaúsa sa tagsa ca pagquigí, ug sa tagsa ca pagóyod sa sorlay sa yota.</span> -</p> -<p id="e.rastrillar" class="hw"><span class="sc">Rastrillar</span>. = <span lang="ceb">Pagquiguí, pagquichí sa lanot, &c.</span> -</p> -<p id="e.rastrillo" class="hw"><span class="sc">Rastrillo</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagquiguí sa lanot, &c. * Pothao ng̃a santic sa mg̃a posil.</span> V. <i><a href="#e.rastra">Rastra</a></i> desde <i lang="ceb">capandáyan</i> hasta <i lang="ceb">tohog</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rastro</span>. V. <i><a href="#e.rastra">Rastra</a></i> desde <i lang="ceb">bisan onsa</i>. * <span lang="ceb">Lugar ng̃a guitagána sa mg̃a calongsóran sa pagpatáy ug pagbalígya <span class="pageNum" id="pb270">[<a href="#pb270">270</a>]</span>sa mg̃a hayúpan. * Timáan sa bisan onsa, ng̃a mahabílin sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rastrojera</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guicoháan na sa trigo, sa humáy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rastrojo</span>. = <span lang="ceb">Ang dagámi ng̃a nahabílin sa yota sa nagálab na ang trigo, ang humáy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rasura</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálot, pagcaquías, pagquílquig. * Lalog sa vino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rasuracion</span>. V. <i><a href="#e.rasion">Rasion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rasurar</span>. = <span lang="ceb">Pagálot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rata</span>. = <span lang="ceb">Ilagá ng̃a baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ratafía</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon ng̃a magáma sa aguardiente sa guindas ug sa obán ng̃a mg̃a panácot ng̃a mahomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ratear</span>. V. <i><a href="#e.proratear">Proratear</a></i>. * <span lang="ceb">Pagpáhat sa pagcaígo, somála sa mg̃a pahanúngdan. * Pagcáoat, pagticás sa mg̃a tolotagídyot -sa pagcalaláng. * Pagaguínod. * Paggóyod sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rateo</span>. V. <i><a href="#e.prorateo">Prorateo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rateramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcang̃íl-ad, sa pagcadaótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e149241" title="Fuente: Retería">Ratería</span>. = <span lang="ceb">Pagcapang̃áoat sa mg̃a tolotagídyot, sa pagcalaláng. * Pagcatampalásan. * Buhat ng̃a -daótan, malágsot, mang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ratero</span>. V. <i><a href="#e.rastrero">Rastrero</a></i> hasta <i lang="ceb">ang may opicio</i>. * <span lang="ceb">Caoatán, mang̃ang̃áhas, maninicás, ng̃a mang̃áoat sa mg̃a tolotagídyot, sa pagcalaláng. -* Bisan onsa ng̃a talamáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ratificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcamatúod sa guiíng̃on ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ratificar</span>. = <span lang="ceb">Pagmatúod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ratigar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáat ug maáyo sa guibútang, sa pagcahúsay, sa careton, sa galíng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rátigo</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a surlánan sa vino, ng̃a guilúlan sa careton, sa galíng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ratihabicion</span>. = <span lang="ceb">Pagángdo, pagtándo, sa bisan cansa, sa bisan onsa ng̃a guibúhat sa lain sa iang ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ratina</span>. = <span lang="ceb">Panápton sa balahíbo sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rato</span>. = <span lang="ceb">Ilagá. * Macadiót, diriót sa horas. * Calípay con casáquet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raton</span>. = <span lang="ceb">Ilagá, balágtoc. * Bató ng̃a maháit sa cahiládman sa dagat, ng̃a macatábas ug macapótol -sa mg̃a cable sa mg̃a sacayán ng̃a guihócot sa mg̃a sinípit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ratona</span>. = <span lang="ceb">Ilágang baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ratonar</span>. = <span lang="ceb">Pagpáac, pagcótcot sa mg̃a ilagá. * Pagsaquét sa iríng cay guilabíhan ang pagsobád -sa mang̃a ilagá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ratonera</span>. = <span lang="ceb">Sagpá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ratonero ó Ratonesco</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mang̃a ilagá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raudal</span>. = <span lang="ceb">Balaháan ng̃a pagaaguían sa daghan ng̃a tubig ng̃a mabahá caáyo. * Cadaghánan sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raudamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalágmit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raudo</span>. = <span lang="ceb">Malágmit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raya</span>. = <span lang="ceb">Barlis. * Caotlánan sa mg̃a provincia con mg̃a calongsóran. * Catapúsan, tagál sa -bisan onsa. * Calaínan sa isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rayado</span>. = <span lang="ceb">Sinambágan, binórcan sa mg̃a barlis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rayano</span>. = <span lang="ceb">Ang naganáyon sa lain ng̃a yota. * Ang anáa sa caotlánan sa dohá ca provincia, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rayar</span>. = <span lang="ceb">Pagbárlis. * Pagpánas, pagpápas sa guisólat. * Pagbótang, sa obos sa obán ng̃a mg̃a -polong ng̃a guisúlat, sa usá ca barlis, arón timaánan. * Paglabáo, paglabí sa isigcaíng̃on. -* Pagdápat sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagaláman daman, paglámdag, pagsógod -sa caarláuon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rayo</span>. = <span lang="ceb">Casoláo, casílao sa adlao, sa bulan ug sa mg̃a bitóon. * Linti. * Mg̃a cahoy ng̃a -guibótang sa mg̃a rueda, sa mg̃a malíng̃an. * Pusil, escopeta, luthang. * Bisan onsa -ng̃a mabáscog, ng̃a may cosóg, gahóm. * Táuo ng̃a batid, sa matalínis ng̃a húna húna. -* Ang caól-ol ng̃a maháit ug dagcó. * Caáyo, <span class="pageNum" id="pb270a">[<a href="#pb270a">270</a>]</span>cadáot ng̃a calit, ahat, sa oalá paabótan ug húna hunáon. * Opiciales sa justicia, -sa catarúng̃an. * Matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rayoso</span>. = <span lang="ceb">Ang guibarlísan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rayuela</span>. = <span lang="ceb">Dula sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rayuelo</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Raza</span>. = <span lang="ceb">Lioat, calioátan. * Calaínan sa bisan onsa. * Casoláo, casílao sa adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Razado</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a bastos, ng̃a díli magsáma sa pagcapino, sa pagcanípis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Razon</span>. = <span lang="ceb">Húna húna, ihibaló, boot. * Casaráng̃an sa bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya. * Isip, ihap. * Cataróng̃an, -casaráng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Razonable</span>. = <span lang="ceb">Ang moáng̃ay sa catarúng̃an, sa pagcatacós. * Arang arang, maáyo ayo, igo igo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Razonablejo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Razonablemente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa <span class="corr" id="xd31e149470" title="Fuente: cataróng̃on">cataróng̃an</span>. * Maáyo ayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Razonadamente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa nahamótang sa matúod ng̃a cataróng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Razonado</span>. = <span lang="ceb">Boótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Razonador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaoáli, ang magasámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Razonamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasuguílon, <span class="corr" id="xd31e149502" title="Fuente: suguílnn">suguílon</span>, solte, cagúla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Razonar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong, pagsuguílon, pagsólte, pagcagúla.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cre" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cre.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">RE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Reaccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabátoc, pagcacosóg, pagcasócol sa usá ca butang sa lain ng̃a butang ng̃a magabátoc opód ug macapógos canía. * Pagcasócol sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reagravacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóghat. * Pagcaópod, pagcaósob sa dagcóng cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reagudo</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa matalínis ug batid uyámot ng̃a húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Real</span>. = <span lang="ceb">Ang may pagcamáo gayód. * Ang nahatong̃ód sa hari. * Malólot uyámot. * Ang sacayán ng̃a ponóan sa -ubán ng̃a mg̃a sacayán sa mg̃a escuadra. * Maáyo caáyo. * Lugar ng̃a guimpúy-an ug -guihonóng̃an sa usá ca pang̃obátan, ug ang guibotáng̃an sa balong balong sa hari con -sa general, sa ponóan sa mg̃a soldados. * Sicápat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Realce</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan ng̃a molabáo, molabí sa bisan onsa. * Pagcadagcó, pagcamahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Realejo</span>. = <span lang="ceb">Órgano, tolónggon ng̃a diótay ug ng̃a masáyon ng̃a pagabálhin balhínon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Realengo</span>. = <span lang="ceb">Longsod ug yota ng̃a nahatong̃ód sa hari ug sa Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Realeza</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang ug pagcabóot sa hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Realidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcamáo ng̃a túod sa bisan onsa. * Camatúod, pagcamatúod, matúod túod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Realillo</span>. = <span lang="ceb">Sicaoálo ng̃a coliró, ng̃a oaláy cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Realista</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagógma sa hari, ang maganonót sa dapig sa hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Realizable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang buháton, ang mahímo ng̃a pagmatoóron.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Realizar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat ng̃a túod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Realmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamatúod, sa matúod gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Realzar</span>. = <span lang="ceb">Pagósoag, pagtáas sa bisan onsa, pagbótang sa labíng hatáas sa pagcabútang ng̃a daan. -* Pagdáyan dayan, pagtahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reamar</span>. = <span lang="ceb">Paghigúgma ug dagcó. * Pagbálos sa paghigúgma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reanimar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahióli sa cosóg, sa gahóm. * Pagágda, pagsámbag sa guióbsan sa buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reapretar</span>. = <span lang="ceb">Paghogót pagopód, pagósob sa paghogót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rearar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáro pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reasumir</span>. = <span lang="ceb">Pagdáoat pagopód sa guibiáan ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reasuncion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáoat pagósob sa guibiáan ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reata</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a icahocót sa durúha con capin ba <span class="pageNum" id="pb271">[<a href="#pb271">271</a>]</span>ng̃a mg̃a mananáp. * Pagcaáng̃ay sa cabobót-on sa obán ng̃a mg̃a táuo, sa pagbóot -sa ílang <span class="corr" id="xd31e149681" title="Fuente: isicaing̃on">isigcaíng̃on</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reatadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcahogót pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reatar</span>. = <span lang="ceb">Paghogót sa durúha con capin ba ng̃a mg̃a mananáp, arón managlacát sa pagcasonód sonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reato</span>. = <span lang="ceb">Catungdánan ng̃a mahabílin sa pagbáyad sa baláidon tong̃ód sa otang sa mg̃a salá, -bisan ng̃a guipasáilo na ang maong mg̃a salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reaventar</span>. = <span lang="ceb">Pagpálid pagopód sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebaba</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a capin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e149721" title="Fuente: Bebaja">Rebaja</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang, pagcacópos sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebajar</span>. = <span lang="ceb">Pagcólang, pagcópos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebajo</span>. = <span lang="ceb">Canal, bohó sa cahoy, sa bató, &c., arón pagasórlan ug pagaang̃áyan sa lain ng̃a bató, -sa lain ng̃a cahoy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebalaje</span>. = <span lang="ceb">Alimpólos sa mg̃a bahá sa tubig, sa sológ sa dagat ug sa mg̃a sobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebalsa</span>. = <span lang="ceb">Tubig ng̃a díli magabahá, ng̃a magapuyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebalsar</span>. = <span lang="ceb">Pagpoyó, paghunóng sa cabahá sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebanada</span>. = <span lang="ceb">Inárlip sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebanar</span>. = <span lang="ceb">Pagárlip sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebañadera</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a puthao sa pagcóha sa nahólog sa mg̃a atábay ug sa anáa sa cahilárman -sa dagat ug sa mg̃a subá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebañar</span>. V. <i><a href="#e.arrebanyar">Arrebañar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebaño</span>. = <span lang="ceb">Panón sa mg̃a hayúpan. * Catilíngban sa mg̃a cristianos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebasadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagaaguían sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebasar</span>. = <span lang="ceb">Pagágui sa bisan diin sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebate</span>. = <span lang="ceb">Pagcalális lalis. * Pagcaáoay, pagpang̃óbat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebatiña</span>. V. <i><a href="#e.arrebatinya">Arrebatiña</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebatir</span>. = <span lang="ceb">Pagbátoc, pagsócol sa cosóg sa lain. * Pagáoay, pagpang̃óbat pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebato</span>. = <span lang="ceb">Paghimaló, pagcahimaló. * Bisan onsa ng̃a moábot sa ahat, sa calit, sa oalá paghúna -hunáon. * Pagcagobóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebautizante</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúñag sa guibuñágan na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebautizar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúñag pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebelar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaálsa, paghópo sa bisan cansa sa obán arón manócol sa mang̃a ponóan. * Pagbólag -sa pagcaamigos, sa pagcaábian. * Pagdáog sa mg̃a cailíbgon ng̃a daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebelde</span>. = <span lang="ceb">Ang moálsa, ang magasócol sa mg̃a ponóan. * Suquíhan, masinocólon. * Cailíbgon ng̃a -díli padáog sa maáyong húna húna. * Ang díli magatamód sa mg̃a calóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebeldía</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóqui, pagcasócol. * Pagcaparáyon sa díli maáyong húna húna, sa mg̃a buhat ng̃a -daútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebelion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálsa, pagcasócol sa mg̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebelon</span>. = <span lang="ceb">Cabayo ng̃a díli boot magsógot sa preno sa pagtóyoc sa luyo ug sa luyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebenque</span>. = <span lang="ceb">Tinábas ng̃a panit, pisi ng̃a malíg-on, ng̃a ihalámpac ug igacastigo sa mg̃a táuo -ng̃a guihócman sa mang̃a buhat ng̃a mabóg-at. * Pisi ng̃a hamóbo ng̃a igabáat ug igabítay -sa bisan onsa sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebeza</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálhin sa mg̃a sológ, sa mg̃a <span class="sic" title="Corrección: pagtáod">pagtáob</span> ug paghunás sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebisabuelo</span>. = <span lang="ceb">Apóhan ng̃a itagótlo, apóhan sa tohod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebiznieto</span>. = <span lang="ceb">Apo ng̃a itagótlo, apo sa tohod.</span> -</p> -<p id="e.reblandecer" class="hw"><span class="sc">Reblandecer</span>. = <span lang="ceb">Paghómoc sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebociño</span>. = <span lang="ceb">Mantiya ng̃a hamóbo ng̃a igatábon sa mang̃a babáye sa olo ug sa nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebollar</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guitórcan sa daghan ng̃a mg̃a salíngsing sa ponóan sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebollidura</span>. = <span lang="ceb">Salaoáyon sa bohó sa mg̃a luthang, cay oalá boháton ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebollo</span>. = <span lang="ceb">Salíngsing sa mg̃a cahoy, sa dapit sa ponóan.</span> -<span class="pageNum" id="pb271a">[<a href="#pb271a">271</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebolludo</span>. = <span lang="ceb">Supang, matámboc. * Batóng mahál, diamante ng̃a baol pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebosadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagaaoásan sa bino, sa tubig, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebosadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoas sa bino, sa tubig, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebosar</span>. = <span lang="ceb">Pagáoas. * Pagdághan sa bisan onsa. * Pagpasábot sa mg̃a timáan sa anáa sa cásing -cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebotador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaómpoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebotadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcaómpoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebotar</span>. = <span lang="ceb">Ompoc. * Pagláin sa color, &c., sa bisan onsa. * Pagsócol. * Pagbálic sa tomóy sa -mg̃a lansang, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebote</span>. = <span lang="ceb">Pagcaómpoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebotica</span>. = <span lang="ceb">Ang solód ng̃a sonód sa botica. * Lugar ng̃a guitigúman sa tubig sa ulan, sa mg̃a -quinahánglan sa botica.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebotiga</span>. = <span lang="ceb">Ang sulúd ng̃a sonód sa guibotáng̃an sa tiendáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebotin</span>. = <span lang="ceb">Ang dahon ng̃a icadóha sa mg̃a cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a moras, sa nacóha na ang -nahaúna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebozar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótus sa mg̃a sod-an sa mg̃a itlog, sa binócboc, &c. * Pagdúngdong, pagtábon sa -nauong sa pandong, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebozo</span>. = <span lang="ceb">Pagcatábon sa nauong sa pandong, &c. * Pagcasalingcápao, pagcasománg̃il. * Sa tinágo, -sa hilom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebramar</span>. = <span lang="ceb">Pagtíng̃og pagósob sa mg̃a mananáp. * Pagsigbálos balos sa mg̃a mananáp sa ilang pagtíng̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebramo</span>. = <span lang="ceb">Ting̃og sa mg̃a mananáp ng̃a icabálos sa ting̃og sa isigcamananáp nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebudiar</span>. = <span lang="ceb">Pagpósng̃a sa baboy ng̃a ihálas con macaquíta sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebufar</span>. = <span lang="ceb">Pagpósng̃a sa mabágcog, sa pagcacosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebujal</span>. = <span lang="ceb">Ang isip sa mg̃a hayúpan sa mg̃a panón ng̃a díli moábot sa calím-an.</span> -</p> -<p id="e.rebujo" class="hw"><span class="sc">Rebujo</span>. = <span lang="ceb">Pagcadóngdong, pagcatábon sa mg̃a babáye arón díli sila quit-on ug pagaílhan. * Potús -ng̃a oalá hipóson ag maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebullicio</span>. = <span lang="ceb">Sabá, banhang dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebullir</span>. = <span lang="ceb">Pagsógod sa paglíhoc sa bisan onsa ng̃a nagapuyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reburujar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótus sa bisan onsa sa díli maáyo ng̃a pagcahípos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reburujon</span>. V. <i><a href="#e.rebujo">Rebujo</a></i> desde <i lang="ceb">potús</i>. -</p> -<p id="e.rebusca" class="hw"><span class="sc">Rebusca</span>. = <span lang="ceb">Pagcadaguínot sa mg̃a bong̃a ng̃a nahabílin sa mang̃a cabalánan. * Ang mg̃a bong̃a -ng̃a mahabílin sa mg̃a cabalánan sa lioas na ang panúig. * Ang labíng daútan sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebuscar</span>. = <span lang="ceb">Pagpólot, pagdaguínot sa mg̃a bong̃a ng̃a mahabílin sa mg̃a cabalánan sa lioas na -ang paghípos, sa nacúha an ang panúig. * Pagpang̃íta, pagbólong, pagsúsi sa bisan -onsa, sa dagcóng cacúgui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebusco</span>. V. <i><a href="#e.rebusca">Rebusca</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebuznador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatíng̃og ing̃on sa pagtíng̃og sa mg̃a borrico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebuznar</span>. = <span lang="ceb">Pagtíng̃og sa mg̃a borrico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rebuzno</span>. = <span lang="ceb">Ting̃og sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e150180" title="Fuente: borico">borrico</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recabar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáng̃at sa <span class="corr" id="xd31e150190" title="Fuente: puipanghináot">guipanghináot</span> tong̃ód sa maáyong pagpang̃amúyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recado</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a ipadála, ng̃a ipasuguílon sa lain. * Panomdóman ng̃a maáyo, pagcahándom -sa isigcaíng̃on. * Pagcomostá, pagpang̃omostá. * Hatag, gasa, regalo, timáan sa maáyong -buot. * Pagcaándam, pagcatagána sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: qninahánglan">quinahánglan</span> sa bisan onsa. * Ang mg̃a quinahánglan sa pagcáon sa matagádlao sa tagsa ca panimaláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recaer</span>. = <span lang="ceb">Paghólog pagopód. * Pagbóghat sa mg̃a masaquét. * Pagábot sa usá ca táuo sa mg̃a calisód -sa lain ng̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recaida</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang pagcahólog, pagcapócan. * Pagcabóghat sa mg̃a masaquét.</span> -<span class="pageNum" id="pb272">[<a href="#pb272">272</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Recalada</span>. = <span lang="ceb">Pagcadónggo sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recalar</span>. = <span lang="ceb">Paghonób, pagyópyop. * Pagdónggo sa mg̃a sacayán sa laoígan, pagábot sa hang̃in sa -lugar ng̃a guilináoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recalcadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadásoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recalcadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcadásoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recalcar</span>. = <span lang="ceb">Pagdásoc. * Paghagóot, paggóot. * Pagósob sa maong suguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recalcitral</span>. = <span lang="ceb">Pagsíbog. * Pagsóqui sa minatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recalentamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaínit pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recalentar</span>. = <span lang="ceb">Pagínit pagopód. * Pagábot sa caíbog, sa paghigúgma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recalzar</span>. = <span lang="ceb">Pagdóol sa yota sa mg̃a tanóm, sa libót nila. * Pagáyo sa mg̃a simiento sa mg̃a baláy, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recalzo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáyo sa mg̃a simiento sa mg̃a tilindógan sa mg̃a baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recamador</span>. = <span lang="ceb">Magbobórda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recamar</span>. = <span lang="ceb">Pagbórda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recámara</span>. = <span lang="ceb">Solód ng̃a sonód sa solód ng̃a guibotáng̃an sa higdáan. * Solód ng̃a guihipósan sa -mg̃a hias ug mg̃a casangcápan sa mg̃a baláy ng̃a hariánon. * Lugar ng̃a pagasórlan -sa pólvora sa mg̃a luthang, mg̃a pusil, &c., sa pagbúhi caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recambiar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáilo, pagtagílis pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recambio</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang pagcabáilo, pagcatagílis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recamo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabólda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recancanilla</span>. = <span lang="ceb">Pagcaquiáng quiáng sa mg̃a báta, sa pagdúla nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recantacion</span>. V. <i><a href="#e.palinodia">Palinodia</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recanton</span>. = <span lang="ceb">Ang bató ng̃a ipadápat sa mg̃a pared, arón díli madáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recapacitar</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna, pagpalándong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recapitulacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaásoy sa pagcaláctor sa guiíng̃on ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recapitular</span>. = <span lang="ceb">Pagásoy sa pagcaláctod sa guiíng̃on ng̃a daan sa mg̃a hatáas ng̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recargar</span>. = <span lang="ceb">Pagbála, paglólan pagopód. * Pagdógang sa cabóg-at sa guipás-an, sa guibála, sa guilólan. -* Pagsáoay tong̃ód sa bag-ong salá. * Pagdógang sa castigo sa mg̃a saláan guican sa -bag-ong paghócom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recargo</span>. = <span lang="ceb">Bag-ong bala, bag-ong lulan. * Bag-ong pagsáoay, tong̃ód sa bag-ong salá. * Castigo -ng̃a bag-o sa mg̃a saláan. * Pagcadógang sa hilánat ug sa saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recata</span>. = <span lang="ceb">Pagcadímdim; pagcatagámtam, pagcatiláo pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recatadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabántay, sa pagcaólay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recatado</span>. = <span lang="ceb">Mabalantáyon. * Maólay. * Ang magabántay sa iang láoas, sa iang pagpamólong, sa iang -pagatúbang, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recatar</span>. = <span lang="ceb">Paghílom, pagtábon, pagtágo sa díli boot ng̃a hibalóan. * Pagtiláo pagósob, pagtagámtam, -pagdímdim pagopód. * Pagtáhap sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recatear</span>. V. <i><a href="#e.regatear">Regatear</a></i>. * <span lang="ceb">Paghícao. * Díli pagbóot, pagsúqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recatería</span>. V. <i><a href="#e.regatoneria">Regatonería</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recato</span>. = <span lang="ceb">Pagcabántay. * Pagcaólay, pagcatimáan sa mg̃a búhat, sa mg̃a polong, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recaton</span>. V. <i><a href="#e.regaton">Regaton</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recatonazo</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc, pagcabónal sa tomóy, sa sop-ot sa bangcao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recatonear</span>. V. <i><a href="#e.regatonear">Regatonear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recatonería</span>. V. <i><a href="#e.regatoneria">Regatonería</a></i>. -</p> -<p id="e.recaudacion" class="hw"><span class="sc">Recaudacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapaníng̃il, pagcacaláoat sa salapí. * Ang solód ng̃a pagatipígan sa salapí sa -Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recaudamiento</span>. V. <i><a href="#e.recaudacion">Recaudacion</a></i>. * <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcamaniníng̃il. * Ang yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa maniníng̃il.</span> -<span class="pageNum" id="pb272a">[<a href="#pb272a">272</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Recaudar</span>. = <span lang="ceb">Pagtíng̃il, pagtígom sa salapí sa Guinharían. * Pagbútang sa maáyo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recaudo</span>. V. <i><a href="#e.recaudacion">Recaudacion</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcaáco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recavar</span>. = <span lang="ceb">Pagcále pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recazo</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan sa calang sa mg̃a polóan ug sa mg̃a onód sa mg̃a hing̃aníban. * Bocó bocó -sa ng̃a cuchillo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recelar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáhap, pagtághap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recelo</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Receloso</span>. = <span lang="ceb">Matahápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recentadura</span>. = <span lang="ceb">Ang binhi ng̃a pagatipígan sa pagsácot sa bag-ong minása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recental</span>. = <span lang="ceb">Anac sa carnero ng̃a magasóso pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recentar</span>. = <span lang="ceb">Pagsácot sa bag-ong minása sa binócboc, sa binhi ng̃a tinipígan. * Pagbág-o.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Receñir</span>. = <span lang="ceb">Pagbácos, paglícos pagósob.</span> -</p> -<p id="e.recepcion" class="hw"><span class="sc">Recepcion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacaláoat. * Pagcasúsi, pagcasóquit sa hocom, arón hibalóan sa matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recepta</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a pagasolátan sa mg̃a silot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Receptáculo</span>. = <span lang="ceb">Bolotáng̃an sa bisan onsa. * Dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Receptador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatábon, ang magatágo, ang magacágon cagon sa mg̃a saláan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Receptar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon, pagtágo, pagcágon cagon sa mg̃a saláan ug sa mg̃a salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Receptivo</span>. = <span lang="ceb">Ang mudáoat, ang arang magdáoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recepto</span>. = <span lang="ceb">Dalángpan.</span> -</p> -<p id="e.receptor" class="hw"><span class="sc">Receptor</span>. = <span lang="ceb">Ang modáoat. * Ang escribano ng̃a guisógo sa hocom sa bisan onsa ng̃a tacós ug boháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Receptoría</span>. V. <i><a href="#e.recetoria">Recetoría</a></i>. * <span lang="ceb">Cahímtang sa <span class="corr" id="xd31e150647" title="Fuente: pahcareceptor">pagcareceptor</span>. * Ang opicio ng̃a guitógon sa receptor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recercador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapalibót, ang magapalícos pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Receso</span>. = <span lang="ceb">Pagcabólag, pagcapaháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Receta</span>. = <span lang="ceb">Ang pagbóot sa mananámbal ng̃a sinúlat, arón ihátag sa boticario ang tambal ng̃a guipang̃áyo. -* Tolománon sa pagbúhat sa bisan onsa. * Papel ng̃a guisulátan sa bisan onsa ng̃a -guipang̃áyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recetador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasúlat sa mg̃a reseta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recetante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recetar</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃áyo sa botica sa mg̃a tambal tong̃ód sa sulat ng̃a guisúlat sa mananámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recetario</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a pagasulátan sa mg̃a tambal ng̃a guipang̃áyo sa mananámbal sa botica. * -Cadaghánan sa mg̃a reseta ng̃a sinolátan sa mg̃a tambal ng̃a oalá pa baidan sa boticario.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recetor</span>. V. <i><a href="#e.receptor">Receptor</a></i>. * <span lang="ceb">Ang modáoat sa salapí sa Guinharían.</span> -</p> -<p id="e.recetoria" class="hw"><span class="sc">Recetoría</span>. = <span lang="ceb">Solód ng̃a pagatipígan sa salapí sa Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recial</span>. = <span lang="ceb">Solog ng̃a mabáscog sa mg̃a subá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reciamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabáscog, sa pagcacosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recibidero</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo ng̃a pagadaoáton.</span> -</p> -<p id="e.recibidor" class="hw"><span class="sc">Recibidor</span>. = <span lang="ceb">Ang mudáoat, ang macacaláoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recibiente</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recibimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáoat, pagcacaláoat. * Pagcasogát, pagcatágbo, pagcahinágbo. * Solód ng̃a pagadaoátan sa mg̃a bisita, solód ng̃a guisóndan -sa lasalas. * Altal ng̃a guigáma sa mg̃a cadalánan ng̃a pagabotáng̃an sa Santísimo -Sacramento sa mg̃a procesion.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recibir</span>. = <span lang="ceb">Pagdáoat, pagcaláoat. * Pagságang. * Pagtágbo, pagsogát, paghinágbo. * Pagatúbang -sa mg̃a bisita. * Pagsócol sa boot magdámag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recibo</span>. V. <i><a href="#e.recepcion">Recepcion</a></i>. * <span lang="ceb">Calig-ónan, camatuódan ng̃a guihátag sa táuo ng̃a mudáoat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.recien" class="hw"><span class="sc">Recien</span>. = <span lang="ceb">Bag-o pa, carón bag-o, díli pa dugay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reciente</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang bag-o nahúman, natápus, natibáoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recientemente</span>. V. <i><a href="#e.recien">Recien</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recinchar</span>. = <span lang="ceb">Pagbácus ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recinto</span>. = <span lang="ceb">Solód.</span> -<span class="pageNum" id="pb273">[<a href="#pb273">273</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Recio</span>. = <span lang="ceb">Mabáscog, macosóg. * Matámboc. * Supang, sa maísog ng̃a gaui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Récipe</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín: ang reseta ng̃a guisúlat sa mg̃a mananámbal sa pagpang̃áyo sa -mg̃a tambal sa botica. * Bisan onsa ng̃a macasáquet, macalisód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recipiente</span>. V. <i><a href="#e.recibidor">Recibidor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recíprocamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabinálos balos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reciprocidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálos sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recíproco</span>. = <span lang="ceb">Magsáma sa pagbálos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recitacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóguid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recitador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasóguir sa hatáas ng̃a ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recitar</span>. = <span lang="ceb">Pagsúguir sa bisan onsa sa hatáas ng̃a ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reciura</span>. V. <i><a href="#e.robustez">Robustez</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcahorós sa hang̃in, pagbáscog sa init, sa ulan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reclamacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáoag sa masingcámot. * Pagcasóqui sa mg̃a pagsentensia sa hocom, tong̃ód cay -oalá macaígo sa catarúng̃an. * Pagcasigtáuag sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reclamar</span>. = <span lang="ceb">Pagsigtáoag sa mg̃a langgam. * Pagtáoag sa minatúod, sa masóbsob. * Pagsóqui sa bisan -onsa ng̃a díli matárong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reclamo</span>. = <span lang="ceb">Ang langgam ng̃a aghop ng̃a guitorlóan arón taogon sa iang ting̃ób ang mg̃a isigcalánggam nia. * Ting̃og ng̃a guitáoag sa usá ca langgam sa lain ng̃a -isigcalánggam nia. * Capandáyan sa pagtáoag sa mg̃a langgam. * Ting̃og ng̃a igatáoag -sa bisan cansang táuo.</span> -</p> -<p id="e.recle" class="hw"><span class="sc">Recle</span>. = <span lang="ceb">Túig ng̃a guitógot sa mg̃a canónigo arón maling̃áo ling̃ao, ug arón díli sila muátang sa coro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reclinacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasándig, pagcasál-ig, pagcahámboy. * Pagcataquílid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reclinar</span>. = <span lang="ceb">Pagtaquílid, pagtóang. * Paghámboy, pagsándig, pagsál-ig.</span> -</p> -<p id="e.reclinatorio" class="hw"><span class="sc">Reclinatorio</span>. = <span lang="ceb">Hambóyan, sandígan, sal-ígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recluir</span>. = <span lang="ceb">Pagbilánggo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reclusion</span>. = <span lang="ceb">Bilanggóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reclusorio</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recluta</span>. = <span lang="ceb">Pagcadógang sa soldados ng̃a culang sa mg̃a pang̃obátan. * Ang musulód sa pagcasoldados -sa iang caugalíng̃on ng̃a pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reclutar</span>. = <span lang="ceb">Paghópo sa mg̃a táuo arón manolód sila sa pagcasoldado. * Pagpatigáyon sa mg̃a quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recobrante</span>. = <span lang="ceb">Ang magabáoi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recobrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáoi. * Paghióli sa capógdao, sa pagcaoalá sa búot, sa mg̃a balatían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recobro</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáoi. * Paghióli sa pagcapógdao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recocer</span>. = <span lang="ceb">Paglóto pagósob. * Paglabí sa capong̃ót, sa casocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recocido</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a maánad na sa bisan onsa, batid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recocina</span>. = <span lang="ceb">Solód ng̃a harúul sa cosina, sa dapóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recocho</span>. = <span lang="ceb">Ang loto ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recodadero</span>. V. <i><a href="#e.reclinatorio">Reclinatorio</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recodo</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíco, pagcalicó sa mang̃a cadalánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recogedero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagahipósan sa mg̃a botang. * Capandáyan <span class="corr" id="xd31e151054" title="Fuente: ng̃">ng̃a</span> icahípos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recogedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magapasáca sa iang baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recoger</span>. = <span lang="ceb">Pagcúha pagopód sa bisan onsa. * Pagtígom, pagting̃ób, pagpópho, paghípos sa mg̃a -bong̃a sa panúig.</span> * V. <i><a href="#e.encoger">Encoger</a></i>. * <span lang="ceb">Pagdaguínot sa salapí ug sa bisan onsa. * Paghípos sa caugalíng̃on ng̃a baláy. * Paghúna -húna, pagpalándong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recogida</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a mopoyó sa usá ca baláy, sa díli magalacát sa goa, guican sa iang pagbóot -con sa sugo sa mg̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recogidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy labot sa mg̃a caling̃áoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recogido</span>. = <span lang="ceb">Ang magapuyó ng̃a sia usá <span class="sic" title="Corrección: ca">ra</span>, sa oaláy labot sa mg̃a caling̃áoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recogimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcatígom, pagcating̃ób, pagcatápoc, <span class="pageNum" id="pb273a">[<a href="#pb273a">273</a>]</span>sa mg̃a botang. * Dalángpan ng̃a malíg-on pagcabólag sa mg̃a caling̃áoan. * Pagcahúna -húna, pagcapalándong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recolar</span>. = <span lang="ceb">Pagsála pagopód sa vino, sa tubig, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recoleccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláctod. * Pagcatúman ng̃a hingpit sa mg̃a tulumánon sa ubán ng̃a mg̃a caparían. -* Pagcahípos sa mg̃a bong̃a sa tiempo sa panúig, sa panuígan. * Pagcatíng̃il sa salapí -ug sa mg̃a bong̃a. * Pagcabía sa ng̃atanán ng̃a calibutánon sa maáyong pagámpo ug -pagpang̃amúyo sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recolectar</span>. = <span lang="ceb">Paghípos sa mg̃a bong̃a sa panúig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recoleto</span>. = <span lang="ceb">Padre, religioso ng̃a magatúman sa pagcahíngpit sa mg̃a tulumánon sa caparían ng̃a -hingtúngdan, ug ang convento ng̃a guimpúy-an nia. * Táuo ng̃a díli mahagúgma caáyo sa mg̃a caling̃áoan ng̃a calibotánon, ug ng̃a may -casaráng̃an sa pagbísti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recomendable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós ng̃a higugmáon ug palanggáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recomendablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa dagcóng pagcacúgui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recomendacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatógon. * Pagcadáyeg sa bisan cansa. * Pagcamahál, pagcahamíli sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recomendar</span>. = <span lang="ceb">Pagtógon sa bisan cansa arón magabántay ug magaalíma sa bisan onsa. * Paglában sa -bisan cansa sa pagdáyeg canía.</span> -</p> -<p id="e.recompensa" class="hw"><span class="sc">Recompensa</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálus sa mg̃a calóoy. * Pagcabáilo ng̃a magsáma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recompensable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacús ng̃a pagabáslan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recompensacion</span>. V. <i><a href="#e.recompensa">Recompensa</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recompensar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa usá ca butang ng̃a tumbas sa bale sa lain ng̃a butang ng̃a guidáoat. * -Pagbálos sa mg̃a calóoy, sa mg̃a pahanóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recomponer</span>. = <span lang="ceb">Pagáyo pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reconcentramiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasolód sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reconcentrar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa usá ca botang sa lain ng̃a butang. * Pagtágo sa mg̃a húna húna. * Paghúna -húna sa minatúod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reconciliacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaábian pagósob, pagopód sa pagcahigála. * Pagcatóg-an sa mg̃a salá ng̃a hingcalímtan -ug sa mg̃a salá ng̃a diótay. * Pagcacompisál sa mg̃a sacerdote.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reconciliador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaamigos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reconciliar</span>. = <span lang="ceb">Pagcábig pagósob sa pagcahigála, pagopód sa pagcaábian. * Pagpacompisál sa táuo ng̃a -nagatúg-an sa mg̃a saláng diótay con sa mg̃a salá ng̃a hingcalímtan sa lain ng̃a pagcompisál. -* Pagdaláng̃in sa bisan onsang lugar ng̃a sagrado ng̃a guibohátan sa mg̃a salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reconcomerse</span>. = <span lang="ceb">Paglíhoc sa licód sa abága, ug sa bocó bocó, guican sa pagcacatól ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reconcomio</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíhoc sa bocó bocó, sa abága ug sa licód, ng̃a dong̃an, guican sa pagcacatól -ng̃a dagcó, con guican ba sa pagcadagcóng calípay. * Catáhap ng̃a magatándog sa mg̃a -húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recóndito</span>. = <span lang="ceb">Ang natágo. * Ang nahóbong. * Ang halálom uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reconduccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasábot sa pagábang pagopód sa bisan onsa sa human na ang nahaónang pagsábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reconducir</span>. = <span lang="ceb">Pagábang pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reconocedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magalí-li, ang magahíling ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reconocer</span>. = <span lang="ceb">Li-li, hiling. * Pagpasábot sa pagcaía sa hari, sa mg̃a ponóan, &c. * Pagtóg-an sa -pagcatámod sa usá ca táuo sa isigcaíng̃on, tong̃ód sa mg̃a calóoy ng̃a guidáoat. * -Paghúna húna, pagpalándong. * Pagíla, sa bisan cansa sa bisan onsa ng̃a <span class="sic" title="Corrección: ca">ia</span>. * Pagíla pagtóg-an sa salá, sa sayúp ng̃a guibúhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reconocidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatamód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reconocido</span>. = <span lang="ceb">Ang magatamód sa mg̃a calóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reconociente</span>. = <span lang="ceb">Ang magalí-li, ang magahíling.</span> -<span class="pageNum" id="pb274">[<a href="#pb274">274</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Reconocimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagpacaíla, pagcahíling, pagcalí-li. * Pagcatamód. * Pagpaóbos, pagcasácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reconquista</span>. = <span lang="ceb">Pagcaángcon pagopód sa bisan onsa, guican sa gahúm sa mg̃a hing̃aníban ug sa mg̃a -soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reconquistar</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Pagángcon, pagdáog, pagpasácop pagósob sa mg̃a longsod, &c., guican sa gahóm sa mg̃a -soldados ug sa mg̃a hing̃aníban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recontante</span>. = <span lang="ceb">Ang magasúguid pagópod opod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recontento</span>. = <span lang="ceb">Malipáyon caáyo. * Calípay ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reconvalecer</span>. = <span lang="ceb">Pagáyo pagósob sa saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reconvencion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáoay, pagcabárlong sa bisan cansa, tong̃ód sa maong salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reconvenir</span>. = <span lang="ceb">Pagcasabá, pagbárlong, pagsáoay sa bisan cansa tong̃ód sa salá nia. * Pagsáca sa hocom sa bisan cansa, sa maong táuo ng̃a nagasáca canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recopilacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláctor sa mg̃a sulat. * Catilíngban sa bisan onsa. * Catilíngban sa mg̃a leyes -ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recopilador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaláctor. * Ang magating̃ób, ang magatígom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recopilar</span>. = <span lang="ceb">Pagláctor. * Pagting̃ób, pagtígom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recoquin</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recordable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang pagdomdómon. * Ang tacós ng̃a pagahandómon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recordacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadómdom, pagcahándom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recordador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapadómdom, ang magahándom.</span> -</p> -<p id="e.recordante" class="hw"><span class="sc">Recordante</span>. = <span lang="ceb">Ang icapadómdom, ang igahándom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recordar</span>. = <span lang="ceb">Pagdómdom, paghándom. * Pagmatá sa natólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recordativo</span>. V. <i><a href="#e.recordante">Recordante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recorrer</span>. = <span lang="ceb">Paglí-li, paghíling, pagsolóng sa dagcóng cacúgui. * Pagsósi. * Pagbása sa ibábao lamang. -* Pagáyo sa nagadáot. * Pagdang̃óp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recortadura</span>. V. <i><a href="#e.recorte">Recorte</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recortar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábas sa capin sa bisan onsa, pagholíbis. * Paggónting sa papel sa magacaláin lain -ng̃a mg̃a dagoay. * Pagguínting guinting.</span> -</p> -<p id="e.recorte" class="hw"><span class="sc">Recorte</span>. = <span lang="ceb">Pagcatábas. * Pagcaholíbis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recorvar</span>. V. <i>Encorbar</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recorvo</span>. V. <i><a href="#e.corvo">Corvo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recoser</span>. = <span lang="ceb">Pagtahí pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recostadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagaoraráyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recostar</span>. = <span lang="ceb">Pagoráray. * Pagtaquílid. * Pagcalígad, paghígda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recova</span>. = <span lang="ceb">Pagcapálit sa mg̃a itlog, mg̃a pisó, &c., sa pagbalígya, pagopód. * Lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a pisó, mg̃a itlog, &c. * Panón sa mg̃a ayam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recoveco</span>. = <span lang="ceb">Pagcalicó licó, pagcasíco sa mg̃a cadalánan. * Pagcalaláng sa mg̃a táuo sa pagdáng̃at -sa guipanghináot nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recovero</span>. = <span lang="ceb">Ang magapálit sa mg̃a manóc, sa mg̃a pisó, &c., sa pagbalígya pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recre</span>. V. <i><a href="#e.recle">Recle</a></i>. -</p> -<p id="e.recreacion" class="hw"><span class="sc">Recreacion</span>. = <span lang="ceb">Caling̃áoan, calipáyan, calipátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recrear</span>. = <span lang="ceb">Paglípay, paglípat, paglíng̃ao ling̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recreativo</span>. = <span lang="ceb">Ang macalípay, ang macalípat, ang macalíng̃ao ling̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recrecer</span>. = <span lang="ceb">Pagdagcó, pagpadagcó, pagpadághan sa bisan onsa. * Pagábot sa bisan onsa sa pagcaáhat. -* Paghióli sa gahóm, sa cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recrecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagpacadagcó, pagcadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recreo</span>. V. <i><a href="#e.recreacion">Recreacion</a></i>. * <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagaling̃áoan, ng̃a padoláan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rectamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatárong. * Sa pagcaláctod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rectificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahíngpit sa bisan onsa. * Pagcasoláy sa pagcamatúod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rectificar</span>. = <span lang="ceb">Pagcahíngpit. * Pagsoláy, pagpamatúod sa bisan onsa. * Pagólay sa mg̃a ilímnon.</span> -<span class="pageNum" id="pb274a">[<a href="#pb274a">274</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Rectificativo</span>. = <span lang="ceb">Ang magahíngpit. * Ang icapamatúod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rectilíneo</span>. = <span lang="ceb">Ang nagáma sa mg̃a barlis ng̃a tindog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rectitud</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláctod. * Pagcatárong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recto</span>. = <span lang="ceb">Matól-id, matanos. * Matárong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rector</span>. = <span lang="ceb">Magholópot, ang magabóot, magbolóot, ponóan. * Cura párroco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rectorado</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcarector, ug ang tiempo ng̃a pagadugáyan sa opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rectoral</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa rector ug sa rectora.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rectorar</span>. = <span lang="ceb">Pagtúman sa opicio sa rector.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rectoría</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang ug gahóm sa rector ug sa rectora.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recua</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a mananáp ng̃a pagabalsáhan. * Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a nagacasonód -sonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recuadrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcaláro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recuadro</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáhin sa pagcaláro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recuaje</span>. = <span lang="ceb">Ang salapí ng̃a guibáyad tong̃ód sa pagágui sa mg̃a mananáp sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recuarta</span>. = <span lang="ceb">Icaópat ca coldas sa sesta, sa guitara.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recudimiento</span>. = <span lang="ceb">Gahóm ng̃a guihátag sa bisan cansang táuo sa isigcaíng̃on, arón mamaníng̃il sa salapí -ng̃a catongdánan nia ng̃a panínglon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recudir</span>. = <span lang="ceb">Pagbáyad sa bisan cansa sa tacús ng̃a ibáyar canía. * Pagóli sa bisan onsa sa lugar -ng̃a guicoháan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recuento</span>. = <span lang="ceb">Isip, icadúhang ihap sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recuerdo</span>. = <span lang="ceb">Panomdóman sa bisan onsa ng̃a miágui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recuero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay ug magasonód sa mg̃a recua.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recuesta</span>. = <span lang="ceb">Pagcapahibaló sa pagbóot sa hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recuesto</span>. = <span lang="ceb">Pagcahanáynay, pagcahándig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reculada</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíbog, pagcaisíos, pagcaísol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recular</span>. = <span lang="ceb">Pagisíos, pagsíbog. * Pagisíos sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot ug húna húna. * Isol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reculo</span>. = <span lang="ceb">Manóc con pisó ng̃a tocóng, ng̃a oaláy icog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reculones</span>. (á). = <span lang="ceb">Sa pagcasíbog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recuperable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang bauíon, ang mahímo ng̃a pagalocáton.</span> -</p> -<p id="e.recuperacion" class="hw"><span class="sc">Recuperacion</span>. = <span lang="ceb">Pagbáoi, pagcalocát.</span> -</p> -<p id="e.recuperador" class="hw"><span class="sc">Recuperador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabáoi. * Ang magalocát.</span> -</p> -<p id="e.recuperar" class="hw"><span class="sc">Recuperar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáoi, paglucát. * Pagáyo ayo, pagárang arang sa saquét.</span> -</p> -<p id="e.recuperativo" class="hw"><span class="sc">Recuperativo</span>. = <span lang="ceb">Ang icabáoi, ang icalucát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recura</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa mg̃a magbobóhat sa mg̃a sodlay, sa paghínag sa ilang mg̃a ng̃ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recurar</span>. = <span lang="ceb">Paghínag sa mg̃a ng̃ipon sa mg̃a sudlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recurrir</span>. = <span lang="ceb">Pagdang̃óp, paquigmalóoy, pagpaquigtábang, pagpaquiglában. * Pagúli sa lugar ng̃a -guiguicánan, paghióli sa bisan onsa sa lugar ng̃a guicuháan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recurso</span>. = <span lang="ceb">Pagcadang̃óp. * Pagcaóli, pagcahióli. * Pagánha sa lain ng̃a hocom sa nagapíldi sa -usá ca hocmánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recusacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáyad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recusante</span>. = <span lang="ceb">Ang magaáyad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Recusar</span>. = <span lang="ceb">Pagáyad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rechazador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasócol, ang musúqui, ang magasícuay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rechazamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóqui, pagcasócol, pagcasícuay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rechazar</span>. = <span lang="ceb">Sicuay, socól, suqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rechazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíbog sa bisan onsa cay misóngco sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rechifla</span>. = <span lang="ceb">Pagcayúbit, pagcatíao ng̃a mabóg-at, pagcatámay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rechiflar</span>. = <span lang="ceb">Pagyúbit, pagtámay.</span> -</p> -<p id="e.rechinador" class="hw"><span class="sc">Rechinador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaagutíot, ang nagaíac, ang nagaígut, ang nagabáglot, ang nagacáhit cahit, ang -nagalágot, ang nagatagatá.</span> -</p> -<p id="e.rechinamiento" class="hw"><span class="sc">Rechinamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaagotíot, pagcaíac, pagcaígot, pagcabáglot, pagcacáhit cahit, pagcalágot, pagcatagatá.</span> -<span class="pageNum" id="pb275">[<a href="#pb275">275</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Rechinante</span>. V. <i><a href="#e.rechinador">Rechinador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rechinar</span>. = <span lang="ceb">Agutíot, iac, ígot, baglot, cahit cahit, lagot, tagatá. * Pagbúhat sa bisan onsa sa -pagcasóqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rechino</span>. V. <i><a href="#e.rechinamiento">Rechinamiento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rechoncho</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Red</span>. = <span lang="ceb">Layá, sahid, baling. * Bisan onsa ng̃a guilála sa pagcadágoay sa layá, ng̃a may daghan ng̃a mg̃a -bohó bohó. * Lugar ng̃a pagabaligyáan sa tinápay. * Limbong, pagcalaláng, pagcaólo -olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redaccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasólat sa bisan onsa sa pagcahúsay, sa pagcasonód sonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redactar</span>. = <span lang="ceb">Pagsólat sa bisan onsa sa maáyong pagcahúsay, ug pagcasonód sonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redactor</span>. = <span lang="ceb">Ang magahúsay, ug magapasonód sonód sa mang̃a sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redada</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a macóha sa macaúsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redaño</span>. = <span lang="ceb">Panit ng̃a manípis sa pagcadágoay sa puyo puyo ng̃a magapótus sa mang̃a tináe.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redar</span>. = <span lang="ceb">Pagsáhid, pagtáctac sa baling, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redargucion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasócol, pagcaíndig indig sa polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redargüir</span>. = <span lang="ceb">Pagsócol. * Paglális lalis, pagíndig indig, sa polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redecilla</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a linála sa pagcadágoay sa layá.</span> -</p> -<p id="e.rededor" class="hw"><span class="sc">Rededor</span>. = <span lang="ceb">Libót, sa libót, sa lipót, sa luyo ug sa luyo, sa pagcalícos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redel</span>. = <span lang="ceb">Sinógdan sa pagcanípis sa mg̃a laoas sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redencion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáoi, <span class="corr" id="xd31e152081" title="Fuente: pacalocát">pagcalocát</span>, pagcalóoas. * Tambal, sumpa. * Dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redentor</span>. = <span lang="ceb">Ang magalóoas, ang magabáoi, ang magalucát. * Mamamáoi, manlolocát, manlolóoas. * -Si Jesucristo ng̃a Guinóo ta, ng̃a nagabáoi sa mg̃a táuo sa cabihágan sa yaoa. * Padre -sa caparían sa Merced ug sa Trinidad, ng̃a magalocát sa mg̃a bihag ng̃a toa sa camorósan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhat sa mg̃a sahid, sa mang̃a baling, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redhibitorio</span>. = <span lang="ceb">Pagcabárbar sa pagsábot, sa nagapálit sa bisan onsa, cay oalá sia sairan sa nagabalígya -sa cadaótan sa maong guipálit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaósob sa guiíng̃on na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redicho</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magasángpot sa pagcacúti cuti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rediezmar</span>. = <span lang="ceb">Pagtíng̃il sa mg̃a icapólo. * Pagpang̃áyo pagopód sa mg̃a icapólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rediezmo</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e152136" title="Fuente: Icadohang">Icadúhang</span> pagbáyad sa mg̃a icapólo. * Ang icasíam ca bahin, sa nacúha na ang mg̃a icapólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redil</span>. = <span lang="ceb">Alud, coral, camálig ng̃a pagasórlan sa mg̃a hayúpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redimible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang baoíon ug lucáton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redimir</span>. = <span lang="ceb">Looas, locát, baoi. * Gaoas, misic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redigote</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa capote.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rédito</span>. = <span lang="ceb">Polós, caposlánan sa salapí, tobo sa maong salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redituable</span>. = <span lang="ceb">Ang magapolós, ang mohátag sa tobo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reditual</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redituar</span>. = <span lang="ceb">Pagpolós, paghátag sa tobo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redoblado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a matámboc, supang ug hatáas caáyo. * Pagcalacát ng̃a malágmit.</span> -</p> -<p id="e.redoblamiento" class="hw"><span class="sc">Redoblamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcadóha sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.redoblar" class="hw"><span class="sc">Redoblar</span>. = <span lang="ceb">Pagdúha sa bisan onsa. * Pagbálic sa tomóy sa mg̃a lansang, &c. * Pagósub, pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redobla</span>. V. <i><a href="#e.redoblamiento">Redoblamiento</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcaósob, pagcaópod. * Pagcatóctoc sa tambol sa pagcadáli, sa pagcalágmit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redoblegar</span>. V. <i><a href="#e.redoblar">Redoblar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redoblon</span>. = <span lang="ceb">Pagcalímbong sa sugál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redoma</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa salamín, halagpád dapit sa obos ug haíctin dapit sa bába.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redomado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a batid, malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redomazo</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc ng̃a guipócpoc sa redoma.</span> -<span class="pageNum" id="pb275a">[<a href="#pb275a">275</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Redonda</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa igagáma ng̃a baol pa. * Lugar ng̃a calán-an sa mg̃a mananáp.</span> * V. <i><a href="#e.rededor">Rededor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redondamente</span>. V. <i><a href="#e.rededor">Rededor</a></i>. * <span lang="ceb">Sa pagcalíng̃in, sa pagcadayág, sa pagcaoaláy duha duha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redondear</span>. = <span lang="ceb">Pagpalíng̃in sa bisan onsa. * Pagbáyad sa mg̃a otang. * Pagpatigáyon sa caogalíng̃on -lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redondel</span>. = <span lang="ceb">Calíng̃in. * Calaínan sa capote.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redondete</span>. V. <i><a href="#e.redondo">Redondo</a></i>. -</p> -<p id="e.redondez" class="hw"><span class="sc">Redondez</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redondilla</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa garay, sa balac sa opát ca dalan.</span> -</p> -<p id="e.redondo" class="hw"><span class="sc">Redondo</span>. = <span lang="ceb">Malíng̃in. * Madayág, sa oaláy duha duha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redondon</span>. = <span lang="ceb">Calíng̃in ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redopelo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay, pagcalális lalis sa daghánan, sa polong lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redor</span>. = <span lang="ceb">Baníg ng̃a diótay ug malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redro</span>. = <span lang="ceb">Sa licód, sa oláhi. * Ang dao singsing, ang barlis ng̃a labíng maítom sa mg̃a song̃áy -sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redrojo</span>. = <span lang="ceb">Bolig ng̃a diótay sa ubas, ug ang mg̃a bolig ng̃a guisáilo sa pagpópo caníla. * Ang -bulac ug bong̃a ng̃a icadúha sa mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy. * Báta ng̃a díli mutóbo -caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redrojuelo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redruejo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reduccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálic sa bisan onsa sa pagcabútang ng̃a daan. * Pagcabálhin sa usá ca butang -sa lain ng̃a butang ng̃a magsáma. * Pagcabáilo sa salapí, pagcadúgmoc. * Pagcabáhin bahin sa bisan onsa sa daghan ng̃a mg̃a bahin. * Pagcaalísng̃ao, -pagcaalísbo sa bisan onsa. * Pagpaóbos, pagcasácop sa usá ca Guinharían, provincia -con longsod. * Pagcasámbag ng̃a mabáscog. * Pagcabálic sa matúod ng̃a Pagtóo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reducir</span>. = <span lang="ceb">Pagbálic sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibutáng̃an ng̃a daan. * Pagbáilo, pagtaguílis, -pagdógmoc sa salapí. * Pagláctor sa suguílon. * Pagbáhin sa bisan onsa sa daghánan -ng̃a mg̃a bahin. * Pagpasácop, pagpaóbos. * Pagsámbag, pagtámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redundancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcacápin sa bisan onsa, pagcaáoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redundante</span>. = <span lang="ceb">Ang capin, ang naáoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Redundar</span>. = <span lang="ceb">Aoas, capin. * Pagábot sa bisan onsa sa polós con sa icadáot sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reduplicacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúha sa bisan onsa. * Pagcaópod, pagcaósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reduplicar</span>. = <span lang="ceb">Pagósob, pagopód. * Pagdóha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reedificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatíndog, pagbóhat pagopód sa baláy, sa Singbahán, &c., ng̃a nagobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reedificador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatíndog, magapatíndog, magabóhat, magapabóhat pagósob sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reedificar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat, pagtíndog pagopód sa bisan onsa ng̃a nagobá, napócan, naláglag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reeleccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahing̃álan pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reelegir</span>. = <span lang="ceb">Paghing̃álan pagopód, pagpíli pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reembolsar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáoat sa salapí ng̃a guipaólos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reembolso</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáoat, pagcabáoi sa salapí ng̃a guihátag con guipaólos sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reemplazar</span>. = <span lang="ceb">Pagílis sa usá ca butang sa lain ng̃a butang ng̃a magsáma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reemplazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaílis, pagcaalíli, pagcasalíli. * Pagcaponó sa bisan onsa. * Ang táuo ng̃a nagasalíli -sa lain sa pagcasoldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reencuentro</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóngco sa bisan onsa. * Pagcatábo, pagcasogát.</span> -</p> -<p id="e.reenganchamiento" class="hw"><span class="sc">Reenganchamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáb-it, pagcacáo-it sa bisan onsa. * Salapí ng̃a ihátac sa táuo ng̃a musulód -sa pagcasoldados pagósob, con sa nagasalíli sa lain ng̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reenganchar</span>. = <span lang="ceb">Pagsáb-it, <span class="corr" id="xd31e152522" title="Fuente: pagcáoit">pagcáo-it</span>, pagopód. * Ang mosolód pagopód sa pagcasoldado sa obos na nacatúman na sa iang tiempo -ug catungdánan.</span> -<span class="pageNum" id="pb276">[<a href="#pb276">276</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Reenganche</span>. V. <i><a href="#e.reenganchamiento">Reenganchamiento</a></i>, desde <i lang="ceb">salapí</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reengendrador</span>. = <span lang="ceb">Ang mohátag sa bisan onsa sa bag-ong pagcamáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reengendrar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa bag-ong pagcamáo, sa tong̃ód sa gracia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reensayar</span>. = <span lang="ceb">Pagsoláy, pagána ana, pagsána sana pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reensaye</span>. = <span lang="ceb">Pagsoláy, <span class="corr" id="xd31e152568" title="Fuente: pagsánghil">pagsáng̃il</span> pagósob sa mg̃a tumbága, sa buláoan con sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reensayo</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang pagsuláy sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reexaminacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasoláy, pagcaexámen pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reexaminar</span>. = <span lang="ceb">Pagexámen pagopód.</span> -</p> -<p id="e.refaccion" class="hw"><span class="sc">Refaccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacáon ng̃a igo sa casaráng̃an ng̃a icapacosóg sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refajo</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa saya sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refalsado</span>. = <span lang="ceb">Limbóng̃an, burhíon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refeccion</span>. V. <i><a href="#e.refaccion">Refaccion</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcaáyo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refectorio</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a calán-an, sa mg̃a caparían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Referencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcasoguílon sa bisan onsa. * Pagcasáma, pagcaáng̃ay sa usá ca butang sa lain ng̃a -butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Referente</span>. = <span lang="ceb">Ang magasuguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Referible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang isúguid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Referir</span>. = <span lang="ceb">Suguid, suguílon, ing̃on. * Pagpatigáyon sa bisan onsa arón macúha ang tuyo ng̃a guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refertero</span>. = <span lang="ceb">Maquigaoáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refilon</span> (de). = <span lang="ceb">Sa pagcataquílid, sa tinaquílid.</span> -</p> -<p id="e.refinacion" class="hw"><span class="sc">Refinacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaólay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refinadera</span>. = <span lang="ceb">Bató sa paglíguis sa pagcapino sa cacao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refinado</span>. = <span lang="ceb">Mahál caáyo. * Táuo ng̃a malaláng̃on uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refinador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaólay sa mg̃a ilímnon, sa mg̃a tambal, sa lana, &c., ug sa buláoan, sa salapí, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refinadura</span>. V. <i><a href="#e.refinacion">Refinacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refinar</span>. = <span lang="ceb">Pagólay. * Paghíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refino</span>. = <span lang="ceb">Mahál, olay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refirmar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refitolero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay sa refectorio, sa lugar ng̃a <span class="corr" id="xd31e152741" title="Fuente: calána-n">calán-an</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reflejar</span>. = <span lang="ceb">Pagsíbog sa sugá sa adlao. * Paghúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reflejo</span>. = <span lang="ceb">Ang magasíbog. * Pagcahúna húna ng̃a maáyo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reflexion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíbog sa mg̃a casuláo sa sugá. * Pagcahúna húna ng̃a hingpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reflexionar</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reflexivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa maáyo ug hingpit ng̃a húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reflexivo</span>. = <span lang="ceb">Ang casoláo sa adlao ng̃a mosíbog. * Ang maánad sa paghúna húna, sa pagmátng̃on ug -maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reflorecer</span>. = <span lang="ceb">Paglúnhao pagopór sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy. * Paghióli sa bisan onsa sa iang -pagcamahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refluente</span>. = <span lang="ceb">Bahá sa mg̃a tubig, sológ ng̃a musíbug.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refluir</span>. = <span lang="ceb">Pasíbog ca sológ sa subá, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reflujo</span>. = <span lang="ceb">Pagcahunás.</span> -</p> -<p id="e.refocilacion" class="hw"><span class="sc">Refocilacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíng̃ao ling̃ao, pagcalípay, pagcalípat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refocilar</span>. = <span lang="ceb">Paglípay, paglípat, paglíng̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refocilo</span>. V. <i><a href="#e.refocilacion">Refocilacion</a></i>. -</p> -<p id="e.reforma" class="hw"><span class="sc">Reforma</span>. = <span lang="ceb">Pagcabág-o, pagcaópod, pagcahúsay ng̃a bag-o sa bisan onsa. * Pagcaárang, pagcaóndang -sa bisan onsa. * Pagcabálic sa mg̃a tulumánon sa mg̃a caparían sa nahaónang pagcabútang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reformable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós ng̃a ipahaóli sa nahaónang pagcabótang ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reformacion</span>. V. <i><a href="#e.reforma">Reforma</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcaáyo, pagcaósob sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reformado</span>. = <span lang="ceb">Ponóan sa mg̃a soldados ng̃a nagaóndang sa pagtúman sa iang opicio.</span> -<span class="pageNum" id="pb276a">[<a href="#pb276a">276</a>]</span></p> -<p id="e.reformador" class="hw"><span class="sc">Reformador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapahaóli sa maáyong pagcabótang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reformar</span>. = <span lang="ceb">Pagáyo, pagóli, pagbálic sa maáyong pagcabótang sa bisan onsa. * Pagóndang sa pagtúman -sa bisan onsang catungdánan con opicio. * Paggobá sa bisan onsang catilíngban. * Pagdíot -sa bisan onsa. * Pagáyo sa batásan, pagbántay sa pagpamólong ug sa pagbúhat ng̃a caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reformatorio</span>. V. <i><a href="#e.reformador">Reformador</a></i>. -</p> -<p id="e.reforzada" class="hw"><span class="sc">Reforzada</span>. = <span lang="ceb">Sintas ng̃a haíctin. * Coldas ng̃a dinúha sa mg̃a tolónggon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reforzado</span>. = <span lang="ceb">Luthang, pusil, &c., ng̃a mabága ug labí ng̃a sa ubán ng̃a magsáma sa pagcadagcó.</span> * V. <i><a href="#e.reforzada">Reforzada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reforzar</span>. = <span lang="ceb">Pagdúgang sa cosóg, sa gahóm. * Pagáyo sa nagadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refractorio</span>. = <span lang="ceb">Ang magalípas sa iang mg̃a polong, sa iang mg̃a pagsáad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refran</span>. = <span lang="ceb">Sangpotánan, cusangputánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refregamiento</span>. V. <i><a href="#e.fricacion">Fricacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refregar</span>. V. <i><a href="#e.estregar">Estregar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagbóyboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refregon</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.fricacion">Fricacion</a></i>. * <span lang="ceb">Labod. * Casáquet con calípay ng̃a guibútang sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refreir</span>. = <span lang="ceb">Pagprito, paglóto sa manteca, sa tamboc, &c., pagopód, pagprito ug maáyo sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refrenamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcapogóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refrenar</span>. = <span lang="ceb">Pagpogóng. * Pagsáoay, pagbárlong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refrendacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpalíg-on, pagpamatúod sa bisan onsang sulat con camatuódan sa pirma sa táuo ng̃a -may opicio ng̃a mahál sa longsod, sa pirma sa hocom, sa punóan. * Pagúsob sa pagbúhat -sa guibúhat ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refrendario</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa pagpirma sa mg̃a sulat, arón may calig-ónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refrendata</span>. = <span lang="ceb">Ang pirma ng̃a guibútang, sa mang̃a táuo ng̃a gahúman niána, sa mg̃a sulat arón may onta ug calig-ónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refrescador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapabógnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refrescar</span>. = <span lang="ceb">Pagpabógnao, pagbógnao. * Pagínom sa mg̃a ilímnon ng̃a mabógnao. * Pagbóhat pagbág-o -sa guibúhat ng̃a daan. * Pagbág-o sa casáquet, sa calípay, sa caól-ol, &c. * Pagbáscog, pagcosóg. * Pagárang -arang sa caínit, sa tognao con sa hang̃in. * Pagpahóoay, pagpahamúrlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refresco</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e153036" title="Fuente: Calánon">Calán-on</span> ng̃a guicáon sa pagbáscog sa laoas. * Ilímnon ng̃a mabógnao. * Ilímnon ng̃a matám-is, -&c., ng̃a icagása ug icaábi abi sa mg̃a bisita.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refriega</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay, pagcasócol, pagcalális lalis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refrigeramiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabógnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refrigerante</span>. = <span lang="ceb">Ang macabógnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refrigerar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúgnao, paghalayáhay. * Pagbáscog sa cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refrigerativo</span>. = <span lang="ceb">Ang icabógnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refrigerio</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáyo ng̃a guican sa bisan onsa ng̃a macabógnao sa guinháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refuerzo</span>. = <span lang="ceb">Calig-ónan. * Tabang, pagcalában. * Pagcabága sa mg̃a luthang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refugiar</span>. = <span lang="ceb">Pagpadang̃óp, pagdang̃óp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refugio</span>. = <span lang="ceb">Dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refulgencia</span>. = <span lang="ceb">Casoláo, casílao ng̃a guican sa bisan onsa ng̃a masíga. * Pagcaguíla guila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refulgente</span>. = <span lang="ceb">Ang magaguíla guila, ang magapasoláo, ang may casoláo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refundicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatúnao pagopód, pagcaósob sa pagtónao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refundir</span>. = <span lang="ceb">Pagtúnao pagósob. * Paglócop, pagsácop. * Pagbálhin sa bisan onsa sa cadáot con sa -caayóhan. * Pagbóhat pagbág-o sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.refunfunyadura" class="hw"><span class="sc">Refunfuñadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcabagólbol, pagcabagótbot.</span> -<span class="pageNum" id="pb277">[<a href="#pb277">277</a>]</span></p> -<p id="e.refunfunyar" class="hw"><span class="sc">Refunfuñar</span>. = <span lang="ceb">Pagbagótbot, pagbagólbol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refunfuño</span>. V. <i><a href="#e.refunfunyadura">Refunfuñadura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refutacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabátoc, pagcalális lalis sa mg̃a polong, sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refutar</span>. = <span lang="ceb">Paglális lalis, pagbátoc sa polong, sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Refutorio</span>. = <span lang="ceb">Ang icabátoc sa mg̃a suguílon sa lain.</span> -</p> -<p id="e.regadera" class="hw"><span class="sc">Regadera</span>. = <span lang="ceb">Surlánan sa tubig ng̃a binóho bohóan sa alaguían sa maong tubig, ng̃a icabó-bo sa -mg̃a tanóm, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regadero</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regadío</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a mahímo ng̃a pagabo-bóan ng̃a pagaaguían sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regadizo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabó-bo. * Capandáyan sa mang̃a magbobóhat sa mg̃a surlay, sa pagbárlis sa cahitáson sa ilang mg̃a ng̃ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcabó-bo.</span> -</p> -<p id="e.regajo" class="hw"><span class="sc">Regajo</span>. = <span lang="ceb">Tubígan ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regala</span>. = <span lang="ceb">Papán con cahoy ng̃a guiibábao sa mang̃a olo sa mg̃a ligason sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regalada</span>. = <span lang="ceb">Solód ng̃a guisórlan sa mg̃a cabayo ng̃a labíng mahál sa mg̃a hari. * Cadaghánan sa -mang̃a cabayo sa mg̃a hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regaladamente</span>. = <span lang="ceb">Sa maáyong pagcabútang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regalado</span>. = <span lang="ceb">Maáyo, malómo, mahómoc, matám-is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regalador</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagógma magregalo, maggása, magábi abi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regalar</span>. = <span lang="ceb">Paggása, pagregalo. * Pagálam alam, pagógay ugay. * Pagpalípay, pagpalípat. * Pagpatigáyon -sa mang̃a <span class="corr" title="Fuente: qninahánglan">quinahánglan</span> ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regalero</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a sologóon sa mg̃a baláy ng̃a hariánon ng̃a may catongdánan sa paghátor -sa mg̃a bong̃a ug mg̃a bulac sa hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regalía</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóot ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a hari, sa ilang Guinharían. * Pagcagáoas sa <span class="corr" id="xd31e153288" title="Fuente: bisa">bisan</span> onsa ng̃a guitógot sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regalico</span>, llo, to. = <span lang="ceb">Regalong diótay. * Sorlánan sa panápton con sa panit ng̃a balahibóon, ng̃a pagasórlan -sa mg̃a babáye sa ilang camót, sa tiempo sa tugnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regaliz</span>. V. <i><a href="#e.orozuz">Orozuz</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regaliza</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regalo</span>. = <span lang="ceb">Gasa, hatag, regalo. * Calípay. * Pagcabótang ng̃a maáyo sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regalon</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a mahagógma mucáon ug magbísti ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regañada</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa tinápay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regañado</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa sirioelas sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regañamiento</span>. V. <i><a href="#e.refunfunyadura">Refunfuñadura</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcacasabá, Pagcaáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regañar</span>. = <span lang="ceb">Pagng̃ólob sa mang̃a iró. * Pagcasabá, pagáoay.</span> * V. <i><a href="#e.refunfunyar">Refunfuñar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regaño</span>. = <span lang="ceb">Pagcaculíot sa nauong sa timáan sa casucó. * Pagcatósta, pagcadocót sa tinápay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regañon</span>. = <span lang="ceb">Ang magacasabá, ang magagáoay sa masóbsob.</span> * V. <i>Noruoste</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regar</span>. = <span lang="ceb">Pagbó-bo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regata</span>. = <span lang="ceb">Alaguían, balaháan sa tubig, sa pagbó-bo sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p id="e.regatear" class="hw"><span class="sc">Regatear</span>. = <span lang="ceb">Pagháng̃io arón ipaóbos ang bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya. * Pagbalígya sa pagcatinágsa -tagsa sa mg̃a manggad ng̃a guipálit sa pináquiao. * Paglómba sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regateo</span>. = <span lang="ceb">Pagháng̃yo sa bili sa bisan onsa ng̃a guibalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regatería</span>. V. <i><a href="#e.regatoneria">Regatonería</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regatero</span>. V. <i><a href="#e.regaton">Regaton</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regato</span>. V. <i><a href="#e.regajo">Regajo</a></i>. -</p> -<p id="e.regaton" class="hw"><span class="sc">Regaton</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa tinágsa tagsa sa bisan onsa ng̃a guipálit sa pináquiao. * Sop-ot -sa mg̃a baston, sa mg̃a bangcao, &c.</span> -<span class="pageNum" id="pb277a">[<a href="#pb277a">277</a>]</span></p> -<p id="e.regatonear" class="hw"><span class="sc">Regatonear</span>. = <span lang="ceb">Pagpálit sa pináquiao sa pagbalígya sa pagcatinágsa tagsa.</span> -</p> -<p id="e.regatoneria" class="hw"><span class="sc">Regatonería</span>. = <span lang="ceb">Pagcabalígya sa <span class="corr" id="xd31e153456" title="Fuente: pagca tinágsa">pagcatinágsa</span> tagsa sa guipálit sa pagcapináquiao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regazar</span>. V. <i><a href="#e.arregazar">Arregazar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regazo</span>. = <span lang="ceb">Bahin sa mg̃a saya cutub sa haoac hasta sa tohor. * Bisan onsang butang ng̃a mudáoat -sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóot, pagcahópot, cahímtang sa magbolóot. * Cahímtang, pagcabótang sa usá ca -Guinharían sa tiempo sa pagcaoalá pay edad sa pagbóot sa mutúod ng̃a hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regeneracion</span>. = <span lang="ceb">Bag-ong pagcamáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regenerar</span>. = <span lang="ceb">Pagmáo sa pagcabág-o sa bisan onsa, pagáyo canía.</span> -</p> -<p id="e.regenta" class="hw"><span class="sc">Regenta</span>. = <span lang="ceb">Asáoa sa regente. * Babáye ng̃a magabóot sa usá ca Guinharían hasta sa pagábot ta -igong edad sa matúod ng̃a hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regentar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóot, pagsúgo, paghúpot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regente</span>. = <span lang="ceb">Magbolóot, ponóan, ang magahúput. * Ang nagabóot sa usá ca Guinharían, &c.</span><span class="corr" id="xd31e153519" title="Ausente en la fuente"> *</span> V. <i><a href="#e.regenta">Regenta</a></i> desde <i lang="ceb">babáye</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regiamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahári, ing̃on sa ang̃ay sa hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regicida</span>. = <span lang="ceb">Ang mopatáy sa hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regicidio</span>. = <span lang="ceb">Pagcapatáy, pagpatáy, pagbonó sa hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magahópot, ang magabóot. * Tagsa <span class="corr" id="xd31e153557" title="Fuente: ca-táuo">ca táuo</span> sa mg̃a cabildóhan sa mg̃a longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regidoría ó Regiduría</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcaregidor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Régimen</span>. = <span lang="ceb">Pagcahópot, batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regimentar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa usá ca tapoc ng̃a dagcó sa mg̃a soldados, sa mg̃a tapoc ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regimiento</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a regidor sa mg̃a cabildóhan sa mg̃a longsod, cahímtang sa pagcaregidor. -* Tapoc ng̃a dagcó sa mg̃a soldados sa ilang <span class="corr" id="xd31e153588" title="Fuente: caugalíg̃on">caugalíng̃on</span> ng̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regio</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa hari. * Mahál, halángdon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Region</span>. = <span lang="ceb">Banua.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regir</span>. = <span lang="ceb">Pagbóot, paghúpot, pagsógo. * Pagdála sa bisan onsa. * Pagóna. * Pagsógot sa mg̃a -sacayán sa bansálan, sa timon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Registrador</span>. = <span lang="ceb">Ang magalí-li, ang magahíling, ang magasolóng ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Registrar</span>. = <span lang="ceb">Solóng, tan-ao, hiling, li-li, pagdayág sa bisan onsa arón hilng̃on. * Paghóar sa -mg̃a libro, sa mg̃a sugo sa mg̃a ponóan, sa mg̃a camatoóran, &c. * Pagbótang sa mg̃a -timáan sa mg̃a dahon sa mg̃a libro. * Pagsúlat sa padron.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Registro</span>. = <span lang="ceb">Pagcahíling, pagcalí-li. * Pagahílng̃an, pagalilí-an, pagatan-áoan. * Puthao ng̃a -igapahínay ug igapadalí sa mg̃a horásan. * Padron ng̃a pagasolátan sa mg̃a ng̃alan -sa mg̃a táuo ng̃atanán sa Guinharían, sa provincia con sa longsod. * Pagcadayág sa -mg̃a manggar ng̃a ibalígya. * Pagcasólat sa hingtóngdan ng̃a libro sa mg̃a sugo ug -mg̃a camatoóran ng̃a guican sa mg̃a ponóan. * Sinta, papel, &c., ng̃a guibótang sa -talioála sa mg̃a dahon sa mg̃a misal, sa mg̃a libro, &c. * Cajon cajon ng̃a sorlánan -sa hang̃in sa mg̃a órgano. * Pagcaáng̃ay ug pagcabálos sa mg̃a dalan sa duhá ca nauong sa mg̃a dahon sa papel ng̃a pagamarcáhan sa mg̃a -imprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regitivo</span>. = <span lang="ceb">Ang magahópot, ang magabóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regla</span>. = <span lang="ceb">Batacán, regláhan. * Batásan ng̃a paganóntan sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo. * Tolománon sa mg̃a caparían. * Sinógdan ug nahaónang camatoóran -sa mg̃a quinaárman. * Batacán sa catarúng̃an ng̃a paganóntan sa mg̃a táuo sa ilang -mg̃a buhat. * Casaráng̃an, socod ng̃a matárong. * Pagcahúsay ng̃a onay sa mg̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regladamente</span>. = <span lang="ceb">Sa socod ng̃a matárong, sa maáyong batacán. * Sa casaráng̃an.</span> -<span class="pageNum" id="pb278">[<a href="#pb278">278</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Reglado</span>. = <span lang="ceb">Ang muápas sa casaráng̃an sa pagcáon ug pagínom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reglamentario</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagbóot sa mg̃a ponóan, sa batásan, sa mg̃a leyes, sa mg̃a tolománon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reglamento</span>. = <span lang="ceb">Tolománon, batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reglar</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a tolománon sa mg̃a caparían. * Pagbárlis sa pagcanonót sa batacán. -* Pagáng̃ay sa mg̃a buhat sa matárong ng̃a batacán. * Pagsáoay pagáyo sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regleta</span>. = <span lang="ceb">Tumbágang haíctin ng̃a ibútang sa talioála sa mg̃a dalan sa mg̃a sulat ng̃a pagamarcáhan -sa imprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reglon</span>. = <span lang="ceb">Batacán ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regnícula</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa bisan onsang Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regocijadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa calípay, sa maáyong buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regocijado</span>. = <span lang="ceb">Ang macalípay, ang macalípat. * Malipáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regocijador</span>. = <span lang="ceb">Ang macalípay, ang magalípat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regocijar</span>. = <span lang="ceb">Pagpalípay, paglípay, paglípat, pagpalípat. * Paglíng̃ao ling̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regocijo</span>. = <span lang="ceb">Calípay, maáyong buot, himáya. * Timáan sa maáyong cabobót-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regodearse</span>. = <span lang="ceb">Paglípay, paghimóot sa bisan onsa ng̃a guihiagóman. * Pagsolosólte, pagsolosuguílon, -paglíng̃ao ling̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regodeo</span>. = <span lang="ceb">Paghimóot ng̃a guican sa bisan onsa ng̃a guihiagúman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regojo</span>. = <span lang="ceb">Tipac ng̃a nahabílin sa lamesa ng̃a calán-an, sa capos na ang pagcáon. * Báta sa diótay -ng̃a laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regoldar</span>. = <span lang="ceb">Pagtóg-ab. * Pagándac sa oaláy hingtúngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regolfar</span>. = <span lang="ceb">Pagsíbog sa cabahá sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regolfo</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíbog sa cabahá sa tubig. * Dagat sa talioála sa duhá ca catárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regona</span>. V. <i><a href="#e.reguera">Reguera</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regordete</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regostarse</span>. = <span lang="ceb">Paghagálam, pagcaánad. * Caíbog ng̃a dagcó sa bisan onsa ng̃a guinatiláo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regraciar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaquíta sa pagcatamód, sa paggása, sa pagregalo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regresar</span>. = <span lang="ceb">Pagóli, pagpaúli, pagbálic sa lugar ng̃a guiguicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regresion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíbog, pagcaísol, pagcaisíos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regreso</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíbog, pagcabálic, pagcaóli sa lugar ng̃a guiguicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regruñir</span>. = <span lang="ceb">Pagíoic caáyo. * Pagbagólbol, pagcagótbot uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regüeldo</span>. = <span lang="ceb">Tug-ab, pagcatóg-ab. * Pagcaándac ng̃a oaláy hingtúngdan. * Sahá ng̃a guican sa ponóan.</span> -</p> -<p id="e.reguera" class="hw"><span class="sc">Reguera</span>. = <span lang="ceb">Canal, alaguían. * Baháan ng̃a pagaboháton pagtúyo sa pagdápit sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reguero</span>. = <span lang="ceb">Tubígan, danao ng̃a diótay. * Timáan sa vino, tubig, &c., ng̃a naágas agas, ng̃a nayabó.</span> V. <i><a href="#e.reguera">Reguera</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regulacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahúsay sa isip.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regulado</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa cataróng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regulador</span>. = <span lang="ceb">Ang magahúsay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regular</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e153908" title="Fuente: Pahúsay">Paghúsay</span> sa bisan onsang tulumánon, pagnonót sa <span class="corr" id="xd31e153911" title="Fuente: casaráng̃aan">casaráng̃an</span> sa batásan ug sa quinabúhi. * Ang maáyo ayo, ang arang arang. * Táuo ng̃a maganonót -sa mg̃a tolománon sa bisan onsang caparían con catilíngban. * Paghúsay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regularidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay. * Pagcatúman ng̃a hingpit sa mg̃a tulumánon ng̃a caugalíng̃on. * Batásan -ng̃a arang arang, ng̃a díli daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Regularmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Régulo</span>. = <span lang="ceb">Hari hari, ponóan sa diótay ng̃a Guinharían. * Bitóon ng̃a dagcó caáyo sa mg̃a labíng -dagcó. * Bahin ng̃a labíng mahál sa tombága, sa buláon, sa salapí, &c.</span> -<span class="pageNum" id="pb278a">[<a href="#pb278a">278</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Regurgitar</span>. = <span lang="ceb">Pagáoas sa vino sa tubig, &c., sa sudlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rehabilitacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálic, pagcaóli sa pagcabótang ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rehabilitar</span>. = <span lang="ceb">Pagóli, pagbálic sa bisan onsa sa iang daan ng̃a pagcabútang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rehacer</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat pagopód sa guigobá, pagáyo sa nagadáot, pagponó sa guicoháan. * Pagbáscog, -pagcosóg, pagdáoat sa bag-ong gahúm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Réhacimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóhat pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rehacio</span>. = <span lang="ceb">Suquíhan, sa magáhing olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rehartar</span>. = <span lang="ceb">Pagbósog caáyo, pagdásoc uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rehecho</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a díli hatáas, apan supang, matámboc, sa maáyong laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rehen</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mahál ng̃a mahabílin sa pagcaprenda sa ilálom sa gahóm sa caáoay, hasta -ng̃a matápos ug bisan onsa ng̃a holosáyon con pagsábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reenchir</span>. = <span lang="ceb">Pagponó sa bisan onsa ng̃a micópos, ng̃a nacóha, pagponó sa guicoháan, sa guicópsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reherimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasócol. * Pagcaómpoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reherir</span>. = <span lang="ceb">Pagsócol. * Pagómpoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reherrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang pagopód sa cocó sa cabayo, &c., sa maong pothao, apan sa bag-ong lansang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rehervir</span>. = <span lang="ceb">Pagbócal pagósob sa nabócal ng̃a daan, pagángdo sa cosóg sa mg̃a cailíbgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rehilar</span>. = <span lang="ceb">Pagbílic caáyo. * Pagcacoróg coróg. * Pagcahagónghong sa bala, sa bató, sa paná, &c., -ng̃a guisalibáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rehilo</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e154049" title="Fuente: Pacacoróg">Pagcacoróg</span> coróg sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rehinchimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaponó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rehogar</span>. = <span lang="ceb">Paglóto sa sod-an sa caláyo ng̃a oaláy siga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rehollar</span>. = <span lang="ceb">Pagtónob pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rehoyar</span>. = <span lang="ceb">Pagbág-o sa bohó ng̃a guibútang ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rehoyo</span>. = <span lang="ceb">Cayanáng̃an, pisácan, bohó ng̃a halálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rehuida</span>. = <span lang="ceb">Pagcabólag sa bisan onsa, sa bisan diin tong̃ód sa catáhap sa icadáot. * Pagcasíbog -sa guilácuan ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rehuir</span>. = <span lang="ceb">Paglícay, pagbúlag sa bisan onsa, sa bisan diin ng̃a lugar, tong̃ód sa catáhap sa -mg̃a icadáot. * Paglágueu, pagaolá sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibutáng̃an. * Pagáyad -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rehumedecer</span>. = <span lang="ceb">Pagómog ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rehundir</span>. = <span lang="ceb">Pagbútang sa bisan onsa sa ilálom caáyo. * Pagtúnao pagopód sa mg̃a tumbága. * Pagoalá -sa bisan onsa, sa díli hingbalóan con mano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rehusar</span>. = <span lang="ceb">Pagáyad, díli pagbóot, pagdilí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reidero</span>. = <span lang="ceb">Ang hing̃alatáoan, ang magapatáoa, calatáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magacatáoa, hing̃atáoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reimpresion</span>. = <span lang="ceb">Pagcamárca pagopód sa mg̃a imprenta sa bisan onsa ng̃a sulat, libro, &c. * Cadaghánan -sa mg̃a buoc sa mg̃a libro, &c., ng̃a guimárca pagopód sa mg̃a imprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reimprimir</span>. = <span lang="ceb">Pagmárca pagósob sa mg̃a libro, &c., sa mg̃a imprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reina</span>. = <span lang="ceb">Ang asáoa sa hari. * Babáye ng̃a hari, ng̃a magabóot sa Guinharían. * Putiócan ng̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reinado</span>. = <span lang="ceb">Cadugáyan sa tiempo ca pagcahári sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reinante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reinar</span>. = <span lang="ceb">Paghári, pagbóot sa Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reincidencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcabúhat pagósob sa maong salá, sa maong sayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reincidente</span>. = <span lang="ceb">Ang macasalá pagopód sa maong salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reincidir</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat, pagpacasalá sa maong salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reincorporacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahiósa pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reincorporar</span>. = <span lang="ceb">Paghiósa pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reino</span>. = <span lang="ceb">Guinharían. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a tinórlo sa paghúsay sa mg̃a hulusáyon sa -Guinharían. * Paghimayáan, calipáyan sa Lang̃it.</span> -</p> -<p id="e.reintegracion" class="hw"><span class="sc">Reintegracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáoi ng̃a hingpit sa bisan onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb279">[<a href="#pb279">279</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Reintegrar</span>. = <span lang="ceb">Pagóli sa bisan onsa sa pagcatúman, sa pagcahíngpit. * Pagbáoi pagósob sa naoalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reintegro</span>. V. <i><a href="#e.reintegracion">Reintegracion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reir</span>. = <span lang="ceb">Pagtáoa, pagcatáoa. * Pagsógor sa pagguísi sa bisti, sa panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reiteracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaópod, pagcaósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reiteradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaósob, sa pagcaópod, sa pagcabálic balic, sa macadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reiterar</span>. = <span lang="ceb">Osáb, osob, opód, pagbóhat sa macadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reivindicacion</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa bisan cansa arón mang̃áyo sia sa bisan onsa ng̃a <span class="sic" title="Corrección: sa">ia</span> gayúd, ug ng̃a toa sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reivindicar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáoi sa bisan cansa sa ilálom sa gahóm sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reja</span>. = <span lang="ceb">Punta sa daro. * Mg̃a cahoy, mg̃a puthao, &c., ng̃a guipatíndog ug guibalábag usáhay -sa mg̃a talambóan. * Balatíbat, ulang ulang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rejo</span>. = <span lang="ceb">Tomóy sa puthao. * Soyod sa mg̃a putiócan. * Cabáscog, cosóg, pagcasupang. * Capopóngtan -sa gamót sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rejon</span>. = <span lang="ceb">Pothao ng̃a matalínis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rejonazo</span>. = <span lang="ceb">Samad ng̃a guican sa pagsóntoc sa puthao ng̃a matalínis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rejoneador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasóntoc sa puthao ng̃a matalínis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rejoneo</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóntoc sa rejon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rejuela</span>. = <span lang="ceb">Bagáhan sa pagínit sa mg̃a tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rejuvenecer</span>. = <span lang="ceb">Pagbáta, pagóli sa pagcacosóg sa pagcabáta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóguid, suguílon. * Pagcaáng̃ay sa bisan onsa, sa usá ca táuo con butang sa lain -ng̃a butang con táuo. * Pagcaásoy, pagcasáyor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relacionar</span>. = <span lang="ceb">Pagsúguid, pagásoy, pagsáyod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relacionero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa mg̃a suguílon ng̃a sinúlat, ug ang magasúlat niána.</span> -</p> -<p id="e.relajacion" class="hw"><span class="sc">Relajacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáot, pagcalóag sa bisan onsa. * Pagcatalápas, pagcalípas sa mg̃a tulumánon ng̃a -tacús unta ng̃a pagatumánon. * Pagcagáoas sa pagtúman sa bisan onsang saad con pagpanómpa. -* Pagcahóoay, pagpahamórlay sa mg̃a buhat. * Pagcahátag sa hocom sa Singbahán sa hocom -sa longsod sa saláan, arón castigóhon samála sa mg̃a pahanóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relajadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relajador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapasáilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relajamiento</span>. V. <i><a href="#e.relajacion">Relajacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relajar</span>. = <span lang="ceb">Paglóag, pagtógot, pagpaságad sa pagtalápas sa mg̃a batásan, sa mg̃a tulumánon. * -Paggáoas sa catongdánan sa pagtúman sa mg̃a pagpanúmpa ug mg̃a pagsáad. * Paghátag -sa hocom sa Singbahán sa hocom sa longsod sa táuo ng̃a saláan, arón patyon. * Paghóoay, -pagpahamórlay sa buhat. * Pagdáot sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relamer</span>. = <span lang="ceb">Pagtiláp pagopód. * Pagtiláp sa macadághan sa mg̃a ng̃abil. * Pagándac sa bisan onsa -ng̃a guibúhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relamido</span>. = <span lang="ceb">Parayégon caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relámpago</span>. = <span lang="ceb">Quilat. * Bisang onsang siga ng̃a ahat, ng̃a malágmit muágui. * Bisan onsa ng̃a malágmit, -ng̃a díli madúgay. * Ang miábot sa húna húna sa pagcaáhat, bolog sa mg̃a matá sa mg̃a -cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relampagueante</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaquílat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relampaguear</span>. = <span lang="ceb">Pagquílat, pagpang̃ílat. * Pagguíla guila caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relance</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang pagtáctac. * Ang muábot sa oalá húna hunáon ug paabóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relanzar</span>. = <span lang="ceb">Pagsócol, pagómpoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relapso</span>. = <span lang="ceb">Ang magaósob sa pagpacasála sa maong salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relatador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaásoy, ang magasáyor, ang magasóguid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relatante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relatar</span>. = <span lang="ceb">Pagsúguil. * Pagsáyor, pagásoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relativamente</span>. = <span lang="ceb">Sa tung̃ód sa bisan onsa. * Sumála.</span> -<span class="pageNum" id="pb279a">[<a href="#pb279a">279</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Relativo</span>. = <span lang="ceb">Ang may labot, ang nahatong̃ód sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relato</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóguid, suguílon. * Pagcaásoy, pagcasáyod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relator</span>. = <span lang="ceb">Ang magasúguid. * Ang magaásoy, ang magasáyor. * Táuo ng̃a magaásoy sa mg̃a capolong̃ánan -sa atubáng̃an sa mg̃a hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relatoría</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcarelator.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relavar</span>. = <span lang="ceb">Pagbónac pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relave</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang pagcabúnac. * Icadúhang paghúgas sa buláoan ng̃a sináctan pa sa yuta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Releer</span>. = <span lang="ceb">Pagbása pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relej ó Releje</span>. = <span lang="ceb">Pagcadiótay sa mg̃a bohó sa mg̃a luthang sa lugar ng̃a <span class="corr" id="xd31e154551" title="Fuente: pagabutáng̃an">pagabotáng̃an</span> sa pólvora. * Ang hugao ng̃a magáma sa bába ug sa mg̃a ng̃abil.</span> -</p> -<p id="e.relente" class="hw"><span class="sc">Relente</span>. = <span lang="ceb">Ton-og, yamog.</span> -</p> -<p id="e.relentecer" class="hw"><span class="sc">Relentecer</span>. V. <i><a href="#e.reblandecer">Reblandecer</a></i>. -</p> -<p id="e.relevacion" class="hw"><span class="sc">Relevacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasalíli, pagcaalíli, pagcaílis, pagcaólos. * Pagcagáoas, pagcamísic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relevante</span>. = <span lang="ceb">Ang magalabí, ang magalabáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relevar</span>. = <span lang="ceb">Pagílis, pagólos, pagalíli, pagsalíli. * Paggáoas, pagmísic. * Pagsáilo. * Pagpadagcó, -pagdayág sa bisan onsa. * Pagpalíloc sa mg̃a cahoy, sa mg̃a tumbága, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relevo</span>. V. <i><a href="#e.relevacion">Relevacion</a></i>. * <span lang="ceb">Ang magaílis sa bantay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relicario</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a reliquia. * Caban ng̃a mahál caáyo, cajon cajon ng̃a -maníndot ng̃a pagasórlan sa mg̃a reliquia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relieve</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang dayan dayan con dagoay ng̃a guilíloc sa papán, sa tumbága, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Religa</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang sacót ng̃a ibútang sa buláoan sa salapí, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Religacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáat, pagcahiósa pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Religar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáat, pagtácgos, paghiósa pagopód. * Pagsácot, pagósob sa mg̃a tumbága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Religion</span>. = <span lang="ceb">Pagtáhod sa Dios, galámhan sa calág ng̃a igatáhod sa Dios. * Pagcatúman sa mg̃a buhat -ng̃a maalampóon. * Pagcapoáng̃od. * Pagcacristianos. * Pagcabótang sa mg̃a táuo ng̃a -nanagsolód sa mg̃a caparían ing̃on sa hingtóngdan ng̃a mg̃a tolománon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Religionario</span>. = <span lang="ceb">Ang mononót sa religion ng̃a guing̃álan ug reformada, ng̃a díli moíla sa Santos ng̃a Papa sa pagcapang̃ólo sa santa Iglesia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Religionista</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Religiosamente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a cristianos, sa pagcatúman, sa pagcahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Religiosidad</span>. = <span lang="ceb">Cacógui sa pagtúman sa mg̃a catungdánan sa religion. * Pagcatúman sa mg̃a buhat ng̃a -maáyo. * Pagcahíngpit sa pagtúman sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Religioso</span>. = <span lang="ceb">Ang matinumánon sa batásan sa iang caogalíng̃on ng̃a religion. * Ang magabisti sa -bisti sa bisan onsang caparían. * Ang nahatong̃ód sa religion ug sa iang mg̃a sacop. -* Táuo ng̃a mapoang̃óron, maampóon. * Ang maganonót sa casaráng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relimar</span>. = <span lang="ceb">Paglímbas pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relimpiar</span>. = <span lang="ceb">Paghínis, pagnósnos pagúsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relimpio</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay caáyo sa iang caugalíng̃on ng̃a laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relinchador</span>. = <span lang="ceb">Ang cabayo ng̃a magatíli, ang magahúni huni sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relinchante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relinchar</span>. = <span lang="ceb">Pagtíli, paghúni huni sa mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relinchido</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relincho</span>. = <span lang="ceb">Pagcatíli, pagcahúni huni sa mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relindo</span>. = <span lang="ceb">Matahóm, maníndot, maáñag uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relinga</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a icalíg-on sa mg̃a daplin, sa mg̃a sirsid sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán. -* Coyab cuyab, calat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relingar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóyab cuyab, pagcálat sa mg̃a layág. * Pagtahí sa relinga sa mg̃a layág. * Paglíhoc -sa mg̃a <span class="pageNum" id="pb280">[<a href="#pb280">280</a>]</span>daplin, sa mg̃a relinga sa mg̃a layág, sa pagsógod sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reliquia</span>. = <span lang="ceb">Tolotagídyot ng̃a natúla sa bisan onsa. * Bahin sa laoas sa bisan cansang santos, -con sa iang mg̃a bisti. * Timáan ng̃a nahabílin sa bisan onsa ng̃a miágui na, caól-ol -ng̃a nahabílin sa bisan onsang saquít ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reloj</span>. = <span lang="ceb">Horásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relojera</span>. = <span lang="ceb">Caban caban ng̃a diótay ng̃a pagasórlan sa mg̃a horásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relojería</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa pagbúhat sa mg̃a horásan. * Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a horásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relojero</span>. = <span lang="ceb">Magbobóhat, ang magabóhat sa mg̃a horásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reluciente</span>. = <span lang="ceb">Ang masínao, ang magaguíla guila, ang masíhag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relucir</span>. = <span lang="ceb">Sinao, guila guila, sihag, siga, quipat quipat, quiblat quiblat, canang canang, hinao -hinao, sigac sigac, quidlap, quilá quilá. * Táuo sa maáyong batásan, pananglétan sa -iang mang̃a buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reluchar</span>. V. <i><a href="#e.luchar">Luchar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relumbrante</span>. = <span lang="ceb">Ang masíga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relumbrar</span>. = <span lang="ceb">Pagsíga sa dagcóng sugá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relumbre</span>. = <span lang="ceb">Ang lamí sa ubán ng̃a mang̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> cay guiguisál sa surlánan sa puthao con sa tumbága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relumbron</span>. = <span lang="ceb">Pagcaguíla guila ng̃a malágmit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rellanar</span>. = <span lang="ceb">Pagtámbac pagósob. * Pagpócan, pagcalígar sa ibábao sa bisan onsa. * Pagdásoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rellano</span>. = <span lang="ceb">Hunta hunta sa mg̃a hagdanán, quínaang áng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rellenar</span>. = <span lang="ceb">Pagponó pagopód, pagdásoc pagósob. * Pagpacáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Relleno</span>. = <span lang="ceb">Ang naponó caáyo. * Pagcaponó. * Mg̃a otan, carne, &c., ng̃a tinártad caáyo ug sináctan -sa mg̃a panácot ng̃a isolód sa tian sa mg̃a langgam, sa mg̃a tináe, sa mg̃a sileng -dagcó, &c., ug pagalotóon sa laolla con pagapritóhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rellente</span>. V. <i><a href="#e.relente">Relente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rellentecer</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.relentecer">Relentecer</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remachar</span>. = <span lang="ceb">Pagpicó, pagbálic sa tomóy sa lansang, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remache</span>. = <span lang="ceb">Pagcapicó, pagcabálic sa tomóy sa lansang, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remallar</span>. = <span lang="ceb">Pagáyo sa mg̃a bohó sa mg̃a layá, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabógsay, pagcagáod, pagcagayóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remandar</span>. = <span lang="ceb">Pagsúgo sa macadághan sa maong sogóa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remanecer</span>. = <span lang="ceb">Pagtúngha pagósob, pagpaquíta pagbág-o.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remaneciente</span>. = <span lang="ceb">Ang mutúngha, ang mapaquíta pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remanente</span>. = <span lang="ceb">Ang nasálin, ang natúla, ang nahabílin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remangar</span>. V. <i>Lolho</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remango</span>. = <span lang="ceb">Pagcalólho.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remansarse</span>. = <span lang="ceb">Pagdánao sa tubig, &c., pagpuyó sa sológ, díli pagbahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remanso</span>. = <span lang="ceb">Pagcapuyó, pagcahonóng sa cabahá sa tubig. * Pagcahínay hinay, pagcadúgay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remar</span>. = <span lang="ceb">Paggáod, paggayóng, pagbúgsay. * Pagbúhat sa dagcóng cacúgui, sa masingcámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remarcar</span>. = <span lang="ceb">Pagtimáan, pagmarca pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rematadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatápus, sa pagcatagolá, sa catapúsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rematado</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy tambal ug sumpa, ang nadáot caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rematar</span>. = <span lang="ceb">Pagtápus, pagtibáoas. * Pagtógot sa bisan onsa ng̃a ibalígya sa labíng maáyong pomalálit. -* Pagoalá, pagbóncag, paggobá, pagláglag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remate</span>. = <span lang="ceb">Catapúsan, pagcatibáoas sa bisan onsa. * Catapúsan, tagál sa bisan onsa ng̃a ibalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remecedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúnal sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy arón mahólog ang bong̃a.</span> -<span class="pageNum" id="pb280a">[<a href="#pb280a">280</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Remedable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang pagasóna sonáhon, pagasóod soóran, pagaíng̃on ing̃ónon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remedador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasóor soor, ang magasóna sona, ang magapanigíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remedar</span>. = <span lang="ceb">Sona sona, soor soor, pagpanigíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remediable</span>. = <span lang="ceb">Ang may tambal ug sumpa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remediador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatámbal, ang moságang sa mg̃a icadáot, ang magapatigáyon sa mg̃a sumpa sa bisan -onsa. * Ang magatábang cutub sa may quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remediar</span>. = <span lang="ceb">Pagtámbal, pagsómpa, pagtábang cutub sa may quinahánglan. * Pagságang, pagbáoi sa -mg̃a icaráot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remedicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasócod pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remedio</span>. = <span lang="ceb">Tambal, sompa. * Alaguílan sa pagbúhat sa bisan onsa. * Dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remedir</span>. = <span lang="ceb">Pagsócod pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remedo</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóod sood, pagcasóna sona, pagcapanigíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rememorar</span>. = <span lang="ceb">Pagdómdom, paghándom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rememorativo</span>. = <span lang="ceb">Ang magapadómdom, ang icadómdom, ang icahándom, ang magapahándom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remendado</span>. = <span lang="ceb">Ang tinopácan sa mg̃a topac con tinábas ng̃a nagacaláin lain ug color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remendar</span>. = <span lang="ceb">Pagtúpac sa panápton, sa bisti, &c., ng̃a naguísi, ng̃a nabólho. * Pagsáoay, pagbárlong. -* Pagdógang sa guicoláng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remendon</span>. = <span lang="ceb">Ang nagatúpac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remera</span>. = <span lang="ceb">Ang balahíbong dagcó ng̃a catapúsan sa mg̃a pacó sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabógsay, magagayóng con magagáor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remesa</span>. = <span lang="ceb">Pagpahátor, pagpadála sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remesar</span>. = <span lang="ceb">Pagíbot sa mg̃a bohóc, sa mg̃a camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remeson</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíbot sa bohóc ug sa bong̃ot, sa camót. * Ang bohóc ug ang bong̃ot ng̃a iníbot. -* Pagcahonóng sa cabayo sa pagdalágan nia caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remeter</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód, pagsóol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remiche</span>. = <span lang="ceb">Caláng̃an sa talioála sa mg̃a banco sa mg̃a sacayán ng̃a pagagaólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remiel</span>. = <span lang="ceb">Ang icadúhang pagcapóga sa tobó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remiendo</span>. = <span lang="ceb">Tupac, sompay sa bisan onsa. * Mansa sa mg̃a panit sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remilgadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa dayan dayan ng̃a guilabíhan, sa pagcaláin lain sa nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remilgado</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáyan dayan caáyo sa iang bisti. * Ang magapacaníndot, ang magaláin lain sa -pagcabótang sa iang nauong, arón dayégon sia ug pagaíngnon ng̃a maáyong báta sia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remilgarse</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayan caáyo sa bisti. * Pagláin lain sa pagcabótang sa laoas ug sa nauong. -* Pagparáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remilgo</span>. = <span lang="ceb">Pacadáyan dayan ng̃a guilabíhan. * Pagcaláin lain sa pagcabótang sa laoas ug sa nauong. -* Pagcaparáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reminiscencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadómdom, pagcahándom, pagcahísgot. * Gahóm sa calág ng̃a icadómdom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remirado</span>. = <span lang="ceb">Ang magahúna húna ug magapalándong caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remirar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolóng, pagtán-ao, pagquíta sa maáyong pagpalándong. * Pagcúgui sa bisan onsang -buhat. * Paghimóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remisamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalúya. * Sa pagcahínay, sa pagcadúgay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remisible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang pasailóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remision</span>. = <span lang="ceb">Pagpasáilo, pagcapasáilo. * Calúya. * Pagcahínay, pagcaárang sa mg̃a saquét ug mg̃a -caól-ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remisivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa lain táuo, sa lain lugar, sa lain túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remisivo</span>. = <span lang="ceb">Ang magapadála, ang icapadála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remiso</span>. = <span lang="ceb">Malúya, ang guiálang aláng̃an sa iang pagbúot, pagcahínay sa tugnao, sa init, &c.</span> -<span class="pageNum" id="pb281">[<a href="#pb281">281</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Remisoria ò Letra remisoria</span>. = <span lang="ceb">Pagcapadála sa usá ca hocom sa mg̃a sulat sa mg̃a salá, con sa saláan sa lain ng̃a -hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remitente</span>. = <span lang="ceb">Ang magapadála, ang magapahátud. * Hilánat ng̃a abut abut, ng̃a mamahínay hinay ug -macosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remitir</span>. = <span lang="ceb">Pagpadála, pagpahátod. * Pagpasáilo. * Pagpagáoas, pagpamísic. * Pagbáyan bayan. * -Pagárang, pagóndang. * Paghínay hinay sa caínit, sa hilánat, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remo</span>. = <span lang="ceb">Gayóng, gaod, bógsay. * Buhat ng̃a dagcó. * Ang mg̃a bocton ug ang mg̃a paa. * Tagsa -ca pacó sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remocion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabólag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remojadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagaholóman sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remojar</span>. = <span lang="ceb">Pagbasá, paghomód pagopód, paghólom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remojo</span>. = <span lang="ceb">Pagcahólom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remolacha</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a maáyo, ng̃a pagaotánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remolar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa mg̃a gayóng, sa mg̃a gaod, sa mg̃a bugsay. * Ang táuo ng̃a magabúhat ug -ang baláy ng̃a pagabuhátan niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remolcar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótar, paggoyód sa bisan onsa ng̃a mulutáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remoler</span>. = <span lang="ceb">Paglíguis caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remolimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíguis ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remolinar</span>. = <span lang="ceb">Pagalimpólos, pagliló. * Pagalimpólo. * Pagtápoc, pagting̃ób, pagtígom sa oálay husáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remolinear</span>. = <span lang="ceb">Paglibót, pagtúyoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remolino</span>. = <span lang="ceb">Alimpólos, liló. * Tapoc sa mg̃a táuo ng̃a mabóloc.</span> * De la cabeza. = <span lang="ceb">Alimpólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remolon</span>. = <span lang="ceb">Malúya. * Mahináyon madugáyon. * Ng̃ipon ng̃a dagcó sa dapit sa itáas sa baboy ng̃a -ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remolonearse</span>. = <span lang="ceb">Pagáyad. * Pagdúgay, pagtápul sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remolque</span>. = <span lang="ceb">Pagcabútar, pagcagóyod, pagcaságuib sa bisan onsa ng̃a nagalutáo. * Ang pisi, ng̃a -icabútad sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remollar</span>. = <span lang="ceb">Pagsápao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remondar</span>. = <span lang="ceb">Pagpánit, pagpácpac pagopód. * Pagcapón pagósob sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remonta</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóngtong, pagcabayo pagopód sa cabayo. * Pagcaáyo sa mg̃a sapín ng̃a guing̃álan -ug botas. * Pagcasángcap sa mg̃a soldados sa ilang caugalíng̃on ng̃a mg̃a cabayo. -* Cadaghánan sa mg̃a cabayo ng̃a guipálit ug dong̃an sa mg̃a soldado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remontar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúgao, pagpacalágueu. * Paghátag sa mg̃a soldado sa mg̃a bag-ong cabayo. Pagáyo -sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo. * Pagáyo sa mg̃a botas. * Pagósoag, pagitáas. * Paglupád -sa hatáas uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remonte</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e155468" title="Fuente: Pagcalopád">Pagcalupád</span> sa hatáas caáyo. * Pagcaósoag, pagcatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remontista</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a guitógnan sa pagpálit sa mg̃a cabayo sa soldado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remoque</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a ondan ng̃a maháit ug mabóg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remoquete</span>. = <span lang="ceb">Pagpócpoc sa camót ng̃a quinómcom. * Polong ng̃a matístis, malipáyon. * Pagcaábi abi. -* Pagcaáli ali.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remora</span>. = <span lang="ceb">Isda, cumí. * Bisan onsa ng̃a magaólang, magapaláng̃an, magaháoid.</span> -</p> -<p id="e.remordedor" class="hw"><span class="sc">Remordedor</span>. = <span lang="ceb">Ang malisód, ang magacótcot sa húna húna ug sa casing casing sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remorder</span>. = <span lang="ceb">Papáac pagósob. * Pagsámoc, pagcótcot, paglisód sa bisan onsa sa sulúd sa húna húna, -sa casing casing. * Pagpaquíta sa mg̃a timáan sa goa sa <span class="corr" id="xd31e155514" title="Fuente: casáqet">casáquet</span> sa sulúd sa casing casing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remordiente</span>. V. <i><a href="#e.remordedor">Remordedor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remordimiento</span>. = <span lang="ceb">Calisód, casámoc casáquet ng̃a mahabílin sa húna húna ug sa calág, tong̃ód sa mg̃a -daútan sa mg̃a buhat ng̃a guipamóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remostar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa dugá sa ubas ng̃a matám-is sa bino ng̃a caráan. * Catám-is sa bino.</span> -<span class="pageNum" id="pb281a">[<a href="#pb281a">281</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Remotamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahalayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remoto</span>. = <span lang="ceb">Halayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remover</span>. = <span lang="ceb">Paglálin, pagbálhin sa usá ca butang sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar. * Pagcúha -sa mg̃a caoláng̃an, sa mg̃a cabilínggan. * Pagcúha sa opicio con sa cahímtang sa bisan -cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Removimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálhin, pagcalálin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remozar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rempujar</span>. V. <i>Empelir</i>. * <span lang="ceb">Pagparáyon sa caugalíng̃on ng̃a húna húna bisan ng̃a may cabilínggan ug caoláng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rempujo</span>. V. <i><a href="#e.empellon">Empellon</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rempujon</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remuda</span>. = <span lang="ceb">Pagcaalíli, pagcasalíli, pagcaílis, pagcaólos, pagcapúli.</span> * V. <i><a href="#e.muda">Muda</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remudar</span>. = <span lang="ceb">Ilis, alíli salíli, olos, puli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remullir</span>. = <span lang="ceb">Pagbóscag, pagbósog caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remuneracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remunerador</span>. = <span lang="ceb">Magbabálos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remunerar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remuneratorio</span>. = <span lang="ceb">Ang icabálos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remusgar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáhap, pagtághap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Remusgo</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a mahínay, diótay ug mabúgnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renacer</span>. = <span lang="ceb">Pagtáuo, paggóa, pagtoróc, pagcaguítib pagopód. * Pagcóha tong̃ód sa pagbóñag sa quinabúhi sa grasia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renacimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáuo, pagcagóa, pagcatoróc, pagcaguítib pagósob. * Ang pagbóñag.</span> -</p> -<p id="e.renacuajo" class="hw"><span class="sc">Renacuajo</span>. = <span lang="ceb">Ang baquí ng̃a diótay ng̃a bag-o pa guican <span class="corr" id="xd31e155696" title="Fuente: so">sa</span> itlog. * Táuo ng̃a hamóbo ug sa daótan ng̃aagóay. * Sapat sapat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renadío</span>. = <span lang="ceb">Ang trigo, humáy, &c, ng̃a musahá sa human na ang paggálab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rencilla</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay paglális lalis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rencilloso</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagúgma sa mg̃a paglális lalis, maquigaoáyon.</span> -</p> -<p id="e.renco" class="hw"><span class="sc">Renco</span>. = <span lang="ceb">Piáng cay madáoat ang mg̃a payod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rencor</span>. = <span lang="ceb">Domót, daótan ng̃a pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rencorosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rencoroso</span>. = <span lang="ceb">Mang̃idómtan, ang magadomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rendaje</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a rienda sa mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rendicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapaóbos, pagcasácop. * Ang polós sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rendidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagpaóbos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rendido</span>. = <span lang="ceb">Sacop, ang napaóbos. * Ang guibórlay, ang guicápoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rendija</span>. = <span lang="ceb">Lutac, balána, liqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rendimiento</span>. = <span lang="ceb">Cabórlay, pagcacápoy, pagcaoalá sa cosóg, sa gahóm. * Pagcalúya. * Pagcapaóbos, pagcasácop. -* Polós, capuslánan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rendir</span>. = <span lang="ceb">Pagdáog, pagpasácop. * Pagpaóbos, paghátag, pagtógot sa tagsa tagsa sa iang caogalíng̃on -ng̃a hingtúngdan. * Pagpolós sa bisan onsa. * Pagsúca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renegado</span>. = <span lang="ceb">Ang mobía sa Pagtóo cang Jesucristo. * Táuo sa malágsot ng̃a gaoi, tigpanómpa, tigpamólong -ug daútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renegador</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renegar</span>. = <span lang="ceb">Pagdíli, pagdilí sa minatúod sa bisan onsa. * Pagáyad, pagbía, paglícay, pagdomót -sa bisan onsa. * Pagbía, pagáyad sa Pagtóo cang Jesucristo. * Pagbalícas, pagtónglo, -pagpanómpa, pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a daútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renglon</span>. = <span lang="ceb">Dalan sa mg̃a sulat. * Polós, caposlánan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renglonadura</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a barlis sa mg̃a papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rengo</span>. V. <i><a href="#e.renco">Renco</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reniego</span>. = <span lang="ceb">Balícas, pagpanúmpa, polong ng̃a daútan.</span> -</p> -<p id="e.renitencia" class="hw"><span class="sc">Renitencia</span>. = <span lang="ceb">Casóqui, pagcasúqui. * Pagcasócol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renitente</span>. = <span lang="ceb">Suquíhan, masinocólon.</span> -<span class="pageNum" id="pb282">[<a href="#pb282">282</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Reno</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a maíng̃on sa usá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renombrado</span>. = <span lang="ceb">Banságon, bantógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renombre</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang ng̃alan. * Bansag, ng̃alan ng̃a bantógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renovacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabág-o. * Pagcaopód, pagcaósob. * Pagcabálhin sa pagcabútang sa usá ca butang -sa lain ng̃a pagcabútang ng̃a labíng hingpit. * Pagcacaláoat sa Padre sa mg̃a hostiang -diótay ng̃a guisolód sa sagrario, ug pagcadaláng̃in, <span class="corr" id="xd31e155889" title="Fuente: pogcaconsagrar">pagcaconsagrar</span> sa lain ng̃a mg̃a hostia ng̃a bag-o.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renovador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapabág-o.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renovante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renovar</span>. = <span lang="ceb">Pagbág-o. * Pagopód sa pagbúhat sa bisan onsa ng̃a guiondáng̃an. * Pagílis sa mg̃a -hostia ng̃a daan sa sagrario, sa mg̃a hostia ng̃a quinonsagráhan ng̃a bag-o.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renovero</span>. = <span lang="ceb">Ang magapabáilo sa salapí tong̃ód sa tobo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renta</span>. = <span lang="ceb">Polós, caposlánan sa bisan onsa ng̃a sohol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rentado</span>. = <span lang="ceb">Ang guisohólan, ang modáoat sa caposlánan sa iang oficio, sa iang mg̃a baol, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rentar</span>. = <span lang="ceb">Pagpolós sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rentero</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaábang sa mg̃a baol, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rentilla</span>. = <span lang="ceb">Sugál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rentista</span>. = <span lang="ceb">Ang quinaarmánon sa tong̃ód sa bisan onsa ng̃a macahátag sa capuslánan sa Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rento</span>. = <span lang="ceb">Ang baláy ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a capandáyan sa pagbúhat sa yota, sa mg̃a cabalánan, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rentoso</span>. = <span lang="ceb">Ang macapolós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rentoy</span>. = <span lang="ceb">Sugál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renuencia</span>. V. <i><a href="#e.renitencia">Renitencia</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renuevo</span>. = <span lang="ceb">Salíngsing, sahá, balágon ng̃a bag-o sa mg̃a tanóm, bag-ong sang̃á sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p id="e.renuncia" class="hw"><span class="sc">Renuncia</span>. = <span lang="ceb">Pagdilí. * Papel ng̃a guisolátan sa pagdilí, sa pagáyad, sa pagbía sa bisan onsa. -* Pagáyad, pagbía ng̃a guícan <span class="corr" id="xd31e156004" title="Fuente: ca">sa</span> caugalíng̃on ng̃a pagbúot sa bisan onsa ng̃a guiángcon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renunciable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang pagaáidan, ang masáyon pagabiáan ug pagdilíon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renunciacion</span>. V. <i><a href="#e.renuncia">Renuncia</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renunciamiento</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renunciador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadilí, ang magaáyad, ang magabía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renunciar</span>. = <span lang="ceb">Dilí, ayad, bia. * Pagpasipála. * Díli pagbótang sa usá ca táuo sa dahon sa baraja ng̃a magsáma sa dagóay sa guibótang sa -lain ng̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renunciativo</span>. = <span lang="ceb">Ang guipóslan sa bisan onsa ng̃a guibiáan, guiáiran ug guidilí sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Renuncio</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíli pagbútang sa usá ca táuo ng̃a nagasugál sa baraja sa dahon ng̃a magsáma sa dagoay sa guibótang sa lain ng̃a -táuo. * Polong con buhat ng̃a oalá huláton ug paabóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reñidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reñido</span>. = <span lang="ceb">Ang nanoyó, ang nabaláca sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reñidor</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaáoay sa masóbsob.</span> -</p> -<p id="e.renyidura" class="hw"><span class="sc">Reñidura</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay, pagcabárlong, pagcasáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reñir</span>. = <span lang="ceb">Pagáoay paglális lalis, pagpang̃óbat. * Pagbárlong, pagsáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reo</span>. = <span lang="ceb">Saláan, ang nacasalá, ang nasayúp, ang tacós ng̃a castigóhon. * Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reojo</span> (mirar de). = <span lang="ceb">Pagsolóng sa ibábao lamang. * Pagsolóng, pagtán-ao sa timáan sa casocó, sa capong̃ót. * Pagpamid-oc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repacer</span>. = <span lang="ceb">Paghurút sa mg̃a mananáp sa mg̃a dagámi ng̃a guipanipsípan nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repagar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáyar ug dagcó sa bisan onsa, pagpalabí sa pagbáyad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repajo</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guilibótan sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repanchigarse</span>. = Como el siguiente. -<span class="pageNum" id="pb282a">[<a href="#pb282a">282</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Repantigarse</span>. = <span lang="ceb">Paglíngcod sa maáyong pagcatúyod ug pagcabútang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repapilarse</span>. = <span lang="ceb">Pagcáon ug maáyo, paghaágom ug maáyo sa lamí sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reparable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang tambálon, ang arang ayóhon. * Ang tacús ng̃a pagatágdon ug pamatng̃ónon.</span> -</p> -<p id="e.reparacion" class="hw"><span class="sc">Reparacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatámbal, pagcaáyo sa bisan onsa. * Pagquigpasáilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reparado</span>. = <span lang="ceb">Ang guiáyo. * Ang naándam, ang natagána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reparador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaáyo sa bisan onsa. * Ang nacatimáan sa mg̃a sayóp, sa pagcacúti cuti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reparamiento</span>. V. <i><a href="#e.reparo">Reparo</a></i> y <i><a href="#e.reparacion">Reparacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reparar</span>. = <span lang="ceb">Pagáyo, pagpatigáyon sa pagáyo sa cadáot sa bisan onsa. * Pagsolóng, pagtán-ao ug -maáyo. * Paghúna húna, pagmátng̃on. * Pagsáoay, pagbárlong. * Pagquipasáilo, pagpang̃áyo -ug peldon. * Pagságang, paglícay sa mg̃a icadáot. * Pagáyo ayo, pagárang arang. * -Pagbálic, paghióli sa cosóg, sa gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reparativo</span>. = <span lang="ceb">Ang icaáyo.</span> -</p> -<p id="e.reparo" class="hw"><span class="sc">Reparo</span>. V. <i><a href="#e.reparacion">Reparacion</a></i> hasta <i lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e156224" title="Fuente: paquigpasáilo">pagquigpasáilo</span></i>. * <span lang="ceb">Pagcapamátng̃on, pagcatimáan. * Duha duha, caculían. * Haclop, hampol ng̃a ibútang -sa cotó cotó, arón mahaóli ang cosóg, ang gahóm sa masaquét. * Bisan onsa ng̃a macatábang, -macalában.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reparon</span>. = <span lang="ceb">Ang nacatimáan caáyo sa mg̃a sayúp sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repartible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang bahínon, ang arang paháton.</span> -</p> -<p id="e.reparticion" class="hw"><span class="sc">Reparticion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapáhat, pagcabáhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repartidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa mg̃a bahin, sa mg̃a pahat ng̃a nagacaláin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repartidero</span>. = <span lang="ceb">Ang pagapaháton ug pagabahínon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repartidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magapáhat, ang magabáhin.</span> -</p> -<p id="e.repartimiento" class="hw"><span class="sc">Repartimiento</span>. V. <i><a href="#e.reparticion">Reparticion</a></i>. * <span lang="ceb">Amot, tampo, tampa ng̃a ipang̃áyo sa tagsa tagsa ca táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repartir</span>. = <span lang="ceb">Pagbáhin, pagpáhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reparto</span>. V. <i><a href="#e.repartimiento">Repartimiento</a></i> y <i><a href="#e.reparticion">Reparticion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repasadero</span>. = <span lang="ceb">Sepiyo ng̃a dagcó ug hatáas sa mg̃a panday sa cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repasadora</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a magabósog, magabóscag sa balahíbo sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repasar</span>. = <span lang="ceb">Pagágui sa lugar ng̃a guiaguían ng̃a daan. * Pagbósog, pagbóscag sa balahíbo sa mg̃a -carnero. * Pagsolóng, pagtán-ao pagopód. * Pagásoy, pagsáyod pagósob, pagsúmay sa -bisan onsa ng̃a guisaólo na. * Paghíling, paglí-li sa ibábao lamang. * Pagtahí sa -tolotagídyot ng̃a mg̃a guisi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repasata</span>. V. <i><a href="#e.renyidura">Reñidura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repaso</span>. = <span lang="ceb">Pagcaágui sa guiaguían na. * Pagcasúmay sumay sa guisaólo na. * Paghíling ug maáyo -sa bisan onsa, arón <span class="corr" id="xd31e156339" title="Fuente: ponan">ponóan</span> sa pagcacúlang.</span> * V. <i><a href="#e.renyidura">Reñidura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repastar</span>. = <span lang="ceb">Pagpacáon, pagpanípsip sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repasto</span>. = <span lang="ceb">Pagpacáon sa mg̃a mananáp ng̃a capin sa casaráng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repechar</span>. = <span lang="ceb">Pagáng̃at sa mg̃a baquílid, sa mg̃a bang̃ílid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repecho</span>. = <span lang="ceb">Bang̃ílid, baquílid, pagcahanáyhay, pagcahándig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repelada</span>. V. <i><a href="#e.ensalada">Ensalada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repeladura</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang paggónting sa bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repelar</span>. = <span lang="ceb">Paggónit, pagíbot sa bohóc. * Pagpadalágan sa cabayo sa macaríot. * Pagálab sa dagámi, -pagcúha, pagcópos, pagholíbis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repelente</span>. = <span lang="ceb">Ang icatolód, icadóso, icapaháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repeler</span>. = <span lang="ceb">Tolód, doso. * Pagdilí, pagáyad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repelo</span>. = <span lang="ceb">Supat, pagcalális lalis ng̃a diótay. * Pagcasúqui sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repelon</span>. = <span lang="ceb">Pagcabútad, pagcagúnit sa bohóc. * Bisan onsang bahín ng̃a diótay ng̃a maíbot sa bisan -diin. <span class="pageNum" id="pb283">[<a href="#pb283">283</a>]</span>* Pagcadalágan ng̃a malágmit ug macadíot lamang sa mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repeloso</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a supat. * Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a madalí masucó ug mabaláca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repellar</span>. = <span lang="ceb">Pagtápot sa apog con sa yeso sa mang̃a bongbong, sa pared ng̃a guiáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repensar</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna sa mahínay, sa maáyong <span class="corr" id="xd31e156451" title="Fuente: pagcamátg̃on">pagcamátng̃on</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repente</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáhat, pagcacálit, tagcoláhao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repentinamente</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.repentino" class="hw"><span class="sc">Repentino</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a ahat, ng̃a calit, ng̃a oalá húna hunáon ug paabóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repentista</span>. = <span lang="ceb">Ang mamólong sa mg̃a balac sa ahat, sa pagcacálit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repenton</span>. V. <i><a href="#e.repentino">Repentino</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repeor</span>. = <span lang="ceb">Labíng daótan.</span> -</p> -<p id="e.repercudida" class="hw"><span class="sc">Repercudida</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíbog sa usá ca botang ng̃a mosóngco ug mudámag sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repercudir</span>. V. <i><a href="#e.repercutir">Repercutir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repercusion</span>. V. <i><a href="#e.repercudida">Repercudida</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repercusivo</span>. = <span lang="ceb">Ang macapasíbog.</span> -</p> -<p id="e.repercutir" class="hw"><span class="sc">Repercutir</span>. = <span lang="ceb">Pagsíbog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repertorio</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a sinolátan sa bisan onsa, sa mg̃a hamóbong polong, sa pagcaláctud.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repesar</span>. = <span lang="ceb">Pagtímbang pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repeso</span>. = <span lang="ceb">Pagcatímbang pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repeticion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaósob, pagcaópod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repetidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaópod opod, sa pagcaósob osob, sa macadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repetidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magaópod, ang magaósob. * Ang magapaleccion sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repetir</span>. = <span lang="ceb">Pagópod opod, pagósob osob. * Pagpang̃áyo sa tagsa tagsa sa iang caugalíng̃on. * Pagtúg-ab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repicar</span>. = <span lang="ceb">Pagtártar ug maáyo sa bisan onsa. * Pagcabágting sa pagcacompás ug sa madalí sa mg̃a -ling̃ánay. * Pagtólpoc, pagsóntoc pagopód. * Pagparáyeg, pagándac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repinarse</span>. = <span lang="ceb">Pagósuag, pagitáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repintar</span>. = <span lang="ceb">Pagpintal sa ibábao sa guipíntal na. * Pagdíhog sa nauong sa mang̃a homót ug sa mg̃a -color. * Pagmarca pagósob sa letra, sa goa sa iang lugar, sa mg̃a imprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repique</span>. = <span lang="ceb">Pagcabágting sa mg̃a ling̃ánay sa madalí ug sa pagcacompás. * Pagcaáoay, pagcalális -lalis, pagcatúbag tubag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repiquete</span>. = Idem hasta <i lang="ceb">pagcaáoay</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repiquetear</span>. = <span lang="ceb">Pagbágting sa mg̃a ling̃ánay sa madalí caáyo. * Pagáoay, paglális lalis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repisa</span>. = <span lang="ceb">Lamesang diótay ng̃a pagatongtóng̃an sa bisan onsang dayan dayan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repiso</span>. = <span lang="ceb">Bino ng̃a matáb-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repizcar</span>. V. <i><a href="#e.pellizcar">Pellizcar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repizco</span>. V. <i><a href="#e.pellizco">Pellizco</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Replantar</span>. = <span lang="ceb">Pagtanóm pagósob sa yota ng̃a guitámnan na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Replantear</span>. = <span lang="ceb">Pagtimáan, pagbárlis pagopód sa baláy, sa singbahán, &c., ng̃a pagabuháton sa ibábao -sa mg̃a simiento ng̃a nanaggóa na sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Replanteo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabárlis, pagósob sa baláy ng̃a guihúna húna ng̃a pagaboháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Replecion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaponó, pagcabósog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Replegar</span>. = <span lang="ceb">Pagpiló, pagpíco, pagconót pagopód. * Pagsíbog, sa pagcahúsay, sa mg̃a soldados ng̃a -nanaglacát sa onáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repleto</span>. = <span lang="ceb">Ponó caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Réplica</span>. = <span lang="ceb">Tubag, balíbad.</span> -</p> -<p id="e.replicador" class="hw"><span class="sc">Replicador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabalíbad, ang nagatúbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Replicante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Replicar</span>. = <span lang="ceb">Pagtúbag, pagbalíbad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Replicon</span>. V. <i><a href="#e.replicador">Replicador</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb283a">[<a href="#pb283a">283</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Repoblacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapuyó pagopód sa mg̃a táuo sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repoblar</span>. = <span lang="ceb">Pagpuyó pagósob sa mg̃a táuo sa bisan diin ng̃a lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repollar</span>. = <span lang="ceb">Pagtibúoc sa pagcagáhi sa mg̃a orlot sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repollo</span>. = <span lang="ceb">Coles ng̃a guicoyopósan sa mg̃a dahon sa pagcatibúoc ug magáhi. * Pagcatibúoc ug cagáhi -sa mg̃a orlot sa ubán ng̃a mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repolludo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a pagatibuócan sa pagcagáhi sa orlot. * Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reponer</span>. = <span lang="ceb">Pagóli, pagbálic sa bisan onsa sa lugar ug pagcabótang ng̃a daan. * Pagponó sa culang -ug sa nacúha sa bisan diin ug sa bisan onsa. * Pagtúbag, pagbalíbad. * Pagbáoi sa -puhónan, sa salapí, &c. * Pagóli sa maáyong quinabúhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reportacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapogóng, pagcahínay sa buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reportamiento</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reportar</span>. = <span lang="ceb">Pagcapogóng. * Pagcóha, pagdáng̃at sa guipanghináot. * Pagdála, paghátud.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reposadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahínay, sa pagcapuyú.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reposado</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapuyó. * Ang díli mahárloc, ang díli pagaculbáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reposar</span>. = <span lang="ceb">Pagpuyó, paghóoay, pagárang, pagóndang sa pagbúhat, pagtólog sa macaríot. Pagpoyó -sa <span class="corr" id="xd31e156823" title="Fuente: lulóbng̃an">lolóbng̃an</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reposicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálic sa bisan onsa sa pagcabótang ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reposo</span>. = <span lang="ceb">Pagcapoyó, pagcapahóoay. * Pagcabótang ng̃a maáyo sa laoas ug sa húna húna, sa calág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reposte</span>. V. <i><a href="#e.despensa">Despensa</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repostería</span>. = <span lang="ceb">Solód sa mg̃a cabaláyan, ng̃a pagabohátan sa mg̃a matám-is ug sa mg̃a ilímnon. * Cahímtang -sa pagcarepostero, sa mg̃a baláy ng̃a hariánon. * Cadaghánan sa mg̃a capandáyan ug -mg̃a quinahánglan sa táuo ng̃a repostero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repostero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may catungdánan sa pagbúhat sa mg̃a matám-is ug mg̃a ilímnon sa baláy sa -mg̃a dagcóng táuo ng̃a sologóon sa asáoa sa hari con sa haring babáye, ng̃a may catungdánan sa pagátang sa pultahán sa solód sa maong reyna ug sa pagpahómoc, pagbóscag sa mg̃a -cama, sa mg̃a colchon, sa íang higdáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repregunta</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang pagpang̃otána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repreguntar</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃otána pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reprendedor</span>. V. <i><a href="#e.reprensor">Reprensor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reprender</span>. = <span lang="ceb">Pagbárlong, pagsáoay, pagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reprendiente</span>. V. <i><a href="#e.reprensor">Reprensor</a></i>. -</p> -<p id="e.reprension" class="hw"><span class="sc">Reprension</span>. = <span lang="ceb">Pagcabárlong, pagcaáoay, pagcasáoay.</span> -</p> -<p id="e.reprensor" class="hw"><span class="sc">Reprensor</span>. = <span lang="ceb">Tigsáoay, tigbárlong, ang magabárlong, magasáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Represa</span>. = <span lang="ceb">Pagcahonóng, pagcapoyó sa bisan onsa, ug labí pa sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Represalia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaháoid sa mg̃a manggad con sa mg̃a táuo sa <span class="corr" id="xd31e156934" title="Fuente: Guingharían">Guinharían</span> ng̃a caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Represar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáoi sa sacayán ng̃a guicúha sa mg̃a caáoay. * Pagpapoyó, pagpahonóng sa tubig -ng̃a nagabahá. * Pagháoid, paghonóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Representable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang ipaháyag, ipadayág, ipaquíta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Representacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapaháyag, pagcadayág sa bisan onsa. * Pagcabúhat sa mg̃a dula, sa mg̃a comedia. -* Gahóm sa mg̃a táuo ng̃a may opicio ng̃a hatáas. * Laráoan, landong sa bisan onsa -ng̃a paquíta sa húna húna. * Pagcaháng̃io, pagcapang̃áyo, pagcapang̃amúyo, sa mg̃a -ponóan, ng̃a guipahonóng sa mg̃a camatuóran ug sa mg̃a pahanóngdan. * Gahóm sa pagdáoat -ug sa pagbúhat sa bisan onsa sa ng̃alan sa lain.</span> -<span class="pageNum" id="pb284">[<a href="#pb284">284</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Representador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat ug magaápil sa mg̃a dula.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Representar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaháyag, pagdayág, pagpaquíta sa bisan onsa. * Pagpaquíta, pagtúngha sa mg̃a landong, -sa mg̃a laráoan sa húna húna. * Pagásoy ug pagsáyod, pagsuguílon. * Pagbóhat sa bisan -onsa sa ng̃alan sa lain. * Pagalíli, pagsalíli. * Pagsúbli, pagpóli poli. * Paglaráoan -sa bisan onsa, paghímo ug laráoan. * Panigíngnan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Representativo</span>. = <span lang="ceb">Ang laráoan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw">Reprension. = <span lang="ceb">Casabá, pagcabárlong, pagcasáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Represivo</span>. = <span lang="ceb">Ang nacapogóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reprimenda</span>. V. <i><a href="#e.reprension">Reprension</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reprimir</span>. = <span lang="ceb">Pagpogóng, pagháoid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reprobable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós ng̃a saoáyon, ng̃a díli tangdóon, ang pagaáidan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reprobacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáoay, pagcadíli, pagcadíli pagtángdo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reprobadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadíli, sa pagcadíli ang̃ay.</span> -</p> -<p id="e.reprobador" class="hw"><span class="sc">Reprobador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasáoay, ang magadíli, ang díli muándo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reprobatorio</span>. V. <i><a href="#e.reprobador">Reprobador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Réprobo</span>. = <span lang="ceb">Pinilían, ang guihócman sa impierno.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reprochar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóyboy. * Pagáyad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reproche</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóyboy. * Pagcaáyad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reproduccion</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong sa guiíng̃on na, pagcabóhat ng̃a bag-o.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reproducir</span>. = <span lang="ceb">Pagíng̃on sa guipamólong ng̃a daan, pagbóhat ng̃a bag-o sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repromision</span>. = <span lang="ceb">Pagsáad ng̃a guiópod opod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reprueba</span>. = <span lang="ceb">Bag-ong pagsuláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reptil</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a magadáhic, magagóyod sa yota cay oaláy tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">República</span>. = <span lang="ceb">Pagcahópot sa usá ca Guinharían sa mg̃a mulópio, sa oaláy hari. * Pagcahópot, pagcabóot -sa cadaghánan. * Bisan onsa sa cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Republicano</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa república. * Ang mahagógma sa república.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repudiacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáyad, pagcabía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repudiar</span>. = <span lang="ceb">Pagbía, pagáyad sa caugalíng̃on ng̃a asáoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repudio</span>. = <span lang="ceb">Pagcabía, pagcaáyar sa caugalíng̃on ng̃a asáoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repudrir</span>. = <span lang="ceb">Pagdónot uyámot. * Pagsáquet sa caugalíng̃on ng̃a húna húna, sa díli ipaquíta sa goa ang casáquit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repuesto</span>. = <span lang="ceb">Inándam, tinagána. * Ang sorlánan, ang lamesáhan ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a quinahánglan ng̃atanán sa pagcáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repugnancia</span>. = <span lang="ceb">Casóqui, pagcadíli ang̃ay, pagcadíli oyon. * Domót, daótan ng̃a pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repugnante</span>. = <span lang="ceb">Ang díli ang̃ay, ang díli oyon. * Ang <span class="corr" id="xd31e157177" title="Fuente: giáidan">guiáidan</span>, ang díli pagahigogmáon, ang guidómtan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repugnantemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadomót, sa pagcaoaláy gogma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repugnar</span>. = <span lang="ceb">Pagdomót, díli paghigúgma, pagáyad, pagsóqui, díli pagáng̃ay ug pagóyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repulgar</span>. = <span lang="ceb">Pagpiló, pagtahí sa mg̃a sogot, sa mg̃a daplin sa mg̃a paño ug sa obán ng̃a mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repulgo</span>. = <span lang="ceb">Piniló sa mg̃a paño ug sa daplin sa obán ng̃a mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repulido</span>. = <span lang="ceb">Ang guidáyan dayánan ug maáyo, sa pagcacúti cuti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repulir</span>. = <span lang="ceb">Pagsináo, paghínlo pagósob. * Pagdáyan dayan sa guilabíhan.</span> -</p> -<p id="e.repulsa" class="hw"><span class="sc">Repulsa</span>. = <span lang="ceb">Pagcapasipála. * Pagcadíli sa guipang̃áyo. * Pagcaáyad.</span> -</p> -<p id="e.repulsar" class="hw"><span class="sc">Repulsar</span>. = <span lang="ceb">Pagáyar, pagpasipála. * Pagdíli sa guipang̃áyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repulsion</span>. V. <i><a href="#e.repulsa">Repulsa</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repulsivo</span>. = <span lang="ceb">Ang macaáyad ang magapasipála. * Ang magadíli.</span> -<span class="pageNum" id="pb284a">[<a href="#pb284a">284</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Repullo</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíhoc, pagcacoróg coróg sa laoas ng̃a ahat, guican sa calísang, sa cahárloc, -sa cacúlba. * Pagcating̃ála ng̃a calit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repunta</span>. = <span lang="ceb">Catarmán. * Bahin ng̃a diótay caáyo sa bisan onsa. * Pagcaáoay, pagcalális lalis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repuntar</span>. = <span lang="ceb">Pagsógod sa pagcatáob sa dagat. * Pagsógod sa pagáslom, sa pagquísom sa bino. * Pagbíquil -biquil sa mg̃a cabobót-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Repurgar</span>. = <span lang="ceb">Pagoláy. * Pagnósnos, pagpáhid pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reputacion</span>. = <span lang="ceb">Dung̃og ng̃a maáyo, maáyong ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reputante</span>. = <span lang="ceb">Ang magahúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reputar</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Requebrador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaáli ali, ang mahagúgma magoloatúbang ug magsólte sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Requebrar</span>. = <span lang="ceb">Pagdógmoc, pagtípac, pagtípic pagopód sa bisan onsa. * Pagáli ali, pagpamólong sa -mg̃a polong ng̃a malómo sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Requemado</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e157330" title="Fuente: molomaíton">molomaítom</span> cay guibólad con guibútang sa caláyo, ang nasónog sonog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Requemamiento</span>. V. <i><a href="#e.resquemo">Resquemo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Requemante</span>. = <span lang="ceb">Ang macaítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Requemar</span>. = <span lang="ceb">Pagsónog pagósob sa bisan onsa. * Pagoínit sa dugó. * Pagsáquet sa sulúd sa casing -casing sa díli ipaquíta ang casáquet. * Paghálob sa mg̃a dahon, sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Requemazon</span>. V. <i><a href="#e.resquemo">Resquemo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Requeridor</span>. = <span lang="ceb">Ang magapahibaló. * Ang magasúsi, ang magapaquigsáyor, magapaquigásoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Requeriente</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Requerimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcapahibaló sa mg̃a pagbóot sa mg̃a punóan, sa mg̃a hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Requerir</span>. = <span lang="ceb">Pagpahibálo sa mg̃a pagbúot sa mg̃a ponóan, sa mg̃a hocom. * Paghíling, pagsúsi, pagpaquigsáyod, -pagpaquiásoy. * Pagquinahánglan. * Pagpasábot sa anáa sa húna húna, sa mg̃a caíbog, -&c. * Pagsámbag, pagágda, paghópo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Requeson</span>. = <span lang="ceb">Pagcatibúoc sa gatas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Requiebro</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a malómo ng̃a igapamólong sa mg̃a babáye con sa mg̃a laláqui, ng̃a icapasábot -sa gogma. * Pagcalírog lirog sa ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Requintador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapalabí. * Ang magapalabáo ug dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Requintar</span>. = <span lang="ceb">Paglabí, paglabáo caáyo. * Pagitáas con pagóbos sa lilíma ca punto sa ting̃og sa mg̃a -tolónggon, ug sa ting̃og sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Requinto</span>. = <span lang="ceb">Ang icadúhang icalíma ca bahin ng̃a macóha sa bisan onsa, sa nacúha na ang nahaúna -ng̃a icalíma. * Tolónggon ng̃a maíng̃on ing̃on sa clarinete.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Requisa</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúao sa macapíla sa adlao adlao ng̃atanán, sa magbalántay, sa mg̃a bilanggóan, -sa mg̃a binilánggo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Requisito</span>. = <span lang="ceb">Ang quinahánglan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Requisitorio</span>. = <span lang="ceb">Sugo ng̃a guisógo sa usá ca hocom sa lain ng̃a hocom arón matúman ang iang pagbúot, -ang iang paghócom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Res</span>. = <span lang="ceb">Hayúpan, guimbúhi sa opát ca tiil, cabayo, baca, calabáo, &c., ng̃a aghop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resaber</span>. = <span lang="ceb">Pagálam, pagsábot ug maáyo sa bisan onsa. * Pagtábi caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resabiar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaángcon sa daótan ng̃a batásan. * Pagsocó, pagcabaláca. * Paghagálam sa lamí sa -bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resabido</span>. = <span lang="ceb">Ang magapacaálam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resabio</span>. = <span lang="ceb">Lalím ng̃a daútan sa bisan onsa. * Batásan ng̃a daútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resaca</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíhoc sa tubig sa mg̃a subá ug sa dagat sa paghúnas na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resalado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a ang̃áyan, sa maáyong baihon ug pagcatíndog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resalir</span>. = <span lang="ceb">Paglabí, paglabáo, pagtóybo.</span> -<span class="pageNum" id="pb285">[<a href="#pb285">285</a>]</span></p> -<p id="e.resaltar" class="hw"><span class="sc">Resaltar</span>. = <span lang="ceb">Pagómpoc ng̃a icadúha. * Pagtáctac, pagbúlag sa usa ca butang sa lain ng̃a butang.</span> * V. <i>Resalir.</i> * <span lang="ceb">Pagdayág sa bisan onsa tong̃ód sa iang pagcatahóm ug pagcamahál.</span> -</p> -<p id="e.resalte" class="hw"><span class="sc">Resalte</span>. = <span lang="ceb">Pagcalabí, pagcalabáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resalto</span>. = <span lang="ceb">Pagcaómpoc.</span> * V. <i><a href="#e.resalte">Resalte</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resaludar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálus sa pagcaábi abi, sa pagcatábi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resalutacion</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e157558" title="Fuente: Pacabálus">Pagcabálus</span> sa pagcaábi abi, sa pagcatábi sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resárcimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálus sa pagcaáyo sa daútan ng̃a guibúhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resarcir</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálus sa mg̃a buhat ng̃a maáyo sa mg̃a cadaótan ng̃a guibúhat sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p id="e.resbaladero" class="hw"><span class="sc">Resbaladero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagadanglógan. * Ang magapahólog sa bisan onsang salá con sayóp. * Dalin-ásan.</span> -</p> -<p id="e.resbaladizo" class="hw"><span class="sc">Resbaladizo</span>. = <span lang="ceb">Ang magadúyas, ang magadúmpias, ang magaós-os ang magapadánglog, ang magapálos, ang -magadalípsang, ang magadalín-as.</span> * V. el anterior. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resbalador</span>. = Idem <i>hasta la estrellita</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resbaladura</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a nahabílin sa lugar ng̃a guidanglúgan, ng̃a guidalin-ásan sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resbalante</span>. V. <i><a href="#e.resbaladizo">Resbaladizo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resbalar</span>. = <span lang="ceb">Danglog, doyas, dompias, os-os, daliós-os, palos, dalínsang, dalín-as. * Pagsálang, -dili pagtúman sa catungdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resbalon</span>. = <span lang="ceb">Pagcadalín-as, pagcadánglog, pagcadaliós-os, pagcadóyas. * Pagcahólog sa salá, sa -sayúp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resbaloso</span>. <span id="xd31e157633"></span>V. <i><a href="#e.resbaladero">Resbaladero</a></i> y <i><a href="#e.resbaladizo">Resbaladizo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rescatador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabáoi, ang magalucát, mamamáoi, malulucát, manlolóoas, ang magalóoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rescatar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáoi, paglucát, paglóoas pagtagílis, pagílis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rescate</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáoi, pagcalucát, pagcalóoas, ang icalucát, ang icabáoi. * Pagcabáilo, pagcatagílis, -pagcatagáilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rescindir</span>. = <span lang="ceb">Pagbárbar sa pagsábot, sa catongdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rescision</span>. = <span lang="ceb">Pagcabárbar sa bisan onsang pagsábot con catungdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rescisorio</span>. = <span lang="ceb">Ang macabárbad sa mg̃a pagsábot ug mg̃a catungdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rescoldo</span>. = <span lang="ceb">Abó ng̃a mainít caáyo, ng̃a may caláyo ng̃a dogmóc caáyo. * Catáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rescripto</span>. = <span lang="ceb">Sogo sa ponóan ng̃a guican sa iang caugalíng̃on, con tobag sa guipang̃áyo canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resecacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcamalá, pagcaláya, pagcabúlad caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resecar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúlad, pagláya. * Pagmalá caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reseco</span>. = <span lang="ceb">Ang nabúlad. * Ang mamalá, ang naláya uyámot. * Táuo ng̃a maníoang caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resegar</span>. = <span lang="ceb">Paggálab pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resellante</span>. = <span lang="ceb">Ang magamarca pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resellar</span>. = <span lang="ceb">Pagmarca pagúsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resembrar</span>. = <span lang="ceb">Pagpógas pagósob sa maong yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resentido</span>. = <span lang="ceb">Ang nasáquet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resentimiento</span>. = <span lang="ceb">Timáan sa pagcabóong, sa pagcabalí sa bisan onsa. * Casáquet, pagcabóg-at sa buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resentirse</span>. = <span lang="ceb">Pagsógod sa pagcabóong, sa pagcabalí sa bisan onsa. * Paghátag sa mg̃a timáan sa casáquet, -sa pagcabóg-at sa buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reseña</span>. = <span lang="ceb">Pagísip, paghíling, pagdóao sa mg̃a soldados sa ílang mg̃a ponóan. * Pagsolóng ug -maáyo sa mg̃a timáan sa mg̃a táuo con sa mg̃a mananáp. * Timáan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reseñar</span>. = <span lang="ceb">Pagsúlat sa mg̃a timáan sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resequido</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a namalá malá, naláya laya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reserva</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guitipígan arón pagagamíton con may quinahánglan pa. * Bisan onsa ng̃a guipahibaló sa isigcatáuo -arón hilómon ug dili isúguil sa lain. * Pagcalaláng, pagcabátid arón dili onta sabóton -sa lain ang anáa sa cásing cásing. * Pagcapogóng, <span class="pageNum" id="pb285a">[<a href="#pb285a">285</a>]</span>pagcadíli sa mg̃a ponóan sa obán ng̃a gahóm sa guipanógot sa mg̃a sacop. * Salabótan, -pagcaboótan. * Pagcasolód sa sagrario sa mg̃a Singbahán sa Santísimo Sacramento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reservacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatípig sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reservadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa hilom, sa tinágo, sa pagcahílom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reservado</span>. = <span lang="ceb">Batid, malaláng̃on, ang díli magadayág sa anáa sa iang húna húna. * Boótan. * Ang -Santísimo Sacramento ng̃a guitipígan sa sagrario sa mg̃a Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reservar</span>. = <span lang="ceb">Pagtípig, pagáyo, pagtagána. * Pagbáyan bayan sa bisan onsa, sa oláhing adlao. * Paggáoas -pagpamísic. * Paghílom, díli pagtúg-an sa bisan onsa. * Pagtípig sa Santísimo Sacramento -sa sagrario. * Pagdíli sa mg̃a ponóan sa ubán ng̃a gahóm sa mg̃a pagtógot sa ilang -mg̃a sacop. * Pagháoid sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.resfriado" class="hw"><span class="sc">Resfriado</span>. = <span lang="ceb">Sip-on. * Pagcabó-bo sa yota mg̃a mamalá caáyo, arón masáyon mg̃a pagararóhan.</span> -</p> -<p id="e.resfriador" class="hw"><span class="sc">Resfriador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapasíp-on, ang magapabógnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resfriadura</span>. = <span lang="ceb">Sip-on sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resfriamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabógnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resfriante</span>. V. <i><a href="#e.resfriador">Resfriador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resfriar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúgnao, pagbolobógnao. * Pagsógod sa tiempo sa tugnao. * Pagsíp-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resfrio</span>. V. <i><a href="#e.resfriado">Resfriado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resguardar</span>. = <span lang="ceb">Pagsalípod. * Pagbántay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resguardo</span>. = <span lang="ceb">Bantay. * Salípdan, dalángpan. * Camatoóran ng̃a sinólat sa mg̃a pagsábot. * Pagcabántay, -ug ang mg̃a táuo ng̃a may catongdánan sa pagbántay ng̃a díli unta ipanolód sa mg̃a longsod sa mg̃a manggad ng̃a dinilían, ng̃a guidilí sa mang̃a -ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Residencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcapoyó ng̃a canúnay sa bisan diin. * Pagcahósay sa mg̃a buhat sa tong̃ód sa mg̃a -catungdánan sa usá ca hocom con ponóan, sa tiempo ng̃a guidugáyan sa iang opicio. * Cahímtang sa ubán -ng̃a mg̃a dagcóng táuo ng̃a nanagpuyó sa lain ng̃a Guinharían, sa sugo sa ilang hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Residenciar</span>. = <span lang="ceb">Paghúsay sa mg̃a buhat ng̃a nahatong̃ód sa catungdánan sa mang̃a hocom ug mg̃a ponóan, -sa tiempo ng̃a guidugáyan sa ilang opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Residente</span>. = <span lang="ceb">Molópio, ang magapuyó sa bisan diin ng̃a lugar con longsod. * Dagcóng tauo ng̃a nagpuyó -sa lain ng̃a Guinharían, sa sugo sa iang hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Residir</span>. = <span lang="ceb">Pagpuyó sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Residuo</span>. = <span lang="ceb">Bahin ng̃a nahatóla, ng̃a nahabílin sa bisan onsa. * Lalog sa bino, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resiembra</span>. = <span lang="ceb">Pagpógas sa díli pagapahamorláyan ang yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resigna</span>. = <span lang="ceb">Pagcahátag sa caposlánan sa opicio sa pagcapadre sa usá ca táuo, sa lain ng̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resignacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaóyon ng̃a caogalíng̃on sa cabobót-on sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resignadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaílob, sa dagcong pagpaciencia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resignado</span>. = <span lang="ceb">Ang moóyon, ang moáng̃ay sa lain, ang magaílob, ang magaántos sa dagcóng pagpaciencia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resignar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa caposlánan sa pagcapadre sa usá ca táuo, sa lain ng̃a táuo. * Pagóyon, -pagáng̃ay sa pagbúot sa lain, pagándo sa iang cabobót-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resina</span>. = <span lang="ceb">Tagoc sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resinoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may tagoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resisar</span>. = <span lang="ceb">Pagdíot, pagcópos sa mg̃a socod sa vino, sa suca, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resistencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcasócol, pagcasóqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resistente</span>. = <span lang="ceb">Ang musócol, ang mosóqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resistero</span>. = <span lang="ceb">Tiempo cutub sa odto hasta sa las dos sa hapon. * Pagcaalang̃íi sa arlao.</span> -<span class="pageNum" id="pb286">[<a href="#pb286">286</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Resistible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang soclon, ang mahímo ng̃a pagabatócon. * Ang masáyon ng̃a pagailóbon ug pagaantóson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resistidor</span>. = <span lang="ceb">Ang musócol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resistir</span>. = <span lang="ceb">Pagsócol. * Pagbátoc, pagdilí, pagílob, pagántos. * Pagpang̃ósog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resma</span>. = <span lang="ceb">Bugcos sa limá ca gatús ca pliego ng̃a papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resobrar</span>. = <span lang="ceb">Pagcápin caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resobrino</span>. = <span lang="ceb">Pagumáncon ng̃a itagórha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resol</span>. = <span lang="ceb">Pagcaalang̃íi sa adlao, pagcaaling̃ása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resolano</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guiarláoan sa oaláy hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resolucion</span>. = <span lang="ceb">Sogo, pagbóot. * Pagcaalísbo, pagcaalísng̃ao. * Pagcabáhin sa bisan onsang tibúoc. -* Pagcaoaláy catáhap, cahárloc ug caúlao sa pagbúhat ug sa pagpamólong. * Pagcadalí, pagcalágmit sa pagpamólong -ug sa pagbúhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resoluble</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon pagabarbáron, ang masáyon pagahusáyon.</span> -</p> -<p id="e.resolutivamente" class="hw"><span class="sc">Resolutivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa minatúod gayúd, sa oaláy pagcasíbog sibug.</span> -</p> -<p id="e.resolutivo" class="hw"><span class="sc">Resolutivo</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa pagcópos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resoluto</span>. = <span lang="ceb">Lináctud. * Batir, ang maánad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resolutoriamente</span>. V. <i><a href="#e.resolutivamente">Resolutivamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resolvente</span>. V. <i><a href="#e.resolutivo">Resolutivo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resolver</span>. = <span lang="ceb">Pagsógo, pagbúot. * Pagláctor sa guisúlat ug sa guipamólong sa mg̃a hatáas ng̃a polong. -* Pagbárbar sa mg̃a caculían. * Pagbáhin bahin sa usá ca tibúoc. * Paghanáyac sa pagbúhat -ug sa pagpamólong sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resollar</span>. = <span lang="ceb">Pagguinháoa. * Pagtíng̃og. * Pagtápus sa mg̃a libang, sa mg̃a buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resonacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalánog, pagcaaníng̃al.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resonancia</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resonante</span>. = <span lang="ceb">Ang ting̃og ng̃a matín-ao, matágning.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resonar</span>. = <span lang="ceb">Paglánog, paganíng̃al.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resoplar</span>. = <span lang="ceb">Paghóyop sa mabáscog ug sa pagcaáhat. * Pagpósng̃a sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resoplido</span>. = <span lang="ceb">Pagcaguinháoa ng̃a mabáscog ug madúgay. * Pagcapósng̃a sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resoplo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resorber</span>. = <span lang="ceb">Paghigóp pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resorte</span>. V. <i><a href="#e.muelle">Muelle</a></i> desde <i lang="ceb">capandáyan</i>. * <span lang="ceb">Alaguían, pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respaldar</span>. = <span lang="ceb">Pagsúlat sa bisan onsa sa licód sa bisan onsang sulat. * Pagsándig, pagsál-ig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respaldo</span>. = <span lang="ceb">Sandígan, sal-ígan. * Licód sa mg̃a sulat ng̃a guisulátan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respectivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcapanánglet, sa pagcatándig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respective</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respectivo</span>. = <span lang="ceb">Ang onay ug ang nahatong̃ód sa bisan cansa ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respecto</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p id="e.respetable" class="hw"><span class="sc">Respetable</span>. = <span lang="ceb">Talahórun.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respetador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatáhor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respetar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáhor, pagtahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respeto</span>. = <span lang="ceb">Catahóran, catahá. * Tong̃ód, hingtúngdan. * Bisan onsa ng̃a guiándam con may quinahánglan -pa.</span> -</p> -<p id="e.respetosamente" class="hw"><span class="sc">Respetosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa catahóran, sa catahá, sa pagtáhor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respetoso</span>. V. <i><a href="#e.respetable">Respetable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respetuosamente</span>. V. <i><a href="#e.respetosamente">Respetosamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respetuoso</span>. V. <i><a href="#e.respetable">Respetable</a></i>. -</p> -<p class="hw">Réspice. = <span lang="ceb">Tubag ng̃a magáhi. * Casabá, pagcabárlong, pagcasáoay ng̃a maháit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respigador</span>. V. <i><a href="#e.espigadera">Espigadera</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respigar</span>. V. <i><a href="#e.espigar">Espigar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respigon</span>. V. <i><a href="#e.padrastro">Padrastro</a></i> desde <i lang="ceb">dotol dotol</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respingar</span>. = <span lang="ceb">Paglógso logso sa mananáp con pagabonálan ug pagaguírcan sia. * Pagsócol, pagsúqui, -pagbagólbol, pagbagótbot.</span> -<span class="pageNum" id="pb286a">[<a href="#pb286a">286</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Respingo</span>. = <span lang="ceb">Pagcalógso logso sa mg̃a mananáp. * Casóqui, pagsócol sa pagbóhat sa guisógo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respiracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaguinháoa. * Pagágui agui sa hang̃in sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respirable</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a maáyo, ng̃a díli macadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respiradero</span>. = <span lang="ceb">Alaguían sa hang̃in. * Hung̃áoan. * Pagahoáyan sa mg̃a cahágo. * Alaguían sa pagguinháoa -sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respirante</span>. = <span lang="ceb">Ang magaguinháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respirar</span>. = <span lang="ceb">Pagguinháoa. * Pagbahó ug paghómot. * <span id="xd31e158426"></span>Pagángcon sa cosóg, sa gahóm. * Pagárang arang sa saquét. * Pagágui sa <span class="corr" id="xd31e158428" title="Fuente: hang̃uin">hang̃in</span>. * Paghóoay sa mg̃a cahágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respiro</span>. = <span lang="ceb">Pagcaguinháoa. * Túig ng̃a <span class="corr" id="xd31e158438" title="Fuente: pagahuáyan">pagahoáyan</span> sa mg̃a cahágo. * Túig ng̃a guitagál sa pagbáyad sa mg̃a otang.</span> -</p> -<p id="e.resplandecer" class="hw"><span class="sc">Resplandecer</span>. = <span lang="ceb">Pagsuláo, pagsílao, pagsíhag, pagsílac, pagguíla guila. * Paglabí, paglabáo sa catahóm, -sa quinaárman, &c.</span> -</p> -<p id="e.resplandeciente" class="hw"><span class="sc">Resplandeciente</span>. = <span lang="ceb">Ang masíhag, ang masílac, ang magasuláo, ang magasílao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resplandecimiento</span>. V. <i><a href="#e.resplandor">Resplandor</a></i>. -</p> -<p id="e.resplandor" class="hw"><span class="sc">Resplandor</span>. = <span lang="ceb">Casoláo. * Casílao, casíhag, casílac, pagcaguíla guila. * Icadíhog sa nauong sa mg̃a -babáye. * Pagcatahóm.</span> -</p> -<p id="e.respondedor" class="hw"><span class="sc">Respondedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magatúbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Responder</span>. = <span lang="ceb">Tubag. * Pagóyon, pagáng̃ay. * Paglánog. * Pagbálos, pagtamód sa mg̃a calóoy. * Pagtong̃ód -sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagáco, paghímo ug mang̃ang̃áco sa lain, maaáco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respondente</span>. V. <i><a href="#e.respondedor">Respondedor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respondon</span>. = <span lang="ceb">Tigtúbag caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Responsabilidad</span>. = <span lang="ceb">Catungdánan sa pagbáyad sa bisan onsang cadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Responsable</span>. = <span lang="ceb">Ang may catongdánan sa pagbáyad sa mg̃a cadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Responsar</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃ádye sa mg̃a responso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Responso</span>. = <span lang="ceb">Pang̃ádye ng̃a caugalíng̃on sa tong̃ód sa mg̃a minatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Responsorio</span>. = <span lang="ceb">Pang̃ádye ng̃a apil sa pang̃adyéon ng̃a caugalíng̃on sa mg̃a Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Respuesta</span>. = <span lang="ceb">Tubag. * Aníng̃al, lanog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resquebradura</span>. V. <i><a href="#e.hendedura">Hendedura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resquebrajadura</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resquebrajar</span>. V. <i><a href="#e.hender">Hender</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resquebrajoso</span>. V. <i><a href="#e.hendedura">Hendedura</a></i>. * <span lang="ceb">Ang masáyon mabóoac, malótac, mabádyet, malíqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resquebrar</span>. = <span lang="ceb">Pagsógod sa paglíqui, sa pagbóoac, sa pagbalána, sa paglútac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resquemar</span>. = <span lang="ceb">Pagárat, pagáras, pagcatól sa bába ug sa dila sa obán ng̃a mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> ug mg̃a ilímnon. * Pagínit sa lang̃ágng̃ag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resquemazon</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p id="e.resquemo" class="hw"><span class="sc">Resquemo</span>. = <span lang="ceb">Caínit, pagcaárat, pagcaáras sa obán ng̃a mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> sa lang̃ágng̃ag. * Daótan ng̃a lamí sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> ng̃a nasónog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resquicio</span>. = <span lang="ceb">Bohóng diótay, liqui, lotac sa mg̃a bongbong, &c. * Alaguían, cahigayónan sa pagbúhat -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resta</span>. V. <i><a href="#e.resto">Resto</a></i>. * <span lang="ceb">Ang capin sa bisan onsang isip.</span> -</p> -<p id="e.restablecer" class="hw"><span class="sc">Restablecer</span>. = <span lang="ceb">Pagbálic, pagóli sa bisan onsa sa pagcabótang ng̃a daan. * Pagáyo ayo, pagárang arang -sa saquét.</span> -</p> -<p id="e.restablecimiento" class="hw"><span class="sc">Restablecimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálic sa bisan onsa sa pagcabótang ng̃a daan. * Pagcaáyo, pagcaárang arang sa -saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restado</span>. V. <i><a href="#e.arrestado">Arrestado</a></i> hasta <i lang="ceb">guipreso</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restallar</span>. V. <i><a href="#e.latiguear">Latiguear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restante</span>. = <span lang="ceb">Ang natúla, ang nasálin.</span> -<span class="pageNum" id="pb287">[<a href="#pb287">287</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Restañadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíhog, pagcatápot sa estaño, sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restañar</span>. = <span lang="ceb">Pagtápot, pogdíhog sa estaño sa bisan onsa.</span> * V. <i>Estancar, detener el curso de algun líquido</i>. * La sangre, &c. = <span lang="ceb">Tampoy, to-ang, sagpó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restañasangre</span>. = <span lang="ceb">Bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restaño</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa panápton sa hilo, sa buláoan, con sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restar</span>. = <span lang="ceb">Pagláin sa nasálin sa bisan onsa, sa obos na nacóha ug bisan onsang bahin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restauracion</span>. V. <i><a href="#e.recuperacion">Recuperacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restaurador</span>. V. <i><a href="#e.recuperador">Recuperador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restaurante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restaurar</span>. V. <i><a href="#e.recuperar">Recuperar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restaurativo</span>. V. <i><a href="#e.recuperador">Recuperador</a></i> y <i><a href="#e.recuperativo">Recuperativo</a></i>. -</p> -<p id="e.restinga" class="hw"><span class="sc">Restinga</span>. = <span lang="ceb">Tacot sa ilálom sa tubig. * Lugar sa dagat ng̃a hamabáo, sa diótay ng̃a pondo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restingar</span>. = <span lang="ceb">Lugar sa dagat ng̃a may mg̃a tacot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restitucion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaóli.</span> * V. <i><a href="#e.restablecimiento">Restablecimiento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restituible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang iúli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restituidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magaóli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restituir</span>. = <span lang="ceb">Oli.</span> * V. <i><a href="#e.restablecer">Restablecer</a></i>. * <span lang="ceb">Pagbálic sa lugar ng̃a guiguicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restitutorio</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaóli, ang magapabálic.</span> -</p> -<p id="e.resto" class="hw"><span class="sc">Resto</span>. = <span lang="ceb">Bahin, tula, salin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restregar</span>. V. <i><a href="#e.estregar">Estregar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restrivar</span>. V. <i><a href="#e.estribar">Estribar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restriccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapogóng, pagcadilí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restrictivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa minatúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restrictivo</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa paghogót. * Ang may gahóm sa pagpogóng, sa pagdilí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restricto</span>. = <span lang="ceb">Diótay. * Ang quinahánglan lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restringa</span>. V. <i><a href="#e.restinga">Restinga</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restringible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang ponggon, ang mahímo ng̃a pagadilíon, ang arang ponggon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restringir</span>. = <span lang="ceb">Pogóng, pagdilí. * Pogos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restriñidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magatámpoy, magapatóang, ang magasangpó. * Ang magapógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restriñimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcatámpoy, pagcatóang, pagcasagpó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Restriñir</span>. = <span lang="ceb">To-ang, sagpó, tampoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resucitador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaóli, ang magapabálic sa quinabóhi con sa pagcabótang ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resucitar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálic sa quinabóhi sa minatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resudacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíng̃ot ug diríot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resudar</span>. = <span lang="ceb">Pagsíng̃ot sa mahínay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resudor</span>. = <span lang="ceb">Sing̃ot ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resueltamente</span>. = <span lang="ceb">Sa caísog, sa casing casing, sa oaláy catáhap ug cahárloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resuelto</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy cahárloc, ang casing casíng̃an. * Madalíon, malágsic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resuello</span>. = <span lang="ceb">Guininháoa, pagcaguinháoa.</span> -</p> -<p id="e.resulta" class="hw"><span class="sc">Resulta</span>. = <span lang="ceb">Catapúsan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resultas</span> (de). = <span lang="ceb">Sa pagcatápus. * Busa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resultado</span>. V. <i><a href="#e.resulta">Resulta</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resultancia</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resultante</span>. = <span lang="ceb">Ang guican sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resultar</span>. V. <i><a href="#e.resaltar">Resaltar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagábot sa bisan onsa, sa pagcapolós con sa pagcadáot. * Pagguícan sa usá ca butang -sa <span class="corr" id="xd31e159005" title="Fuente: lan">lain</span> ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resúmen</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláctor sa mg̃a sulat ug sa mg̃a suguílon.</span> * En. = <span lang="ceb">Sa pagcatápus, sa catapúsan, sa pagcatagolá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resumidamente</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Sa pagcaláctor, sa mg̃a hamóbong polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resumir</span>. = <span lang="ceb">Pagláctor. * Pagbálhin sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resurreccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabúhi usáb.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resurtida</span>. = <span lang="ceb">Pagcaómpoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Resurtir</span>. = <span lang="ceb">Pagómpoc.</span> -<span class="pageNum" id="pb287a">[<a href="#pb287a">287</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Retablo</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e159061" title="Fuente: Cagdahánan">Cadaghánan</span> sa mg̃a laráuan ng̃a piníntal con liníloc. * Ang cadaghánan sa mg̃a dayan dayan sa -mg̃a <span class="corr" id="xd31e159064" title="Fuente: atlal">altal</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retacería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a tinábas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retaco</span>. = <span lang="ceb">Pusil ng̃a hamóbo. * Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaáyat, ang magatúyo sa pagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retaguardia</span>. = <span lang="ceb">Tapoc sa mg̃a soldados ng̃a catapúsan sa mg̃a pagpang̃óbat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retahila</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa mg̃a butang ng̃a magacasonód sonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retajar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábas, pagpótol sa bisan onsa sa pagcalíng̃in. * Pagtája sa pluma ng̃a icasólat.</span> -</p> -<p id="e.retal" class="hw"><span class="sc">Retal</span>. = <span lang="ceb">Tinábas ng̃a panápton ng̃a nahabílin sa usá ca bulus. * Tinábas sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retallar</span>. = <span lang="ceb">Paglíloc pagopód sa <span class="corr" id="xd31e159126" title="Fuente: gulíloc">guilíloc</span> ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retallecer</span>. = <span lang="ceb">Pagsahá, pagsalíngsing pagopód sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retallo</span>. = <span lang="ceb">Salíngsing, sahá ng̃a bag-o.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retama</span>. = <span lang="ceb">Tanóm. * Cahoy cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retamal ó Retamar</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guitobóan sa daghan ng̃a mg̃a retama.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retar</span>. = <span lang="ceb">Pagáyat, pagtúyo sa pagáoay. * Pagbárlong, pagsáoay. * Pagbóyboy.</span> -</p> -<p id="e.retardacion" class="hw"><span class="sc">Retardacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúgay, pagcaláng̃an lang̃an, pagcabáyan bayan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retardar</span>. = <span lang="ceb">Pagdúgay, pagláng̃an lang̃an, pagbáyan bayan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retardo</span>. V. <i><a href="#e.retardacion">Retardacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retasa</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang pagbíli sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retasacion</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retasar</span>. = <span lang="ceb">Pagbíli pagopód sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retazar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábas tabas sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retazo</span>. V. <i><a href="#e.retal">Retal</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retejar</span>. = <span lang="ceb">Pagáyo sa mg̃a atóp ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a tesa, arón díli pagatolóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retejo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáyo sa mg̃a atóp ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a tesa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retemblar</span>. = <span lang="ceb">Pagcuróg coróg caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reten</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guiándam, ng̃a guitagána.</span> -</p> -<p id="e.retencion" class="hw"><span class="sc">Retencion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapogóng, pagcaháoid. * Pagcasára sa alaguían sa mg̃a dugá sa mg̃a laoas ng̃a managgóa -onta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retener</span>. = <span lang="ceb">Pagpogóng, pagháoid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retenidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcapogóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retenimiento</span>. V. <i><a href="#e.retencion">Retencion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retentar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáti pagopód sa saquét con caól-ol ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retentivo</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa pagháoid, sa pagpogóng. * Panomdóman. * Galámhan sa calág ng̃a igadómdom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retentriz</span>. = Idem hasta <i lang="ceb">galámhan</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reteñir</span>. = <span lang="ceb">Pagtína pagósob.</span> -</p> -<p id="e.retesamiento" class="hw"><span class="sc">Retesamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcahagóot, pagcagóot, pagcahogót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retesar</span>. V. <i><a href="#e.atiesar">Atiesar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reteso</span>. V. <i><a href="#e.retesamiento">Retesamiento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reticencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcapasábot sa guisuguílon sa díli iásoy ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reticular</span>. = <span lang="ceb">Ang guibúhat maíng̃on sa dagoay sa layá, sa anod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retin</span>. V. <i><a href="#e.retintin">Retintin</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retina</span>. = <span lang="ceb">Isololóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retinte</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang pagtína.</span> -</p> -<p id="e.retintin" class="hw"><span class="sc">Retintin</span>. = <span lang="ceb">Canógcog, aling̃ísi, casíao, solíao. * Tining̃ógan, pagcasángpot, punto sa pagpamólong -ng̃a caugalíng̃on sa tagsa ca longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retinto</span>. = <span lang="ceb">Ang may color ng̃a molomaítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retiñir</span>. = <span lang="ceb">Pagdúgay sa tina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retiracion</span>. = <span lang="ceb">Ang icadúhang marca sa mg̃a imprenta, sa pagmarca sa icadúhang nauong sa usá ca pliego.</span> -<span class="pageNum" id="pb288">[<a href="#pb288">288</a>]</span></p> -<p id="e.retirada" class="hw"><span class="sc">Retirada</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíbog, pagcabólag, pagcalágueu. * Dalángpan ng̃a malíg-on. * Pagcalícay sa caáoay -sa pagcahúsay, sa oaláy cabóloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retiradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa tinágo, sa hilom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retirado</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a mióndang sa iang opicio. * Halayó, ang toa sa hilit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retiramiento</span>. V. <i><a href="#e.retiro">Retiro</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retirar</span>. = <span lang="ceb">Pagsíbog, pagbólag, pagírog. * Pagmarca sa icadúhang nauong sa pliego ng̃a pagamarcáhan -sa imprenta. * Pagoalá, pagbóncag sa pagcaábian sa pagcaamigos.</span> -</p> -<p id="e.retiro" class="hw"><span class="sc">Retiro</span>. V. <i><a href="#e.retirada">Retirada</a></i>. * <span lang="ceb">Lugar ng̃a toa sa hilit, sa halayó. * Pagcapuyó sa lugar ng̃a oaláy banha ug samoc.</span> -</p> -<p id="e.reto" class="hw"><span class="sc">Reto</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáyat, pagcatúyo sa pagáoay, pagpaquigáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retocar</span>. = <span lang="ceb">Paghícap pagósob, pagcúbil sa macadághan. * Pagpíntal pagopód sa guipíntal ng̃a daan.</span> -</p> -<p id="e.retonyar" class="hw"><span class="sc">Retoñar</span>. = <span lang="ceb">Pagsahá, pagsalíngsing pagopód sa mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy. * Pagmáo. * Pagtúngha -pagopód ang naoalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retoñecer</span>. V. <i><a href="#e.retonyar">Retoñar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retoño</span>. = <span lang="ceb">Sahá, salíngsing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retoque</span>. = <span lang="ceb">Pagcahícap sa macadághan. * Pagcaáyo sa bisan onsang cadáot ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retorcedura</span>. V. <i><a href="#e.retorcimiento">Retorcimiento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retorcer</span>. = <span lang="ceb">Paglóbag, colos, balíquis, liso, baliáoot. * Pagsábot ng̃a díli mao, ng̃a díli ang̃ay -sa cahológan sa suguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retorcido</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa matám-is sa mg̃a bong̃a.</span> -</p> -<p id="e.retorcimiento" class="hw"><span class="sc">Retorcimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcalóbag, pagcacólos, pagcabalíquis, pagcalíso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retórica</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa pagsólat ug sa pagpamólong ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retóricamente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa mg̃a tulumánon sa retórica.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retórico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa retórica. * Ang maálam sa mg̃a tulumánon sa retórica.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retornamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retornante</span>. = <span lang="ceb">Magbabálos, ang magabílos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retornar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálus. * Paglóbag pagósob. * Pagsíbog, pagisíos, pagísol. * Pagbálic, pagóli sa -lugar ng̃a guiguicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retorno</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálic sa lugar ng̃a guiguicánan. * Pagcabálos, pagcabáyad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retorsion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabátoc sa mg̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retorta</span>. = <span lang="ceb">Baso ng̃a pagagamíton sa mg̃a mananámbal sa ilang mg̃a quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retortero</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóyoc, pagcalíso, sa libót gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retortijar</span>. = <span lang="ceb">Pagcólong caáyo, paglóbag uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retortijon</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólong, pagcalóbag ng̃a tinúyoc caáyo.</span> * De tripas. = <span lang="ceb">Soól, casaquét, caól-ol sa tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retostado</span>. = <span lang="ceb">Ang may color ng̃a molomaítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retostar</span>. = <span lang="ceb">Pagsánglag pagósob.</span> -</p> -<p id="e.retozador" class="hw"><span class="sc">Retozador</span>. = <span lang="ceb">Cundátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retozadura</span>. V. <i><a href="#e.retozo">Retozo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retozar</span>. = <span lang="ceb">Pagcúndat, paglíhoc caáyo. * Pagcolocáoras.</span> -</p> -<p id="e.retozo" class="hw"><span class="sc">Retozo</span>. = <span lang="ceb">Pagcacúndat, pagcacolocáoras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retozon</span>. V. <i><a href="#e.retozador">Retozador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retraccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasámbag, pagcatámbag arón díli buháton ug bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.retractable" class="hw"><span class="sc">Retractable</span>. = <span lang="ceb">Ang polong con buhat ng̃a arang isíbog.</span> -</p> -<p id="e.retractacion" class="hw"><span class="sc">Retractacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíbog sa mg̃a polong ug sa mg̃a buhat ng̃a guibúhat ug guipamólong ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retractar</span>. = <span lang="ceb">Pagsíbog sa guipamólong con sa guibúhat ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retraer</span>. = <span lang="ceb">Pagtámbag sa bisan cansa arón díli onta magabúhat sa guihúna húna. * Pagángcon sa -bisan onsa ng̃a guipálit sa lain, sa pagbáyad sa maong bili. * Pagdang̃óp. * Pagsíbog. -* Paglágueu.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retraido</span>. = <span lang="ceb">Ang nadáng̃op sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a lugar ng̃a dalángpan sa mg̃a saláan.</span> -<span class="pageNum" id="pb288a">[<a href="#pb288a">288</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Retraimiento</span>. = <span lang="ceb">Sulúd sa hilit, sa halayó sa banha, ug sa casámoc. * Dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retrasar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáyan bayan. * Pagolooláhi. * Pagdúgay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retraso</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúgay. * Pagcabáyan bayan. * Pagpacaoláhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retratable</span>. V. <i><a href="#e.retractable">Retractable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retratacion</span>. V. <i><a href="#e.retractacion">Retractacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retratador</span>. V. <i><a href="#e.retratista">Retratista</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retratar</span>. = <span lang="ceb">Paghóar sa dagoay sa bisan cansa. * Pagíng̃on, pagsáma.</span> -</p> -<p id="e.retratista" class="hw"><span class="sc">Retratista</span>. = <span lang="ceb">Pintor ng̃a magabúhat sa mg̃a retrato, ng̃a magahúar sa dagoay sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retrato</span>. = <span lang="ceb">Piníntal ng̃a magapaquíta sa dagoay sa bisan cansang táuo. * Pagcaásoy, pagcasáyod, -casayóran sa dagoay sa bisan cansa. * Ang magsáma, maíng̃on sa lain, laráoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retrechería</span>. = <span lang="ceb">Pagcalaláng sa paglimód sa matúod, ug sa paggáoas sa pagtúman sa guisáar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retrechero</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam maglágueu ug maggáoas sa pagtúg-an sa matúod, ug sa pagtúman sa mg̃a pagsáad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retreta</span>. = <span lang="ceb">Pagtóctoc sa mg̃a tambol arón magahípos ang mg̃a soldado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retrete</span>. = <span lang="ceb">Solód ng̃a diótay ng̃a pagahigdáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retribucion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retribuir</span>. = <span lang="ceb">Pagbálus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retribuyente</span>. = <span lang="ceb">Magbabálos, ang magabálos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retrillar</span>. = <span lang="ceb">Pagguíoc pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retroactivo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang buhat ng̃a may labot ug gahóm sa tiempo ng̃a miágui.</span> -</p> -<p id="e.retroceder" class="hw"><span class="sc">Retroceder</span>. = <span lang="ceb">Pagsíbog, pagisíos, pagísol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retrocesion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíbog, pagcaisíos, pagcaísol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retroceso</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retrogradacion</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retrogradar</span>. V. <i><a href="#e.retroceder">Retroceder</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retrógrado</span>. = <span lang="ceb">Ang magasíbog, magaisíos, magaísol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retronar</span>. = <span lang="ceb">Pagcanógcog sa mg̃a tonóg sa mg̃a dalógdog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retropilastra</span>. = <span lang="ceb">Halígue ng̃a ibútang sa licód sa usá ca columna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retrovender</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e159890" title="Fuente: Pggóli">Paggóli</span> sa pomalálit sa bisan onsa ng̃a guipálit nia, sa maong táuo ng̃a nagabalígya, ug -pagóli osáb sa nagabalígya sa bili ng̃a guibáyad sa nagapálit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retrucar</span>. = <span lang="ceb">Pagsíbog sa malíng̃in sa sogál ng̃a guing̃álan ug billar, sa obos na miómpoc sa bongbong -sa lamesa, ug pagómpoc pagbálos sa malíng̃in ng̃a magaómpoc ng̃a daan canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retruque</span>. = <span lang="ceb">Pagcaómpoc pagbálos sa usá ca malíng̃in, sa sugál ng̃a guing̃álan ug billar, sa malíng̃in -ng̃a nagaómpoc ng̃a daan canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retumbante</span>. = <span lang="ceb">Ang nagacanógcog, ang nagaaling̃ísi, ang nagasolíao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retumbar</span>. = <span lang="ceb">Pagcanógcog, pagaling̃ísi, pagsíao, pagsolíao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retumbo</span>. V. <i><a href="#e.retintin">Retintin</a></i>. * <span lang="ceb">Calánog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Retundir</span>. = <span lang="ceb">Pagtopóng sa mg̃a bató ng̃a igabúhat sa mg̃a cota, sa obos na ng̃a guipahaáng̃ay ug -guipalíngcod. * Pagómpoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reuma</span>. V. <i><a href="#e.reumatismo">Reumatismo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reumático</span>. = <span lang="ceb">Ang mobáti sa saquét ng̃a guing̃álan ug reuma.</span> -</p> -<p id="e.reumatismo" class="hw"><span class="sc">Reumatismo</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a nahamótang sa caól-ol sa mg̃a cosóg ng̃a magabolobálhin balhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reunion</span>. = <span lang="ceb">Pagcating̃ób, pagcatápoc, pagcatíp-oc, pagcatígom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reunir</span>. = <span lang="ceb">Paghiósa pagopód. * Ting̃ób, tip-oc, tapoc, tigum.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revalidacion</span>. = <span lang="ceb">Paglíg-on, pagpamatúod sa bisan onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb289">[<a href="#pb289">289</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Revalidar</span>. = <span lang="ceb">Paglíg-on pagmatúod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revecero</span>. = <span lang="ceb">Ang pagaólos olóson, ang pagapulíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reveedor</span>. V. <i><a href="#e.revisor">Revisor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revejecer</span>. = <span lang="ceb">Pagtigúlang sa masayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revejecido</span>. = <span lang="ceb">Ang natigúlang sa pagcasayó.</span> -</p> -<p id="e.revelacion" class="hw"><span class="sc">Revelacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadayág sa bisan onsang camotoóran ng̃a tinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revelador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadayág, ang magatúg-an sa anáa sa tinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revelamiento</span>. V. <i><a href="#e.revelacion">Revelacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revelar</span>. = <span lang="ceb">Pagdayág, pagtúg-an sa tacús unta ng̃a pagahilómon. * Pagdayág sa bisan onsang camatoóran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revendedera</span>. V. <i><a href="#e.revendedor">Revendedor</a></i>. -</p> -<p id="e.revendedor" class="hw"><span class="sc">Revendedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa bisan onsa ng̃a guipálit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revender</span>. = <span lang="ceb">Pagbalígya pagósob sa guipálit ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revenirse</span>. = <span lang="ceb">Pagconót, pagcópos sa bisan onsa sa mahínay hinay. * Pagpanós. * Pagoyón sa pagbóot -sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reventa</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang pagbalígya sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reventadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a malisód ng̃a pagaang̃átan. <span class="corr" id="xd31e160097" title="Ausente en la fuente">* </span>Calisór, cabórlay ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reventar</span>. = <span lang="ceb">Pagbotó, pagtírlos, paghírlang. * Pagposá, sa mg̃a balod sa dagat sa baibáyon, sa -mg̃a pangpang, &c. * Paggóa, pagtoróc, pagguítib sa mabáscog. * Pagíbog sa bisan onsa -sa dagcóng cahídlao. * Pagbúhat sa masingcámot. * Pagbórlay, pagsámoc, pagaling̃ása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reventazon</span>. = <span lang="ceb">Pagcabotó. * Pagcaposá sa mang̃a balod sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reventon</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Bang̃ílid, baquílid ng̃a nahándig, ng̃a tindog caáyo, ng̃a malisód ng̃a pagaang̃átan. -* Calisód, cabilínggan ng̃a dagcó, cabórlay, dagcóng buhat.</span> -</p> -<p id="e.rever" class="hw"><span class="sc">Rever</span>. = <span lang="ceb">Pagsolóng pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reververacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasoláo sa siga ng̃a magaíoag sa bisan onsa ng̃a mahínlo ug masínao caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reververar</span>. = <span lang="ceb">Pagsuláo sa bisan onsang masínao caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reverdecer</span>. = <span lang="ceb">Paglúnhao pagbág-o sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cohoy, paglángbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reverdeciente</span>. = <span lang="ceb">Ang malúnhao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reverencia</span>. = <span lang="ceb">Catahóran, pagtáhod, catahá, pagábi abi. * Pagcadacó sa olo, pagcayócbo sa laoas, -sa timáan sa pagtáhod. * Polong ng̃a icatáhod sa mg̃a Padreng religioso.</span> -</p> -<p id="e.reverenciable" class="hw"><span class="sc">Reverenciable</span>. = <span lang="ceb">Talahóron.</span> -</p> -<p id="e.reverenciador" class="hw"><span class="sc">Reverenciador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatáhor, matahólon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reverencial</span>. V. <i><a href="#e.reverenciable">Reverenciable</a></i>. * <span lang="ceb">Ang magatáhod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reverenciar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáhor, pagtahá. * Pagsíngba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reverendo</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a ióna sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a Padreng religioso, sa pagtáhor caníla. * -Talahóron. * Táuo ng̃a maámbong, malígdong caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reverendas</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot sa mg̃a ponóan arón pagaoldináhan ang ilang mg̃a socop sa bisan cansang obispo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reverente</span>. V. <i><a href="#e.reverenciador">Reverenciador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reversible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang ipahaóli sa pagcabótang ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reversion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálic, pagcaóli sa bisan onsa sa pagcabótang ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reverso</span>. V. <i><a href="#e.reves">Revés</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reverter</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibotáng̃an.</span> -</p> -<p id="e.reves" class="hw"><span class="sc">Revés</span>. = <span lang="ceb">Licód. * Casáquet, calisód, cayógot. * Pagcabálhin sa gaoi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revesa</span>. = <span lang="ceb">Pagcabórhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revesado</span>. = <span lang="ceb">Cundátan. * Suquíhan, masinocólon. * Ang malisód pagasabóton, pagatogcálon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revesar</span>. = <span lang="ceb">Pagóli, pagbálic sa quináon, pagsúca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revesino</span>. = <span lang="ceb">Sugál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revestir</span>. = <span lang="ceb">Pagsápao sa mg̃a bisti. * Paglíg-on sa <span class="pageNum" id="pb289a">[<a href="#pb289a">289</a>]</span>mg̃a cota, sa pagcadúgang sa apog ug sa mang̃a bató. * Pagpalábi labi, pagparáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revezar</span>. = <span lang="ceb">Pagílis, pagólos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revez</span>. = <span lang="ceb">Pagcaílis, <span class="corr" id="xd31e160308" title="Fuente: pagoaólos">pagcaólos</span>, pagcapúli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reviejo</span>. = <span lang="ceb">Ang sang̃á ng̃a daótan sa mg̃a cahoy. * Ang tigúlang na caáyo, ang dáan uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reviernes</span>. = <span lang="ceb">Tagsa sa pipíto ca viernes ng̃a sonód sa Pasco sa pagcabúhi usáb sa atong Guinóong Jesucristo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revisar</span>. V. <i><a href="#e.rever">Rever</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revision</span>. = <span lang="ceb">Pagcahíling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revista</span>. = <span lang="ceb">Pagcahíling pagósob sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.revisor" class="hw"><span class="sc">Revisor</span>. = <span lang="ceb">Ang magasolóng, ang magahíling sa dagcóng cacógui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revisoria</span>. = <span lang="ceb">Opicio, cahímtang sa pagcarevisor.</span> -</p> -<p class="hw">Revista. = <span lang="ceb">Icadúhang pagsolóng, paghíling sa dagcóng cacúgui. * Icadúhang pagbása sa mg̃a capolong̃ánan. * Pagcahíling ug pagpaquigsáyod sa isip sa mang̃a soldados, sa ilang mg̃a bisti, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revistar</span>. = <span lang="ceb">Paghíling, pagquigsáyod sa isip ug sa ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revivificar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa cosóg, sa gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revivir</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhi pagósob. * Pagbálic, pagóli sa iang boot sa hingcaoád-an sa iang mg̃a balatían, sa napúgdao. * Pagbág-o -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revocable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang isíbog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revocablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabótang ng̃a mahímo unta ng̃a isíbog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revocacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaópod, pagcasíbog sa sentensia, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revocador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasíbog. * Ang panday sa cota ng̃a magatápot sa apog sa mg̃a pared, sa mang̃a -bongbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revocadura</span>. V. <i><a href="#e.revoque">Revoque</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revocante</span>. = <span lang="ceb">Ang magapasíbog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revocar</span>. = <span lang="ceb">Pagósob, pagsíbog sa mg̃a paghócom, &c. * Pagsámbag sa bisan cansa arón díli magabúhat -sa guihúna húna. * Pagbólit sa mg̃a bongbong, sa mg̃a pared, sa apog con sa yeso. -* Pagómpoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revoco</span>. V. <i><a href="#e.revoque">Revoque</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revolar</span>. = <span lang="ceb">Paglupár ng̃a icadúha.</span> * V. <i><a href="#e.revolotear">Revolotear</a></i>. * <span lang="ceb">Paglágueu sa caoatán sa pagcaámbac sa mang̃a talambóan con sa cota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revolcadero</span>. = <span lang="ceb">Calonáng̃an, caliguílan.</span> -</p> -<p id="e.revolcarse" class="hw"><span class="sc">Revolcarse</span>. = <span lang="ceb">Liguid, lonáng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revolear</span>. V. <i><a href="#e.revolotear">Revolotear</a></i>. -</p> -<p id="e.revolotear" class="hw"><span class="sc">Revolotear</span>. = <span lang="ceb">Paglupád lupád sa pagcalibót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revoloteo</span>. = <span lang="ceb">Pagcalupád lupád sa pagcalibót, sa pagcalicó licó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revoltillo</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a nagobót, ng̃a nasácot sa oaláy cahosáyan. * Pagcabóloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revolton</span>. = <span lang="ceb">Olod ng̃a magadáot sa mg̃a dajon sa mg̃a tanúm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revoltoso</span>. = <span lang="ceb">Cundátan. * Suquíhan, masinocólon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revolucion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácot, pagcacótao. * <span class="corr" id="xd31e160535" title="Fuente: Pacalícos">Pagcalícos</span>, pagcalibót. * Pagcabóloc, pagcaálsa. * Pagcabálhin sa pagcabútang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revolucionario</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagcaálsa. * Ang suquíhan, masinocólon sa mg̃a ponóan. * Ang pang̃ólo -sa obán ng̃a mg̃a táuo, arón manóqui sa mang̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revolvedero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagasacótan, ng̃a pagacutáoan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revolvedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magacútao, ang magasácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revolver</span>. = <span lang="ceb">Cutao, sacót. * Log-ó. * Pagbórbor, paglíquit, pagpótus. * Paglíng̃i, paglíng̃io, -pagbalilíquid. * Pagcúndat. * Pagálsa, pagsócol sa mg̃a ponóan. * Pagsíbog sa dalan -ng̃a linácoan ng̃a daan. * Paghúna húna ug maáyo. * Pagtúyoc, paglíso, paglícos, paglibót. * Pagtaquílid, paglíso sa nagahígda. * Pagláin, pagdáot sa tiempo. * Pagcasalá -sa laláqui <span class="pageNum" id="pb290">[<a href="#pb290">290</a>]</span>ug sa babáye. * Pagbíquil sa mg̃a cabobót-on, pagsámbag arón magacaáoay ang mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revolvimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácot, pagcacútao, pagcalog-ó. * Pagcabórbor, pagcalíquet, pagcalíquin, pagcapótus.</span> -</p> -<p id="e.revoque" class="hw"><span class="sc">Revoque</span>. = <span lang="ceb">Pagbólit sa apog con sa yeso sa mang̃a bongbong, sa mg̃a pared.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revuelco</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíguid, pagcalonáng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revuelo</span>. = <span lang="ceb">Pagcalupád ng̃a icadúha sa mg̃a langgam. * Pagcatúyoc sa paglupád.</span> * De. = <span lang="ceb">Sa madalí, sa malágmit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revuelta</span>. = <span lang="ceb">Pagcatúyoc, pagcalíso, pagcalibót ng̃a icadúha. * Pagcaálsa, pagcasócol sa mg̃a ponóan. -* Pagcabálhin sa húna húna. * Pagcaáoay, pagcalális lalis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revueltamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasácot, sa oaláy cahusáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Revuelto</span>. = <span lang="ceb">Cundátan. * Ang malisód pagasabóton ug pagcatogcálon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rey</span>. = <span lang="ceb">Hari. * Magbalátay, ang magabántay sa mang̃a baboy. * Táuo ng̃a malólot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reyerta</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay, pagcalális lalis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Reyezuelo</span>. = <span lang="ceb">Dato, ponóan. * Langgam. * Hari hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rezado</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃ádye sa mg̃a Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rezador</span>. = <span lang="ceb">Tigpang̃ádye, ang mang̃ádye caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rezagante</span>. = <span lang="ceb">Ang nahabílin sa oláhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rezagar</span>. = <span lang="ceb">Pagbílin sa oláhi. * Pagbáyan bayan sa bisan onsang buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rezar</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃ádye. * Pagbagólbol, pagbagótbot.</span> -</p> -<p id="e.rezelador" class="hw"><span class="sc">Rezelador</span>. = <span lang="ceb">Ang mataháp, matahápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rezelamiento</span>. = <span lang="ceb">Catáhap pagcatáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rezelo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rezeloso</span>. V. <i><a href="#e.rezelador">Rezelador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rezno</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rezo</span>. = <span lang="ceb">Pang̃adyéon. * Pagpang̃ádye sa mg̃a Padre.</span> -</p> -<p id="e.rezongador" class="hw"><span class="sc">Rezongador</span>. = <span lang="ceb">Tigbagólbol, tigbagótbot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rezongar</span>. = <span lang="ceb">Bagólbol, bagótbot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rezongon</span>. V. <i><a href="#e.rezongador">Rezongador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rezumadero</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a mahonób. * Ang lugar ng̃a pagahonóban. * Ang guitigúman sa nahonób.</span> -</p> -<p id="e.rezumarse" class="hw"><span class="sc">Rezumarse</span>. = <span lang="ceb">Paghonób, pagágui sa tubig, sa bino, &c., sa surlánan.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cri" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cri.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">RI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ria</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa subá ng̃a harúul sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Riada</span>. = <span lang="ceb">Baháng dagcó, pagcalonóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Riachuelo</span>. = <span lang="ceb">Subáng diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Riatillo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ribadoquin</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa luthang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ribaldería</span>. = <span lang="ceb">Batásan sa tampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ribazo</span>. = <span lang="ceb">Ogdo, yota ng̃a may pagcahanáyhay ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ribeldo</span>. = <span lang="ceb">Tampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ribera</span>. = <span lang="ceb">Baybáyon sa dagat ug sa subá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ribereño</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a baybáyon, sa mg̃a daplin sa dagat ug sa subá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Riberico</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a hayúpan ng̃a díli magabálhin sa lugar ng̃a pagacán-an nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ribero</span>. = <span lang="ceb">Ogdo ng̃a magáma sa mg̃a bogsoc ug sa mg̃a sagbot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ribete</span>. = <span lang="ceb">Pinicó sa daplin sa mg̃a sirsid sa mg̃a panápton. * Bisan onsa ng̃a nadúgang sa bisan -diin. * Bilit, quiquim.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ribetear</span>. = <span lang="ceb">Pagpílo sa mg̃a sirsir sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ricacho</span>. V. <i><a href="#e.ricazo">Ricazo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ricadueña</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a asáoa sa dagcóng táuo, sa arunáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ricaembra</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ricahombría</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a guicahing̃álan, niádtong tiempo, sa mg̃a dagcóng táuo sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ricamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamahál. * Sa pagcadághan. * Sa pagcaarunáhan.</span> -<span class="pageNum" id="pb290a">[<a href="#pb290a">290</a>]</span></p> -<p id="e.ricazo" class="hw"><span class="sc">Ricazo</span>. = <span lang="ceb">Arunáhan, salapían, dato caáyo.</span> -</p> -<p id="e.ricial" class="hw"><span class="sc">Ricial</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guitámnan sa cumpay sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rico</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa mahál, hamíli, ug sa bilírhon ng̃a guinicánan. * Salapían, salapiánon, arunáhan, -dato. * Maáyo, malalím.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ricohombre</span>. = <span lang="ceb">Dagcóng táuo sa canhing tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ridículamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabótang ng̃a hing̃alatáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ridiculez</span>. = <span lang="ceb">Polong con buhat ng̃a díli macaígo, ng̃a tacús ng̃a pagacatáoan. * Pagcacúti cuti -sa gaoi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ridiculizar</span>. = <span lang="ceb">Pagtámay, pagyúbit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ridículo</span>. = <span lang="ceb">Ang lain caáyo, ang hing̃alatáuan. * Bisan onsa ng̃a oaláy bale caáyo, ng̃a oaláy -pulús, ng̃a tacús ng̃a pasipád-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ridiculoso</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Riego</span>. = <span lang="ceb">Pagcabó-bo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Riel</span>. = <span lang="ceb">Liguid, pinótol ng̃a holohatáas sa buláoan con salapí ng̃a baol pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rielera</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa puthao ng̃a bohóan, ng̃a pagabo-bóan sa salapí, sa buláoan, &c., ng̃a -tinúnao, sa pagbúhat sa mg̃a liguid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rienda</span>. = <span lang="ceb">Corea, cordon, pisi ng̃a guihocót sa <span class="corr" id="xd31e160985" title="Fuente: preno-sa">preno sa</span> mg̃a cabayo, &c., ng̃a pagacáptan sa magacabayo sa pagpogóng caníla. * Pagcabántay, pagcapogóng sa mg̃a polong ug sa mg̃a buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Riente</span>. = <span lang="ceb">Ang magacatáoa, hing̃atáua, comalatáoa, tigcatáoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Riesgo</span>. = <span lang="ceb">Catáhap, catahápan sa icadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rieto</span>. V. <i><a href="#e.reto">Reto</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rifa</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay, pagcalális lalis. * Pagcaripa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rifador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaripa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rifadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcaguísi sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rifar</span>. = <span lang="ceb">Pagáoay, paglális lalis. * Pagripa. * Pagguísi sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rifirrafe</span>. = <span lang="ceb">Pagcalális lalis ng̃a diótay, ng̃a agui lamang.</span> -</p> -<p id="e.rigidamente" class="hw"><span class="sc">Rígidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa hinogtánay gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rigidez</span>. = <span lang="ceb">Pagcagáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rígido</span>. = <span lang="ceb">Magáhi. * Matinumánon ng̃a hingpit.</span> -</p> -<p id="e.rigor" class="hw"><span class="sc">Rigor</span>. = <span lang="ceb">Pagcaháit sa tugnao. * Pagcatúman ng̃a hogót caáyo. * Cagáhi sa gaoi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rigorosamente</span>. V. <i><a href="#e.rigidamente">Rígidamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rigoroso</span>. V. <i><a href="#e.riguroso">Riguroso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Riguridad</span>. V. <i><a href="#e.rigor">Rigor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rigurosamente</span>. V. <i><a href="#e.rigidamente">Rígidamente</a></i>. -</p> -<p id="e.riguroso" class="hw"><span class="sc">Riguroso</span>. = <span lang="ceb">Maháit, magáhi, matinumánon ng̃a guilabíhan ug hogót caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rija</span>. = <span lang="ceb">Samad ng̃a diótay sa calimotáo sa mg̃a matá. * Pagcaáoay, pagcagobót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rijador</span>. V. <i><a href="#e.rijoso">Rijoso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rijo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaólag.</span> -</p> -<p id="e.rijoso" class="hw"><span class="sc">Rijoso</span>. = <span lang="ceb">Ang naándam sa pagáoay, maquigaoáyon. * Cundátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rimar</span>. = <span lang="ceb">Pagbólong. * Pagpaquigásoy, pagsósi, pagpaquigsáyod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rimbombante</span>. = <span lang="ceb">Ang nagacanógcog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rimbombar</span>. = <span lang="ceb">Pagcanógcog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rimbombo</span>. = <span lang="ceb">Pagcacanógcog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rimero</span>. = <span lang="ceb">Tapoc, ogdo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rincon</span>. = <span lang="ceb">Sooc. * Lugar sa hilit, lugar ng̃a tinágo, baláy ng̃a caugalíng̃on sa tagsa tagsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rinconada</span>. = <span lang="ceb">Sooc, sam-oc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ringonera</span>. = <span lang="ceb">Lamesang diótay ng̃a ipahaáng̃ay sa mg̃a sooc sa mg̃a solód sa mg̃a baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ringla</span>. V. <i><a href="#e.ringlera">Ringlera</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ringle</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.ringlera" class="hw"><span class="sc">Ringlera</span>. = <span lang="ceb">Pagcataláy, pagcataláytay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ringlero</span>. = <span lang="ceb">Barlis ng̃a paganóntan sa mg̃a báta ng̃a nanagtóon sa pagsúlat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ringonrango</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan ng̃a guilabíhan, ng̃a díli quinahánglan, sa mg̃a sulat ug sa bisan diin.</span> -<span class="pageNum" id="pb291">[<a href="#pb291">291</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Rinoceronte</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opát ca tiil sa África ug sa Asia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Riña</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay, pagcalális lalis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Riñon</span>. = <span lang="ceb">Amimíslon. * Ang solód sa yota ug sa bisan onsang lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Riñonada</span>. = <span lang="ceb">Panit panit sa sebo, ang tamboc ng̃a nagapótus sa mg̃a amimíslon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rio</span>. = <span lang="ceb">Subá, cadaghánan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Riolada</span>. = <span lang="ceb">Pagcating̃ób ng̃a dong̃an sa daghánan ng̃a mg̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Riostra</span>. = <span lang="ceb">Salagúnting ng̃a magapogóng sa usá ca halígue.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ripia</span>. = <span lang="ceb">Papán ng̃a manípis ng̃a baol pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ripiar</span>. = <span lang="ceb">Pagtámbac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ripio</span>. = <span lang="ceb">Ang nahabílin ng̃a bia sa mg̃a buhat sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c., mg̃a pinótol -ng̃a cahoy, mg̃a sinápsap, mang̃a bató, mang̃a tesa ng̃a boong, &c., &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Riqueza</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa catigayónan. * Sa manggar, sa mg̃a hayúpan, sa salapí, &c. * Puhónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Risa</span>. = <span lang="ceb">Catáoa, taoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Risada</span>. V. <i><a href="#e.risotada">Risotada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Risco</span>. = <span lang="ceb">Pangpang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Riscoso</span>. = <span lang="ceb">Capangpáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Risibilidad</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa pagcatáoa: ang̃ay lamang sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Risible</span>. = <span lang="ceb">Táuo, cay arang sia magcatáoa ug buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Risiblemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabótang ng̃a hing̃alatáoan.</span> -</p> -<p id="e.risotada" class="hw"><span class="sc">Risotada</span>. = <span lang="ceb">Pagcatalírhay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ríspido</span>. = <span lang="ceb">Maháit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ristra</span>. = <span lang="ceb">Tinóhog sa mg̃a siboyas ug mg̃a ajos. * Pagcataláy, pagcasonód sonód sa mg̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Risueño</span>. = <span lang="ceb">Cataoáon, macatáuon, mahing̃alatáuon, matáoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rita</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a igatáoag sa mg̃a baquero sa mg̃a hayúpan ng̃a guibantáyan nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rito</span>. = <span lang="ceb">Batásan. * Tolománon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ritual</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a guisolátan sa mg̃a tolománon sa Singbahán. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a tolománon -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rival</span>. = <span lang="ceb">Ang magaílog sa lain sa bisan onsa ng̃a guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rivalidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaílog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rivalizar</span>. V. <i><a href="#e.competir">Competir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rivera</span>. V. <i><a href="#e.arroyo">Arroyo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Riza</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáot, pagcagobá, pagcaláglag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rizado</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a conót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rizal</span>. V. <i><a href="#e.ricial">Ricial</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rizar</span>. = <span lang="ceb">Pagcólong. * Pagconót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rizo</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólong sa bohóc, bohóc ng̃a quinólong.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cro" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cro.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">RO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ro</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a icabóa sa mg̃a bátang diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roano</span>. = <span lang="ceb">Cabayo ng̃a guisinambágan sa balahíbo ng̃a molomaputí ug bolobulágao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rob</span>. = <span lang="ceb">Dugá sa mg̃a bong̃a ng̃a sináctan sa dugós con sa asúcal ug linóto hasta ng̃a mahágcot -hagcot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Robada</span>. = <span lang="ceb">Cadacóon sa yota ng̃a pagatámnan, sa Nabarra.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Robador</span>. = <span lang="ceb">Ang mang̃áoat, caoatán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Robaliza</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Róbalo</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Robar</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃áoat, pagticás, pagcáhas. * Pagtában sa mg̃a babáye. * Pagcáncan sa mg̃a subá -sa yota sa caduúlan. * Pagcúha sa maáyong buot sa isigcatáuo. * Pagbótang sa ubán -ng̃a mg̃a dahon sa baraja sa mg̃a táuo ng̃a nanagsugál, ug pagcúha sa lain ng̃a dahon -sa maong baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Robin</span>. = <span lang="ceb">Tayá sa mg̃a tumbága.</span> -<span class="pageNum" id="pb291a">[<a href="#pb291a">291</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Robladero</span>. = <span lang="ceb">Lansang ng̃a masáyon pagabalícon ug pagapicóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Robladura</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálic pagcapicó sa lansang, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roblar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálic, pagpicó sa tomóy sa lansang, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roble</span>. = <span lang="ceb">Cahoy sa España. * Bisan onsa ng̃a magáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Robledal</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a roble.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Robledo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roblizo</span>. = <span lang="ceb">Malíg-on, matíga, magáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roblon</span>. = <span lang="ceb">Lansang ng̃a pagabalícan ug pagapicóan sa tomóy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Robo</span>. = <span lang="ceb">Pagcapang̃áoat, pagcaticás, pagcacáhas, quináoat. * Pagcatában sa mg̃a babáye. * Pagcacóha -sa mg̃a dahon sa baraja, sa tapoc. * Socod sa trigo, &c., sa Nabarra.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roboracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacosóg, pagcalíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roborante</span>. = <span lang="ceb">Ang magapacosóg, ang magapalíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roborar</span>. = <span lang="ceb">Pagpacosóg, paglíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roborativo</span>. V. <i>Roborador</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Robra</span>. = <span lang="ceb">Calig-ónan sa bisan onsa ng̃a guipálit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Robramiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíg-on sa guipálit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Robrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa papel ng̃a sinolátan sa pagcalíg-on sa guipálit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Robustamente</span>. = <span lang="ceb">Sa calig-ónan, sa cosóg.</span> -</p> -<p id="e.robustez" class="hw"><span class="sc">Robustez</span>. = <span lang="ceb">Cosóg, calig-ónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Robusto</span>. = <span lang="ceb">Cosgon, cosógon, mang̃osóg. * Malíg-on. * Táuo sa dagcóng hosóg, sa maáyong quinabúhi, -maáyong laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roca</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a magáhi caáyo, pangpang, bisan onsa ng̃a magáhi, malíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rocadero</span>. = <span lang="ceb">Olo olo sa galíng̃an ng̃a pagaborbóran sa loli. * Calo calo ng̃a icalíg-on sa loli -ng̃a guibórbor sa galíng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rocalla</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a batóng magamáy. * Mg̃a cuentas sa salamín, ng̃a igabúhat sa mg̃a -rosario.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roce</span>. V. <i><a href="#e.fricacion">Fricacion</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcaháplos. * Pagcahigála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rociada</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáblig. * Pagcacátag. * Pagcalíbac libac. * Pagcacasabá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rociadera</span>. V. <i><a href="#e.regadera">Regadera</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rociado</span>. = <span lang="ceb">Ang nahomód sa ton-og, sa yamog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rociador</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagsáblig sa panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rociadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáblig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rociamiento</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rociar</span>. = <span lang="ceb">Paghólog sa yota sa ton-og, sa yamog, sa ulan ng̃a magamáy caáyo. * Pagsáblig.</span> -</p> -<p id="e.rocin" class="hw"><span class="sc">Rocin</span>. = <span lang="ceb">Cabayo ng̃a molomalágsot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rocinal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a rocin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rocinante</span>. V. <i><a href="#e.rocin">Rocin</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rocío</span>. = <span lang="ceb">Yamog, ton-og. * Ulan ng̃a díli madúgay ng̃a muágui lang. * <span class="corr" id="xd31e161798" title="Fuente: Papcasáblig">Pagcasáblig</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roda</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a dagcó ug balicó ng̃a catapúsan sa mg̃a ulín sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodaballo</span>. = <span lang="ceb">Isda ng̃a molomalíng̃in. * Táuo ng̃a malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodada</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a mahabílin sa guiaguían sa mg̃a rueda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodadero</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon <span class="corr" id="xd31e161833" title="Fuente: magalígid">magalíguid</span>, magatúyoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodadizo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodado</span>. = <span lang="ceb">Balahíbo sa mg̃a cabayo ng̃a sinambágan sa color ng̃a maítom ug bulágao con molomaputí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodador</span>. = <span lang="ceb">Ang magalíguid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodadura</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e161860" title="Fuente: Pagcalígid">Pagcalíguid</span>, pagcatúyoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodaja</span>. = <span lang="ceb">Malíng̃in ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodaje</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodante</span>. = <span lang="ceb">Ang magalíguid, ang magatúyoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodapié</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a guitáod sa libót sa mang̃a catre sa mg̃a higdáan, arón díli madayág -ang mg̃a tiil. * Piníntal sa mg̃a baláy, sa mg̃a Singbahán, &c., ng̃a harúul sa yota, -harúul sa salog. * Papán ng̃a ibótang sa mg̃a balcon, arón díli madayág ug díli <span class="pageNum" id="pb292">[<a href="#pb292">292</a>]</span>maquíta onta ang mg̃a tiil ug mg̃a paa sa mg̃a táuo ng̃a manámbo.</span> -</p> -<p id="e.rodar" class="hw"><span class="sc">Rodar</span>. = <span lang="ceb">Palíguid, pagtúyoc, paglíso. * Paghólog sa hatáas caáyo. * Pagíbog, pagpanghináot -sa bisan onsa. * Pagsonód sonód sa mg̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodeador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatúyoc, ang magalibót, ang magalícos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodear</span>. = <span lang="ceb">Pagtúyoc, paglíso, paglibót. * Paglicó licó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodela</span>. = <span lang="ceb">Tamíng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodelero</span>. = <span lang="ceb">Ang magaáoay sa tamíng. * Olitáo ng̃a cundátan, ng̃a magasúroy soroy sa gabíy ng̃a -sangcap sa hing̃aníban ug sa tamíng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodeo</span>. = <span lang="ceb">Pagcalibót, pagcatúyoc, pagcalícos, pagcalíso. * Pagcalicó licó. * Pagcabáyan bayan. -* Pagcabalíbad, calaguéuan arón díli onta itúg-an ang matúod. * Catilíngban sa mg̃a -caoatán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodero</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodete</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a malíng̃in ug lopiac ng̃a apil sa mg̃a bahin sa mg̃a máquina. * Pinángco. -* Malíng̃in sa panápton, ng̃a ibútang sa olo, arón pagatongtóng̃an sa bisan onsa ng̃a -guilócdo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodilla</span>. = <span lang="ceb">Tohod. * Noog sa pagpáhid sa salog, sa mg̃a pinggan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodillada</span>. V. <i><a href="#e.rodillazo">Rodillazo</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcalóhor sa usá ca tohod.</span> -</p> -<p id="e.rodillazo" class="hw"><span class="sc">Rodillazo</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc ng̃a guipócpoc sa tohod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodillera</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a ibútang sa pagdáyan dayan sa mg̃a tohod. * Tupac ng̃a ibútang sa mg̃a -calson, &c., sa tong̃ód sa mg̃a tohod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodillero</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a tohod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodillo</span>. = <span lang="ceb">Danglag, latang. * Batóng dagcó ug malíng̃in, ng̃a ipalíguid sa pagdásoc sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodilludo</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagcóng mg̃a tohod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rododafne</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, adelpa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodimiel</span>. = <span lang="ceb">Sacót sa mg̃a bolac, sa mg̃a rosa ug sa dogós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodrigar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa mg̃a tocó sa mg̃a paras ug sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodrigazon</span>. = <span lang="ceb">Túig ng̃a igabútang sa mg̃a tocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rodrigon</span>. = <span lang="ceb">Tocó, soláy ng̃a ibútang sa mg̃a paras ug sa mg̃a cahoy, sa pagpogóng sa mg̃a sang̃á -ug sa mg̃a balágon arón díli onta mang̃abalí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magacótcot, hing̃ótcot, tigcótcot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roedura</span>. = <span lang="ceb">Pagcacótcot. * Ang quinótcot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roela</span>. = <span lang="ceb">Tipac sa buláoan con sa salapí sa dagoay sa usá ca panácsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roer</span>. = <span lang="ceb">Cotcot, quitquit, quibquib, obob. * <span class="corr" id="xd31e162068" title="Fuente: Papcágod">Pagcágod</span>, pagcóha sa mahínay hinay sa bisan onsa. * Pagpasáquet, paglisód, paggóol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roete</span>. = <span lang="ceb">Bino sa dugá sa mg̃a granada, ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rogacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaámpo, pagcapang̃áyo, pagcapang̃amúyo, pagpang̃aliópo. * Procesion ng̃a pang̃adyéan -sa mg̃a letanías.</span> -</p> -<p id="e.rogador" class="hw"><span class="sc">Rogador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaámpo, ang mang̃adyé, ang mang̃amúyo, ang mang̃aliópo, ang mang̃áyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rogante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rogar</span>. = <span lang="ceb">Pagampó, pagpang̃áyo, pagpang̃amúyo, pagpang̃aliópo, pagháng̃io. * Paghúna húna, pagpalándong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rogativa</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e162112" title="Fuente: Prosesion">Procesion</span> ng̃a guisúgo sa mg̃a ponóan, sa pagpang̃áyo sa Dios ug sa pagháng̃io sa iang mg̃a -calóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rogatito</span>. V. <i><a href="#e.rogador">Rogador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roido</span>. = <span lang="ceb">Talamáyon, diótay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rojear</span>. = <span lang="ceb">Pagíng̃on sa color ng̃a bolágao, mapolá.</span> -</p> -<p id="e.rojez" class="hw"><span class="sc">Rojez</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a bulágao, mapolá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rojizo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rojo</span>. = <span lang="ceb">Mapolá, bulágao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rojura</span>. V. <i><a href="#e.rojez">Rojez</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rol</span>. = <span lang="ceb">Listáhan, padron.</span> -<span class="pageNum" id="pb292a">[<a href="#pb292a">292</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Roldana</span>. = <span lang="ceb">Malíng̃in ng̃a guibútang sa si-si sa mg̃a moton, ug ng̃a pagadalagánan sa mg̃a pisi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rolde</span>. = <span lang="ceb">Alírong sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rollar</span>. = <span lang="ceb">Paglíquit, paglácon, pagbórbor, pagpótus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rollete</span>. V. <i><a href="#e.rollo">Rollo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rollizo</span>. = <span lang="ceb">Malíng̃in. * Táuo ng̃a matámboc, supang.</span> -</p> -<p id="e.rollo" class="hw"><span class="sc">Rollo</span>. = <span lang="ceb">Liguid. * Bisan onsa ng̃a hatáas ug malíng̃in. * Bató sa tubig ng̃a hatáas ug malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Romadizarse</span>. = <span lang="ceb">Pagsíp-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Romadizo</span>. = <span lang="ceb">Sip-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Romana</span>. = <span lang="ceb">Timbáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Romanador</span>. = <span lang="ceb">Dila dila sa timbáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Romance</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e162250" title="Fuente: Pinamólog">Pinamólong</span> sa mg̃a catsila, sa mg̃a castellano. * Balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Romancear</span>. = <span lang="ceb">Paghúar sa pinamólong sa mg̃a castellano sa sulat con sa pinamólong ng̃a lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Romancero</span>. = <span lang="ceb">Ang magacanta ug magabúhat sa mg̃a balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Romanear</span>. = <span lang="ceb">Pagtímbang sa romana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Romaneo</span>. = <span lang="ceb">Pagcatímbang sa romana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Romanero</span>. = <span lang="ceb">Dila dila sa timbáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Romano</span>. = <span lang="ceb">Ang natáuo sa Roma. * Ang nahatong̃ód sa Roma. * Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a -iríng ng̃a guibarlísan pagbalábag sa balahíbo sa mg̃a barlis ng̃a maítom ug bolobulágao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Romanzon</span>. = <span lang="ceb">Balac ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Romanza</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Romeraje</span>. V. <i><span class="corr" id="xd31e162316" title="Fuente: Pregrinacion">Peregrinacion</span></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Romeral</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a romero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Romería</span>. V. <i><a href="#e.peregrinacion">Peregrinacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Romero</span>. V. <i><a href="#e.peregrino">Peregrino</a></i>. * <span lang="ceb">Tanóm, romero. * Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Romi ó Romin</span>. = <span lang="ceb">Dulao, asafran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Romo</span>. V. <i><a href="#e.obtuso">Obtuso</a></i>. * Pislat, pislong, pisláton, táuo sa diótay ng̃a ilong. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rompecoches</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a mabága sa balahíbo sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rompedera</span>. = <span lang="ceb">Paló, bacbac sa mg̃a mananálsal sa pagbúhat sa mg̃a bohó sa puthao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rompedero</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mabóong ug mabalí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rompedor</span>. = <span lang="ceb">Táuo <span class="corr" id="xd31e162391" title="Fuente: mg̃a">ng̃a</span> magaguísi caáyo sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rompedura</span>. V. <i><a href="#e.rotura">Rotura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Romper</span>. = <span lang="ceb">Pagbóong, <span class="corr" id="xd31e162409" title="Fuente: pabalí">pagbalí</span>, pagtípac, pagtípic. * Pagguísi. * Pagcágod caáyo. * Pagdáro sa nahaóna pa sa yota. -* Pagbohó. * Pogbócad sa mg̃a bulac. * Pagtoróc, pagguítib sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a -cahoy. * Pagtalápas, paglípas sa mg̃a catungdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rompiente</span>. = <span lang="ceb">Hunásan, tacot ng̃a pagapusáan sa mg̃a balod sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rompimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóong, pagcabalí. * Pagcadáro pagóna sa yota. * Pagcaáoay, pagcabíquil biquil -sa mg̃a cabobót-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ron</span>. = <span lang="ceb">Aguardiente ng̃a magáma sa asúcar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ronca</span>. = <span lang="ceb">Pagcahólot, pagcahomót ng̃a guican sa pagcaándac. * Calaínan sa hing̃aníban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roncador</span>. = <span lang="ceb">Ang magahagóc. * Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roncamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabáol. * Sa pagcaoaláy abi abi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roncar</span>. = <span lang="ceb">Hagóc. * Paghólot, paghómot sa pagcaándac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ronce</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a icaálam alam, igaógay ogay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roncear</span>. = <span lang="ceb">Pagbáyan bayan. * Pagálam alam, pagógay ogay. * Pagcaoláhi sa sacayán ng̃a moábay sa ubán.</span> -</p> -<p id="e.ronceria" class="hw"><span class="sc">Roncería</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáyan bayan, pagcatápol, pagcatacá. * Pagcaálam alam, pagcaógay ogay. * Pagcabóg-at -sa mang̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roncero</span>. = <span lang="ceb">Madugáyon, matalác-on. * Ang magaálam alam, ang magaógay ogay. * Sacayán ng̃a mabóg-at, -ng̃a oaláy tulin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ronco</span>. = <span lang="ceb">Ang napagáo.</span> -</p> -<p id="e.roncha" class="hw"><span class="sc">Roncha</span>. = <span lang="ceb">Labhag. * Lapáca, dopáng. * Labod. * Limbong sa pagcúha sa salapí sa isigcatáuo. * -Higos ng̃a malíng̃in sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ronchar</span>. = <span lang="ceb">Paglábhag, pagdopáng, paglábod.</span> -<span class="pageNum" id="pb293">[<a href="#pb293">293</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Ronchon</span>. V. <i><a href="#e.roncha">Roncha</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ronda</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóroy soroy. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagsóroy soroy sa pagbántay. * -Sogál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rondador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasóroy soroy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rondar</span>. = <span lang="ceb">Pagsóroy soroy sa gabíy sa pagbántay sa longsod. * Paglibót, paglíso liso, pagtúyoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rondí ó Rondiz</span>. = <span lang="ceb">Nauong ng̃a labíng dagcó sa mg̃a batóng mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rondin</span>. = <span lang="ceb">Pagcabántay sa usá ca cabo sa mg̃a soldados, sa gabíy sa libót sa mg̃a cota, sa pagsolóng -ug paghíling sa ubán ng̃a mg̃a bantay, arón managtúman sa ilang mg̃a catungdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rondon</span> (de). = <span lang="ceb">Sa oaláy catáhap ug cahádloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ronquear</span>. = <span lang="ceb">Pagpagáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ronquedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcapagáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ronquera</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ronquido</span>. = <span lang="ceb">Pacahagóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ronza</span> (á la). = <span lang="ceb">Paglíguid sa usá ca sacayán dapit sa guiguicánan sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ronzal</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a guibútang sa liog sa mg̃a mananáp, sa paghocót caníla sa calán-an con sa -lain ng̃a lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ronzar</span>. = <span lang="ceb">Pagósap sa bisan onsa ng̃a magáhi. * Paglíhoc, pagóyog sa bisan onsang mabúg-at, sa -pagtábang sa mg̃a liguat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roña</span>. = <span lang="ceb">Nuca. * Dalícdic, daqui. * Limbong, laláng. * Hugao, buling ng̃a nadocót caáyo. * -Cadáot. * Pagcadaútan sa batásan ng̃a magatacód sa ubán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roñería</span>. = <span lang="ceb">Limbong, pagcalaláng. * Pagcadaguínot. * Pagcahúgao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roñoso</span>. = <span lang="ceb">Nucáon, dalicdícon. * Hugáoan, bulíng̃on. * Malaláng̃on, malimbóng̃on. * Hicáoan, -daguinótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ropa</span>. = <span lang="ceb">Panápton, bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ropaje</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a guitápot sa lauas, bisti. * Cadaghánan sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ropálico</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ropavejería</span>. = <span lang="ceb">Tiendáhan ng̃a <span class="corr" id="xd31e162662" title="Fuente: pabaligyáan">pagabaligyáan</span> sa mg̃a bisti ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ropavejero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa mg̃a bisting daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ropería</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcaropero. * Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a bisti ng̃a bag-o ug binúhat -na. * Solód sa mg̃a caparían ng̃a pagatipígan ug pagaandáman sa mg̃a bisti sa mg̃a -Padreng tanán. * Opicio sa pagbántay ug sa paghúput sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ropero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa mg̃a bisting bag-o ug binúhat na. * Ang magabántay ug magaalíma -sa bisti sa mg̃a Padre sa mg̃a caparían. * Ang báta ng̃a magabántay sa bisti sa mg̃a -baquero, sa mg̃a magbalántay sa mg̃a hayúpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ropeta</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.ropilla">Ropilla</a></i>. -</p> -<p id="e.ropilla" class="hw"><span class="sc">Ropilla</span>. = <span lang="ceb">Bisting hamóbo ug manggásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ropon</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a hatáas, ng̃a iibábao sa ubán ng̃a mg̃a bisti.</span> -</p> -<p id="e.roqueda" class="hw"><span class="sc">Roqueda</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a <span class="corr" id="xd31e162719" title="Fuente: gaidaghánan">guidaghánan</span> sa mg̃a batóng magáhi, sa mg̃a pangpang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roquedal</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roquedo</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a magáhi, pangpang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roqueño</span>. V. <i><a href="#e.roqueda">Roqueda</a></i>. * <span lang="ceb">Ang magáhi caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roquero</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a pangpang. * Ang guibúhat sa lugar ng̃a capangpáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roquete</span>. = <span lang="ceb">Bisti sa mg̃a Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rorro</span>. = <span lang="ceb">Bátang diótay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rosa</span>. = <span lang="ceb">Rosa, bulac sa rosal. * Aláp-ap ng̃a malíng̃in ug mapolá. * Calaínan sa diamante, -sa batóng mahál. * Bisan onsa ng̃a guibúhat, sa panápton, sa papel, &c., sa dagoay -sa rosa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rosada</span>. V. <i><a href="#e.escarcha">Escarcha</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rosado</span>. = <span lang="ceb">Ang may color sa rosa. * Bisan onsa ng̃a guisáctan sa mg̃a rosa, lana, dogós, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rosal</span>. = <span lang="ceb">Cahoy cahoy, tanóm ng̃a magabólac sa mg̃a rosa.</span> -<span class="pageNum" id="pb293a">[<a href="#pb293a">293</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Rosariero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a rosarios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rosario</span>. = <span lang="ceb">Tinóhog sa mg̃a cuentas ng̃a guibútang sa tinagpólo. * Cadaghánan sa mg̃a amahán namo -ug maghimáya ca María ng̃a guipang̃ádye ug pagaisípon sa mg̃a cuentas sa rosario. -* Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nang̃ádye sa rosario.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rosca</span>. = <span lang="ceb">Malíng̃in ng̃a guibuhátan paglibót ug pagtúyoc tuyoc, hasta sa tomóy, sa usá ca canal. -* Calaínan sa dagoay sa tinápay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Róseo</span>. = <span lang="ceb">Ang may color sa rosa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rosero</span>. = <span lang="ceb">Ang magadaguínot sa mg̃a bulac sa asafran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rosicler</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a buhi caáyo maíng̃on sa color sa rosa. * Calaínan sa salapí ng̃a mahál caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rosillo</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a bulágao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roso</span>. = <span lang="ceb">Bulágao.</span> * Á roso y velloso. = <span lang="ceb">Sa oaláy magagáoas, sa oaláy mahamísic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rosolí</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon ng̃a magáma sa aguardiente, sa asúcar, sa canela, sa anís ug sa obán pang -mg̃a panácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rosquete</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa dagoay sa tinápay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rosquilla</span>. = <span lang="ceb">Minása ng̃a malíng̃in ug matám-is, ng̃a maáyo sa sopas sa socolate. * Mananáp ng̃a -diótay ng̃a magadáot sa ubán ng̃a mg̃a tanáman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rostrillo</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan sa salapí, sa buláoan, &c., ng̃a ipahaáng̃ay sa libót sa nauong sa mg̃a -laráoan ni María Santísima.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rostrituerto</span>. = <span lang="ceb">Ang nagacolíot, ang nabolíng̃-it ug nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rostro</span>. = <span lang="ceb">Nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rota</span>. = <span lang="ceb">Pagcagubá sa mg̃a pang̃obátan sa ilang caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rotacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatúyoc, pagcalibót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rotamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaótan caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rotante</span>. = <span lang="ceb">Ang magatúyoc, ang magalíguid, ang magalíso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rotar</span>. V. <i><a href="#e.rodar">Rodar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roto</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a oaláy caúlao, maólag, sa daótan ng̃a batásan. * Ang guiguisían sa mg̃a bisti, -ang nagabísti sa mg̃a noog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rótula</span>. = <span lang="ceb">Ang bocóg ng̃a malíng̃in sa mg̃a tohod sa mg̃a táuo <span class="corr" id="xd31e162948" title="Fuente: ng">ug</span> sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rotular</span>. = <span lang="ceb">Pagbútang sa mg̃a sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rotulata</span>. V. <i><a href="#e.rotulo">Rótulo</a></i>. -</p> -<p id="e.rotulo" class="hw"><span class="sc">Rótulo</span>. = <span lang="ceb">Sulat ng̃a ibútang sa mg̃a libro, &c., ng̃a casayóran sa táuo ng̃a nagabúhat ug sa -nahamótang sa maong libro, &c. * Ang papel ng̃a sinolátan ng̃a ipílit sa cadaigánan, -arón hibalóan ug bisan onsa sa cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rotundidad</span>. V. <i><a href="#e.redondez">Redondez</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rotundo</span>. V. <i><a href="#e.redondo">Redondo</a></i>. -</p> -<p id="e.rotura" class="hw"><span class="sc">Rotura</span>. = <span lang="ceb">Bohó. * Pagcabóong, pagcabalí. * Pagcadáro pagóna sa yota. * Pagcadaótan, pagcalágsot -sa batásan, pagcaólag, pagcaláo-ay, pagcang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roturar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat pagóna, sa nahaóna pa, sa yota, sa pagpúgas ug sa pagtanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roya</span>. = <span lang="ceb">Saquét sa obán ng̃a mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roza</span>. = <span lang="ceb">Caíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rozador</span>. = <span lang="ceb">Ang magacaíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rozadura</span>. V. <i><a href="#e.fricacion">Fricacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rozagante</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a hatáas ug matahóm. * Maníndot, maáñag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rozamiento</span>. V. <i><a href="#e.fricacion">Fricacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rozar</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíng̃in. * Pagsípsip sa mg̃a mananáp.</span> * V. <i><a href="#e.raer">Raer</a></i>. * <span lang="ceb">Paghícap, pagcóbil sa bisan onsa, sa mahínay, sa ibábao lamang. * Pagpándol, pagsámad -sa usá ca tiil sa lain ng̃a tiil. * Pagábian, paghigála. * Pagíng̃on, pagsáma sa usá -ca butang sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rozavillon</span>. = <span lang="ceb">Ang mucáon sa baláy sa iang isigcatáuo sa oaláy bayad.</span> -<span class="pageNum" id="pb294">[<a href="#pb294">294</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Roznar</span>. = <span lang="ceb">Pagbánha sa mg̃a ng̃ipon con maning̃áon ang mg̃a mananáp. * Pagtíng̃og sa mg̃a borico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Roznido</span>. = <span lang="ceb">Ang banha sa mg̃a ng̃ipon sa pagcáon sa mg̃a magáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rozno</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e163091" title="Fuente: Boricong">Borricong</span> diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rozo</span>. = <span lang="ceb">Pagcacaíng̃in. * Mg̃a cahoy ng̃a hamóbo.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cru" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#cru.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">RU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Rua</span>. = <span lang="ceb">Dalan sa longsod. * Dalan ng̃a halagpád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruante</span>. = <span lang="ceb">Ang magasóroy soroy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruar</span>. = <span lang="ceb">Pagsóroy soroy sa coche. * Paglacát lacát sa pagmorál sa mg̃a babáye, sa pagáli ali -caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rúbeo</span>. = <span lang="ceb">Ang bolobolágao.</span> -</p> -<p id="e.rubi" class="hw"><span class="sc">Rubí</span>. = <span lang="ceb">Batóng mahál sa color sa rosa, con mapolá. * Ang may color sa baga sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rubia</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rubial</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a mapolopolá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rubican</span>. = <span lang="ceb">Cobayo ng̃a may balahíbo ng̃a bolágao ug maputí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rubicundo</span>. = <span lang="ceb">Bulágao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rubificar</span>. = <span lang="ceb">Pagpolá sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rubin</span>. V. <i><a href="#e.rubi">Rubí</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rubio</span>. = <span lang="ceb">Bulágao. * Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rubion</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa trigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rubor</span>. = <span lang="ceb">Caúlao. * Color ng̃a mapolá sa náuong sa táuo ng̃a guiábot sa caúlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruborosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa caúlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruboroso</span>. = <span lang="ceb">Mang̃iuláoan, ang maúlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rúbrica</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a mapolá. * Ang timáan ng̃a guibótang sa mg̃a táuo ng̃a sonód sa ilang ng̃alan -con mamírma sila. * Tolománon sa ng̃atanán ng̃a mahímo sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rubricante</span>. = <span lang="ceb">Ang mopirma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rubricar</span>. = <span lang="ceb">Pagtína sa mapolá con sa bulágao sa bisan onsa. * Pagbútang sa caugalíng̃on ng̃a timáan -ng̃a sonód sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a mamírma. * Pagpamatúor sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rubriquista</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam sa mg̃a tolománon sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rubro</span>. = <span lang="ceb">Ang may color ng̃a mapolá con bolágao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rucio</span>. = <span lang="ceb">Ang sináctan sa maputí ug maítom. * Táuo ng̃a olonbánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruda</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal, sa bahó ng̃a maísog caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rudamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy caálam, sa pagcaoaláy quinaárman, sa pagcabórong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rudera</span>. = <span lang="ceb">Ang apog, ang mg̃a bató, &c., sa mg̃a cota, &c., ng̃a nagobá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rudeza</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáol sa bisan onsa. * Pagcagáhi sa húna húna ug sa mg̃a galámhan sa calág, sa -pagsábot ug sa pagtúquib sa bisan onsa. * Pagcabórong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rudimento</span>. = <span lang="ceb">Sinógdan sa bisan onsang quinaárman. * Tolománon ng̃a nahaóna sa mg̃a quinaádman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rudo</span>. = <span lang="ceb">Baol. * Ang may caculían sa pagsábot ug pagtúquib sa bisan onsa. * Halang̃áhag, hong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rueca</span>. = <span lang="ceb">Galíng̃an. * <span class="corr" id="xd31e163312" title="Fuente: Pancatúyoc">Pagcatúyoc</span>, pagcalúbag sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rueda</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e163321" title="Fuente: Malíng̃uin">Malíng̃in</span>. * Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruedo</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíguid, pagcatúyoc, pagcalíso. * Ang magalibót sa bisan onsa.</span> * V. <i><a href="#e.orla">Orla</a></i>. * <span lang="ceb">Baníg ng̃a malíng̃in ug diótay. * Pagcalíng̃in sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruego</span>. = <span lang="ceb">Pagámpo, pagpang̃amúyo, pagpang̃aliópo, pagháng̃io.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruejo</span>. = <span lang="ceb">Batóng lingsánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruello</span>. = <span lang="ceb">Batóng malíng̃in ng̃a icadásoc sa yota.</span> -</p> -<p id="e.rufian" class="hw"><span class="sc">Rufian</span>. = <span lang="ceb">Ang magabáton ug magaalíma sa mg̃a babáyeng daótan, bigáon, sa pagábang ug sa <span class="corr" id="xd31e163367" title="Fuente: pagcomersio">pagcomercio</span> caníla. * Táuo sa oaláy caúlao.</span> -<span class="pageNum" id="pb294a">[<a href="#pb294a">294</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Rufianear</span>. = <span lang="ceb">Pagcágon cagon sa mg̃a babáyeng bigáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rufo</span>. = <span lang="ceb">Ang mapolá, ang bulágao. * Ang may bohóc ng̃a colóng̃on.</span> * V. <i><a href="#e.rufian">Rufian</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rufon</span>. = <span lang="ceb">Santic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rugible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang magdagóoc, magdagóhong. * Ang arang magtíng̃og ing̃on sa pagtíng̃og sa leon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rugido</span>. = <span lang="ceb">Ting̃og sa leon, pagcadagóoc sa mg̃a tian, sa mg̃a tináe.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rugiente</span>. = <span lang="ceb">Ang magadagóoc, magdagóhong. * Ang arang magtíng̃og ing̃on sa pagtíng̃og sa leon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rugir</span>. = <span lang="ceb">Pagtíng̃og sa leon.</span> * V. <i><a href="#e.crujir">Crujir</a></i>. * <span lang="ceb">Pagdagóoc sa tian, sa mg̃a tináe ug sa hang̃in, pagdagóhong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rugosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaconót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rugoso</span>. = <span lang="ceb">Ang guicóntan, ang may mg̃a conót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruibarbo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm: ang gamót nia ipolórga man.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruido</span>. = <span lang="ceb">Sabá, banha, pagcaáoay, pagcalális lalis, pagcagobót. * Pagcating̃ála, pagcacólba -sa buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruidosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa sabá, sa banha. * Sa pagcabántog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruin</span>. = <span lang="ceb">Talamáyon, obus. * Ang diótay, ang oalá tomóbo. * Tampalásan. * Hicáoan, daguinótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruina</span>. = <span lang="ceb">Pagcagobá, pagcapócan, pagcaláglag. * Pagcaoalá sa bisan onsa. * Cahigayónan sa pagcadáot -sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruindad</span>. = <span lang="ceb">Buhat ng̃a daútan, mang̃íl-ad, pagcatampalásan. * Pagcaóbos, pagcadiótay sa bisan -onsa. * Pagcahícao, pagcadaguínot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruinmente</span>. = <span lang="ceb">Pagcang̃íl-ad, sa pagcadaótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruinoso</span>. = <span lang="ceb">Ang golóbon, ang harúul magobá, mapúcan, maláglag, madáot. * Diótay, ang oalá tomóbo. -* Ang magadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruipóntico</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruiseñor</span>. = <span lang="ceb">Langgam sa maníndot ug sa ming̃áuon ng̃a ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rujiada</span>. = <span lang="ceb">Pagólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rular</span>. V. <i><a href="#e.rodar">Rodar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rulo</span>. = <span lang="ceb">Malíng̃in ng̃a dagcó ug bisan onsa ng̃a <span class="corr" id="xd31e163542" title="Fuente: magalígid">magalíguid</span>, ng̃a magatúyoc sa pagcasáyon. * Bató sa ligsánan.</span> -</p> -<p id="e.rumbo" class="hw"><span class="sc">Rumbo</span>. = <span lang="ceb">Dalan, alaguían. * Pagcabántog sa bisan onsang combida, pagcaparáyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rumbon</span>. = <span lang="ceb">Malólot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rumbosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalólot, sa pagparáyeg, sa pagcabántog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rumboso</span>. = <span lang="ceb">Malólot. * Mahál. * Ang guidáyan dayánan ug maáyo.</span> -</p> -<p id="e.rumia" class="hw"><span class="sc">Rumia</span>. = <span lang="ceb">Pagcatícab ticab.</span> -</p> -<p id="e.rumiador" class="hw"><span class="sc">Rumiador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatícab ticab, ang magasámsam caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rumiadura</span>. V. <i><a href="#e.rumia">Rumia</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rumiante</span>. V. <i><a href="#e.rumiador">Rumiador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rumiar</span>. = <span lang="ceb">Pagtícab, ticab. * Paghúna húna, pagpalándong ug maáyo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rumion</span>. = <span lang="ceb">Ang magatícab ticab, ang magasámsam uyámot.</span> -</p> -<p id="e.rumor" class="hw"><span class="sc">Rumor</span>. = <span lang="ceb">Casabá, cagáhod, cahagónghong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Runfia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa mg̃a butang ng̃a magsáma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Runrun</span>. V. <i><a href="#e.rumor">Rumor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rupicabra</span>. = <span lang="ceb">Canding ng̃a ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruñar</span>. = <span lang="ceb">Pagsápsap ng̃a dapit sa solód sa mg̃a papán sa mg̃a bariles ug sa mg̃a cuba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruptura</span>. V. <i><a href="#e.rotura">Rotura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruqueta</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p id="e.rural" class="hw"><span class="sc">Rural</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa banua ug sa pagbúhat sa yuta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruralmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa ang̃ay sa pagbúhat ug sa pagpuyó sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rusco</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rusiente</span>. = <span lang="ceb">Ang mapolá sa caláyo, ang pagabagáhon, ang binága.</span> -<span class="pageNum" id="pb295">[<a href="#pb295">295</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Rustical</span>. V. <i><a href="#e.rural">Rural</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rústicamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabáol. * Sa pagcabórong, sa pagcaboquírnon.</span> -</p> -<p id="e.rusticidad" class="hw"><span class="sc">Rusticidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáol, pagcaoaláy cuti cuti, pagcabódong, ang díli mahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rústico</span>. V. <i><a href="#e.rural">Rural</a></i>. * <span lang="ceb">Baol sa oaláy pagcahíngpit. * Borong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rustiquez ó Rustiqueza</span>. V. <i><a href="#e.rusticidad">Rusticidad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rustro</span>. V. <i><a href="#e.rumbo">Rumbo</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb295a">[<a href="#pb295a">295</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Ruta</span>. = <span lang="ceb">Pagbiaje, ang dalan ng̃a pagalácoan sa magalacát ug magabiaje.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rutilante</span>. V. <i><a href="#e.resplandeciente">Resplandeciente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rutilar</span>. V. <i><a href="#e.resplandecer">Resplandecer</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rútilo</span>. = <span lang="ceb">Color sa buláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rutina</span>. = <span lang="ceb">Batásan, pagcaánar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Rutinario</span>. = <span lang="ceb">Ang guibúhat tong̃ód lamang sa batásan, sa pagcaánad.</span> -<span class="pageNum" id="pb295b">[<a href="#pb295b">295</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cs" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#cs.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">S</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="csa" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#csa.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">SA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Sábado</span>. = <span lang="ceb">Sábado, ang icapíto ca adlao sa semana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabalera</span>. = <span lang="ceb">Bolotáng̃an sa mg̃a sológnod sa mang̃a horno sa mg̃a ladriyo, sa mg̃a tesa, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabalero</span>. = <span lang="ceb">Mananágat sa mg̃a isda ng̃a guing̃álan ug sábalo.</span> -</p> -<p id="e.sabalo" class="hw"><span class="sc">Sábalo</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sábana</span>. = <span lang="ceb">Habol sa higdáan.</span> -</p> -<p class="hw">Sabana. = <span lang="ceb">Yotang patag, datág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabandija</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang mananáp ng̃a diótay, ug labí pa ang hugáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabanilla</span>. = <span lang="ceb">Habol ng̃a diótay. * Ang tabon sa mg̃a altal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabañon</span>. = <span lang="ceb">Hubág ng̃a maól-ol caáyo, ng̃a motoróc sa mg̃a camót ug sa mg̃a tiil sa mg̃a báta.</span> * V. <i><a href="#e.friera">Friera</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabatario</span>. = <span lang="ceb">Judío ng̃a magalihí sa mg̃a sábado.</span> -</p> -<p id="e.sabatico" class="hw"><span class="sc">Sabático</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa sábado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabatina</span>. = <span lang="ceb">Pang̃ádye sa mg̃a Padre ng̃a caugalíng̃on sa mg̃a sábado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabatino</span>. V. <i><a href="#e.sabatico">Sabático</a></i>. -</p> -<p id="e.sabedor" class="hw"><span class="sc">Sabedor</span>. = <span lang="ceb">Ang nasáyor, ang maálam, ang mahibaló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabelianismo</span>. = <span lang="ceb">Pagtolón-an ng̃a daótan ni Sabelio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabeliano</span>. = <span lang="ceb">Ang mononót sa mg̃a pagtolón-an ni Sabelio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saber</span>. = <span lang="ceb">Alam, hibaló, sabot. * Pagbátid, paglaláng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabiamente</span>. = <span lang="ceb">Sa caálam, sa quinaárman, sa pagcaboótan, sa salabótan.</span> -</p> -<p id="e.sabido" class="hw"><span class="sc">Sabido</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam caáyo, mang̃ialáman uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabidor</span>. V. <i><a href="#e.sabedor">Sabedor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabiduría</span>. = <span lang="ceb">Caálam, quinaárman. * Pagpahibaló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabiendas</span> (á). = <span lang="ceb">Sa pagcamatúod, sa pagcaoaláy duha duha, sa pagcagayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabiente</span>. V. <i><a href="#e.sabedor">Sabedor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabina</span>. = <span lang="ceb">Cahoy cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabinar</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guidaghánan sa mg̃a sabina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sábio</span>. V. <i><a href="#e.sabedor">Sabedor</a></i> y <i><a href="#e.sabido">Sabido</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabiondez</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálam sa mg̃a buhat ng̃a daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabiondo</span>. = <span lang="ceb">Ang magapacamaálam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sablazo</span>. = <span lang="ceb">Pagtígbas sa sable.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sable</span>. = <span lang="ceb">Hing̃aníban, sable.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sablon</span>. = <span lang="ceb">Balás ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saboga</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabogal</span>. = <span lang="ceb">Sahid, anod ng̃a icapanágat sa mg̃a saboga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabor</span>. = <span lang="ceb">Lalím, lamí. * Caíbog sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saboreamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcatagámtam. * Pagcadímdim.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saborear</span>. = <span lang="ceb">Pagpalalím sa mg̃a cán-on. * Pagtagámtam, pagdímdim. * Pagálam alam, pagógay ogay. -* Paglípay, paghimóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabona</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa saya sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabrosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalalím, sa maáyong lalím.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabroso</span>. = <span lang="ceb">Malalím. * Malipáyon, ang macalípat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabueso</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa iró.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sábulo</span>. = <span lang="ceb">Balás ng̃a mabúg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sabuloso</span>. = <span lang="ceb">Ang guisáctan sa balás.</span> -</p> -<p id="e.saca" class="hw"><span class="sc">Saca</span>. = <span lang="ceb">Pagcagóa, pagcapagóa. * Puyo puyo ng̃a dagcó sa panápton.</span> -<span class="pageNum" id="pb295c">[<a href="#pb295c">295</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacabala</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa mg̃a mananámbal ng̃a icapagóa sa mg̃a bala ng̃a nahabílin sa solód sa -samad.</span> -</p> -<p id="e.sacabalas" class="hw"><span class="sc">Sacabalas</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagpagóa, sa pagcúhit sa bala sa mg̃a luthang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacabocados</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagbúhat sa mg̃a bohó. * Alaguían sa pagdáng̃at sa guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacabucre</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon sa tumbága ng̃a apil sa música, ug ang magatáihop niíning tolónggon.</span> -</p> -<p id="e.sacacorchos" class="hw"><span class="sc">Sacacorchos</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagcúha ug pagíbot sa mg̃a songsong sa mg̃a boteya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacadinero ó Sacadineros</span>. = <span lang="ceb">Hias sa diótay ng̃a bale apan maníndot, matahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacador</span>. = <span lang="ceb">Ang magacóha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacaliña</span>. = <span lang="ceb">Odyong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacamanchas</span>. = <span lang="ceb">Ang may opicio sa pagcúha sa mg̃a mansa sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacamiento</span>. V. <i><a href="#e.saca">Saca</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacamuelas</span>. = <span lang="ceb">Ang magaíbot sa mg̃a bag-ang. * Bisan onsa ng̃a icaíbot ug icacúha sa mg̃a bag-ang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacanabo</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagcúha sa bomba sa mortero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacante</span>. = <span lang="ceb">Sugál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacapelotas</span>. V. <i><a href="#e.sacabalas">Sacabalas</a></i>. * <span lang="ceb">Polong ng̃a igayúbit sa mg̃a táuo ng̃a obus ug talamáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacapotras</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a daótan ng̃a mananámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacar</span>. = <span lang="ceb">Paggóa. * Pagbúhat. * Paggáma, paghímo sa bisan onsa. * Pagbúhat sa bisan onsa ng̃a -maíng̃on sa panigíngnan. * Pagálam sa bisan onsa sa maáyong paghúna húna. * Pagpagóa -sa mg̃a pisó sa mang̃a itlog. * Pagtábang, paglában sa bisan cansa, arón gomóa sa calisód. * Pagíla sa bisan onsa tong̃ód lamang sa mg̃a -timáan. * Paghóad. * Pagdáng̃at sa guipanghináot. * Pagcóha sa bisan onsa cay naígo -sa pagripa. * Paghináonao sa panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacarino</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a nabúhat sa asúcar. * Ang maíng̃on sa <span class="corr" id="xd31e164255" title="Fuente: azúcar">asúcar</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacatrapos</span>. = <span lang="ceb"><i>Sacacorchos</i>. * Capandáyan sa pagcúha sa carga sa mg̃a luthang ug mg̃a pusil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacerdocio</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e164272" title="Fuente: Gahímtang">Cahímtang</span> sa pagcasaserdote, sa pagcapadre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacerdotal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa saserdote, sa mg̃a Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacerdote</span>. = <span lang="ceb">Laláqui ng̃a may gahóm sa paghálad sa Dios sa mg̃a paghálad, Padre ng̃a may gahúm -sa pagmisa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacerdotisa</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a nagahálad niádtong tiempo sa mg̃a paghálad sa ubán ng̃a mg̃a táuo táuo, -sa mg̃a dios dios sa mg̃a dioatáhan, ug ang nagabántay sa ilang mg̃a Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saciable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang pagabósgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saciar</span>. = <span lang="ceb">Pagbósog, pagponó sa can-on con sa ilímnon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saciedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabósog. * Pagcadáng̃at sa bisan onsa ng̃a guicaíbgan.</span> -<span class="pageNum" id="pb296">[<a href="#pb296">296</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Saco</span>. = <span lang="ceb">Puyo puyo, balúyot. * Bisti ng̃a obus ug dagcó sa ubán ng̃a mg̃a táuo. * Bisan onsang butang ng̃a nasácop sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacocha</span>. V. <i><a href="#e.faltriquera">Faltriquera</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacoime</span>. V. <i><a href="#e.mayordomo">Mayordomo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacra</span>. = <span lang="ceb">Papán ng̃a guipilítan sa papel ng̃a sinolátan sa obán ng̃a pang̃adyéon sa mg̃a Padre, -sa pagmisa, sa díli onta quinahánglan ng̃a managsolóng sila sa misal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacramental</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a sacramento. * Mg̃a tambal ng̃a guitagána sa santa Iglesia -sa pag támbal sa mg̃a calág ug sa pagólay caníla sa mg̃a saláng diótay. * Táuo ng̃a -socop sa cofradía sa Santísimo Sacramento, ug ang maong cofradía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacramentalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasacramento gayúd. * Sa pagcacompisál ng̃a tuod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacramentar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa Viático sa mg̃a masaquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacramentario</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a herejes ng̃a díli mutóo sa santos ng̃a pagatúbang ng̃a tuod sa mahál -ng̃a laoas sa atong Guinóong Jesucristo sa Santísimo Sacramento sa altal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacramente</span>. V. <i><a href="#e.sagradamente">Sagradamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacramento</span>. = <span lang="ceb">Sacramento, timáan ng̃a guibúhat ni Jesucristo sa pagsantos sa mg̃a táuo. * Ang Santísimo -Sacramento sa altal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacratísimo</span>. = <span lang="ceb">Dalayégon, santos uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacre</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa langgam. * Calaínan sa luthang ng̃a caráan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacrificadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a paghálad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacrificador</span>. = <span lang="ceb">Ang magahálad, tighálad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacrificante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacrificar</span>. = <span lang="ceb">Paghálad sa pagíla sa pagcadios. * Pagbútang sa bisan cansa sa dagcóng catáhap sa -icadáot. * Pagpasácop sa pagbúot ng̃a malágsot. * Pagalágar sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacrificio</span>. = <span lang="ceb">Paghálad. * Pagmisa sa mg̃a Padre cay nagahálad cang Jesucristo sa iang Dios ng̃a -Amahán. * Buhat ng̃a malisód ng̃a hingsácpan sa bisan cansa ng̃a contra sa iang pagbúot. -* Buhat sa mg̃a mananámbal sa pagtámbal ng̃a malisód ug macúti cuti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacrílegamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagpasipála sa mg̃a botang ng̃a sagrados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacrilegio</span>. = <span lang="ceb">Pagcapasipála sa mg̃a botang ng̃a santos, sinagrados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacrílego</span>. = <span lang="ceb">Ang magapasipála sa mg̃a butang ng̃a santos ug ng̃a nahatong̃ód sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacrimoche</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magabísti maíng̃on sa pagbísti sa mg̃a cristan, sa mg̃a noog ug sa pagcaoaláy -ang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacristan</span>. = <span lang="ceb">Cristan, ang magabántay sa mg̃a casangcápan sa Singbahán. * Cahímtang sa obán ng̃a mg̃a Padre sa mg̃a Catedral, ng̃a nanagbántay sa mg̃a sologóon ng̃atanán -sa sacristía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacristana</span>. = <span lang="ceb">Asáoa sa cristan. * Ang binócot ng̃a magabántay sa mg̃a casangcápan sa sacristía sa -mg̃a conbento sa mg̃a monja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacristanía</span>. = <span lang="ceb">Opicio, pagcahímtang sa pagcacristan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacristía</span>. = <span lang="ceb">Solód ng̃a harúul sa Singbahán ng̃a pagatipígan sa mg̃a casangcápan ng̃atanán ng̃a -quinahánglan sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacrosanto</span>. = <span lang="ceb">Ang sinagrado ug santos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacudida</span>. V. <i><a href="#e.sacudimiento">Sacudimiento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacudidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcayábyab. * Sa pagcatolód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacudido</span>. = <span lang="ceb">Suquíhan, ang díli masáyon ng̃a pagabatónan. * Cásing casíng̃an. * Ang mahanaláicon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacudidor</span>. = <span lang="ceb">Ang macayábyab. * Icayábyab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacudidura</span>. = <span lang="ceb">Pagcayábyab.</span> -</p> -<p id="e.sacudimiento" class="hw"><span class="sc">Sacudimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcayábyab, pagcaírog, pagcatolód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacudir</span>. = <span lang="ceb">Pagcayábyab, yabon yabon, tapdus. * Lamba, <span class="pageNum" id="pb296a">[<a href="#pb296a">296</a>]</span>dagpas. * Pacpac, papha. * Copo copo, paggácpac, pilic pilic. * Paggáer, paghámpac. -* Pagtolór, pagírog, pagsalibáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sachadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcacále sa yota. * Pagcabónglay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sachar</span>. = <span lang="ceb">Pagbónglay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sacho</span>. = <span lang="ceb">Ibolónglay, igabónglay.</span> -</p> -<p id="e.saeta" class="hw"><span class="sc">Saeta</span>. = <span lang="ceb">Odyong, paná, gapásan. * Ang puthao, &c., ng̃a itolórlo sa horas sa mg̃a horásan. -* Ang balágon ng̃a mahabílin sa mg̃a paras, sa pagcapón caníla. * Tapoc sa lilíma -ba bitóon. * Ang puthao ng̃a guidíhog sa batóng baláni, ug ng̃a guibútang sa padalóman. -* Polong sa mg̃a palaoáli ng̃a maínit ug matalínis caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saetazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaígo, pagcasámad sa paná, sa odyong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saetear</span>. V. <i><a href="#e.asaetear">Asaetear</a></i>. * <span lang="ceb">Pagsámad sa odyong, sa paná.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saetera</span>. = <span lang="ceb">Talambóan sa mg̃a cota, sa mg̃a lantáon ng̃a haíctin sa dapit sa goa ug halagpád sa -dapit sa solód, ng̃a pagasalibáyan sa mg̃a paná, sa mg̃a odyong. * Talambóan ng̃a -diótay sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saetero</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa odyong, sa paná. * Ang magaáoay ng̃a sangcap sa paná, sa mg̃a odyong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saetía</span>. = <span lang="ceb">Sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saetilla</span>. V. <i><a href="#e.saeta">Saeta</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saetin</span>. = <span lang="ceb">Alaguían sa tubig sa mg̃a bálay bálay ng̃a guibutáng̃an sa mg̃a ligsánan sa trigo, -&c. * Lansang ng̃a diótay sa oaláy olo. * Panápton sa igagáma sa oaláy labra.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saeton</span>. = <span lang="ceb">Paná ng̃a guibalabágan sa usá ca puthao ng̃a holohamóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sáfico</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa garay, sa balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Safío</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saga</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng pang̃anitóhon, dioatáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sagacidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatalínis sa isilínghot sa mg̃a iró. * Pagcabátid, pagcalaláng sa pagsáyod sa tinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sagapeno</span>. = <span lang="ceb">Tagoc sa usá ca tanóm sa Egipto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sagati ó Saeti</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa panápton sa balahíbo sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sagaz</span>. = <span lang="ceb">Iró sa matalínis ng̃a isilínghot. * Táuo ng̃a batid, malaláng̃on, boótan, ng̃a maálam -magatagána sa mg̃a omalábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sagazmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabátid, sa pagcaálam, sa pagcalaláng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sagital</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagoay sa paná.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sagitario</span>. = <span lang="ceb">Ang icasíam ca timáan sa zodiaco. * Ang táuo ng̃a guihámpac sa cadaigánan.</span> -</p> -<p id="e.sagradamente" class="hw"><span class="sc">Sagradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagtáhod ng̃a dagcó sa mg̃a sinagrado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sagrado</span>. = <span lang="ceb">Sinagrado. * Ang nahatong̃ód sa pagtáhod sa Dios ug sa mg̃a santos, ang talahóron, -silingbáhon. * Dalángpan sa obán ng̃a mg̃a saláan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sagrariero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay sa mg̃a sagrario sa mg̃a Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segrario</span>. = <span lang="ceb">Solórdan, sorlánan, sagrario ng̃a pagatipígan sa Santísimo Sacramento. * Lugar ng̃a -pagahipúsan sa mg̃a casangcápan sa Singbahán. * Capilla ng̃a silbi sa parroquia sa -obán ng̃a mg̃a Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sagú</span>. = <span lang="ceb">Landang, linángdang, sacsac, bulí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sahornarse</span>. = <span lang="ceb">Pagpílas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sahorno</span>. = <span lang="ceb">Pagcapílas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sahumador</span>. V. <i><a href="#e.perfumador">Perfumador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sahumadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcapalína.</span> -</p> -<p id="e.sahumar" class="hw"><span class="sc">Sahumar</span>. = <span lang="ceb">Pagpalína.</span> -</p> -<p id="e.sahumerio" class="hw"><span class="sc">Sahumerio</span>. = <span lang="ceb">Palína. * Asó sa bisan onsa ng̃a mahomót. * Bisan onsa ng̃a igapalína.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sahumo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saín</span>. = <span lang="ceb">Tamboc, sebo sa bisan onsang mananápa. * Buling ng̃a maíng̃on sa tamboc ng̃a magóa -sa mg̃a bisti ng̃a dugay na ug daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saína</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa trigo.</span> -<span class="pageNum" id="pb297">[<a href="#pb297">297</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sainar</span>. = <span lang="ceb">Pagpatámboc pagláming sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sainete</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e164842" title="Fuente: Calánon">Calán-on</span> ng̃a malalím caáyo. * Ang magapaáñag ug magapatahóm sa bisan onsa. * Salsa ng̃a icahátag sa maáyong lalím sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span>. * Dayan dayan sa bisan onsa. * Dula ng̃a hing̃alatáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sainetear</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa mg̃a dula ng̃a hing̃alatáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saíno</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa baboy sa Indias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saja</span>. V. <i><a href="#e.sajadura">Sajadura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sajador</span>. V. <i><a href="#e.sangrador">Sangrador</a></i>. -</p> -<p id="e.sajadura" class="hw"><span class="sc">Sajadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcacárlis, pagcacárlit, pagcatórlis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sajar</span>. = <span lang="ceb">Carlit, carlis, torlis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sal</span>. = <span lang="ceb">Asín. * Polong mg̃a matístis, malipáyon, ng̃a icatíao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sala</span>. = <span lang="ceb">Solód ng̃a dagcó sa mg̃a baláy, lasalas. * Pagcating̃ób, catilígban sa mg̃a hocom -sa obán ng̃a mg̃a hocmánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salacidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóyoc, pagcahigógma ng̃a dagcó sa pagcaólag, sa mg̃a buhat ng̃a maláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salacísimo</span>. V. <i><a href="#e.salaz">Salaz</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saladamente</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e164931" title="Fuente: Sapagcatístis">Sa pagcatístis</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saladar</span>. = <span lang="ceb">Danao ng̃a pagatiboócan sa asín.</span> -</p> -<p id="e.saladero" class="hw"><span class="sc">Saladero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabulálan ug pagaugáhan sa carne ug sa isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saladillo</span>. = <span lang="ceb">Baboy, tamboc sa baboy ng̃a lab-as ug ng̃a guiasínan ng̃a bag-o.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salado</span>. = <span lang="ceb">Ang maásgad, ang guiasínan caáyo. * Táuo ng̃a matístis, malipáyon, tigtíao. * Yota -ng̃a díli maáyo cay guilabíhan sa asín. * Ang maásgad, ang guiasínan caáyo. * Táuo -ng̃a matístis, malipáyon, tigtíao. * Ang inasínan caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salador</span>. V. <i><a href="#e.saladero">Saladero</a></i>. * <span lang="ceb">Ang magapaasín sa carne ug sa isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saladura</span>. = <span lang="ceb">Pagcaasín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salamandra</span>. V. <i><a href="#e.salamanquesa">Salamanquesa</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salamandria</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.salamanquesa" class="hw"><span class="sc">Salamanquesa</span>. = <span lang="ceb">Saoang diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salar</span>. = <span lang="ceb">Pagasín, pagpaásgad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salariar</span>. = <span lang="ceb"><i>Asalariar</i>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salario</span>. = <span lang="ceb">Sohol.</span> -</p> -<p id="e.salaz" class="hw"><span class="sc">Salaz</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a maólag, maláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salazon</span>. = <span lang="ceb">Pagcaasín. * Túig ng̃a igaasín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salce</span>. V. <i><a href="#e.sauce">Sauce</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salceda</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a abgáo.</span> -</p> -<p id="e.salcochar" class="hw"><span class="sc">Salcochar</span>. = <span lang="ceb">Pagalibótdan, pagalibótgan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salchicha</span>. = <span lang="ceb">Pinótol sa tináe ng̃a manípis ng̃a ponó sa onód ug sa tamboc sa baboy ng̃a tinártar -ug sináctan sa suca ng̃a matáb-an, sa loy-a, sa pimienta ug sa obán ng̃a mg̃a panácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salchichería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabuhátan <span class="corr" id="xd31e165073" title="Fuente: ag">ug</span> pagabaligyáan sa mg̃a salchicha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salchichero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a salchicha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salchichon</span>. = <span lang="ceb">Pedazo, pinótol sa tináe ng̃a dagcó ug ponó sa jamon, sa baboy ng̃a inasín, sa onód, -sa tamboc ng̃a piníga ug maáyo, ug sináctan sa pimienta ng̃a tibúoc, &c., ug maáyo -ng̃a pagaquiláuon.</span> * V. <i><a href="#e.fagina">Fagina</a></i> hasta <i lang="ceb">cadaghánan</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saldar</span>. = <span lang="ceb">Paghúsay sa pagcahíngpit sa mg̃a cuenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saldo</span>. = <span lang="ceb">Pagcahúsay ng̃a híngpit sa mg̃a cuenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saledizo</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa mg̃a baláy, &c., ng̃a molabáo ug mogóa sa mg̃a pared.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salegar</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagacán-an sa asín sa mg̃a hayúpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salera</span>. = <span lang="ceb">Ang usá sa mg̃a bató sa mg̃a salegar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salero</span>. = <span lang="ceb">Asínan. * Bolotáng̃an sa asín. * Lugar ng̃a pagatipígan sa asín. * Pagcatístis, pagcaáng̃ay -sa pagpamólong, sa paglacát, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saleroso</span>. = <span lang="ceb">Matístis. * Ang̃áyan sa pagatúbang, sa paglacáo, &c.</span> -<span class="pageNum" id="pb297a">[<a href="#pb297a">297</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Salgada</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salgadera</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sálica</span>. = <span lang="ceb">Batásan, ley ng̃a magapagáoas, sa Guinharían sa Pransia, sa mg̃a babáye ug sa lioat -nila, sa pagcahári.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salicor</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salida</span>. = <span lang="ceb">Pagcagóa. * Ang molabáo, ang magalabí. * Pagcahálin, pagcabalígya sa mg̃a manggad. -* Balíbar, pagcalígas sa suguílon. * Catapúsan, pagcatibáoas sa bisan onsa. * Mananáp -ng̃a baye ng̃a boot ng̃a pang̃asáuon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salido</span>. = <span lang="ceb">Ang magalabáo, ang molabí ng̃a labí sa casaráng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saliente</span>. = <span lang="ceb">Ang magalábi, ang molabáo, ang magatóybo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salin</span>. = <span lang="ceb">Bolotáng̃an sa asín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salina</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabuhátan sa asín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salinero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa asín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salino</span>. = <span lang="ceb">Ang may asín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salir</span>. = <span lang="ceb">Paggóa. * Pagguícan, paglacát, paglacáo. * Paggáoas, pagmísic. * Pagtúngha, pagtoróc, -pagguítib. * Paglabí, paglabáo, pagtóybo. * Pagháyag, pagdayág. * Pagtápus, pagtibáoas. -* Paghálin, pagbalígya. * Bisíbos, bitíbot. * Haslo, hoshos. * Bosoac, agas, aoas. -* Daoal, dioal. <span class="corr" id="xd31e165230" title="Fuente: =">*</span> Booac booac, hobot hobot, holbot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salitrado</span>. = <span lang="ceb">Ang sináctan sa salitre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salitral</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a hiquít-an sa salitre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salitre</span>. V. <i><a href="#e.nitro">Nitro</a></i>. * Salitre. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salitrería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabuhátan sa salitre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saliterero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa salitre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salitroso</span>. = <span lang="ceb">Ang may salitre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saliva</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e165282" title="Fuente: Laoy">Laoay</span>, loa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salivacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalóa, <span class="corr" id="xd31e165293" title="Fuente: pagcaláoay">pagcaláo-ay</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salival</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa laoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salivar</span>. = <span lang="ceb">Pagláoay, paglóa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salivoso</span>. = <span lang="ceb">Ang magaláoay caáyo, ang magalóa uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salmear</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃ádye sa mg̃a salmos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salmista</span>. = <span lang="ceb">Ang magagáma sa mg̃a salmos. * Ang opicio sa pagcanta sa mg̃a salmos sa mg̃a Iglesia -ng̃a Catedral.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salmo</span>. = <span lang="ceb">Pagámpo ng̃a nagasácop sa mg̃a pagdáyeg sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salmodia</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a salmo ng̃a guigáma ni David. * Punto ng̃a igacanta sa mg̃a salmo, -sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salmom</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salmonado</span>. = <span lang="ceb">Isda ng̃a may onód ng̃a maíng̃on sa onód sa salmon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salmonete</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salmorejo</span>. = <span lang="ceb">Sabáo, salsa ng̃a magáma sa tubig, sa suca, sa lana, sa asín, ug sa pimienta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salmuera</span>. = <span lang="ceb">Tubig ng̃a guibutáng̃an sa daghan ng̃a asín. * Tubig ng̃a moágas sa bisan onsa ng̃a guiasínan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salmuerarse</span>. = <span lang="ceb">Pagsaquét sa mg̃a hayúpan guican sa pagcáon sa daghánan ng̃a asín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salobre</span>. = <span lang="ceb">Ang may lalím sa asín. * Guioánon, matayámnon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salobreño</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a sináctan sa daghan ng̃a asín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saloma</span>. = <span lang="ceb">Pagcasalóma, pagcahólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salomar</span>. = <span lang="ceb">Paghólo, pagsalóma, pagcanta sa mg̃a grumente, ug sa mg̃a táuo ng̃a nanagúyod sa bisan -onsa ng̃a mabúg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salon</span>. = <span lang="ceb">Solór ng̃a dagcó sa mg̃a baláy. * Carne ug isda ng̃a guiasínan arón madúgay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salpa</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salpicadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáblig, pagcapísic. * Pagcadápya pagcatápya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salpicar</span>. = <span lang="ceb">Pagsáblig, pagpísic. * Pagdápia, pagtápya. * Pagsáilo sa obán ng̃a mg̃a polong con -mg̃a dalan sa bisan onsa ng̃a pagabasáhon.</span> -<span class="pageNum" id="pb298">[<a href="#pb298">298</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Salpicon</span>. = <span lang="ceb">Bahao sa onód ng̃a tinártar ug sináctan sa pimienta, sa asín, sa asúcar ug sa seboyas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salpimentar</span>. = <span lang="ceb">Paggamós sa bisan onsa sa pimienta ug sa asín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salpimienta</span>. = <span lang="ceb">Sacót sa asín ug sa pimienta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salpresar</span>. = <span lang="ceb">Pagasín sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.salpullido" class="hw"><span class="sc">Salpullido</span>. = <span lang="ceb">Gasdi, bong̃ang sing̃ot.</span> -</p> -<p id="e.salpullir" class="hw"><span class="sc">Salpullir</span>. = <span lang="ceb">Paggóa, pagtoróc sa gasdi, sa bong̃ang sing̃ot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salsa</span>. = <span lang="ceb">Sacót sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a butang ug mg̃a panácot ng̃a hinílis, sa paghátag -sa lalím sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span>. * Bisan onsa ng̃a malalím, sa maáyong lamí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salsedumbre</span>. = <span lang="ceb">Pagcaásgad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salsera</span>. = <span lang="ceb">Panácsan ng̃a diótay ng̃a pagasórlan sa salsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salserilla</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salsero</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a guing̃álan ug tomillo ng̃a isácot sa mg̃a salsa.</span> -</p> -<p id="e.saltabanco" class="hw"><span class="sc">Saltabanco</span>, saltabancos, salta en banco, salta en bancos. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a bacácon ug tabían, ng̃a magapabántog sa gahóm sa obán ng̃a mg̃a tanóm, ug -arón donggon sia ug maáyo mosáca sia sa mg̃a siya con sa mg̃a lincoránan.</span> -</p> -<p id="e.saltabardales" class="hw"><span class="sc">Saltabardales</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a bátang cundátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saltabarrancos</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saltacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalócso, pagcaláyat, pagcatógpa, pagcaogpó, pagcaíctin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saltacharquillos</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a guicahing̃álan sa táuo ng̃a magatonób sa mg̃a tomóy, sa mg̃a todlo sa -mg̃a tiil.</span> -</p> -<p id="e.saltadero" class="hw"><span class="sc">Saltadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagalocsóan, pagaogpóhan, pagatogpóan.</span> -</p> -<p id="e.saltador" class="hw"><span class="sc">Saltador</span>. = <span lang="ceb">Ang magalócso, ang magaogpó, ang magaíctin, ang magatógpo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saltambarca</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saltante</span>. V. <i><a href="#e.saltador">Saltador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saltaparedes</span>. V. <i><a href="#e.saltabardales">Saltabardales</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saltar</span>. = <span lang="ceb">Locso, ogpó, togpa, ictin, labac, lampáyag, hupac, ambac, tapoac, ocpao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saltarelo</span>. = <span lang="ceb">Sayáo, pagsabáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saltaren</span>. = <span lang="ceb">Pagsones sa maong ng̃alan sa sesta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saltarin</span>. = <span lang="ceb">Tigsabáy, hinayáo, ang magasayáo, ang musabáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saltaterandate</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa borda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saltatriz</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a may opicio sa pagsabáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salteador</span>. = <span lang="ceb">Mang̃ang̃áyao, ang magagáhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saltear</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃áyao, paggáhat, pagpang̃áoat sa mg̃a omalágui sa mg̃a cadalánan. * Pagdámag, -pagdósmog. * Pagsógod ug díli patibáoas sa bisan onsa. * Pagóna sa pagpálit sa bisan onsa. * Pagpahárloc, pagpacógmat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salteo</span>. = <span lang="ceb">Pagcapang̃áyao, pagcagáhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salterio</span>. = <span lang="ceb">Libro sa santos ng̃a Sulat ng̃a sinulátan sa mg̃a salmo ng̃a guibúhat ni David. * -Ang librong dagcó ng̃a pagacantáhan sa mg̃a salmo, sa coro. * Ang rosario ng̃a guipahanong̃ód -cang María Santísima. * Tolónggon ng̃a apil sa música.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saltimbanco ó Saltimbanquis</span>. V. <i><a href="#e.saltabanco">Saltabanco</a></i>, &c. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salto</span>. = <span lang="ceb">Lócso pagcalócso, pagcaogpó, pagcaíctin.</span> * V. <i><a href="#e.saltadero">Saltadero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salton</span>. = <span lang="ceb">Alisío sio. * Isda, balámban. * Ang magalócso caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salubre</span>. V. <i><a href="#e.saludable">Saludable</a></i>. -</p> -<p id="e.salubridad" class="hw"><span class="sc">Salubridad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáyong quinabúhi, pagcaáyo sa quinabúhi, maáyong laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salud</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Maáyong pagcabótang sa calág tong̃ód sa grasia sa Dios.</span> -</p> -<p id="e.saludable" class="hw"><span class="sc">Saludable</span>. = <span lang="ceb">Ang macaáyo sa calág ug sa laoas.</span> -<span class="pageNum" id="pb298a">[<a href="#pb298a">298</a>]</span></p> -<p id="e.saludablemente" class="hw"><span class="sc">Saludablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa maáyong quinabúhi, sa maáyong laoas. * Sa dagcóng polós sa calág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saludador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaábi abi, ang abi abíhon. * Ang táuo ng̃a bacácon ng̃a pagaíngnon ng̃a maálam -magtámbal sa mg̃a saquét ng̃a malisód, sa pagsángpot sa mg̃a polong ng̃a oaláy cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saludamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaábi abi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saludar</span>. = <span lang="ceb">Pagábi abi, pagcomostá, pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a igapanghináot sa maáyong quinabúhi -sa isigcatáuo. * Pagbúhi sa mg̃a luthang sa timáan sa calípay. * Pagbúhat sa mg̃a -buhat ng̃a caoang, ug pagsángpot sa mg̃a polong ng̃a oaláy cahológan, sa mg̃a táuo -ng̃a bacácon, arón pagaíngnon sa obán ng̃a maálam sila magtámbal sa mg̃a saquét ng̃a -malisód. * Pagpadála sa mg̃a pagpang̃omostá, pagcomostá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saludo</span>. = <span lang="ceb">Pagcomostá. * Pagbóhi sa mg̃a luthang sa timáan sa calípay, sa maáyong balíta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salumbre</span>. = <span lang="ceb">Agóp-op sa asín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salutacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacomostá. * Pagcaábi abi. * Sinógdan sa mg̃a oáli. * Paghibaló ni San Gabriel -Arcángel cang María Santísima ng̃a sia ang magasámcon sa Anac sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salutíferamente</span>. V. <i><a href="#e.saludablemente">Saludablemente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salutífero</span>. V. <i><a href="#e.saludable">Saludable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salva</span>. = <span lang="ceb">Pagcatiláo sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> ng̃a ipacáon sa mg̃a hari, sa pagcasáyor ng̃a oaláy bisan onsa ng̃a macadáot. * Pagcabúhi -sa mg̃a luthang sa mg̃a timáan sa calípay. * Pagbúhat sa mg̃a pagsuláy ng̃a binóang, -sa pagláom ng̃a babaoíon sa Dios ang nagabúhat. * Pagtábi sa pagpamólong.</span> -</p> -<p id="e.salvacion" class="hw"><span class="sc">Salvacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáoi, pagcalocát. * Pagcagáoas, pagcamísic. * Pagcadáng̃at sa pahimáya sa Lang̃it, -pagcapaláng̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salvadera</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa margaja, sa mg̃a balás, &c., ng̃a ibórbod, ibútang sa bisan onsa ng̃a guisúlat, arón mamalá ang tinta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salvado</span>. = <span lang="ceb">Salabaro, tictic.</span> -</p> -<p id="e.salvador" class="hw"><span class="sc">Salvador</span>. = <span lang="ceb">Mamamáoi, manlolócat, manlolóoas. * Ang magapagáoas, ang magapamísic. * Si Jesucristo -ng̃a Guinóo ta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salvajada</span>. V. <i><a href="#e.salvajeria">Salvajería</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salvaje</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a toróc banua ug ihaláson. * Táuo ng̃a ihaláson, burong, sa oaláy quinaárman. -* Mananáp ng̃a díli aghop, ng̃a díli tanód, ihaláson. * Táuo sa mg̃a yota ng̃a guicaoád-an -sa paghópot ug sa mg̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salvajemente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa batásan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a táuo ng̃a ihaláson.</span> -</p> -<p id="e.salvajeria" class="hw"><span class="sc">Salvajería</span>. = <span lang="ceb">Polong con buhat ng̃a ang̃ay sa mang̃a táuo ng̃a ihaláson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salvajez</span>. = <span lang="ceb">Pagcaihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salvajina</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a ihálas. * Onód sa mg̃a mananáp ng̃a ihálas. * Cadaghánan sa mang̃a anit -sa mg̃a mananáp ng̃a ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salvajino</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa mg̃a ihaláson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salvaguardia</span>. = <span lang="ceb">Bantay sa bisan onsa. * Timáan ng̃a guidála ug guihátag sa bisan cansa, arón díli -sia pagaonsáon ug pagahaoíran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salvamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy catáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salvamento</span>. V. <i><a href="#e.salvacion">Salvacion</a></i>. * <span lang="ceb">Dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salvamiento</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salvante</span>. V. <i><a href="#e.salvador">Salvador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salvar</span>. V. <i><a href="#e.libertar">Libertar</a></i>. * <span lang="ceb">Paghátag sa pahimáya sa Lang̃it. * Pagságang sa mg̃a icadáot. * Pagcóha sa mg̃a caoláng̃an, -sa mg̃a cabilínggan, sa mg̃a caculían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salvatierra</span>. = <span lang="ceb">Malilímbong sa sugál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salve</span>. = <span lang="ceb">Mahimáya ca, bantayán ca sa Dios. * Ang usá sa mg̃a pagámpo ng̃a ipahanong̃ód cang María Santísima.</span> -<span class="pageNum" id="pb299">[<a href="#pb299">299</a>]</span></p> -<p id="e.salvedad" class="hw"><span class="sc">Salvedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatógot, lisensia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salvia</span>. = <span lang="ceb">Dalapót, sambong, halilíbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salvilla</span>. V. <i><a href="#e.bandeja">Bandeja</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salvo</span>. = <span lang="ceb">Guináoas, ang mahamísic, ang guibáoi, guilocát sa bisan onsang calisód. * Gaoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salvoconducto</span>. V. <i><a href="#e.salvedad">Salvedad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Salvohonor</span>. = <span lang="ceb">Sampot, ililíngcod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sambenito</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a guibísti sa mg̃a saláan ng̃a guihócman ug guicastigo sa mg̃a hocom sa Inquisision. * Sulat -ng̃a casayóran sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a saláan, ug sa castigo ng̃a guibútang -caníla sa mg̃a hocom sa Inquisision, ng̃a guipamílit sa mg̃a poltahán sa mg̃a Singbahán. * Daótan ng̃a dong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sambuca</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a guicoldásan, sa canhing tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sampsuco</span>. V. <i><a href="#e.mejorana">Mejorana</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Samuga</span>. V. <i>Jamuga</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">San</span>. V. <i>Santos</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang ayóhon, ang mahímo ng̃a pagatambálon.</span> -</p> -<p id="e.sanador" class="hw"><span class="sc">Sanador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatámbal, ang magaáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanalotodo</span>. = <span lang="ceb">Hampol, haclop ng̃a maítom, sa botica: silbi sa pagtámbal sa daghánan ng̃a mg̃a saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcoháoan sa boot, sa oaláy daótan ng̃a húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanar</span>. = <span lang="ceb">Pagáyo, pagtámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanativo</span>. V. <i><a href="#e.sanador">Sanador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sancionar</span>. = <span lang="ceb">Batásan, pagcabóot sa mg̃a ponóan, ley.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sancion</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa bisan onsang ley, batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sancochar</span>. V. <i><a href="#e.salcochar">Salcochar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sánctus</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín: bahin sa misa ng̃a guing̃álan ug sánctus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sandalia</span>. = <span lang="ceb">Bisti sa tiil, ng̃a mao ang usá ca panit ng̃a pagatónban, ug ng̃a itácgos sa maong -tiil sa usá ca corea con sintas.</span> -</p> -<p id="e.sandalo" class="hw"><span class="sc">Sándalo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a maíng̃on sa yervabuena. * Cahoy ng̃a mahomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sandáraca</span>. V. <i>Rejalgar</i>. * <span lang="ceb">Tagoc sa enebro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sandez</span>. = <span lang="ceb">Polong con buhat ng̃a binóang ng̃a díli macaígo, ng̃a oaláy cahológan.</span> -</p> -<p id="e.sandia" class="hw"><span class="sc">Sandía</span>. = <span lang="ceb">Atímon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sandio</span>. = <span lang="ceb">Boang boang, hong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saneamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagságang sa icadáot ng̃a arang moábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanear</span>. = <span lang="ceb">Pagságang sa mg̃a cadaótan ng̃a omalábot. * Pagáyo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.sanedrin" class="hw"><span class="sc">Sanedrin</span>. = <span lang="ceb">Hocmánan ng̃a labí sa mg̃a judíos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sangley</span>. = <span lang="ceb">Insic ng̃a magacomercio sa Pilipinas.</span> -</p> -<p id="e.sangradera" class="hw"><span class="sc">Sangradera</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa dugó, sa pagsangra sa bisan cansa. * Alaguían sa tubig, sa bino, &c.: -guipahaáng̃ay sa bisan onsang sodlánan.</span> -</p> -<p id="e.sangrador" class="hw"><span class="sc">Sangrador</span>. = <span lang="ceb">Ang opicio sa pagsangra, magsasangra.</span> * V. <i><a href="#e.sangradera">Sangradera</a></i> desde <i lang="ceb">alaguían</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sangradura</span>. = <span lang="ceb">Samad ng̃a pagaboháton sa pagsangra, alaguían ng̃a pagaboháton sa mg̃a subá, &c., -sa pagdápit sa tubig sa bisan asa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sangrar</span>. = <span lang="ceb">Pagcárlit, pagsangra, pagsámad sa mg̃a caogátan, arón muágui ang dugó. * Pagpaágui, -pagpagóa sa tubig, sa bino, &c., sa mg̃a sudlánan. * Pagdápit sa tubig sa mg̃a subá, -sa pagcále ng̃a daan sa mg̃a balaháan. * Pagágui, paggóa sa dugó.</span> -</p> -<p id="e.sangraza" class="hw"><span class="sc">Sangraza</span>. = <span lang="ceb">Dugó ng̃a donót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sangre</span>. = <span lang="ceb">Dugó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sangría</span>. = <span lang="ceb">Pagcasangra, pagcasámad sa mg̃a caogátan arón omági ang dugó. * Pagcapang̃áoat, pagcacóha -sa bisan onsa. * Bino ng̃a sinambógan sa tubig ug ng̃a sináctan sa asúcar.</span> -</p> -<p id="e.sangrientamente" class="hw"><span class="sc">Sangrientamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaágas, sa pagcaáoas sa dugó.</span> -</p> -<p id="e.sangriento" class="hw"><span class="sc">Sangriento</span>. = <span lang="ceb">Ang magadugó. * Ang guisablígan ug <span class="pageNum" id="pb299a">[<a href="#pb299a">299</a>]</span>namansa sa dugó. * Táuo con mananáp ng̃a maísog, mabáng̃is. * Ang nagapaágas sa dugó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanguaza</span>. V. <i><a href="#e.sangraza">Sangraza</a></i>. * <span lang="ceb">Dugá ng̃a mapolá sa obán ng̃a mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sangüífero</span>. = <span lang="ceb">Ang may dugó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sangüificar</span>. = <span lang="ceb">Pagdogó, pagpatigáyon arón madághan ang dugó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanguijuela</span>. = <span lang="ceb">Limátoc. * Ang macacóha sa mahínay hinay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanguina</span>. = <span lang="ceb">Saquét sa bulan bulan ng̃atanán sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanguinaria</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal. * Batóng mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanguinariamente</span>. V. <i><a href="#e.sangrientamente">Sangrientamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanguinario</span>. V. <i><a href="#e.cruel">Cruel</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanguíneo</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo sa dugó.</span> * V. <i>Sangüífero</i>. * <span lang="ceb">Ang may color sa dugó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanguino</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanguinolento</span>. V. <i><a href="#e.sangriento">Sangriento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanguinoso</span>. V. <i><a href="#e.cruel">Cruel</a></i> y <i><a href="#e.sangriento">Sangriento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sangüis</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín: ang dugó ni Jesucristo sa ilálom sa pagcadágoay sa bino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanguja</span>. = <span lang="ceb">Limátoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanícula</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanidad</span>. V. <i><a href="#e.salubridad">Salubridad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanie ó Sanies</span>. = <span lang="ceb">Nana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanioso</span>. = <span lang="ceb">Ang may nana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanitario</span>. = <span lang="ceb">Ang mahatong̃ód sa pagpatigáyon sa mg̃a tambal sa mg̃a saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanjacado</span>. = <span lang="ceb">Pagcahópot sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e166439" title="Fuente: provinsia">provincia</span> sa Guinharían sa mg̃a turco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanjacato</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanjaco</span>. = <span lang="ceb">Maghohópot sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e166456" title="Fuente: provinsia">provincia</span> sa mang̃a turco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanjuanero</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a ng̃a mahínog sa caduúlan sa aldao ni S. Juan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanjuanista</span>. = <span lang="ceb">Sacop sa religion, sa caparían ni san Juan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sanmigueleño</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a ng̃a mahínog sa harúul sa arlao ni S. Miguel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sano</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a oaláy saquét, sa maáyo ug mapíscay ang laoas. * Ang maháoan ug buot. * Ang -tibúoc, ang oalá tipácan, boóng̃on ug pagacuháan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santa</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa Singbahán sa <span class="corr" id="xd31e166498" title="Fuente: Jerusalen">Jerusalém</span>, ng̃a dapit sa sulúd caáyo, ng̃a guitabónan, sa sugo sa Dios, sa usá ca tabil ng̃a -mahál caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santabárbara</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatipígan sa pólvora sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasantos, sa batásan ng̃a hingpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santasantórum</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin ng̃a labíng santos sa Singbahán sa <span class="corr" id="xd31e166522" title="Fuente: Jerusalen">Jerusalém</span>, ng̃a guibotáng̃an sa arca ng̃a guing̃álan sa testamento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santera</span>. = <span lang="ceb">Asáoa sa santero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay sa bisan onsang Singbahán ug sa mg̃a santos. * Ang magasíngba sa mg̃a -santos sa usá ca pagsíngba ng̃a díli mao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santiago</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a igasógod sa mg̃a español sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e166546" title="Fuente: pangpang̃óbat">pagpang̃óbat</span>, sa pagquigtábang nila cang Santiago ng̃a santos, ng̃a patron ug manlalában nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santiaguista</span>. = <span lang="ceb">Sacop sa caparían ng̃a sinoldado ni Santiago.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santiamen</span>. = <span lang="ceb">Macariót lamang, ang usá lamang sa pagpíloc, sa malágmit uyámot.</span> -</p> -<p id="e.santidad" class="hw"><span class="sc">Santidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasantos, pagcatárong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasantos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santificador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapacasantos, ang magapacatárong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santificar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasantos, pagpatárong. * Paghálad sa Dios sa bisan onsa. * Pagtáhor, pagsíngba -sa mg̃a santos. * Paglában sa bisan cansa, pagtábang canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santiguada</span>. = <span lang="ceb">Pagcapang̃óros.</span> -<span class="pageNum" id="pb300">[<a href="#pb300">300</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Santiguadera</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santiguadero</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santiguador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapang̃óros sa lain, sa pagpang̃aníto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santiguamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcapang̃óros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santiguar</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃óros. * Pagcastigo, pagpasáquet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santimonia</span>. V. <i><a href="#e.santidad">Santidad</a></i>. * <span lang="ceb">Tanóm ng̃a bulácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santísimo</span>. = <span lang="ceb">Santos uyámot. * Polong ng̃a guicahing̃álan, sa Santos mg̃a Papa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santo</span>. = <span lang="ceb">Santos, matárong, ang oaláy salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santon</span>. = <span lang="ceb">Ang magapacasantos. * Táuo ng̃a moros ng̃a mapenitenciáhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santoral</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a quinabúhi ug sa mg̃a buhat sa mg̃a santos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santuario</span>. = <span lang="ceb">Singbahán ng̃a pagasingbáhan sa bisan cansang santos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Santurron</span>. = <span lang="ceb">Ang magapacasantos caáyo, ang magaámpo sa madúgay ug sa <span class="corr" id="xd31e166683" title="Fuente: masúbsob">masóbsob</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saña</span>. = <span lang="ceb">Capong̃ót, caligótgot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sañosamente</span>. V. <i><a href="#e.sanyudamente">Sañudamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sañoso</span>. V. <i><a href="#e.sanyudo">Sañudo</a></i>. -</p> -<p id="e.sanyudamente" class="hw"><span class="sc">Sañudamente</span>. = <span lang="ceb">Sa caligótgot, sa capong̃ót.</span> -</p> -<p id="e.sanyudo" class="hw"><span class="sc">Sañudo</span>. = <span lang="ceb">Ang naligótgot, ang pungtánon, ang guipóngtan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sapiencia</span>. = <span lang="ceb">Libro sa santos ng̃a sulat ng̃a guing̃álan sa quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sapico</span>. = <span lang="ceb">Hubág ug motoróc sa ilámon sa díla ug sa luyo ug luyo sa mg̃a aping sa solód sa bába.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sapo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa baquí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saponaria</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saponífero</span>. = <span lang="ceb">Ang macapalalím.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saque</span>. = <span lang="ceb">Sugál sa pelota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saqueador</span>. = <span lang="ceb">Ang magacúha, ang magapólot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saqueamiento</span>. V. <i><a href="#e.saqueo">Saqueo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saquear</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagpólot. * Pagpang̃áoat.</span> -</p> -<p id="e.saqueo" class="hw"><span class="sc">Saqueo</span>. = <span lang="ceb">Pagcacóha, pagcapólot. * Pagcapang̃áoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saquero</span>. = <span lang="ceb">Dagom sa pagtahí sa mg̃a puyo puyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saquería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a puyo puyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saquilada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa trigo, &c., ng̃a lilígson <span class="sic" title="Corrección: ng̃a">ug</span> sinúlud sa puyo puyo ng̃a díli ponó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarampion</span>. = <span lang="ceb">Dalap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarao</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a naning̃ób sila sa pagdúla ug sa pagsayáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarcasmo</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a icatámay ug icayúbit sa isigcatáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarcia</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a pardo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarco</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarcocola</span>. = <span lang="ceb">Tagoc ng̃a malálag ug mapáit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarcófago</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e166871" title="Fuente: Lulóbng̃an">Lolóbng̃an</span>, lobóng̃an, lobng̃ínan, lobóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarcótico</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a icapílot ug icasara sa mg̃a samad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sardesco</span>. = <span lang="ceb">Cabayong diótay. * Táuo sa maísog ng̃a gaoi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sardina</span>. = <span lang="ceb">Tamban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sardinel</span>. = <span lang="ceb">Buhat ng̃a guibúhat sa mg̃a ladriyo ng̃a pinatíndog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sardinero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa mg̃a tamban. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a tamban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sardineta</span>. = <span lang="ceb">Tamban ng̃a diótay. * Dayan dayan ng̃a guibútang sa ubán ng̃a mg̃a bisti sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sardio</span>. = <span lang="ceb">Batóng mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sardioque</span>. = <span lang="ceb">Ang surlánan sa asín ug ang maong asín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sardonia</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p id="e.sardonica" class="hw"><span class="sc">Sardónica</span>. = <span lang="ceb">Batóng mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sardónico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa sardónica.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sardonio</span>. V. <i><a href="#e.sardonica">Sardónica</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sardónique</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarga</span>. = <span lang="ceb">Panápton sa igagáma. * Cahoy cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sargenta</span>. = <span lang="ceb">Asáoa sa sargento. * Hing̃aníban ng̃a guidála sa sargento.</span> -<span class="pageNum" id="pb300a">[<a href="#pb300a">300</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sargentar</span>. = <span lang="ceb">Paghópot sa mg̃a soldados, sa pagtúman sa opicio sa pagcasargento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sargentía</span>. = <span lang="ceb">Opicio, cahímtang sa pagcasargento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sargento</span>. = <span lang="ceb">Ponóan ng̃a obus sa mg̃a soldado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sargo</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarmentador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapólot sa mg̃a balágon ng̃a guipótol sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarmentar</span>. = <span lang="ceb">Pagpólot sa mg̃a balágon ng̃a pinótol sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarmentera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a balágon ng̃a guipótol sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarmentoso</span>. = <span lang="ceb">Ang maíng̃on sa mg̃a balágon sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarmiento</span>. = <span lang="ceb">Balágon sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarna</span>. = <span lang="ceb">Nuca. * Caíbog sa pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a macalípay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarnoso</span>. = <span lang="ceb">Nucáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarpullido</span>. V. <i><a href="#e.salpullido">Salpullido</a></i>. * <span lang="ceb">Mg̃a labhag, pinaácan sa pulgas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarpullir</span>. = <span lang="ceb">Pagpáac sa pulgas:</span> V. <i><a href="#e.salpullir">Salpullir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarracénico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a moros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarraceno</span>. = <span lang="ceb">Moros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarracina</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay sa daghánan ng̃a mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarria</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa sahid. * Bocág ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarrillo</span>. V. <i><a href="#e.estertor">Estertor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarrio</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opat ca tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarro</span>. = <span lang="ceb">Bulit ng̃a malíg-on. * Ogam, qui qui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarroso</span>. = <span lang="ceb">Ang may ogam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarta</span>. = <span lang="ceb">Tinóhog, tohog. * Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a magcasonód sonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sartal</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa, cadaghánan sa bisan onsa ng̃a <span class="corr" id="xd31e167152" title="Fuente: gnipatóhog">guipatóhog</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sartalejo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sarten</span>. = <span lang="ceb">Caláha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sartenada</span>. = <span lang="ceb">Ang pagapritóhon sa macaúsa sa caláha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sartenazo</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc ng̃a guipócpoc sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sasafrás</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a maíng̃on ing̃on sa laurel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sastra</span>. = <span lang="ceb">Asáoa sa sastre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sastre</span>. = <span lang="ceb">Mananáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sastrería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabuhátan sa mananáhi ug ang opicio nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Satan</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Satanás</span>. = <span lang="ceb">Yaoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Satélite</span>. = <span lang="ceb">Sologóon sa justicia, alguasil, mananácop. * Tagsa ca planeta ng̃a diótay ng̃a magalibót -sa planetang dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sátira</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a matístis ng̃a icayúbit sa isigcatáuo. * Babáye sa maísog ng̃a gaoi, madalíon, -malágsic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Satíricamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcayúbit, sa pagcatámay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Satírico</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mahagúgma pagtámay ug pagyúbit sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Satirio</span>. = <span lang="ceb">Ilagá sa Indias ng̃a mabóhi sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Satírion</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Satirizante</span>. = <span lang="ceb">Ang magayúbit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Satirizar</span>. = <span lang="ceb">Pagyúbit sa mg̃a polong con sa mang̃a sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sátiro</span>. = <span lang="ceb">Dios sa mg̃a dioatáhan sa canhing tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Satisfaccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáyad sa mg̃a otang ug sa mg̃a salá. * Pagpogóng, pagpahínay sa mg̃a cailíbgon. * Pagpatáy sa gotom, sa uhao, &c. * Pagbálos. * Paghimóot.</span> -</p> -<p id="e.satisfaciente" class="hw"><span class="sc">Satisfaciente</span>. = <span lang="ceb">Ang magabáyad, ang mubálos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Satisfactoriamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatúman, sa pagcahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Satisfactorio</span>. V. <i><a href="#e.satisfaciente">Satisfaciente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e167320" title="Fuente: Satiisfecho">Satisfecho</span>. = <span lang="ceb">Ang guibáydan, ang guibáslan. * Parayégon, maandácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sativo</span>. = <span lang="ceb">Ang guipúgas ug guitanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sato</span>. = Idem. -<span class="pageNum" id="pb301">[<a href="#pb301">301</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sátrapa</span>. = <span lang="ceb">Dacóng táuo sa mg̃a persa. * Táuo ng̃a maálam, ng̃a batid, malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Satrapía</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcasátrapa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saturacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahílis, pagcalínis sa bisan onsa sa bino, sa tubig, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saturar</span>. = <span lang="ceb">Paghílis, paglínis sa bisan onsa, sa bino, sa tubig, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saturnal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa <span class="corr" id="xd31e167374" title="Fuente: Sarurno">Saturno</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saturnino</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a ming̃áuon, masolóbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saturno</span>. = <span lang="ceb">Ang usá sa mg̃a planeta.</span> -</p> -<p id="e.sauce" class="hw"><span class="sc">Sauce</span>. = <span lang="ceb">Cahoy sa mg̃a baybáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sauco</span>. = <span lang="ceb">Abgáo, argáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sauquillo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sausería</span>. = <span lang="ceb">Solód sa mg̃a baláy ng̃a hariánon, ng̃a pagatipígan sa mg̃a sud-an ug sa mg̃a casangcápan -sa salapí ng̃a ibútang sa lamesa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sausier</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóot sa sausería sa mg̃a baláy ng̃a hariánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sauz</span>. <span class="corr" id="xd31e167432" title="Fuente: =">V.</span> <i><a href="#e.sauce">Sauce</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sauzgatillo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Savia</span>. = <span lang="ceb">Dugá sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saxátil</span>. = <span lang="ceb">Isda ng̃a mutóbo sa lugar ng̃a cabatóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sáxeo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa sa bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saxífraga</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Saya</span>. = <span lang="ceb">Saya, bisti sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sayal</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a bastos caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sayalería</span>. = <span lang="ceb">Opicio sa paghábol sa mg̃a sayal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sayalero</span>. = <span lang="ceb">Ang magahábol sa mg̃a sayal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sayalesco</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa sa sayal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sayalete</span>. = <span lang="ceb">Sayal ng̃a molomanípis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sayo</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a halagpád ug hatáas. * Bisan onsang bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sayon</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a supang, sa malágsot ng̃a nauong. * Mabáng̃is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sayuela</span>. = <span lang="ceb">Sinína sa estameña.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sayuelo</span>. = <span lang="ceb">Bisti sa mg̃a babáye, mg̃a maíng̃on ing̃on sa supa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sazon</span>. = <span lang="ceb">Pagcahínog sa mg̃a bong̃a, <span class="corr" id="xd31e167552" title="Fuente: pagcahínpit">pagcahíngpit</span> sa bisan onsa. * Ang lalím sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sazonadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalalím.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sazonado</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a matístis, malipáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sazonador</span>. = <span lang="ceb">Ang macalalím.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sazonar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa lalím sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span>. * Paghínog sa bisan onsa.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cse" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cse.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">SE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Sebe</span>. = <span lang="ceb">Alad sa mg̃a bogsoc ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sebesten</span>. = <span lang="ceb">Cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sebillo</span>. = Como el siguiente. * <span lang="ceb">Calaínan sa sabón ng̃a igahínglo sa mg̃a camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sebo</span>. = <span lang="ceb">Tamboc sa mg̃a mananáp. * Ang bahándi, puhónan ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seboso</span>. = <span lang="ceb">Ang may tamboc. * Ang guidíhog sa tamboc, sa sebo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seca</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy olan. * Lusay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secacul</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secadal</span>. V. <i><a href="#e.secano">Secano</a></i>. -</p> -<p id="e.secadero" class="hw"><span class="sc">Secadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabolálan, pagaogáhan, pagacamád-an sa bisan onsa. * Bung̃a ng̃a madúgay -bisan ng̃a mamalá, bisan ng̃a maogá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secadillo</span>. = <span lang="ceb">Matám-is ng̃a magáma sa mg̃a almendra ng̃a dinócdoc, sa panit sa limon, sa asúcar ug sa lang̃it lang̃it sa itlog, ug ng̃a pagaanágon sa caláyo ng̃a oaláy siga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secamente</span>. = <span lang="ceb">Sa mg̃a hamóbong polong, sa mg̃a diótay ug lactod ng̃a polong. * Sa pagcaoaláy pagtáhor, -catahá ug pagábi abi.</span> -<span class="pageNum" id="pb301a">[<a href="#pb301a">301</a>]</span></p> -<p id="e.secano" class="hw"><span class="sc">Secano</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a díli mahímo ng̃a pagabo-bóan, bisan onsa ng̃a mamalá, naogá caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secansa</span>. = <span lang="ceb">Sugál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secante</span>. = <span lang="ceb">Ang macamalá, ang macaogá, ang macabólad. * Ang barlis ng̃a nabalábag sa lain ng̃a -barlis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secar</span>. = <span lang="ceb">Ogá, bolar, malá, laya. * Pagcágod, paghorót sa mahínay hinay. * Pagníoang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secatura</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy lamí, ug lalím. * Pagcabórlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapótol. * Pagcabáhin sa mg̃a bahin sa mg̃a libro, arón maásoy ug maáyo ang guisúlat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seceso</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíbang, pagcaólo.</span> -</p> -<p id="e.seco" class="hw"><span class="sc">Seco</span>. = <span lang="ceb">Ang namalá, ang naláya, ang naogá, ang nabólad, ang oaláy dugá, ang naníoang. * Ang coláng̃an sa mg̃a quinahánglan. * Ang may gaoi ng̃a maísog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secrecion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabúlag, pagcabáhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secreta</span>. = <span lang="ceb">Calibáng̃an. * Bisan onsa ng̃a guisósi, guipaquigsáyod sa hilom, sa tinágo. * Tagsa -ca pagámpo con oracion ng̃a guipang̃ádye sa mg̃a Padre ng̃a nanagmísa, sa human na -ang paghálad sa hostia ug sa cális.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secretamente</span>. = <span lang="ceb">Sa tinágo, sa pagcahílom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secretar</span>. = <span lang="ceb">Paghímo sa dugó sa solód sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secretear</span>. = <span lang="ceb">Paghónghong, paghalaoáhao, pagsólte sa mahínay caáyo, sa obus ng̃a ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secretaria</span>. = <span lang="ceb">Asáoa sa secretario. * Ang babáye ng̃a magasúlat sa guipasúlat canía.</span> -</p> -<p class="hw">Secretaría. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcasecretario ug ang solód ng̃a pagasulátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secretario</span>. = <span lang="ceb">Ang magasúlat sa guipasúlat canía. * Ang escribano sa longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secretista</span>. = <span lang="ceb">Ang magasólte sa pagcahalaoáhao, sa pagcahónghong. * Ang magasúlat sa tong̃ód sa mg̃a -tanghága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secreto</span>. = <span lang="ceb">Tinágo, ang anáa sa tinágo. * Ang mahilómon. * Bisan onsa ng̃a tacús ng̃a pagahilómon -ng̃a díli ipadayág, ipabántog. * Bisan onsang caposlánan, caayóhan sa mg̃a tambal, -sa mg̃a ilímnon, &c., ng̃a díli hingbalóan sa cadaghánan. * Ang bolsillo, puyo puyo -ng̃a guidála sa ilálom sa mg̃a bisti. * Lugar ng̃a pagatagóan sa bisan onsa. * Tanghága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secretorio</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaláin, ang magapabáhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secta</span>. = <span lang="ceb">Pagtolón-an ng̃a guitóon sa bisan cansang táuo ng̃a bantógon, <span class="corr" id="xd31e167821" title="Fuente: quinaamánon">quinaarmánon</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sectador</span>. V. <i><a href="#e.sectario">Sectario</a></i>. -</p> -<p id="e.sectario" class="hw"><span class="sc">Sectario</span>. = <span lang="ceb">Ang maganonót, sa pagcapílit, sa minatúod, sa bisan onsang pagtolón-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sector</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secuaz</span>. = <span lang="ceb">Ang moápil sa dapig sa lain. * Ang maganonót sa bisan onsang pagtolón-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secuela</span>. = <span lang="ceb">Ang magasonód sa bisan onsa. * Bisan onsa ng̃a guican sa guinicánan, sa guisóndan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secuencia</span>. = <span lang="ceb">Pagpadáyeg ng̃a pagabasáhon sa misa, usáhay, sa human na ang pagbása sa epístola.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secuestracion</span>. V. <i><a href="#e.secuestro">Secuestro</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secuestrador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatípig sa bisan onsa, hasta ng̃a itúg-an sa hocom con quinsay taguía ng̃a tuod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secuestrar</span>. = <span lang="ceb">Pagtípig, paghópot sa bisan onsa, cutub ng̃a itórlo sa hocom ang taguíang tuod.</span> -</p> -<p id="e.secuestro" class="hw"><span class="sc">Secuestro</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa bisan onsa sa ilálom sa gahóm sa bisan cansa, cutub ng̃a itúg-an sa <span class="corr" id="xd31e167897" title="Fuente: bocom">hocom</span> ang hingtúngdan ng̃a taguía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secular</span>. = <span lang="ceb">Ang Padre ng̃a díli religioso. * Ang madúgay sa daghan ng̃a mg̃a catuígan. * Bisan -onsa ng̃a pagabuháton sa tagsa ca gatús ca túig. * Ang nadúgay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secularizacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcagóa sa pagcapadreng religioso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secularizar</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa cahímtang sa pagcapadreng religioso.</span> -</p> -<p id="e.secundariamente" class="hw"><span class="sc">Secundariamente</span>. = <span lang="ceb">Sa icadúha.</span> -<span class="pageNum" id="pb302">[<a href="#pb302">302</a>]</span></p> -<p id="e.secundario" class="hw"><span class="sc">Secundario</span>. = <span lang="ceb">Ang icadúha, ang sonód sa nahaóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secundina</span>. = <span lang="ceb">Inónlan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Secura</span>. V. <i><a href="#e.sequedad">Sequedad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sed</span>. = <span lang="ceb">Uháo. * Caíbog ng̃a dagcó sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seda</span>. = <span lang="ceb">Igagáma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sedadera</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagpahómoc sa cáñamo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sedal</span>. = <span lang="ceb">Balahíbo sa mananáp ng̃a maputí ug masíhag, ng̃a icahocót sa ansuelo sa usá ca tomóy, -ug sa usá, sa lambo. * Sinta ng̃a itóhog sa mg̃a mananámbal sa ilálom sa panit sa -obán ng̃a mg̃a táuo ug mg̃a mananáp ng̃a masaquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sedativo</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa pagpahínay sa mg̃a caól-ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sede</span>. = <span lang="ceb">Lingcoránan. * Cahímtang sa pagcaobispo ug sa pagcasantos ng̃a Papa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sedear</span>. = <span lang="ceb">Paghínis sa mg̃a batóng mahál, sa buláoan ug sa salapí, sa usá ca ponpon sa mg̃a balahíbo -sa baboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sedentario</span>. = <span lang="ceb">Opicio, pagcabótang sa táuo ng̃a díli macabórlay canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sedeña</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang gomon ng̃a guícan sa lino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sedeño</span>. = <span lang="ceb">Ang maíng̃on sa igagáma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sedera</span>. = <span lang="ceb">Ponpon, escoba sa balahíbo sa mg̃a baboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sedería</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a balígya sa igagáma. * Tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa igagáma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sedero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa igagáma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sedicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcagobóc, pagcaálsa. * Pagcasócol sa mg̃a ponóan. * Pagcasócol sa mg̃a balatían -sa laoas sa táuo sa mg̃a galámhan sa calág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sediciosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaálsa, sa pagcagobóc, sa pagcasócol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sedicioso</span>. = <span lang="ceb">Ang magahópo sa mg̃a táuo arón managálsa ug arón manócol sila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sediento</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e168072" title="Fuente: guiuháo">guinháo</span>. * Yota con baol ng̃a quinahánglan sa daghan ng̃a tubig. * Ang naíbog sa minatúod -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sedimento</span>. = <span lang="ceb">Lalog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seduccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahópo, pagcalímbong sa pagcalaláng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seducir</span>. = <span lang="ceb">Paglímbong, paghópo sa pagcalaláng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seductivo</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seductor</span>. = <span lang="ceb">Ang magalímbong, ang magahópo sa pagcalaláng.</span> -</p> -<p id="e.segable" class="hw"><span class="sc">Segable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang galábon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segada</span>. V. <i><a href="#e.siega">Siega</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segadera</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan, sang̃ót sa paggálab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segadero</span>. V. <i><a href="#e.segable">Segable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segador</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e168144" title="Fuente: Maggagálab">Magagálab</span>, ang magagálab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segar</span>. = <span lang="ceb">Paggálab. * Pagpótol sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segazon</span>. = <span lang="ceb">Pagcagálab. * Túig ng̃a igagálab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seglar</span>. = <span lang="ceb">Ang díli Padre ug religioso. * Ang nahatong̃ód sa quinabúhi, sa pagcabúhi, sa batásan -sa calibútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seglarmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa batásan sa díli Padre, sa díli religioso. * Ing̃on sa batásan sa calibútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segmento</span>. = <span lang="ceb">Bahin ng̃a guibúlag sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segregacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáhin, pagcabúlag, pagcaláin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segregar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáhin, pagbúlag, pagláin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segregativo</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaláin, ang magapabúlag, ang magabáhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segrí</span>. = <span lang="ceb">Panápton sa igagáma ng̃a mabága.</span> -</p> -<p id="e.seguida" class="hw"><span class="sc">Seguida</span>. = <span lang="ceb">Pagcasonód, pagcaápas, pagcanonót. * Pagcadáyon, pagcaparáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seguidero</span>. = <span lang="ceb">Panigíngnan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seguidilla</span>. = <span lang="ceb">Pagcanta ug pagsabáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seguidillero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mahagúgma <span class="sic" title="Corrección: magacanta">magcanta</span> ug magsabáy sa mg̃a siguidilla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seguido</span>. = <span lang="ceb">Nayon, ang guisómpay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seguidor</span>. = <span lang="ceb">Ang muápas, ang maganonót, ang musonód.</span> -<span class="pageNum" id="pb302a">[<a href="#pb302a">302</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Seguimiento</span>. V. <i><a href="#e.seguida">Seguida</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seguir</span>. = <span lang="ceb">Apas, nonót, sonód, pagdáyon, pagparáyon. * Pagobán, pagcóyog. * Pagábay. * Pagpatigáyon -sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Pagóyon, pagáng̃ay sa pagbúot sa lain. * Pagpanigíng̃on. -* Pagguícan, pagsonód sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segun</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on, maíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segundar</span>. = <span lang="ceb">Paghímo sa icadúha, pagsonód sa nahaóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segundariamente</span>. <span class="corr" id="xd31e168295" title="Fuente: M.">V.</span> <i><a href="#e.secundariamente">Secundariamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segundario</span>. V. <i><a href="#e.secundario">Secundario</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segundilla</span>. = <span lang="ceb">Ang tubig ng̃a pagabugnáuon sa yelo, sa tubig ng̃a tibúoc, ng̃a sobra sa human na -ang pagbúgnao sa lain ng̃a tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segundillo</span>. = <span lang="ceb">Ang icadúhang bahin sa tinápay ng̃a ihátag sa mg̃a Padre sa mg̃a caparían ng̃a nang̃áon -sa ilang refectorio, sa human na ang nahaónang rasion.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segundo</span>. = <span lang="ceb">Ang icadúha, ang sonód sa nahaúna. * Ang icacanúman ca bahin sa minuto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segundogenito</span>. = <span lang="ceb">Ang icadúhang anac, ang anac ng̃a sonód sa nahaóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segundón</span>. = <span lang="ceb">Anac ng̃a díli pang̃ánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segur</span>. = <span lang="ceb">Oásay ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segurador</span>. V. <i><a href="#e.fiador">Fiador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seguramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamatúod, sa pagcaoaláy catáhap ug duha duha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Segurar</span>. V. <i><a href="#e.asegurar">Asegurar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seguridad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíg-on. * Pagcamatúod. * Pagcaoaláy catáhap ug duha duha.</span> * V. <i><a href="#e.fianza">Fianza</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seguro</span>. = <span lang="ceb">Malíg-on. * Ang oaláy catáhap ug cahárloc. * Pagcatógot, lisencia sa pagbúhat sa bisan -onsa. * Calig-ónan arón díli onta maoalá ang salapí con ang mg̃a manggad ng̃a guipadála -sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seis</span>. = <span lang="ceb">Onóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seisavado</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a may onóm sa nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seisavo</span>. = <span lang="ceb">Ang icánom ca bahin sa usá ca número.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seiscientos</span>. = <span lang="ceb">Onóm ca gatús.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seise</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca báta ng̃a nagatóon sa pagcanta sa ubán ng̃a mg̃a Singbahán ng̃a Catedral.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seiseno</span>. = <span lang="ceb">Icánom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seleccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Selecto</span>. = <span lang="ceb">Ang guipíli, piníli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Selva</span>. = <span lang="ceb">Solóp.</span> -</p> -<p id="e.selvatico" class="hw"><span class="sc">Selvatico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a solóp, ug ang motóbo dihá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Selvatiquez</span>. = <span lang="ceb">Pagcaboquírnon, pagcabórong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Selvoso</span>. V. <i><a href="#e.selvatico">Selvático</a></i>. * <span lang="ceb">Lugar ng̃a may daghan ng̃a mg̃a solóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sellador</span>. = <span lang="ceb">Ang magamarca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Selladura</span>. = <span lang="ceb">Pagcamarca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sellar</span>. = <span lang="ceb">Pagmarca, pagpátic. * Pagtápus, pagtibáoas sa bisan onsa. * Pagtábon, pagtácop. * -Pagcábig sa maáyong buot sa isigcatáuo, tong̃ód sa mg̃a calóoy ng̃a guibúhat canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sello</span>. = <span lang="ceb">Marca, patic, capandáyan ng̃a igamarca. * Baláy ng̃a pagamarcáhan sa mang̃a papel -ug mg̃a camatoóran. * Pagcahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semana</span>. = <span lang="ceb">Semana. * Cadaghánan, cadugáyan sa pitó ca adlao.</span> -</p> -<p id="e.semanal" class="hw"><span class="sc">Semanal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa semana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semanalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa semana semanang tanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semanario</span>. V. <i><a href="#e.semanal">Semanal</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semanería</span>. = <span lang="ceb">Opicio sa pagcasemanero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semanero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may catungdánan sa pagtúman sa bisan onsa sa usá ca tibúoc ng̃a semana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semblante</span>. = <span lang="ceb">Nauong. * Pagcabótang sa bisan onsa. * Pagpatúngha sa goa ug sa nauong sa anáa sa solód sa huna huna ug sa casing casing.</span> -<span class="pageNum" id="pb303">[<a href="#pb303">303</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sembradío</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a maáyo ug ng̃a guiándam arón pagatámnan ug pagapugásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sembrado</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guipugásan.</span> -</p> -<p id="e.sembradura" class="hw"><span class="sc">Sembradura</span>. = <span lang="ceb">Pagcapúgas.</span> -</p> -<p id="e.sembrar" class="hw"><span class="sc">Sembrar</span>. = <span lang="ceb">Pagpúgas, pagsáb-oag, pagcátag. * Paghátag sa cahigayónan sa bisan onsang buhat ng̃a -daótan. * Pagsúguid sa bisan onsa arón mabántog. * Pagbúhat sa bisan onsa ng̃a macapolós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semeja</span>. V. <i><a href="#e.semejanza">Semejanza</a></i>. * <span lang="ceb">Timáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semejable</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo ng̃a maíng̃on sa lain ng̃a butang, ang mahímo ng̃a maíng̃on sa lain ng̃a -butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semejado</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semejante</span>. = <span lang="ceb">Magsáma, maíng̃on, magtopóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semejantemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaíng̃on, sa pagcasáma.</span> -</p> -<p id="e.semejanza" class="hw"><span class="sc">Semejanza</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáma, pagcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semejar</span>. = <span lang="ceb">Pagíng̃on, pagsáma.</span> -</p> -<p id="e.semen" class="hw"><span class="sc">Semen</span>. = <span lang="ceb">Tolos, dugó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semental</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagpúgas ug sa mg̃a baol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sementar</span>. V. <i><a href="#e.sembrar">Sembrar</a></i> hasta <i lang="ceb">paghátag</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sementera</span>. V. <i><a href="#e.sembradura">Sembradura</a></i>. * <span lang="ceb">Baol. * Cabalánan, oma. * Túig ng̃a igapúgas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sementero</span>. = <span lang="ceb">Poyo poyo, balúyot, bocág ng̃a pagasórlan sa binhi ng̃a ipulúgas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sementino</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa binhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semestre</span>. = <span lang="ceb">Ang madúgay sa onóm ca bulan. * Túig, pagcadúgay sa unúm ca bulan, sa tung̃á sa túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semi</span>. = <span lang="ceb">Ang tong̃á sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semicapro</span>. = <span lang="ceb">Dios dios sa mg̃a dioatáhan sa canhing tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semicircular</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa semicírculo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semicírculo</span>. = <span lang="ceb">Ang tung̃á sa usá ca malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semidea</span>. V. <i><a href="#e.semidiosa">Semidiosa</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semideo</span>. V. <i><a href="#e.semidios">Semidios</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semidifunto</span>. = <span lang="ceb">Ang hapit na mamatáy.</span> -</p> -<p id="e.semidios" class="hw"><span class="sc">Semidiós</span>. = <span lang="ceb">Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a dioatáhan, sa canhing tiempo, sa mg̃a táuo ng̃a -banságon ug bantógon tong̃ód sa ilang mg̃a búhat ng̃a cating̃aláhan.</span> -</p> -<p id="e.semidiosa" class="hw"><span class="sc">Semidiosa</span>. = <span lang="ceb">Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a dioatáhan sa mg̃a babáye ng̃a guipacaíng̃on nila -ng̃a anac sila sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semidoble</span>. = <span lang="ceb">Piesta ng̃a dolodíot sa piesta ng̃a doble.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semidormido</span>. = <span lang="ceb">Ang natólog tolog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semidragon</span>. = <span lang="ceb">Binúhat ng̃a táuo ang tung̃á ug bitin ang tung̃á.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semihombre</span>. = <span lang="ceb">Laláqui sa tung̃á lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semilla</span>. = <span lang="ceb">Binhi. * Bisan onsa ng̃a mahímo ug guinicánan, hingtúngdan ug sinógdan sa lain ng̃a -butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semillana</span>. V. <i><a href="#e.manzanilla">Manzanilla</a></i>. -</p> -<p id="e.semillero" class="hw"><span class="sc">Semillero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagapugásan sa mg̃a binhi arón ilálin oña ang mg̃a tanóm sa lain ng̃a yota -con midagcó dagcó na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seminal</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo sa binhi, ang may binhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seminario</span>. V. <i><a href="#e.semillero">Semillero</a></i>. * <span lang="ceb">Baláy <span class="corr" id="xd31e168846" title="Fuente: ing̃a">mg̃a</span> pagatoónan ug pagatorlóan sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seminarista</span>. = <span lang="ceb">Ang guibatónan sa usá ca seminario.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semipedal</span>. = <span lang="ceb">Ang may cahitáson sa tung̃á sa cahitáson sa tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semipelagianismo</span>. = <span lang="ceb">Ang pagtolón-an sa mg̃a semipelagiano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semiplena</span>. = <span lang="ceb">Pagcaásoy sa usá lamang ca testigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semiplenamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagásoy sa usá lang ca testigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semipoeta</span>. = <span lang="ceb">Poeta ng̃a díli maálam caáyo magbúhat sa mg̃a balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semipútrido</span>. = <span lang="ceb">Ang hapit na madonót, ang nadolodonót na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semiracional</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a coloculiró, ng̃a hong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semivivo</span>. = <span lang="ceb">Ang hapit díli mabúhi.</span> -<span class="pageNum" id="pb303a">[<a href="#pb303a">303</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sémola</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa trigo. * Binócboc sa trigo, sa garvanzos, sa frijoles, &c., ng̃a icabúhat -ug sopas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Semoviente</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a malíhoc ng̃a sia usá da.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sempiterna</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa panápton ng̃a mabága caáyo, sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sempiternamente</span>. = <span lang="ceb">Sa guihápon, sa oaláy catapúsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sempiterno</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy catapúsan, ang madúgay sa guihápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sen</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a ipulúrga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Senadero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabáol sa diótay ng̃a oma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Senado</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a senador, ug ang baláy ng̃a pagatíngban. * Catilíngban sa mg̃a -dagcóng táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Senado consulto</span>. = <span lang="ceb">Sogo, pagbóot sa senado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Senador</span>. = <span lang="ceb">Dacóng táuo ng̃a apil sa hocmánan sa senado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Senara</span>. = <span lang="ceb">Baol ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Senario</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo sa onóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Senatorio</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa senado ug sa mg̃a senador.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sencillamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy cuti cuti, sa oaláy dayan dayan caáyo. * Sa oaláy limbong ug pagcaólo olo. -* Sa pagcapótong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sencillez</span>. = <span lang="ceb">Pagcanípis. * Pagcapótong, pagcaháoan sa boot. * Pagcacoliró, pagcahóng̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sencillo</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy sacót. * Ang manípis, magamáy. * Táuo ng̃a masáyon pagalimbóng̃an ug pagaólo -olóhan. * Ang táuo sa maháoan ng̃a búot, potong. * Salapí ng̃a dogmoc: caháte, sicápat -ug sicaoálo.</span> -</p> -<p id="e.senda" class="hw"><span class="sc">Senda</span>. = <span lang="ceb">Dalan ng̃a haíctin, diótay. * Alaguían sa pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Senderear</span>. = <span lang="ceb">Pagóna, pagtórlo sa dalan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sendero</span>. V. <i><a href="#e.senda">Senda</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sendos</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca buoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Senectud</span>. = <span lang="ceb">Pagcatigúlang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Senescal</span>. = <span lang="ceb">Maghohópot, mayordomo sa baláy ng̃a hariánon. * Ponóan sa Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Senescalía</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcasenescal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Senil</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a tigúlang ug sa pagcatigúlang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seno</span>. = <span lang="ceb">Dughan. * Tian sa mg̃a inahán. * Pagcalóang sa bisan onsa. * Looc sa dagat sa calang -sa duhá ca catárman. * Bohó sa hubág ug sa samad.</span> -</p> -<p id="e.sensacion" class="hw"><span class="sc">Sensacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáti sa mg̃a balatían sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sensato</span>. = <span lang="ceb">Buótan, táuo ng̃a may salabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sensibilidad</span>. V. <i><a href="#e.sensacion">Sensacion</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcalóoy, pagcapoáng̃od.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sensible</span>. = <span lang="ceb">Ang babatíon sa mg̃a balatían sa laoas. * Mololóy-on, mapoang̃óron. * Ang tacús ng̃a -caloóyan ug pagahilácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sensiblemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabáti sa mg̃a balatían sa laoas. * Sa casáquet.</span> -</p> -<p id="e.sensitiva" class="hw"><span class="sc">Sensitiva</span>. = <span lang="ceb">Ang arang batíon. * Ang <span class="corr" id="xd31e169144" title="Fuente: nahatong̃úd">nahatong̃ód</span> sa mg̃a balatían. * Tanóm ng̃a mahípos con pagcubílon ang iang mg̃a dahon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sensorio</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a balatían. * Ihibaló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sensual</span>. V. <i><a href="#e.sensitiva"><span class="corr" id="xd31e169161" title="Fuente: Sensitivo">Sensitiva</span></a></i> hasta <i lang="ceb">tanóm</i>. * <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagcaólag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sensualidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaólag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sensualmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaólag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sentadillas</span> (á). = <span lang="ceb">Paglíngcod sa mg̃a babáye sa bocó bocó sa cabayo, &c., sa pagbútang sa luyo sa duhá -ca paa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sentado</span>. = <span lang="ceb">Buótan, díli cundátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sentar</span>. V. <i><a href="#e.asentar">Asentar</a></i> y <i><a href="#e.asentarse">Asentarse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sentencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcahócom, sentensia. * Casangputánan ng̃a ondan, ng̃a may dagcóng hingtúngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sentenciar</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e169223" title="Fuente: Pagsentencia">Pagsentensia</span>, paghócom. * Pagtagána sa bisan onsa. * Bisan onsang tuyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sentencion</span>. = <span lang="ceb">Paghócom ng̃a pilit caáyo ug guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sentenciosamente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa pagsentensia sa mg̃a hocom.</span> -<span class="pageNum" id="pb304">[<a href="#pb304">304</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sentencioso</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a may dagcóng hingtúngdan ug cahológan. * Táuo ng̃a mamólong sa mg̃a pagtolón-an -ng̃a maáyo sa mg̃a hamóbong pólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sentidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa casáquet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sentido</span>. = <span lang="ceb">Ang nasaquét ug nasáquet. * Ang masáyon mubáti. * Ang nalútac, ang mabóoac, ang nalíqui. * Ang nasógor sa -pagcadonót. * Ang ihibaló. * Caálam sa pagbúhat sa bisan onsa. * Cahológan sa bisan -onsang polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sentimental</span>. = <span lang="ceb">Ang magapacalóoy, ang magapapoáng̃od.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sentimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáti sa mg̃a balatían sa laoas. * Casáquet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sentina</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang lugar ng̃a ponó sa hugao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sentir</span>. = <span lang="ceb">Pagbáti sa mg̃a balatían sa laoas. * Pagbáti sa saquét, sa casáquet, sa gotom, &c. -* Paghúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seña</span>. = <span lang="ceb">Timáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Señal</span>. = Idem, marca. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Señaladamiente</span>. = <span lang="ceb">Sa labí pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Señalado</span>. = <span lang="ceb">Mahál, hamíli, banságon, bantógon. * Pinatícan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Señalamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcatimáan, pagcatórlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Señalar</span>. = <span lang="ceb">Pagtimáan, pagtórlo. * Pagpirma sa mg̃a sulat. * Paghing̃álan. * Pagtagál. * Paghólot, paghómot. * Paglabí. * Paglabáo. -* Pagísip sa mg̃a tantos ng̃a guidáog sa mosogál sa baraja. * Pagpátic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Señero</span>. = <span lang="ceb">Ang mopoyó ng̃a usá da, sa oaláy obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Señor</span>. = <span lang="ceb">Agálon, taguía. * Ang Dios. * Si Jesucristo sa Santísimo Sacramento sa altal. * Polong -ng̃a icaábi abi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Señoreante</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóot, ang ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Señorear</span>. = <span lang="ceb">Pagsógo, pagbóot. * Pagtaguía sa bisan onsa. * Pagtáas sa usá ca botang sa lain ng̃a butang. * Pagpogóng sa mg̃a cailíbgon. * Pagámbong, paglígdong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Señoría</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a igaábi abi ug igatáhor sa ubán ng̃a mg̃a táuo ng̃a may dagcóng opicio -con cahímtang. * Ang táuo ng̃a pagahing̃álan niíning polong. * Pagcabóot, pagcasógo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Señorico</span>, ca, to, ta. = <span lang="ceb">Anac sa mg̃a dagcóng táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Señoril</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa Señor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Señorío</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóot, pagcasógo. * Ang yota ng̃a caugalíng̃on sa señor. * Pagcalígdong, pagcaámbong. -* Pagcapong̃óng sa mg̃a cailíbgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Señoron</span>. = <span lang="ceb">Señor caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Señuelo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a magacábig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seo</span>. = <span lang="ceb">Singbahán ng̃a Catedral.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sepancuantos</span>. = <span lang="ceb">Casabá, pagcabárlong, castígo, pagpasáquet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Separable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang bulágon, ang mahímo ng̃a pagabahínon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Separacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalálin, pagcabáhin, pagcabólag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Separadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalináin lain sa pagcabúlag, sa pagcabáhin.</span> -</p> -<p id="e.separador" class="hw"><span class="sc">Separador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabáhin, ang magabúlag, ang magapaláin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Separante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Separar</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e169469" title="Fuente: Bulag">Bolag</span>, bahin, lain, lalin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Separativo</span>. V. <i><a href="#e.separador">Separador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sepedon</span>. <span class="corr" id="xd31e169485" title="Ausente en la fuente">V. </span><i><a href="#e.sipedon">Sipedon</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sepir</span>. V. <i>Gibia</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Septeno</span>. V. <i><a href="#e.seteno">Seteno</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Septentrion</span>. V. <i><a href="#e.setentrion">Setentrion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Septentrional</span>. V. <i><a href="#e.setentrional">Setentrional</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Septiembre</span>. V. <i><a href="#e.setiembre">Setiembre</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Séptimo</span>. V. <i><a href="#e.setimo">Sétimo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Septuagésimo</span>. = <span lang="ceb">Ang macahíngpit sa isip sa capitóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Septuplicar</span>. V. <i><a href="#e.setuplicar">Setuplicar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Séptuplo</span>. V. <i><a href="#e.setuplo">Sétuplo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sepulcral</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa lobóng, sa lobng̃ánan, <span class="pageNum" id="pb304a">[<a href="#pb304a">304</a>]</span>sa lolóbng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sepultar</span>. = <span lang="ceb">Paglobóng. * Pagtágo, paghóbong sa bisan onsa, ng̃a malisód ng̃a hicaplágan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sepultura</span>. = <span lang="ceb">Lobóng, lobng̃ánan, lolóbng̃an, lobong̃ánan.</span> -</p> -<p id="e.sequedad" class="hw"><span class="sc">Sequedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcamalá, pagcaoaláy ulan. * Pagcadíli mabóng̃a ang yuta. * Polong ng̃a magáhi. * Gáoi, cagaoían -ng̃a maísog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sequedal ó Sequeral</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a mamalá caáyo ug ng̃a díli mobóng̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sequero</span>. V. <i><a href="#e.secadero">Secadero</a></i> y <i><a href="#e.secano">Secano</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sequeroso</span>. V. <i><a href="#e.seco">Seco</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sequete</span>. = <span lang="ceb">Tipac ng̃a pan ng̃a magáhi. * Pagcaómpoc. * Pagcagáhi sa gaoi, sa cagaoían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sequía</span>. V. <i><a href="#e.sequedad">Sequedad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sequillo</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa matám-is ng̃a magáma sa binócboc ug sa asúcar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sequío</span>. V. <i><a href="#e.secano">Secano</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Séquito</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a magaobán sa bisan cansa. * Pagcadáyeg sa bisan cansa -tong̃ód sa iang maáyong batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sequízo</span>. V. <i><a href="#e.seco">Seco</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ser</span>. = <span lang="ceb">Mao. * Pagpuyó, paghonóng sa bisan diin. * Pagsógod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sera</span>. = <span lang="ceb">Bucág ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seráfico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa Serafin. * Si S. Francisco de Asís.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serafin</span>. = <span lang="ceb">Ángeles sa nahaónang ponong ponóng̃an. * Táuo ng̃a matahóm caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serafina</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa panápton sa balahíbo sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seraje</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a bocág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serasquier</span>. = <span lang="ceb">Ponóan ng̃a dagcó sa mg̃a soldados sa mang̃a turco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serba</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a sa serbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serbal</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a bong̃a ng̃a maíng̃on sa mg̃a pera con mansana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serbo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serenar</span>. = <span lang="ceb">Paglínao sa tiempo ug sa dagat. * Pagpatón-og sa bisan onsa. * Pagtín-ao sa bino, -sa tubig, &c., ng̃a nalóbog. * Pagpahínay sa mang̃a pagálsa, sa mg̃a cabobót-on ng̃a -nanagbíquil biquil, sa <span class="corr" id="xd31e169744" title="Fuente: nanagáuay">nanagáoay</span> ug sa nasucó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serenata</span>. = <span lang="ceb">Pagmúsica, piesta sa música.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serenero</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a igatábon sa mg̃a babáye sa olo arón díli sila pagaonsáon sa ton-og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serení</span>. = <span lang="ceb">Bote, sacayán ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serenidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalínao sa tiempo, sa hang̃in ug sa dagat. * Polong ng̃a igatáoag ug icahing̃álan -sa ubán ng̃a mg̃a príncipe. * Pagcalínao sa buot, sa cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serenísimo</span>. = <span lang="ceb">Polong ug ng̃alan ng̃a igatáoag <span class="corr" id="xd31e169783" title="Fuente: ng">ug</span> icahing̃álan sa ubán ng̃a mg̃a anac sa mg̃a hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sereno</span>. = <span lang="ceb">Malínao. * Táuo sa mahúsay ng̃a buot, sa maháoan ng̃a cásing cásing.</span> * V. <i><a href="#e.afable">Afable</a></i>. * <span lang="ceb">Yamog, ton-og. * Táuo ng̃a may opicio sa pagpahibaló, sa gabíy <span class="corr" id="xd31e169803" title="Fuente: ng">ug</span> sa masámot ng̃a ting̃og, sa pagcabótang sa tiempo, con malínao ba, con moólan ba, &c., ug sa horas. * Táuo -ng̃a oaláy caólao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seriamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalígdong, sa pagcaámbong. * Sa minatúod, sa pagcamatúod, sa matúod tuod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serie</span>. = <span lang="ceb">Pagcasonód sonód sa mg̃a butang. * Pagcalang̃áquit. * Pagcahúsay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seriedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaámbong, pagcalígdong. * Pagcaháit sa pagsolóng, pagpamíd-oc. * Pagcaháoan sa -buot sa mg̃a pagsábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serijo ó Serillo</span>. = <span lang="ceb">Bucág ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serilla</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sério</span>. = <span lang="ceb">Malígdong, maámbong, ang mahúsay sa iang <span class="corr" id="xd31e169848" title="Fuente: pogatúbang">pagatúbang</span>, sa iang paglíhoc, &c. * Ang mamólong <span class="pageNum" id="pb305">[<a href="#pb305">305</a>]</span>ug magasolóng sa pagcaháit, sa pagcaísog. * Táuo sa maháoan ug mapótong ng̃a buot, -ng̃a díli magalímbong ug magaólo olo. * Bisan onsa ng̃a <span class="corr" id="xd31e169853" title="Fuente: tacú">tacús</span> ng̃a pagatágdon. * Maáyo, mahál, halángdon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sermon</span>. = <span lang="ceb">Oáli. * Casabá, pagcabárlong, pagcasáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sermonario</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a oáli. * Cadaghánan sa mg̃a oáli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sermonear</span>. = <span lang="ceb">Pagsáoay, pagbárlong, pagcasabá sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serna</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa yota ng̃a pagabalánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seroja</span>. = <span lang="ceb">Ang dahon ng̃a laya ng̃a natágas sa mg̃a cahoy. * Mg̃a cahoy ng̃a tolotagídyot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serojo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seron</span>. V. <i><a href="#e.banasta">Banasta</a></i> y <i><a href="#e.canasta">Canasta</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seronero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat, magbubúhat, sa mg̃a seron.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serosidad</span>. = <span lang="ceb">Dugá ng̃a mabólag sa dugó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serpa</span>. = <span lang="ceb">Balágon ng̃a hatáas sa mang̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serpear</span>. V. <i><a href="#e.serpentear">Serpentear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serpentaria</span>. = <span lang="ceb">Tanóm. * Gamót ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serpentario</span>. = <span lang="ceb">Tapoc sa mg̃a bitóon.</span> -</p> -<p id="e.serpentear" class="hw"><span class="sc">Serpentear</span>. = <span lang="ceb">Paglacát sa pagcalicó licó, maíng̃on sa paglacát sa mg̃a bitin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serpentígero</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a bitin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serpentin</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan, sa canhing tiempo, sa puthao, ng̃a <span class="corr" id="xd31e169973" title="Fuente: pagabutáng̃an">pagabotáng̃an</span> sa mecha sa pagsílsil sa mg̃a luthang. * Puthao ng̃a apil sa mg̃a yaoe sa mg̃a pusil, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serpentina</span>. = Idem hasta <i lang="ceb">puthao</i>. * <span lang="ceb">Hing̃aníban ng̃a isalibáy. * Bató ng̃a berde ng̃a masáyon ng̃a pagahinlóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serpentinamente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa batásan sa mg̃a bitin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serpentino</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód, ang ang̃ay sa mg̃a bitin, sa mg̃a saoa. * Lana ng̃a guing̃álan sa -mg̃a bitoc. * Dila ng̃a tigmaldicion, táuo ng̃a tigtónglo, ng̃a naánad sa pagtónglo. -* Calaínan sa batóng mármol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serpenton</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a pagataihópon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serpiente</span>. = <span lang="ceb">Bitin, saoa. * Ang yaoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serpigo</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa hubág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serpol</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serradizo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a arang gabson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serrado</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a ng̃ipónan maíng̃on sa gabas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serrador</span>. V. <i>Aserrador</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serraduras</span>. = <span lang="ceb">Ang quináon sa gabas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serrallo</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a hariánon sa Gran Turcó, sa hari sa mg̃a turco. * Bisan onsang lugar ng̃a pagabuhátan sa mang̃a -salá ng̃a maláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serranía</span>. = <span lang="ceb">Cabuquílan, cabongtólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serraniego</span>. V. <i><a href="#e.serrano">Serrano</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serranil</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa cuchillo.</span> -</p> -<p id="e.serrano" class="hw"><span class="sc">Serrano</span>. = <span lang="ceb">Ang mopoyó ug ang nagatáuo sa buquid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serrar</span>. V. <i><a href="#e.aserrar">Aserrar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serrijon</span>. = <span lang="ceb">Buquid, bongtod ng̃a hatáas ug díli halagpád caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serrin</span>. V. <i>Aserraduras</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serrino</span>. = <span lang="ceb">Ang maíng̃on ug ang nahatong̃ód sa gabas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serrucho</span>. = <span lang="ceb">Gabas ng̃a guibotáng̃an sa usá lamang ca coloptánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serta</span>. = <span lang="ceb">Ang sinína.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Servato ó Ervato</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serventesio</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Servible</span>. = <span lang="ceb">Ang macapolós, ang arang poslan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serviciador</span>. = <span lang="ceb">Ang maníng̃il sa balaíron tong̃ód sa pagágui sa bisan diin sa mg̃a hayúpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Servicial</span>. = <span lang="ceb">Ang magaalágad sa maáyong pagsílbi ug sa dagcóng cacúgui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Servicialmente</span>. = <span lang="ceb">Sa cacúgui sa pagsílbi, sa pagalágar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Serviciar</span>. = <span lang="ceb">Pagbáyad sa mg̃a balaíron tong̃ód sa pagágui sa bisan diin sa mg̃a hayúpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Servicio</span>. = <span lang="ceb">Pagcasílbi, pagcaalágar. * Pagcabótang sa pagcasologóon. * Pagcatáhod, pagcasíngba -sa Dios. * Pahanóngdan sa mg̃a pagsílbi. * Salapí ng̃a ihátag <span class="pageNum" id="pb305a">[<a href="#pb305a">305</a>]</span>sa pagbúot ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a sacop, sa ilang hari, ug sa pagtábang sa mg̃a -quinahánglan sa Guinharían. * Polós, caposlánan sa mg̃a buhat sa lain. * Baso ng̃a -calibáng̃an. * Cadaghánan sa mg̃a pinggan, sa mg̃a panácsan, &c., ng̃a quinahánglan -sa pagcáon, sa pagínom sa café, &c., ang cuchara, tenedor ug cuchillo ng̃a ibútang -sa lamesa ng̃a calán-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Servidero</span>. = <span lang="ceb">Ang arang pagapóslan, ang macapolós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Servido</span>. = <span lang="ceb">Bisti, &c., ng̃a dolodáan na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Servidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magasílbi, ang magaalágar, ang magaáli ali ug mahagógma sa bisan cansang babáye. -* Ang mapasácop sa pagbóot sa lain. * Ang basin, baso ng̃a calibáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Servidumbre</span>. = <span lang="ceb">Pagcaalágar, pagcasílbi. * Pagcaolípon, pagcabíhag, cabihágon, cabihágan. * Catungdánan ng̃a pilit sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagcabóot ng̃a -mabáscog sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e170232" title="Fuente: cailíb-gon">cailíbgon</span>. * Calibáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Servil</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a sologóon. * Bisan onsa ng̃a obos, ng̃a oaláy bale caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Servilmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa batásan sa mg̃a olípon, sa mg̃a bihag. * Sa pagcadaótan, sa pagcang̃íl-ad, -sa díli ang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Servilla</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa sapín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Servilleta</span>. = <span lang="ceb">Serviyeta, panápton ng̃a ibútang sa lamesa ng̃a calán-an, ug ng̃a ipailálom sa mg̃a -pinggan, ug silbi sa pagpáhid sa mg̃a táuo ng̃a nang̃áon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Servíola</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a guitáod sa mg̃a dolong sa mg̃a sacayán, ng̃a pagbitáyan sa mg̃a ancla, -sa sinípit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Servir</span>. = <span lang="ceb">Pagsílbi, pagalágar. * Pagtamód, pagbálos. * Pagbóhat sa bisan onsa, guican sa sogo -sa lain. * Pagsácop sa pagbóot sa lain. * Pagílis, pagpóle, pagólos. * Pagpolós. * -Pagtáhod, pagsíngba sa Dios ug sa mg̃a santos. * Pagáli ali, paghigógma sa bisan cansang -babáye. * Paghátag sa bisan cansa sa hari con sa Guinharían sa salapí ng̃a igatábang -sa mg̃a quinahánglan, sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot. * Pagbótang sa dahon sa baraja -sa dagoay ng̃a guipang̃áyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sesada</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a otoc ng̃a prinito.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sesear</span>. = <span lang="ceb">Pagyúng̃it sa pagsángpot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sesenta</span>. = <span lang="ceb">Canóman, caunúman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sesenton</span>. = <span lang="ceb">Ang may caonóman ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seseo</span>. = <span lang="ceb">Pagcayóng̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sesera</span>. = <span lang="ceb">Ang lugar sa olo ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a otoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sesga</span>. V. <i><a href="#e.nesga">Nesga</a></i>. -</p> -<p id="e.sesgadamente" class="hw"><span class="sc">Sesgadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabalábag, sa pagcasímbal. * Sa pagcabalíhas, sa pagcatampíhas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sesgadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcasímbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sesgamente</span>. V. <i><a href="#e.sesgadamente">Sesgadamente</a></i>. * <span lang="ceb">Sa pagcataquílid. * Sa pagcahínay, sa pagcahómoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sesgar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábas sa pagcasímbal, sa pagcataquílir, sa pagcabalábag, sa pagcabalíquig. * Pagatampíhas, -pagbalíhas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sesgo</span>. = <span lang="ceb">Balíquig. * Ang guitábas sa pagcasímbal. * Malíngdong, ang magacoloculíot. * Pagcatábas -ng̃a sinímbal, ng̃a balíquig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sesion</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo. * Pagcasábot, pagcasólte sa pagsábot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sesma</span>. = <span lang="ceb">Ang icaúnum ca bahin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sesmero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay ug magahópot sa mg̃a sesmo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sesmo</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a nacasácop sa daghan ng̃a mg̃a longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seso</span>. = <span lang="ceb">Otoc. * Boot, caboótan, salabótan. * Bang̃il sa mg̃a colon, &c., ng̃a guibútang sa -caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sesquipedal</span>. = <span lang="ceb">Ang hatáas ng̃a maíng̃on sa cahitáson sa usá ca tiil ug tung̃á.</span> -<span class="pageNum" id="pb306">[<a href="#pb306">306</a>]</span></p> -<p id="e.sesteadero" class="hw"><span class="sc">Sesteadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagahooáyan sa odto sa mg̃a hayúpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sestear</span>. = <span lang="ceb">Paghúoay, pagcatólog sa siesta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sestero</span>. V. <i><a href="#e.sesteadero">Sesteadero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sestil</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sesudamente</span>. = <span lang="ceb">Sa Pagcaboótan, sa maáyong paghúna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sesudo</span>. = <span lang="ceb">Boótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seta</span>. = <span lang="ceb">Balahíbo sa baboy:</span> V. <i><a href="#e.hongo">Hongo</a></i>, <i><a href="#e.jeta">Jeta</a></i> y <i><a href="#e.pavesa">Pavesa</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sete</span>. = <span lang="ceb">Solód ng̃a pagabotáng̃an sa pigsánan, sa pagmarca sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Setecientos</span>. = <span lang="ceb">Pitó ca gatús.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Setena</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa pitó ca botang ng̃a nagcasonód sonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Setenario</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo sa pitó ca número. * Cadugáyan, pagcadúgay sa pitó ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Setenio</span>. = Idem <span class="corr" id="xd31e170504" title="Fuente: dasde">desde</span> <i lang="ceb">cadugáyan</i>. -</p> -<p id="e.seteno" class="hw"><span class="sc">Seteno</span>. V. <i><a href="#e.setimo">Sétimo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Setenta</span>. = <span lang="ceb">Capitóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Setenton</span>. = <span lang="ceb">Ang may capitóan ca túig.</span> -</p> -<p id="e.setentrion" class="hw"><span class="sc">Setentrion</span>. V. <i><a href="#e.osa.mayor">Osa mayor</a></i>. * Hang̃in, amíhan. -</p> -<p id="e.setentrional" class="hw"><span class="sc">Setentrional</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa setentrion.</span> -</p> -<p id="e.setiembre" class="hw"><span class="sc">Setiembre</span>. = <span lang="ceb">Setiembre, ang icasíam ca bulan sa túig.</span> -</p> -<p id="e.setimo" class="hw"><span class="sc">Sétimo</span>. = <span lang="ceb">Icapíto. * Ang mahíngpit sa isip sa pitó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Seto</span>. = <span lang="ceb">Alad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Setuagenario</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may capitóan ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Setuagésima</span>. = <span lang="ceb">Ang domingo ng̃a igasógod sa totólo ca semana ng̃a guisóndan sa cuaresma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Setuagésimo</span>. = <span lang="ceb">Ang macahíngpit sa isip sa capitóan.</span> -</p> -<p id="e.setuplicar" class="hw"><span class="sc">Setuplicar</span>. = <span lang="ceb">Pagdághan sa bisan onsa sa macapíto. * Pagósob sa macapíto.</span> -</p> -<p id="e.setuplo" class="hw"><span class="sc">Sétuplo</span>. = <span lang="ceb">Ang isip ng̃a macasácop sa lain isip sa macapíto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Severamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaháit, sa pagcapógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Severidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaháit, pagcapógos. * Pagcalígdong, pagcaámbong. * Pagcatúman ng̃a hingpit sa batásan, sa catungdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Severo</span>. = <span lang="ceb">Maháit, maísog sa pagbárlong, sa pagcastigo, sa pagatúbang. * Matinumáno. * Malígdong, -maámbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sevicia</span>. V. <i><a href="#e.crueldad">Crueldad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sexagenario</span>. = <span lang="ceb">Ang may caonóman ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sexagésima</span>. = <span lang="ceb">Ang icadúhang domingo sa totólo ng̃a guisóndan sa cuaresma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sexagésimo</span>. = <span lang="ceb">Ang macahíngpit sa isip sa caunúman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sexángulo</span>. = <span lang="ceb">Ang may onóm ca nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sexenio</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúgay, cadugáyan sa unóm ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sexo</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa laláqui ug sa babáye, sa laqui ug sa baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sexta</span>. = <span lang="ceb">Ang usá ca bahin sa aldao, sa canhing tiempo, ug ng̃a nahímo cutub sa las dose hasta -sa las tres. * Ang usá sa mg̃a pang̃ádye sa mg̃a Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sextante</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa paghíling ug sa pagsáyod sa cahitáson sa arlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sextilla</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sextina</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Excomunion ng̃a guibútang sa mg̃a ponóan sa Singbahán, arón madayág ang mg̃a saláan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sexto</span>. = <span lang="ceb">Icánom, ang macahíngpit sa isip sa onóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sextuplicar</span>. = <span lang="ceb">Pagósob sa macaonóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Séxtuplo</span>. = <span lang="ceb">Ang macasácop sa isip sa unúm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sexual</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa laláqui con sa babáye.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="csi" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#csi.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">SI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Si</span>. = <span lang="ceb">Oo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Siapan</span>. = <span lang="ceb">Panácot sa mg̃a pagtína.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sibil</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a bong̃a ug sa carne, sa mg̃a lang̃ob.</span> -<span class="pageNum" id="pb306a">[<a href="#pb306a">306</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sibila</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng quinaarmánon ng̃a guipacaíng̃on sa mg̃a dioatáhan ng̃a guihonghóng̃an sia -sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sibilante</span>. = <span lang="ceb">Ang magatághoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sibilino</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a sibila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sicómoro</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a maíng̃on ing̃on sa higuera, sa Egipto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sideritis</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa batóng mahál. * Calaínan sa mg̃a tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sidéreo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a bitóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sidra</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon ng̃a magáma sa dugá sa mg̃a mansana.</span> -</p> -<p id="e.siega" class="hw"><span class="sc">Siega</span>. = <span lang="ceb">Pagcagálab. * Túig ng̃a igagálab. * Ang trigo, ang humáy, &c., ng̃a guigálab na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Siembra</span>. = <span lang="ceb">Pagcapúgas. * Túig ng̃a igapúgas. * Ang guipugásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Siempre</span>. = <span lang="ceb">Guihápon. * Sa oaláy catapúsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Siempreviva</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sien</span>. = <span lang="ceb">Dong̃an dong̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Siena</span>. = <span lang="ceb">Nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sierpe</span>. = <span lang="ceb">Bitin. * Ang yaoa. * Táuo ng̃a malágsot caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sierra</span>. = <span lang="ceb">Gabas. * Pagcatáytay sa mg̃a caboquílan ug sa mg̃a capangpáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Siervo</span>. = <span lang="ceb">Olípon, bihag. * Ang mapasácop sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sieso</span>. = <span lang="ceb">Botbot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Siesta</span>. = <span lang="ceb">Tiempo ng̃a sonód sa odto. * Tiempo ng̃a igacatólog sa capus na, sa human na ang pagcáon. -* Católog sa human na ang pagcáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Siete</span>. = <span lang="ceb">Pitó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sietemesino</span>. = <span lang="ceb">Báta ng̃a natáuo sa icapíto ca bulan sa pagsámcon canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sieteñal</span>. = <span lang="ceb">Ang may pitó ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sifon</span>. = <span lang="ceb">Hopot hopot ng̃a balicó, ng̃a icapagóa sa bino, sa tubig, &c., sa mg̃a surlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sigilacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcamarca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sigilado</span>. = <span lang="ceb">Ang guitácdan sa bisan onsang saquét, con naánad sa bisan onsang salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sigilar</span>. = <span lang="ceb">Paghílom, díli patúg-an sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sigilo</span>. = <span lang="ceb">Marca. * Pagcahílom, pagcadíli pagtú-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sigilosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa tinágo, sa hilom, sa pagcahílom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sigiloso</span>. = <span lang="ceb">Mahilómon, ang díli magatúg-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Siglo</span>. = <span lang="ceb">Cadugáyan. * Pagcadúgay sa usá ca gatús ca túig. * Túig ng̃a hatáas uyámot. * Calibútan.</span> -</p> -<p id="e.signaculo" class="hw"><span class="sc">Signáculo</span>. = <span lang="ceb">Marca, timáan, patic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Signar</span>. = <span lang="ceb">Pagtimáan, pagmarca. * Pagpang̃óros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Signatura</span>. V. <i><a href="#e.signaculo">Signáculo</a></i>. * <span lang="ceb">Hocmánan sa Roma, sa daghan ng̃a mg̃a ponóan sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Signífero</span>. = <span lang="ceb">Ang guimarcáhan, ang guitimaánan. * Ang may marca, patic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Significacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaásoy, pagcasáyod, ang guiasóyan. * Casayóran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Significado</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.significador" class="hw"><span class="sc">Significador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaásoy, ang magasáyor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Significante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Significar</span>. = <span lang="ceb">Pagsáyor, pagásoy, pagpahibaló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Significadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaásoy, sa pagcasáyor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Significativo</span>. V. <i><a href="#e.significador">Significador</a></i>. -</p> -<p id="e.signo" class="hw"><span class="sc">Signo</span>. V. <i><a href="#e.signaculo">Signáculo</a></i>. * <span lang="ceb">Ang moábot gayód tong̃ód sa gahóm sa mg̃a bitóon, ing̃on sa pagtoó sa oaláy hingtúngdan -sa mg̃a táuo ng̃a cabos. * Ang tagsa sa mg̃a icapólo ug duhá ca bahin sa zodiaco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Siguiente</span>. = <span lang="ceb">Ang mosonód, manononód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sílaba</span>. = <span lang="ceb">Polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silabario</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a sílaba, ng̃a pagatoónan sa pagbása sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silabear</span>. = <span lang="ceb">Pagsángpot sa mg̃a sílaba, sa pagcatinágsa tagsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silábico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a sílaba.</span> -</p> -<p id="e.silbador" class="hw"><span class="sc">Silbador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatihól, ang magatághoy.</span> -<span class="pageNum" id="pb307">[<a href="#pb307">307</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Silbar</span>. = <span lang="ceb">Pagtihól, pagtághoy. * Paghorós, pagdagóoc sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silbato</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagtághoy. * Bohó ng̃a diótay, lotac con liqui ng̃a pagaaguían sa hang̃in, -sa tubig, bino, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silbido</span>. = <span lang="ceb">Pagcatihól, pagcatághoy. * Pagcahagónghong sa mg̃a dalónggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silbo</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagcadagóoc sa hang̃in. * Ang ting̃og sa mg̃a saoa ug sa obán ng̃a mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silboso</span>. V. <i><a href="#e.silbador">Silbador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silenciario</span>. = <span lang="ceb">Ang magahílom sa canúnay. * Ang magabántay arón oaláy banha sa baláy, sa Singbahán, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silenciero</span>. = Idem desde <i lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e171155" title="Fuente: aug">ang</span> magabántay</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silencio</span>. = <span lang="ceb">Hílom, pagcaoaláy ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silenciosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahílom. * Sa tinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silencioso</span>. = <span lang="ceb">Mahilómon, ang díli mutíng̃og. * Lugar ng̃a guihilóman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silería</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a lang̃ob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silero</span>. V. <i><a href="#e.silo">Silo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silicio</span>. V. <i><a href="#e.cilicio">Cilicio</a></i>. -</p> -<p id="e.silo" class="hw"><span class="sc">Silo</span>. = <span lang="ceb">Lang̃ob ng̃a mamalá, ng̃a pagatipígan sa trigo. * Bisan onsang lugar sa ilálom sa -yota ng̃a mang̃ítng̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silogismo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíndig indig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silogístico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatang̃ód sa silogismo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silogizar</span>. = <span lang="ceb">Pagíndig indig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Siluro</span>. = <span lang="ceb">Isdang dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silva</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a sulat ng̃a nagacaláin lain. * Calaínan sa balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silvático</span>. V. <i><a href="#e.selvatico">Selvático</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silvestre</span>. = <span lang="ceb">Ihálas, ihaláson. * Táuo ug borong, buquírnon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silvoso</span>. V. <i><a href="#e.selvatico">Selvático</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silla</span>. = <span lang="ceb">Lingcoránan. * Ang lobót. * Pagcapadre Santo, pagcaobispo. * Siya sa mg̃a cabayo, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sillar</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a sinápsap sa pagcaláro. * Ang bocó bocó sa cabayo, &c., ng̃a pagalingcóran -sa siya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sillera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a paghipúsan sa mg̃a siya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sillería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a lingcoránan ng̃a guibútang sa pagcahúsay, ng̃a pagalingcóran sa -mg̃a táuo. * Baláy ng̃a pagbaligyáan sa mg̃a siya. * Opicio sa pagbúhat sa mg̃a siya. -* Baláy, Singbahán, &c., ng̃a guibúhat sa mg̃a bató ng̃a guipanglóngtod longtod.</span> -</p> -<p id="e.sillero" class="hw"><span class="sc">Sillero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat, magaáyo ug magabalígya sa mg̃a siya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silleta</span>. = <span lang="ceb">Lingcoránan. * Basong diótay, basin ng̃a calibáng̃an sa masaquét. * Batóng ligsánan -sa cacao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Silletero</span>. = <span lang="ceb">Sinohólan sa pagyáyong sa orimón, sa tarabón.</span> * V. <i><a href="#e.sillero">Sillero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sillico</span>. = <span lang="ceb">Basin, baso ng̃a calibáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sillon</span>. = <span lang="ceb">Siya sa cabayo, &c., ng̃a pagalingcóran sa pagcabáyo sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sima</span>. = <span lang="ceb">Lang̃ob ng̃a halálom ug mang̃ítng̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simado</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a halálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simbólico</span>. = <span lang="ceb">Ang magaásoy sa bisan onsa tong̃ód sa mg̃a pananglétan. * Ang maíng̃on ug magsáma -sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simbolizacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíng̃on, pagcasáma sa usá ca butang sa lain mg̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simbolizar</span>. = <span lang="ceb">Pagíng̃on, pagsáma sa usá ca butang sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Símbolo</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a mapaíla sa bisan onsa. * Ang Mitóo acó. * Ang mg̃a toloóhan sa mg̃a binuñágan. -* Polong ng̃a lactod ng̃a may dagcóng cahológan, ug ng̃a magaásoy sa bisan onsa ng̃a -halálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simetría</span>. = <span lang="ceb">Pagcaóyon, pagcaáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simétricamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaáng̃ay, sa pagcaóyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simétrico</span>. = <span lang="ceb">Ang may caang̃áyan. * Ang nahatong̃ód sa pagcaáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simiente</span>. = <span lang="ceb">Binhi.</span> * V. <i><a href="#e.semen">Semen</a></i>. * <span lang="ceb">Bisan onsa <span class="corr" id="xd31e171414" title="Fuente: mg̃a">ng̃a</span> mahímo ug guinicánan, sinógdan sa bisan onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb307a">[<a href="#pb307a">307</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Símil</span>. = <span lang="ceb">Maíng̃on ing̃on, magsáma. * Panigíngnan, pananglétan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Similar</span>. = <span lang="ceb">Ang usá ca buoc ng̃a mahímo sa mg̃a bahin ng̃a magsáma, ng̃a maíng̃on ing̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Similicadencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaósob osob sa usá ca polong ng̃a may pagcasáma sa pagsángpot sa lain ng̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Similirate</span>. = <span lang="ceb">Caoatán ng̃a maharlócon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Similitud</span>. V. <i><a href="#e.semejanza">Semejanza</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Similor</span>. = <span lang="ceb">Tumbága ng̃a sináctan sa buláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simio</span>. = <span lang="ceb">Amó ng̃a laqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simon</span>. = <span lang="ceb">Coche ng̃a pagaabáng̃an ug ang cochero, ang táuo ng̃a magahópot niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simonía</span>. = <span lang="ceb">Pagpálit ug pagbalígya sa bisan onsa ng̃a espirituhánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simoniacamente</span>. = <span lang="ceb">Sa may simonía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simoníaco</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa simonía. * Ang macasalá sa pagpálit con sa pagbalígya sa bisan -onsang sinagrado con espirituhánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simoniático</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simpatía</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay. * Pagcaíng̃on ing̃on, pagcasáma sa tong̃ód sa batásan con sa lain ng̃a -hingtúngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simpáticamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaáng̃ay, sa pagcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simpático</span>. = <span lang="ceb">Ang moáng̃ay ug maíng̃on sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p id="e.simplazo" class="hw"><span class="sc">Simplazo</span>. = <span lang="ceb">Hong̃og uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simple</span>. = <span lang="ceb">Olay. * Sya usá da. * Ang oaláy sacót. * Bisan onsa ng̃a magamáy, manípis. * Camatoóran -ng̃a oaláy pirma ug calig-ónan.</span> * V. <i><a href="#e.afable">Afable</a></i>. * <span lang="ceb">Boang boang, hong̃og, coliró, culáng̃an sa buot. * Pagcabántog ng̃a diótay ug obos, -sa pagpiesta ug sa pagpang̃ádye sa mg̃a Padre sa obán ng̃a mg̃a santos. * Tanóm ng̃a -macapolós sa paggáma sa mg̃a tambal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simplemente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy pagcabántog, sa oaláy cuti cuti. * Gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simpleza</span>. = <span lang="ceb">Pagcahóng̃og. * Pagcaoaláy quinaárman. * Pagcabórong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simplicidad</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagcaólay, pagcaoaláy sacót.</span> * V. <i><a href="#e.afabilidad">Afabilidad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simplificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacóha sa mg̃a pagcúti cuti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simplísimo</span>. V. <i><a href="#e.simplazo">Simplazo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simplon</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simplonazo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simulacion</span>. V. <i><a href="#e.ficcion">Ficcion</a></i>. * Pagcasalingcápao. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simulacro</span>. = <span lang="ceb">Laráoan, paniíngnan. * Laráoan ng̃a magáma sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simulador</span>. V. <i><a href="#e.fingido">Fingido</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simular</span>. V. <i><a href="#e.fingir">Fingir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simultáneamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadóng̃an. * Sa pagcaóyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simultaneidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadóng̃an sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Simultáneo</span>. = <span lang="ceb">Ang dong̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sin</span>. = <span lang="ceb">Sa oalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sinagoga</span>. = <span lang="ceb">Catilíngbang ng̃a nahatong̃ód sa Pagtóo sa mg̃a judíos. * Baláy con alampóan ng̃a -pagatíngban sa mg̃a judíos, sa pagámpo ug sa pagdóng̃og sa pagtolón-an ni Moisés.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sinapismo</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a magáma sa mostasa ng̃a dinócdoc sa pagcabócboc caáyo ug sa suca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sincerador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadayág sa pagcaoaláy salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sinceramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaháoan sa buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sincerar</span>. = <span lang="ceb">Pagdayág sa pagcaoaláy salá sa guibútang butang sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sinceridad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaháoan sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sincero</span>. = <span lang="ceb">Ang potong, ang maháoan sa buot ug sa cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Síncopa</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa bisan onsang letras sa tong̃á tong̃á sa usá ca polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sincopadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa may síncopa, con síncope.</span> -<span class="pageNum" id="pb308">[<a href="#pb308">308</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sincopal</span>. = <span lang="ceb">Hilánat ng̃a guiobánan sa pagcalúyang dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sincopar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa obán ng̃a mg̃a letras sa mg̃a polong. * Pagcaláctud.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Síncope</span>. = <span lang="ceb">Pagcalúya. * Pagcaoalá sa mg̃a cosóg, sa gahóm, sa pogcaáhat, ng̃a moábot sa mg̃a -masaquét, ug ng̃a pagaobánon sa dagcóng tugnao ug pagcaluspád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sindéresis</span>. = <span lang="ceb">Salabótan sa paghúna húna ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sindicado</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa mg̃a procurador.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sindicador</span>. V. <i><a href="#e.fiscal">Fiscal</a></i>. * <span lang="ceb">Ang magasómbong sa mg̃a ponóan sa mg̃a salá sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sindicar</span>. = <span lang="ceb">Pagtúg-an, pagsómbong sa mg̃a ponóan sa mg̃a salá sa obán. * Pagsáoay, pagbárlong. -* Pagtáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Síndico</span>. V. <i><a href="#e.procurador">Procurador</a></i> y <i><a href="#e.personero">Personero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sinedrio</span>. V. <i><a href="#e.sanedrin">Sanedrin</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sinfonía</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay ug pagcamíng̃ao sa mg̃a ting̃og sa pagcanta, ug mg̃a tolónggon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Singladura</span>. = <span lang="ceb">Cahitáson ng̃a pagalácuan sa usá ca sacayán sa caluháan ug opát ca horas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Singlar</span>. = <span lang="ceb">Paglacát sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Singular</span>. = <span lang="ceb">Olosáhon, ang usá da. * Mahál, bilírhon. * Cating̃aláhan, hibólng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Singularidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Singularizar</span>. = <span lang="ceb">Pagláin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Singularmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaláin, sa pagcaoaláy labot sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Singulto</span>. V. <i><a href="#e.hipo">Hipo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Siniestra</span>. = <span lang="ceb">Camot sa oála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Siniestramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaótan, sa pagcadíli macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Siniestro</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa oála. * Táuo sa daótan ng̃a húna húna. * Anógon, aláot. * Batásan ng̃a -daótan sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sino</span>. = <span lang="ceb">Con díli.</span> * V. <i><a href="#e.signo">Signo</a></i> desde <i lang="ceb">ang moábot</i> hasta <i lang="ceb">ang tagsa</i>. -</p> -<p id="e.sinoble" class="hw"><span class="sc">Sinoble</span>. = <span lang="ceb">Berde, Malúnhao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sìnoco</span>. = <span lang="ceb">Hilánat ng̃a canúnay ug ng̃a díli madólog.</span> -</p> -<p id="e.sinodal" class="hw"><span class="sc">Sinodal</span>. = <span lang="ceb">Ang nohatong̃ód sa sínodo. * Ang táuo ng̃a nagatócso, nagaexaminar sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sinodático</span>. = <span lang="ceb">Buhis ng̃a guinabáyad sa mg̃a Padre sa ilang Obispo, sa timáan sa pagtáhor canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sinódico</span>. V. <i><a href="#e.sinodal">Sinodal</a></i>. * <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa himatáyon sa bulan ug sa bag-ong bulan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sìnodo</span>. V. <i><a href="#e.concilio">Concilio</a></i>. * <span lang="ceb">Himatáyon sa bulan ug ang bag-ong bulan. * Catilíngban sa mg̃a Padre, sa pagtócso -ug pagexaminar sa mg̃a táuo ng̃a pagaoldenáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sinonimia</span>. = <span lang="ceb">Pagópod opod sa mg̃a polong sa magsáma ng̃a cahológan ug hingtúngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sinónimo</span>. = <span lang="ceb">Polong sa magsáma ng̃a cahológan sa lain ng̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sinónomo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sinople</span>. V. <i><a href="#e.sinoble">Sinoble</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sinopsis</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláctor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sinrazon</span>. = <span lang="ceb">Buhat ng̃a batoc ug contra sa catarúng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sinsabor</span>. = <span lang="ceb">Casáquet, calisód, cayógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sintáxis</span>. = <span lang="ceb">Pagcahósay sa mg̃a polong, sa mg̃a suguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sintesis</span>. = <span lang="ceb">Pagcahímo sa usá ca tibúoc, sa pagcaípon ipon sa iang mg̃a bahin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Síntoma</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a muubán sa mg̃a saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sintomático</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a timáan sa mg̃a saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sinuosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalicó, pagcabalíquig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sinuoso</span>. = <span lang="ceb">Ang nalicó, ang nabalíquig.</span> -</p> -<p id="e.sipedon" class="hw"><span class="sc">Sipedon</span>. = <span lang="ceb">Saoa sa América.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Siquiera</span>. = <span lang="ceb">Bisan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sire</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a igatáhor sa mg̃a hari sa Prancia ug sa Inglaterra.</span> -<span class="pageNum" id="pb308a">[<a href="#pb308a">308</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sirena</span>. = <span lang="ceb">Nimpa sa dagat, ng̃a guipacaíng̃on sa mg̃a dioatáhan ng̃a babáye sia ng̃a matahóm -uyámot cutub sa haoac ng̃adto sa olo, ug cutub pa maong haoac hasta sa obus, isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sirga</span>. = <span lang="ceb">Pisi, lubir ng̃a igagóyod, cutub sa yota, sa mg̃a sacayán ng̃a nanaglutáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sirgar</span>. = <span lang="ceb">Pagbútar, paggúyor, cutub sa yota, sa mg̃a sacayán ng̃a nanaglutáo, sa usá ca pisi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sirio</span>. = <span lang="ceb">Bitóon ng̃a masíhag caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sirle</span>. = <span lang="ceb">Tae sa mg̃a carnero ug sa mg̃a canding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sirria</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sirte</span>. = <span lang="ceb">Capangpáng̃an sa mg̃a tacot, sa mg̃a hunásan sa dagcóng dagat, sa lauod, hunásan, -tacot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sirvienta</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng sologóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sirviente</span>. = <span lang="ceb">Sologóon ng̃a laláqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sisa</span>. = <span lang="ceb">Ang tolotagídyot ng̃a guipang̃áoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sisador</span>. = <span lang="ceb">Ang mucáoat sa tolotagídyot, ang magacúha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sisar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagcáoat sa mg̃a tolotagídyot. * Pagcópos sa mg̃a tacsánan ug sa mg̃a socod. -* Pagtábas, pagcúha sa mg̃a bisti sa panápton ng̃a quinahánglan arón mahímo sa maáyong -dagoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sisimbrio</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sison</span>. = <span lang="ceb">Ang magacáoat sa mg̃a tolotagídyot, sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sistema</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a tolománon sa bisan cansa. * Sintas, galon sa buláoan, sa usá lang -ca nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sistemáticamente</span>. = <span lang="ceb">Sa maíng̃on sa guihápon sa pagcaápas sa bisan onsang tulumánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sistemático</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat ug ang magahúsay sa iang quinabúhi sa oaláy pagcaósob osob. * Ang maganonót -sa bisan onsang tulumánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sistro</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon sa mg̃a táuo ng̃a caráan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sitiador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaátang sa paglibót sa usá ca longsod, cota, &c., sa pagpang̃óbat canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sitial</span>. = <span lang="ceb">Ang siya, lingcoránan ng̃a guiatubáng̃an sa usá ca lamesa ng̃a guitabónan sa caugalíng̃on -ng̃a tapete con panápton, ug ng̃a guibotáng̃an usáb sa usá ca onlánan sa ibábao ug sa lain ng̃a unlánan sa tiílan, ng̃a guiándam -sa lugar ng̃a pagalingcóran sa mg̃a hari ug sa mg̃a ponóan ng̃a labí sa mg̃a piesta -ng̃a bantog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sitiar</span>. = <span lang="ceb">Paglibót sa mg̃a caáoay sa usá ca longsod, sa usá ca cota con baluarte sa pagpang̃óbat -canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sitibundo</span>. = <span lang="ceb">Ang guióhao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sitio</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a bolotáng̃an sa bisan onsa. * Pagcabótang sa longsod, sa cota, &c., ng̃a -guilibótan sa mg̃a caáoay, sa pagpang̃óbat canía. * Baláy sa banua ng̃a pagaling̃áoan -sa obán ng̃a mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sito</span>. V. <i><a href="#e.situado">Situado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Situacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.situado" class="hw"><span class="sc">Situado</span>. = <span lang="ceb">Ang guibútang, binútang. * Salapí, sohol ng̃a tinódlo ug ng̃a ipadála sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Situar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáod, pagbútang sa bisan onsa sa bisan onsang lugar. * Pagtórlo sa lugar ng̃a pagacoháan sa bisan cansa sa salapí ng̃a ihátag canía.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cso" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cso.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">SO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">So</span>. = <span lang="ceb">Sa ilálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soasar</span>. = <span lang="ceb">Pagoloíhao, paglámbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soba</span>. = <span lang="ceb">Pagcahílot. * Pagcabónal, pagcahámpac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobaco</span>. = <span lang="ceb">Iloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobadero</span>. = <span lang="ceb">Ang arang hilóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobado</span>. Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcahílot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobajadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcahícap, pagcacóbil, pagcacóbot sa bisan onsa sa paglúm-it canía.</span> -<span class="pageNum" id="pb309">[<a href="#pb309">309</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobajamiento</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobajanero</span>. = <span lang="ceb">Sologoón sa baquero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobajar</span>. = <span lang="ceb">Paghícap, pagcúbil, pagcóbot sa bisan onsa ug paglóm-it canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobaquear</span>. = <span lang="ceb">Sisi sa mg̃a boctónan sa mg̃a bisti sa tong̃ód sa iloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobaquido</span>. = <span lang="ceb">Ang guicaóat ng̃a guilócloc sa iloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobaquina</span>. = <span lang="ceb">Bahó ng̃a anghit ug mang̃íl-ad, ng̃a guican sa iloc sa obán ng̃a mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobar</span>. = <span lang="ceb">Paghílot. * Pagsáquet, pagcastigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobarba</span>. = <span lang="ceb">Corea sa freno sa cabayo, ng̃a magalícos sa song̃ó ug sa sulang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobarbada</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótad sa mg̃a rienda, sa cabayo, sa pagpogóng canía. * Pagcabárlong, pagcasáoay -sa bisan cansa, sa mg̃a polong ng̃a maháit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobarcar</span>. = <span lang="ceb">Pagdála, paglócloc sa iloc sa bisan onsa ng̃a dolodagcó. * Paglólho dapit sa iloc -sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobeo</span>. = <span lang="ceb">Corea, tinábas sa panit ng̃a icalíg-on sa daro dihá sa yugo, sa liógan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soberanamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahári, sa pagcahalángdon. * Sa cagahóman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soberanía</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa ibábao sa ng̃atanán. * Pagpalábi labi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soberano</span>. = <span lang="ceb">Ang hatáas uyámot, halángdon. * Ulusáhon. * Ang may gahóm sa ibábao sa ng̃atanán. -* Ang hari, ang príncipe.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soberbia</span>. = <span lang="ceb">Pagpalábi labi. * Pagcatahóm ng̃a dao guilabíhan, sa mg̃a cota, ug sa pagcabúhat sa -mg̃a baláy, sa mg̃a Singbahán, &c. * Ang dapong̃ót, ang caligótgot ng̃a nadayág sa -mg̃a buhat.</span> -</p> -<p id="e.soberbiamente" class="hw"><span class="sc">Soberbiamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagpalábi labi.</span> -</p> -<p id="e.soberbio" class="hw"><span class="sc">Soberbio</span>. = <span lang="ceb">Palábi labíhon. * Hatáas, halángdon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soberbiosamente</span>. V. <i><a href="#e.soberbiamente">Soberbiamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soberbioso</span>. V. <i><a href="#e.soberbio">Soberbio</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobina</span>. = <span lang="ceb">Lansang sa cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobon</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magaaling̃ása cay guilabíhan nia ang mg̃a pagálam alam, ang pagógay ogay -nia.</span> * Sobonazo. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a magalícay sa pagbúhat ug sa mg̃a cahágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobornacion</span>. V. <i><a href="#e.soborno">Soborno</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobornador</span>. = <span lang="ceb">Ang magahópo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobornal</span>. = <span lang="ceb">Ang guidúgang sa <span class="corr" id="xd31e172485" title="Fuente: cabúg-at">cabóg-at</span> ng̃a daan sa bisan onsa ng̃a guibálsa sa mg̃a mananáp. * Pardong diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobornar</span>. = <span lang="ceb">Paghópo, paghíphip.</span> -</p> -<p id="e.soborno" class="hw"><span class="sc">Soborno</span>. = <span lang="ceb">Pagcahópo, pagcahíphip. * Ang gasa, ang hatag ng̃a igacóha sa maáyong buot sa bisan -cansa. * Bisan onsa ng̃a magapabóyoc sa húna húna sa paglában ug pagtábang sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobra</span>. = <span lang="ceb">Capin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobradamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcacápin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobradar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa mg̃a atóp atóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobradillo</span>. = <span lang="ceb">Ang atóp atóp sa mg̃a talambóan, sa mg̃a corredor, &c., arón díli pagadaóton sa ulan -ug sa adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a oaláy caúlao. * Arunáhan, salapían, salapiánon. * Paga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrancero</span>. = <span lang="ceb">Ang oaláy buhat, ang oaláy opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrante</span>. = <span lang="ceb">Ang capin, ang guilabíhan. * Arunáhan, salapían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrar</span>. = <span lang="ceb">Pagcápin, paglabí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrazar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa mg̃a baga sa ilálom sa colon, &c., arón malóto sa madalí ang solód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobre</span>. = <span lang="ceb">Sa ibábao, sa itáas. * Tong̃ód niíni. * Bisan pa niíni, bisan pa niána. * Ang postánan -sa mg̃a sulat ng̃a guisulátan sa ng̃alan sa táuo ng̃a guipadád-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreabundancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcacápin ng̃a gailabíhan. * Pagcadághan caáyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb309a">[<a href="#pb309a">309</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreabundante</span>. = <span lang="ceb">Ang mucápin caáyo, ang capin ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e172591" title="Fuente: Sobeeabundantemente">Sobreabundantemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcacápin ng̃a guilabíhan. * Sa pagcadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreabundar</span>. = <span lang="ceb">Pagdághan uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreaguar</span>. = <span lang="ceb">Paglutáo, pagpuyó sa ibábao sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrealiento</span>. = <span lang="ceb">Pagguinháoa ng̃a mabúrlay, ng̃a malisód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrealzar</span>. = <span lang="ceb">Pagitáas, pagósuag sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreañadir</span>. = <span lang="ceb">Pagdúgang caáyo sa guidugáng̃an ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreañal</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a capin sa usá ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreasada</span>. = <span lang="ceb">Salchichon sa Mallorca ng̃a pagaiháuon sa pagcáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreasar</span>. = <span lang="ceb">Pagíhao pagopód sa guiíhao ng̃a daan, arón matosta ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrecama</span>. = <span lang="ceb">Habol ng̃a guibútang sa ibábao sa obán ng̃a mg̃a habol sa higdáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrecarga</span>. = <span lang="ceb">Ang guidúgang sa bisan onsa ng̃a guibála, guiyáyong con guibálsa. * Ang calisód ng̃a -nadúgang sa casáquet sa húna húna. * Ang pisi ng̃a guihocót sa bisan onsa ng̃a guibála -con guibálsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrecargar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang sa dagcóng cabóg-at sa magabála, magayáyong con magabálsa sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrecargo</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo nagabántay sa mg̃a lulan sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e172681" title="Fuente: cacayán">sacayán</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrecarta</span>. = <span lang="ceb">Postánan, papel ng̃a guipóstan sa mg̃a súlat. * Icadúhang pagbúot sa mg̃a hocmánan -sa tong̃ód sa usá lamang ca capolong̃ánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrecartar</span>. = <span lang="ceb">Pagsógo, pagbóot pagopód sa mang̃a hocmánan, arón matúman ang nahaónang sugo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrecebadera</span>. = <span lang="ceb">Layág sa mg̃a sacayán, ng̃a guitáod sa ibábao sa bauprés ug sa oloonáhan sa sebadera.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrecedula</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang sogo sa hari, arón matúman ang guisógo ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreceja</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa nauong ng̃a harúul sa quilay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrecejo</span>. V. <i><a href="#e.cenyo">Ceño</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreceño</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrecerco</span>. = <span lang="ceb">Alad ng̃a icalíg-on sa lain ng̃a alad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrecincha</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang bacos sa mg̃a cabayo, ng̃a icalíg-on sa mg̃a hapín sa mg̃a siya ug sa mg̃a -tabon nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrecincho</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreclaustro</span>. = <span lang="ceb">Solód sa ibábao sa claustro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrecojer</span>. = <span lang="ceb">Pagábot sa ahat, sa pagcacálit. * Pagcólba, paghárloc, paglísang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrecomida</span>. V. <i><a href="#e.postre">Postre</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrecopa</span>. = <span lang="ceb">Taclob sa copa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrecrecer</span>. = <span lang="ceb">Pagtóbo sa usá ca butang sa ibábao sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrecreciente</span>. = <span lang="ceb">Ang mutóbo sa ibábao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrecubierta</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang tabon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrecuello</span>. = <span lang="ceb">Tinábas ng̃a panápton ng̃a guibúrbud sa liog sa mg̃a Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobredezmero</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a obán sa maniníng̃il sa mg̃a icapólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobredicho</span>. = <span lang="ceb">Ang guiíng̃on na sa itáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrediente</span>. = <span lang="ceb">Ang ng̃ipon ng̃a motoróc sa ibábao sa lain ng̃a ng̃ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobredorar</span>. = <span lang="ceb">Pagboláoan. * Pagbalíbar sa polong ng̃a díli macaígo, sa mg̃a buhat con mg̃a polong -ng̃a díli maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreedificar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa baláy, &c., sa ibábao sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreempeine</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa mg̃a bisti sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e172850" title="Fuente: paáng̃a">paa ng̃a</span> magatábon sa mg̃a tiil sa dapit sa ibábao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreentender</span>. V. <i><a href="#e.sobrentender">Sobrentender</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreexceder</span>. V. <i><a href="#e.sobrexceder">Sobrexceder</a></i>. -</p> -<p id="e.sobrefaz" class="hw"><span class="sc">Sobrefaz</span>. = <span lang="ceb">Ang nauong sa ibábao sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreguardia</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang bantay.</span> -<span class="pageNum" id="pb310">[<a href="#pb310">310</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrehaz</span>. V. <i><a href="#e.sobrefaz">Sobrefaz</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrehueso</span>. = <span lang="ceb">Hubág ng̃a mutoróc sa mg̃a bocóg ug ng̃a maól-ol caáyo. * Bisan onsa ng̃a macasámoc -ug macalisód. * Casáquet, cagóol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrehumano</span>. = <span lang="ceb">Ang mulabáo sa pagcacalibutánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrejalma</span>. = <span lang="ceb">Habol, panápton ng̃a igatábon sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrejuez</span>. = <span lang="ceb">Hocom ng̃a labí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrelecho</span>. = <span lang="ceb">Ang nauong sa bató ng̃a magalíngcod sa lain ng̃a bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrellave</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang yaoe sa mg̃a pultahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrelleno</span>. = <span lang="ceb">Ang capin sa mg̃a sorlánan.</span> -</p> -<p id="e.sobrellevar" class="hw"><span class="sc">Sobrellevar</span>. = <span lang="ceb">Pagbála, pagyáyong sa bisan onsa, arón magapahóoay ang isigcaíng̃on. * Pagpabúhat -sa mahínay hinay, pagtábang sa lain sa pagántos sa mg̃a cabúrlay ug mg̃a casáquet. * Pagpasáilo sa mg̃a ponóan -sa mg̃a saláng diótay sa mg̃a sacop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobremanera</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalabí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobremano</span>. = <span lang="ceb">Hobág ng̃a muturúc sa ibábao sa cocó sa mg̃a tiil sa pang̃onáhan sa mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobremesa</span>. = <span lang="ceb">Tabon sa lamesa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobremesana</span>. = <span lang="ceb">Layág ng̃a laro, ng̃a ibútang sa mg̃a sacayán sa talároc ng̃a guing̃álan ug mesana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrenadar</span>. = <span lang="ceb">Paglutáo, pagpuyó, sa ibábao sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrenatural</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a molabáo sa gahúm sa calibútan ug sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrenaturalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabútang sa dilí calibutánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrenombre</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang ng̃alan. * Dangga.</span> -</p> -<p id="e.sobrentender" class="hw"><span class="sc">Sobrentender</span>. = <span lang="ceb">Pagsábot sa bisan onsa ng̃a díli dayág caáyo, apan ng̃a masáyon pagasabóton tong̃ód -sa mg̃a guisóndan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrepaga</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúgang sa sohol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrepaño</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a guibútang sa ibábao sa lain ng̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreparto</span>. = <span lang="ceb">Túig, tiempo ng̃a musonód sa pagánac. * Saquét ng̃a sonód sa pagánac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrepelliz</span>. = <span lang="ceb">Bisting maputí sa may manggas ng̃a halagpád ng̃a guiibábao sa sotana sa mg̃a Padreng -clérigo, sa mg̃a Religioso ug hasta ng̃ani sa táuo ng̃a díli Padre, ng̃a moábot hasta -sa oloóbus sa haoac, ug ng̃a pagagamíton sa mg̃a tolománon sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrepié</span>. = <span lang="ceb">Hobág ng̃a muturúc sa harúul sa cocó sa mg̃a tiil sa pang̃olahían sa mg̃a cabayo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreplan</span>. = <span lang="ceb">Barenga sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreponer</span>. = <span lang="ceb">Pagbútang sa bisan onsa, sa ibábao sa lain ng̃a butang. * Pagántos sa maáyong casing -casing sa mg̃a calisód ug mg̃a cabórlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrepuesta</span>. = <span lang="ceb">Atóp atóp ng̃a ibútang sa ibábao sa mg̃a pultahán sa mg̃a solód ng̃a pagabitáyan sa -mg̃a tabil ug sa mg̃a cortina. * Dayan dayan ng̃a ibútang sa ibábao sa mg̃a tacop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrepuesto</span>. = <span lang="ceb">Ang guibútang sa ibábao. * Ang orlan sa mg̃a putiócan ng̃a guitóngtong nila sa nahaónang -orlan. * Sorlánan sa yota con sa mg̃a balágon ng̃a pagacólbon arón magabúhat ang mg̃a -putiócan sa ilang mg̃a orlan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrepujante</span>. = <span lang="ceb">Ang magalabáo, ang magalabí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrepujar</span>. = <span lang="ceb">Paglabáo, paglabí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrequilla</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a muábot cutub sa dolong hasta sa olín sa mg̃a sacayán, ug ng̃a guibútang, -dapit sa solód, sa ibábao sa quilla, sa unáyan, ug sa mg̃a ligason.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreropa</span>. V. <i><a href="#e.sobretodo">Sobretodo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobresaliente</span>. = <span lang="ceb">Ang mulabí, ang molabáo. * Ang magaalíli, magasalíli, magaólos sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobresalir</span>. = <span lang="ceb">Paglabí, paglabáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobresaltar</span>. = <span lang="ceb">Pagábot ug bisan onsa sa pagcaáhat, sa pagcacálit, sa oalá paabóton. * Pagdámag, pagdósmog. -* Paglísang, pagcúlba sa pagcaáhat. * Pagpaquíta, pagtúngha.</span> -<span class="pageNum" id="pb310a">[<a href="#pb310a">310</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobresalto</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a muábot sa pagcacálit. * Cahárloc, calísang, cacúlba ng̃a ahat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobresanar</span>. = <span lang="ceb">Pagpílot, pagpícot sa mg̃a samad sa ibábao lamang. * Pagpatigáyon arón díli onta pagatágdon ang mg̃a polong ug mg̃a buhat ng̃a daútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobresano</span>. = <span lang="ceb">Sa daútan ng̃a pagcatámbal, sa pagcasalingcápao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrescribir</span>. = <span lang="ceb">Pagsúlat sa ibábao sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrescrito</span>. = <span lang="ceb">Ang sulat ng̃a guibútang sa sapao, sa postánan sa mg̃a sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreseer</span>. = <span lang="ceb">Pagárang, pagóndang sa bisan onsa ng̃a guibúhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreseguro</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy catáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreseimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaárang, pagcaóndang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobresello</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang marca, arón may ug labíng dagcóng calig-ónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobresiembra</span>. = <span lang="ceb">Pagpúgas sa ibábao sa guipúgas ng̃a daan. * Pagsámbag sa mg̃a daótan ng̃a pagtámbag, -arón managbíquil ang mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreseñal</span>. = <span lang="ceb">Timáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobresolar</span>. = <span lang="ceb">Pagbútang sa bag-ong tumbánan sa mg̃a sapín. * Pagtáod sa icadúhang solog sa ibábao -sa salog ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrestante</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa ibábao con sa harúul. * Ang táuo ng̃a magabántay sa mg̃a mamomóo, sa mg̃a -magbubúhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobresueldo</span>. = <span lang="ceb">Sohol ng̃a guidúgang sa nahaónang sohol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobretarde</span>. = <span lang="ceb">Cahapónon, harúul sa cagabihíon.</span> -</p> -<p id="e.sobretodo" class="hw"><span class="sc">Sobretodo</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a halagpád, hatáas ug manggásan, ng̃a pagagamíton sa tiempo sa tugnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreveedor</span>. = <span lang="ceb">Ponóan sa mg̃a táuo ng̃a maghihíling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrevenida</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e173273" title="Fuente: Pogcaábot">Pagcaábot</span> ng̃a ahat.</span> -</p> -<p id="e.sobrevenir" class="hw"><span class="sc">Sobrevenir</span>. = <span lang="ceb">Pagábot ug bisan onsa labot pa sa miábot ng̃a daan. * Pagábot sa pagcacálit. * Pagábot -sa pagcaígo, sa maáyong horas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreverterse</span>. = <span lang="ceb">Pagáoas caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrevesta</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a guibísti, niádtong tiempo, sa ibábao sa ubán ng̃a mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrevestir</span>. = <span lang="ceb">Pagbútang sa icadúhang bisti sa ibábao sa nahaóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrevidriera</span>. = <span lang="ceb">Linála ng̃a caoat ng̃a guibútang sa atubáng̃an sa mg̃a salamín, arón díli mabóong. -* Icadúhang tacop ng̃a guitaólan sa mg̃a salamín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobreviviente</span>. = <span lang="ceb">Ang may ug hatáas ng̃a quinabúhi sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrevivir</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhi sa obos na mamatáy ang ubán.</span> -</p> -<p id="e.sobrexceder" class="hw"><span class="sc">Sobrexceder</span>. = <span lang="ceb">Paglabáo, paglabí, pagóna sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrexcedente</span>. = <span lang="ceb">Ang mulabáo, ang mulabí, ang magaóna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobriamente</span>. = <span lang="ceb">Sa casaráng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobriedad</span>. = <span lang="ceb">Casaráng̃an sa pagcáon ug sa pagínom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrinazgo</span>. = <span lang="ceb">Caubánan sa pagcapagománcon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrino</span>. = <span lang="ceb">Pagumáncon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sobrio</span>. = <span lang="ceb">Ang may casaráng̃an sa pagcáon ug sa pagínom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socaire</span>. = <span lang="ceb">Lugar sa sacayán ng̃a pagaoásan sa hang̃in sa mg̃a layág. * Pagcatápol sa mg̃a grumete, -sa díli sila buot gumóa ilang doyan, sa ilang higdáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socaliña</span>. = <span lang="ceb">Pagcalaláng sa paglímbong sa isigcatáuo ug sa pagcúha canía sa díli onta catungdánan -ng̃a ihátag nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socaliñar</span>. = <span lang="ceb">Pagcúha sa isigcatáuo, sa pagcalaláng ug sa pagálam alam canía, sa díli unta catungdánan -ng̃a ihátag nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socaliñero</span>. = <span lang="ceb">Ang malaláng̃on, ang magaálam alam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socalzar</span>. = <span lang="ceb">Paglíg-on sa usá sa cabaláy &c., ng̃a <span class="sic" title="Corrección: nanagdáot">nanagadáot</span>, dapit sa obos, sa mg̃a simiento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socapa</span>. = <span lang="ceb">Pagcasománg̃il.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socapiscol</span>. V. <i><a href="#e.sochantre">Sochantre</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb311">[<a href="#pb311">311</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Socarra</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíhao ng̃a inálang alang.</span> * V. <i><a href="#e.socarroneria">Socarronería</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socarrar</span>. = <span lang="ceb">Pagíhao, pagtápa ng̃a inálang alang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socarren</span>. = <span lang="ceb">Balisbísan ng̃a molabáo sa pared, sa bongbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socarrena</span>. = <span lang="ceb">Bohó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socarrina</span>. V. <i><a href="#e.chamusquina">Chamusquina</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcaángtod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socarron</span>. = <span lang="ceb">Malaláng̃on, batir.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socarronamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabátir, sa pagcalaláng.</span> -</p> -<p id="e.socarroneria" class="hw"><span class="sc">Socarronería</span>. = <span lang="ceb">Pagcalaláng, pagcabátir.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socava</span>. = <span lang="ceb">Pagcacále sa ilálom sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socavar</span>. = <span lang="ceb">Pagcále sa ilálom sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socavon</span>. = <span lang="ceb">Lang̃ob ng̃a pagaboháton pagtúyo sa ilálom sa mg̃a cabuquílan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sociabilidad</span>. = <span lang="ceb">Paghigógma sa pagobán obán sa mg̃a táuo, sa mg̃a isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sociable</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagógma moobán obán sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Social</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagcaobán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sociedad</span>. = <span lang="ceb">Caobán. * Catilíngban sa pila ca táuo, sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socio</span>. = <span lang="ceb">Caobán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socolor</span>. = <span lang="ceb">Pagcasománg̃il, pagbalíbar, <span class="corr" id="xd31e173565" title="Fuente: balídad">balíbad</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socollada</span>. = <span lang="ceb">Pagcahámpac sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán dihá sa mg̃a talároc, con mamahínay ang -hang̃in. * Pagcasálom sa dolong sa sacayán sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socono</span>. = <span lang="ceb">Quináoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socorredor</span>. = <span lang="ceb">Ang magalában, ang mutábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socorrer</span>. = <span lang="ceb">Paglában, pagtábang, pagcalóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socorrido</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon magasángcap sa isigcatáuo sa iang mg̃a quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socorro</span>. = <span lang="ceb">Tabang, pagcalában.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Socrocio</span>. = <span lang="ceb">Hampol, haclop ng̃a guisáctan sa asafran.</span> -</p> -<p id="e.sochantre" class="hw"><span class="sc">Sochantre</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay sa coro sa ng̃atanán ng̃a pagacantáhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soda</span>. V. <i><a href="#e.sosa">Sosa</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sodomía</span>. = <span lang="ceb">Pagcasalá sa salá sa paghiláoas sa duhá ca laláqui con sa duhá ca babáye, con pagpacasála sa -díli mao, sa díli ang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sodomita</span>. = <span lang="ceb">Ang nacasalá sa salá ng̃a guiíng̃on carón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sodomìtico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa sodomía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soez</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a obus, ng̃a oaláy batásan ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sofá</span>. = <span lang="ceb">Lingcoránan ng̃a holohatáas, ng̃a may sandígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sofaldar</span>. = <span lang="ceb">Paglólho sa mg̃a saya. * Pagbúcas sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sofaldo</span>. = <span lang="ceb">Pagcalólho, pagcabócas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sofion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatúbag, pagbalíbad ng̃a magáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sofisma</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a icapamatúod unta sa díli matúod, sa bacac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sofista</span>. = <span lang="ceb">Ang buot magpamatúor sa mg̃a polong ng̃a díli mao, sa bisan onsa ng̃a díli matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sofistería</span>. = <span lang="ceb">Pagcasalingcápao sa obán ng̃a mg̃a polong ng̃a guipacaíng̃on ng̃a matúod, labon ng̃a -bacac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sofisticacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcamáo mao sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sofísticamente</span>. = <span lang="ceb">Sa salingcápao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sofístico</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa sa salingcápao lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sófito</span>. = <span lang="ceb">Bahin sa mg̃a cornisa sa mg̃a Singbahán, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soflama</span>. = <span lang="ceb">Siga ng̃a hapit díli maquíta. * Pagcaínit sa nauong ng̃a guícan sa caínit sa cotó -cotó con sa caúlao. * Pagcasalingcápao sa mg̃a polong ng̃a icalímbong sa isigcatáuo.</span> * V. <i><a href="#e.ronceria">Roncería</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soflamar</span>. = <span lang="ceb">Pagcaínit sa mg̃a polong ng̃a salingcápao sa paglímbong sa isigcatáuo. * Pagpaúlao -sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soflamero</span>. = <span lang="ceb">Ang mugámit sa mg̃a polong ng̃a salingcápao sa paglímbong sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sofocar</span>. V. <i><a href="#e.sufocar">Sufocar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sofreir</span>. = <span lang="ceb">Pagpolopríto, pagpríto sa ibábao lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sofrenada</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótar ng̃a calit sa mg̃a pisi sa preno sa cabayo, &c., sa pagpogóng canía. * -Pagcabárlong, pagcasabá ng̃a maháit.</span> -<span class="pageNum" id="pb311a">[<a href="#pb311a">311</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sofrenar</span>. = <span lang="ceb">Pagpogóng sa pagcacálit sa cabayo, &c., sa pagbútar sa mg̃a rienda, sa mg̃a pisi sa -preno. * Pagcasabá, pagsáoay, pagbárlong sa mg̃a magáhing polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soga</span>. = <span lang="ceb">Pisi, lubir. * Socor sa mg̃a yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soguear</span>. = <span lang="ceb">Pagsócod sa pisi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soguería</span>. = <span lang="ceb">Opicio sa pagbúhat sa mg̃a pisi ug ang baláy ng̃a pagabuhátan niána. * Cadaghánan -sa mg̃a pisi, sa mg̃a lubir.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soguero</span>. = <span lang="ceb">Ang magbubúhat ug magabalígya sa mg̃a pisi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soguilla</span>, ta. = <span lang="ceb">Pising magamáy. * Ang bohóc ng̃a sinalápir.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soguillo</span>. = Idem desde <i lang="ceb">ang bohóc</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sojuzgador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúot, ang magasógo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sojuzgar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóot, pagsógo sa pagcalúgus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sol</span>. = <span lang="ceb">Arlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solacear</span>. V. <i><a href="#e.solazar">Solazar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solada</span>. = <span lang="ceb">Salog. * Ang lalog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatáor sa mg̃a bató, sa mg̃a ladriyo, &c., sa mg̃a salog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soladura</span>. = <span lang="ceb">Pagcabúhat sa mg̃a salog. * Ang papán, bató, &c., ng̃a ipahahaáng̃ay sa salog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solamente</span>. = <span lang="ceb">Mao da, caná lamang. * Sia usá da.</span> -</p> -<p id="e.solana" class="hw"><span class="sc">Solana</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagaarláoan sa odto. * Lugar ng̃a pagabulálan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solanar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solanazo</span>. = Como el <span class="corr" id="xd31e173924" title="Fuente: siguiante">siguiente</span>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solano</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a guícan sa casubáng̃an. * Tanóm.</span> -</p> -<p id="e.solapa" class="hw"><span class="sc">Solapa</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa bisti ng̃a nasápao ug naibábao sa lain ng̃a bahin. * Pagcalaláng, pagcasalingcápao. -* Bohó sa mg̃a samar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solapadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasalingcápao. * Sa pagcatinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solapado</span>. = <span lang="ceb">Malaláng̃on, batir. * Ang magabúhat sa bisan onsa sa salingcápao, sa icadúhang húna -húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solapar</span>. = <span lang="ceb">Pagsápao sa usá ca bahin sa bisti sa ibábao sa lain ng̃a bahin. * Pagtábon sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solapo</span>. V. <i><a href="#e.solapa">Solapa</a></i>. * <span lang="ceb">Bohó sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúgat sa salog. * Pagbútang sa panit ng̃a tulúnban sa mg̃a sapín. * Ang nahatong̃ód -sa arlao. * Ang yota ng̃a pagatindúgan sa bisan onsang baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solariego</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa baláy sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a caráan. * Hamíli, mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solaz</span>. = <span lang="ceb">Calípay. * Calíng̃ao sa mg̃a casáquet.</span> -</p> -<p id="e.solazar" class="hw"><span class="sc">Solazar</span>. = <span lang="ceb">Paglípay, paglíng̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solazo</span>. = <span lang="ceb">Caínit sa adlao ng̃a dagcó ug maínit uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solazoso</span>. = <span lang="ceb">Ang macalípay, macalípat, macalíng̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soldada</span>. = <span lang="ceb">Sohol sa mg̃a Sologóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soldadero</span>. = <span lang="ceb">Ang sinohólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soldadesca</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcasoldado. * <span class="corr" id="xd31e174042" title="Fuente: Cadagháuan">Cadaghánan</span> sa mg̃a soldado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soldadesco</span>. = <span lang="ceb">Ang mahatong̃ód sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soldado</span>. = <span lang="ceb">Ang magasílbi sa pagcasoldado. * Batir sa ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa pagcasoldado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soldador</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a may opicio sa pagsólda. * Capandáyan ng̃a icasólda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soldadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcahiósa sa mg̃a bahin con mg̃a tipac sa bisan onsa ng̃a nabóong ug nabalí. * Ang -igasólda. * Tambal, sumpa sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soldan</span>. = <span lang="ceb">Bansag ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a príncipesa mg̃a moros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soldar</span>. = <span lang="ceb">Paghiósa, pagpatápot sa mg̃a bahin sa bisan onsa. * Pagbárlong, pagsáoay, pagáyo, -pagtámbal, pagsúmpa sa bisan onsang cadaótan ng̃a guibúhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solear</span>. V. <i><a href="#e.asolear">Asolear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solecismo</span>. = <span lang="ceb">Pagcasalicoáoot.</span> -<span class="pageNum" id="pb312">[<a href="#pb312">312</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Soledad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy ubán. * Lugar ng̃a oaláy táuo ng̃a <span class="corr" id="xd31e174111" title="Fuente: mupuyó">mopoyó</span>, caming̃áoan. * Pagcaoaláy tabang ug pagcalában.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soleja</span>. V. <i><a href="#e.solana">Solana</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solemne</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guibúhat sa túig ng̃atanán. * Bantógon, dagcó, mahál. * Malipáyon, -matístis, sa maáyong gaoi ug buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solemnemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalípay, sa pagcabántog. * Sa pagcatístis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solemnidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabántog. * Fiesta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solemnizador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapabántog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solemnizar</span>. = <span lang="ceb">Pagpabántog. * Pagpadagcó, pagdáyeg sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soler</span>. V. <i>Acostumbrar</i>. * <span lang="ceb">Salog sa mg̃a sacayán sa ibábao sa unáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solera</span>. = <span lang="ceb">Toleras, bosáog. * Ang bató ng̃a pagatindúgan ug paglingcóran sa mg̃a columna ug sa -mg̃a halígue. * Ang bató sa obus sa mg̃a ligsánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solercia</span>. = <span lang="ceb">Pagcabátir, pagcalaláng, pagcaálam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solería</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a cahoy ng̃a magámit sa mg̃a toleras.</span> * V. <i><a href="#e.enlosado">Enlosado</a></i>. * <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a panit ng̃a igabúhat sa mg̃a tolónban sa mg̃a sapín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soleta</span>. = <span lang="ceb">Tinábas ng̃a panápton, ng̃a itápot sa talónban sa mg̃a medias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soletar ó Soletear</span>. = <span lang="ceb">Pagtahí sa mg̃a soletas sa mg̃a medias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soletero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may opicio sa pagtahí sa mg̃a soletas sa mg̃a medias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solevantado</span>. = <span lang="ceb">Cundátan, ang díli mahamútang, ang muálsa ug magapaálsa sa ubán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solevantamiento</span>. V. <i><a href="#e.sublevacion">Sublevacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solevantar</span>. = <span lang="ceb">Pagsácoat sa bisan onsa sa paglígoat canía arón maóyog. * Pagsámbag sa bisan cansa, -arón magalálin sa pinuyánan con arón mapaháoa sa iang agálon. * Pagálsa, pagsócol -sa mg̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solfa</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a magaásoy ug magatórlo sa pagbása ug sa pagíla sa mg̃a timáan sa música. -* Pagcaáng̃ay sa mg̃a táuo ng̃a nagacaláin lain sila sa ilang opicio con cahímtang. -* Pagcaáng̃ay sa mg̃a ting̃og ug sa mg̃a tolónggon. * Pagcabúnal, pagcahámpac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solfeador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabása ug macaíla sa mg̃a timáan sa música. * Ang magabúnal, ang magahámpac, -ang magacastigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solfear</span>. = <span lang="ceb">Pagcanta sa pagápas sa mg̃a punto sa música. * Pagbónal, paghámpac, pagcastigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solfeo</span>. = <span lang="ceb">Pagcacanta sa pagcaápas sa mg̃a punto sa música. * Pagcabúnal, pagcahámpac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solfista</span>. = <span lang="ceb">Ang macaíla caáyo sa solpa, sa punto sa música.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solicitacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapanghináot sa bisan onsa sa dagcóng cacúgui.</span> -</p> -<p id="e.solicitador" class="hw"><span class="sc">Solicitador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapanghináot sa masingcámot caáyo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solícitamente</span>. = <span lang="ceb">Sa dagcóng cacúgui, sa masingcámot, sa minatúod uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solicitante</span>. V. <i><a href="#e.solicitador">Solicitador</a></i>. * <span lang="ceb">Ang mubáng̃uio sa mg̃a babáye, sa compisálan, sa pagpacasála caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solicitar</span>. = <span lang="ceb">Pagpanghináot sa bisan onsa, sa masingcámot uyámot. * Pagamorál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solícito</span>. = <span lang="ceb">Cacuguíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solicitud</span>. = <span lang="ceb">Cacúgui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sólidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalíg-on. * Sa mg̃a polong ng̃a dayág ug matúor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solidar</span>. = <span lang="ceb">Paglíg-on. * Paggáhi, pagtibúoc sa nahómoc ug natúnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solideo</span>. = <span lang="ceb">Birete, calo calo ng̃a igatábon sa olo sa mg̃a Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solidez</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíg-on, calig-ónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sólido</span>. = <span lang="ceb">Malíg-on.</span> -<span class="pageNum" id="pb312a">[<a href="#pb312a">312</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Soliloquiar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong, pagsólti sa usá ca táuo ng̃a sia usá da, sa oaláy ubán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soliloquio</span>. = <span lang="ceb">Suguílon sa usá ca táuo canía lamang, sa oaláy obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soliman</span>. = <span lang="ceb">Hiló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solio</span>. = <span lang="ceb">Lingcoránan ng̃a hariánon sa iang caugalíng̃on ng̃a dosel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solisa</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng oaláy caúlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solitaria</span>. = <span lang="ceb">Bitoc ng̃a hatáas caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solitario</span>. = <span lang="ceb">Boghó. * Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sólito</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guibúhat tong̃ód sa batásan.</span> -</p> -<p id="e.soliviadura" class="hw"><span class="sc">Soliviadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcatábang sa pagsácoat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soliviar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábang sa pagsácoat sa bisan onsa. * Pagtolotíndog sa nagalíngcod con nagahígda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solivio</span>. V. <i><a href="#e.soliviadura">Soliviadura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solo</span>. = <span lang="ceb">Usá lamang. * Ang oaláy obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solomillo</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Ang onód sa talioála sa gosog sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solomo</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Guinamós sa baboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soltadizo</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span>Ang pagabuhíon. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soltador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóhi, ang magalóat sa bisan onsa ng̃a guicáptan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soltar</span>. V. <i><a href="#e.desamarrar">Desamarrar</a></i> y <i><a href="#e.desatar">Desatar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagbúhi, pagtángtang sa guipreso, sa binilánggo, pagbúhi sa guicáptan. * Pagásoy, -pagsáyod sa mg̃a caculían sa mg̃a polong ng̃a malisód ng̃a pagasabóton. * Pagoalá -sa caúlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soltería</span>. = <span lang="ceb">Pagcaolitáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soltero</span>. = <span lang="ceb">Olitáuo, ang oalá mamíño.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soltura</span>. = <span lang="ceb">Pagcabúhi. * Pagcatángtang. * Pagcalóoat. * Pagcalágsic. * Pagcaólag, pagcaoaláy caúlao, -pagcaláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solteron</span>. = <span lang="ceb">Olitáuo ng̃a tolotigúlang na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soluble</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon <span class="sic" title="Corrección: pagabarbáron">pagabarbadbáron</span>. * Ang masáyon pagaliníson ug pagahilíson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solucion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabárbar. * Pagcabáyad sa mg̃a otang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solutivo</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa pagbárbar ug sa pagbúhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solvente</span>. = <span lang="ceb">Ang magabárbar, ang magahílis, ang magalínis. * Ang nagabáyad sa iang sa mg̃a otang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Solver</span>. = <span lang="ceb">Pagbárbar. * Paglínis, paghílis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sollado</span>. = <span lang="ceb">Salog sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sollamar</span>. = <span lang="ceb">Pagmalá sa bisan onsa sa siga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sollastre</span>. = <span lang="ceb">Sologóon sa cocina ug sa mg̃a búhat ng̃a labíng obus. * Tampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sollastrería</span>. = <span lang="ceb">Opicio sa pagcasollastre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sollo</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sollozo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaagólo pagcabachó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sollozar</span>. = <span lang="ceb">Pagbachó, pagagólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soma</span>. = <span lang="ceb">Binócboc ng̃a dolodagcó. * Ang manóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Somanta</span>. = <span lang="ceb">Pagcabónal, pagcahámpac, pagcacastigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Somate</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a sangcap sa mg̃a hing̃aníban, sa pagsócol sa mg̃a caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sombra</span>. = <span lang="ceb">Landong, pagcang̃ítng̃it. * Landong ng̃a moábot usáhay sa húna húna. * Tabang, pagcalában, dalángpan. * Ang color ng̃a molomaítom sa mg̃a pintal ng̃a -sinámbag sa mg̃a color ng̃a buhi caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sombraja</span>. = Como el siguiente hasta <i lang="ceb">landong</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sombrajo</span>. = <span lang="ceb">Dalámba ng̃a guitabónan sa mg̃a balágon, sa mg̃a sang̃á con sa mg̃a dahon. * Landong -sa bisan cansa ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sombrar</span>. V. <i><a href="#e.asombrar">Asombrar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sombrear</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayan sa mg̃a pintal, sa mg̃a landong ug mg̃a color ng̃a molomaítom ug obus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sombrerazo</span>. = <span lang="ceb">Calong dagcó. * Pocpoc ng̃a guipócpoc sa calo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sombrerera</span>. = <span lang="ceb">Cajon cajon, sorlánan sa mg̃a calo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sombrerería</span>. = <span lang="ceb">Tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a calo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sombrerero</span>. = <span lang="ceb">Magbuhúhat, ang magabúhat sa mg̃a calo.</span> -<span class="pageNum" id="pb313">[<a href="#pb313">313</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sombrerillo</span>, to. = <span lang="ceb">Calong diótay. * Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sombrero</span>. = <span lang="ceb">Calo. * Atóp atóp sa oalihánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sombrío</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagadugáyan sa landong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sombrilla</span>. = <span lang="ceb">Payong ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sombrí</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a malándong, ng̃a colang sa calámdag. * Maming̃áuon, masolóbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sombroso</span>. = <span lang="ceb">Ang magalándong caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Someramente</span>. = <span lang="ceb">Sa ibábao lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Somero</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa dapit sa itáas, dapit sa ibábao. * Ang hamábao uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Someter</span>. = <span lang="ceb">Paglócloc, pagbútang sa usá ca butang sa ilálom sa lain ng̃a butang. * Pagpaóbos. -* Pagsácop, pagpasácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sometimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácop, pagcapaóbus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Somnífero</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Somnolencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóg-at sa laoas guícan sa católog. * Caíbog sa pagcatólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Somonte</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a baol ng̃a oalá mahínlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Somorgujador</span>. V. <i><a href="#e.buzo">Buzo</a></i>. -</p> -<p id="e.somorgujar" class="hw"><span class="sc">Somorgujar</span>. = <span lang="ceb">Pagsálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Somorgujo</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a mabúhi sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Somormujar</span>. V. <i><a href="#e.somorgujar">Somorgujar</a></i>. -</p> -<p id="e.sompesar" class="hw"><span class="sc">Sompesar</span>. = <span lang="ceb">Pagsácoat sa bisan onsa, sa pagsuláy sa cabóg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Son</span>. = <span lang="ceb">Banha, sones, pagcaáng̃ay sa mg̃a ting̃og sa mg̃a táuo ug sa mg̃a tolónggon. * Pagcabántog -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonable</span>. V. <i><a href="#e.sonoro">Sonoro</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonadera</span>. = <span lang="ceb">Pagcasípng̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonadero</span>. = <span lang="ceb">Panápton, panyo ng̃a igapáhid sa ilong, isilípng̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonado</span>. = <span lang="ceb">Bantógon, banságon. * Ang nabántog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatonóg, ang mobánha. * Panyo ng̃a icapáhir sa ilong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonaja</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa papán ng̃a malíng̃in, ng̃a guibutáng̃an usáb sa mg̃a malíng̃in ng̃a -tumbága con sa hoja de lata, arón mobánha sila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonajero</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a diótay ng̃a may coloptánan, ug sa tomóy ng̃a dapit sa itáas guitaólan sa mg̃a colóng colóng con mg̃a malíng̃in ng̃a tumbága, arón matonóg ug -magabánha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonámbulo ó Somnámbulo</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a magatíndog, magalacát ug magabúhat sa obán ng̃a mg̃a buhat sa iang pagdámgo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonante</span>. = <span lang="ceb">Ang matonóg, ang magapatonóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonar</span>. = <span lang="ceb">Pagtonóg, pagbánha. * Pagbásal sa bisan onsa. * Pagsípng̃a, pagpáhid sa ilong. * Pagbolobántog -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonata</span>. = <span lang="ceb">Sones, pagcaáng̃ay sa mg̃a tolónggon ng̃a nagacaláin lain.</span> -</p> -<p id="e.sonda" class="hw"><span class="sc">Sonda</span>. = <span lang="ceb">Pagcatógna. * Pisi ng̃a guihóctan sa usá ca tomóy sa usá ca bató, tingga, &c., ng̃a -mabóg-at, sa pagtógna ug sa pagíla sa cahilármon sa pondo sa dagat con sa subá, sa -mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy.</span> * V. <i><a href="#e.tienta">Tienta</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sondable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang togcálon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sondalesa</span>. V. <i><a href="#e.sonda">Sonda</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sondar</span>. = <span lang="ceb">Pagtógna, pagquisáyod sa cahilárman sa pondo sa dagat con sa subá, sa sondalesa. * -Pagquigsáyor, pagquigásoy, pagsúsi sa tuyo ug sa húna húna sa lain, sa iang quinaárman, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sondear</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonecillo</span>. = <span lang="ceb">Tonóg ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonetico</span>. = <span lang="ceb">Pagololábtic sa mg̃a torlo, sa lamesa, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soneto</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soniche</span>. = <span lang="ceb">Pagcahílom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonido</span>. = <span lang="ceb">Pagcatonóg. * Pagcabántog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonoramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonoridad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay sa música.</span> -<span class="pageNum" id="pb313a">[<a href="#pb313a">313</a>]</span></p> -<p id="e.sonoro" class="hw"><span class="sc">Sonoro</span>. = <span lang="ceb">Ang may tonóg ng̃a ang̃ay, pagcaáng̃ay sa tonóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonreirse</span>. = <span lang="ceb">Pagng̃ísi ng̃isi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonrisa</span>. = <span lang="ceb">Pagcang̃ísi ng̃isi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonrodarse</span>. = <span lang="ceb">Pagtalibhó sa mg̃a malíng̃in, sa mang̃a rueda, sa mg̃a coche, &c., sa yánang, sa lapoc.</span> -</p> -<p id="e.sonrojar" class="hw"><span class="sc">Sonrojar</span>. = <span lang="ceb">Pagpolá sa nauong guican sa caúlao.</span> -</p> -<p id="e.sonrojo" class="hw"><span class="sc">Sonrojo</span>. = <span lang="ceb">Pagcapolá sa nauong guican sa caúlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonrosar</span>. = <span lang="ceb">Pagtína sa color ng̃a maíng̃on sa color sa rosa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonrosear</span>. = Idem. * V. <i><a href="#e.sonrojar">Sonrojar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonroseo</span>. V. <i><a href="#e.sonrojo">Sonrojo</a></i>. -</p> -<p id="e.sonsaca" class="hw"><span class="sc">Sonsaca</span>. = <span lang="ceb">Pagcacáoat. * Pagcahópo sa bisan cansa arón manamílit sa iang agálon ug arón magaalágar -sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonsacador</span>. = <span lang="ceb">Caoatán. * Ang magahópo sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonsacamiento</span>. V. <i><a href="#e.sonsaca">Sonsaca</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonsacar</span>. = <span lang="ceb">Pagcáoat. * Paghópo sa isigcatáuo arón mobía sa iang agálon, ug arón magasílbi sa -lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonsaque</span>. V. <i><a href="#e.sonsaca">Sonsaca</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sonsonete</span>. = <span lang="ceb">Pagcaholábtic sa bisan diin ug sa masóbsob. * Pagcatáoa ug pagpamólong ng̃a caugalíng̃on -ng̃a icayóbit sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soñador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadámgo, tigdámgo. * Ang magasoguílon sa mg̃a bacac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soñante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soñar</span>. = <span lang="ceb">Pagdámgo. * Pagpamatúod sa díli matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soñarrera</span>. = <span lang="ceb">Pagcadámgo caáyo, católog ng̃a mabúg-at. * Pagcasáyon sa pagcatólog sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soñolencia</span>. <span class="corr" id="xd31e175156" title="Ausente en la fuente">V. </span><i>Somnolencia</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soñolento</span>. V. <i><a href="#e.sonyoliento">Soñoliento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soñolientamente</span>. = <span lang="ceb">Sa católog, sa pagcatólog.</span> -</p> -<p id="e.sonyoliento" class="hw"><span class="sc">Soñoliento</span>. = <span lang="ceb">Matológon, catológon, ang matólog sa masóbsob ug sa pagcasáyon, ang magapatólog. * -Madugáyon, mahináyon, matalác-on, matác-hon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sopa</span>. = <span lang="ceb">Sopas, tinápay, bugás, &c., ng̃a hinolóman sa sabáo. * Ang can-on ng̃a ihátag sa mg̃a pobres.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sopaipa</span>. = <span lang="ceb">Minása sa binócboc ng̃a binatíl ug maáyo, sináctan sa dogós ug priníto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sopalancar</span>. = <span lang="ceb">Paglígoat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sopalanda</span>. V. <i><a href="#e.hopalanda">Hopalanda</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sopanda</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a dagcó, sa mg̃a baláy, ng̃a magaságang sa bisan onsa. * Tagsa ca corea ng̃a -dagcó, ng̃a guitongtóng̃an sa mg̃a coche.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sopapear</span>. = <span lang="ceb">Pagsagpá, pagsúmbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sopapo</span>. = <span lang="ceb">Sagpá, sumbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sopar</span>. V. <i><a href="#e.ensopar">Ensopar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sopear</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagtonób sa bisan onsa. * Pagpógos, pagpasácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sopeña</span>. = <span lang="ceb">Ang ololáng̃ob sa mg̃a pangpang dapit sa ilang tiílan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sopera</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa mg̃a sopa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sopero</span>. = <span lang="ceb">Pinggan ng̃a halálom, ng̃a pagasucáran sa sopas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sopesar</span>. V. <i><a href="#e.sompesar">Sompesar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sopetear</span>. = <span lang="ceb">Paghólom sa mosóbsob sa tinápay sa bisan onsang guinisál. * Pagpasipála sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sopeton</span>. = <span lang="ceb">Tinápay ng̃a tinósta ng̃a ihólom sa lana. * Pocpoc ng̃a ahat ng̃a guipócpoc sa camót.</span> * De. = <span lang="ceb">Sa pagcaáhat, sa pagcacálit, sa tagculáhao, sa oalá húna hunáon ug paabóton.</span> -</p> -<p id="e.sopista" class="hw"><span class="sc">Sopista</span>. = <span lang="ceb">Ang maquilímos ug muádto sa mg̃a cabaláyan ug sa mg̃a conbento sa pagcáon sa sopas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sopladero</span>. = <span lang="ceb">Hong̃áoan sa mg̃a lang̃ob, alaguían sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soplado</span>. = <span lang="ceb">Ang macúgui caáyo sa pagalíma sa iang bisti. * Palábi labíhon, parayégon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soplador</span>. = <span lang="ceb">Ang magahóyop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soplamocos</span>. = <span lang="ceb">Sagpá, sombag, tampalíng.</span> -<span class="pageNum" id="pb314">[<a href="#pb314">314</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Soplar</span>. = <span lang="ceb">Paghóyop. * Paghasóhas. * Pagháng̃in. * Pagcáoat. * Paghónghong sa lain sa ipamólong -unta. * Pagínom ug pagcáon sa guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soplete</span>. = <span lang="ceb">Hopot hopot ng̃a pagatayhópan sa mg̃a mananálsal sa salapí, sa pagtúnao sa buláoan, -sa maong salapí, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soplillo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a manípis caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soplo</span>. = <span lang="ceb">Hoyop. * Pagcahónghong pagpahibaló sa bisan onsa sa hílom, sa tinágo.</span> * V. <i><a href="#e.momento">Momento</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcalában, pagcatábang ng̃a igapadagcó ug icaósoag sa bisan cansa. * Ang magasómbong -ug magapahibaló sa guibúhat sa lain, ug sa lugar ng̃a guitagóan nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soplon</span>. = <span lang="ceb">Ang magasómbong sa lain sa tinágo, sa hilom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sopon</span>. V. <i><a href="#e.sopista">Sopista</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soponcio</span>. = <span lang="ceb">Casáquet, cagóol. * Cacúguing dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sopor</span>. = <span lang="ceb">Pagcatólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soporífico</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soporoso</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soportable</span>. = <span lang="ceb">Ang aráng antóson, ang mahímo ng̃a pagailóbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soportador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaílob, ang magaántos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soportal</span>. = <span lang="ceb">Atóp atóp sa ganháan sa mg̃a baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soportar</span>. = <span lang="ceb">Pagílob, pagántos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soprano</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa matágning ng̃a ting̃og. * Táuo ng̃a quinapónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sopuntar</span>. = <span lang="ceb">Pagbútang sa mg̃a punto sa ilálom sa bisan onsang polong, arón hibalóan sa nagabása -ng̃a capin caná.</span> -</p> -<p id="e.sor" class="hw"><span class="sc">Sor</span>. = <span lang="ceb">Igsóon ng̃a babáye. * Polong ng̃a ióna sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a monja, sa mg̃a binócot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sora</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon sa Perú ng̃a magáma sa maís ng̃a hinolóman ug liná-ga sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sorba</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sorbedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magahígop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sorber</span>. = <span lang="ceb">Paghígop, pagsóyop. * Pagsobár.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sorbete</span>. = <span lang="ceb">Dugá sa limon, sa naranjita, &c., ng̃a sináctan sa asúcar ug sa obán ng̃a mg̃a panácot -arón malalím, ng̃a pagaímnon ng̃a tibúoc tong̃ód sa dagcóng tugnao, cay pagatungnáuon -pagtúyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sorbible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang higópon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sorbo</span>. = <span lang="ceb">Higop, pagcahígop. * Ang tubig, bino, &c., ng̃a arang higópon sa macaúsa. * Bisan -onsa ng̃a diótay con intándig sa lain ng̃a dagcó. * Cahoy.</span> -</p> -<p id="e.sordamente" class="hw"><span class="sc">Sordamente</span>. = <span lang="ceb">Sa tinágo, sa hilom, sa oaláy banha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sordera</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóng̃ol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sordez</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sórdidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahámos, sa pagcahúgao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sordidez</span>. = <span lang="ceb">Cahámus, cahúgao. * Pagcahícao, pagcadaguínot ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sórdido</span>. = <span lang="ceb">Hugáoan, mahámos. * Maólag, maláo-ay. * Hicáoan, daguinótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sordina</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a may coldas.</span> * Á la. V. <i><a href="#e.sordamente">Sordamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sordo</span>. = <span lang="ceb">Bong̃ól. * Mahilómon. * Táuo ng̃a díli magatagád sa mg̃a pagsámbag, sa mg̃a pagpína.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sorna</span>. = <span lang="ceb">Catacá sa pagbúhat sa bisan onsa. * Ang gabíy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sornar</span>. = <span lang="ceb">Pagcatólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sornaviron</span>. = <span lang="ceb">Tampalíng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sóror</span>. V. <i><a href="#e.sor">Sor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sorprender</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa bisan onsa sa hilóm, sa tinágo. * Pagcúlba sa húna húna. * Pagábot sa -bisan onsa sa oalá húna hunáon ug paabóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sorpresa</span>. = <span lang="ceb">Pagcacóha, pagcadácop sa bisan onsa sa pagcacálit, sa pagcaáhat. * Pagcólba sa boot -tong̃ód sa bisan onsa ng̃a moábot sa pagcacálit, sa oalá húna hunáon.</span> -<span class="pageNum" id="pb314a">[<a href="#pb314a">314</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sorra</span>. = <span lang="ceb">Balás ng̃a dagcó, ng̃a ilúlan sa mg̃a sacayán, sa lastre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sorregar</span>. = <span lang="ceb">Paghonób sa tubig ng̃a magabahá sa usá ca balaháan, sa pagbó-bo sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sorriego</span>. = <span lang="ceb">Ang tubig ng̃a nahonób sa usá ca balaháan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sorteador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaripa. * Ang maálam magatúbang sa mg̃a bacang toro ng̃a ihálas ug maísog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sorteamiento</span>. V. <i>Sorteo</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sortear</span>. = <span lang="ceb">Pagripa. * Pagatúbang sa mg̃a bacang toro ng̃a ihálas ug maísog caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sorter</span>. = <span lang="ceb">Pagcaripa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sortero</span>. V. <i><a href="#e.adivino">Adivino</a></i>. * <span lang="ceb">Pang̃anitóhon, dioatáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sortija</span>. = <span lang="ceb">Singsing. * Pagcacólong sa bohóc, bohóc ng̃a quinólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sortilegio</span>. = <span lang="ceb">Pagcapang̃aníto, pagdioáta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sortílego</span>. = <span lang="ceb">Pang̃anitóhon, dioatáhan.</span> -</p> -<p id="e.sosa" class="hw"><span class="sc">Sosa</span>. = <span lang="ceb">Tanóm. * Ang abó ng̃a pagaboháton niíning tanóm ng̃a sinónog, ng̃a icabúhat sa salamín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy lalím ug lamí. * Sa oaláy caang̃áyan. * Sa pagcatáb-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sosaño</span>. = <span lang="ceb">Pagcayúbit, pagcatámay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sosegadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy cabóloc, sa maáyong pagcabótang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sosegado</span>. = <span lang="ceb">Táuo sa mahínay ug sa maáyong buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sosegador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapahínay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sosegar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahínay. * Pagpahamórlay, paghóay, pagpuyó. * Pagcatólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sosería</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáb-an, pagcaoaláy lalím ug lamí. * Pagcaoaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sosiego</span>. = <span lang="ceb">Pagcapuyó, pagcapahóoay, pagcaáyo ug pagcahínay sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soslayar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcataquílid, sa pagcatalípsay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soslayo</span> (al). = <span lang="ceb">Pagcataquílid, sa pagcatolípsay, sa pagcatampíhas, sa pagcadómpias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soso</span>. = <span lang="ceb">Matáb-an, ang coláng̃an sa asín. * Ang oaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sospecha</span>. = <span lang="ceb">Catáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sospechar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sospechosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa catáhap, sa duha duha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sospechoso</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós ng̃a pagatahápan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sospesar</span>. = <span lang="ceb">Pagsácoat sa yota sa bisang onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sosquin</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e175822" title="Fuente: Pacpócpoc">Pagpócpoc</span> sa quilid, sa pagcacálit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sosten</span>. = <span lang="ceb">Pagcaságang. * Ang icaságang. * Pagcalíg-on sa mg̃a sacayán ng̃a nanaglayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sostener</span>. = <span lang="ceb">Sagang. * Pagílob, pagántos. * Paghátag sa bisan cansa sa quinahánglan sa pagcáon. -* Paglíg-on arón maglícay ang pagcahólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sosteniente</span>. = <span lang="ceb">Ang magaságang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sostenimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaságang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sostituir</span>. V. <i><a href="#e.sustituir">Sustituir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sota</span>. = <span lang="ceb">Dagoay sa baraja. * Ang magaílis, magaólos, magapúli sa obán ng̃a mg̃a opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sotabanco</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan ng̃a pagaboháton sa ibábao sa mg̃a cornisa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sotacola</span>. = <span lang="ceb">Balhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sotacoro</span>. = <span lang="ceb">Solód sa ilálom sa coro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sotalugo</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang bacólong ng̃a icadápat ug igapógos sa mg̃a papán sa mg̃a bariles.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sotaministro</span>. V. <i><a href="#e.sotoministro">Sotoministro</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sotana</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a hatáas ug maítom sa mg̃a Padreng clérigo. * Pagcabúnal, pagcahámpac, pagcacastigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sotanear</span>. = <span lang="ceb">Paghámpac, pagbúnal, pagcastigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sotaní</span>. = <span lang="ceb">Sayang hamóbo, sa oaláy conót, sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sótano</span>. = <span lang="ceb">Solód sa ilálom sa yota sa mg̃a baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sotaventarse</span>. = <span lang="ceb">Paghólog sa sacayán sa dapit sa obos sa alaguían ug guinicánan sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sotavento</span>. = <span lang="ceb">Ang quilid sa sacayán ng̃a atbang sa quilid ng̃a atúbang sa hang̃in.</span> -<span class="pageNum" id="pb315">[<a href="#pb315">315</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sotechado</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guiátpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soteño</span>. = <span lang="ceb">Ang mutoróc ug mutóbo sa mg̃a solóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soterráneo</span>. V. <i><a href="#e.subterraneo">Subterráneo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soterraño</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soterrar</span>. = <span lang="ceb">Paglobóng, pagbútang sa ilálom sa yota. * Pagtágo, paghóbong sa bisan onsa arón díli onta hicaplágan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Soto</span>. = <span lang="ceb">Solóp.</span> -</p> -<p id="e.sotoministro" class="hw"><span class="sc">Sotoministro</span>. = <span lang="ceb">Ponóan sa magabántay sa cosina, sa despensa, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sotrozo</span>. = <span lang="ceb">Pothao ng̃a macapogóng sa mg̃a rueda sa mg̃a cureña sa mg̃a luthang.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="csu" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#csu.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">SU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Su</span>. = <span lang="ceb">Ia, iya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suasorio</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a pagsámbag. * Ang icasámbag, icahópo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suave</span>. = <span lang="ceb">Mahómoc, malómo. * Matám-is.</span> * V. <i><a href="#e.afable">Afable</a></i> y <i><a href="#e.manso">Manso</a></i>. * <span lang="ceb">Gaoi ng̃a mahínay ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suavemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahómoc, sa pagcalómo. * Sa pagcatám-is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suavidad</span>. = <span lang="ceb">Catám-is, pagcatám-is. * Pagcagáan sa buut. * Pagcaáyo, pagcahínay sa gaoi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suavizador</span>. = <span lang="ceb">Panit ng̃a icasám-id sa mg̃a labaja ng̃a igaálot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suavizar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahómoc, pagcúha sa cagáhi sa bisan onsa. * Pagcóha sa caísog sa gaoi, sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subalcaide</span>. = <span lang="ceb">Ang magaílis ug magapúle sa alcaide.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subalternante</span>. = <span lang="ceb">Ang magapógos, ang mapigós sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subalternar</span>. = <span lang="ceb">Pagpógos, pagsácop, pagilálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subalterno</span>. = <span lang="ceb">Sacop, ang anáa sa ubus, sa ilálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subarrendador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapaábang sa bisan onsa ng̃a guipaábang canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subarrendar</span>. = <span lang="ceb">Pagábang sa bisan onsa ng̃a guipaábang sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subarriendo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaábang sa bisan onsa ng̃a guipaábang na sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subasta</span>. = <span lang="ceb">Pagcabalígya sa bisan onsa sa cadaigánan ug sa cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subastacion</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subastar</span>. = <span lang="ceb">Pagbalígya sa bisan onsa sa cadaigánan ug sa cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subcenericio</span>. = <span lang="ceb">Tinápay ng̃a linóto sa ilálom sa abó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subcolector</span>. = <span lang="ceb">Ang icadúha sa colector.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subcomendador</span>. = <span lang="ceb">Ang icadúha sa ponóan sa mg̃a caparían ng̃a sinoldado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subdelegable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang itúgyan sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subdelegacion</span>. = <span lang="ceb">Hocmánan sa subdelegado. * Buhat ng̃a natúman sa subdelegado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subdelegado</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a guitúgyan sa gahúm sa lain, sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subdelegante</span>. = <span lang="ceb">Ang magatúgyan sa lain sa iang gahúm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subdelegar</span>. = <span lang="ceb">Pagtúgyan sa usá ca táuo sa iang gahúm sa lain ng̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subdiaconado ó Subdiaconato</span>. = <span lang="ceb">Pagorden sa epístola.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Súbdito</span>. = <span lang="ceb">Sacop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subdividir</span>. = <span lang="ceb">Pagbáhin sa guibáhin ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subdivision</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang pagbáhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subduplo</span>. = <span lang="ceb">Ang tung̃á sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subejecutor</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat sa bisan onsa, guican sa sogo ug sa pagbúot sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subida</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáca. * Pagcaáng̃at, pagcatóng̃as. * Baquílid, bang̃ílid. * Pagcadólog sa saquét, -sa caól-ol. * Pagcaósuag sa pagcabótang ug sa bili sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subidero</span>. = <span lang="ceb">Pagasácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subido</span>. = <span lang="ceb">Ang labíng mahál ug maáyo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magapasáca.</span> -<span class="pageNum" id="pb315a">[<a href="#pb315a">315</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Subilla</span>. V. <i><a href="#e.lesna">Lesna</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subintracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasolód sa bisan diin sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subintrar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa pagcasonód sonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subir</span>. = <span lang="ceb">Pagsáca. * Pagáng̃at, pagtóng̃as. * Pagósoag, pagitáas. * Pagtóbo sa bale sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Súbitamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcacálit, sa pagcaáhat, sa pagcaculáhao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subitáneamente</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subitáneo</span>. = <span lang="ceb">Ang muábot sa <span class="corr" id="xd31e176313" title="Fuente: pagcacàlit;">pagcacálit</span> sa pagcaáhat, sa tagculáhao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Súbito</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang mahanáyac sa iang pagbúhat ug sa iang pagpamólong.</span> -</p> -<p id="e.sublevacion" class="hw"><span class="sc">Sublevacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálsa, pagcasócol sa mg̃a punúan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sublevamiento</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sublevar</span>. = <span lang="ceb">Pagálsa, paghópo sa isigcaíng̃on arón manócol sa mg̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sublimacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpacadagcó. * Pagcaósoag, pagpacatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e176351" title="Fuente: Seblimar">Sublimar</span>. = <span lang="ceb">Pagpadagcó. * Pagpatáas, pagósoag. * Pagdáyeg. * Pagpabántog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sublime</span>. = <span lang="ceb">Halángdon. * Dagcó, hatáas. * Hamíli, mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sublimemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatáas caáyo, sa pagcadagcó uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sublimidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahalángdon. * Pagcadagcó, pagcatáas. * Pagcahamíli, pagcamahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sublunar</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa ilálom sa bulan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subministracion</span>. V. <i><a href="#e.suministracion">Suministracion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subministrador</span>. V. <i><a href="#e.suministrador">Suministrador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subministrar</span>. V. <i><a href="#e.suministrar">Suministrar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subordinacion</span>. = <span lang="ceb">Pagsácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subordinadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subrepcion</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang buhat sa tinágo. * Pagcahílom, pagcatágo, pagcatábon sa bisan onsa, arón -macóha ang tuyo ng̃a guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subrepticiamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahílom, sa pagcatágo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subrepticio</span>. = <span lang="ceb">Ang macúha ug madáng̃at sa mg̃a paglímbong, sa paghílom sa bisan onsa ng̃a itúg-an -unta. * Bisan onsang buhat sa tinágo, sa hilom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subrogacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaílis, pagcatagílis, pagcaólos sa usá ca butang sa lugar sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subrogar</span>. = <span lang="ceb">Ilis, tagílis, olos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subsanar</span>. = <span lang="ceb">Pagbalíbar sa bisan onsang buhat con polong ng̃a díli maáyo. * Pagáyo sa bisan onsang cadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subscribir</span>. V. <i><a href="#e.suscribir">Suscribir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subscripcion</span>. V. <i><a href="#e.suscripcion">Suscripcion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subsecuente</span>. V. <i>Subsiguente</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subseguirse</span>. = <span lang="ceb">Pagsonód sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subsidiariamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subsidiario</span>. = <span lang="ceb">Ang ihátag con ipadála sa pagtábang sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subsidio</span>. = <span lang="ceb">Tabang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subsiguiente</span>. = <span lang="ceb">Ang musonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subsistencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáyon, pagcaparáyon. * Pagcabótang. * Cadaghánan sa mg̃a quinahánglan sa pagcabúhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subsistente</span>. = <span lang="ceb">Ang magaparáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subsistir</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyon, pagparáyon. * Pagdúgay. * Paghaágom sa mg̃a quinahánglan sa pagcabúhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subsolano</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a guican sa casubáng̃an, sa casiláng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subtensa</span>. = <span lang="ceb">Pisi, lubid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subterfugio</span>. = <span lang="ceb">Balíbad ng̃a díli macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subterráneamente</span>. = <span lang="ceb">Sa ilálom sa yota.</span> -</p> -<p id="e.subterraneo" class="hw"><span class="sc">Subterráneo</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa ilálom sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suburbano</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a harúul sa longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suburbio</span>. = <span lang="ceb">Longsod ng̃a diótay ng̃a harúul ug sacop sa longsod ng̃a dagcó.</span> -<span class="pageNum" id="pb316">[<a href="#pb316">316</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Subvencion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalábang, pagcatábang, pagcadáng̃op.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subvertir</span>. V. <i><a href="#e.invertir">Invertir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Subyugar</span>. = <span lang="ceb">Pagpógos, paglógos. * Pagsácop, pagpaóbos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sucarrillo</span>. = <span lang="ceb">Sologóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sucarro</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.succino" class="hw"><span class="sc">Succino</span>. V. <i><a href="#e.ambar">Ambar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Succion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóyop, pagcayópyop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suceder</span>. = <span lang="ceb">Pagílis. * Pagsonód sa mg̃a catigayónan. * Paghitábo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sucediente</span>. = <span lang="ceb">Ang musonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sucedible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang buháton. * Ang sonód sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sucesion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaílis. * Lioat, calioátan, mg̃a anac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sucesivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sucesivo</span>. = <span lang="ceb">Ang musonód sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suceso</span>. = <span lang="ceb">Paghitábo. * Bisan onsa ng̃a miábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sucesor</span>. = <span lang="ceb">Ang magaílis, ilis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suciamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahúgao, sa pagcahámus. * Sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sucino</span>. V. <i><a href="#e.succino">Succino</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sucinto</span>. = <span lang="ceb">Ang nahípus sa dapit sa obus. * Lactud, sa mg̃a homóbong polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sucio</span>. = <span lang="ceb">Mahúgao, <span class="corr" id="xd31e176737" title="Fuente: mahámus">mahámos</span>, bolíng̃on. * Maólag, maláo-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Súco</span>. = <span lang="ceb">Dugá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sucotrino</span>. = <span lang="ceb">Dugá sa cahoy ng̃a guing̃álan ug lináloe.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Súcubo</span>. = <span lang="ceb">Ang yaoa ng̃a magapacababáye sa pagpacasála sa mg̃a laláqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suculento</span>. = <span lang="ceb">Ang may daghan ng̃a dugá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sucumbienta</span>. = <span lang="ceb">Ang napadáog, ang napasácop ug napaóbos. * Ang napapagbúot sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sucumbir</span>. = <span lang="ceb">Pagpíldi sa capolong̃ánan. * Pagpasácop, pagpaóbus, pagángdo sa pagbúot sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sud</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a habágat.</span> -</p> -<p id="e.sudadero" class="hw"><span class="sc">Sudadero</span>. = <span lang="ceb">Panápton, panyo ng̃a icapáhid sa sing̃ot. * Lugar, con caligóan sa pagsíng̃ot. * Lugar -ng̃a pagahonóban sa tubig. * Hapín sa mg̃a cabayo, ng̃a guibútang sa ilálom sa siya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sudante</span>. = <span lang="ceb">Ang magasíng̃ot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sudar</span>. = <span lang="ceb">Pagsíng̃ot. * Paghátag sa bisan onsa, sa linugsánay. * Pagbúhat sa dagcóng cabúrlay. -* Pagágui, pagtólo sa dugá sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sudario</span>. V. <i><a href="#e.sudadero">Sudadero</a></i> hasta <i lang="ceb">lugar</i>. * <span lang="ceb">Ang habol ng̃a guitábon ni José sa laoas sa atong Guinóong Jesucristo, sa pagtángtang -ug paghógos canía sa crus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sudatorio</span>. <span class="corr" id="xd31e176830" title="Ausente en la fuente">V. </span><i>Sudorífico</i>. -</p> -<p id="e.sudeste" class="hw"><span class="sc">Sudeste</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a mohóyop sa calang sa Este con sa timog ug sa habágat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sudoeste</span>. = <span lang="ceb">Ang hang̃in ng̃a mahóyop sa caláng̃an sa habágat ug sa Oeste, con sa canáoay sa maong -habágat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sudor</span>. = <span lang="ceb">Sing̃ot. * Cabórlay ng̃a dagcó. * Dugá ng̃a guican sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. -* Ang tubig ng̃a natólo sa mg̃a pangpang. * Tambal ng̃a icapasíng̃ot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sudoriento</span>. = <span lang="ceb">Ang guisíng̃ot, ang nahomód sa sing̃ot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sudorífero</span>. = <span lang="ceb">Ang magapasíng̃ot, ang icapasíng̃ot.</span> * V. El siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sudorífico</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a icapasíng̃ot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sudoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may sing̃ot, ang guisíng̃ot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sudsudeste</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a mahóyop sa caláng̃an sa habágat ug sa Sudeste.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sudsudueste</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a mahóyop sa caláng̃an sa habágat <span class="corr" id="xd31e176896" title="Fuente: ng">ug</span> sa Sudoeste.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sudueste</span>. V. <i><a href="#e.sudeste">Sudeste</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suegra</span>. = <span lang="ceb">Ogáng̃an ng̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suegro</span>. = <span lang="ceb">Ugáng̃an ng̃a laláqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suela</span>. = <span lang="ceb">Panit ng̃a mabága ng̃a tolónban sa mg̃a sapín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suelda</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal, sig-uid ng̃a bale.</span> * Costilla. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -<span class="pageNum" id="pb316a">[<a href="#pb316a">316</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sueldo</span>. = <span lang="ceb">Salapí ng̃a caráan sa boláoan. * Sohol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suelo</span>. = <span lang="ceb">Salog. * Yota. * Lalog. * Yota ng̃a nasácop sa mg̃a probincia, sa mg̃a longsod, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suelta</span>. = <span lang="ceb">Pagcabúhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sueltamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy caúlao. * Sa pagcasáyon, sa pagcabátid. * Sa pagbúot ng̃a caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suelto</span>. = <span lang="ceb">Matúlin, malágsic. * Ang cundátan. * Ang maálam mamólong sa maáyo. * Ang nabúlag, -ang díli mahiósa sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sueño</span>. = <span lang="ceb">Damgo. * Pagcatólog. * Ang caíbog sa pagcatólog.</span> -</p> -<p class="hw">Suero. = <span lang="ceb">Tubig tubig sa dugó ug sa gatas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sueroso</span>. V. <i>Seroso</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suerte</span>. = <span lang="ceb">Palar. * Calaínan sa bisan onsa. * Pagcabútang sa pagbúhat sa bisan onsa. * Caálam -sa pagatúbang sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e177004" title="Fuente: bacaug">baca ug</span> toro ng̃a ihálas ug maísog. * Ang yota ng̃a baol ng̃a nabólag sa lain ng̃a baol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sueste</span>. V. <i><a href="#e.sudeste">Sudeste</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suficiencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcahímo. * Pagcaálam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suficiente</span>. = <span lang="ceb">Igo, arang. * Ang macahímo, ang maálam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suficientemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaígo, sa pagcaárang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sufocacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalóoc, caculían <span class="corr" id="xd31e177046" title="Fuente: ss">sa</span> pagguinháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sufocador</span>. = <span lang="ceb">Ang magalóoc, ang macaólang sa pagguinháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sufocante</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.sufocar" class="hw"><span class="sc">Sufocar</span>. = <span lang="ceb">Paglóoc, pagólang sa pagguinháoa. * Pagpálong. * Pagpógos, paglógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sufragáneo</span>. = <span lang="ceb">Ang nasácop sa gahóm sa bisan cansa. * Ang Obispo ng̃a laquip sa obán ng̃a mg̃a Obispo -nasácop sa gahóm sa metropolitano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sufragar</span>. = <span lang="ceb">Paglában, pagtábang, pagpadang̃óp. * Pagígo. * Pagárang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sufragio</span>. V. <i><a href="#e.voto">Voto</a></i>. * <span lang="ceb">Tabang. * Pagcalában. * Buhat ng̃a maáyo, ng̃a ipahanong̃ód sa mg̃a calág sa purgatorio.</span> -</p> -<p id="e.sufrible" class="hw"><span class="sc">Sufrible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang antóson, ang mahímo ng̃a pagailóbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sufrida</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e177107" title="Fuente: higdáau">higdáan</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sufridera</span>. = <span lang="ceb">Puthao ng̃a ibútang sa ilálom sa lain ng̃a puthao ng̃a pagabohóan onta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sufridero</span>. V. <i><a href="#e.sufrible">Sufrible</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sufrido</span>. = <span lang="ceb">Ang magaántos, ang magaílob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sufridor</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sufriente</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sufrimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaántos, pagcaílob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sufrir</span>. = <span lang="ceb">Pagántos, pagílob. * Pagbáyar sa mg̃a salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sufumigacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapalína.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sufusion</span>. = <span lang="ceb">Tagumatá, saquét sa matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sugerente</span>. = <span lang="ceb">Ang magapadúmdum, ang magapamátng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sugerir</span>. = <span lang="ceb">Pagdúmdum, pagmátng̃on. * Pagsámbag, paghópo sa pagbúhat sa mg̃a buhat ng̃a daútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sugestion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasámbag, pagcahúpo. * Pagcamátng̃on, pagcadúmdum.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sugeto</span>. = <span lang="ceb">Bisan quinsang táuo. * Cosóg, gahúm sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suicida</span>. = <span lang="ceb">Ang magacóha sa iang quinabúhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suicidio</span>. = <span lang="ceb">Pagcacóha sa caugalíng̃on ng̃a quinabúhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sujecion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapógos, pagcalógos. * Pagpacasácop, pagpacaóbus. * Pagcahiúsa, pagcalang̃áquit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sujetar</span>. = <span lang="ceb">Pogos, logos. * Pagpasácop, pagpaóbos. * Paghiósa, paglang̃áquit. * Paglíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sujeto</span>. = <span lang="ceb">Ang guipúgus, ang guilúgus. * Ang guilíg-on. * Ang guisácop, ang guipaóbos. * Hingtúngdan -sa guisúlat ug sa guipamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sulfúreo</span>. = <span lang="ceb">Ang sináctan sa asufre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sulfúrico</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sulfuroso</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sultan</span>. = <span lang="ceb">Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a turco ug sa mg̃a moros sa ilang mg̃a hari.</span> -<span class="pageNum" id="pb317">[<a href="#pb317">317</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sultana</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaónang babáye sa mg̃a hari sa mg̃a turco ug sa mg̃a moros. * Sacayán ng̃a capitana -sa mg̃a turco, sa mg̃a pagpang̃óbat, ug sa mg̃a <span class="sic" title="Corrección: pagcaarmada">pagarmada</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suma</span>. = <span lang="ceb">Pagcaípon sa usá ca isip sa mg̃a ihap ng̃a <span class="corr" id="xd31e177281" title="Fuente: tolotagídgot">tolotagídyot</span>, sa daghánan ng̃a mg̃a ihap. * Pagcaípon sa daghánan ng̃a mg̃a butang. * Ang labíng -mahál ug maáyo sa bisan onsa. * Catapúsan sa bisan onsa. * Pagcaláctod sa bisan onsa -ng̃a guisúlat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sumador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasuma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sumamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalabí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sumar</span>. = <span lang="ceb">Pagtígom sa daghan ng̃a mg̃a isip sa usá. * Pagláctor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sumariamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaláctud. * Sa oaláy pagcaápas sa mg̃a tolománon sa mang̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sumario</span>. = <span lang="ceb">Ang guibútang sa pagcaláctor. * Pagcasógor sa mg̃a capolong̃ánan sa díli paganónton -ang mg̃a tolománon sa mg̃a leyes. * Pagcaláctor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sumergimiento</span>. V. <i><a href="#e.sumersion">Sumersion</a></i>. -</p> -<p id="e.sumergir" class="hw"><span class="sc">Sumergir</span>. = <span lang="ceb">Pagbútang sa bisan onsa sa ilálom sa tubig<span class="corr" id="xd31e177335" title="Fuente: -">,</span> paglonód, pagtóndag, paglúgdang, paglóndag, <span class="corr" id="xd31e177338" title="Fuente: pag, tóndang">pagtóndang</span>. * Paghilábot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.sumersion" class="hw"><span class="sc">Sumersion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalóndag, pagcalonód, pagcatúgdan, pagcalúgdang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sumidad</span>. = <span lang="ceb">Catapúsan, tomóy, daplin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sumidero</span>. = <span lang="ceb">Lang̃ob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sumiller</span>. = <span lang="ceb">Ponóan sa mg̃a macaláin lain ng̃a catungdánan ug mg̃a opicio sa baláy ng̃a hariánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sumillería</span>. = <span lang="ceb">Ang solór ng̃a pagapúy-an sa sumiller. * Opicio sa pagcasumiller.</span> -</p> -<p id="e.suministracion" class="hw"><span class="sc">Suministracion</span>. V. <i><a href="#e.suministro">Suministro</a></i>. -</p> -<p id="e.suministrador" class="hw"><span class="sc">Suministrador</span>. = <span lang="ceb">Ang muhátag sa lain sa mg̃a quinahánglan.</span> -</p> -<p id="e.suministrar" class="hw"><span class="sc">Suministrar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag, pagcasángcap sa quinahánglan.</span> -</p> -<p id="e.suministro" class="hw"><span class="sc">Suministro</span>. = <span lang="ceb">Pagcahátag, pagcasángcap sa bisan cansa, sa mg̃a quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sumir</span>. V. <i><a href="#e.tomar">Tomar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcaláoat sa Padre, ng̃a magamisa.</span> * V. <i><a href="#e.sumergir">Sumergir</a></i>. * <span lang="ceb">Pagsolór sa ilálom sa yota. * Pagyang̃ácob sa mg̃a aping tong̃ód sa pagcaoalá sa ng̃ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sumisamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagpaóbos, sa pagcasácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sumision</span>. = <span lang="ceb">Pagpacaóbos, pagpasácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sumiso</span>. = <span lang="ceb">Sacop, obus, ang guisácop, ang guipaóbus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sumista</span>. = <span lang="ceb">Estudiante ng̃a díli macúgui caáyo. * Ang batid, ang maálam caáyo sa mg̃a cuenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sumo</span>. = <span lang="ceb">Ang labíng hatáas, ang labíng dagcó, ang labíng mahál, ang labíng hamíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Súmulas</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláctor sa quinaádman sa lógica.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sumulista</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaestudio sa mg̃a súmulas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sumulístico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mang̃a súmulas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suncho</span>. = <span lang="ceb">Bacólong ng̃a igalícos sa mg̃a tomóy sa mg̃a bomba ng̃a ihinúbig sa mg̃a sacayán, -ang guibútang sa mg̃a berga ng̃a pagaaguían sa mang̃a botalon sa mg̃a layág ng̃a <span class="corr" id="xd31e177490" title="Fuente: gning̃álan">guing̃álan</span> ug alas, ug ang macalíg-on sa mg̃a sepo sa mang̃a sinípit, sa mg̃a ancla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suntuosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamahál, sa pagcabántog caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suntuosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcamahál, pagcabántog. * Dagcóng gasto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suntuoso</span>. = <span lang="ceb">Dagcó, mahál, maníndot. * Táuo ng̃a magagasta caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supedáneo</span>. = <span lang="ceb">Peana, lingcoránan sa bisan onsa, maíng̃on sa guitindúgan sa mg̃a crus ng̃a guidúphan -sa laráoan sa atong Guinóong Jesucristo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supeditacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapógos, pagcalógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supeditar</span>. = <span lang="ceb">Paglógos, pagpógos. * Pagpasácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superable</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo ng̃a pagadaúgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superabundancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó, pagcadághan uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superabundantemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadagcó, sa pagcadághan uyámot.</span> -<span class="pageNum" id="pb317a">[<a href="#pb317a">317</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Superabundar</span>. = <span lang="ceb">Pagdághan, pagdacó caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superante</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a capin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superar</span>. = <span lang="ceb">Pagcápin, paglabáo, paglabí. * Pagdáog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superabit</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín: ang capin, ang tula, ang salin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superbamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamahál, sa pagcabántog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superchería</span>. = <span lang="ceb">Limbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superchero</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e177606" title="Fuente: Malilímbog">Malilímbong</span>, malimbóng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supereminencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáas, pagcadagcó sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supereminente</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa hatáas caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supererogacion</span>. = <span lang="ceb">Buhat ng̃a pagabuháton labut pa sa mg̃a buhat sa catungdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superfetacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcamábdus ng̃a icadúha sa babáye ug sa baye, sa nadúgay pa ang nahaúnang pagcasámcon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superficial</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa ibábao. * Bisan onsa sa salingcápao lang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superficialmente</span>. = <span lang="ceb">Sa ibábao, sa salingcápao lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superficie</span>. = <span lang="ceb">Ang dapit sa ibábao sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.superfino" class="hw"><span class="sc">Superfino</span>. = <span lang="ceb">Ang pino, ang magamáy, ang manípis caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superfluamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalabí, sa pagcalabáo. * Sa pagcalólot, sa pagcaúsic caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superfluidad</span>. = <span lang="ceb">Ang capin, pagcacápin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superfluo</span>. = <span lang="ceb">Ang capin, ang díli quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superhumeral</span>. = <span lang="ceb">Bisti sa dagcóng Padre sa batásan ng̃a caráan. * Bacus, banda ng̃a isáblay sa mang̃a -abága, sa pagcópot sa custodia, sa patena ug sa mg̃a reliquias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superintendencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaponóan ng̃a labí. * Opicio sa pagcasuperintendente.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superintendente</span>. = <span lang="ceb">Punóan, maghohópot. * Ang magabántay sa salapí sa hari ug sa Guinharían, sa pagdáoat -ug sa paggasto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superior</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa itáas, sa ibábao. * Ang labíng maáyo ug mahál sa bisan onsa. * Ang molabáo, -ang molabí sa pagcaáyo, sa catahóm, sa quinaárman sa pagcaboótan, &c. * Ponóan, ang -magasógo, ang magabúot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superiorato</span>. = <span lang="ceb">Opicio con cahímtang sa pagcasuperior, ug labí pa sa mg̃a caparían. * Túig ng̃a pagadugáyan -sa opicio sa pagcasuperior.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superioridad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó. * <span class="corr" id="xd31e177732" title="Fuente: Papcamahál">Pagcamahál</span>. * Pagcalabí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superiormente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaáyo caáyo. * Sa pagcamahál. * Sa pagcalabí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superlativamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadagcó uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superlativo</span>. = <span lang="ceb">Dagcó, mahál uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superno</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa labíng hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supernumerario</span>. = <span lang="ceb">Ang guibútang sa labut pa sa número, sa isip ng̃a tinórlo. * Ang ilis sa obán ng̃a -mg̃a opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supersticion</span>. = <span lang="ceb">Pagsíngba ng̃a díli macaígo. * Pagcadioáta, pagpang̃aníto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supersticiosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadioáta, sa pagpang̃aníto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supersticioso</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagcadioáta, sa pagpang̃aníto. * Dioatáhan, pang̃anitóhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supersustancial</span>. = <span lang="ceb">Ang Santísimo Sacramento sa altal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supervacáneo</span>. V. <i><a href="#e.superfino">Supérfino</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supervencion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaábot sa bag-ong buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superveniencia</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Superveniente</span>. = <span lang="ceb">Ang muábot sa pagcasonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supervenir</span>. V. <i><a href="#e.sobrevenir">Sobrevenir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supervivencia</span>. = <span lang="ceb">Quinabúhing labíng hatáas ng̃a ang quinabúhi sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supino</span>. = <span lang="ceb">Ang nahayáng. * Pagcaoaláy quinaárman, guican sa pagcatápol sa pagtóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suplantacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatagílis sa usá ca polong sa lain ng̃a polong sa mg̃a sulat, arón maláin ang cahológan -sa guisúlat.</span> -<span class="pageNum" id="pb318">[<a href="#pb318">318</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Suplantador</span>. = <span lang="ceb">Ang magataguílis sa mg̃a sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suplantar</span>. = <span lang="ceb">Pagtaguílis sa mg̃a polong sa mg̃a sulat, arón maláin ang cahológan sa guisúlat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suplefaltas</span>. = <span lang="ceb">Ang magaílis sa <span class="corr" id="xd31e177876" title="Fuente: masúbsub">masóbsob</span> sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suplemento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaponó. * Bisan onsa ng̃a idúgang sa bisan diin, arón mahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suplente</span>. = <span lang="ceb">Ang icaponó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supletorio</span>. = <span lang="ceb">Ang macaponó sa bisan onsa ng̃a culang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Súplica</span>. = <span lang="ceb">Pagcaámpo, <span class="corr" id="xd31e177908" title="Fuente: pagcaháng̃uio">pagcaháng̃io</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suplicacion</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Minása ng̃a linocó sa pagcadágoay sa hopot hopot, ug linóto sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suplicacionero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa mg̃a suplicacion.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suplicante</span>. = <span lang="ceb">Ang muámpo, ang mang̃áyo, ang mang̃amúyo, ang mang̃aliópo, ang mang̃aháng̃io.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suplicar</span>. = <span lang="ceb">Pagámpo, pagpang̃amúyo, pagpang̃aliópo, pagháng̃io.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suplicatoria</span>. = <span lang="ceb">Sulat ng̃a guipadála sa usá ca hocom sa lain ng̃a hocom sa magsámang gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suplicio</span>. = <span lang="ceb">Castigo pagpasáquet sa mg̃a saláan. * Bitáyan, lugar ng̃a pagapátyan ug pagsaquétan -sa mg̃a saláan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suplir</span>. = <span lang="ceb">Pagpóno sa colang sa bisan onsa ug sa bisan diin. * Pagílis, pagsalíli, pagalíli, -pagólos, pagpúli. * Díli pagtagár sa mg̃a salá, sa mg̃a sayóp ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suponedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magapamatúor sa díli matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suponer</span>. V. <i><a href="#e.fingir">Fingir</a></i>. * <span lang="ceb">Pagbúot, pagsúgo, pagponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suportar</span>. V. <i><a href="#e.sobrellevar">Sobrellevar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suposicion</span>. = <span lang="ceb">Pagpacamatúod sa díli matúod. * Pagpacamáo sa díli mao. * Pagcapanóan. * Pagcamahál. -* Pagcaálam. * Bacac, limbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supositicio</span>. V. <i><a href="#e.supuesto">Supuesto</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suprema</span>. = <span lang="ceb">Hocmánan ng̃a labí sa Inquisision.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supremacía</span>. = <span lang="ceb">Pagcaponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supremamente</span>. = <span lang="ceb">Cutub sa catapúsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supremo</span>. = <span lang="ceb">Ang catapúsan. * Ang labíng hatáas, mahál ug hamíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supresion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaólang, <span class="sic" title="Corrección: pagcahonóng">papacahonóng</span>. * Pagcasara sa alaguían sa bino, sa tubig, sa ihi, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suprimir</span>. = <span lang="ceb"><span class="sic" title="Corrección: Pagpahonóng">Pagcahonóng</span>, pagólang, pagbútang sa mg̃a cabilínggan. * Pagpaóndang sa bisan onsang opicio, cahímtang, -caparían, &c. * Pagsáilo sa ubán ng̃a mg̃a polong con sa mg̃a dalan sa mg̃a sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suprior</span>. = <span lang="ceb">Icadúhang prior, ponóan sa mg̃a caparían, ang ilis sa prior, sa ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supriorato</span>. = <span lang="ceb">Opicio, cahímtang sa pagcasuprior.</span> -</p> -<p id="e.supuesto" class="hw"><span class="sc">Supuesto</span>. = <span lang="ceb">Hingtúngdan sa mg̃a camatoóran. * Nan, dan. * Cay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supuracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcagóa sa nana, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supurar</span>. = <span lang="ceb">Paggóa, pagágui sa nana, sa dugá, sa dugó, &c. * Paghurút sa bisan onsa, sa caínit -sa caláyo, con sa lain ng̃a caínit. * Paghurút, paggasto, pagúsic sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supurativo</span>. = <span lang="ceb">Ang macapagóa sa nana, sa dugó, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Supuratorio</span>. = <span lang="ceb">Samar ng̃a pagagólan sa nana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suputacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaísip.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suputar</span>. = <span lang="ceb">Pagíhap, pagísip, pagcuenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sur</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a habágat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sura</span>. = <span lang="ceb">Ang usá sa mg̃a bocóg sa mg̃a paa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Surcador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatúrlis, ang magadáro sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Surcar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáro, pagtúrlis. * Pagbárlis sa mg̃a barlis ng̃a maíng̃on sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e178148" title="Fuente: tnrlis">turlis</span>. * Pagágui sa ibábao sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Surco</span>. = <span lang="ceb">Turlis. * Timáan sa bisan onsa ng̃a muágui sa bisan diin. * Conót sa laoas ug sa nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Surculado</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa usá lamang ca orlot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Súrculo</span>. = <span lang="ceb">Sang̃á sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Surculoso</span>. V. <i>Surcolado</i>. -</p> -<p id="e.surgente" class="hw"><span class="sc">Surgente</span>. = <span lang="ceb">Ang magapondo, ang miábot sa laoígan.</span> -<span class="pageNum" id="pb318a">[<a href="#pb318a">318</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Surgidero</span>. = <span lang="ceb">Pondóhan, laoígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Surgidor</span>. V. <i><a href="#e.surgente">Surgente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Surgir</span>. = <span lang="ceb">Pagpondo, pagláoig. * Pagólbo sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Surtida</span>. = <span lang="ceb">Pultahán, alaguían ng̃a diótay, sa pagágui sa tinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Surtidero</span>. V. <i><a href="#e.buzon">Buzon</a></i> hasta <i lang="ceb">ang bohó</i>. -</p> -<p id="e.surtido" class="hw"><span class="sc">Surtido</span>. = <span lang="ceb">Pagcahátag, pagcasángcap sa mg̃a quinahánglan. * Cadaghánan, pagcadághan. * Pagcaándam, -pagcatagána sa mg̃a quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Surtidor</span>. = <span lang="ceb">Ang muhátag, ang magasángcap, ang magatagána, ang magaándam sa mg̃a quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Surtimiento</span>. V. <i><a href="#e.surtido">Surtido</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Surtir</span>. = <span lang="ceb">Pagsángcap, paghátag. * Pagándam, pagtagána sa mg̃a quinahánglan. * Pagólbo sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sus</span>. = <span lang="ceb">Nan, dan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Susceptible</span>. = <span lang="ceb">Ang macacaláoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Susceptivo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suscitar</span>. = <span lang="ceb">Paghísgot pagóna sa bisan onsa. * Pagpabúhi pagopód.</span> -</p> -<p id="e.suscribir" class="hw"><span class="sc">Suscribir</span>. = <span lang="ceb">Pagpirma sa obus, sa catapúsan sa bisan onsang sulat. * Pagáng̃ay sa pagbúot sa lain. * Paghátag pagóna sa bisan onsang salapí, arón macóha sa bolobarato -ang mg̃a libro, &c., ng̃a ibalígya.</span> -</p> -<p id="e.suscripcion" class="hw"><span class="sc">Suscripcion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapirma sa obus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suscriptor</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e178316" title="Fuente: mupirma">mopirma</span> sa obus, sa catapúsan sa mg̃a súlat. * Ang muhátag pagóga sa salapí, arón pagatagáan sia sa bolobarato sa mg̃a libro, &c., ng̃a guibalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suso</span>. = <span lang="ceb">Sa itáas, sa ibábao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Susodicho</span>. = <span lang="ceb">Ang guiíng̃on na, ang guiíng̃on sa itáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suspendedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magaságang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suspender</span>. = <span lang="ceb">Pagságang. * Paghónong, pagpuyó. * Pagárang, pagóndang. * Pagting̃ála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suspension</span>. = <span lang="ceb">Pagcapuyó, pagcahonóng. * Pagcaárang, pagcaóndang. * Pagcating̃ála. * Castigo sa Singbahán -ng̃a macadíli sa mg̃a Padre sa mg̃a caposlánan sa ilang opicio.</span> -</p> -<p id="e.suspensivo" class="hw"><span class="sc">Suspensivo</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa pagpapuyó, sa pagpahonóng, sa pagpaóndang, sa pagpaárang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suspenso</span>. = <span lang="ceb">Ang nahonóng, ang mipoyó, ang miárang, ang naóndang. * Ang nating̃ála, ang hingculbáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suspensorio</span>. V. <i><a href="#e.suspensivo">Suspensivo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suspicacia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaánad sa pagtáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suspicaz</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon matáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suspicazmente</span>. = <span lang="ceb">Sa catáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suspirar</span>. = <span lang="ceb">Paghupáo. * Pagíbog sa dagcóng gugma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suspiro</span>. = <span lang="ceb">Pagpanghupáo. * Calaínan sa matám-is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suspiroso</span>. = <span lang="ceb">Ang magahupáo sa pagcalisód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sustancia</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a magapabúhi sa lain. * Dugá sa mg̃a butang ng̃a dugáan. * Pagcamáo -sa mg̃a butang. * Puhónan, dona, catigayónan. * Ang bili, pagcamahál sa mg̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sustancial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa sustancia.</span> * V. <i><a href="#e.sustancioso">Sustancioso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sustancialmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatápus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sustanciar</span>. = <span lang="ceb">Pagláctor sa mg̃a sulat ug mg̃a suguílon. * Pagsúsi sa pagcamatóod sa bisan onsa. -* Paghíngpit sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e178466" title="Fuente: proseso">proceso</span>, arón pagaígan sa sentencia.</span> -</p> -<p id="e.sustancioso" class="hw"><span class="sc">Sustancioso</span>. = <span lang="ceb">Ang may sustansia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sustentable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang pagmatoóron sa mg̃a pagíndig indig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sustentacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpacáon. * Pagcaíndig indig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sustentáculo</span>. = <span lang="ceb">Ang pagalingcóran, pagatindúgan ug <span class="corr" id="xd31e178497" title="Fuente: pagahúnnug̃an">pagahúnung̃an</span> sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.sustentador" class="hw"><span class="sc">Sustentador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapacáon sa lain. * Ang magaíndig indig. * Ang magaságang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sustentamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíndig indig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sustentante</span>. V. <i><a href="#e.sustentador">Sustentador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sustento</span>. = <span lang="ceb">Can-on.</span> -<span class="pageNum" id="pb319">[<a href="#pb319">319</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Sustitucion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaalíli, pagcasalíli, pagcaólus, pagcapúli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sustituidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magaílis, ang magasalíli, ang magaólus, ang mupúli.</span> -</p> -<p id="e.sustituir" class="hw"><span class="sc">Sustituir</span>. = <span lang="ceb">Olus, pule, alíli, salíli, ilis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sustituto</span>. = <span lang="ceb">Ang magaílis, magaólus, magapúle.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Susto</span>. = <span lang="ceb">Pagcahaógnoc, <span class="corr" id="xd31e178566" title="Fuente: pacacúlba">pagcacúlba</span>, pagcacógmat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sustraccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabúlag. * Pagcacúha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sustraer</span>. = <span lang="ceb">Pagbúlag. * Pagcúha.</span> -</p> -<p id="e.susurracion" class="hw"><span class="sc">Susurracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadahógong, pagcahagónghong. * Pagcadáhog. * Pagcalíbac libac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Susurrador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadahógong, magahagónghong, magadáhog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Susurrante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Susurrar</span>. = <span lang="ceb">Pagsuguílon sa pagcahalaoáhao, sa pagcahónghong. * Pagdahógong, paghagónghong, pagdáhog. -* Pagbolobántog sa bisan onsang balíta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Susurro</span>. V. <i><a href="#e.susurracion">Susurracion</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb319a">[<a href="#pb319a">319</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Susurron</span>. = <span lang="ceb">Ang magalíbac libac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sútil</span>. = <span lang="ceb">Manípis, magamáy. * Batir, sa matalínis ng̃a húna húna.</span> -</p> -<p id="e.sutileza" class="hw"><span class="sc">Sutileza</span>. = <span lang="ceb">Pagcanípis, pagcagamáy. * Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sutilidad</span>. V. <i><a href="#e.sutileza">Sutileza</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sutilizador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapanípis, ang magapagamáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sutilizar</span>. = <span lang="ceb">Pagpanípis, pagpagamáy. * Paghúna húna sa pagcabátid, sa pagcaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sutilmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabátir, sa pagcatalínis sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Sutorio</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa pagbúhat sa mg̃a sapín, ug ang nahatong̃ód sa <span class="corr" id="xd31e178679" title="Fuente: opisio">opicio</span> sa pagcasapatero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suversion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóhi sa <span class="corr" id="xd31e178689" title="Fuente: nasúhay">nahúsay</span>, sa nahúsay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suversivo</span>. = <span lang="ceb">Ang magapabóloc, ang magagobót sa nahúsay ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suvertir</span>. V. <i><a href="#e.invertir">Invertir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Suyo</span>. = <span lang="ceb">Ia, iya.</span> -<span class="pageNum" id="pb319b">[<a href="#pb319b">319</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="ct" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#ct.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">T</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cta" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cta.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">TA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ta!</span> = <span lang="ceb">Bantay!</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taba</span>. = <span lang="ceb">Tooay tooay. * Sugál sa mg̃a táuo ng̃a obus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabaco</span>. = <span lang="ceb">Tabaco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabacoso</span>. = <span lang="ceb">Ang magatabáco caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabalada</span>. = <span lang="ceb">Pagcahágbong sa sampot sa magalíngcod sa pagcacálit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabalario</span>. V. <i><a href="#e.tafanario">Tafanario</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabalear</span>. V. <i><a href="#e.mecer">Mecer</a></i>. * <span lang="ceb">Paglábtic sa mg̃a torlo sa mg̃a papán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabanazo</span>. = <span lang="ceb">Sombag, sagpá, tampalíng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabanco</span>. = <span lang="ceb">Tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> ng̃a tolotaguídyot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tábano</span>. = <span lang="ceb">Picot, lang̃ao sa mg̃a mananáp, namóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabaola</span>. V. <i><a href="#e.susurracion">Susurracion</a></i>. * <span lang="ceb">Banha, sabá sa daghánan ng̃a mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabaque</span>. = <span lang="ceb">Tagácan, bocág ng̃a diótay. * Lansang ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabaquera</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa tabaco ng̃a dogmoc sa pagcabinócboc uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabaquería</span>. = <span lang="ceb">Tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa tabaco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabaquero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa tabaco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabaquista</span>. = <span lang="ceb">Ang muíla sa maáyo con sa daótan ng̃a calaínan sa tabaco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabardete</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabardillo</span>. = <span lang="ceb">Hilánat ng̃a malisód, matahápon ug daótan uyámut.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabardo</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a hatáas ug halagpád, sa panápton ng̃a mabága, sa tiempo sa tugnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabega</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa sacayán.</span> -</p> -<p id="e.taberna" class="hw"><span class="sc">Taberna</span>. = <span lang="ceb">Tanguayán, baláy ng̃a pagabaligyáan sa bino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabernáculo</span>. = <span lang="ceb">Lugar <span class="corr" id="xd31e178887" title="Fuente: ag̃a">ng̃a</span> guibutáng̃an sa caban, sa arca ng̃a guing̃álan del testamento, sa dihá pa ang mg̃a -Israelitas sa caming̃áon, ug oña opód sa Singbahán sa <span class="corr" id="xd31e178890" title="Fuente: Jerusalen">Jerusalém</span>. * Sagrario, lugar ng̃a pagabotáng̃an sa laoas ng̃a mahál sa atong Guinóong Jesucristo, -sa Santísimo Sacramento sa altar. * Baláy, pinuyánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabernario</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa tangoayán, sa taberna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabernera</span>. = <span lang="ceb">Asáoa sa laláqui ang magabalígya sa bino. * Babáye ng̃a magabalígya sa bino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabernería</span>. = <span lang="ceb">Opicio sa pagcatabernero.</span> -<span class="pageNum" id="pb319c">[<a href="#pb319c">319</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabernero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa bino, sa aguardiente, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabí</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa panápton ng̃a cadáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabicar</span>. = <span lang="ceb">Pagbótang, pagbóhat sa mg̃a dingding, sa mg̃a bongbong. * Pagtábon, pagsóngsong sa -bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabicon</span>. = <span lang="ceb">Bongbong, dingding ng̃a mabága ug dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tábido</span>. = <span lang="ceb">Ang madonót. * Ang maníoang guican sa saquét ng̃a malisód ug hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabique</span>. = <span lang="ceb">Bongbong, dingding, pared sa mg̃a baláy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabla</span>. = <span lang="ceb">Papán. * Lamesa ng̃a pagahusáyan sa mg̃a hocom sa mg̃a capolong̃ánan. * Listáhan, padron sa bisan onsa ng̃a guisúlat sa pagcasonód sonór. * Yota ng̃a pagapugásan -sa mg̃a binhi, arón lalínon ang mg̃a tanóm con motóbo ug madagcó na. * Papán ng̃a -pagabotáng̃an sa carne ng̃a ibalígya sa cadaghánan. * Lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a dula. * Bató -ng̃a guisulátan sa mg̃a sugo sa Dios, ng̃a guihátag sa maong Guinóo cang Moisés <span class="corr" id="xd31e178976" title="Fuente: dito">didto</span> sa buquid ng̃a Sinai.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tablacino</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa hing̃aníban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tablacho</span>. = <span lang="ceb">Papán ng̃a isóngsong sa bohó ng̃a alaguían sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tablado</span>. = <span lang="ceb">Dalámba. * Salog sa lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a dula. * Nauong. * Papán sa mg̃a -higdáan, ng̃a pagabotáng̃an sa cama.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tablaje</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a papán.</span> * V. <i><a href="#e.garito">Garito</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tablajería</span>. V. <i><a href="#e.garito">Garito</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tablajero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat sa mg̃a salog ng̃a pagabuhátan sa mg̃a dula.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tablantes</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a <span class="corr" id="xd31e179034" title="Fuente: itábom">itábon</span> sa lamesa ng̃a calán-an, manteles.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tablar</span>. = <span lang="ceb">Caotlánan sa mg̃a tanáman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tablazo</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc ng̃a guipócpoc sa papán. * Dagat con sobá ng̃a halagpád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tablazon</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a papán sa pagbúhat sa mg̃a sacayán, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tablear</span>. = <span lang="ceb">Pagpáhat, pagbáhin sa yota sa mg̃a bahin, arón pagatámnan. * Pagdatág ug maáyo sa yota sa -human na ang pagdaro. * Pagnípis, sa pagcadágoay sa papán, sa puthao ng̃a binareta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tablero</span>. = <span lang="ceb">Papán ng̃a tinábas ng̃a hinlo ug maáyo, arón gamíton sa bisan onsa ng̃a quinahánglan. -* Cahoy ng̃a pagagabsan sa pagbúhat sa mg̃a papán. * Lansang <span class="pageNum" id="pb320">[<a href="#pb320">320</a>]</span>ng̃a maáyo sa paglánsang sa mg̃a papán. * Papán ng̃a guipintálan sa mg̃a baláy baláy -ng̃a laro, ng̃a maputí ug maítom, sa pagsugál sa sugál ng̃a guing̃álan ug damas, papán, lamesa sa mg̃a tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a -manggad ug pagaisípan sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tableta</span>. V. <i><a href="#e.pastilla">Pastilla</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tableteado</span>. = <span lang="ceb">Pagcaagutíot sa mg̃a papán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabletear</span>. = <span lang="ceb">Pagagutíot sa mg̃a papán.</span> -</p> -<p class="hw">Tableta, tabletilla, tablilla. = <span lang="ceb">Listáhan sa mang̃a ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a guiexcomulgáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tablica</span>. V. <i><a href="#e.pastilla">Pastilla</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tablon</span>. = <span lang="ceb">Papán ng̃a dagcó. * Lamesa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tabuco</span>. = <span lang="ceb">Solód, pinuyánan ng̃a diótay ug haíctin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taburete</span>. = <span lang="ceb">Lingcoránan ng̃a may sandígan, sa oaláy bocton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taburetillo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taca</span>. = <span lang="ceb">Mansa. * Alsáhan, pensang diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tacada</span>. = <span lang="ceb">Pagcabúnal sa bola sa billar sa taco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tacamaca</span>. = <span lang="ceb">Tagoc ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tacamacha</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tacañamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatampálas. * Sa pagcahícao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tacañear</span>. = <span lang="ceb">Pagtampalás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tacañería</span>. = <span lang="ceb">Pagcatampálas. * Pagcahícao, pagcadaguínot ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tacaño</span>. = <span lang="ceb">Malaláng̃on, tampalásan. * Hicáoan, daguinótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tacazo</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc ng̃a guipócpoc sa taco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tácitamente</span>. = <span lang="ceb">Sa hilom, sa tinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tácito</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e179217" title="Fuente: Mahilúmon">Mahilómon</span>. * Ang oalá donggon apan pagasabóton gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taciturnidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahílom, pagcaánad sa paghílom. * Pagcasobó, pagcamíng̃ao ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taco</span>. = <span lang="ceb">Totóc, papel, bonot, &c., ng̃a <span class="corr" id="xd31e179235" title="Fuente: isulúd">isolód</span> sa mg̃a luthang ug sa mg̃a pusil, sa pagcarga caníla. * Ang cahoy, puthao, &c., ng̃a -igadásoc sa carga sa mg̃a luthang ug sa mg̃a pusil. * Cahoy ng̃a igadóso ug <span class="sic" title="Corrección: igahámpac">ihámpac</span> sa mg̃a malíng̃in sa sugál ng̃a guing̃álan ug billar. * Hopot hopot ng̃a cahoy ng̃a -duláan sa mg̃a báta. * Pagpanúmpa, pagtónglo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tacon</span>. = <span lang="ceb">Bang̃il ng̃a diótay ng̃a ibútang sa mg̃a sapín sa ilálom sa panit ng̃a tulúnban, dapit -sa licód ug sa tong̃ód sa licód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taconear</span>. = <span lang="ceb">Pagtonób sa mabáscog sa pagtonóg sa tacon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taconeo</span>. = <span lang="ceb">Pagcatonób sa mabáscog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Táctica</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa paghúsay sa bisan onsa. * Quinaárman sa paghúsay ug pagsúgo sa mang̃a -soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Táctico</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam sa táctica.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tacto</span>. = <span lang="ceb">Ibilícap. * Pagcahícap, pagcacúbil, pagcacáuras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tacha</span>. = <span lang="ceb">Sayúp, salaoáyon. * Lansang ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tachar</span>. = <span lang="ceb">Pagsáoay. * Pagpánas sa guisúlat. * Pagsáng̃il.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tachon</span>. = <span lang="ceb">Barlis ng̃a guibárlis sa pagpánas sa bisan onsa ng̃a guisúlat. * Dayan dayan sa galon, -sa sintas, &c., ng̃a itápot sa mg̃a bisti, arón maníndot. * Lansang ng̃a diótay ng̃a -icadáyan dayan sa mg̃a caban, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tachonar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mg̃a lansang ng̃a diótay, con sa mg̃a galon ug sa -mg̃a sintas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tachonería</span>. = <span lang="ceb">Buhat ng̃a guidáyan dayánan sa mang̃a sintas con sa mg̃a lansang ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tachoso</span>. = <span lang="ceb">Salaoáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tachuela</span>. = <span lang="ceb">Lansang ng̃a diótay.</span> -</p> -<p id="e.tafanario" class="hw"><span class="sc">Tafanario</span>. = <span lang="ceb">Sampot, ililíngcod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tafetan</span>. = <span lang="ceb">Panápton sa igagáma ng̃a manípis.</span> -<span class="pageNum" id="pb320a">[<a href="#pb320a">320</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Tafilete</span>. = <span lang="ceb">Panit ng̃a pino uyámot, ng̃a quinúrti ug maáyo ug masínao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tafiletear</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mg̃a tafilete.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tafiletería</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa pagcúrti sa mg̃a tafilete, ug ang baláy ng̃a pagabaligyáan niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tafurca</span>. = <span lang="ceb">Sacayán, banca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tagarino</span>. = <span lang="ceb">Ang moros ng̃a nagapuyó ng̃a sacót sa mg̃a cristianos sa España, niádtong tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tagarote</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a manáguit. * Magsusúlat sa mg̃a escribano. * Ang magaloá sa mg̃a cabaláyan -arón pacánon sia. * Táuo ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tagarotear</span>. = <span lang="ceb">Pagsúlat sa pagcalágmit ug sa maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taha</span>. V. <i><a href="#e.distrito">Distrito</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tahalí</span>. = <span lang="ceb">Bacus, tinábas sa panit ng̃a isáblay sa abága ng̃a toó ug magacasúgat ang mg̃a tomóy -sa quílid ng̃a dapit sa oála, ng̃a pagabitáyan sa espada, sa campílang, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taheño</span>. = <span lang="ceb">Ang may bong̃ot ng̃a bolágao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tahona</span>. = <span lang="ceb">Ligsánan sa trigo. * Baláy ng̃a pagalotóan sa pan sa cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tahonero</span>. = <span lang="ceb">Ang tagía sa tahona.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tahur</span>. = <span lang="ceb">Sugaról, ang mahagúgma sa mg̃a pagsugál, ang maálam sa pagsugál, ang muádto sa <span class="corr" id="xd31e179444" title="Fuente: masúbsob">masóbsob</span> sa mg̃a baláy ng̃a pagasugálan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tahurería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagasugálan. * Pagcalímbong sa mg̃a pagsugál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taimado</span>. = <span lang="ceb">Batid. * Tampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taita</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a báta sa ilang mg̃a amahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taja</span>. = <span lang="ceb">Pagcapáhat. * Pagcapótol, pagcatártad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tajada</span>. = <span lang="ceb">Hioa, guibay, guioay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tajadera</span>. = <span lang="ceb">Sundang ng̃a igataláois, igataja sa bisan onsa. * Papán, tacop ng̃a icasámpong sa -alaguían sa tubig.</span> * V. <i><a href="#e.cortadera">Cortadera</a></i>. -</p> -<p id="e.tajadero" class="hw"><span class="sc">Tajadero</span>. = <span lang="ceb">Tartarán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tajadilla</span>. = <span lang="ceb">Hioang diótay.</span> -</p> -<p id="e.tajador" class="hw"><span class="sc">Tajador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapótol. * Ang magapáhat sa bisan onsa.</span> * V. <i><a href="#e.tajadero">Tajadero</a></i>. -</p> -<p id="e.tajadura" class="hw"><span class="sc">Tajadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcapótol, pagcatácbas, pagcatígbas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tajamar</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a balicó ng̃a ipahaáng̃ay sa mg̃a dolong sa mg̃a sacayán. * Cota sa lugar -ng̃a tubígan sa pagcasólog, sa pagpogóng sa cabahá sa maong tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tajante</span>. V. <i><a href="#e.tajador">Tajador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tajaplumas</span>. V. <i><a href="#e.cortaplumas">Cortaplumas</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tajar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótol, pagpáhat. * Pagtáha, pagtaláois, pagtónggab sa mg̃a pluma, arón masáyon -ang pagsúlat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tajo</span>. V. <i><a href="#e.tajadura">Tajadura</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcataláois, pagcatónggab, pagcatája sa mg̃a pluma. * Tartarán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tajon</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guitobóan ang mg̃a bató sa pagbúhat sa apog. * Tartarán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tajuela</span>. = <span lang="ceb">Lingcoránan sa usá ca papán ng̃a guibotáng̃an sa opát ca tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tal</span>. = <span lang="ceb">Coan. * Magsáma, maíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tala</span>. = <span lang="ceb">Pagcapótol, pagcatagá sa mg̃a cahoy sa mg̃a buquid, sa mg̃a solóp. * Pagcacaíng̃in. -* Pagcabúncag, pagcagubá, pagcadáot, Pagcaláglag sa mg̃a longsod ug sa mg̃a Cabalánan. * Dula sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talabarte</span>. = <span lang="ceb">Bacos ng̃a guitáod sa haoac ng̃a pagabitáyan sa espada.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáot, ang magagubá, ang magaláglag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taladrador</span>. = <span lang="ceb">Ang magalócob, ang magapabohó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taladrar</span>. = <span lang="ceb">Pagbohó, paghilihór, paglócob. * Pagsábot, pagtúquib sa bisan onsa ng̃a halálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taladro</span>. = <span lang="ceb">Hilihód, locob, barena.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talmera</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a pagabotáng̃an sa bisan onsa ng̃a pagalupálan, pagadoghóan, pagaadtóan sa -mg̃a salapáti, arón masáyon ang pagpusil caníla.</span> -<span class="pageNum" id="pb321">[<a href="#pb321">321</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Tálamo</span>. = <span lang="ceb">Higdáan sa mg̃a bag-ong quinasál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talanquera</span>. = <span lang="ceb">Dingding, bongbong sa mg̃a papán, ng̃a pagasalípdan. * Dalángpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talante</span>. = <span lang="ceb">Nauong, baihon, pagcabútang. * Pagbúot, gugma, caíbog. * Pagcabótang ng̃a caugalíng̃on -sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talar</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a hatáas ng̃a <span class="corr" id="xd31e179677" title="Fuente: muábut">muábot</span> hasta sa mg̃a ticúd. * Pagtagá, <span class="corr" id="xd31e179683" title="Fuente: gagpótol">pagpótol</span> sa mg̃a cahoy, pagcaíng̃in. * Paggobá, pagdáot, pagsónog, pagláglag sa mg̃a cabalánan. * Pagcúha, pagíbot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talco</span>. = <span lang="ceb">Tolotumbága ng̃a nagacaláin lain ug color ug mahínlo caáyo, ng̃a masáyon pagbúlag bulágon sa pagcadágoay sa mg̃a dahon. * Tumbága ng̃a binácbac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talega</span>. = <span lang="ceb">Puyo puyo. * Ang guisulód ug guitipígan sa puyo puyo. * Ang mg̃a salá ng̃a itúg-an -sa <span class="corr" id="xd31e179727" title="Fuente: mucompisal">mocompisál</span>. * Ang usá ca libo ca pisos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talego</span>. = <span lang="ceb">Puyo puyo ng̃a hatáas ug haíctin. * Táuo ng̃a oaláy caang̃áyan sa iang laoas ug sa -iang haoac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talento</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálam, pagcabátir, pagcaboótan, &c. * Hatag ng̃a calágnon, ng̃a guitógot sa Dios -sa iang mg̃a binúhat, ng̃a ang mg̃a táuo. * Ang ihibaló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talentoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may talento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talion</span>. = <span lang="ceb">Castigo ng̃a guibútang sa mg̃a saláan, ng̃a magsáma sa cadáot ng̃a guibúhat nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talionar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasáquet sa castigo sa talion.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talisman</span>. = <span lang="ceb">Timáan, táuo táuo ng̃a pagatohóan sa mg̃a dioatáhan. * Quinaarmánon sa mg̃a pagtolón-an -ug sa batásan sa mg̃a moros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talon</span>. = <span lang="ceb">Ticód. * Ang panit sa sapin ng̃a magatábon sa ticúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talonear</span>. = <span lang="ceb">Paglacát sa madalí caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talonero</span>. = <span lang="ceb">Tagía sa halapítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talonesco</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a ticúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talparia</span>. = <span lang="ceb">Hubág ng̃a motoróc sa olo.</span> -</p> -<p id="e.talque" class="hw"><span class="sc">Talque</span>. = <span lang="ceb">Lapoc ng̃a binúhat sa yota ng̃a maíng̃on ing̃on sa greda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talla</span>. = <span lang="ceb">Pagcaliloc. * Salapí ng̃a icalúcat sa gripreso con sa bihag. * Timbang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tallado</span>. = <span lang="ceb">Saya sa mg̃a babáye.</span> * Bien ó mal. = <span lang="ceb">Táuo sa maáyo con sa daótan ng̃a baihon, pagcabótang con pagcatíndog.</span> -</p> -<p id="e.tallador" class="hw"><span class="sc">Tallador</span>. = <span lang="ceb">Ang magalíloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talladura</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tallante</span>. = <span lang="ceb">Ang magapótol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tallar</span>. = <span lang="ceb">Buquid ng̃a guitobóan sa mg̃a cahoy ng̃a maáyo na ng̃a pagatagáon. * Paglíloc. * Pagbaraja -sa magasugál sa monte.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tallarin</span>. V. <i><a href="#e.fideos">Fideos</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tallarola</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a magámit sa mg̃a haláblan ng̃a pagaháblan sa panápton ng̃a guing̃álan -ug terciopelo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talle</span>. = <span lang="ceb">Baihon, pagcabótang sa laoas, pagcatíndog. * Haoac. * Dagoay sa mg̃a bisti.</span> * V. <i><a href="#e.modo">Modo</a></i> hasta <i lang="ceb">casaráng̃an</i>. * <span lang="ceb">Calaínan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tallecer</span>. V. <i><a href="#e.entallecer">Entallecer</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tallecillo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa laoas, pagcatíndog, baihon ng̃a molomalágsot, ng̃a díli ang̃ay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taller</span>. = <span lang="ceb">Baláy, lugar ng̃a pagabuhátan sa bisan onsa. * Escolahán ng̃a pagatón-an ug pagtorlóan -sa mg̃a táuo. * Sanggáan, bolotáng̃an sa mg̃a prasco ng̃a sinórlan sa mg̃a salsa ng̃a -nagacaláin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tallista</span>. V. <i><a href="#e.tallador">Tallador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tallo</span>. = <span lang="ceb">Orlot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tallon</span>. V. <i><a href="#e.taberna">Taberna</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Talludo</span>. = <span lang="ceb">Ang orlótan caáyo, ang may dagcóng orlot. * Ang motóbo caáyo, ang hatáas. * Ang maánad -sa daótan ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tamándoa</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa Perú, ng̃a maíng̃on ing̃on sa baboy ug tigcáon sa mg̃a hormigas.</span> -<span class="pageNum" id="pb321a">[<a href="#pb321a">321</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Tamañamente</span>. = <span lang="ceb">Maíng̃on sa pagcadagcó sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tamañico</span>, ca, llo, lla, to, ta. = <span lang="ceb">Ang diótay, ang dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tamañito</span>. = <span lang="ceb">Ang guicalisáng̃an, ang mahárloc, ang guiculbáan, ang nacógmat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tamaño</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó, pagcagántong sa bisan onsa. * Ang diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Támaras</span>. = <span lang="ceb">Bong̃a ng̃a guing̃álan ug dátiles sa bulig pa. * Mg̃a sológnod ng̃a magamáy caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tamarindo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ug ang iang bong̃a ng̃a ang sambag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tamarriquito ó Tamarrusquito</span>. = <span lang="ceb">Diótay uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tamba</span>. = <span lang="ceb">Habol sa higdáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tambalear</span>. = <span lang="ceb">Pagalipólong. * Pagoánglo oanglo, pagsampáray.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tambaleo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaalipólong. * Pagcaoánglo oanglo, pagcasampáray.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tambanillo</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan sa mg̃a buhat sa cota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tambarillo</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa caban caban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tambesco</span>. = <span lang="ceb">Duyan sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tambien</span>. = <span lang="ceb">Opód, osáb, ing̃on man opód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tambo</span>. = <span lang="ceb">Halapítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tambor</span>. = <span lang="ceb">Tamból. * Ang magabásal sa tamból. * Sanglágan sa capé. * Ang solód ng̃a guibútang -sa lain ng̃a solód. * Agágan sa asúcar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tamborete</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a guipahaáng̃ay sa mg̃a tomóy, sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán, ug ng̃a mahímo -ug calig-ónan sa mg̃a mastelero ng̃a guisúmpay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tamboril</span>. = <span lang="ceb">Tamból ng̃a diótay ng̃a pagagamíton sa mg̃a mulópio sa mg̃a longsod sa mg̃a pagsabáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tamborilada</span>. = <span lang="ceb">Pagcahágbong, pagcaósdac sa sampot. * Pagcapócpoc sa camót, sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tamborilazo</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.tamborilear" class="hw"><span class="sc">Tamborilear</span>. = <span lang="ceb">Pagbásal sa tamból. * Pagdáyeg ug maáyo sa bisan cansa, sa pagbántog sa iang mg̃a -quinaárman. * Pagtopóng sa mg̃a letra sa marca sa pigsánan sa imprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tamborilero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may opicio sa pagbásal sa tamból.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tamborilete</span>. = <span lang="ceb">Papán ng̃a laro sa pagcadagcó sa usá ca dapal ug sa guibágon sa usá ca torlo, ng̃a -icatopóng sa <span class="corr" id="xd31e180117" title="Fuente: ng̃a">mg̃a</span> letra sa marca sa mg̃a pigsánan sa imprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tamborilillo</span>. = <span lang="ceb">Tamból ng̃a diótay caáyo, ng̃a duláan sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tamboritear</span>. V. <i><a href="#e.tamborilear">Tamborilear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tamiz</span>. = <span lang="ceb">Agágan sa mg̃a binócboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tamo</span>. = <span lang="ceb">Agbon, dagámi ng̃a magamáy caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tampoco</span>. = <span lang="ceb">Díli osáb, díli opód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tamujo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a tuncan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tan</span>. = <span lang="ceb">Magsáma, maíng̃on. * Tonóg sa mg̃a tolónggon. * Ang ting̃og nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tanaceto</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tanda</span>. = <span lang="ceb">Pagcaílis, pagcaólus, pagcapúle. * Buhat sa usá ca tibúoc ng̃a aldao. * Pila ca buoc -ng̃a táuo con mananáp ng̃a nanagbóhat. * Cadaghánan sa mg̃a pagbúnal, sa mg̃a paghámpac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tanganillo</span>. = <span lang="ceb">Bató, cahoy, &c., ng̃a guitongtóng̃an sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tanganillas</span> (en). = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy calig-ónan, sa catáhap, sa catahápan.</span> -</p> -<p id="e.tangano" class="hw"><span class="sc">Tángano</span>. = <span lang="ceb">Bocóg con cahoy ng̃a hamóbo ng̃a <span class="corr" id="xd31e180209" title="Fuente: pagatontóng̃an">pagatongtóng̃an</span> sa salapí, ug silbi sa pagsugál sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tangente</span>. = <span lang="ceb">Ang muábot, ang modápat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tangible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang cubílon, ang mahímo ng̃a pagahicápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tangidera</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a dagcó ng̃a magámit sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tango</span>. V. <i><a href="#e.tangano">Tángano</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb322">[<a href="#pb322">322</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Tantarantan</span>. = <span lang="ceb">Tonóg sa tamból con pagabáslan sa masóbsob, sa mabános ng̃a pagtóctoc. * Pagpócpoc -sa pagcacálit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tanteador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatándi, ang magatándig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tantear</span>. = <span lang="ceb">Pagtándig, pagtándi. * Pagtimáan sa mg̃a tantos sa mg̃a pagsugál arón hibalóan ang táuo ng̃a macadáog. * Pagsúsi, -paghíling sa bisan onsa. * Pagsógor sa pagbárlis sa mg̃a pagpíntal. * Pagpálit sa -usá ca hias, baláy, &c., sa maong bili ng̃a <span class="corr" id="xd31e180266" title="Fuente: guigátag">guihátag</span> ug guipálit sa lain, tong̃ód sa gahóm ng̃a guitógot sa batásan sa mg̃a leyes, usáhay, -sa mg̃a caubánan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tanteo</span>. = <span lang="ceb">Pagcatándig, pagcatándi sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Isip sa mg̃a bató, sa mg̃a tantos ng̃a guidáog sa mg̃a pagsugál. * Pagcabáyad -tong̃ód sa bisan onsa ng̃a hias, baláy, &c., sa maong bayad ng̃a guipálit sa lain. -* Gahóm ng̃a guipanógot sa mg̃a leyes, sa batásan, usáhay, sa obán ng̃a mg̃a tauo, -arón moángcon sila sa mg̃a hias, mg̃a baláy, &c., sa maong bale ng̃a guipálit sa lain. -* Paghúna húna sa pagcaboótan arón macúha ang tuyo ng̃a guipanghináot. * Sinógdan -sa mg̃a barlis ng̃a ióna sa mg̃a pagpíntal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tanto</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó sa bisan onsa. * Hinúad sa bisan onsang sulat. * Bató ng̃a silbi sa pagtimáan -sa mg̃a pagdáog sa mg̃a sugál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tañedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magacáblit, ang magatáihop sa mg̃a tolónggon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tañer</span>. = <span lang="ceb">Pagcáblit, pagtáihop sa mg̃a tolónggon. * Pagbágting.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tañido</span>. = <span lang="ceb">Ting̃og sa mg̃a tolónggon, sa mg̃a campana, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapa</span>. = <span lang="ceb">Tabon, taclob sa mg̃a caban, sa mg̃a baul, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapabalazo</span>. = <span lang="ceb">Songsong sa mg̃a bohó ng̃a guibúhat sa mg̃a bala sa mg̃a quilid sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapaboca</span>. = <span lang="ceb">Sagpá, sumbag sa bába, sa camót ng̃a binúclar. * Polong ng̃a icapahílom sa lain ng̃a -nagasuguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapada</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a magadóngdong ug maáyo, arón díli sia hiílhan.</span> -</p> -<p id="e.tapadera" class="hw"><span class="sc">Tapadera</span>. = <span lang="ceb">Taclob sa mg̃a saro, sa mg̃a colon, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapadero</span>. = <span lang="ceb">Taclob sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapadillo</span>. V. <i><a href="#e.cobertizo">Cobertizo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapadizo</span>. = <span lang="ceb">Pagcatábon, pagcadóngdong sa mg̃a babáye, arón díli sila hiílhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatáclob, ang magatábon, ang magasóngsong.</span> * V. <i><a href="#e.tapadera">Tapadera</a></i>. -</p> -<p id="e.tapadura" class="hw"><span class="sc">Tapadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcatábon, pagcasóngsong, pagatáclob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapafunda</span>. = <span lang="ceb">Tabon sa mg̃a pistola, sa mg̃a pusil ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapamiento</span>. V. <i><a href="#e.tapadura">Tapadura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapapies</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a hatáas, ng̃a muábot hasta sa mg̃a tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapar</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon, pagtáclob, pagsóngsong. * Pagcágon cagon.</span> -</p> -<p id="e.taperujarse" class="hw"><span class="sc">Taperujarse</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon sa mg̃a babáye sa ilang nauong, sa oaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p id="e.taperujo" class="hw"><span class="sc">Taperujo</span>. = <span lang="ceb">Tabon ng̃a daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapetado</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a molomaítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapete</span>. = <span lang="ceb">Baníg ng̃a diótay. * Tabon sa mg̃a lamesa, sa mg̃a caban, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapia</span>. = <span lang="ceb">Pared, bongbong sa lonlon ng̃a yota ng̃a dinásoc ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapiador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat sa mg̃a tapia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapial</span>. = <span lang="ceb">Hormáhan sa pagbúhat sa mg̃a tapia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapiar</span>. = <span lang="ceb">Paglibót, paglícos sa bisan onsang lugar, sa mg̃a pared, sa mg̃a cota sa lonlon ng̃a -yota ng̃a dinásoc ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapicería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a panápton sa igagáma, sa hilo sa buláoan con sa salapí, ng̃a guibúlac -bulácan ug guinooátan sa mg̃a magacaláin lain ng̃a <span class="pageNum" id="pb322a">[<a href="#pb322a">322</a>]</span>dagoay. * Solód ng̃a pagatipígan sa mg̃a panápton ng̃a guiíng̃on carón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapicero</span>. = <span lang="ceb">Ang magahábol sa mg̃a panápton ng̃a guiíng̃on carón, ug ang magabántay niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapiería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a tapia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapioca</span>. = <span lang="ceb">Almidól ng̃a maputí caáyo, sa América.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapirujarse</span>. V. <i><a href="#e.taperujarse">Taperujarse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapirujo</span>. V. <i><a href="#e.taperujo">Taperujo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapiz</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a dagcó sa balahíbo sa mg̃a carnero con sa igagáma, ug usáhay sa hilo -sa buláoan con sa salapí, ng̃a guibólac bolácan ug guinooátan sa mg̃a dagoay ng̃a -nagacaláin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapizar</span>. V. <i><a href="#e.entapizar">Entapizar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taplo</span>. = <span lang="ceb">Pinggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapon</span>. = <span lang="ceb">Songsong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapsia</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tapujarse</span>. = <span lang="ceb">Pagtábon sa nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e180570" title="Fuente: Tepujo">Tapujo</span>. = <span lang="ceb">Pagcatábon sa nauong. * Bisan onsang polong ng̃a icapaligás ligás. * Sa matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taque</span>. = <span lang="ceb">Pagcatonóg, pagcabánha sa mg̃a yaoíhan sa pagyáoe sa mg̃a tacop. * Pagcatóctoc sa -mg̃a pultahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taquigrafía</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa pagsúlat sa pagcatúlin caáyo, sa paggámit sa mg̃a barlis ug mg̃a timáan -ng̃a masáyon pagabuháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taquigráfico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa taquigrafía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taquígrafo</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam sa taquigrafía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taquin</span>. = <span lang="ceb">Malimbóng̃on, malilímbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taquinero</span>. = <span lang="ceb">Sogaról sa sugál ng̃a guing̃álan sa taba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tara</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin sa timbang ng̃a macúha sa bisan onsa ng̃a pagatimbáng̃on, tong̃ód sa cabóg-at -sa mg̃a pisi, sa mg̃a cajon, sa mg̃a balóyot, sa mg̃a puyo puyo ng̃a hingsórlan sa -mg̃a manggar. * Palito, cahoy ng̃a pagasulátan sa mg̃a número, arón díli hicalímtan -ang isip sa tagsa tagsa ca pagtímbang sa bisan onsa ng̃a pagatimbáng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taracea</span>. = <span lang="ceb">Pagcasinámbag, pagcasácot sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain sa bisan onsa ng̃a pagabuháton -sa mg̃a cahoy, sa mg̃a bató, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taracear</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa bisan onsa, sa pagsácot sa mg̃a cahoy, sa mg̃a bató, &c., ng̃a nagacaláin -lain ug color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taragallo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a guibítay sa liog sa obán ng̃a mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taragozo</span>. = <span lang="ceb">Longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taragozajida</span>. = <span lang="ceb">Longsod ng̃a dagcó, ciudad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarambana</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a boang boang, ng̃a cundátan caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarando</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa usá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarángana</span>. V. <i><a href="#e.morcilla">Morcilla</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarantela</span>. = <span lang="ceb">Sones ng̃a oaláy caang̃áyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarántula</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa laoa laoa ng̃a himáac ug malála caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarantulado</span>. V. <i><a href="#e.atarantado">Atarantado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarara</span>. = <span lang="ceb">Ting̃og sa bodyong, sa trompeta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tararira</span>. = <span lang="ceb">Calípay ng̃a sináctan sa mg̃a pagbánha ug mg̃a pagsínggit. * Táuo ng̃a cundátan.</span> -</p> -<p id="e.tarasca" class="hw"><span class="sc">Tarasca</span>. = <span lang="ceb">Dagoay sa saoa, sa bitin. * Babáye ng̃a malágsot, candátan ug sa maísog ng̃a gaoi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarascada</span>. = <span lang="ceb">Pagcapáac, pinaácan. * Polong, balíbad ng̃a maháit ug maísog.</span> -</p> -<p id="e.tarascar" class="hw"><span class="sc">Tarascar</span>. = <span lang="ceb">Pagpáac, pagsámar sa mg̃a ng̃ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taravilla</span>. = <span lang="ceb">Tranca sa mg̃a tacop. * Bilic bilic. * Táuo ng̃a hinuguilánon caáyo, ng̃a mamólong -sa oaláy casayóran ug cahológan. * Tabían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taray</span>. = <span lang="ceb">Cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarazar</span>. V. <i><a href="#e.tarascar">Tarascar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagsámoc. * Pagpalisód, pagpayógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarazo</span>. = <span lang="ceb">Ang bahin ng̃a napótol, ng̃a nabúlag sa bisan diin, pinótol sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarbea</span>. = <span lang="ceb">Solód ng̃a dagcó.</span> -<span class="pageNum" id="pb323">[<a href="#pb323">323</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Tardador</span>. = <span lang="ceb">Ang madúgay, ang magadúgay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tardanaos</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tardanza</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúgay, pagcaláng̃an lang̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tardar</span>. = <span lang="ceb">Pagdúgay, pagláng̃an lang̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarde</span>. = <span lang="ceb">Hapon. * Sa túig, sa tiempo ng̃a díli na mao, ng̃a díli macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tardecica</span>, ta. = <span lang="ceb">Cagabihíon, harúul sa pagcasálop sa adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tardepiache</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadúgay caáyo, sa díli na tiempo.</span> -</p> -<p class="hw">Tardíamente. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tardío</span>. = <span lang="ceb">Ang madúgay sa pagábot. * Mahináyon, madugáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tardo</span>. = <span lang="ceb">Madugáyon, mahináyon. * Borong, ang díli macasábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tardon</span>. = <span lang="ceb">Ang madúgay caáyo sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarea</span>. = <span lang="ceb">Tilía. * Buhat ng̃a pináhat, bináhin sa mg̃a magtotóon sa ilang mg̃a tinón-an. * Cacúgui -sa bisan onsang buhat ng̃a canúnay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Targum</span>. V. <i><a href="#e.interpretacion">Interpretacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarida</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarifa</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya, ug sa mg̃a derechos -ng̃a ibáyad sa tong̃ód niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarima</span>. = <span lang="ceb">Tolónban, tonbánan sa mg̃a cahoy. * Tinócod sa mg̃a papán, ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a -tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarin</span>. = <span lang="ceb">Sicaoálo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarina</span>. = <span lang="ceb">Pinggan ng̃a dagcó, sucarán.</span> -</p> -<p id="e.tarja" class="hw"><span class="sc">Tarja</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a pagabarlísan sa pagtimáan sa mg̃a otang sa mg̃a táuo ng̃a mamálit sila sa bisan onsa sa pagcainótang.</span> -</p> -<p id="e.tarjador" class="hw"><span class="sc">Tarjador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatimáan sa mg̃a otang, sa pagbárlis sa tarja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarjar</span>. = <span lang="ceb">Pagtimáan sa mg̃a otang, sa pagbúhat sa mg̃a barlis sa cahoy ng̃a guitagána niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarjero</span>. V. <i><a href="#e.tarjador">Tarjador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarjeta</span>. V. <i><a href="#e.tarja">Tarja</a></i>. * <span lang="ceb">Papel ng̃a diótay ug pino, ng̃a sinolátan sa ng̃alan sa nagadála, ng̃a ibílin sa mg̃a -baláy sa táuo ng̃a pagaduáuon unta, ug ng̃a oalá hiabótan sa ila, con ng̃a guipadála -sa mg̃a ila sa adlao ng̃a guicatauóhan nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarquía</span>. V. <i><a href="#e.tarja">Tarja</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarquin</span>. = <span lang="ceb">Ang yánang, ang lapoc, ang hugao ng̃a nahabílin sa lugar ng̃a guibaháan sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarquinada</span>. = <span lang="ceb">Pagcalógos sa bisan cansang babáye sa pagcasalá canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarreñas</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a batóng manípis ng̃a guisócsoc sa mg̃a báta sa mg̃a torlo sa ilang mg̃a camót -sa pagpatonóg caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarro</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan sa yota ng̃a masínao, ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a matám-is. * Panácsan ng̃a -pagagamíton sa mg̃a baquero sa pagpagátas sa mg̃a carnerong baye ug sa mg̃a canding.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tártago</span>. = <span lang="ceb">Tanóm. * Calisód, cayógot. * Pagtíao ng̃a mabóg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tartajear</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong sa pagtaguílis sa obán ng̃a mg̃a letra sa mg̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tartajoso</span>. = <span lang="ceb">Yong̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tartalear</span>. = <span lang="ceb">Pagcoróg coróg. * Paglíhoc sa madalí caáyo. * Paglísang, pagcólba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tartamudear</span>. = <span lang="ceb">Pagyóng̃it, pagtóna tona.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tartamudo</span>. = <span lang="ceb">Yong̃it, ang magatóna tona sa pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tartana</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a diótay. * Coche ng̃a guiátpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tartáreo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa impierno.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tártaro</span>. = <span lang="ceb">Lalog sa bino ng̃a nahadócot sa mg̃a quilid ug sa sampot sa mg̃a sodlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taruga</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa Indias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tarugo</span>. = <span lang="ceb">Tutóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tas</span>. = <span lang="ceb">Landasán sa pagbácbac sa salapí, sa buláoan, &c.</span> -<span class="pageNum" id="pb323a">[<a href="#pb323a">323</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Tasa</span>. = <span lang="ceb">Ang bili ng̃a guipabíli sa mg̃a ponóan <span class="corr" id="xd31e181085" title="Fuente: sa sa">sa</span> bisan onsa ng̃a <span class="corr" id="xd31e181088" title="Fuente: ibalíg-ya">ibalígya</span>. * Socod, batacán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tasacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabíli, pagcabótang sa bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tasadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagsócod. * Sa pagcahápit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tasador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapabíli, ang magabútang sa mg̃a bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tasajo</span>. = <span lang="ceb">Hioa sa carne ng̃a guiasínan ug guibúlad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tasar</span>. = <span lang="ceb">Pagpabíli, pagbútang sa bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya. * Pagbáyad sa tagsa tagsa -ing̃on sa catarúng̃an, sa ing̃on sa ang̃ay sa caugalíng̃on ng̃a pahanóngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tascar</span>. = <span lang="ceb">Pagtonóg, pagbánha sa pagcáon sa mg̃a mananáp sa cumpay ng̃a guipacáon caníla. * Pagósap -sa mg̃a cabayo sa preno. * Pagbalí sa panit sa cáñamo arón masáyon pagagalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tasco</span>. = <span lang="ceb">Ang panit sa cáñamo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tasconio</span>. V. <i><a href="#e.talque">Talque</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tasquera</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay, pagcalális. * Tanguayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tasquil</span>. = <span lang="ceb">Sinápsap ng̃a magamáy sa bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tastara</span>. = <span lang="ceb">Dolodáhon ng̃a dolodagcó sa salabaro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tastaz</span>. = <span lang="ceb">Binócboc ng̃a icahínis sa mg̃a tumbága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tasto</span>. = <span lang="ceb">Daótan ng̃a lamí sa obán ng̃a mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> ng̃a napán-os.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tatarabuelo</span>. = <span lang="ceb">Apóhan sa tohor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tataradeudo</span>. = <span lang="ceb">Caubánan, guinicánan, tigúlang ng̃a caráan caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tataranieto</span>. = <span lang="ceb">Apó ng̃a itagótlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tatas</span> (andar á). = <span lang="ceb">Pagsógod sa paglacát sa mang̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tate</span>. = <span lang="ceb">Nan, dan. * Mahínay hinay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tato</span>. = <span lang="ceb">Yung̃it. * <span class="corr" id="xd31e181233" title="Fuente: Manáp">Mananáp</span> ng̃a maíng̃on ing̃on sa usá ca baboy ng̃a diótay, sa Guinea ug sa Indias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taumaturgo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a cating̃aláhan sa iang mg̃a buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taurino</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a bacang toro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Táuro</span>. = <span lang="ceb">Ang icadúhang timáan sa Zodiaco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tauromaquia</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa pagatúbang ug sa pagpatáy sa mg̃a bacang toro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tautología</span>. = <span lang="ceb">Pagcaopód sa pagásoy sa moong casangputánan, sa mg̃a polong ng̃a nagacaláin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taxativo</span>. = <span lang="ceb">Ang magalibót sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Taz á taz</span>. = <span lang="ceb">Pagcatagílis sa usá ca butang sa lain ng̃a butang sa oaláy tolotónton.</span> -</p> -<p id="e.taza" class="hw"><span class="sc">Taza</span>. = <span lang="ceb">Panácsan, yahong, caldóhan. * Lugar ng̃a bolotáng̃an sa tubig sa mg̃a tobóran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tazaña</span>. V. <i><a href="#e.tarasca">Tarasca</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tazmía</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa trigo, &c., ng̃a guihátag sa tagsa ca táuo ng̃a guipahátan sa mg̃a icapólo -sa mg̃a bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tazon</span>. V. <i><a href="#e.taza">Taza</a></i>. -</p> -</div> -</div> -<div id="cte" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cte.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">TE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Te</span>. = <span lang="ceb">Sá, tanóm sa sá guican sa Guinharían sa mg̃a insic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tea</span>. = <span lang="ceb">Sinápsap, pinótol sa cahoy ng̃a tagócan, ng̃a pagadagcótan ug masíga caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teame</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teamide</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teatino</span>. = <span lang="ceb">Padreng clérigo sa caparían ni San Cayetano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teatril</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a dula.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teatro</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a dula. * Quinaárman sa pagbúhat sa mg̃a dula. * Cadaghánan -sa mg̃a dula ng̃a arang buháton sa teatro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tecla</span>. = <span lang="ceb">Papán papán ng̃a diótay ng̃a pagacablíton sa pagpatonóg sa órgano, sa clabe, &c. * -Bisan onsa ng̃a quinahánglan ng̃a husáyon sa dagcóng <span class="corr" id="xd31e181377" title="Fuente: cacúgi">cacúgui</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teclado</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a tecla sa órgano, &c.</span> -<span class="pageNum" id="pb324">[<a href="#pb324">324</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Teclear</span>. = <span lang="ceb">Pagcáblit sa mg̃a tecla sa órgano, &c. * Paglíhoc sa mg̃a torlo maíng̃on sa táuo ng̃a -nagacáblit sa órgano, &c. * Pagsoláy sa luyo ug sa luyo, sa pagdáng̃at sa bisan onsa -ng̃a guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Técnico</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a caugalíng̃on sa tagsa ca quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Techado</span>. = <span lang="ceb">Atóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Techar</span>. = <span lang="ceb">Pagatóp, pagáng̃ay, pagbútang sa mg̃a tesa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Techo</span>. = <span lang="ceb">Atóp. * Baláy, pinuyánan. * Longsod ng̃a guicatauóhan sa tagsa tagsa. * Ang calo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Techumbre</span>. = <span lang="ceb">Atóp ng̃a dagcó ug hatáas caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tedero</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pothao ng̃a pagatongtóng̃an sa mg̃a tea ng̃a magaíoag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Te-Deum</span>. = <span lang="ceb">Pagámpo ng̃a guinagámit sa santa Iglesia sa pagsalámat sa Dios tong̃ód sa bisan onsang -calóoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tediar</span>. = <span lang="ceb">Pagdomót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tédio</span>. = <span lang="ceb">Domót. * Pagcabórlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tedioso</span>. = <span lang="ceb">Ang magabórlay, ang magaaling̃ása, ang macasámoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tegual</span>. = <span lang="ceb">Buhis ng̃a caráan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tegumento</span>. = <span lang="ceb">Tabon sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teinada</span>. V. <i><a href="#e.cobertizo">Cobertizo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teja</span>. = <span lang="ceb">Tesa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tejadillo</span>. = <span lang="ceb">Atóp atóp ng̃a diótay. * Pagcapóg-oc sa mg̃a dahon sa baraja sa paglímbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tejado</span>. = <span lang="ceb">Atóp ng̃a guitabónan sa mg̃a tesa. * Capote. * Calo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tejer</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a tesa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tejeroz</span>. = <span lang="ceb">Balisbísan sa atóp ng̃a guitabónan sa mg̃a tesa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teje maneje</span>. = <span lang="ceb">Pagcabátir, pagcalaláng sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tejedor</span>. = <span lang="ceb">Maghahábol, ang magahábol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tejedura</span>. = <span lang="ceb">Pagcahábol.</span> -</p> -<p class="hw">Tejer. = <span lang="ceb">Paghábol. * Paghósay, pagáng̃ay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tejera</span>. V. <i>Tejar</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tejería</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tejero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat sa mg̃a tesa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tejido</span>. = <span lang="ceb">Panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tejillo</span>. = <span lang="ceb">Bacus ng̃a sinalápid ng̃a magámit sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tejo</span>. = <span lang="ceb">Tipac sa tesa ng̃a malíng̃in, ng̃a magámit sa mg̃a báta sa pagdúla. * Buláoan ng̃a -baol pa. * Cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tejoleta</span>. = <span lang="ceb">Tipac sa tesa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tejon</span>. = <span lang="ceb">Buláoan ng̃a baol pa. * Mananáp sa opát ca tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tejuela</span>. = <span lang="ceb">Tipac sa tesa, sa saro, sa colon, &c. * Papán ng̃a icahátag sa maáyong dagoay sa mg̃a -siya sa mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tejuelo</span>. = <span lang="ceb">Ang lugar sa mg̃a bocó bocó sa mang̃a libro ng̃a pagasulátan sa hingtúngdan ng̃a ng̃alan -sa maong mg̃a libro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tela</span>. = <span lang="ceb">Panápton. * Bisan onsa ng̃a hinábol. * Lugar ng̃a pagalibótan, sa pagbúhat sa mg̃a -dula. * Lauot sa bino, &c., ng̃a molotáo ng̃a tolotibúoc sa ibábao. * Panit panit -ng̃a manípis sa ubán ng̃a mg̃a bong̃a ng̃a anáa sa ilálom sa nahaónang panit. * Bolog -sa mg̃a matá. * Bacac, limbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Telar</span>. = <span lang="ceb">Haláblan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Telaraña</span>. = <span lang="ceb">Baláyan sa mg̃a laoa laoa. * Bisan onsa ng̃a manípis uyámot, ng̃a oaláy polós ug bale.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Telefio</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Telegráfico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa telégrafo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Telégrafo</span>. = <span lang="ceb">Máquina sa hatáas ug binútang sa mg̃a lugar ng̃a hatáas, ng̃a pagabuhátan sa mg̃a -timáan, sa pagpahibaló sa mg̃a balíta. * Bandeláan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Telera</span>. = <span lang="ceb">Sisip ng̃a igahagóot sa mg̃a punta sa mg̃a daro. * Ang cahoy sa mg̃a pigsánan sa mg̃a -panday sa cahoy.</span> -<span class="pageNum" id="pb324a">[<a href="#pb324a">324</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Telero</span>. = <span lang="ceb">Cahoy sa mg̃a sandígan sa mg̃a caro ug sa mg̃a galíng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Telescopio</span>. = <span lang="ceb">Anteojo. * Capandáyan ng̃a guitaólan sa mg̃a salamín sa pagsolóng sa bisan onsa ng̃a -halayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teleta</span>. = <span lang="ceb">Papel ng̃a mabága ng̃a italioála sa mg̃a papel ng̃a sinulátan, arón díli mapánas ang mg̃a letra. * Saláhan sa mg̃a -baláy ng̃a pagabuhátan sa papel, ng̃a pagaaguían sa tubig, sa sabáo sa panápton ng̃a dinócdoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teleton</span>. = <span lang="ceb">Panápton sa igagáma ng̃a mabága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Telilla</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a manípis sa balahíbo sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p id="e.telina" class="hw"><span class="sc">Telina</span>. = <span lang="ceb">Quinháson, tooay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Telon</span>. = <span lang="ceb">Tabil sa mg̃a teatro, sa mg̃a lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a dula.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Telonio</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabáidan sa mg̃a baláidon sa hari con sa Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tellina</span>. V. <i><a href="#e.telina">Telina</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Telliz</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a igatábon sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Telliza</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a igatábon sa mg̃a higdáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tema</span>. = <span lang="ceb">Hingtúngdan sa mg̃a sa suguílon, sa mg̃a oáli. * Pagcagáhi sa húna húna sa bisan onsang -tuyo. * Húna húna ng̃a canúnay sa mg̃a buang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temático</span>. = <span lang="ceb">Ang nahúsay ing̃on sa matúod ng̃a hingtúngdan.</span> * V. <i><a href="#e.temoso">Temoso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tembladal</span>. V. <i><a href="#e.tremedal">Tremedal</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tembladera</span>. = <span lang="ceb">Baso, sorlánan ng̃a halagpád sa salapí, sa duhá ca colaptánan.</span> * V. <i><a href="#e.tembleque">Tembleque</a></i>. * <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p id="e.temblador" class="hw"><span class="sc">Temblador</span>. V. <i><a href="#e.tremedal">Tremedal</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temblante</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Bocála.</span> -</p> -<p id="e.temblar" class="hw"><span class="sc">Temblar</span>. = <span lang="ceb">Coróg coróg. * Quirang quirang, quibig quibig, cobog. * Paglínog sa yota. * Paghárloc. -* Paglísang, pagcógmat.</span> -</p> -<p id="e.tembleque" class="hw"><span class="sc">Tembleque</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan, dagom ng̃a guibotáng̃an sa olo sa mg̃a batóng mahál, ng̃a igadáyan dayan -sa mg̃a babáye sa ilang bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temblequear</span>. = <span lang="ceb">Pagcórog coróg sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temblon</span>. V. <i><a href="#e.temblador">Temblador</a></i>. * <span lang="ceb">Ang taláoan, maharlócon.</span> -</p> -<p id="e.temblor" class="hw"><span class="sc">Temblor</span>. = <span lang="ceb">Pagcacórog coróg. * Pagcalínog sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tembloso</span>. = <span lang="ceb">Ang magacórog coróg sa masóbsob.</span> -</p> -<p id="e.temedero" class="hw"><span class="sc">Temedero</span>. = <span lang="ceb">Ang tacús ng̃a pagacatahápan, ng̃a pagaharlúcan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temedor</span>. = <span lang="ceb">Ang mahárloc, ang matáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temer</span>. = <span lang="ceb">Paghárloc, ang pagtáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temerariamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy boot ug húna húna sa pagbóhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temerario</span>. = <span lang="ceb">Ang díli magahúna húna ug maáyo sa mg̃a icadáoat sa iang pagbúhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temeridad</span>. = <span lang="ceb">Buhat ng̃a guibúhat sa oalá húna hunáon ug maáyo. * Pagcalíbac libac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temeron</span>. = <span lang="ceb">Ang magapamaísog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temerosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa cahádloc, sa catáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temeroso</span>. = <span lang="ceb">Ang macahárloc, ang magatáhap. * Maharlócon, taláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temible</span>. V. <i><a href="#e.temedero">Temedero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temor</span>. = <span lang="ceb">Pagcahárloc, pagcatáhap.</span> -</p> -<p id="e.temoso" class="hw"><span class="sc">Temoso</span>. = <span lang="ceb">Ang magaparáyon sa iang húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tempanador</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a icaábli sa mg̃a baláyan sa mg̃a putiócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Témpano</span>. V. <i><a href="#e.timbal">Timbal</a></i>. * <span lang="ceb">Hioa sa baboy. * Ang panit ng̃a binúclar sa mg̃a tambol, &c. * Tabon ng̃a malíng̃in -sa mg̃a cuba. * Tabon sa mg̃a baláyan sa mg̃a putiócan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temperacion</span>. V. <i><a href="#e.temperamento">Temperamento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temperadamente</span>. V. <i>Templadamente</i>. -</p> -<p id="e.temperamento" class="hw"><span class="sc">Temperamento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang, pagcatúgnao, pagcaínit pagcaúlan, &c. * Pagpatigáyon sa pagbúhat sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temperante</span>. = <span lang="ceb">Ang magapahínay hinay.</span> -<span class="pageNum" id="pb325">[<a href="#pb325">325</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Temperatura</span>. V. <i><a href="#e.temperamento">Temperamento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temperie</span>. = <span lang="ceb">Pagadacó ug pagcadiótay sa init ug sa tugnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tempero</span>. = <span lang="ceb">Maáyong pagcabótang sa yota sa tiempo ng̃a taliólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tempestad</span>. = <span lang="ceb">Onós ng̃a dagcó, baguio. * Pagcaísog sa gaoi. * Polong ng̃a maháit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tempestivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa maáyong tiempo, sa túig ng̃a macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tempestivo</span>. = <span lang="ceb">Ang guibúhat ug guipamólong sa maáyong tiempo, sa pagcaáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tempestuosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaonós, sa pagcabáguio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Templa</span>. = <span lang="ceb">Cola ng̃a magáma sa poghac sa itlog ng̃a binatíl sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Templadera</span>. = <span lang="ceb">Tacop ng̃a ibótang sa mg̃a balaháan sa tubig, arón muágui lamang ang quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Templado</span>. = <span lang="ceb">Ang maganonót sa casaráng̃an sa pagcáon ug sa pagínom. * Tiempo ng̃a díli sa tugnao -ug díli usáb sa init.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Templador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaáng̃ay, ang magapahínay hinay. * Capandáyan ng̃a icaáng̃ay sa mg̃a coldas -sa mg̃a arpa, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Templadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Templanza</span>. = <span lang="ceb">Casaráng̃an. * Pagcapogóng sa capong̃ót, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Templar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahínay hinay, pagcóha sa caísog sa bisan onsa, sa capong̃ót, &c. * Paghíngpit -sa mg̃a tumbága. * Pagáng̃ay sa mg̃a coldas sa mg̃a tolónggon. * Paghiósa ug pagsácot -ug maáyo sa mg̃a color sa mg̃a pintal. * Paginárlao sa bino, sa tubig, &c. * Pagnonót -sa casaráng̃an sa pagcáon ug sa pagínom. * Pagsóbo sa mg̃a hing̃aníban.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temple</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa tiempo sa pagcaínit con sa pagcatúgnao. * Casóbo sa mg̃a hing̃aníban -ug pagcahíngpit sa mg̃a tumbága. * Pagcaquinaía sa gaoi. * Pagcaáng̃ay sa mg̃a tolónggon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Templete</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guibúhat sa bató, sa papán, &c., sa dagoay sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Templo</span>. = <span lang="ceb">Singbahán, alampóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Témpora</span>. = <span lang="ceb">Tiempo ng̃a pagapoasáhan sa miércoles, viernes ug sábado sa semana, sa nacaópat sa -tagsa ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temporada</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúgay, cadugáyan sa tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temporar</span>. = <span lang="ceb">Ang madúgay sa pila ca túig, bulan, semana con arlao. * Onós, pagcahorós sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temporalidad</span>. = <span lang="ceb">Capuslánan ng̃a macúha sa mg̃a Padre, ng̃a guican sa tong̃ód sa ilang opicio. * Ang -nahatong̃ód niíning quinabúhi, sa calibútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temporalizar</span>. = <span lang="ceb">Paghímo sa diótay ng̃a cadugáyan sa bisan onsa ng̃a tacós onta ng̃a madúgay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temporalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pila ca túig, sa pila ca bulan, sa pila ca semana, sa pila ca adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temporáneo</span>. V. <i>Temporal</i> hasta <i lang="ceb">onós</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temporario</span>. = <span lang="ceb">Ang madúgay lamang sa tiempo ng̃a guitagál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temporizal</span>. V. <i><a href="#e.contemporizar">Contemporizar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagbúhat sa bisan onsa arón moágui ang tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tempranal</span>. = <span lang="ceb">Yota, tanóm con cahoy ng̃a mobóng̃a sa masayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tempranamente</span>. = <span lang="ceb">Sa masayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tempranero</span>. V. <i><a href="#e.temprano">Temprano</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tempranilla</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa ubas ng̃a mahínog sa masayó.</span> -</p> -<p id="e.temprano" class="hw"><span class="sc">Temprano</span>. = <span lang="ceb">Ang masayó, sa pagcasayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Temulento</span>. = <span lang="ceb">Hobóg, hobgánon, ang nahobóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tena ó Tinada</span>. = <span lang="ceb">Panón sa mg̃a carnero ug sa mg̃a canding ng̃a díli molabáo sa canúman ca buoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenacear</span>. V. <i><a href="#e.atenacear">Atenacear</a></i>. * <span lang="ceb">Pagópod opod sa bisan onsang tuyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenacero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a sipit, sa mg̃a cumpit.</span> -<span class="pageNum" id="pb325a">[<a href="#pb325a">325</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenacidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcapílit, pagcadócot ug maáyo sa bisan onsa. * Pagcaparáyon sa caugalíng̃on ng̃a -húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenallo</span>. = <span lang="ceb">Buhat ng̃a icalíg-on sa mg̃a cota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenaz</span>. = <span lang="ceb">Ang napílit ug nadúcot caáyo. * Ang malíg-on sa iang húna húna, ang díli pasámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenaza</span>. = <span lang="ceb">Buhat ng̃a icalíg-on sa mg̃a cota. * Sipit, cumpit. * Ng̃ipon ug mg̃a cocó sa ubán ng̃a mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenazada</span>. = <span lang="ceb">Pagcacóha sa bisan onsa, sa cumpit. * Pagcapáac.</span> -</p> -<p id="e.tenazmente" class="hw"><span class="sc">Tenazmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcapílit caáyo, sa pagcalíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenazon</span> (á). = <span lang="ceb">Sa pagcacálit, sa pagcaáhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenazuelas</span>. = <span lang="ceb">Cumpit ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenca</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ten con ten</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaánam anam, sa pagcahínay hinay. * Sa pagcaáng̃ay. * Sa pagcatópong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tendal</span>. = <span lang="ceb">Toldo ng̃a ibótang sa bisan diin, arón malándong.</span> -</p> -<p id="e.tendalera" class="hw"><span class="sc">Tendalera</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy cahusáyan sa bisan onsa. * Pagcacátag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tendalero</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tendedero</span>. = <span lang="ceb">Halayháyan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tendedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magahaláyhay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tendedura</span>. = <span lang="ceb">Pagcahaláyhay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tendejon</span>. = <span lang="ceb">Tiendáhan ng̃a diótay. * Balong balong sa daútan ng̃a pagcabúhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tendel</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a guinabítay sa mg̃a panday sa cota, arón matónton caáyo ang mg̃a pared ng̃a -guibúhat nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tendencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tender</span>. = <span lang="ceb">Pagbóclar, paghínay, pagpatáas. * Paghaláyhay. * Pagárang, pagóndang, pagbía sa tuyo -sa bisan onsa ng̃a guipanghináot. * Paghayáng sa mg̃a táuo ng̃a nanagsugál sa baraja -sa mang̃a cartang tanán sa lamesa, cay nasáyor sila ng̃a nanagdáug. * Paghígda, paglígar. -* Pagtúyod. * Pagpanghináot sa bisan onsang tuyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenderete</span>. = <span lang="ceb">Sugál sa baraja.</span> * V. <i><a href="#e.tendalera">Tendalera</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tendero</span>. = <span lang="ceb">Ang taguía ug ang muátang sa tiendáhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tendidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatúyod. * Sa pagcatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tendido</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a lingcoránan sa <span class="corr" id="xd31e182441" title="Fuente: lngar">lugar</span> sa mg̃a dula sa mg̃a toro. * Cadaghánan sa mg̃a panápton ng̃a binunácan sa tagsa -ca labandera. * Cadaghánan sa mg̃a tinápay, sa oalá pa isolód sa horno.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tendiente</span>. = <span lang="ceb">Ang mabóyoc sa bisan onsa ug sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tendinoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may daghan ng̃a mg̃a cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tendon</span>. = <span lang="ceb">Cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenebrario</span>. = <span lang="ceb">Candelero sa totólo ca tomóy, ng̃a pagaolbócan sa mg̃a candela sa pagtinieblas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenebrosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcang̃ítng̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenebrosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcang̃ít ng̃it, cang̃itng̃ítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenebroso</span>. = <span lang="ceb">Mang̃ít ng̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenedero</span>. = <span lang="ceb">Cahalármon sa dagat ng̃a pagagonítan, pagasacátan sa ancla, sa sinípit.</span> -</p> -<p id="e.tenedor" class="hw"><span class="sc">Tenedor</span>. = <span lang="ceb">Ang dona. * Ang magabántay, magaalíma ug magahúpot sa bisan onsa, sa ng̃alan sa lain. -* Capandáyan sa lamesa ng̃a calán-an, ng̃a guitaólan sa totólo con sa opat ba ca ng̃ipon con tomóy, ng̃a igatólpoc ug icacúhit sa mg̃a sud-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadóna sa bisan onsa. * Cahímtang sa pagcateniente, sa pagcaílis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tener</span>. = <span lang="ceb">Dona, may. * Pagcóha, pagcóbot, pagcúpot sa bisan onsa. * Pagságang, pagpogóng, pagháoid. -* Pagbóot. * Pagpógos. * <span class="corr" id="xd31e182525" title="Fuente: Paspasáca">Pagpasáca</span> sa caogalíng̃on ng̃a baláy, paghátag sa halapítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenería</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagacurtíhan sa mg̃a panit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenesmo</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a nahamótang sa pagcagáhi sa tae sa sulúd sa mg̃a tináe.</span> -<span class="pageNum" id="pb326">[<a href="#pb326">326</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenia</span>. = <span lang="ceb">Bitoc ng̃a hatáas caáyo ng̃a malópiac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenienta</span>. = <span lang="ceb">Asáoa sa teniente.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenientazgo</span>. = <span lang="ceb">Opicio sa pagcateniente.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teniente</span>. V. <i><a href="#e.tenedor">Tenedor</a></i> hasta <i lang="ceb">capandáyan</i>. * <span lang="ceb">Bong̃a sa díli pa hinog. * Bolobóng̃ol. * Ang ilis sa lain, ang nagaalíli, ang nagapúle, -ang magasalíli, ang magaólos. * Ponóan sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenor</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang ng̃a malíg-on ug canúnay sa bisan onsa. * Ting̃og ng̃a hatáas, matolotágning. -* Hingtúngdan, tuyo sa bisan onsang sulat.</span> -</p> -<p id="e.tension" class="hw"><span class="sc">Tension</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáas, pagcahínat sa bisan onsa. * Pagcahagóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenso</span>. = <span lang="ceb">Ang nahógot caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tentacion</span>. = <span lang="ceb">Panúlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tentador</span>. = <span lang="ceb">Manunúlay. * Ang yaoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tentar</span>. = <span lang="ceb">Pagsúlay, pagpanúlay. * Paghícap, pagcúbil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tentativa</span>. = <span lang="ceb">Pagcasúlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tentativo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a igasúlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tente bonete</span> (á). = <span lang="ceb">Sa pagcadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tentemozo</span>. = <span lang="ceb">Tocó ng̃a igaságang sa bisan onsa. * Sandígan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ténue</span>. = <span lang="ceb">Magamáy, manípis, diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ténuemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadiótay caáyo. * Sa pagcanípis, sa pagcagamáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenuidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcanípis, pagcagamáy. * Bisan onsa ng̃a diótay uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tenuta</span>. = <span lang="ceb">Pagcaángcon sa mg̃a caposlánan sa bisan onsa hasta sa paghócom sa ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teñidura</span>. = <span lang="ceb">Pagcatína.</span> -</p> -<p id="e.tenyir" class="hw"><span class="sc">Teñir</span>. = <span lang="ceb">Pagtína.</span> -</p> -<p id="e.teologal" class="hw"><span class="sc">Teologal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa teología.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teología</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa tong̃ód sa Dios ug sa pagcadios nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teológicamente</span>. = <span lang="ceb">Sa mg̃a polong ng̃a ang̃ay sa teología.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teologizar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong, paghúna húna sa tong̃ód sa teología.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teólogo</span>. = <span lang="ceb">Ang nagaestudio sa teología</span>, <span class="corr" id="xd31e182729" title="Fuente: v.">* V.</span> <i><a href="#e.teologal">Teologal</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teorema</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a icadayág sa matúod sa iang guinicánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teoría</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teórica</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíla sa mg̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teórico</span>. = <span lang="ceb">Ang macaíla sa mg̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teoso</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a tagócan, ng̃a maáyo sa pagíoag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tepe</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a natibúoc cay guilang̃áquit sa mg̃a gamót, sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e182774" title="Fuente: casagbútan">casagbótan</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tepeizquinte</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a maíng̃on sa usá ca bactin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tequio</span>. = <span lang="ceb">Catungdánan, buhat sa longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terapéutica</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a nagatórlo sa mg̃a tambal sa mg̃a masaquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tercamente</span>. V. <i><a href="#e.tenazmente">Tenazmente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tercena</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabaligyáan sa tabaco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tercenista</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay sa tercena.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tercer</span>. V. <i><a href="#e.tercero">Tercero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terceramente</span>. = <span lang="ceb">Sa icatólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tercería</span>. = <span lang="ceb">Pagcahúsay sa durúha ca táuo sa pagsábot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tercerilla</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa balac.</span> -</p> -<p id="e.tercero" class="hw"><span class="sc">Tercero</span>. = <span lang="ceb">Icátlo, icatólo. * Ang magahúsay sa durúha con capin ba ca <span class="corr" id="xd31e182857" title="Fuente: táno">táuo</span>, sa pagsábot sa bisan onsa. * Ang sacop sa tercera órden ni san Francisco, ni Sto. -Domingo ug sa Cármen. * Ang may catungdánan sa pagdáoat sa mg̃a bong̃a. * Ang icatólo -ca coldas sa sesta, sa guitara.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tercerol</span>. = <span lang="ceb">Ang icatólo ca layág sa tagsa ca talároc sa mg̃a sacayán. * Ang icatólo sa banco con -lingcoránan sa mg̃a táuo ng̃a nagagáod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tercerola</span>. = <span lang="ceb">Pusil ng̃a hamóbo. * Bariles ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terceto</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tercia</span>. = <span lang="ceb">Ang icatólo ca bahín sa bisan onsa. * Ang usá ca bahín sa adlao sa tiempo sa mg̃a -romanos, <span class="pageNum" id="pb326a">[<a href="#pb326a">326</a>]</span>ng̃a nahatong̃ód sa las nuebe sa buntag. * Ang usá sa mg̃a pang̃ádye sa mg̃a Padre. -* Baláy ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a icapólo sa mg̃a bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terciado</span>. = <span lang="ceb">Espada ng̃a hamóbo ug halagpád. * Calaínan sa sintas ng̃a halohaíctin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terciana</span>. = <span lang="ceb">Hilánat ng̃a mudámag sa tagsa ca icatólo ca adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tercianario</span>. = <span lang="ceb">Ang guihilántan sa terciana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tercianela</span>. = <span lang="ceb">Panápton sa igagáma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terciano</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo usáhay ug usáhay díli mahímo. * Ang botang ng̃a magaólos olos sa lain ng̃a -butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terciar</span>. = <span lang="ceb">Pagbalábag, pagtaquílid, pagtóang. * Pagbáhin sa bisan onsa sa totólo ca bahin. * -Pagdáro sa macatólo sa maong yota. * Pagpatigáyon sa paghúsay sa mg̃a táuo sa bisan -onsa ng̃a pagasabúton nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terciazon</span>. = <span lang="ceb">Icatólo ca pagágui sa daro sa maong yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tercio</span>. = <span lang="ceb">Ang icatólo ca bahin sa bisan onsa. * Ang usá ca bahin sa rosario.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terciodécuplo</span>. = <span lang="ceb">Ang isip ng̃a <span class="sic" title="Corrección: guidaghánan">guidághan</span> sa macapólo ug toló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terciopelado</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a maíng̃on sa terciopelo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terciopelero</span>. = <span lang="ceb">Ang magahábol sa terciopelo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terciopelo</span>. = <span lang="ceb">Panápton sa igagáma ng̃a bolobalahibóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terco</span>. = <span lang="ceb">Ang díli pasámbag, ang magaparáyon sa iang húna húna. * Bisan onsa ng̃a magáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terebinto</span>. = <span lang="ceb">Cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tereniabin</span>. = <span lang="ceb">Dugá dugá ng̃a mahágcot, mahómoc ug matám-is, ng̃a mahapílit sa mg̃a dahon sa obán -ng̃a cahoy sa Persia, ng̃a maáyong ipulúrga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terete</span>. = <span lang="ceb">Magáhi, sa magáhi ng̃a onód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tergiversacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaligás sa suguílon, pagcaláin lain sa cahológan sa mg̃a polong, sa paglícay sa -mg̃a caculían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tergiversar</span>. = <span lang="ceb">Pagligás sa suguílon, pagláin lain ca cahológan sa mg̃a polong, sa paglícay sa mg̃a -caculían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teriaca</span>. V. <i><a href="#e.triaca">Triaca</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teriacal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa triaca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teristro</span>. = <span lang="ceb">Pandong ng̃a manípis ng̃a guinagámit sa mg̃a babáye sa Palestina, sa tiempo sa init.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terliz</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa panápton ng̃a guisinambágan sa mg̃a color ng̃a magacaláin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Termal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a <span class="sic" title="Corrección: caligónan">caligóan</span> sa tubig ng̃a maínit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Termas</span>. = <span lang="ceb">Tobóran sa tubig ng̃a maínit: maáyo arón mang̃alígo dihá ang mg̃a masaquét.</span> -</p> -<p id="e.terminacion" class="hw"><span class="sc">Terminacion</span>. = <span lang="ceb">Catapúsan, pagcatibáoas. * Pagcahúman sa bisan onsa. * Ang mg̃a letra ng̃a catapúsan -sa mg̃a polong.</span> -</p> -<p id="e.terminacho" class="hw"><span class="sc">Terminacho</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a díli piníli, polong ng̃a malágsot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terminado</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa mg̃a atóp ug sa mg̃a salog ng̃a magacasonód sonód sa maong baláy.</span> -</p> -<p id="e.terminador" class="hw"><span class="sc">Terminador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatápus, ang magatibáoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terminajo</span>. V. <i><a href="#e.terminacho">Terminacho</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terminal</span>. V. <i><a href="#e.terminacion">Terminacion</a></i> hasta <i lang="ceb">ang mg̃a letra</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terminante</span>. V. <i><a href="#e.terminador">Terminador</a></i>. * <span lang="ceb">Ang magaásoy sa bisan onsa sa oaláy duha duha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terminar</span>. = <span lang="ceb">Pagtápus, pagtibáoas, paghúman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terminativo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa bisan onsang buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Término</span>. = <span lang="ceb">Catapúsan, pagcatibáoas sa bisan onsa. * Caotlánan, mojon sa mang̃a yota. * Yota ng̃a -<span class="corr" id="xd31e183151" title="Fuente: caugalígng̃on">caugalíng̃on</span> ug sa sacop sa tagsa ca probincia con longsod. * Lugar ng̃a guitagána sa bisan onsang -tuyo. * Tagál, tiempo, túig ng̃a tonórlo sa bisan onsa. * Sinógdan ug catapúsan sa -bisan onsa. * Polong sa bisan onsang pinamólong. * Túig, horas ng̃a igabúhat sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terminote</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a piníli ng̃a guilabíhan.</span> -<span class="pageNum" id="pb327">[<a href="#pb327">327</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Termómetro</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagíla sa cosóg sa caínit ug sa init.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terna</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa toló ca táuo ng̃a guipaquíta arón tagáan ang usá caníla sa bisan onsang -opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ternario</span>. = <span lang="ceb">Isip ng̃a magáma sa toló ca buoc. * Cadaghánan sa toló ca adlao ng̃a pagabuhátan sa -bisan onsang piesta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ternero</span>. = <span lang="ceb">Ang nati sa baca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terneron</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon malóoy.</span> -</p> -<p id="e.terneza" class="hw"><span class="sc">Terneza</span>. = <span lang="ceb">Pagcahúmoc. * Pagcalómo, pagcahigúgma. * Pagcalóoy. * Pagcasáyon sa pagpoáng̃od. * -Pagcahínay hinay, pagcatám-is, pagcalómo sa gaoi ug sa mg̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ternilla</span>. = <span lang="ceb">Lang̃ódng̃od, basag basag. * Bahin sa laoas sa mg̃a mananáp ng̃a magáhi sa onód ug -mahómoc sa bocóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ternilloso</span>. = <span lang="ceb">Ang may ternillas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terno</span>. = <span lang="ceb">Isip sa toló ca buoc ng̃a magsáma. * Ang bisti ng̃a magsáma sa totólo ca Pare ng̃a -nanagmisa sa mg̃a piesta. * Pagcaígo sa toló ca número sa lotería sa usá lamang ca -papeleta. * Pagcaípon sa toló ca pliegos ng̃a papel ng̃a nasócsoc. * Balícas, pagpanómpa, -pagtónglo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ternura</span>. V. <i><a href="#e.terneza">Terneza</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terquedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcagáhi sa húna húna. * Pagcaparáyon sa usá ca pagbóot sa díli pasámbag. * Pagcalális -lalis ng̃a <span class="corr" id="xd31e183241" title="Fuente: macasucó">macasocó</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terquería</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terqueza</span>. = <span lang="ceb">Bulit ng̃a magáma sa yota ng̃a mapolá, ng̃a linóto sa ajos ng̃a dinócdoc ug sa cola.</span> -</p> -<p id="e.terrado" class="hw"><span class="sc">Terrado</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a oaláy atóp, sa labíng hatáas sa mg̃a baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terraja</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagbúhat sa mg̃a torniyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terraje</span>. V. <i><a href="#e.terrazgo">Terrazgo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terrajero</span>. V. <i><a href="#e.terrazguero">Terrazguero</a></i>. -</p> -<p id="e.terraplen" class="hw"><span class="sc">Terraplen</span>. = <span lang="ceb">Pagcatámbac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terraplenar</span>. = <span lang="ceb">Pagtámbac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terrapleno</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.terraplen">Terraplen</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terráqueo</span>. = <span lang="ceb">Calibútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terrateniente</span>. = <span lang="ceb">Tagía sa baol, sa cabalánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e183327" title="Fuente: Tarraza">Terraza</span>. = <span lang="ceb">Saro ng̃a diníhog sa bolit ng̃a masínao, sa duhá ca coloptánan.</span> -</p> -<p id="e.terrazgo" class="hw"><span class="sc">Terrazgo</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a pagatámnan ug pagapugásan. * Abang ng̃a guibáyad sa magbabáol sa tagía sa yota.</span> -</p> -<p id="e.terrazguero" class="hw"><span class="sc">Terrazguero</span>. = <span lang="ceb">Ang magbabáol ng̃a magabáyad sa abang sa taguía sa yota ng̃a guibuhátan, sa timáan -sa iang pagcaponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terrazo</span>. = <span lang="ceb">Ang yota ng̃a guipíntal sa mg̃a cuadro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terrear</span>. = <span lang="ceb">Pagdayág sa yota sa mg̃a cabalánan ng̃a guipugásan con guitámnan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terregoso</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a naponó sa mg̃a oloógdo sa yota ng̃a tibúoc, sa mg̃a bogon, sa mg̃a pogá.</span> -</p> -<p id="e.terremoto" class="hw"><span class="sc">Terremoto</span>. = <span lang="ceb">Linog.</span> -</p> -<p id="e.terrenal" class="hw"><span class="sc">Terrenal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa calibútan, ang calibutánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terrenidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcacalibutánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terreno</span>. V. <i><a href="#e.terrenal">Terrenal</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Térreo</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a guibúhat sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terrera</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a hatáas, ng̃a hanáyhay ug tindog caáyo. * Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terrero</span>. V. <i><a href="#e.terrenal">Terrenal</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcalupád sa obán ng̃a mg̃a langgam ng̃a harúul sa yota.</span> * V. <i><a href="#e.terrado">Terrado</a></i>. * <span lang="ceb">Ogdo sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terrestre</span>. V. <i><a href="#e.terrenal">Terrenal</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terretremo</span>. V. <i><a href="#e.terremoto">Terremoto</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terrezuela</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a oaláy polós caáyo, ng̃a oaláy bale.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terribilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcamacalilísang, pagcahárloc, <span class="corr" id="xd31e183462" title="Fuente: pag camacahahárloc">pagcamacahahárloc</span>. * Pagcagáhi, pagcaháit sa gaoi, sa cagaoían.</span> -<span class="pageNum" id="pb327a">[<a href="#pb327a">327</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Terrible</span>. = <span lang="ceb">Ang tacús ng̃a pagaharlúcan. * Ang macahárloc, ang macalísang. * Táuo sa magáhi ug -maháit ng̃a gaoi. * Bisan onsa ng̃a dagcó caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terriblemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaótan uyámot, sa pagcang̃íl-ad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terrícola</span>. = <span lang="ceb">Ang magapuyó sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terrífico</span>. = <span lang="ceb">Macahahárloc, macalilísang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terrígeno</span>. = <span lang="ceb">Ang natáuo sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terrin</span>. V. <i><a href="#e.compatriota">Compatriota</a></i>. -</p> -<p id="e.terrino" class="hw"><span class="sc">Terrino</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa sa yota, ng̃a binúhat sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Territorial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa bisan onsang longsor, probinsia, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Territorio</span>. = <span lang="ceb">Ang yota ng̃a caugalíng̃on sa tagsa ca longsod. * Ang yota ng̃a hingsácpan sa gahóm -sa mg̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terrizo</span>. V. <i><a href="#e.terrino">Terrino</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terromontero</span>. = <span lang="ceb">Bolobóngtor sa lonlon ng̃a yota, ogdong dagcó sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terron</span>. = <span lang="ceb">Bogon, pogá sa yota, ogdo ng̃a diótay sa yota ng̃a tibúoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terrontera</span>. = <span lang="ceb">Sapa sa yota sa mg̃a cabuquílan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terror</span>. = <span lang="ceb">Cahárloc, calísang, cacógmat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terrosidad</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa usá ca yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terroso</span>. = <span lang="ceb">Ang sináctan sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terruño</span>. = <span lang="ceb">Baol, cabalánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tersar</span>. = <span lang="ceb">Paghínlo, pagsínao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tersidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasínao, pagcahínlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terso</span>. = <span lang="ceb">Mahínlo, masínao, masíhag. * Polong ng̃a piníli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tersura</span>. = <span lang="ceb">Pagcamasíhag. * Pagcaáyo sa pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tertil</span>. = <span lang="ceb">Salapí ng̃a ibáyad sa hari sa tagsa ca libra sa igagáma, sa Guinharían sa Granada.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tertulia</span>. = <span lang="ceb">Catilíngban sa pila ca táuo, ng̃a naning̃ób sila sa pagsuguílon ug sa paglíng̃ao ling̃ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tertuliano</span>. = <span lang="ceb">Ang motámbong sa mg̃a tertulia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tertulio</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teruelo</span>. = <span lang="ceb">Malíng̃in ng̃a binohóan, ng̃a pagasórlan sa papel ng̃a sinolátan sa ng̃alan sa táuo -ng̃a moápil sa ripa sa pagcasoldado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terzon</span>. = <span lang="ceb">Anac sa baca, toro sa toló ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Terzuelo</span>. = <span lang="ceb">Ang icatólo ca bahin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tesar</span>. = <span lang="ceb">Paghógot sa mg̃a pisi. * Pagsíbog pagísol, pagisíos sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tesaurero</span>. V. <i><a href="#e.tesorero">Tesorero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tesauro</span>. = <span lang="ceb">Listáhan sa mg̃a polong ng̃a guilóas, ng̃a guihóbar sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a -pinamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tesear</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a guigámit sa mg̃a romano sa ilang mg̃a pagpang̃óbat sa bisan onsang tuyo -ng̃a guihúna húna ug guisabótan nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tesis</span>. V. <i>Conclucion</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teso</span>. = <span lang="ceb">Ang catapúsan sa mg̃a cabuquílan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teson</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíg-on, calig-ónan sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tesorería</span>. = <span lang="ceb">Opicio, cahímtang sa pagcatesorero. * Ang solód ng̃a pagaatáng̃an sa tesorero.</span> -</p> -<p id="e.tesorero" class="hw"><span class="sc">Tesorero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a modáoat, muhátag con may quinahánglan, ug magabántay sa salapí sa hari ug -sa Guinharían. * Padreng canónigo ng̃a magabántay sa mg̃a hias ng̃a labíng mahál sa -Singbahán ng̃a Catedral.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tesoro</span>. = <span lang="ceb">Tinagóan sa salapí ug sa mg̃a hias ng̃a caráan, sa díli hibalóan ang tagía. * Solód ng̃a binotáng̃an sa salapí sa hari ug -sa Guinharían, ug sa bisan cansang táuo. * Cadaghánan sa salapí ng̃a tinipígan. * -Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a polong ng̃a tacús ng̃a hibalóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testa</span>. = <span lang="ceb">Agtang, olo. * Atubáng̃an sa bisan onsa. * Caboótan, salabótan. * Ihibaló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testáceo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a himbísan.</span> -</p> -<p id="e.testacion" class="hw"><span class="sc">Testacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapánas. * Pagcasáoay.</span> -<span class="pageNum" id="pb328">[<a href="#pb328">328</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Testada</span>. V. <i><a href="#e.testerada">Testerada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testado</span>. = <span lang="ceb">Ang namatáy sa obos na nagabúhat sa testamento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabúhat sa testamento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testadura</span>. V. <i><a href="#e.testacion">Testacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testamentaría</span>. = <span lang="ceb">Pagcatúman sa guibúot ug guisógo sa nagabúhat sa testamento. * Cadaghánan sa mg̃a -táuo ng̃a <span class="sic" title="Corrección: nanaghilábot">nanghilábot</span> sa pagtúman sa testamento. * Cadaghánan sa mg̃a papel ng̃a sinulátan, ug ng̃a nahatong̃ód -sa testamento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testamentario</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa testamento. * Táuo ng̃a may catungdánan sa pagtúman sa testamento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testamento</span>. = <span lang="ceb">Pagcadayág sa mg̃a táuo sa ilang oláhi ng̃a pagbóot, sa pagbílin sa ilang dona ug -sa salapí sa mg̃a manononód ng̃a ihing̃álan nila ing̃on sa mg̃a tulumánon sa batásan -ug sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa testamento. * Pagpánas, pagpápas, pagsáoay sa guisúlat.</span> -</p> -<p id="e.testarada" class="hw"><span class="sc">Testarada</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóngco sa olo. * Pagcagáhi sa húna húna sa díli pagsámbag, ang magaparáyon sa -iang pagbúot, bisan ng̃a díli maáyo, ang díli pasámbag.</span> -</p> -<p id="e.testarudo" class="hw"><span class="sc">Testarudo</span>. = <span lang="ceb">Ang suquíhan, ang magáhi sa olo, sa húna húna, ang díli pagsámbag, ang magaparáyon -sa iang pagbúot, bisan ng̃a díli maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testarron</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testarronería</span>. V. <i><a href="#e.testarada">Testarada</a></i> desde <i lang="ceb">pagcagáhi</i>. -</p> -<p id="e.testera" class="hw"><span class="sc">Testera</span>. = <span lang="ceb">Atubáng̃an sa baláy, sa Singbahán, &c. * Ang lingcoránan sa mg̃a coche ng̃a dapit -sa licód. * Ang agtang sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p id="e.testerada" class="hw"><span class="sc">Testerada</span>. V. <i><a href="#e.testarada">Testarada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testero</span>. V. <i><a href="#e.testera">Testera</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testículo</span>. = <span lang="ceb">Itlog sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p id="e.testificacion" class="hw"><span class="sc">Testificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagpacamatúod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.testificante" class="hw"><span class="sc">Testificante</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapamatúor.</span> -</p> -<p id="e.testificar" class="hw"><span class="sc">Testificar</span>. = <span lang="ceb">Pagmatúor sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.testificata" class="hw"><span class="sc">Testificata</span>. = <span lang="ceb">Camatoóran ng̃a pinirmáhan sa escribano, sa pagcamatúod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testificativo</span>. V. <i><a href="#e.testificante">Testificante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testigo</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapamatúod sa bisan onsa, testigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testimonial</span>. V. <i><a href="#e.testificata">Testificata</a></i> y <i><a href="#e.testificante">Testificante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testimoniar</span>. V. <i><a href="#e.testificar">Testificar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testimoniero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabótang botang sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testimonio</span>. V. <i><a href="#e.testificacion">Testificacion</a></i> y <i><a href="#e.testificata">Testificata</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testimonio</span> (falso). = <span lang="ceb">Pagcabótang botang sa isigcatáuo sa oalá nia buháton ug ipamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testudo</span>. = <span lang="ceb">Máquina ng̃a pagatagóan sa mg̃a soldados, sa canhing tiempo, sa pagpang̃óbat nila -sa mg̃a cota, sa mg̃a longsod, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testuz</span>. = <span lang="ceb">Agtang sa obán sa ng̃a mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Testuzo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tesura</span>. = <span lang="ceb">Pagcagáhi sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teta</span>. = <span lang="ceb">Soso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tétano</span>. = <span lang="ceb">Pagcabacól sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tetar</span>. V. <i><a href="#e.atetar">Atetar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tetera</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan ng̃a pagalotóan sa sá.</span> -</p> -<p id="e.tetona" class="hw"><span class="sc">Tetona</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a guidagcóan, sa mg̃a soso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tetragrámaton</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a magáma sa opát lamang ca letras. * Ang ng̃alan sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tetrarca</span>. = <span lang="ceb">Ang Guinóo sa icaópat ca bahin sa usá ca probinsia con sa usá ca Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tetrarquía</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcatetrarca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tétrico</span>. = <span lang="ceb">Mosolóbon, ming̃áuon, ang nagasobó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tetuda</span>. V. <i><a href="#e.tetona">Tetona</a></i>. * <span lang="ceb">Aseitunas sa dagoay sa soso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Teucrio</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Texto</span>. = <span lang="ceb">Ang maong mg̃a polong sa táuo ng̃a nagasúlat sa bisan onsang libro. * Mg̃a polong -sa santos ng̃a Sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Textorio</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa quinaárman sa paghábol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Textual</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa texto.</span> -<span class="pageNum" id="pb328a">[<a href="#pb328a">328</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Textualmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa cahológan sa texto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Textura</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang, pagcaáng̃ay sa mg̃a lugás sa mg̃a panápton. * Pagcabótang sa usá ca butang -ng̃a musonód ug ng̃a mahiósa sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tez</span>. = <span lang="ceb">Nauong ng̃a mahínlo ug masínao sa bisan onsa. * Panit sa nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tezado</span>. = <span lang="ceb">Maítom caáyo.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cti" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cti.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">TI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ti</span> (á, por). = <span lang="ceb">Canímo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiara</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan ng̃a ibútang sa olo sa mg̃a táuo sa obán ng̃a mg̃a Guinharían. * Mitra, -calo calo sa Santos ng̃a Papa. * Cahímtang sa Santos ng̃a Papa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tibia</span>. V. <i><a href="#e.flauta">Flauta</a></i>. * <span lang="ceb">Bitíis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tibiamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabúgnao, sa pagcaoaláy cacúgui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tibieza</span>. = <span lang="ceb">Pagcainádlao, pagcadíli maínit ug pagcadíli usáb mabógnao. * Pagcaoaláy cacúgui. * -Pagcabógnao sa buot, sa cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tibio</span>. = <span lang="ceb">Inádlao, maínit init, molomaínit. * Tapólan. * Ang guibognáoan sa buot, sa húna húna, -sa cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tibor</span>. = <span lang="ceb">Tibor, surlánan sa yota sa China.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiburon</span>. = <span lang="ceb">Iho.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiempo</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúgay, cadugáyan sa ng̃atanán ng̃a calibutánon. * Túig, tiempo. * Edad sa tagsa tagsa. * Cahigayónan. * Pagcabótang sa hang̃in. * Pagcabótang -sa mg̃a hulusáyon sa usá ca Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tienda</span>. = <span lang="ceb">Balong balong, payág. * Toldo sa mg̃a sacayán. * Ang tabon sa mg̃a careton, mg̃a galíng̃an. -* Tiendáhan.</span> -</p> -<p id="e.tienta" class="hw"><span class="sc">Tienta</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa puthao ng̃a holohatáas, ng̃a igasócod sa mg̃a mananámbal sa cahilármon -sa mg̃a samad. * Pagcalaláng sa pagsúsi, sa pagpaquigsáyod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcahícap, pagcacúbil, pagcacápcap. * Ang sogcod sa mg̃a bota. * Ang cahoy ng̃a hatáas ng̃a guitímbang -timbang sa mg̃a táuo ng̃a nanagsayáo sa ibábao sa mg̃a pisi, arón díli sila mang̃ahólog. -* <span class="corr" id="xd31e184244" title="Fuente: Pagcahóna">Pagcahúna</span> húna, pagcapalándong, pagcaboótan, pagcasalabótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiernamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalómo, sa <span class="corr" id="xd31e184254" title="Fuente: pahigógma">paghigógma</span>, sa pagpalángga, sa cahírlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tierno</span>. = <span lang="ceb">Mahómoc, malómo. * Ang bag-o. * Ang masáyon muhílac. * Ang mahagúgma, ang magapalángga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tierra</span>. = <span lang="ceb">Yota. * Longsod ng̃a guicatauóhan sa tagsa tagsa. * Calibútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiesamente</span>. = <span lang="ceb">Sa <span class="corr" id="xd31e184278" title="Fuente: pacalíg-on">pagcalíg-on</span>. * Sa pagcagáhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tieso</span>. = <span lang="ceb">Magáhi. * Libon. * Masúpang, sa maáyo ug mapíscay ng̃a laoas. * Maísog, cásing casíng̃an. -* Hagóot. * Ang malíndong ng̃a guilabíhan. * Ang magáhi sa húna húna sa iang caugalíng̃on -ng̃a <span class="corr" id="xd31e184288" title="Fuente: pag bóot">pagbóot</span>, ang díli pagsámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiesta</span>. = <span lang="ceb">Ang daplin sa mg̃a papán sa mg̃a cuba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiesto</span>. = <span lang="ceb">Tipac. * Tipic sa saro, sa colon, &c. * Sorlánan ng̃a binúhat sa yota. * Masetasán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tifon</span>. = <span lang="ceb">Alimpólos sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tigre</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa opát ca tiil, sa pagcadágoay sa iríng, ng̃a matúlin, <span class="corr" id="xd31e184322" title="Fuente: bascúgon">bascógon</span> ug maísog uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tijera</span>. = <span lang="ceb">Gunting. * Balaháan sa mg̃a tubig sa yota ng̃a tubígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tijerada</span>. V. <i><a href="#e.tijeretada">Tijeretada</a></i>. -</p> -<p id="e.tijeretada" class="hw"><span class="sc">Tijeretada</span>. = <span lang="ceb">Pagcatábas sa gunting.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tijeretear</span>. = <span lang="ceb">Pagtábas sa gunting, pagbóot sa mg̃a hulusáyon sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tila</span>. V. <i><a href="#e.tilo">Tilo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tildar</span>. = <span lang="ceb">Pagpánas, pagpápas sa bisan onsa ng̃a guisúlat. * Pagpílit. * Pagbótang sa mg̃a pilit -sa mg̃a letra. * Pagtimáan.</span> -<span class="pageNum" id="pb329">[<a href="#pb329">329</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Tilde</span>. = <span lang="ceb">Pilit. * Bisan onsa ng̃a diótay, magamáy caáyo.</span> -</p> -<p id="e.tilo" class="hw"><span class="sc">Tilo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy.</span> -</p> -<p id="e.timalo" class="hw"><span class="sc">Tímalo</span>. = <span lang="ceb">Isda ng̃a maníndot caáyo.</span> -</p> -<p id="e.timbal" class="hw"><span class="sc">Timbal</span>. V. <i><a href="#e.atabal">Atabal</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Timbalero</span>. = <span lang="ceb">Ang magatóctoc sa timbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Timbrar</span>. = <span lang="ceb">Pagmarca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Timbre</span>. = <span lang="ceb">Timáan, marca. * Bisan onsang buhat ng̃a bantógon, banságon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Timiama</span>. = <span lang="ceb">Cahomót ng̃a guigámit sa mang̃a judíos sa ilang Singbahán ug sa pagsíngba sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tímidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa cahárloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Timidez</span>. = <span lang="ceb">Cahárloc. * Pagcaálang alang sa buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tímido</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e184451" title="Fuente: Maharlúcon">Maharlócon</span>, taláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Timo</span>. V. <i><a href="#e.timalo">Tímalo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Timon</span>. = <span lang="ceb">Bansálan. * Capandáyan ng̃a magapalíhoc sa mg̃a máquina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Timonear</span>. = <span lang="ceb">Paghópot sa timon.</span> -</p> -<p id="e.timonel" class="hw"><span class="sc">Timonel</span>. = <span lang="ceb">Ang magahúpot sa bansálan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Timonera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guibotáng̃an sa padalóman, ug sa caling sa bansálan. * Tagsa ca balahíbo -ng̃a dagcó sa icog sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Timonero</span>. V. <i><a href="#e.timonel">Timonel</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Timorato</span>. = <span lang="ceb">Ang mahárloc sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Timpanillo</span>. = <span lang="ceb">Tináod con capandáyan ng̃a guitabónan sa panit ng̃a mahómoc ug ng̃a guipaáng̃ay sa -licód sa timpano sa mg̃a pigsánan sa mg̃a imprenta, sa pagmarca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Timpanítico</span>. = <span lang="ceb">Ang mobáti sa saquét sa timpanítis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Timpanítis</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a mahamútang sa pagcahubág ug pagcagáhi sa tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tímpano</span>. = <span lang="ceb">Panit panit sa solód sa dalónggan, ng̃a nahamútang sa idolóng̃og. * Tináod sa opát -ca cahoy ng̃a manípis ng̃a nabalábag, ng̃a guitabónan sa panit ng̃a mahómoc, ng̃a -guisocsócan sa lain ng̃a mg̃a mahómoc, sa paglíg-on dihá sa papel ng̃a pagamarcáhan -sa mg̃a imprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tina</span>. = <span lang="ceb">Surlánan ng̃a dagcó, ng̃a silbi sa pagtína ug sa obán ng̃a mg̃a quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tinaco</span>. = <span lang="ceb">Tinang dagcó.</span> -</p> -<p id="e.tinada" class="hw"><span class="sc">Tinada</span>. = <span lang="ceb">Tapoc sa mg̃a cahoy ng̃a sológnod. * Atóp atóp ng̃a pagadángpan sa mg̃a hayúpan sa -tiempo sa init, sa ulan ug sa tugnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tinador</span>. = Idem desde <i lang="ceb">atóp atóp</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tinaja</span>. = <span lang="ceb">Taryao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tinajería</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a taryao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tinajero</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang magabúhat sa mg̃a taryao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tinajon</span>. = <span lang="ceb">Taryao taryao, sorlánan ng̃a pagasalólan sa tubig sa olan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tinao</span>. V. <i><a href="#e.tinada">Tinada</a></i> desde <i lang="ceb">atóp atóp</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tinaon</span>. = <span lang="ceb">Camálig sa mg̃a baca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tinelero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magaalíma sa lugar ng̃a calán-an sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tinelo</span>. = <span lang="ceb">Calán-an sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiniebla</span>. = <span lang="ceb">Cang̃itng̃ítan. * Pagcaoaláy quinaárman. * Ang mg̃a maytines sa miércoles, jueves ug sa viernes sa semana ng̃a santos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tinillo</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatigúman sa dugá sa mg̃a ubas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tino</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóltol, pagcaígo. * Caboótan sa bisan onsa ng̃a buot ng̃a pagabuháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tinta</span>. = <span lang="ceb">Tinta. * Bisan onsa ng̃a itilína ug icapíntal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tintar</span>. V. <i><a href="#e.tenyir">Teñir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tinte</span>. = <span lang="ceb">Pagcatína. * Bisan onsa ng̃a itilína. * Baláy ng̃a pagatináan sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tintero</span>. = <span lang="ceb">Tinteróhan, sorlánan sa tinta ng̃a icasúlat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tintilla de Rota</span>. = <span lang="ceb">Bino ng̃a mahál ug matám-is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tintillo</span>. = <span lang="ceb">Bino ng̃a molomaítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tintirintin</span>. = <span lang="ceb">Calánog, ting̃og ng̃a manípis sa mang̃a tolónggon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tinto</span>. = <span lang="ceb">Bino ng̃a maítom.</span> -<span class="pageNum" id="pb329a">[<a href="#pb329a">329</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Tintorería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagatináan sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tintorero</span>. = <span lang="ceb">Ang magatína.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tintura</span>. = <span lang="ceb">Pagcatína. * Itilína. * Ang icadíhog sa nauong sa mg̃a babáye. * Quinaárman, caálam -sa ibábao lamang. * Dugá sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tinturar</span>. V. <i><a href="#e.tenyir">Teñir</a></i>. * <span lang="ceb">Pagásoy sa bisan onsa, sa pagcaláctod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiña</span>. = <span lang="ceb">Pono. * Mg̃a hubág ng̃a diótay ng̃a motoróc sa olo ug managcágod sa panit. * Pagcahícao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiñería</span>. = <span lang="ceb">Pagcahícao, cahícao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiñoso</span>. = <span lang="ceb">Ponóon. * Hicáoan, daguinótan ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tio</span>. = <span lang="ceb">Iyo, oyóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiorba</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa tolónggon ng̃a may coldas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiple</span>. = <span lang="ceb">Ting̃og ng̃a matágning, manípis caáyo. * Táuo ng̃a may ting̃og ng̃a matágning. * Ang -vino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiplisonante</span>. = <span lang="ceb">Ang may ting̃og ng̃a matágning.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tipo</span>. = <span lang="ceb">Panigíngnan, pananglétan, marca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tipografia</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa pagimprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tipográfico</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa imprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tipógrafo</span>. = <span lang="ceb">Ang magaímprimir.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiquis miquis</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a polong ng̃a caoang, ng̃a oaláy hingtúngdan. * Tinábas sa panápton, hatáas ug -haíctin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tirabraguero</span>. = <span lang="ceb">Bacos ng̃a panit ng̃a icalíg-on sa lagáy sa mg̃a daloácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tirabuzon</span>. V. <i><a href="#e.sacacorchos">Sacacorchos</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiracuello</span>. = <span lang="ceb">Bacos ng̃a isáblay sa abága ng̃a dapit sa toó, ug ng̃a moábot ang mg̃a tomóy sa obos -sa payod sa dapit sa oála, ng̃a pagabitáyan sa espada.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tirada</span>. = <span lang="ceb">Pagcabútad. * Pagcahalayó cutub sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiradera</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa paná ng̃a pagagamíton sa mg̃a indio. * Talicalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiradero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagapúy-an sa táuo ng̃a buot magpusil sa mg̃a langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tirador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabono. * Ang magapusil. * Ang magahínat sa mg̃a panápton. * Capandáyan ng̃a -icahínat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiramiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabútad. * Pagcahógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiramira</span>. = <span lang="ceb">Dalan ng̃a haíctin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiramollar</span>. = <span lang="ceb">Paglóag sa mg̃a pisi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tirana</span>. = <span lang="ceb">Pagcanta sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiranamente</span>. V. <i><a href="#e.tiranicamente">Tiránicamente</a></i>. -</p> -<p id="e.tirania" class="hw"><span class="sc">Tiranía</span>. = <span lang="ceb">Pagcapógos. * Pagcamahál sa mg̃a manggar. * Cailíbgon ng̃a buot magdáog sa húna húna, -sa cabobót-on.</span> -</p> -<p id="e.tiranicamente" class="hw"><span class="sc">Tiránicamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcapógos, sa pagcalógos, sa linugsánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiránico</span>. V. <i><a href="#e.tirano">Tirano</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiranizacion</span>. V. <i><a href="#e.tirania">Tiranía</a></i> hasta <i lang="ceb">cailíbgon</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiranizadamente</span>. V. <i><a href="#e.tiranicamente">Tiránicamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiranizar</span>. = <span lang="ceb">Pagpógos, paglógos. * Pagdáog sa mg̃a cailíbgon sa húna húna, sa casing casing.</span> -</p> -<p id="e.tirano" class="hw"><span class="sc">Tirano</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e184968" title="Fuente: Mamumúgus">Mamomógos</span>. * Ang magabalígya sa mang̃a manggad ug mahál caáyo. * Cailíbgon ng̃a macadáog ug -macapógos sa casing casing, sa boot.</span> -</p> -<p id="e.tirante" class="hw"><span class="sc">Tirante</span>. = <span lang="ceb">Ang magabútad. * Ang nahógot. * Corea ng̃a igabútad sa mg̃a mananáp sa mg̃a coche. -* Tinábas ng̃a panápton con sa panit ng̃a isáblay sa mang̃a abága, sa pagpogóng sa -mg̃a calson, sa mg̃a pantalones.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tirantez</span>. V. <i><a href="#e.tension">Tension</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tirapié</span>. = <span lang="ceb">Corea ng̃a hatáas ug haíctin, ng̃a pagagamíton sa mg̃a sapatero sa paglíg-on sa mg̃a -sapín ng̃a pagabuháton ug pagatahíon nila, sa ibábao sa ilang tohod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tirar</span>. = <span lang="ceb">Pagbalíbag, pagsalibáy, pagbonó. * Pagpusil, pagbúhi sa mg̃a luthang. * Pagíng̃on, -pagsáma. * Paggóyod. * Pagbótong, pagbúhat sa mg̃a caoat sa mg̃a tumbága. * Pagbúclar, -pagtóyod. * Paghínat. * Pagúsic. <span class="pageNum" id="pb330">[<a href="#pb330">330</a>]</span>* Pagdáot sa isigcatáuo. * Pagtolód. * Pagpaháoa sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tirela</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a binórcan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tirica</span>. = <span lang="ceb">Tinábas ng̃a linabráhan ng̃a itápot sa asintos sa mg̃a sinína.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiritaña</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a mahínag sa igagáma. * Bisan onsa ng̃a oaláy polós, sa diótay ng̃a bale.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiritar</span>. = <span lang="ceb">Pagcoróg coróg guican sa dagcóng tugnao, pagtáquig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiro</span>. = <span lang="ceb">Pagcabalíbag, pagcasalibáy, pagcabonó. * Pagcabúhi sa mg̃a luthang ug ang ilang pagbotó, -ang ilang tonóg. * Cadaghánan sa pólvora ng̃a quinahánglan sa tagsa ca pagbúhi sa -mg̃a luthang. * Alabótan sa paná, &c. * Pagcapang̃áoat. * Cadaghánan sa mg̃a mananáp -ng̃a molomagsáma sa pagcatáas ug sa balahíbo, ng̃a managgóyod sa mg̃a coche, &c. * -Ang pisi ng̃a tináor sa moton, sa pagbútad sa dapit sa itáas sa bisan onsa.</span> * V. <i><a href="#e.tirante">Tirante</a></i> desde <i lang="ceb">corea</i> hasta <i lang="ceb">mg̃a coche</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiron</span>. = <span lang="ceb">Ang bag-o pa nagatóon sa bisan onsang opicio con quinaárman. * Pagcabótad sa mabáscog -caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tirotear</span>. = <span lang="ceb">Pagósob osob sa paglóthang, paglóthang sa macadághan, sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiroteo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaópod opod sa paglúthang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tirria</span>. = <span lang="ceb">Daótan ng̃a pagbóot ng̃a guibótang sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tisana</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon ng̃a italámbal, ng̃a magáma sa mg̃a tanóm ng̃a nagacaláin lain ng̃a liná-ga -sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tísica</span>. V. <i><a href="#e.tisis">Tísis</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tísico</span>. = <span lang="ceb">Ang mabúti sa saquét sa obo ng̃a mamalá.</span> -</p> -<p id="e.tisis" class="hw"><span class="sc">Tísis</span>. = <span lang="ceb">Saquét sa obo ng̃a mamalá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tisú</span>. = <span lang="ceb">Panápton sa hilo sa buláoan con salapí ng̃a binúlac bulácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Titan</span>. = <span lang="ceb">Gigantes ng̃a guinatoóhan sa mg̃a dioatáhan ng̃a caráan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Títere</span>. = <span lang="ceb">Táuo táuo ng̃a binistíhan. * Táuo sa malágsot ng̃a dagoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Titerero</span>. V. <i><a href="#e.titiritero">Titiritero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Titerista</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tití</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa amó ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Titilacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatándog sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Titímalo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Titiritaina</span>. = <span lang="ceb">Banha, pagcasabá, pagcasínggit sa daghan ng̃a mg̃a táuo ng̃a nanaglípay.</span> -</p> -<p id="e.titiritero" class="hw"><span class="sc">Titiritero</span>. = <span lang="ceb">Ang magadála dala sa mg̃a táuo táuo ng̃a icalípat sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tito</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa liso, sa balátong, ng̃a maáyong <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Titubeante</span>. = <span lang="ceb">Ang magahóno hono, ang magaótol sa pagbalíbad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Titubear</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá sa pagcalíg-on sa mg̃a baláy, sa mg̃a cota, &c. * Pagótol otol, paghóno hono -sa pagpamólong ug sa pagbalíbad. * Pagdúha duha sa bisan onsa. * Pagálang alang sa -buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Titular</span>. = <span lang="ceb">Ang may ng̃alan, ang may bansag. * Pagbótang sa ng̃alan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Título</span>. = <span lang="ceb">Sulat ng̃a ibútang sa bisan diin arón hingsáidan ang cahológan ng̃a díli madayág, -ng̃a anáa sa tinágo. * Ng̃alan, bansag. * Camotoóran sa pagcatagía sa bisan onsa. -* Táuo ng̃a guitugútan sa cahímtang ug sa bansag sa pagcarmarqués, sa pagcaconde, -&c., sa Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiza</span>. = <span lang="ceb">Song̃áy ng̃a sinónog, sa usá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tizna</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a igabúling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiznar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóling. * Pagcóha sa dong̃og sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tizne</span>. = <span lang="ceb">Anóos ng̃a nadócot sa sampot sa mg̃a caláha, sa mg̃a caoa, &c., boling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tiznon</span>. = <span lang="ceb">Mansa sa boling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tizo</span>. = <span lang="ceb">Olíng ng̃a oalá masónog ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tizon</span>. = <span lang="ceb">Aguipó. * Saquét sa trigo, sa humáy, &c. <span class="pageNum" id="pb330a">[<a href="#pb330a">330</a>]</span>* Ang bahin sa bató ng̃a musolód sa cota, sa pared. * Pagcadáot sa dong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tizona</span>. = <span lang="ceb">Ang espada.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tizonada</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tizonazo</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc ng̃a guipócpoc sa aguipó. * Casáquet sa mg̃a pinilían sa infierno.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tizoncillo</span>. = <span lang="ceb">Saquét sa trigo, sa humáy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tizonera</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa olíng ng̃a oalá masónog ug maáyo.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cto" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cto.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">TO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">To</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a igatáoag sa iró.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toalla</span>. = <span lang="ceb">Pamahíran. * Panápton ng̃a ibúclar sa ibábao sa mg̃a onlánan sa higdáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toalleta</span>. V. <i>Serbilleta</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toba</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa bató ng̃a magáan. * Qui qui sa ng̃ipon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tobera</span>. = <span lang="ceb">Bohó sa dapóg ng̃a pagasórlan sa hopot hopot ng̃a igahóyop sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tobillo</span>. = <span lang="ceb">Singcol, bool bool.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toca</span>. = <span lang="ceb">Panápton, dayan dayan ng̃a igatábon sa olo sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tocado</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáyan dayan, pagcasúrlay ng̃a caugalíng̃on sa bohóc sa mg̃a babáye. * Cadaghánan -sa mg̃a sintas ng̃a igadáyan dayan sa bohóc sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p id="e.tocador" class="hw"><span class="sc">Tocador</span>. = <span lang="ceb">Ang magahícap, ang magacúbil. * Dayan dayan sa olo sa mg̃a babáye. * Lamesa ng̃a guibotáng̃an -sa salamín ug sa obán ng̃a mg̃a quinahánglan, arón manórlay ug magdáyan dayan ang mg̃a babáye sa ilang bohóc ug sa ilang laoas. * Ang solód ng̃a guibotáng̃an niíning lamesa. * Ang magalímbong sa sugál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tocamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcahícap, pagcacúbil. * Pagcatándog sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tocante</span>. V. <i><a href="#e.tocador">Tocador</a></i> hasta <i lang="ceb">dayan dayan</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tocar</span>. = <span lang="ceb">Paghícap, pagcúbil. * Pagcáblit, pagtáihop sa mg̃a tolónggon. * Pagálam, pagsáyor -sa bisan onsa, sa pagcamatóod. * Pagpatándog sa casing casing, sa húna húna. * Pagtóctoc -sa mg̃a pultahán. * Pagsánghil. * Pagsoláy sa quinaárman sa bisan cansa. * Pagtacód sa mg̃a saquét. * Pagsórlay, pagdáyan dayan sa mg̃a bohóc. * Paghápit, pagábot sa -bisan diin. * Pagcóha sa bisan onsa, sa pagrípa. * Pagcaubánan sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tocayo</span>. = <span lang="ceb">Sang̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tocinero</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a magabalígya sa onód ug sa tamboc sa baboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tocino</span>. = <span lang="ceb">Ang onód ug ang tamboc sa baboy. * Hampac.</span> -</p> -<p id="e.tocon" class="hw"><span class="sc">Tocon</span>. = <span lang="ceb">Ang ponóan ug ang mg̃a gamót ng̃a mahabílin sa ilálom sa yota, sa pagtagá sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tochédad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahóng̃og. * Pagcaoaláy maáyong pagtórlo. * Pagcacólang sa pagábi abi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tocho</span>. = <span lang="ceb">Hung̃og. * Táuo ng̃a colang sa pagábi abi, sa maáyong pagtórlo. * Cahoy ng̃a malíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tochura</span>. = <span lang="ceb">Polong con buhat ng̃a binóang, ng̃a oaláy hingtúngdan ug cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Todabuena</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Todavía</span>. = <span lang="ceb">Bisan pa niána, bisan pa niíni. * Díli pa, ting̃áli pa, cahá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Todo</span>. = <span lang="ceb">Ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Todopoderoso</span>. = <span lang="ceb">Macagagáhom sa ng̃atanán: ang̃ay sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toesa</span>. = <span lang="ceb">Socod sa mg̃a franses.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tofo</span>. = <span lang="ceb">Hobág ng̃a magáma sa tian sa mg̃a nating baca.</span> -<span class="pageNum" id="pb331">[<a href="#pb331">331</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Toga</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a hatáas ug manggásan sa mg̃a abogado ug sa mg̃a oidor. * Pagcahímtang sa pagcaoidor, sa pagcaabogado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Togado</span>. = <span lang="ceb">Oidor, hocom, abogado. * Ang magabísti sa bisti ng̃a toga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toison</span>. = <span lang="ceb">Timáan sa pagcamahál ug pagcahamíli sa obán ng̃a mg̃a dagcóng táuo sa Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tojino</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a guipatíndog sa mg̃a sacayán, sa pagtácgos dihá sa bisan onsa, arón mamalíg-on -con magatolotaquílid ang maong mg̃a sacayám.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tojo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy cahoy ng̃a ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tolano</span>. = <span lang="ceb">Saquét sa mg̃a laoas sa mg̃a mananáp. * Bohóc ng̃a hamóbo ng̃a motoróc sa tangcógo, -sa tingcoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toldadura</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a ibútang sa bisan diin, sa pagsalípod sa arlao, sa init, sa paglándong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toldar</span>. V. <i><a href="#e.entoldamiento">Entoldamiento</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toldero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa asín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toldilla</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a igatábon sa mg̃a salog ng̃a dapit sa olíng sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toldillo</span>. V. <i><a href="#e.toldo">Toldo</a></i>. * <span lang="ceb">Orimón, tarabón ng̃a may atóp atóp.</span> -</p> -<p id="e.toldo" class="hw"><span class="sc">Toldo</span>. = <span lang="ceb">Tabon sa panápton ng̃a ibútang sa bisan diin, sa paglándong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tole tole</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a polong ng̃a linatín: banha, sabá, pagcagobóc, pagcabóloc, pagcasínggit sa daghan -ng̃a mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tolerable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang antóson, ang mahímo ng̃a pagailóbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tolerablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaántos, sa pasiensia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tolerancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaílob, pagcaántos. * Pagcapasáilo sa saláan ng̃a tacós unta ng̃a castigóhun.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tolerante</span>. = <span lang="ceb">Ang muántos, ang magapasáilo sa saláan ng̃a tacós unta ng̃a castigóhon, ang magaílob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tolerantismo</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna sa ubán ng̃a mg̃a táuo, ng̃a mobóot sila ng̃a paságdan unta ang mg̃a -religion ng̃a nagacaláin lain sila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tolerar</span>. = <span lang="ceb">Pagílob, pagántos, pagpasáilo sa táuo ng̃a tacós onta sa castigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tolete</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a hamóbo ng̃a itúlpoc sa ibábao sa mg̃a ng̃ilit sa mg̃a sacayán, ng̃a pagalig-ónan -sa gayóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tolondro ó Tolondron</span>. = <span lang="ceb">Hobág sa bisan diin ug labí pa sa olo.</span> -</p> -<p id="e.tolondron" class="hw"><span class="sc">Tolondron</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a magabúhat sa iang mg̃a buhat sa pagcabinóang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tolva</span>. = <span lang="ceb">Cajon cajon ng̃a diótay ng̃a guibútang sa ibábao sa mg̃a ligsánan, ng̃a pagaaguían -sa trigo, &c., ng̃a pagalígson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tolvanera</span>. = <span lang="ceb">Agbon ng̃a magalibót sa mg̃a alimpólos sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tolladar</span>. V. <i><a href="#e.atolladero">Atolladero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tollina</span>. = <span lang="ceb">Pagcabúnal, pagcahámpac, pagcagáer.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tollo</span>. = <span lang="ceb">Isda. * Bohó ng̃a dagcó sa yota.</span> * V. <i><a href="#e.atolladero">Atolladero</a></i>. -</p> -<p id="e.toma" class="hw"><span class="sc">Toma</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e185730" title="Fuente: Prgcadáoat">Pagcadáoat</span>, pagcacaláoat. * Pagcacóha sa bisan onsang longsod, cota, baluarte, &c., sa gahóm -sa mg̃a soldados ug sa mg̃a hing̃aníban. * Bisan onsa ng̃a macóha sa macaúsa. * Alaguían -ng̃a diótay sa tubig, ng̃a pagabuháton sa luyo sa mg̃a balaháan ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tomada</span>. V. <i><a href="#e.toma">Toma</a></i> desde <i lang="ceb">pagcacóha</i> hasta <i lang="ceb">bisan onsa</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tomadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagcacuháan sa bisan onsa.</span> * V. <i><a href="#e.toma">Toma</a></i> desde <i lang="ceb">alaguían</i>. * <span lang="ceb">Conót conót sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tomador</span>. = <span lang="ceb">Ang magacúha. * Pisi ng̃a igabáat sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán ng̃a guilólos na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tomadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcacóha. * Bisan onsa ng̃a macóha sa macaúsa.</span> -</p> -<p id="e.tomajon" class="hw"><span class="sc">Tomajon</span>. = <span lang="ceb">Ang magacúha sa masóbsob. * Oficiales sa justicia.</span> -</p> -<p id="e.tomar" class="hw"><span class="sc">Tomar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagcóyot, pagcópot sa bisan onsa, sa camót. * Pagdáoat, pagcaláoat sa bisan -onsa. <span class="pageNum" id="pb331a">[<a href="#pb331a">331</a>]</span>* Pagcóha sa mg̃a longsod, &c., sa gahóm sa mg̃a hing̃aníban ug sa mg̃a soldados. -* Pagcáon ug pagínom. * Pagálam, pagsaólo sa bisan onsa. * Pagpang̃áoat, pagticás, -pagcáhas. * Pagólang sa mang̃a cadalánan. * <span class="corr" id="xd31e185795" title="Fuente: Papálit">Pagpálit</span> sa bisan onsa. * Pagpanigíng̃on. * Pagpíli. * Pagpang̃asáoa sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tomate</span>. = <span lang="ceb">Camates.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tomatero</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a mabóng̃a sa mg̃a camates.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tomento</span>. = <span lang="ceb">Gomon sa lino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tomillo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a mahomót caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tomin</span>. = <span lang="ceb">Ang icatólo ca bahin sa usá ca adarme sa buláoan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tominejo</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a diótay uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tomista</span>. = <span lang="ceb">Ang maganonót sa pagtolón-an ni santo Tomás de Aquino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tomiza</span>. = <span lang="ceb">Pisi, lubid ng̃a magamáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tomo</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó, pagcabága sa bisan onsa. * Tagsa ca libro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tomon</span>. V. <i><a href="#e.tomajon">Tomajon</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ton</span>. = <span lang="ceb">Hingtúngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tona</span>. = <span lang="ceb">Caibabáoan sa tubig, sa vino, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tonada</span>. = <span lang="ceb">Pagcanta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tonadica</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tonante</span>. = <span lang="ceb">Ang magapalínti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tonar</span>. = <span lang="ceb">Pagdalógdog, paglínti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tondino</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan sa mg̃a columna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tonel</span>. = <span lang="ceb">Caban ng̃a diótay, bariles ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tonelada</span>. = <span lang="ceb">Socod sa mg̃a lulan sa mg̃a sacayán. * Cadaghánan sa mg̃a tonel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tonelería</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ug opicio sa pagbúhat sa mg̃a tonel. * Cadaghánan sa mg̃a tonel ng̃a ilúlan -sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tonelero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat sa mg̃a tonel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toneleto</span>. = <span lang="ceb">Hing̃aníban ng̃a caráan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tongada</span>. = <span lang="ceb">Tabon sa bisan onsa. * Ang ibútang sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tónico</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a icapahínay hinay sa mg̃a saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tonillo</span>. = <span lang="ceb">Ting̃og ng̃a díli maáyo sa obán ng̃a mamólong ug magaoáli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tonina</span>. = <span lang="ceb">Isda, lomba lumba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tono</span>. = <span lang="ceb">Tonóg sa ting̃og sa táuo ng̃a mamólong, ng̃a magaoáli con magacanta. * Caogalíng̃on -ng̃a pagbúhat sa bisan onsang pagcanta ng̃a pagcacantáhon sa música. * Capandáyan -sa asero ng̃a igaáng̃ay sa ting̃og sa mg̃a clabe, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tontuna</span>. V. <i><a href="#e.tonteria">Tontería</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tonsura</span>. = <span lang="ceb">Pagcagónting sa bohóc. * Ang nahaóna ng̃a pagándam sa mg̃a pagorden ng̃a guing̃álan -ug diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tonsurar</span>. = <span lang="ceb">Paggónting sa <span class="corr" id="xd31e186010" title="Fuente: bahóc">bohóc</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tontada</span>. = <span lang="ceb">Polong con buhat ng̃a binóang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tontamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabinóang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tontear</span>. = <span lang="ceb">Pagbinóang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tontedad</span>. V. <i><a href="#e.tonteria">Tontería</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tontera</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.tonteria" class="hw"><span class="sc">Tontería</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy quinaárman. * Pagcabóang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tontillo</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a guibísti sa mg̃a babáye, sa ilálom, arón bomócar ang mang̃a saya sa ibábao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tonto</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a cabos, ng̃a oaláy quinaárman. * Boang boang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Topacio</span>. = <span lang="ceb">Batóng mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Topada</span>. V. <i>Topetada</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Topadizo</span>. V. <i><a href="#e.encontradizo">Encontradizo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Topador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasogát sa lain, ang magasóngco sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Topar</span>. = <span lang="ceb">Pagsóngco. * Pagcáplag, paghibálag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toparquía</span>. = <span lang="ceb">Pagcaagálon, pagcataguía, pagcabóot sa bisan onsang longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tope</span>. = <span lang="ceb">Ang labíng hatáas sa bisan onsa ng̃a musóngca sa lain ng̃a butang. * Pagcasóngco sa mg̃a <span class="pageNum" id="pb332">[<a href="#pb332">332</a>]</span>butang, sa mg̃a táuo con sa mg̃a mananáp cacolían sa bisan onsa. * Ang labíng hatáas -sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán. * Pagcaáoay, pagcalális lalis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Topera</span>. = <span lang="ceb">Bohó ng̃a guibúhat sa yota sa mananáp ng̃a guing̃álan ug topo.</span> -</p> -<p id="e.topetar" class="hw"><span class="sc">Topetar</span>. = <span lang="ceb">Pagpácog, pagpácong, pagdócol. * Pagsóngco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Topeton</span>. = <span lang="ceb">Pagcapácog, pagcapácong, pagcadócol. * Pagcasóngco.</span> -</p> -<p class="hw">Topetudo. = <span lang="ceb">Ang may batásan sa pagpácog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tópico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa caugalíng̃on ug tinórlong lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Topo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa ilagá. * Ang magasóngco ug magapácog sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Topografía</span>. = <span lang="ceb">Casayóran sa bisan onsang lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Topográficamente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa mg̃a tulumánon sa topografía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Topográfico</span>. = <span lang="ceb">Ang mahatong̃ód sa topografía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Topógrafo</span>. = <span lang="ceb">Ang maálan sa <span class="corr" id="xd31e186198" title="Fuente: tepografia">topografía</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toque</span>. V. <i>Tocamiente</i> hasta <i lang="ceb">pagcatándog</i>. * <span lang="ceb">Pagcabágting sa mg̃a ling̃ánay. * Pagcasánghil sa buláoan, &c., arón hiílhan ang pagcamahál. * Sanghílan. * Pagcasuláy sa bisan onsa. * Pagcatándog -sa casing casing guican sa mg̃a paghónghong sa gracia sa Dios. * Pagcatóctoc sa mg̃a -tamból.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toqueado</span>. = <span lang="ceb">Pagtóctoc sa bisan onsa, sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toquería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a panápton ng̃a igatábon sa olo sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toquero</span>. = <span lang="ceb">Ang magahábol sa mg̃a toca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toquilla</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a masíhag ng̃a igadáyan dayan ug igalibót sa mg̃a calo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tora</span>. = <span lang="ceb">Buhis sa mg̃a judíos. * Ang libro sa batásan sa mg̃a judíos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a toro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toral</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagcóng cosóg ug gahóm. * Ang talo ng̃a malalág pa, sa oalá pa putíon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torbellino</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a magaalimpólos. * Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a mahatágbo ng̃a <span class="corr" id="xd31e186274" title="Fuente: dung̃an">dong̃an</span> sa bisan diin. * Táuo ng̃a cundátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torcaz</span>. = <span lang="ceb">Salapáti ng̃a ihálas, balor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torce</span>. = <span lang="ceb">Singsing sa mg̃a talicalá. * Dayan dayan sa liog sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torcecuello</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torcedero</span>. V. <i><a href="#e.torcido">Torcido</a></i>. * <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a igalúbag, igabílic, igalúbid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torcedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magabílic, ang magalúbid, ang magalúbag, ang magalángbid, ang magaquilís: ang -magapalisód, magapagóol, macasáquet.</span> -</p> -<p id="e.torcedura" class="hw"><span class="sc">Torcedura</span>. = <span lang="ceb">Pagcabílic, pagcalúbid, pagcalúbag, pagcalángbid, pagcaquilís.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torcer</span>. = <span lang="ceb">Bilic, lubid, lubag, langbid, quilís. * Paglábag, pagbalíquig. * Pagbúlag sa dalan -ng̃a lactod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torcida</span>. V. <i>Pábilo</i> ó <i>Pabilo</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torcidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabalíquig.</span> * V. <i><a href="#e.oblicuamente">Oblicuamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torcidillo</span>. = <span lang="ceb">Igagáma ng̃a binílic.</span> -</p> -<p id="e.torcido" class="hw"><span class="sc">Torcido</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa matám-is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torcijon</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóol, caól-ol ng̃a maháit sa tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torcimiento</span>. V. <i><a href="#e.torcedura">Torcedura</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcabólag sa maáyong batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tórculo</span>. = <span lang="ceb">Pigsánan ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tordella</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa <span class="corr" id="xd31e186398" title="Fuente: dalangsíang">dalansíang</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tórdiga</span>. = <span lang="ceb">Tinábas sa panit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tordillo</span>. = <span lang="ceb">Ang may color ing̃on sa color sa dalansíang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tordo</span>. = <span lang="ceb">Dalansíang. * Ang binórcan ug sinambágan sa color ng̃a maítom ug maputí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toreador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaatúbang sa mg̃a toro ng̃a ihálas sa mg̃a baca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torear</span>. = <span lang="ceb">Pagatúbang sa mg̃a toro ng̃a ihálas sa mg̃a baca.</span> -<span class="pageNum" id="pb332a">[<a href="#pb332a">332</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Toreo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaatúbang sa mg̃a toro ng̃a ihálas sa mg̃a baca. * Pagcasóod sood.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torete</span>. = <span lang="ceb">Nati sa baca. * Bisan onsa ng̃a malisód ug macúli ng̃a pagasabóton ug pagatugcálon. -* Solosuguílon sa longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torga</span>. = <span lang="ceb">Bilanggóan ng̃a itáor sa liog sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toril</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagasórlanan sa mg̃a toro sa mg̃a baca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tormenta</span>. = <span lang="ceb">Onós ng̃a dagcó, baguio. * Calisód, cayógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tormentario</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa pagbáton ug pagbúhi sa mg̃a luthang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tormentilla</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tormentin</span>. = <span lang="ceb">Talároc ng̃a itáor sa mg̃a bauprés sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tormento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáquet, casaquétan, icasáquet, cagóol, calisód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tormentoso</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaonós. * Sacayán ng̃a maquílas, malíhoc caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tormo</span>. = <span lang="ceb">Pangpang ng̃a hatáas ug dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torna</span>. = <span lang="ceb">Pagcaóli sa guicúha con sa guipang̃áoat. * Alaguían sa tubig ng̃a guican sa balaháan -ng̃a dagcó, pagcabáyad. * Pagcabálos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tornaboda</span>. = <span lang="ceb">Adlao ng̃a sonód sa arlao sa pagcasál.</span> -</p> -<p id="e.tornada" class="hw"><span class="sc">Tornada</span>. = <span lang="ceb">Pagcaóli, pagcabálic, pagcasíbog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tornadizo</span>. = <span lang="ceb">Ang magabía sa bisan onsang dapig, sa bisan onsang opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tornadura</span>. V. <i><a href="#e.tornada">Tornada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tornapunta</span>. = <span lang="ceb">Salagúnting.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tornar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálic, pagóli, pagsíbog. * Pagopód, pagósob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tornasol</span>. V. <i><a href="#e.girasol">Girasol</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tornátil</span>. = <span lang="ceb">Ang linálic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tornaviaje</span>. = <span lang="ceb">Paglacát arón magabálic sa lugar ng̃a <span class="corr" id="xd31e186599" title="Fuente: gniguicánan">guiguicánan</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tornaviron</span>. V. <i><a href="#e.torniscon">Torniscon</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torneador</span>. = <span lang="ceb">Ang magalálic. * Ang magaáoay sa mg̃a dula.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torneante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tornear</span>. = <span lang="ceb">Paglálic, pagtúyoc, paglibót. * Pagáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torneo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tornera</span>. = <span lang="ceb">Ang binócot ng̃a magaátang sa torno.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tornero</span>. = <span lang="ceb">Ang magalálic. * Ang sologóon sa mg̃a monja, sa mg̃a binócot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tornillero</span>. = <span lang="ceb">Soldado ng̃a lumalágueu.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tornillo</span>. = <span lang="ceb">Torniyo. * Pagcalágueu sa mg̃a soldados.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torniquete</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa mg̃a mananámbal sa pagpogóng sa dugó ng̃a moágui.</span> -</p> -<p id="e.torniscon" class="hw"><span class="sc">Torniscon</span>. = <span lang="ceb">Sagpá, tampalíng sa nauong, sa licód sa camót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torno</span>. = <span lang="ceb">Lalícan. * Pagcatúyoc, pagcalibót. * Tinócod sa papán ng̃a guipahaáng̃ay sa usá ca -bohó ng̃a pagabuháton sa cota, sa pared, ug ng̃a magatúyoc, ug may silbi sa pagúa -ug sa <span class="corr" id="xd31e186688" title="Fuente: pagsulúd">pagsolód</span> sa bisan onsa sa mg̃a baláy, sa díli masigquíta ang mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toro</span>. = <span lang="ceb">Ang laqui sa mg̃a baca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toronja</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa ocban sa mabágang panit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toronjil</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toronjina</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toronjo</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a mabóng̃a sa mg̃a toronja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toroso</span>. = <span lang="ceb">Bascógon. * Malíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torozon</span>. = <span lang="ceb">Saquét sa tian, sool sa tian sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torpe</span>. = <span lang="ceb">Ang mahináyon. * Malágsot, maólag, maláo-ay. * Ang maoólao, ang macaólao. * Táuo ng̃a -díli macasábot, cabos, sa diótay ug quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torpedo</span>. = <span lang="ceb">Isda, calaínan sa saláng̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torpemente</span>. = <span lang="ceb">Sa mahínay caáyo. * Sa pagcang̃íl-ad, sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay.</span> -<span class="pageNum" id="pb333">[<a href="#pb333">333</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Torpeza</span>. = <span lang="ceb">Pagcahínay. * Pagcaoaláy caálam, pagcacábos. * Pagcaólag, pagcaláo-ay, pagcang̃íl-ad. -* Pagcabóling. * Pagcalágsot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torrar</span>. V. <i><a href="#e.tostar">Tostar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torre</span>. = <span lang="ceb">Ling̃anáyan, lugar ng̃a hatáas ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a ling̃ánay. * Lantáoan, baluarte, -bantayán ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torrear</span>. = <span lang="ceb">Paglícus, paglibót sa mg̃a longsod, mg̃a cota, &c., sa mg̃a lantáoan, sa mg̃a baluarte, -sa mg̃a bantayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torrejon</span>. = <span lang="ceb">Toreng diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torrente</span>. = <span lang="ceb">Balaháan sa <span class="corr" id="xd31e186809" title="Fuente: tibig">tubig</span>. * Tonóg sa ting̃og ng̃a dagcó. * Pagcadághan, cadaghánan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torrentera</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabaháan sa tubig sa mg̃a bang̃ílid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torreon</span>. = <span lang="ceb">Lantáoan, bantayán ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torrero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay sa mg̃a baluarte, sa mg̃a lantáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torreznada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a hioa sa baboy ng̃a prinito.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torreznero</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tapúlan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torrezno</span>. = <span lang="ceb">Hioa sa baboy ng̃a priníto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torrija</span>. = <span lang="ceb">Inárlip ng̃a pan ng̃a hinolóman sa bino, diníhog sa itlog ng̃a binatíl, ug priníto -sa manteca con sa lana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torrontero</span>. = <span lang="ceb">Ogdo sa yota ng̃a mahabílin sa mang̃a lugar ng̃a guibaháan sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torrontés</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa ubas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torso</span>. = <span lang="ceb">Laoas sa mg̃a laráoan, sa mg̃a táuo táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torta</span>. = <span lang="ceb">Tinápay ng̃a <i>malíng̃in</i>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tortada</span>. = <span lang="ceb">Torta sa binócboc ng̃a sinúrlan sa carne, sa itlog, sa mg̃a matám-is, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tortera</span>. = <span lang="ceb">Surlánan sa tumbága ng̃a magámit sa mg̃a cosina, sa paglóto sa bisan onsa. * Malíng̃in -ng̃a mabóg-at, ng̃a ibútang sa sampótan sa bilícan sa pagcasáyon sa pagbílic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tortero</span>. = Idem desde <i lang="ceb">malíng̃in</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tortica</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a itlog ng̃a binatíl, ng̃a priníto sa manteca con sa lana, sa pagcalíng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tórtola</span>. = <span lang="ceb">Langgam sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tortolico</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a potong, sa maháoan ng̃a buot. * Ang laqui sa tórtola.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tortor</span>. = <span lang="ceb">Ang pising dagcó ng̃a igalábag ug <span class="corr" id="xd31e186945" title="Fuente: icalíg-onsa">icalíg-on sa</span> mg̃a quilid sa mg̃a sacayán ng̃a nadáot sa cahurús sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tortozon</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa ubas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tortuga</span>. = <span lang="ceb">Paoícan: may paoícan ng̃a sisícan ug catúan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tortuosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalicó. * Sa pagcasíco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tortuosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíco, pagcasíco.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tortuoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may mg̃a paglicó licó, mg̃a pagsíco sico.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tortura</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíad, pagcabalíquig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torvisco</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a tongcan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torvo</span>. = <span lang="ceb">Macalísang, macahahárloc, mabáng̃is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torzal</span>. = <span lang="ceb">Sagioálo. * Cadaghánan sa lugás sa hilo, sa igagáma, &c., ng̃a binílic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Torzonado</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a guinasoólan sa tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tos</span>. = <span lang="ceb">Obo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toscamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabáol, sa oaláy pagcahíngpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tosco</span>. = <span lang="ceb">Baol pa, ang coláng̃an sa pagcahíngpit. * Táuo ng̃a colang sa caálam, sa maáyong pagtórlo.</span> -</p> -<p id="e.tosegoso" class="hw"><span class="sc">Tosegoso</span>. = <span lang="ceb">Ang guióbo caáyo, ang obhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toser</span>. = <span lang="ceb">Pagóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tosidura</span>. = <span lang="ceb">Pagcaóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tosigar</span>. V. <i><a href="#e.atosigar">Atosigar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tósigo</span>. = <span lang="ceb">Dugá ng̃a macahiló sa cahoy ng̃a guing̃álan ug tejo. * Bisan onsang hilóa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tosigoso</span>. = <span lang="ceb">Ang nahiló, ang guihilóan.</span> * V. <i><a href="#e.tosegoso">Tosegoso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tosquedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáol. * Pagcacólang sa maáyong pagtórlo, sa caálam. * Pagcacábos, pagcabórong.</span> -<span class="pageNum" id="pb333a">[<a href="#pb333a">333</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Tostada</span>. = <span lang="ceb">Inárlip ng̃a pan ng̃a tinosta sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tostado</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a ing̃on sa color sa buláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tostador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasánglag. * Sanglágan.</span> -</p> -<p id="e.tostar" class="hw"><span class="sc">Tostar</span>. = <span lang="ceb">Pagsánglag. * Pagánag, paggánggang, pagdángdang. * Pagínit caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toston</span>. = <span lang="ceb">Garbanso ng̃a tinósta. * Bisan onsa ng̃a sinánglag caáyo. * Ang usá ca salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Total</span>. = <span lang="ceb">Ang magasácop sa ng̃atanán ng̃a isigcaíng̃on. * Pagcaípon sa mg̃a bahin ng̃a nanagbúlag bulag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Totalidad</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Totalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toucan</span>. = <span lang="ceb">Langgam. * Tapoc sa mg̃a bitóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Toza</span>. V. <i><a href="#e.tocon">Tocon</a></i>. * <span lang="ceb">Pinótol sa panit sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tozal</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tozar</span>. V. <i><a href="#e.topetar">Topetar</a></i>. * <span lang="ceb">Paglális lalis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tozo</span>. = <span lang="ceb">Pandácan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tozolada</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc ng̃a guipócpoc sa tangcógo, sa tingcoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tozolon</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tozudo</span>. V. <i><a href="#e.testarudo">Testarudo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tozuelo</span>. = <span lang="ceb">Tangcógo, tingcoy.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="ctr" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#ctr.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">TR</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Traba</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e187239" title="Fuente: Capangdáyan">Capandáyan</span> ng̃a igapahiósa ug igalang̃áquit sa bisan onsa. * Caoláng̃an, cabilínggan. * Ang pisi ng̃a igabáat sa mg̃a tiil sa mg̃a cabayo, &c., sa pagtóon -caníla sa paglacát, ug arón díli sila macalacát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabacuenta</span>. = <span lang="ceb">Sayóp sa mg̃a isip, sa mg̃a cuenta. * Pagcaáoay, pagcalális lalis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabadero</span>. = <span lang="ceb">Ang labíng manípis sa mg̃a tiil sa mg̃a mananáp ng̃a pagabaátan arón díli sila macalacát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabado</span>. = <span lang="ceb">Cabayo ng̃a guiputían sa duhá ca tiil sa pang̃onáhan. * Táuo ng̃a supang, matámboc, cusúgon, cusgan.</span> -</p> -<p id="e.trabadura" class="hw"><span class="sc">Trabadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcahiósa, pagcalang̃áquit, pagcabáat, pagcatácgos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabajadamente</span>. V. <i><a href="#e.trabajosamente">Trabajosamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabajado</span>. = <span lang="ceb">Ang guibúrlay, ang guicápoy sa pagbúhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabajador</span>. = <span lang="ceb">Ang macabúhat, mamomóo, ang sinohólan. * Táuo ng̃a mang̃ibuhátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabajar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat. * Pagpanghináot sa bisan onsa sa dagcóng <span class="corr" id="xd31e187308" title="Fuente: cacúgi">cacúgui</span>, sa masingcámot. * Pagcógui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabajo</span>. = <span lang="ceb">Buhat, calisód, caculían. * Caoláng̃an, cabilínggan.</span> -</p> -<p id="e.trabajosamente" class="hw"><span class="sc">Trabajosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalisód, sa dagcóng caculían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabajoso</span>. = <span lang="ceb">Malisód. * Ang may <span class="corr" id="xd31e187336" title="Fuente: cabilíng̃an">cabilínggan</span>. * Masaquéton, saquétan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabal</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa mg̃a lansang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabamiento</span>. V. <i><a href="#e.trabadura">Trabadura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabanco</span>. = <span lang="ceb">Pangcol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabar</span>. = <span lang="ceb">Paghiósa, paglang̃áquit. * Pagtibóoc sa bino, sa tubig, &c. * Paglíbac libac. * <span class="corr" id="xd31e187371" title="Fuente: Palális">Paglális</span> lalis. * Pagbáat sa mg̃a tiil sa mg̃a cabayo. * Paglíng̃ig sa ng̃ipon sa mg̃a gabas -arón masáyon ang paggábas. * Pagcúyot, pagcóha, pagcópot, pagdácop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabazon</span>. V. <i><a href="#e.trabadura">Trabadura</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabe</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a dagcó ug hatáas ng̃a igalang̃áquit sa mg̃a bongbong ug sa mg̃a salog sa -mg̃a baláy, sa mg̃a Singbahán, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabea</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a hatáas ng̃a guibísti, sa canhing tiempo, sa mg̃a hari ug sa mg̃a hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabilla</span>. = <span lang="ceb">Tinábas sa panápton con sa panit ng̃a guitáor sa mg̃a medias ng̃a oaláy tiílan ug sa daplin -sa mg̃a paa sa mg̃a calsones, arón pagasúlan sa mg̃a tiil, ó arón díli malólho sa -dapit sa <span class="corr" id="xd31e187411" title="Fuente: itaáas">itáas</span> ang maong mg̃a medias ug mg̃a calson.</span> -<span class="pageNum" id="pb334">[<a href="#pb334">334</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabon</span>. = <span lang="ceb">Singsing ng̃a pothao ng̃a itáor sa mang̃a tiil sa mg̃a cabayo, &c., arón managpuyó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabuca</span>. = <span lang="ceb">Bomba ng̃a isalibáy sa yota sa pagbúhi canía, ug matonóg maíng̃on sa pagtonóg sa usá ca pusil ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabucacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóloc, pagcagobót. * Pagcasayóp sa pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabucador</span>. = <span lang="ceb">Ang nagabóloc, ang magagobót. * Ang mabóloc, ang masayóp sa iang pagsuguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabucante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabucar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóloc, paggobót. * Pagsayóp sa pagpamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabucazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóhi, tonóg <span class="corr" id="xd31e187471" title="Fuente: so">sa</span> pusil ng̃a hamóbo, sa trabuco. * Calisór, casáquit cagóol ng̃a calit, ahat, ng̃a oalá paabóton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trabuco</span>. = <span lang="ceb">Pusil ng̃a hamóbo sa dagcóng bába.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tracamundana</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáilo, pagcataguílis sa mg̃a tolotagídyot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traccion</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e187500" title="Fuente: Pogcadála">Pagcadála</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tracista</span>. = <span lang="ceb">Ang magahúna húna sa bisan onsang buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tracto</span>. = <span lang="ceb">Túig ng̃a moágui ug ng̃a miágui na. * Pang̃adyéon ng̃a guipang̃ádye sa ng̃a Padre ng̃a nanagmisa sa pagcacálang sa -Epístola ug sa Evangelio, sa obán ng̃a mg̃a adlao sa tagsa ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tradicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíto lito.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tradicional</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa paglíto lito.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tradicionalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalíto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traduccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahóbad, pagcahúar, pagcalóoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traducir</span>. = <span lang="ceb">Paghúbad, paghóar. * Pagbálhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traductor</span>. = <span lang="ceb">Maghuhúbar, maghuhúar, ang magahúbar sa mg̃a polong sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traedizo</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo ng̃a pagadád-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magadála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traer</span>. = <span lang="ceb">Pagdála. * Pagpahátur, pagcábig.</span> -</p> -<p id="e.trafagador" class="hw"><span class="sc">Trafagador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatigáyon sa mg̃a pagcomersio. * Ang guisamócan sa daghan ng̃a mg̃a buhat -ug mg̃a hulusáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trafagante</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.trafago" class="hw"><span class="sc">Tráfago</span>. = <span lang="ceb">Pagcapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya. * Cadaghánan sa libang ug mg̃a buhat ng̃a macasámoc ug macabórlay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trafagon</span>. V. <i><a href="#e.trafagador">Trafagador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trafalmejo</span>. = <span lang="ceb">Cásing casíng̃an. * Maísog, ang díli mahárloc ug matáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traficacion</span>. V. <i><a href="#e.trafago">Tráfago</a></i> hasta <i lang="ceb">cadaghánan</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traficante</span>. V. <i><a href="#e.trafagador">Trafagador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traficar</span>. = <span lang="ceb">Pagcomersio, pagpatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tráfico</span>. V. <i><a href="#e.trafago">Tráfago</a></i> hasta <i lang="ceb">cadaghánan</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tragacanta</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tragacete</span>. = <span lang="ceb">Hing̃aníban sa mg̃a moros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tragadero</span>. V. <i><a href="#e.esofago">Esófago</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tragador</span>. = <span lang="ceb">Hing̃áon caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tragahombres</span>. V. <i><a href="#e.perdonavidas">Perdonavidas</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tragaldabas</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a hing̃áon uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tragaleguas</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a magalacát guihápon sa madalí caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tragaluz</span>. = <span lang="ceb">Talambóan sa mg̃a atóp, &c., ng̃a pagaaguían sa calámdag.</span> -</p> -<p id="e.tragamallas" class="hw"><span class="sc">Tragamallas</span>. = <span lang="ceb">Hing̃áon caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tragantada</span>. = <span lang="ceb">Pagínom ng̃a dagcó sa macaúsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traganton</span>. V. <i><a href="#e.tragamallas">Tragamallas</a></i>. * <span lang="ceb">Tiglámoy. * Pagcatolón ng̃a malisód guican sa cahárloc, sa calísang, sa cacúlba, sa -casáquet. * Pagcalisód sa pagtúo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tragar</span>. = <span lang="ceb">Pagtolón. * Paglámoy. * Pagtághap, pagtóo sa bisan onsa, sa oalá pa omábot. * Pagcágon -cagon, pagtábon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tragazon</span>. = <span lang="ceb">Pagcáon ng̃a labí sa casaráng̃an.</span> -<span class="pageNum" id="pb334a">[<a href="#pb334a">334</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Tragedia</span>. = <span lang="ceb">Dula ng̃a masolóbon. * Bisan onsa ng̃a malisód, ng̃a macasáquet, <span class="corr" id="xd31e187791" title="Fuente: macayúgot">macayógot</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tragedioso</span>. V. <i><a href="#e.tragico">Trágico</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trágicamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaanógon, sa pagcaaláot, sa pagcalisód caáyo, sa daútan ng̃a palad.</span> -</p> -<p id="e.tragico" class="hw"><span class="sc">Trágico</span>. = <span lang="ceb">Anógon, aláot, sa oaláy palar, malisód uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tragicomedia</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa dula.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trago</span>. = <span lang="ceb">Pagínom, pagcaínom. * Daótan ng̃a palar, calisód, cagóol, casáquet ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tragon</span>. = <span lang="ceb">Hing̃áon caáyo, tiglámoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tragonería</span>. = <span lang="ceb">Batásan sa pagcáon caáyo. * Pagcaolítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tragonía</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabúrhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traida</span>. = <span lang="ceb">Pagcadála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traido</span>. = <span lang="ceb">Ang dugay dugay na. * Bisti ng̃a guibísti ug dolodáan na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traidor</span>. = <span lang="ceb">Burhíon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traidoramente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabúrhi.</span> -</p> -<p id="e.trailla" class="hw"><span class="sc">Trailla</span>. = <span lang="ceb">Lubid, pising magamáy. * Pisi ng̃a igahocót sa mg̃a iró. * Pangcol. * Capandáyan sa -pagpátag sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traillar</span>. = <span lang="ceb">Pagpátag, pagdatág sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trainel</span>. = <span lang="ceb">Sologóon sa cagon cagon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traite</span>. = <span lang="ceb">Pagcahínlo sa mg̃a panápton ng̃a nanagbítay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traje</span>. = <span lang="ceb">Pagcabisti ng̃a caugalíng̃on sa tagsa ca táuo, con sa mulópio sa tagsa ca longsod -con probinsia. * Bisti ng̃a tuman sa usá ca babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trajear</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa usá ca táuo sa mg̃a bisti ng̃a tuman ug ng̃a ang̃ay canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trajin</span>. V. <i><a href="#e.trafago">Tráfago</a></i> hasta <i lang="ceb">cadaghánan</i>. * V. <i><a href="#e.trajino">Trajino</a></i>. -</p> -<p id="e.trajinante" class="hw"><span class="sc">Trajinante</span>. = <span lang="ceb">Ang magadála sa mg̃a balígya cutub sa usá ca longsod sa lain ng̃a longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trajinar</span>. = <span lang="ceb">Pagdála dala sa mg̃a balígya cutub sa usá ca longsod sa lain ng̃a longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trajinería</span>. V. <i><a href="#e.trajino">Trajino</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trajinero</span>. V. <i><a href="#e.trajinante">Trajinante</a></i>. -</p> -<p id="e.trajino" class="hw"><span class="sc">Trajino</span>. = <span lang="ceb">Pagcadála dala sa mg̃a balígya cutub sa usá ca longsod sa lain ng̃a longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tralla</span>. = <span lang="ceb">Pisi, lubid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trama</span>. = <span lang="ceb">Holog. * Limbong ng̃a icadáot sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tramador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabútang sa holog sa mg̃a hablon. * Ang magapatigáyon sa mg̃a paglímbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tramar</span>. = <span lang="ceb">Pagándam sa holog sa mang̃a hablon. * Pagpatigáyon sa mg̃a paglímbong ng̃a icadáot -sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trámite</span>. = <span lang="ceb">Pagcaágui sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar. * Tagsa ca patigáyon sa bisan onsang hulusáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tramo</span>. = <span lang="ceb">Bahin sa bisan onsa. * Hunta hunta sa mg̃a hagdanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tramojo</span>. = <span lang="ceb">Bináat, bugcus ng̃a diótay sa trigo, &c., sa paggálab na. * Ang dagámi sa trigo, &c., -ng̃a guibáat sa mg̃a bugcus sa maong trigo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tramontana</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a amíhan. * Pagpalábi labi.</span> -</p> -<p id="e.tramontano" class="hw"><span class="sc">Tramontano</span>. = <span lang="ceb">Ang tua sa luyo sa mg̃a caboquílan.</span> -</p> -<p id="e.tramontar" class="hw"><span class="sc">Tramontar</span>. = <span lang="ceb">Pagádto sa luyo sa mg̃a caboquílan. * Pagsálop sa adlao, cay magasalípod sa mg̃a cabuquílan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tramoya</span>. = <span lang="ceb">Máquina sa pagpaquíta sa mg̃a dula sa bisan onsa ng̃a cating̃aláhan. * Limbong ng̃a -pagaíngnon ng̃a maáyong buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tramoyista</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat sa mg̃a tramoya. * Malilímbong, malimbóng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trampa</span>. = <span lang="ceb">Lit-ag. * Pultahán ng̃a pagabuháton sa mg̃a salog sa mg̃a baláy con sa yota, ng̃a -alaguían sa mg̃a pensa con sa mg̃a solód sa ilálom sa yota. * Limbong ng̃a icadáot -sa isigcatáuo. * Otang ng̃a pagabáyan bayánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trampal</span>. = <span lang="ceb">Danao, cayanáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trampantojo</span>. = <span lang="ceb">Limbong sa pagdáot sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trampeador</span>. = <span lang="ceb">Ang magalímbong sa iang mg̃a pagótang.</span> -<span class="pageNum" id="pb335">[<a href="#pb335">335</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Trampear</span>. = <span lang="ceb">Pagótang sa paggámit sa mg̃a polong ng̃a malilímbong, sa mg̃a bacac. * Paglímbong -sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trampilla</span>. = <span lang="ceb">Talambóan ng̃a diótay ng̃a pagabuháton sa mg̃a salog sa itáas sa mg̃a baláy, arón -hilng̃on cutub dihá ang musulúd sa silong ug sa mg̃a solód sa obus. * Panápton ng̃a -igatábon sa si-si sa mg̃a calson sa dapit sa atubáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trampista</span>. = <span lang="ceb">Bacácon, malimbóng̃on, malilímbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tramposo</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang magalímbong sa mg̃a pagsugál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tranca</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a ibalábag dapit sa sulúd sa pagtranca sa tacop sa pultahán ug sa mg̃a talambóan. -* Balítang, <span class="corr" id="xd31e188142" title="Fuente: lucub">locob</span>, ilulúcob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trancada</span>. V. <i><a href="#e.trancazo">Trancazo</a></i> y <i><a href="#e.tranco">Tranco</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trancanil</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a malíg-on ng̃a igalang̃águit sa cubierta, sa salog sa sacayán ug sa mg̃a -quilid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trancar</span>. V. <i><a href="#e.atrancar">Atrancar</a></i>. -</p> -<p id="e.trancazo" class="hw"><span class="sc">Trancazo</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc ng̃a guipócpoc sa tranca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trance</span>. = <span lang="ceb">Cahigayónan sa icadáot. * Tiempo ng̃a catapúsan sa quinabúhi ug harúul na sa comatáyon.</span> -</p> -<p id="e.tranco" class="hw"><span class="sc">Tranco</span>. = <span lang="ceb">Lacang ng̃a hatáas. * Ang ganháan sa pultahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tranchete</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan ng̃a pagagamíton sa mg̃a sapatero sa pagbúhat ug sa pagáyo sa mg̃a sapín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trangallo</span>. = <span lang="ceb">Pangcol, tangcol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tranquera</span>. = <span lang="ceb">Alad sa mg̃a bogsoc ng̃a malíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tranquero</span>. = <span lang="ceb">Bató ng̃a sinápsap sa pagbútang sa mg̃a pultahán ug sa mg̃a talambóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tranquilamente</span>. = <span lang="ceb">Sa maáyong pagcabútang, sa pagcahúsay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tranquilar</span>. = <span lang="ceb">Paghúsay, pagáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tranquilidad</span>. = <span lang="ceb">Maáyong pagcabútang, cadáit. * Pagpahamórlay, pagpahóoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tranquilizar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahínay sa boot sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tranquilo</span>. = <span lang="ceb">Ang mahamútang ug maáyo, ang maháoan sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tranquilla</span>. = <span lang="ceb">Limbong, pagcalaláng sa pagcúha sa tuyo ng̃a <span class="corr" id="xd31e188264" title="Fuente: quipanghináot">guipanghináot</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trans</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín: sa luyo, sa licód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Transaccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasábot ng̃a caugalíng̃on ug tinúyo sa mg̃a táuo ng̃a nanaglális lalis, con may -capolong̃ánan ba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Transbordar</span>. = <span lang="ceb">Paglálin sa lulan sa usá ca sacayán sa lain ng̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tránseat</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín: maáyo man lagui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Transeunte</span>. = <span lang="ceb">Domolóong, ang muhápit, muágui lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Transido</span>. = <span lang="ceb">Ang guibógtas, ang guicasaquétan, ang guicayógtan, ang guicalísdan. * Hicáoan, daguinótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Transigir</span>. = <span lang="ceb">Pagsábot sa mang̃a táuo ng̃a may capolong̃ánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Transitar</span>. = <span lang="ceb">Pagbiaje, paglacát sa mg̃a calongsóran, sa paghápit hapit sa mg̃a halapítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Transitivo</span>. = <span lang="ceb">Ang moágui sa usá ca táuo sa lain ng̃a <span class="corr" id="xd31e188334" title="Fuente: táno">táuo</span>.</span> -</p> -<p id="e.transito" class="hw"><span class="sc">Tránsito</span>. = <span lang="ceb">Pagcaágui cutub sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar. * Túig ng̃a guitagál sa paghunóng -sa táuo ng̃a magabiaje. * Alaguían sa bisan diin. * Pagcabálhin sa usá ca pagcabútang sa lain ng̃a pagcabútang. * Ang camatáyon sa mg̃a matárong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Transitoriamente</span>. = <span lang="ceb">Sa ibábao lang, sa oaláy pagpamátng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Transitorio</span>. = <span lang="ceb">Ang malágmit caáyo, ang díli madúgay, ang madalí matápus, matibáoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tranzadera</span>. = <span lang="ceb">Pagcasalápid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tranzar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tranzon de tierra</span>. = <span lang="ceb">Ang yota ng̃a pagabuhátan sa tagsa ca magbabáol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trapa</span>. = <span lang="ceb">Banhang dagcó, pagsínggit. * <span class="corr" id="xd31e188392" title="Fuente: Cacaparían">Caparían</span> sa mg̃a religioso ng̃a guing̃álan de la Trapa.</span> -<span class="pageNum" id="pb335a">[<a href="#pb335a">335</a>]</span></p> -<p id="e.trapacear" class="hw"><span class="sc">Trapacear</span>. = <span lang="ceb">Paglímbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trapacería</span>. V. <i><a href="#e.trapaza">Trapaza</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trapacero</span>. V. <i><a href="#e.trapacista">Trapacista</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trapacete</span>. = <span lang="ceb">Libro ng̃a pagasulátan sa salapí ng̃a ihátag tong̃ód sa tobo ug sa mg̃a manggar ng̃a -ibalígya.</span> -</p> -<p id="e.trapacista" class="hw"><span class="sc">Trapacista</span>. = <span lang="ceb">Bacácon, malilímbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trapajo</span>. = <span lang="ceb">Tinábas sa panápton ng̃a noog ug guisi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trapajoso</span>. = <span lang="ceb">Ang guibúhat sa mg̃a noog, ang nagadála sa bisti ng̃a guisi ug sa mg̃a noog.</span> -</p> -<p id="e.trapala" class="hw"><span class="sc">Trápala</span>. = <span lang="ceb">Banhang dagcó, pagcasínggit. * Ang bilanggóan. * Batásan sa pagpamólong caáyo, sa -oaláy hingtúngdan. * Táuo ng̃a hinuguilánon uyámot, sa oaláy cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trapalear</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong caáyo, sa oaláy cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trapalon</span>. V. <i><a href="#e.trapala">Trápala</a></i> desde <i lang="ceb">táuo</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trápana</span>. = <span lang="ceb">Presóhan, bilanggóan.</span> -</p> -<p id="e.trapaza" class="hw"><span class="sc">Trapaza</span>. = <span lang="ceb">Limbong ng̃a malaláng̃on ng̃a icadáot sa isigcatáuo sa mg̃a balígya ng̃a pagapalíton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trapazar</span>. V. <i><a href="#e.trapacear">Trapacear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trape</span>. = <span lang="ceb">Sapao sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trapecio</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a may opát ca nauong ng̃a díli topóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e188512" title="Fuente: Ttapense">Trapense</span>. = <span lang="ceb">Padreng religioso sa Trapa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trapería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan <span class="corr" id="xd31e188524" title="Fuente: ra">sa</span> mg̃a noog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trapero</span>. = <span lang="ceb">Ang magadaguínot ug magapólot sa mg̃a cadalánan ug sa mg̃a cabaláyan sa mg̃a noog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trapicio</span>. = <span lang="ceb">Camaáyo ng̃a obos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e188543" title="Fuente: Trappillo">Trapillo</span> (de). = <span lang="ceb">Sa bisti sa matagádlao, sa oaláy dayan dayan ug cuti cuti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trapiche</span>. = <span lang="ceb">Máquina sa pagpíga sa tobó ng̃a icabúhat sa asúcar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trapisonda</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay ng̃a guiubánan sa mg̃a pagsínggit ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trapo</span>. = <span lang="ceb">Tinábas sa panápton ng̃a noog. * Ang mg̃a layág sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traque</span>. = <span lang="ceb">Botó, tonóg sa bomba, luthang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e188579" title="Fuente: Tráquer">Tráquea</span>. = <span lang="ceb">Alaguían sa tutúnlan, sa pagguinháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traquear</span>. = <span lang="ceb">Pagbánha. * Paglo-gó sa bino, sa tubig, &c., sa surlánan. * Pagópod opod sa pagbúhat -sa bisan onsa. * Paghícap, pagcúbil sa nacadághan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traqueo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabotó, tonóg ng̃a canúnay sa mang̃a luthang. * Pagcalíhoc sa bisan onsa ng̃a guilálin -ug guibálhin cutub sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traquido</span>. = Idem hasta <i lang="ceb">pagcalíhoc</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tras</span>. = <span lang="ceb">Sa oláhi, sa pagcasonód, sa licód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasalcoba</span>. = <span lang="ceb">Ang solód ng̃a sonód sa solód ng̃a guibutáng̃an sa higdáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasalpino</span>. V. <i>Trasmontano</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasanteayer</span>. V. <i>Anteanteayer</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasañejo</span>. = <span lang="ceb">Ang capin sa toló ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasca</span>. = <span lang="ceb">Tinábas sa panit ng̃a mabága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trascabo</span>. V. <i><a href="#e.traspie">Traspié</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trascanton</span>. = <span lang="ceb">Ang bató ng̃a dagcó ng̃a ipadápat sa mg̃a esquina arón díli onta mang̃adáot. * Táuo -ng̃a andam sa pagbála sa ipabála onta canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trascartarse</span>. = <span lang="ceb">Pagoláhi sa dahon sa baraja ng̃a guipacaíng̃on ng̃a moóna onta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trascarton</span>. = <span lang="ceb">Pagoláhi sa dahon sa baraja ng̃a pagadaógan onta, ug pagóna sa pagapildíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trascendencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaámbit sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagcabátid, pagcatalínis sa buot, -pagcasonód sa bisan onsa sa mg̃a guinsóndan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trascendental</span>. = <span lang="ceb">Ang moábot sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trascendente</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang moágui sa lugar ng̃a dapit ng̃anhi, sa lugar ng̃a dapit ng̃adto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trascender</span>. = <span lang="ceb">Pagágui sa dapit ng̃adto ang anáa sa dapit ng̃anhi. * Pagámbit. * Paghómot. * Pagsábot sa pagcasáyon.</span> -<span class="pageNum" id="pb336">[<a href="#pb336">336</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Trascendido</span>. = <span lang="ceb">Ang mosábot sa madalí cay matalínis ang iang húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trascolar</span>. = <span lang="ceb">Pagsála sa mg̃a ilímnon, sa mg̃a tambal, &c. * Pagágui sa dugá sa laoas sa mg̃a bohó -ug diótay sa maong laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasconejarse</span>. = <span lang="ceb">Pagbílin sa mg̃a langgam, sa mg̃a mananáp, sa oláhi sa mg̃a ayam ng̃a nanagápas caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trascordarse</span>. = <span lang="ceb">Paghicalimót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trascoro</span>. = <span lang="ceb">Ang lugar ng̃a sonód sa coro sa mg̃a Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trascorral</span>. = <span lang="ceb">Ang lugar ng̃a sonód sa mg̃a coral, sa mg̃a alad. * Ang sampot, ang ililíngcod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trascribir</span>. = <span lang="ceb">Paghúar sa mg̃a sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trascuarto</span>. = <span lang="ceb">Ang solód ng̃a sonód sa solód ng̃a labíng maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trascurso</span>. = <span lang="ceb">Pagcaágui agui sa tiempo, sa túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasdós</span>. = <span lang="ceb">Ang nauong sa mg̃a bató ng̃a ilubóng sa mg̃a cóta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasdosear</span>. = <span lang="ceb">Paglíg-on sa mg̃a bongbong, &c., sa dapit sa licór.</span> -</p> -<p id="e.trasegador" class="hw"><span class="sc">Trasegador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabálhin, ang magalálin sa mg̃a butang. * Ang magasácot.</span> -</p> -<p id="e.trasegar" class="hw"><span class="sc">Trasegar</span>. = <span lang="ceb">Paglálin, pagbálhin sa mg̃a butang. * Pagsácot. * Paghúad sa bino, sa tubig, &c., -sa usá ca surlánan sa lain ng̃a surlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traseñalador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabálhin sa bisan onsang marca con timáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traseñalar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálhin sa bisan onsang timáan con marca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasera</span>. = <span lang="ceb">Licód. * Sampot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasero</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Guinicánan, guisóngdan, tigúlang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasferidor</span>. V. <i><a href="#e.trasegador">Trasegador</a></i> hasta <i lang="ceb">butang</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasferir</span>. V. <i><a href="#e.trasegar">Trasegar</a></i> hasta <i lang="ceb">pagsácot</i>. * <span lang="ceb">Pagtógot sa bisan cansa sa iang gahóm ug sa bisan onsa, sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasfigurable</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mabálhin sa usá ca dagoay sa lain ng̃a dagoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasfiguracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálhin sa usá ca dagoay sa lain ng̃a dagoay. * Pagcabálhin sa dagoay sa atong -Guinóong Jesucristo sa buquir ng̃a Tabór, sa atubáng̃an ni S. Pedro, ni San Juan ug -ni Santiago.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasfigurarse</span>. = <span lang="ceb">Pagbálhin sa dagoay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.trasfixion" class="hw"><span class="sc">Trasfixion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasámar sa pagcalápus, pagcalágbas. * Mg̃a casáquet ni María Santísima.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasfixo</span>. = <span lang="ceb">Linágbas, ang guisamálan sa pagcalápus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasflorar</span>. = <span lang="ceb">Paghúar sa bisan onsang pintal ng̃a pasihágon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasflorear</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e188906" title="Fuente: Paagpíntal">Pagpíntal</span> sa ibábao sa buláoan con sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasformacion</span>. <span class="corr" id="xd31e188914" title="Ausente en la fuente">V. </span><i>Trasfiguracion</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasformador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabálhin sa dagoay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasformar</span>. V. <i>Trasfigurar</i>. * <span lang="ceb">Pagbálhin sa gaoi, sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasfregar</span>. V. <i><a href="#e.estregar">Estregar</a></i>. -</p> -<p id="e.trasfretano" class="hw"><span class="sc">Trasfretano</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa tabóc, sa luyo ng̃a dapit ng̃adto sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trásfuga</span>. = <span lang="ceb">Lomalágueu, ang nalágueu.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trásfugo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasfundicion</span>. V. <i><a href="#e.trasfusion">Trasfusion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasfundir</span>. = <span lang="ceb">Paghúad sa bino, &c., sa mahínay hinay, sa usá ca surlánan. * Pagámbit.</span> -</p> -<p id="e.trasfusion" class="hw"><span class="sc">Trasfusion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaámbit, pagcaambítan. * Pagcahúar sa bino, &c., sa mahínay hinay, sa usá ca surlánan -sa lain ng̃a surlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasgo</span>. = <span lang="ceb">Batang cundátan, ng̃a díli mahamútang. * Balbal, asoang.</span> -</p> -<p id="e.trasgresion" class="hw"><span class="sc">Trasgresion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalípas, pagcalápas, pagcatalápas, pagcasálang, díli pagtúman sa catungdánan.</span> -<span class="pageNum" id="pb336a">[<a href="#pb336a">336</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasgresor</span>. = <span lang="ceb">Ang malipáson, ang malapáson, ang magatalápas, ang magasálang, ang díli magatúman -sa mg̃a tulumánon sa mg̃a sogo ug sa catungdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasguear</span>. = <span lang="ceb">Pagpanigíng̃on sa mg̃a pagbánha sa mg̃a balbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasguero</span>. = <span lang="ceb">Ang magapanigíng̃on sa mg̃a buhat ug mg̃a pagbánha sa mg̃a balbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trashoguero</span>. = <span lang="ceb">Ang puthao ng̃a halagpád ng̃a guitápot sa bongbong sa dapóg arón díli masónog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trashojar</span>. = <span lang="ceb">Pagágui agui sa mg̃a dahon sa mg̃a libro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trashumante</span>. = <span lang="ceb">Hayúpan ng̃a magabálhin balhin, sa lugar ng̃a calán-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trashumar</span>. = <span lang="ceb">Pagágui sa mg̃a hayúpan sa usá ca lugar ng̃a calán-an, sa lain ng̃a lugar.</span> -</p> -<p id="e.trasiego" class="hw"><span class="sc">Trasiego</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálhin, pagcalálin sa mg̃a butang. * Pagcahúar sa mg̃a ilímnon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasijado</span>. = <span lang="ceb">Maníoang caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traslacion</span>. V. <i><a href="#e.trasiego">Trasiego</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcahúbar sa mg̃a sulat ug sa mg̃a polong sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a <span class="corr" id="xd31e189084" title="Fuente: pinamólog">pinamólong</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasladacion</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasladante</span>. = <span lang="ceb">Ang magabálhin, ang magalálin sa mg̃a butang. * Ang magahúad sa mg̃a pinamólong. * -Ang magahúar sa mg̃a sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasladar</span>. V. <i>Trasegar.</i> * <span lang="ceb">Paghóbar sa mg̃a polong sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong. * Paghúar sa -mg̃a sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traslado</span>. = <span lang="ceb">Hinúad sa bisan onsang sulat. * Pagcasáma, pagcaíng̃on, panigíngnan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traslaticiamente</span>. = <span lang="ceb">Sa cahológan ng̃a díli macaígo sa mg̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traslaticio</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a may cahológan ng̃a lain sa caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traslativo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traslato</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasloar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyeg sa bisan onsa ng̃a labí sa casaráng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traslúcido</span>. = <span lang="ceb">Masíhag, matín-ao, masínao caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasluciente</span>. = <span lang="ceb">Ang masíhag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traslucirse</span>. = <span lang="ceb">Pagsíhag. * Pagtáhap.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traslumbramiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcasuláo. * Pagcaoalá sa bisan onsa sa madalí, tong̃ód sa pagcalágmit sa pagágui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasluz</span>. = <span lang="ceb">Ang sugá ng̃a moágui sa bisan onsa ng̃a masíhag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasmallo</span>. = <span lang="ceb">Layá ng̃a mahínag, ng̃a guitapótan sa lain ng̃a mg̃a bohó ng̃a mabános banos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasmano</span> (á). = <span lang="ceb">Sa holohalayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasmañana</span>. = <span lang="ceb">Damlag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasmarino</span>. V. <i><a href="#e.trasfretano">Trasfretano</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasmatar</span>. = <span lang="ceb">Pagpanghináot ng̃a muóna ang camatáyon sa lain, sa caugalíng̃on ng̃a camatáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasmigracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalálin sa pinuyánan.</span> -</p> -<p id="e.trasmigrar" class="hw"><span class="sc">Trasmigrar</span>. = <span lang="ceb">Paglálin sa pinuyánan, sa longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasminar</span>. = <span lang="ceb">Paglacát sa ilálom sa yota. * Pagbahó, paghómot caáyo. * Pagtáslop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasmisible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang itógot ug ibílin sa lain.</span> -</p> -<p id="e.trasmision" class="hw"><span class="sc">Trasmision</span>. = <span lang="ceb">Pagcatógot, pagcabílin sa bisan onsa sa lain.</span> -</p> -<p id="e.trasmitir" class="hw"><span class="sc">Trasmitir</span>. = <span lang="ceb">Pagtógot, pagbílin, paghátag sa lain, sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasmontar</span>. V. <i><a href="#e.tramontar">Tramontar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasmota</span>. = <span lang="ceb">Ilímnon ng̃a magáma sa mg̃a ubas ng̃a piníga na, ng̃a hinolóman sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasmudar</span>. V. <i><a href="#e.trasegar">Trasegar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasmutable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang balhínon sa usá ca pagcabútang sa lain ng̃a pagcabútang.</span> -</p> -<p id="e.trasmutacion" class="hw"><span class="sc">Trasmutacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálhin sa usá ca pagcabútang sa lain ng̃a pagcabútang.</span> -</p> -<p id="e.trasmutar" class="hw"><span class="sc">Trasmutar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálhin sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.</span> -<span class="pageNum" id="pb337">[<a href="#pb337">337</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasmutativo</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa pagbálhin sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasmutatorio</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasnochada</span>. = <span lang="ceb">Ang gabíy ng̃a guinsóndan sa adlao ng̃a nagaatúbang. * Pagcatucáo, pagcahócao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasnochado</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáot, ang napán-os, cay guiaguían sa usá ca gabíy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasnochador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatucáo, ang nagahúcao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasnochar</span>. = <span lang="ceb">Paghúcao, pagtucáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasnombrar</span>. = <span lang="ceb">Pagtagílis sa mg̃a ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasnominacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatagílis sa mg̃a ng̃alan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasoir</span>. = <span lang="ceb">Pagbalíng̃ag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasojado</span>. = <span lang="ceb">Ang guilagóman sa mg̃a matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasoñar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamatúod sa díli matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traspadano</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa luyo sa subá ng̃a guing̃álan ug Pó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traspalar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálhin sa bisan onsa, sa pala.</span> * V. <i><a href="#e.trasegar">Trasegar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traspapelarse</span>. = <span lang="ceb">Pagoalá sa mg̃a papel.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasparencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcasíhag, pagcatín-ao, pagcasínao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasparentarse</span>. = <span lang="ceb">Pagágui sa sugá sa bisan onsang masíhag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasparente</span>. = <span lang="ceb">Masíhag, matín-ao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traspasacion</span>. V. <i><a href="#e.trasmision">Trasmision</a></i>. -</p> -<p id="e.traspasamiento" class="hw"><span class="sc">Traspasamiento</span>. V. <i><a href="#e.trasgresion">Trasgresion</a></i>. * <span lang="ceb">Casáquet, cagóol, calisód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traspasar</span>. V. <i><a href="#e.trasegar">Trasegar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagágui sa onáhan. * Paglában sa mg̃a subá, pagtabóc. * Pagágui pagopód. * Poglágbas, -pagsámad sa pagcalápos. * Pagcalóoy, pagpoáng̃od. * Paggóol, pagpasáquet, pagpalisód. -* Paglápas, pagtalápas, paglípas, díli pagtúman sa mg̃a tolománon, sa mg̃a sugo ug -sa mg̃a catungdánan. * Paglabí sa casaráng̃an.</span> * V. <i><a href="#e.trasmitir">Trasmitir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traspaso</span>. V. <i><a href="#e.trasmision">Trasmision</a></i> y <i><a href="#e.traspasamiento">Traspasamiento</a></i> desde <i lang="ceb">casáquet</i>, y <i><a href="#e.trasgresion">Trasgresion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traspeinar</span>. = <span lang="ceb">Pagsúrlay pagopód sa guisúrlay na ng̃a daan.</span> -</p> -<p id="e.traspie" class="hw"><span class="sc">Traspié</span>. = <span lang="ceb">Pagcadalín-as. * Limbong, pagcalaláng sa mg̃a nanagáoay sa pagcadámag, sa pagpócan -sa caáoay, sa contra.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traspillarse</span>. = <span lang="ceb">Pagníoang, paglúya caáyo, pagoalá sa cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traspintar</span>. = <span lang="ceb">Pagábot sa batoc sa guihúlat, sa guipaábot. * Pagsíhag sa licód sa guisúlat con sa -guipíntal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traspirable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang mahung̃áo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traspiracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahung̃áo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traspirar</span>. = <span lang="ceb">Paghung̃áo.</span> -</p> -<p id="e.trasplantar" class="hw"><span class="sc">Trasplantar</span>. = <span lang="ceb">Paglálin sa mg̃a tanóm.</span> * V. <i><a href="#e.trasmigrar">Trasmigrar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasplante</span>. = <span lang="ceb">Pagcalálin sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasponedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magabálhin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasponer</span>. V. <i><a href="#e.trasegar">Trasegar</a></i> y <i><a href="#e.trasplantar">Trasplantar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagsalípod sa bisan cansa sa obán ng̃a nagasolóng canía. * Pagsálop sa adlao, sa bulan -ug sa mg̃a bitóon.</span> -</p> -<p id="e.trasportacion" class="hw"><span class="sc">Trasportacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálhin sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibutáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasportamiento</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagcapógdao, pagcaoalá sa mg̃a balatían ug sa buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasportar</span>. V. <i><a href="#e.trasegar">Trasegar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagoalá sa boot, sa mg̃a balatían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasporte</span>. V. <i><a href="#e.trasportacion">Trasportacion</a></i>. * <span lang="ceb">Sacayán ng̃a pagalulánan sa mg̃a balon, sa mg̃a bala, &c., ug ng̃a pagasáquian sa -mg̃a soldados, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasportin</span>. = <span lang="ceb">Cama, colchon ng̃a manípis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasposicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálhin sa pagcabótang sa mg̃a polong, sa mg̃a suguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traspuesta</span>. V. <i><a href="#e.trasportacion">Trasportacion</a></i>. * <span lang="ceb">Sooc, looc looc. * Pagcalágueu.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasquilador</span>. = <span lang="ceb">Ang magagónting sa bohóc ug sa balahíbo sa mg̃a mananáp.</span> -<span class="pageNum" id="pb337a">[<a href="#pb337a">337</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasquiladura</span>. = <span lang="ceb">Pagcagúnting sa bohóc sa díli maabánil. * Pagcópos sa bisan onsa, pagcóha sa obán -ng̃a mg̃a bahin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasquilimocho</span>. = <span lang="ceb">Ang guialótan sa bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasquilon</span>. = <span lang="ceb">Pagcagónting sa tagsa ca pagpótol sa gunting. * Ang bahin sa puhónan ng̃a guicáoat -sa pagcalaláng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trastazo</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traste</span>. = <span lang="ceb">Ang tombága, buláoan, salapí, &c., ng̃a guibalábag sa bocton sa mg̃a sesta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasteado</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a traste sa mg̃a tolónggon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasteador</span>. = <span lang="ceb">Cundátan, ang magasáli ug bolobánha sa mg̃a casangcápan, sa mg̃a siya, sa mang̃a catre, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasteante</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam magcáblit sa mg̃a tolónggon ng̃a may mg̃a traste.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trastear</span>. = <span lang="ceb">Pagtáod sa mg̃a traste sa mg̃a sesta, &c. * Pagcóndat. * Pagbolobálhin sa mg̃a casangcápan, -sa mg̃a siya, sa mg̃a catre, &c. * Pagtápoy ug maáyo sa mg̃a coldas sa mg̃a tolónggon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trastejador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaáyo sa mg̃a atóp ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a tesa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trastejadura</span>. V. <i><a href="#e.trastejo">Trastejo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trastejar</span>. = <span lang="ceb">Pagáyo sa mg̃a atóp ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a tesa. * Pagsolóng ug maáyo sa bisan -onsa, arón ayóhon.</span> -</p> -<p id="e.trastejo" class="hw"><span class="sc">Trastejo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáyo sa mg̃a atóp ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a tesa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trastera</span>. = <span lang="ceb">Paga, solód ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a casangcápan ng̃a díli quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trastería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a casangcápan. * Buhat ng̃a díli maáyo, ng̃a hing̃alatáuan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasterminante</span>. = <span lang="ceb">Ang muágui sa caotlánan sa usá ca yota, sa lain ng̃a yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasterminar</span>. = <span lang="ceb">Pagágui, paglípas sa mg̃a caotlánan sa usá ca yuta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trastesado</span>. = <span lang="ceb">Magáhi, matíga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trastienda</span>. = <span lang="ceb">Ang solód ng̃a sonód sa tiendáhan. * Pagcaándam sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasto</span>. = <span lang="ceb">Casangcápan, capandáyan ng̃a daan. * Táuo ng̃a oaláy polós. * Ang espada, ang hing̃aníban -ng̃a guinagámit sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trastornable</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon pagasuhíon, pagatoáng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trastornador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatúang, ang magasúhi.</span> -</p> -<p id="e.trastornadura" class="hw"><span class="sc">Trastornadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcasúhi, pagcatúang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trastornar</span>. = <span lang="ceb">Suhí, tuang, lintóad, tiquíab, ticuang, taquílid. * Pagpúgdao, pagoalá sa buot, sa -mg̃a balatían. * Pagcábig sa cabobót-on sa lain, sa pagsámbag ug paghópo canía. * -Pagbóloc, pagsácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trastorno</span>. V. <i><a href="#e.trastornadura">Trastornadura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trastrabado</span>. = <span lang="ceb">Ang cabayo ng̃a guiputían sa tiil sa toó sa pang̃onáhan ug sa tiil sa oála sa pang̃olahían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e189836" title="Fuente: Trastocamiento">Trastrocamiento</span>. V. <i><a href="#e.trasmutacion">Trasmutacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trastrocar</span>. V. <i><a href="#e.trasmutar">Trasmutar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trastrueco ó Trastrueque</span>. V. <i><a href="#e.trasmutacion">Trasmutacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trastuelo</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a cundátan, ng̃a magabúrlay ug magaaling̃ása.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trastumbar</span>. = <span lang="ceb">Paghólog, <span class="corr" id="xd31e189872" title="Fuente: pagtalíquid">pagtaquílid</span> sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasudadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa casáquet ug calisód sa buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasudar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolosíng̃ot guican sa casaquét, sa caól-ol, sa casáquet, sa calisód, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasudor</span>. = <span lang="ceb">Solosíng̃ot ng̃a guican sa cahárloc, sa calísang, sa calisód, sa cagóol, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasuntar</span>. = <span lang="ceb">Paghúar sa bisan onsang sulat. * Pagsúlat sa bisan onsa, sa pagcaláctur.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasuntativamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahinúad. * Sa pagcaláctud.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasunto</span>. = <span lang="ceb">Hinúad. * Panigíngnan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasustanciacion</span>. V. <i><a href="#e.trasmutacion">Trasmutacion</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcabálhin sa bino ug sa tinápay sa dugó ug sa laoas sa atong Guinóong Jesucristo, -sa pagconsagrar sa mg̃a Padre.</span> -<span class="pageNum" id="pb338">[<a href="#pb338">338</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasustancial</span>. = <span lang="ceb">Ang usá ca butang ng̃a mabálhin sa lain ng̃a botang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasustanciar</span>. V. <i><a href="#e.trasmutar">Trasmutar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasvenarse</span>. = <span lang="ceb">Paggóa sa dugó sa mg̃a caugátan, pagsúba. * Pagágas, pagyabó pagcátag sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasverberacion</span>. V. <i><a href="#e.trasfixion">Trasfixion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasversal</span>. = <span lang="ceb">Ang magalápus. * Caobánan ng̃a díli guican sa pagcaláctod sa guiguicánan: oyóan, igágao, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasverso</span>. = <span lang="ceb">Ang magataquílid, ang mabalábag. * Ang nabalíquig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasverter</span>. = <span lang="ceb">Pagáoas sa bino, &c., cay naponó caáyo ang surlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasvinarse</span>. = <span lang="ceb">Paghonób sa bino sa mg̃a surlánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trasvolar</span>. = <span lang="ceb">Paglupár.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tratable</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon ng̃a pagahúptan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tratado</span>. = <span lang="ceb">Pagcasábot sa bisan onsa. * Sulat ng̃a magaásoy sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.tratador" class="hw"><span class="sc">Tratador</span>. = <span lang="ceb">Ang maquigpasábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tratamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcahópot sa bisan onsa. * Pagcasábot, pagcaatúbang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tratante</span>. V. <i><a href="#e.tratador">Tratador</a></i>. * <span lang="ceb">Ang magapálit sa bisan onsa, sa pagbalígya pagopód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tratar</span>. = <span lang="ceb">Paghópot, pagalíma sa bisan onsa. * Pagcúbil, paghícap. * Pagsuguílon sa pagsábot -sa bisan onsa. * Paghigála, pagábian. * Pagcamaáyo sa bisan cansa. * Pagpálit sa bisan -onsa, sa pagbalígya pagósob. * Pagcúgui sa pagbúhat sa bisan onsa, arón macúha ang -guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trato</span>. = <span lang="ceb">Pagcahópot, pagcaalíma. * <span class="corr" id="xd31e190049" title="Fuente: Pacahigála">Pagcahigála</span>, pagcaábian. * Pagcaamigos ng̃a daótan, sa pagcacamaáyo. * Pagcacomersio, pagcapálit -ug pagcabalígya. * Pagcaámpo, pagcapalándong, pagcahúna húna ng̃a canúnay sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traversa</span>. = <span lang="ceb">Pisi ng̃a guican sa tomóy sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán hasta sa ilang ponóan, hasta -sa ilang tilindúgan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Través</span>. = <span lang="ceb">Pagcataquílid sa bisan onsa. * Casáquet, calisód, cagóol, daótan ng̃a palad.</span> -</p> -<p id="e.travesanyo" class="hw"><span class="sc">Travesaño</span>. = <span lang="ceb">Toong, cahoy ng̃a nabalábag. * Onlánan ng̃a nabalábag sa pagsángcap sa calápdon sa -higdáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Travesar</span>. V. <i>Atravesar</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Travesear</span>. = <span lang="ceb">Pagcúndat. * Pagpuyó sa pagcacamaáyo, pagcaólag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Travesero</span>. = <span lang="ceb">Ang mabalábag.</span> * V. <i><a href="#e.travesanyo">Travesaño</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Travesía</span>. = <span lang="ceb">Pagcahalayó cutub sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar. * Pagcatabóc cutub sa usá ca -baybáyon sa luyo sa dagat. * Pagcabútang sa pagcataquílid sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Travesío</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagaaguían. * Hayúpan ng̃a moágui ug mugóa sa lugar ng̃a may batásan sa -pagpaning̃áon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Travesura</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíhoc, pagcacúndat. * Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna. * Buhat ng̃a daútan -ng̃a tacús ng̃a pagasaoáyon ug castigóhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Travieso</span>. = <span lang="ceb">Ang nabalábag. * Cundátan, ang malíhoc caáyo, ang díli mahamútang. * Ang nagapuyó -sa mg̃a salá sa pagcaólag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trayente</span>. = <span lang="ceb">Ang magadála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Traza</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaónang panigíngnan ng̃a magáma sa húna húna sa táuo ng̃a buot magbúhat sa bisan -onsang baláy, &c. * Alaguían ng̃a guihúna húna sa pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a guipanghináot. -* Dagoay, pagcabótang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trazado</span> (bien ó mal). = <span lang="ceb">Táuo ng̃a ang̃áyan con díli ang̃áyan sa iang laoas, sa iang pagcatíndog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trazador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat ug ang magahúna húna sa panigíngnan sa bisan onsang buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trazar</span>. = <span lang="ceb">Paghúna húna, pagbárlis, pagbúhat sa panigíngnan ng̃a paganóntan sa pagcatíndog sa -usá <span class="pageNum" id="pb338a">[<a href="#pb338a">338</a>]</span>ca baláy, &c. * Paghúna húna sa mg̃a alaguían sa pagdáng̃at sa tuyo ng̃a guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trazo</span>. = <span lang="ceb">Barlis ng̃a icabúhat sa panigíngnan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trazumarse</span>. V. <i><a href="#e.rezumarse">Rezumarse</a></i>. -</p> -</div> -</div> -<div id="ctre" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#ctre.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">TRE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Treballa</span>. = <span lang="ceb">Sabáo, salsa ng̃a magáma sa almendras, sa ajos, sa tinápay, sa mg̃a itlog, sa suca, -sa asúcar ug sa canela.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trébedes</span>. = <span lang="ceb">Sug-ang, gaon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trebejo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang casangcápan con capandáyan ng̃a pagagamíton sa bisan onsang buhat con -tuyo. * Duláan ng̃a pagalipátan sa bisan cansa.</span> -</p> -<p id="e.trebol" class="hw"><span class="sc">Trébol</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a cumpay sa mg̃a hayúpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trece</span>. = <span lang="ceb">Napólo ug toló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trecemesino</span>. = <span lang="ceb">Ang may napólo ug toló ca bulan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trecenario</span>. = <span lang="ceb">Isip sa napólo ug toló ca adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Treceno</span>. = <span lang="ceb">Ang macahíngpit sa isip sa napólo ug toló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trecésimo</span>. = <span lang="ceb">Ang macahíngpit sa isip sa catlóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trecientos</span>. = <span lang="ceb">Tolo ca gatús.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trechel</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa trigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trecho</span>. = <span lang="ceb">Pagcahalayó, cahalayóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trefe</span>. = <span lang="ceb">Ang magamáy, ang manípis, ang mahómoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tregua</span>. = <span lang="ceb">Pagcaóndang, pagcaárang sa pagpang̃óbat. * Pagcapahóoay, pagpahamórlay sa buhat. * -Tagál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Treilla</span>. V. <i><a href="#e.trailla">Trailla</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Treinta</span>. = <span lang="ceb">Catlóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Treintanario</span>. = <span lang="ceb">Isip sa catlóan ca adlao. * Ang mg̃a tulumánon tong̃ód sa mang̃a minatáy, sa catlóan -ca adlao ng̃a nagacasonód sonór.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Treintañal</span>. = <span lang="ceb">Ang may catlóan ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Treintena</span>. = <span lang="ceb">Ang icacatlóan ca bahin, ang usá sa catlóan ca bahin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Treinteno</span>. V. <i><a href="#e.trigesimo">Trigésimo</a></i>. -</p> -<p id="e.tremebundo" class="hw"><span class="sc">Tremebundo</span>. = <span lang="ceb">Macahahárloc, macalilísang.</span> -</p> -<p id="e.tremedal" class="hw"><span class="sc">Tremedal</span>. = <span lang="ceb">Lapócan, cayanáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tremendo</span>. V. <i><a href="#e.tremebundo">Tremebundo</a></i>. * <span lang="ceb">Mabáng̃is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tremente</span>. = <span lang="ceb">Ang magacoróg coróg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trementina</span>. = <span lang="ceb">Tagoc ng̃a guican sa cahoy ng̃a guing̃álan ug Pino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tremer</span>. V. <i><a href="#e.temblar">Temblar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tremés ó Tremesino</span>. = <span lang="ceb">Ang may toló ca bulan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tremó</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan ng̃a ibútang sa libót sa mg̃a salamín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tremolante</span>. = <span lang="ceb">Ang guicáya caya, ang guicáyab cayab sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tremolar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáor, pagbítay sa mg̃a bandela. * Pagcáya caya, pagcáyab cayab sa hang̃in sa bisan -onsa ng̃a guibítay, guihaláyhay, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tremolina</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagóoc sa hang̃in. * Banha, sabá sa mg̃a táuo ng̃a nang̃úndat sila ug <span class="sic" title="Corrección: nanagsínggit">nanasínggit</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tremor</span>. V. <i><a href="#e.temblor">Temblor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trémulamente</span>. = <span lang="ceb">Sa cahárloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tremulante</span>. V. <i><a href="#e.tremulo">Trémulo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tremulento</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.tremulo" class="hw"><span class="sc">Trémulo</span>. = <span lang="ceb">Ang magacoróg coróg, ang cocorógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tren</span>. = <span lang="ceb">Pagcaándam sa mg̃a quinahánglan sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagcaparáyeg, pagcabántog -ng̃a onay ug ang̃ay sa táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trena</span>. = <span lang="ceb">Sinalápir. * Ang salapí ng̃a sinónog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trenado</span>. = <span lang="ceb">Ang magáma sa dagoay sa pagcasinalápid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trencillar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa pisi ng̃a binúhat sa totólo ca lubid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trencillo</span>. = <span lang="ceb">Lubid ng̃a magamáy sa hilo, sa salapí con sa buláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Treno</span>. = <span lang="ceb">Ang binilánggo. * Pagcaagólo ng̃a masolóbon uyámut tong̃ód sa bisan onsang calisód -ng̃a miábot. * Pagagólo ni Jeremías ng̃a profeta.</span> -<span class="pageNum" id="pb339">[<a href="#pb339">339</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Trenque</span>. = <span lang="ceb">Cota ng̃a pagabuháton sa mg̃a subá, arón maláin ang cabahá sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trenza</span>. = <span lang="ceb">Lubid ng̃a binúhat sa totólo ca lubid con hilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trenzado</span>. = <span lang="ceb">Bohóc ng̃a sinalápid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trenzar</span>. = <span lang="ceb">Pagsalápid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Treo</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa layág sa obán ng̃a mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trepa</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃at, pagcatóng̃as. * Dayan dayan ng̃a itápot sa mg̃a sirsir sa mg̃a bisti. -* Limbong, pagcalaláng. * Pagcahámpac, pagcagáid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trepado</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a matámboc. * Calaínan sa dayan dayan sa mg̃a sirsir sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trepador</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="sic" title="Corrección: magadáng̃at">magaáng̃at</span>, ang magatóng̃as, pagaang̃átan, pagatong̃ásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trepanar</span>. = <span lang="ceb">Pagbohó sa bagol bagol sa olo, sa paghíling sa cadáot sa sulúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trépano</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa mg̃a mananámbal sa pagbohó sa bagol bagol sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trepante</span>. = <span lang="ceb">Malimbóng̃on, malaláng̃on, batid.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trepar</span>. = <span lang="ceb">Pagáng̃at, pagtóng̃as. * Pagcuyátot sa mg̃a balágon sa obán ng̃a mg̃a tanóm, sa mg̃a -cota, sa mg̃a cahoy, &c. * Pagdáyan dayan sa mg̃a sidsir sa mg̃a bisti. * Pagbohó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trepidacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacoróg coróg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trépido</span>. V. <i><a href="#e.tremulo">Trémulo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tres</span>. = <span lang="ceb">Toló. * Dajon sa baraja sa toló ca dagoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tresañejo</span>. = <span lang="ceb">Ang may toló ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tresbolillo</span> (al). = <span lang="ceb">Pagtanóm sa mg̃a cahoy sa tinagópat sa pagcaláro, ug sa usá sa talioála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tresdoblar</span>. V. <i><a href="#e.triplicar">Triplicar</a></i>. -</p> -<p id="e.tresdoble" class="hw"><span class="sc">Tresdoble</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a <span class="sic" title="Corrección: guidaghánan">guidághan</span> sa totólo. * Bisan onsa sa tinagótlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tresillo</span>. = <span lang="ceb">Sugál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tresmesino</span>. V. <i>Tremesino</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trestanto</span>. V. <i><a href="#e.tresdoble">Tresdoble</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Treta</span>. = <span lang="ceb">Pagcalaláng, húna húna sa <span class="corr" id="xd31e190682" title="Fuente: mgaáoay">mg̃a aoay</span>, arón daógon nia ang iang aoay, ang iang contra. * Húna húna ng̃a batid, pagcalaláng sa pagdáng̃at sa bisan cansa sa tuyo -ng̃a guipanghináot.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="ctri" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#ctri.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">TRI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Tria</span>. = <span lang="ceb">Pagcasolód ug pagcagóa sa masóbsob sa mg̃a potiócan sa ilang orlan.</span> -</p> -<p id="e.triaca" class="hw"><span class="sc">Triaca</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a maísog caáyo. * Tambal, sumpa ng̃a guican sa maong caráot ng̃a buot ng̃a -pagaayóhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triacal</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm maíng̃on sa gahóm sa triaca.</span> -</p> -<p id="e.triangular" class="hw"><span class="sc">Triangular</span>. = <span lang="ceb">Ang may toló ca nauong ug toló ca tomóy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triangularmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa dagoay sa triángulo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triángulo</span>. V. <i><a href="#e.triangular">Triangular</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triaquera</span>. = <span lang="ceb">Surlánan sa pagtípig sa triaca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód ug paggóa sa macadághan sa mg̃a putiócan sa ilang orlan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triario</span>. = <span lang="ceb">Soldado sa tiempo sa mg̃a romano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tribon</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon sa totólo ca nauong, ng̃a guicoldásan sa coldas sa caoat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tribu</span>. = <span lang="ceb">Ang usá sa mg̃a bahin sa mg̃a mulópio sa tagsa ca longsod. * Banay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tribuente</span>. = <span lang="ceb">Ang muhátag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tribuir</span>. = <span lang="ceb">Paghátag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tribulacion</span>. = <span lang="ceb">Cagóol, casáquet, calisód, cayógot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tribulante</span>. = <span lang="ceb">Ang magapayógot, ang magapasáquet. * Mamomógos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tribular</span>. V. <i><a href="#e.atribularse">Atribularse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tribuna</span>. = <span lang="ceb">Balcon, talambóan sa dapit sa solód sa mg̃a Singbahán. * Tinócod ing̃on sa dagoay sa oalihánan, sa pagpamólong sa cadaghánan.</span> -<span class="pageNum" id="pb339a">[<a href="#pb339a">339</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Tribunado</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcahócom sa mg̃a romano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tribunal</span>. = <span lang="ceb">Hocmánan. * Ang hocom ng̃a magasentensia sa mg̃a capolong̃ánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tribunali</span> (pro). = <span lang="ceb">Mg̃a polong ng̃a linatín: sa hocmánan. * Sa bisti sa pagcahócom. * Sa mg̃a polong -ng̃a ang̃ay sa hocom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tribunicio</span>. V. <i><a href="#e.tribunico">Tribúnico</a></i>. -</p> -<p id="e.tribunico" class="hw"><span class="sc">Tribúnico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa cahímtang sa pagcatribuno.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tribuno</span>. = <span lang="ceb">Hocom sa mg̃a romano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tributacion</span>. V. <i><a href="#e.tributo">Tributo</a></i>. -</p> -<p id="e.tributante" class="hw"><span class="sc">Tributante</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhis, bomolúhis. * Ang magatáhor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tributar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhis. * Pagtáhor. * Pagsíngba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tributario</span>. V. <i><a href="#e.tributante">Tributante</a></i>. -</p> -<p id="e.tributo" class="hw"><span class="sc">Tributo</span>. = <span lang="ceb">Buhis. * Babáyeng camaáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tricenal</span>. = <span lang="ceb">Ang madúgay sa catlóan ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tricentésimo</span>. = <span lang="ceb">Ang macahíngpit sa isip sa <span class="corr" id="xd31e190911" title="Fuente: loló">toló</span> ca gatús.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tricésimo</span>. V. <i><a href="#e.trigesimo">Trigésimo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tricípite</span>. = <span lang="ceb">Ang may toló ca olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triclino</span>. = <span lang="ceb">Lamesa ng̃a pagalibótan sa toló ca lingcoránan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tricolor</span>. = <span lang="ceb">Ang guisinambágan sa totólo ca color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tricorne</span>. = <span lang="ceb">Ang may toló ca song̃áy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tridente</span>. = <span lang="ceb">Ang may toló ca ng̃ipon. * Isi, salapáng, sagáng̃at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triduano</span>. = <span lang="ceb">Ang nadúgay sa toló ca adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tríduo</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúgay, cadugáyan sa toló ca adlao. * Pagámpo, buhat ng̃a maampóon ng̃a madúgay sa toló ca adlao.</span> -</p> -<p id="e.trienal" class="hw"><span class="sc">Trienal</span>. = <span lang="ceb">Ang madúgay sa totólo ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trienio</span>. = <span lang="ceb">Cadugáyan, pagcadúgay sa totólo ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trieñal</span>. V. <i><a href="#e.trienal">Trienal</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trifauce</span>. = <span lang="ceb">Ang may toló sa totónlan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trífido</span>. = <span lang="ceb">Ang nalútac sa totólo ca lutac, con sa totólo ca luyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trifolio</span>. V. <i><a href="#e.trebol">Trébol</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triforme</span>. = <span lang="ceb">Ang may toló ca dagoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trigaza</span>. = <span lang="ceb">Dagámi sa trigo.</span> -</p> -<p id="e.trigesimo" class="hw"><span class="sc">Trigésimo</span>. = <span lang="ceb">Ang macahíngpit sa isip sa catlóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tríglifo</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan sa mg̃a cornisa sa mg̃a Singbahán, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trigo</span>. = <span lang="ceb">Trigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trígono</span>. = <span lang="ceb">Pagcaípon sa toló ca tapoc sa mg̃a bitóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trigonometría</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa tong̃ód sa mg̃a triángulo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trigonométrico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa trigonometría.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trigueño</span>. = <span lang="ceb">Ang may color sa trigo, molomaítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triguera</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triguero</span>. = <span lang="ceb">Ang motoróc ug mutóbo sa talioála sa yota ng̃a guipogásan sa trigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trilíngüe</span>. = <span lang="ceb">Ang may toló ca dila. * Ang táuo ng̃a maálam sa totólo ca pinamólong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trilla</span>. = <span lang="ceb">Isda. * Pagcaguíoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trilladera</span>. V. <i><a href="#e.trillo">Trillo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trillado</span>. = <span lang="ceb">Ang dayág caáyo. * Ang hingbalóan na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trillador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaguíoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trillar</span>. = <span lang="ceb">Pagguíoc. * Pagbóhat sa pagcacanúnay sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.trillo" class="hw"><span class="sc">Trillo</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagguíoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trimembre</span>. = <span lang="ceb">Ang may toló ca <span class="corr" id="xd31e191158" title="Fuente: hahin">bahin</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trimestre</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúgay sa totólo ca bulan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trimielga</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p id="e.trinado" class="hw"><span class="sc">Trinado</span>. = <span lang="ceb">Pagcalírog lirog sa ting̃og sa táuo ug sa mg̃a tolónggon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trinar</span>. = <span lang="ceb">Paglírog lirog sa ting̃og. * Pagpanuyó, pagsocó, pagcabaláca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trinca</span>. = <span lang="ceb">Pagcaípon sa totólo ca butang ng̃a magsáma. * Pagcabáat. * Pisi ng̃a igabáat sa bisan -onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb340">[<a href="#pb340">340</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Trincadura</span>. = <span lang="ceb">Balígtos. * Pagcabáat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trincapiñones</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a boang boang, sa magáan ng̃a buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trincar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótol potol. * Pagbáhin sa bisan onsa. * Pagbáat ug maáyo. * Paglócso locso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trinchante</span>. = <span lang="ceb">Ang magabáhin <span class="corr" id="xd31e191228" title="Fuente: babin">bahin</span> ug magapáhat sa mg̃a sod-an. * Capandáyan ng̃a puthao sa durúha, totólo con apát -ca ng̃ipon, ng̃a igaháoid ug igapogóng sa sud-an ng̃a pagatartáron ug pagabáhin bahínon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trinchar</span>. = <span lang="ceb">Paghíoa, pagbáhin bahin sa mg̃a sud-an ng̃a ibútang sa lamesa ng̃a caogalíng̃on sa -bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trinchera</span>. = <span lang="ceb">Ogdo ng̃a pagabuháton sa yota, ng̃a pagasalípdan sa mg̃a soldados ng̃a nang̃óbat, -arón díli sila pagaonsáon sa mg̃a bala sa ilang mg̃a caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trinchero</span>. = <span lang="ceb">Sucarán, pinggan ng̃a pagabotáng̃an sa sud-an ng̃a pagabáhin bahínon ug pagahioáon. -* Pinggan ng̃a pagabotáng̃an sa sud-an sa tagsa tagsa ca táuo ng̃a mucáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trineo</span>. = <span lang="ceb">Careton, galíng̃an ng̃a oaláy malíng̃in, ruedas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trinidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláin sa totólo ca Personas ng̃a diósnon, ng̃a magacaláin lain, sa usá lamang -ca pagcadios. * Caparían sa mg̃a Padreng religioso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trinitaria</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa bulac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trinitario</span>. = <span lang="ceb">Padreng religioso sa caparían sa Trinidad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trino</span>. = <span lang="ceb">Ang magasácop sa totólo ca butang ng̃a nagacaláin lain.</span> V. <i><a href="#e.trinado">Trinado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trinquetada</span>. = <span lang="ceb">Pagcalayág sa sacayán sa layág ng̃a trinquete lamang, tong̃ód sa pagcahorós sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trinquete</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaúnang talároc sa mg̃a sacayán, ug ang layág nia ng̃a labíng dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trio</span>. = <span lang="ceb">Pagcagóa ug pagcasolód sa mg̃a putiócan sa ilang orlan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triones</span>. V. <i><a href="#e.osa.mayor">Osa mayor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tripa</span>. = <span lang="ceb">Tináe. * Tian, ug labí pa sa babáye ug sa bayeng mabdos. * Ang sulód sa bisan onsa. -* Pagcalóang sa mg̃a sacayán, sa mg̃a taryao, &c., &c. * Ang labíng maáyo sa solód -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tripartir</span>. = <span lang="ceb">Pagbáhin sa toló ca bahin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tripartito</span>. = <span lang="ceb">Ang guibáhin, ang guihíoa sa totólo ca bahin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tripe</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a maíng̃on ing̃on sa terciopelo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tripería</span>. = <span lang="ceb">Baláy, lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a tináe. * Cadaghánan sa mg̃a tináe.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tripero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa mg̃a tináe. * Panápton ng̃a mabága, ng̃a igabácos sa tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tripicallero</span>. = Idem hasta <i lang="ceb">panápton</i>. -</p> -<p id="e.triple" class="hw"><span class="sc">Triple</span>. = <span lang="ceb">Ang magasácop sa bisan onsa sa macatólo.</span> -</p> -<p id="e.triplicar" class="hw"><span class="sc">Triplicar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóhat sa bisan onsa sa macatólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tríplice</span>. V. <i><a href="#e.triple">Triple</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triplicidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatinólo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triplo</span>. V. <i><a href="#e.triple">Triple</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trípode</span>. = <span lang="ceb">Lincoránan sa totólo ca tiil ng̃a pagalingcóran, niádtong tiempo, sa sacerdotisa sa -dios dios ng̃a guing̃álan ug Apolo, sa Singbahán sa mg̃a dioatáhan sa longsod sa Delfos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tripol</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa bató ng̃a mahómoc ug maputí, ng̃a <span class="corr" id="xd31e191428" title="Fuente: icanhínlo">icahínlo</span> sa mg̃a tumbága, sa mg̃a cahoy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tripon</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagcóng tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tripudo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tripulacion</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a táuo ng̃a quinahánglan sa paghópot sa mg̃a sacayán. * Mg̃a grumete, piloto, &c., -sa tagsa ca sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tripular</span>. = <span lang="ceb">Pagsángcap sa mg̃a sacayán sa mg̃a táuo ng̃a quinahánglan sa paghópot caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triquiñuela</span>. = <span lang="ceb">Pagcaligás sa suguílon, calaguéuan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triquitraque</span>. = <span lang="ceb">Banha, tonóg sa mg̃a pocpoc ng̃a masóbsob. * Papel ng̃a sinódlan sa pólvora ug ng̃a -magatonóg con pagasilsílan sa caláyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb340a">[<a href="#pb340a">340</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Trireme</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a guitaólan sa totólo ca lotod lotod, sa toló ca hunta hunta ng̃a pagagaólan, -ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a gayóng sa paggáod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tris</span>. = <span lang="ceb">Tonóg ng̃a diótay ng̃a magáma con mabóong ug malíqui ang usá ca bató, &c. * Diótay -caáyo, magamáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tris</span> (en un). = <span lang="ceb">Sa macadíot lang, sa usá lamang ca pagpíloc sa matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trisa</span>. V. <i><a href="#e.sabalo">Sábalo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trisagio</span>. = <span lang="ceb">Pagámpo sa pagsíngba ug pagdáyeg sa Santísima Trinidad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trisca</span>. = <span lang="ceb">Banha, tonóg ng̃a magáma sa mg̃a tiil, con pagatónban ug bisan onsa ng̃a mabóong con -malíqui. * Banha, pagcasínggit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triscar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóloc, pagsácot, paggobót. * Pagbánha, pagtonóg sa mg̃a tiil. * Pagcúndat, paglíhoc -caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trisear</span>. = <span lang="ceb">Pagpótol, pagbáhin sa bisan onsa sa toló ca bahin ng̃a topóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triseccion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáhin sa bisan onsa sa toló ca bahin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trisílabo</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a mahímo sa toló lang ca sílaba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triste</span>. = <span lang="ceb">Ming̃áuon, masolóbon. * Aláot, anógon, sa oaláy palad. * Ang guicayógtan, ang guicalísdan, -ang oaláy calípay. * Hicáoan, daguinótan. * Obos, talamáyon. * Ang mang̃ít ng̃it, -ang culang sa calámdag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tristemente</span>. = <span lang="ceb">Sa camíng̃ao sa buot, sa casobó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tristeza</span>. = <span lang="ceb">Pagcamíng̃ao, casobó sa buot, sa húna húna. * Pagcahócom sa camatáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tristras</span>. = <span lang="ceb">Pagcaopód guihápon sa maong suguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trisulco</span>. = <span lang="ceb">Ang may toló ca tomóy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tritíceo</span>. = <span lang="ceb">Ang maíng̃on ing̃on sa trigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trituracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadógmoc sa bisan onsa. * Pagcalíguis ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triturar</span>. = <span lang="ceb">Pagdógmoc, paglíguis ug maáyo, <span class="corr" id="xd31e191601" title="Fuente: pagbócbob">pagbócboc</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triunfador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triunfal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a pagdáog.</span> -</p> -<p id="e.triunfalmente" class="hw"><span class="sc">Triunfalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabántog ug pagcabútang ng̃a ang̃ay sa nacadáog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triunfante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triunfantemente</span>. V. <i><a href="#e.triunfalmente">Triunfalmente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triunfar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáog sa mg̃a caáoay. * Pagbántog sa pagcadáog sa bisan cansa sa iang mg̃a caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triunfo</span>. = <span lang="ceb">Pagpiesta ng̃a dagcó ug bantog caáyo, sa tiempo sa mg̃a romano, tong̃ód sa pagdáog -sa mg̃a caáoay, sa pagpang̃óbat caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triunvirato</span>. = <span lang="ceb">Hocmánan, pagcahópot sa Guinharían, ng̃a nahímo sa totólo ca ponóan, sa tiempo sa -mg̃a romano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triunviro</span>. = <span lang="ceb">Ang usá sa toló ca ponóan ng̃a nanagbúot ug nanaghópot sa Guinharían, sa tiempo sa -mg̃a romano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trivial</span>. = <span lang="ceb">Dalan ng̃a pagaaguían sa daghánan ng̃a mg̃a táuo. * Ang dayág caáyo, ang hingbalóan sa ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trivialidad</span>. = Idem desde <i lang="ceb">ang dayág</i>. * <span lang="ceb">Pagcaoaláy cuti cuti sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trivialmente</span>. = <span lang="ceb">Sa masóbsob, sa masócot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trivio</span>. = <span lang="ceb">Pagcabúlag sa totólo ca dalan, ug ang lugar ng̃a pagasugátan nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Triza</span>. = <span lang="ceb">Tipac, tipac ng̃a diótay ng̃a nabúlag sa bisan onsa.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="ctro" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#ctro.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">TRO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Trocable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang bailóon, ang mahímo ng̃a pagatagilísan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trocadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagpamólong sa batoc sa matúod gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trocado</span>. = <span lang="ceb">Salapí ng̃a dugmoc.</span> -<span class="pageNum" id="pb341">[<a href="#pb341">341</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Trocador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabáilo, ang magatagílis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trocáico</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa balac sa linatín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trocar</span>. = <span lang="ceb">Bailo, tagílis. * Pagsúca. * Pagsayúp. * Pagdógmoc, pagsúcli sa salapí. * Pagbálhin, -pagláin sa gaoi, sa batásan, sa color, sa palad ng̃a maáyo, <span class="corr" id="xd31e191755" title="Fuente: &.">&c.</span> * Pagílis, pagtagáilo sa lingcoránan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trocatinta</span>. = <span lang="ceb">Pagcatagílis, pagcabáilo ng̃a díli mao, ng̃a guisáipan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trocatinte</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Panápton ng̃a masínao cay sináctan sa daghan ng̃a mg̃a color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Troceo</span>. = <span lang="ceb">Pising mabága ng̃a igabáat ug icalíg-on sa mg̃a bergang dagcó sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trociscar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa mg̃a pinótol sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trocisco</span>. = <span lang="ceb">Pinótol sa minása ng̃a pagabuháton sa botica, sa mg̃a tambal ng̃a nagacaláin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trocla</span>. = <span lang="ceb">Moton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Troco</span>. = <span lang="ceb">Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trocha</span>. = <span lang="ceb">Dalan ng̃a haíctin sa pagpaíng̃on sa pagcaláctod sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Troche moche</span> (á). = <span lang="ceb">Sa pagcaoaláy húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trofeo</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a guibútang sa cadaigánan, arón may panumdúman sa bisan onsang pagcadáug. -* Pagcadáog sa mang̃a caáoay. * Mg̃a hing̃aníban ug mg̃a timáan ng̃a guipíntal sa -bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Troglodita</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a mamomógos, mabáng̃is. * Ang hing̃áon uyámot.</span> -</p> -<p id="e.troj" class="hw"><span class="sc">Troj</span>. = <span lang="ceb">Tangcal, solód ng̃a pagatipígan sa trigo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trojado</span>. = <span lang="ceb">Ang sinulúd sa puyo puyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Troje</span>. V. <i><a href="#e.troj">Troj</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trojero</span>. = <span lang="ceb">Magbabántay sa mg̃a troj.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trombon</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon sa tumbága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trompa</span>. = <span lang="ceb">Budyong. * Ang ilong ilong sa gadya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trompada</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc. * Pagcapácog sa duhá ca táuo ng̃a nanagsigsúgat.</span> -</p> -<p id="e.trompar" class="hw"><span class="sc">Trompar</span>. = <span lang="ceb">Pagdúla sa cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trompazo</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trompear</span>. V. <i><a href="#e.trompar">Trompar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trompero</span>. = <span lang="ceb">Ang magalálic sa mg̃a casing ng̃a <span class="corr" id="xd31e191920" title="Fuente: icadòla">icadóha</span> sa mg̃a báta. * Ang magalímbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trompeta</span>. = <span lang="ceb">Budyong. * Ang magatáihop sa trompeta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trompetear</span>. = <span lang="ceb">Pagtáihop sa budyong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trompetería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a tolónggon sa órgano ng̃a maíng̃on sa mang̃a budyong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trompetero</span>. = <span lang="ceb">Ang motáihop sa trompeta. * Ang magabúhat sa mg̃a trompeta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trompetilla</span>. = <span lang="ceb">Trompetang diótay. * Soyod ng̃a igapáac sa mg̃a namóc.</span> -</p> -<p id="e.trompicar" class="hw"><span class="sc">Trompicar</span>. = <span lang="ceb">Pagpángdol sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trompicon</span>. = <span lang="ceb">Pagcapángdol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trompillar</span>. V. <i><a href="#e.trompicar">Trompicar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trompo</span>. = <span lang="ceb">Casing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trompon</span> (á, ó de). = <span lang="ceb">Sa oaláy cahusáyan, sa pagcabóloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tronada</span>. = <span lang="ceb">Pagcadalógdog, onós ng̃a pagaobánan sa mg̃a dalógdog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tronador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapadalógdog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tronante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tronar</span>. = <span lang="ceb">Pagdalógdog. * Pagtonóg, pagbotó sa mg̃a luthang. * Pagbalánsag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Troncal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa ponóan.</span> -</p> -<p id="e.troncar" class="hw"><span class="sc">Troncar</span>. = <span lang="ceb">Pagpótol sa bisan onsang bahin sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tronco</span>. = <span lang="ceb">Ponóan. * Guinicánan, tigúlang sa bisan cansa, guilioátan. * Laoas sa táuo, sa oaláy -olo, mg̃a bocton ug mg̃a paa. * Ang duhá ca cabayo, &c., ng̃a labíng harúul sa coche, -&c., sa paggóyor sa maong coche. * Táuo ng̃a talamáyon, ng̃a oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tronchar</span>. = <span lang="ceb">Pagpónggot, paglóbag, pagtías, pagtóis, paglúgsi, pagbonggó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tronchazo</span>. = <span lang="ceb">Pocpoc, pagcabonó sa troncho, sa ponóan sa coles, sa lechuga, &c.</span> -<span class="pageNum" id="pb341a">[<a href="#pb341a">341</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Troncho</span>. = <span lang="ceb">Pono, ponóan sa mg̃a coles ug obán pang mg̃a otan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tronchudo</span>. = <span lang="ceb">Coles, &c., ng̃a may dagcó ug hatáas ng̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tronera</span>. = <span lang="ceb">Bohó, talambóan ng̃a pagabuháton sa mg̃a cota sa pagbúhi sa mg̃a luthang. * Talambóan -ng̃a diótay ug haíctin ng̃a pagasúrlan sa sugá. * Ang tagsa ca bohó ng̃a guibohó paglibót -sa mg̃a lamesa sa billar. * Táuo sa magáan ng̃a buot, boang boang, ng̃a mamólong sa oaláy cahosáyan ug cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tronga</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng camaáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tronitoso</span>. = <span lang="ceb">Ang magapadalógdog, ang magatonóg, magabánha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trono</span>. = <span lang="ceb">Lingcoránan sa mg̃a hari. * Lugar ng̃a <span class="corr" id="xd31e192108" title="Fuente: pagabutáng̃an">pagabotáng̃an</span> sa bisan onsang santos con laráoan. * Cahímtang sa pagcahári. * Ángeles sa icatólong -ponong ponóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tronquista</span>. = <span lang="ceb">Ang cochero ng̃a magahúpot sa mg̃a caballo, &c., ng̃a labíng harúul sa coche, &c., sa paggóyor sa maong coche.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tronzar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóong, pagbalí, pagtípac, pagtípic. * Pagconót sa mg̃a saya sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tronzo</span>. = <span lang="ceb">Cabayo ng̃a guipalóng̃an sa mg̃a dalónggan, arón hibalóan ng̃a oalá nay polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tropa</span>. = <span lang="ceb">Táuo con mg̃a táuo ng̃a soldados, ng̃a nagasílbi sa hari sa mg̃a pang̃obátan. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanaghiósa sila sa pagbúhat -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tropel</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíhoc ng̃a dinalían ug nabánha sa daghan ng̃a mg̃a táuo con mg̃a butang ng̃a -nanaglíhoc sila sa pagcabóloc ug sa oaláy pagcahúsay. * Pagcadalí, pagcalágmit ng̃a -mabóloc. * Pagcaípon sa bisan onsa ng̃a díli mahúsay, ng̃a nagobót. * Bilanggóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tropelero</span>. = <span lang="ceb">Caoatán ng̃a nagasugát sa mg̃a táuo sa mg̃a cadalánan sa pagpang̃áoat caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tropelía</span>. = <span lang="ceb">Pagcadalí, pagcalágmit ng̃a mabóloc ug magobót. * Buhat ng̃a daútan ng̃a batoc ug -contra sa batásan. * Pagapangdólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tropezadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagapangdólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tropezador</span>. = <span lang="ceb">Tigpángdol, ang nagapángdol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tropezadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcapángdol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tropezar</span>. = <span lang="ceb">Pagpángdol. * Pagólang. * Pagcáplag sa cabilínggan sa pagbúhat sa bisan onsa. * Paghólog -sa bisan onsang salá con sayóp. * Pagáoay. * Pagbátoc sa pagbúot ug sa húna húna sa -lain. * Pagmátng̃on sa casaoáyan sa bisan onsa, con sa caculían sa pagtúman ug pagbúhat -sa bisan onsang buhat. * Pagtágbo. * Pagsúgat sa usá ca táuo sa lain, sa oalá tuyóon -ang pagbólong canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tropezon</span>. = <span lang="ceb">Ang magapángdol caáyo. * Pagcapángdol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tropezoso</span>. = <span lang="ceb">Ang díli magparáyon, ang moárang sa pagbúhat sa bisan onsa, tung̃ód sa mg̃a caoláng̃an -ug sa mg̃a cabilínggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tropiezo</span>. = <span lang="ceb">Pagcapángdol. * Caoláng̃an, cabilínggan sa pagbúhat sa bisan onsa. * Salá, sayúp. -* Pagcaáoay. * Pagcabátoc sa mg̃a húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tropo</span>. = <span lang="ceb">Pagcahátag sa mg̃a polong sa mg̃a casayóran ng̃a díli caugalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tropología</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácot sa mg̃a casayóran ng̃a espirituhánon ug calágnon sa mg̃a suguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tropológico</span>. = <span lang="ceb">Suguílon ng̃a may hingtúngdan sa pagsáoay sa batásan ng̃a daótan, ug sa pagnonót sa -maáyong quinabúhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Troque</span>. = <span lang="ceb">Pagcabalígtos, pagcabinágnan, pagcaquinoláhod sa mg̃a panápton ng̃a pagatináon, arón -díli tomacód ang tina sa bahin sa panápton ng̃a guibaligtúsan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Troquel</span>. = <span lang="ceb">Pinótol sa asero, sa puthao, sa tumbága, &c., ng̃a pagalilócan sa bisan onsang timáan -sa pagmarca sa bisan onsa, sa bisan diin.</span> -<span class="pageNum" id="pb342">[<a href="#pb342">342</a>]</span></p> -<p id="e.trotador" class="hw"><span class="sc">Trotador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasinong̃áyan, ang magaómpac caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trotar</span>. = <span lang="ceb">Pagsinong̃áyan, pagómpac sa mg̃a cabayo, &c. * Paglacát sa madalí caáyo.</span> -</p> -<p id="e.trote" class="hw"><span class="sc">Trote</span>. = <span lang="ceb">Pagcasinong̃áyan, pagcaómpac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trote</span> (á). = <span lang="ceb">Sa madalí caáyo, sa pagcalágmit uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Troton</span>. V. <i><a href="#e.trotador">Trotador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trotonería</span>. V. <i><a href="#e.trote">Trote</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trova</span>. = <span lang="ceb">Balac.</span> -</p> -<p id="e.trovador" class="hw"><span class="sc">Trovador</span>. = <span lang="ceb">Ang poeta, ang magabúhat sa mg̃a balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trovar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat, pagsúlat sa mg̃a balac. * Pagsábot sa bisan onsa ng̃a suguílon sa díli ang̃ay sa cahológan sa mg̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trovista</span>. V. <i><a href="#e.trovador">Trovador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trox</span>. V. <i><a href="#e.troj">Troj</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Troya</span> (aquí fué). = <span lang="ceb">Polong ng̃a magaásoy sa bisan onsa ng̃a nasoríl ng̃a cating̃aláhan, sa lugar ng̃a -guisuguilánan.</span> * Arda. = <span lang="ceb">Polong ng̃a pagagamíton sa táuo ng̃a boot omíng̃on: paráyon ang samoc, ang <span class="corr" id="xd31e192348" title="Fuente: hanha">banha</span>, ang dula, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Troza</span>. = <span lang="ceb">Ponóan sa cahoy ng̃a tinalíban sa isigcatomóy, sa paggábas ug sa pagbúhat sa mg̃a -papán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trozo</span>. = <span lang="ceb">Pinótol, bahin sa bisan onsa.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="ctru" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#ctru.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">TRU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Truco</span>. = <span lang="ceb">Sugál sa guing̃álan ug billar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Truculento</span>. = <span lang="ceb">Maísog, mabáng̃is.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trucha</span>. = <span lang="ceb">Isda sa mg̃a subá ug sa dagat. * Táuo ng̃a batid caáyo, malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Truchero</span>. = <span lang="ceb">Ang manágat ug ang magabalígya sa mg̃a trucha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Truchiman</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a batid, ng̃a maálam pagpatigáyon sa mg̃a hulusáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Truchuela</span>. = <span lang="ceb">Talaóng̃an ng̃a inasín, ng̃a labíng manípis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trué</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trueco</span>. V. <i><a href="#e.trueque">Trueque</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trueno</span>. = <span lang="ceb">Dalógdog. * Botó, tonóg sa mg̃a luthang.</span> -</p> -<p id="e.trueque" class="hw"><span class="sc">Trueque</span>. = <span lang="ceb">Pagcatagílis, pagcatagáilo, pagcabáilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trufa</span>. = <span lang="ceb">Bacac, limbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trufador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasuguílon sa mg̃a bacac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Truhan</span>. = <span lang="ceb">Ang magalípat sa isigcaíng̃on sa iang mg̃a suguílon ng̃a bacácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Truhanada</span>. V. <i><a href="#e.truhaneria">Truhanería</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Truhanamente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a truhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Truhanear</span>. = <span lang="ceb">Pagsuguílon sa mg̃a bacac, sa paglípat sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p id="e.truhaneria" class="hw"><span class="sc">Truhanería</span>. = <span lang="ceb">Pagcatístis, pagcabácac ng̃a ang̃ay sa mg̃a táuo ng̃a truhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Truhanesco</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a táuo ng̃a truhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Truhanía</span>. V. <i><a href="#e.truhaneria">Truhanería</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Truja</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a aseitunas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trujal</span>. = <span lang="ceb">Pigsánan sa pagpíga sa mg̃a ubas. * Taryao ng̃a pagaandáman sa lejía ng̃a igabúhat -sa sabón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trujaleta</span>. = <span lang="ceb">Surlánan ng̃a pagabotáng̃an sa dugá sa ubas.</span> -</p> -<p id="e.trujaman" class="hw"><span class="sc">Trujaman</span>. = <span lang="ceb">Maghuhúbar sa mg̃a pinamólong. * Ang maálam sa pagbúhat sa bisan onsa, tong̃ód sa -<span class="corr" id="xd31e192533" title="Fuente: pag cabátid">pagcabátid</span> ug pagcaánad nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trujamanear</span>. = <span lang="ceb">Paghúbar sa mg̃a polong sa usá ca <span class="corr" id="xd31e192543" title="Fuente: pinamólang">pinamólong</span> sa lain ng̃a pinamólong. * Pagbolobáilo, pagpatigáyon sa mg̃a pagpálit ug sa mg̃a -pagbalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trujamanía</span>. = <span lang="ceb">Ang opicio sa táuo ng̃a mahilábot sa mg̃a pagbolobalígya sa mg̃a manggar, sa mg̃a -pagpálit ug mg̃a pagbalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trujiman</span>. <span class="corr" id="xd31e192558" title="Fuente: T.">V.</span> <i><a href="#e.trujaman">Trujaman</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trulla</span>. = <span lang="ceb">Banha sa daghan ng̃a mg̃a táuo. * Cadaghánan sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Trullo</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -<span class="pageNum" id="pb342a">[<a href="#pb342a">342</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Truncadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcainóndang sa pagsúguil. * Sa pagcacólang sa polong sa mg̃a suguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Truncamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcacólang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Truncar</span>. V. <i><a href="#e.troncar">Troncar</a></i>. * <span lang="ceb">Paghílom, pagsáilo, pagcólang sa mg̃a suguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Truque</span>. = <span lang="ceb">Sugál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Truquero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabáton sa iang baláy sa sugál sa billar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Truquiflor</span>. = <span lang="ceb">Sagál sa baraja.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="ctu" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#ctu.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">TU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Tú</span>. = <span lang="ceb">Icao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tuáutem</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a magapacamahál ug ang nacaíng̃on ng̃a quinahánglan sia gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tuberosidad</span>. = <span lang="ceb">Hubág, pagcahubág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tubo</span>. = <span lang="ceb">Hopot hopot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tuciorista</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a maganonót sa pagtolón-an ng̃a labíng malíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tudel</span>. = <span lang="ceb">Hopot hopot sa mg̃a tolónggon ng̃a tumbága, ng̃a isolosóp-ot, sop-ot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tueco</span>. = <span lang="ceb">Bohó sa mg̃a ponóan sa mg̃a cahoy guican sa bocboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tuera</span>. = <span lang="ceb">Calabasa ng̃a mapáit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tuerca</span>. = <span lang="ceb">Bohó ng̃a pagsórlan sa mg̃a torniyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tuerce</span>. V. <i><a href="#e.torcedura">Torcedura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tuero</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a mamalá caáyo, sológnod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tuerto</span>. = <span lang="ceb">Butá sa usá ca matá, sa luyong matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tuétano</span>. = <span lang="ceb">Otoc sa mg̃a bocóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tufarada</span>. = <span lang="ceb">Bahóng maísog caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tufo</span>. = <span lang="ceb">Pagcaalísng̃ao, pagcaalísbo.</span> * V. El anterior. * <span lang="ceb">Pagcapalábi labi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tugurio</span>. = <span lang="ceb">Baláy baláy sa mg̃a baquero, balong balong, payág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tuicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalában.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tuitivo</span>. = <span lang="ceb">Ang magalában.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tulipan</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa mg̃a bulac sa maníndot ng̃a mg̃a color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tullidura</span>. = <span lang="ceb">Iti sa mg̃a langgam ng̃a manáguit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tullimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcabacól.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tullir</span>. = <span lang="ceb">Pagíti sa mg̃a langgam. * Pagbacól.</span> -</p> -<p id="e.tumba" class="hw"><span class="sc">Tumba</span>. = <span lang="ceb">Tinócod ng̃a nagacaláin lain ug dagoay ug malíng̃in dapit sa itáas, ng̃a tinabónan -sa panápton ng̃a <span class="corr" id="xd31e192797" title="Fuente: maítum">maítom</span>, ug ibútang sa Singbahán sa pagtúman sa mg̃a tolománon tong̃ód sa mg̃a minatáy. * Lobng̃ánan, -lobóng, lobóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tumbado</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagoay sa tumba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tumbaga</span>. = <span lang="ceb">Tumbága ng̃a sináctan sa boláoan, sa salapí ug sa tumbágang tuod, sa pagcasáma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tumbagon</span>. = <span lang="ceb">Bucála sa tumbága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tumbar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahólog, pagpúcan. * Pagpaúlao sa isigcatáuo, sa mg̃a pagtíao ng̃a mabóg-at. * -Paglánag sa bisan onsang maísog. * Paglígad, paghígda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tumbilla</span>. = <span lang="ceb">Tinócod ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a habol, &c., sa higdáan sa pagínit caníla, sa pagbútang -sa ilálom sa bagáhan ng̃a sinúrlan sa caláyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tumbo</span>. = <span lang="ceb">Pagcapúcan sa pagcatúyoc. * Pagcalintóad, pagcalintóbao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tumbon</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa coche ng̃a may atóp atóp ing̃on sa dagoay sa tumba. * Táuo ng̃a malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Túmido</span>. V. <i><a href="#e.hinchado">Hinchado</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tumor</span>. = <span lang="ceb">Hubág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Túmulo</span>. = <span lang="ceb">Lobóng, lolóbng̃an ng̃a binúhat sa cota.</span> * V. <i><a href="#e.tumba">Tumba</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tumulto</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálsa sa mg̃a táuo, pagcagobót, pagcagóboc, pagcasócol sa mg̃a ponóan.</span> -</p> -<p id="e.tumultuante" class="hw"><span class="sc">Tumultuante</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapaálsa sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p id="e.tumultuar" class="hw"><span class="sc">Tumultuar</span>. = <span lang="ceb">Paghópo, pagágda, pagsámbag sa mg̃a táuo, arón manócol sa mg̃a ponóan.</span> -<span class="pageNum" id="pb343">[<a href="#pb343">343</a>]</span></p> -<p id="e.tumultuariamente" class="hw"><span class="sc">Tumultuariamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabóloc, sa pagcagobót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tumultuario</span>. V. <i><a href="#e.tumultuante">Tumultuante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tumultuosamente</span>. V. <i><a href="#e.tumultuariamente">Tumultuariamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tumultuoso</span>. V. <i><a href="#e.tumultuante">Tumultuante</a></i>. -</p> -<p id="e.tunante" class="hw"><span class="sc">Tunante</span>. = <span lang="ceb">Ang magasóroy soroy sa oaláy tuyo ng̃a maáyo. * Tampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tunar</span>. = <span lang="ceb">Pagsóroy soroy sa oaláy tuyo.</span> -</p> -<p id="e.tunda" class="hw"><span class="sc">Tunda</span>. = <span lang="ceb">Pagcagúnting sa mg̃a bolobalahíbo sa mg̃a panápton ng̃a guican sa haláblan. * Pagcabúnal, -pagcahámpac, pagcacastígo ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tundente</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáot ug magalisá sa bocton, sa paa, &c., sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tundicion</span>. V. <i><a href="#e.tunda">Tunda</a></i> hasta <i lang="ceb">pagcabónal</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tundidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magagúnting sa balahíbo sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tundidura</span>. = <span lang="ceb">Pagcagúnting sa balahíbo sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tundir</span>. = <span lang="ceb">Paggúnting sa mg̃a bocobalahíbo sa mang̃a panápton ng̃a guican sa haláblan. * Pagáer, -pagbúnal, paghámpac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Túnica</span>. = <span lang="ceb">Sinína sa panápton sa balahíbo sa mg̃a carnero, ng̃a guibísti sa ubán ng̃a mg̃a Padreng -religioso. * Panit panit ng̃a manípis ng̃a anáa sa ilálom sa pacpac sa ubán ng̃a mg̃a -bung̃a. * Panit panit ng̃a magamáy ng̃a magatábon sa mg̃a matá, sa mg̃a ugat, &c. -* Bisti ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tunicela</span>. = <span lang="ceb">Bisti ng̃a guibisti sa mg̃a Sres. Obispo sa ilálom sa casulla, sa pagtúman nila sa -catungdánan sa ilang pagcaobispo, sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tuno</span>. V. <i><a href="#e.tunante">Tunante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tupé</span>. = <span lang="ceb">Bohóc ng̃a hatáas dapit sa agtang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tupir</span>. = <span lang="ceb">Pagsónson, pagbános sa bisan onsa. * Pagsóngsong sa mg̃a bohó bohóng diótay. * Pagbósog, -pagcáon ug pagínom ng̃a labí sa casaráng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turba</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagbóloc, nanang̃obót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turbacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabórong, pagcabóng̃og sa olo. * Pagcabóloc, pagcagobót.</span> -</p> -<p id="e.turbadamente" class="hw"><span class="sc">Turbadamente</span>. = <span lang="ceb">Sa cahárloc, sa calísang. * Sa pagcagobót.</span> -</p> -<p id="e.turbador" class="hw"><span class="sc">Turbador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóloc, ang magapagobót.</span> * V. <i><a href="#e.tumultuante">Tumultuante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turbamulta</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóloc, pagcagobót sa mg̃a táuo ug sa bisan onsa. * Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a -oaláy cahusáyan, ng̃a nagobót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turbante</span>. V. <i><a href="#e.turbador">Turbador</a></i>. * <span lang="ceb">Panápton ng̃a ibúrbor sa olo sa mg̃a moros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turbar</span>. = <span lang="ceb">Pagbóloc, paggobót.</span> * V. <i><a href="#e.tumultuar">Tumultuar</a></i>. * <span lang="ceb">Pagláin sa húna húna sa bisan cansa. * Pagcúlba, paglísang. * Pagpacacúlba. * Paglobóg -sa bino, sa tubig, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turbativo</span>. V. <i><a href="#e.turbador">Turbador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turbiamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadíli madayág. * Sa pagcalobóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turbiante</span>. V. <i><a href="#e.turbador">Turbador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Túrbido</span>. V. <i><a href="#e.turbio">Turbio</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turbiedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcalobóg.</span> -<span class="pageNum" id="pb343a">[<a href="#pb343a">343</a>]</span></p> -<p id="e.turbio" class="hw"><span class="sc">Turbio</span>. = <span lang="ceb">Ang nabóloc. * Ang nagadúha duha. * Ang nalobóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turbion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabahá ng̃a mabáscog ng̃a magacáncan sa yota ng̃a pagaaguían. * Pagcadághan sa -bisan onsa ng̃a magagóyor sa guiaguían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turbito</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a dagcó ug maníndot, sa Perú.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turbonada</span>. = <span lang="ceb">Onós ng̃a calit sa dagcóng ulan ug sa muhurús ng̃a hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turbulencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóloc. * Pagcalobóg. * Pagcagobót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turbulentamente</span>. V. <i><a href="#e.turbadamente">Turbadamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turbulento</span>. V. <i><a href="#e.turbio">Turbio</a></i>. * <span lang="ceb">Ang nagobót, ang oaláy cahusáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turgencia</span>. = <span lang="ceb">Hubág, pagcahubág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turgente</span>. = <span lang="ceb">Dugang daútan ng̃a magapahobág sa lauas. * Ang nagagántong, ang nagaógdo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Túrgido</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turlerin</span>. = <span lang="ceb">Caoatán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turma</span>. = <span lang="ceb">Itlog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turmar</span>. = <span lang="ceb">Pagpúli, pagólos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turnio</span>. = <span lang="ceb">Pagcalibót sa mg̃a matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turno</span>. = <span lang="ceb">Pagcapóli, pagcaólos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turon</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turquesa</span>. = <span lang="ceb">Hormáhan sa pagbúhat sa bisan onsa. * Batóng mahál ng̃a magáma sa mg̃a bocóg ug sa -mg̃a ng̃ipon sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e193267" title="Fuente: manananáp">mananáp</span> ng̃a nanagdúgay caáyo sa ilálom sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turquí</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a asul caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turrar</span>. = <span lang="ceb">Pagíhao, pagdángdang, paggánggang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turron</span>. = <span lang="ceb">Minása, matám-is, ng̃a magáma sa mg̃a almendras, sa mg̃a abellanas, &c., ng̃a sináctan -sa dogós con sa asúcar, ng̃a pagalotóon sa pagcagáhi caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turronada</span>. = <span lang="ceb">Pagcabonó sa bató.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turronero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat ug magabalígya sa turron.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turulés</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa ubas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Turumbon</span>. V. <i><a href="#e.tolondron">Tolondron</a></i>. -</p> -<p id="e.tus" class="hw"><span class="sc">Tús</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a igatáuag sa mg̃a iró.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tusílago</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, dagámi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tuso</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a igabúgao sa mg̃a iró.</span> <span class="corr" id="xd31e193343" title="Fuente: V. *">* V.</span> <i><a href="#e.tus">Tús</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tuson</span>. = <span lang="ceb">Ang panit ng̃a balahibóan ug ang balahíbo sa carnero. * Cabayo ng̃a oalá pa omábot sa totólo ca túig. * Babáyeng camaáyo, bigáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tutear</span>. = <span lang="ceb">Pagtáoag sa bisan cansa sa pagcaicáo lamang.</span> -</p> -<p id="e.tutela" class="hw"><span class="sc">Tutela</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcatutor, sa pagcamaghohópot. * Dalángpan. * Pagcatábang, pagcalában.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tutelar</span>. = <span lang="ceb">Ang magatábang, ang magalában, ang magapadang̃óp.</span> -</p> -<p id="e.tutor" class="hw"><span class="sc">Tutor</span>. = <span lang="ceb">Ang magahópot, magaalíma ug magabántay sa táuo ng̃a ilo, ng̃a guicamátyan sa iang -amahán, ug ang magaalíma ug magabántay sa ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód canía. * Manlalában, -ang magatábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tutería</span>. V. <i><a href="#e.tutela">Tutela</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tutriz</span>. = <span lang="ceb">Ang babáye ng̃a <span class="corr" id="xd31e193403" title="Fuente: magabópot">magahópot</span>, &c.</span> * V. <i><a href="#e.tutor">Tutor</a></i> hasta <i lang="ceb">manlalában</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Tuyo</span>. = <span lang="ceb">Imo.</span> -<span class="pageNum" id="pb343b">[<a href="#pb343b">343</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cu" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#cu.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">U</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cub" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cub.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">UB</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ubérrimo</span>. = <span lang="ceb">Ang guidaghánan.</span> * V. <i><a href="#e.feraz">Feraz</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ubre</span>. = <span lang="ceb">Soso sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ubrera</span>. = <span lang="ceb">Saoan, samar, mg̃a hubág hubág sa bába sa mg̃a bátang diótay ng̃a managsóso pa.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cuc" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cuc.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">UC</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ucencia</span>. V. <i>Vuecelencia</i>. -<span class="pageNum" id="pb343c">[<a href="#pb343c">343</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="cue" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cue.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">UE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Uesnorueste</span>. V. <i><a href="#e.oesnorueste">Oesnorueste</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uessudueste</span>. V. <i><a href="#e.oessudueste">Oessudueste</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ueste</span>. V. <i><a href="#e.oeste">Oeste</a></i>. -</p> -</div> -</div> -<div id="cuf" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cuf.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">UF</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ufanamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabántog caáyo, sa dagcóng pagpadáyeg.</span> -<span class="pageNum" id="pb344">[<a href="#pb344">344</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Ufanarse</span>. = <span lang="ceb">Pagpadagcó, pagparáyeg. * Pagándac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ufanía</span>. = <span lang="ceb">Pagcaándac, pagcaparáyeg. * Pagcalípay. * Pagcaálam sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ufano</span>. = <span lang="ceb">Parayégon. * Maandácon. * Malipáyon, ang malípay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ufo</span> (á). = <span lang="ceb">Ang muádto sa mg̃a combida sa oalá dapíton.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cuj" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cuj.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">UJ</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Ujier ó Hujier</span>. = <span lang="ceb">Portero sa baláy ng̃a hariánon.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cul" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cul.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">UL</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Úlcera</span>. = <span lang="ceb">Samad ng̃a halálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ulceracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasámar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ulcerar</span>. = <span lang="ceb">Pagsámad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ulcerativo</span>. = <span lang="ceb">Ang macagáma sa mg̃a samad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ulceroso</span>. = <span lang="ceb">Ang guisámdan, ang may daghan ng̃a mg̃a samad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ulterior</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa dapit ng̃ádto. * Ang mabóhat ng̃a sonód sa lain ng̃a buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Últimamente</span>. = <span lang="ceb">Sa catapúsan, sa pagcatápus, sa pagcatagolá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ultimar</span>. = <span lang="ceb">Pagtápus, pagtibáoas, paghúman sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ultimatum</span>. = <span lang="ceb">Catapúsan ng̃a pagbúot ug paghócom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ultimidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatápus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Último</span>. = <span lang="ceb">Catapúsan, ang oláhi sa ng̃atanán. * Ang labíng halayó. * Ang labíng dagcó ug mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ultra</span>. = <span lang="ceb">Labot pa.</span> -</p> -<p id="e.ultrajador" class="hw"><span class="sc">Ultrajador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapasipála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ultrajar</span>. = <span lang="ceb">Pagpasipála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ultraje</span>. = <span lang="ceb">Pagpasipála sa polong con sa buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ultrajoso</span>. = <span lang="ceb">Ang igapasipála.</span> * V. <i><a href="#e.ultrajador">Ultrajador</a></i>. -</p> -<p id="e.ultramar" class="hw"><span class="sc">Ultramar</span>. = <span lang="ceb">Sa dapit ng̃adto sa dagat. * Color ng̃a asúl ng̃a labíng pino ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ultramarino</span>. = <span lang="ceb">Ang anáa sa dapit ng̃adto sa dagat.</span> * V. <i><a href="#e.ultramar">El anterior</a></i> desde <i lang="ceb">color</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ultramaro</span>. V. <i><a href="#e.ultramar">Ultramar</a></i> desde <i lang="ceb">color</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ultramontano</span>. V. <i><a href="#e.tramontano">Tramontano</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ultrapuertos</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw">Ulula. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cum" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cum.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">UM</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Umbilicado</span>. = <span lang="ceb">Ang may dagoay sa posod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Umbilical</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa posod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Umbral</span>. = <span lang="ceb">Tugcálan, lugsúng̃an, ganháan. * Ang cahoy ng̃a nabalábag sa dapit sa itáas sa mg̃a bohó sa mg̃a pultahán ug sa mg̃a talambóan. * Sinógdan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Umbralar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahaáng̃ay sa usá ca cahoy ng̃a dagcó sa mg̃a bohó sa mg̃a cota, ng̃a <span class="corr" id="xd31e193751" title="Fuente: bubuháton">boboháton</span> ug mg̃a pultáhan ug mg̃a talambóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Umbrático</span>. = <span lang="ceb">Ang magalándong, ang nahatong̃ód sa landong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Umbría</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagalandóng̃an guihápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Umbrío</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Umbroso</span>. = <span lang="ceb">Ang may landong, ang magalándong.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cun" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cun.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">UN</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Un</span>. V. <i><a href="#e.uno">Uno</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Unánime</span>. = <span lang="ceb">Ang muáng̃ay, ang muóyon sa pagbúot sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Unánimemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaáng̃ay, sa pagcaóyon.</span> -<span class="pageNum" id="pb344a">[<a href="#pb344a">344</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Unanimidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay, pagcaóyon.</span> -</p> -<p id="e.uncion" class="hw"><span class="sc">Uncion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadíhog, pagcahílog.</span> * V. <i><a href="#e.extremauncion">Extremauncion</a></i>. * <span lang="ceb">Grasia ng̃a guipaámbit sa Dios sa mg̃a calág. * Calaínan sa tambal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uncionario</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a guitambálan sa tambal ng̃a guing̃álan ug uncion, ug ang sulúd ng̃a pagapúy-an -sa masaquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uncir</span>. = <span lang="ceb">Paghocót sa duhá ca baca, duhá ca calabáo, &c., sa usá ca yugo, sa usá ca <span class="corr" id="xd31e193839" title="Fuente: liúgan">liógan</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Undante</span>. V. <i><a href="#e.undoso">Undoso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Undecágono</span>. = <span lang="ceb">Ang may napólo ug usá ca nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Undécimo</span>. = <span lang="ceb">Ang icapólo ug usá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Undécuplo</span>. = <span lang="ceb">Ang isip ng̃a dagcó sa macapólo ug usá sa lain ng̃a isip ng̃a pagatandígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Undívago</span>. = <span lang="ceb">Ang magabálod balod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Undísono</span>. = <span lang="ceb">Ang tubig ng̃a magadagóoc tong̃ód sa mg̃a balod.</span> -</p> -<p id="e.undoso" class="hw"><span class="sc">Undoso</span>. = <span lang="ceb">Ang guibárlan, ang may mg̃a balod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Undulacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacáya caya, pagcacáyab cayab. * Pagcabálod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Undular</span>. = <span lang="ceb">Pagcáya caya, pagcáyab cayab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ungido</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a guipíli sa pagcahári, arón magahári. * Si Jesucristo ng̃a Guinóo ta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ungimiento</span>. V. <i><a href="#e.uncion">Uncion</a></i> hasta <i lang="ceb">pagcahílog</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ungir</span>. = <span lang="ceb">Pagdíhog, paghílog sa lana. * Pagdíhog sa santos ng̃a lana, sa nadáoat na ang ubán -ng̃a mg̃a sacramento.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ungüentario</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat sa mg̃a mahomót ug sa bisan onsa ng̃a silbi sa pagdíhog, ang nahatong̃ód niána, ug ang baláy ng̃a pagabuhátan ug pagatipígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ungüento</span>. = <span lang="ceb">Cahomót. * Bisan onsa ng̃a may silbi sa pagdíhog. * Bisan onsa ng̃a magapahínay sa -buot, sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Unible</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mahiósa sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Únicamente</span>. = <span lang="ceb">Lamang, lang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Unicaule</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa usá lamang ca balágon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Único</span>. = <span lang="ceb">Usá da, usá lamang. * Ulusáhon. * Mahál uyámot, ang labíng maáyo sa isigcaíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Unicornio</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa cabayo, sa usá lamang ca <span class="corr" id="xd31e193988" title="Fuente: sung̃áy">song̃áy</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Unidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaúsa sa bisan onsa. * Pagcaáng̃ay, pagcaóyon. * Pagcahiósa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Unidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa ináng̃ay, sa pagcaóyon. * Sa pagcahiósa, sa pagcalang̃áquil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Unificar</span>. = <span lang="ceb">Paghiósa sa daghan ng̃a mg̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uniformar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaáng̃ay, pagpaíng̃on, pagpaóyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uniforme</span>. = <span lang="ceb">Ang muáng̃ay, ang muóyon, ang maíng̃on sa lain. * Ang bisti ng̃a magsáma sa mg̃a soldados, -&c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uniformemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaáng̃ay, sa pagcaóyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uniformidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaíng̃on, pagcaáng̃ay, pagcaóyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Unigénito</span>. = <span lang="ceb">Bogtong. * Ang Anac sa Dios.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Union</span>. = <span lang="ceb">Pagcahiósa, pagcalang̃áquit. * Pagcaáng̃ay, pagcaóyon sa mg̃a cabobót-on. * Pagcamíño, -magtiáyon. * Pagcapílot sa mg̃a samad. * Pagcabótang ng̃a hatáas sa mg̃a táuo ng̃a -maampóon, sa pagcaamígos nila sa Dios. * Pagcaábian, pagcahigála. * Pagcadúul sa usá -ca butang sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Unir</span>. = <span lang="ceb">Paghiósa, paglang̃áquit. * Pagsácot. * Pagsimbóg, pagsambóg. * Pagdúul sa usá ca butang -sa lain ng̃a butang. * Pagpílot, pagpícot sa mg̃a samad. * Pagábian, paghigála. * -Pagsábot sa pila ca táuo sa bisan onsa ng̃a pagabuháton. * Pagmíño, pagtiáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Unison</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay sa mg̃a ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Unisonancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay sa mg̃a tolónggon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Unísono</span>. = <span lang="ceb">Ang ang̃ay sa tonóg, sa ting̃og sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Unitivo</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa paghiósa sa paglang̃áquit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Univalvo</span>. = <span lang="ceb">Quinháson sa usá lamang ca baláyan.</span> -<span class="pageNum" id="pb345">[<a href="#pb345">345</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Universal</span>. = <span lang="ceb">Ang magasácop sa ng̃atanán ng̃a isigcaíng̃on. * Táuo ng̃a mang̃ialáman sa daghán ng̃a -mg̃a quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Universalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasácop sa ng̃atanán ng̃a guihisgótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Universidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaípon sa bisan onsa, sa mg̃a táuo ug sa mg̃a butang ng̃atanán. * Bisan onsa ng̃a -magasácop sa ng̃atanán. * Cadaghánan sa mg̃a caálam. * Pagcadághan sa mg̃a binúhat ng̃atanán. * Catilíngban -sa mg̃a magtotóon sa mg̃a quinaárman ng̃a nagacaláin lain, ug ang baláy ng̃a pagatón-an nila. * Escolahán. * Catilíngban sa mg̃a táuo -sa pagbúhat sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Univocacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáng̃ay sa mg̃a butang ng̃a nagacaláin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Univocamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaíng̃on ing̃on. * Sa pagcaáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Univocarse</span>. = <span lang="ceb">Pagóyon, pagáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Unívoco</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a mg̃a cahológan ng̃a nagacaláin lain, sa usá lamang ca polong. * Ang -maíng̃on caáyo sa lain.</span> -</p> -<p id="e.uno" class="hw"><span class="sc">Uno</span>. = <span lang="ceb">Usá. * Ang maíng̃on ug magsáma caáyo. * Ulusáhon. * Ang nahiósa sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Untador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadíhog, ang magahílog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Untadura</span>. = <span lang="ceb">Pagcahílog, pagcadíhog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Untamiento</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Untar</span>. = <span lang="ceb">Pagdíbog, paghílog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Unto</span>. V. <i>Ungüento</i>. * <span lang="ceb">Tamboc sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Untuosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatámboc, pagcahágcot sa bisan onsa ng̃a icadíhog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Untuoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may pagcatámboc, pagcahágcot, ang may tamboc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Untura</span>. V. <i><a href="#e.uncion">Uncion</a></i> hasta <i lang="ceb">sa pagcahílog</i>. * <span lang="ceb">Ang igadíhog, igahílog.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cuny" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cuny.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">UÑ</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Uña</span>. = <span lang="ceb">Cocó.</span> -</p> -<p id="e.unyada" class="hw"><span class="sc">Uñada</span>. = <span lang="ceb">Pagcacárlit, pagcacárlis, pagcacáoras, pagcacómos, pagcagómos sa cocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uñarada</span>. = <span lang="ceb">Ang samar ng̃a guibúhat sa cocó.</span> * V. El anterior. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uñete</span>. = <span lang="ceb">Pagcacóha sa cocó sa bisan onsa.</span> * V. <i><a href="#e.unyada">Uñada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uñero</span>. = <span lang="ceb">Basol.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uñeta</span>. = <span lang="ceb">Dula sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uñidura</span>. = <span lang="ceb">Pagcalang̃áquit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uñoso</span>. = <span lang="ceb">Ang guitaásan sa mg̃a cocó, ang may cocó ng̃a hatáas.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cup" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cup.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">UP</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Upispa</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Upupa</span>. = Idem. -</p> -</div> -</div> -<div id="cur" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cur.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">UR</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Uracho</span>. = <span lang="ceb">Alaguían sa ihi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Urbanamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaábi abi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Urbanidad</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa longsod. * Ang maábi abíhon, pagcaábi abi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Urca</span>. = <span lang="ceb">Sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Urce</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Urchilla</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a morado, ng̃a magáma sa mg̃a dahon sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm ng̃a nagacaláin -lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Urdidera</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagándam sa lindog sa mg̃a hablon, sa paghán-ay.</span> * V. <i><a href="#e.urdidura">Urdidura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Urdidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magaándam sa mg̃a lindog sa mg̃a hablon, ang magahán-ay.</span> -<span class="pageNum" id="pb345a">[<a href="#pb345a">345</a>]</span></p> -<p id="e.urdidura" class="hw"><span class="sc">Urdidura</span>. = <span lang="ceb">Pagcahán-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Urdimbre</span>. = <span lang="ceb">Lindog sa mg̃a hablon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Urdir</span>. = <span lang="ceb">Paghán-ay, pagámdam sa mg̃a lindog sa mg̃a hablon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Urétere</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca alaguían sa ihi ng̃a muábot sa pantog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Urético</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa uretra.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uretra</span>. = <span lang="ceb">Liog, capopóngtan sa pantog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Urgencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcadalí, pagcalágmit sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagcaoalá sa mg̃a quinahánglan. -* Catungdánan sa pagtúman sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Urgente</span>. = <span lang="ceb">Dinalían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Urgentemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadalí gayód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Urgir</span>. = <span lang="ceb">Pagpógos sa pagbúhat sa bisan onsa sa madalí caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Urinario</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa ihi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Urna</span>. = <span lang="ceb">Caban caban sa tumbága, sa salamín sa bató, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uro</span>. = <span lang="ceb">Toro, bacang laqui ng̃a ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Urogallo</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa manóc ng̃a laqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Urraca</span>. V. <i><a href="#e.marica">Marica</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ursa</span>. V. <i>Osa</i>. -</p> -</div> -</div> -<div id="cus" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cus.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">US</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Usadamente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usado</span>. = <span lang="ceb">Daan na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usagre</span>. = <span lang="ceb">Ponó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usaje</span>. = <span lang="ceb">Batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usanza</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usar</span>. = <span lang="ceb">Paggámit sa bisan onsa. * Paghaágom sa bisan onsa. * Pagbatásan. * Pagbúhat sa bisan -onsa tong̃ód lamang sa batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usencia</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a pagagamíton sa mg̃a Padreng religioso, ng̃a igasigtáoag nila ug icatáhod -caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Useñoría ó Usía</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a igatáoag ug igatáhod sa obán ng̃a mg̃a dagcóng táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usier</span>. V. <i>Ujier</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uso</span>. = <span lang="ceb">Pagcagámit. * Polós, caposlánan sa bisan onsa. * Pagcahaágom sa bisan onsa. * Batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ustaga</span>. = <span lang="ceb">Moton ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usted</span>. = <span lang="ceb">Icáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ustion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasónog sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usual</span>. = <span lang="ceb">Ang magámit ug mabúhat sa <span class="corr" id="xd31e194584" title="Fuente: masúbsob">masóbsob</span>. * Táuo sa malómo ug sa maáyong gaoi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usualmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa batásan sa cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usuario</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa paggámit sa bisan onsa ng̃a díli ia, cutub sa adlao ng̃a guitagál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usucapion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaángcon sa bisan onsa sa bisan cansa, bisan ng̃a díli ia, tong̃ód cay miágui na -ang tiempo sa paghiágon niána, ng̃a guitagál sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usucapir</span>. = <span lang="ceb">Pagía sa bisan cansa sa bisan onsa, bisan ng̃a díli ia, tong̃ód cay miágui na ang -tiempo ng̃a guitagál sa mg̃a leyes, ug oalá baoíon sa tagía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usufructo</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa paghiágom sa bisan onsa sa isigcatáuo, ug sa pagángcon sa iang mg̃a caposlánan -ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usufructuar</span>. = <span lang="ceb">Pagángcon, paghiágom sa caposlánan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usufructuario</span>. = <span lang="ceb">Ang nagahiágom sa caposlánan sa bisan onsa sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usura</span>. = <span lang="ceb">Tobo ng̃a guican sa pagpaólos sa salapí. * Polós, caposlánan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usurar</span>. V. <i><a href="#e.usurear">Usurear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usurariamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usurario</span>. = <span lang="ceb">Pagsábot ng̃a guibotáng̃an sa tobo.</span> -</p> -<p id="e.usurear" class="hw"><span class="sc">Usurear</span>. = <span lang="ceb">Pagpolós, pagpaólos sa salapí ng̃a pagabotáng̃an sa tobo. * Pagpolós, pagcóha sa polós sa -bisan onsa.</span> -<span class="pageNum" id="pb346">[<a href="#pb346">346</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Usurero</span>. = <span lang="ceb">Ang magapaólos sa salapí tong̃ód sa tobo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usurpacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha sa bisan onsa sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usurpador</span>. = <span lang="ceb">Ang magacóha sa díli ia. * Caoatán, maninicás, mang̃ang̃áhas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Usurpar</span>. = <span lang="ceb">Pagcóha, pagía, pagáncon sa bisan onsa sa isigcatáuo.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cut" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cut.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">UT</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Utensilios</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a casangcápan. * Mg̃a capandáyan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uterino</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagoáncan. * Magsóon sa inahán apan díli sa amahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Útero</span>. = <span lang="ceb">Pagoáncan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Útil</span>. = <span lang="ceb">Ang macapalós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Utilidad</span>. = <span lang="ceb">Polós, caposlánan. * Pagcapolós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Utilizar</span>. <span class="corr" id="xd31e194746" title="Fuente: *">=</span> <span lang="ceb">Pagpolós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Utilmente</span>. = <span lang="ceb">Sa polós.</span> -<span class="pageNum" id="pb346a">[<a href="#pb346a">346</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Utrero</span>. = <span lang="ceb">Baca cutub sa icadúha ca túig hasta sa pagtúman sa icatólo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ut supra</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a polong ng̃a linatín: ing̃on sa guiíng̃on sa itáas.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cuv" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#cuv.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">UV</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Uva</span>. = <span lang="ceb">Ubas, paras. * Hobág ng̃a motoróc sa tiláoc sa tutúnlan, ng̃a maíng̃on sa dagoay sa -usá ca ubas. * Alom ng̃a motoróc sa mg̃a tabon tabon sa mg̃a matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uvada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a ubas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uval</span>. = <span lang="ceb">Ang maíng̃on ing̃on sa ubas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uvate</span>. = <span lang="ceb">Matám-is sa ubas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uvayema</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa ubas, paras ng̃a ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Úvea</span>. = <span lang="ceb">Ang icatólo ca panit panit sa mg̃a matá, ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay sa panit sa -ubas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Uvero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa ubas.</span> -<span class="pageNum" id="pb346b">[<a href="#pb346b">346</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cv" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#cv.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">V</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cva" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cva.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">VA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Vaca</span>. = <span lang="ceb">Baca. * Ang onór sa baca ng̃a ibalígya. * Pagcacorámbos sa sugál. * Ang salapí ng̃a -guiípon sa duhá ca táuo sa pagsugál nila. * Ang panit sa baca.</span> -</p> -<p id="e.vacacion" class="hw"><span class="sc">Vacacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaárang, pagcaóndang sa mg̃a buhat sa pila ca adlao, pagcalíng̃ao ling̃ao.</span> -</p> -<p id="e.vacada" class="hw"><span class="sc">Vacada</span>. = <span lang="ceb">Panón sa mg̃a baca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vacante</span>. = <span lang="ceb">Ang miaráng, ang mióndang.</span> * V. <i><a href="#e.vacacion">Vacacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vacar</span>. = <span lang="ceb">Pagóndang, pagárang. * Pagbúhat sa bisan onsang buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaciadero</span>. = <span lang="ceb">Pagayabóan sa bisan onsa. * Alaguían ng̃a pagabaháan sa bisan onsa ng̃a guiyabó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaciadizo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a pagabuháton sa hormáhan, sa buláoan, sa salapí, &c., ng̃a tinúnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaciado</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang buhat sa hormáhan, sa buláoan, sa salapí, &c., ng̃a tinúnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaciador</span>. = <span lang="ceb">Hormáhan sa bisan onsang buhat sa buláoan, &c., ng̃a tinúnao, ug ang táuo ng̃a magbubúhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaciamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcayabó, pagcahóad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaciante</span>. = <span lang="ceb">Pagcahunás.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaciar</span>. = <span lang="ceb">Pagyabó, paghúar sa tubig, sa bino, sa humáy, sa balás, &c., cutub sa usá ca surlánan -sa lain ng̃a surlánan. * Pagbúhat sa bisan onsang buhat sa buláoan, sa yeso, &c., -sa hormáhan. * Pagbáid, pagsám-ir sa mg̃a labajas ng̃a igaálot. * Pagsolód sa tubig -sa usá ca subá sa lain ng̃a subá. * Paghunás. * Paglúbar sa color sa bisan onsa. * -Pagoalá sa mg̃a táuo ng̃a nanagpuyó sa bisan diin. * Pagsuguílon sa bisan onsa ng̃a -tacús unta ng̃a pagahilúmun, ng̃a díli itúg-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaciedad</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e194924" title="Fuente: Pagcabúang">Pagcabóang</span>, polong ng̃a díli macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaciero</span>. = <span lang="ceb">Baquero sa mg̃a hayúpan ng̃a oaláy mg̃a anac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vacilacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálang alang sa buot, pagcadúha duha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vacilante</span>. = <span lang="ceb">Ang guiálang aláng̃an sa iang buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vacilar</span>. = <span lang="ceb">Pagdúha duha, pagálang alang sa buot. * Pagcólang sa calig-ónan sa bisan onsa. * Pagtáhap -sa pagpahólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vacío</span>. = <span lang="ceb">Caoang. * Ang hayúpan ng̃a baye ng̃a oaláy anac. * Ang oaláy ug bisan onsa sa solód. -* Táuo ng̃a oaláy buhat, ang oaláy pagcahíngpit.</span> * V. <i><a href="#e.ijada">Ijada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaco</span>. = <span lang="ceb">Opicio con cahímtang ng̃a oaláy táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vacuidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaoaláy solód sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vacuna</span>. = <span lang="ceb">Hubág ng̃a motoróc sa mg̃a soso sa mg̃a baca. * Ang nana niíning mg̃a hubág, ug ang -sa mg̃a táuo ng̃a guitácdan sa bacuna.</span> -<span class="pageNum" id="pb346c">[<a href="#pb346c">346</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Vacunacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabacuna, pagcatacód sa bacuna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vacunar</span>. = <span lang="ceb">Pagtacód sa bacuna, pagbacuna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vacuno</span>. = <span lang="ceb">Ang mahatong̃ód sa vaca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vacuo</span>. = <span lang="ceb">Caoang. * Sa oaláy opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vade</span>. = <span lang="ceb">Surlánan sa mang̃a papel con sa panit ng̃a mahómoc, ng̃a pagasórlan sa mg̃a estudiante -sa ilang mg̃a libro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vadeable</span>. = <span lang="ceb">Subá ng̃a pagalabáng̃an sa paglacát. * Ang madáog, ang arang tugcálon ug pagatoquíbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vadear</span>. = <span lang="ceb">Paglabáng sa mg̃a subá sa paglacát. * Pagdáog sa mg̃a cabilínggan ug mg̃a caculían. -* Pagtúquib, pagtúgcad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vado</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagatugcálan sa paglacát, sa paglabáng sa mg̃a subá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vadoso</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.vagabundo" class="hw"><span class="sc">Vagabundo</span>. = <span lang="ceb">Tapólan, táuo ng̃a tigsóroy soroy lamang sa oaláy buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vagamente</span>. = <span lang="ceb">Sa oaláy tuyo ng̃a tuod.</span> -</p> -<p id="e.vagamundear" class="hw"><span class="sc">Vagamundear</span>. = <span lang="ceb">Pagsóroy soroy sa oaláy, opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vagamundo</span>. V. <i><a href="#e.vagabundo">Vagabundo</a></i>. * <span lang="ceb">Loog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vagancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcasóroy soroy sa oaláy buhat, pagcaláog laog, pagcalóog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vagar</span>. V. <i><a href="#e.vagamundear">Vagamundear</a></i>. * Pagsaláag. * Paglacát sa oaláy tuyo, paghúna húna sa daghan ng̃a mg̃a húna húna -sa oaláy pagcamátng̃on ng̃a tuod. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vagarosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcasóroy soroy sa oaláy buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vagaroso</span>. V. <i>Vagante</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vagido</span>. = <span lang="ceb">Pagcahílac sa mg̃a bátang diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vagina</span>. = <span lang="ceb">Alaguían cutub sa quinatáuo sa mg̃a babáye ug sa mg̃a baye hasta sa pagoáncan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vago</span>. = <span lang="ceb">Ang magalacát sa luyo ug sa luyo sa oaláy tuyo ng̃a tuod ug sa díli mahamútang. * -Táuo ng̃a oaláy opicio. * Ang guiálang aláng̃an sa buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vagueacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálang alang sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaguedad</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Pagcaoaláy calig-ónan sa húna húna.</span> -</p> -<p id="e.vaguido" class="hw"><span class="sc">Vaguido</span>. = <span lang="ceb">Pagcalábad, pagcaalipólong sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vahanero</span>. = <span lang="ceb">Tapólan, ang díli mahagúgma magbúhat. * Tampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaharada</span>. = <span lang="ceb">Pagcaguinháoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaharera</span>. = <span lang="ceb">Saquét sa bába sa mg̃a báta ng̃a guican sa init.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaharina</span>. = <span lang="ceb">Alísng̃ao, alísbo. * Gabon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vahear</span>. = <span lang="ceb">Pagalísng̃ao, pagalísbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vahido</span>. V. <i><a href="#e.vaguido">Vaguido</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb347">[<a href="#pb347">347</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaho</span>. = <span lang="ceb">Alísng̃ao, alísbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaina</span>. = <span lang="ceb">Sacob. * Alacóba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vainazas</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tapúlan, sa maluyáhon ng̃a laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vainica</span>. = <span lang="ceb">Balátong sa Indias, ng̃a mahomót caáyo, ug ang tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaiven</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíng̃a ling̃a. * Pagcasampáray. * Pisi ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán. * Pagcabótang -ng̃a díli malíg-on sa mg̃a butang ng̃a calibutánon. * Catáhap sa pagcaoalá sa guidáng̃at -na, ug sa pagcadíli cahá macóha ang guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vajilla</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a pinggan, sa mg̃a panácsan, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vale</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín: pagáyo ayo. * Camatuóran ng̃a ihátag sa lain arón dumáoat sa -bisan onsang salapí. * Papel ng̃a pinirmáhan sa mg̃a magtotóon ng̃a ihátag sa ilang -mg̃a tinón-an con may pahanóngdan, ug ng̃a itúngha nila ug ipaquíta nila con nacasalá -ug nasayúp sila, arón pasaylóon sa castigo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valedero</span>. = <span lang="ceb">Ang may bale, ang may calig-ónan. * Ang magaparáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valedor</span>. = <span lang="ceb">Manlalában, ang magatábang, ang magapadang̃óp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valentía</span>. = <span lang="ceb">Pagcaísog. * Pagcacosóg, pagcabáscog. * Buhat ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an, ng̃a -guican sa pagcaísog ug sa pagcabáscog sa táuo. * Pagcaándac. * Pagcabátid, pagcatalínis -sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valentísimo</span>. = <span lang="ceb">Macosóg caáyo. * Hingpit uyámot. * Maálam caáyo sa bisan onsang quinaárman.</span> -</p> -<p id="e.valenton" class="hw"><span class="sc">Valenton</span>. = <span lang="ceb">Maandácon. * Ang magapacaísog, ang magapacabáscog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valentonada</span>. = <span lang="ceb">Pagcaándac sa pagcabáscog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valentonazo</span>. V. <i><a href="#e.valenton">Valenton</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valeo</span>. = <span lang="ceb">Baníg ng̃a malíng̃in sa paghípus sa sagbot ug sa obán ng̃a mg̃a quinahánglan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valer</span>. = <span lang="ceb">Pagtábang, paglában, pagpadang̃óp. * Pagbíli sa mg̃a manggar ng̃a guibalígya. * Pagbóot. -* Pagbíli sa salapí. * Pagpolós sa bisan onsa, sa bisang onsang tuyo ng̃a guipanghináot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valeriana</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valerosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa caísog, sa cabáscog, sa cosóg. * Sa dagcóng cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valeroso</span>. = <span lang="ceb">Mabáscog, macosóg. * Cásing casíng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valetudinario</span>. = <span lang="ceb">Masaquéton, salaquétan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valía</span>. = <span lang="ceb">Pagcabale sa bisan onsa. * Pagcaábian, pagcahigála. * Dapig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Validacion</span>. = <span lang="ceb">Calig-ónan sa bisan onsa. * Cosóg, cabáscog, gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Válidamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamay bale. * Sa pagcalíg-on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Validar</span>. = <span lang="ceb">Pagpalíg-on sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Validez</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíg-on sa mg̃a sulat, sa mg̃a camatuóran ug sa mg̃a pagsábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Válido</span>. = <span lang="ceb">Malíg-on. * Ang may bale.</span> -</p> -<p class="hw">Valido. = <span lang="ceb">Pinalángga, hinigúgma ng̃a nahaóna sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valiente</span>. = <span lang="ceb">Ang may bale. * Macosóg, mabáscog. * Supang, sa dagcóng hosog. * Ang labíng maáyo -ug mahál sa ng̃atanán. * Dagcó caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valientemente</span>. = <span lang="ceb">Sa cabáscog, sa cosóg. * Sa dagcóng cásing cásing, sa pagcalabí, sa pagcalabáo. * -Sa pagcaáyo, sa pagcamahál, sa pagcahamíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valimiento</span>. = <span lang="ceb"><span class="sic" title="Corrección: Pagcalabí">Pagcabali</span> sa bisan onsa. * Pagcagámit sa bisan onsa. * Pagcahigúgma, pagcapalángga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valiza</span>. = <span lang="ceb">Timáan ng̃a ibútang sa mg̃a sulúrlan, sa mg̃a alaguían sa mg̃a subá, sa mg̃a pondóhan, -sa mg̃a laoígan, arón díli masanglád ang mg̃a sacayán sa mg̃a tacot, sa mg̃a hunásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valona</span>. = <span lang="ceb">Dayan dayan ng̃a itápot sa mg̃a asintos sa mg̃a sinína.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valones</span>. = <span lang="ceb">Salooál.</span> -<span class="pageNum" id="pb347a">[<a href="#pb347a">347</a>]</span></p> -<p id="e.valor" class="hw"><span class="sc">Valor</span>. = <span lang="ceb">Bale, bili sa bisan onsa. * Caísog, cabáscog, cosóg sa húna húna sa cásing cásing, -pagcaoaláy cahárloc sa mg̃a icadáot. * Calig-ónan sa bisan onsa. * Polós, capuslánan -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.valorar" class="hw"><span class="sc">Valorar</span>. = <span lang="ceb">Pagbíli sa bisan onsa ing̃on sa pagcamahál nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valoría</span>. V. <i><a href="#e.valor">Valor</a></i> hasta <i lang="ceb">caísog</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vals</span>. = <span lang="ceb">Sabáy, sayáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valsar</span>. = <span lang="ceb">Pagsabáy sa bals.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valuacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabalí sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valuar</span>. V. <i><a href="#e.valorar">Valorar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valva</span>. = <span lang="ceb">Baláyan sa mg̃a quinháson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valvasor</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a hamíli, sa maáyong guinicánan.</span> -</p> -<p id="e.valvula" class="hw"><span class="sc">Válvula</span>. = <span lang="ceb">Panit panit ng̃a magatábon, magasára ug magaábli sa mg̃a bába sa mg̃a caogátan sa -laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. * Tabon tabon sa mg̃a hopot hopot ug sa mg̃a -alaguían sa tubig, &c. sa mg̃a bomba ug sa mg̃a máquina.</span> -</p> -<p id="e.valla" class="hw"><span class="sc">Valla</span>. = <span lang="ceb">Ogdo sa yota ng̃a dinásoc ng̃a hatáas, sa mg̃a bogsoc con sa cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valladar</span>. = <span lang="ceb">Paggáma sa mg̃a balla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vallado</span>. V. <i><a href="#e.valla">Valla</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Valladear</span>. V. <i><a href="#e.vallar">Vallar</a></i>. -</p> -<p id="e.vallar" class="hw"><span class="sc">Vallar</span>. = <span lang="ceb">Paglibót sa bisan onsang lugar sa mang̃a ogdo sa yota ng̃a dinásoc.</span> -</p> -<p id="e.valle" class="hw"><span class="sc">Valle</span>. = <span lang="ceb">Oálog, patag, capatágan, datág. * Cadaghánan sa mg̃a longsod ng̃a sacop sa usá ca -<span class="sic" title="Corrección: guihócman">guinhócman</span>.</span> * De lágrimas. = <span lang="ceb">Ang calibútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vampiro</span>. = <span lang="ceb">Cabog ng̃a dagcó ug nagayópyop sa dugó sa mg̃a táuo ng̃a nang̃atólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vanagloria</span>. = <span lang="ceb">Pagcaándac.</span> -</p> -<p id="e.vanagloriarse" class="hw"><span class="sc">Vanagloriarse</span>. = <span lang="ceb">Pagándac.</span> -</p> -<p id="e.vanagloriosamente" class="hw"><span class="sc">Vanagloriosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaándac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vanaglorioso</span>. = <span lang="ceb">Maandácon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vanamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcacáoang, sa oaláy polós. * Sa pagcadioáta, sa pagcalihí, sa pagcaaníto. * Sa -oaláy himutáng̃an ug cahológan.</span> * V. <i><a href="#e.vanagloriosamente">Vanagloriosamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vandalismo</span>. = <span lang="ceb">Caísog sa paggobá ug sa pagláglag sa ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vandola</span>. = <span lang="ceb">Talároc ng̃a guibútang pagprenda sa mg̃a sacayán ng̃a guicabalían sa ilang talároc, -arón macalayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vanear</span>. V. <i><a href="#e.vanagloriarse">Vanagloriarse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vanguarda</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a soldado ng̃a nanagóna sa mg̃a pang̃obátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vanidad</span>. = <span lang="ceb">Paráyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vanidoso</span>. = <span lang="ceb">Parayégon.</span> -</p> -<p id="e.vanilocuencia" class="hw"><span class="sc">Vanilocuencia</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a polong ng̃a oaláy polós, suguílon ng̃a oaláy cahológan ug himutáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vanílocuo</span>. = <span lang="ceb">Ang magapamólong sa mg̃a polong ng̃a oaláy polós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaniloquio</span>. V. <i><a href="#e.vanilocuencia">Vanilocuencia</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vanistorio</span>. = <span lang="ceb">Paráyeg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vano</span>. = <span lang="ceb">Caoang. * Ang oaláy polós. * Parayégon, maandácon. * Ang oaláy hingtúngdan ug himotáng̃an. -* Ang oaláy calig-ónan. * Ang díli madúgay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vapor</span>. = <span lang="ceb">Alísng̃ao, alísbo. * Caínit sa cotó cotó ng̃a musáca sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaporable</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon maalísng̃ao, mahong̃áo, maalísbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaporacion</span>. V. <i><a href="#e.evaporacion">Evaporacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaporar</span>. V. <i><a href="#e.evaporar">Evaporar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaporear ó Vaporizar</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaporoso</span>. = <span lang="ceb">Ang magaalísng̃ao, ang magaalísbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vapulacion</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vapulamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcahámpac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vapular</span>. = <span lang="ceb">Paghámpac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaquear</span>. = <span lang="ceb">Pagpang̃asáoa sa mg̃a baca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaquería</span>. V. <i><a href="#e.vacada">Vacada</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb348">[<a href="#pb348">348</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaquerizo</span>. = <span lang="ceb">Camálig ng̃a pagasilóng̃an ug pagadángpan sa mg̃a baca. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a -baca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaquero</span>. = <span lang="ceb">Baquero, bantay sa mg̃a baca, ug ang nahatong̃ód sa maong magbalántay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaqueta</span>. = <span lang="ceb">Panit sa baca ng̃a quinúrti.</span> -</p> -<p id="e.vara" class="hw"><span class="sc">Vara</span>. = <span lang="ceb">Cahoy, sang̃á sa cahoy ng̃a hatáas, manípis ug hinaoánan sa mg̃a dahon. * Socod, socdánan -sa mg̃a panápton. * Panápton, &c., sa usá ca bara ang cahitáson. * Cadaghánan sa capat-án -con sa <span class="corr" id="xd31e195814" title="Fuente: calíman">calím-an</span> ca baboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Varadera</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a ipadápat sa quilid sa sacayán, sa dapit sa goa, arón díli madáot ang maong -quilid sa paglúlan sa bisan onsa ng̃a mabóg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Varadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagasangláran sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p id="e.varal" class="hw"><span class="sc">Varal</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a hatáas, tocón. * Táuo ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Varapalo</span>. = Idem hasta <i lang="ceb">táuo</i>. * <span lang="ceb">Lambos, pagcalámbos ng̃a guilámbos sa cahoy. * Casáquet, calisód, cayógot ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Varar</span>. = <span lang="ceb">Pagsánglar sa mg̃a sacayán. * Pagpalutáo, pagdáhic sa tubig sa mg̃a sacayán. * Paghonóng, -pagárang, pagóndang sa bisan onsang buhat con hulusáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Varasceto</span>. = <span lang="ceb">Alad sa mg̃a cahoy, sa mg̃a caoáyan, &c., ng̃a ibútang sa mg̃a tanáman, &c.</span> -</p> -<p id="e.varazo" class="hw"><span class="sc">Varazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcalámbos, pagcalátos, pagcabónal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Varchilla</span>. = <span lang="ceb">Tacsánan sa humáy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vardasca</span>. V. <i><a href="#e.vara">Vara</a></i> hasta <i lang="ceb">socod</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vardascazo</span>. V. <i><a href="#e.varazo">Varazo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vareador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúnal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vareaje</span>. V. <i><a href="#e.vareo">Vareo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Varear</span>. = <span lang="ceb">Pagbúnal sa mg̃a cahoy arón mahólog ang bong̃a. * Paglátos, pagbúnal. * Pagsócor sa -bisan onsa, sa bara. * Pagníoang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Varejón</span>. V. <i><a href="#e.varal">Varal</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Varendaje</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a barenga ng̃atanán sa usá ca sacayán.</span> -</p> -<p id="e.varenga" class="hw"><span class="sc">Varenga</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a icalíg-on sa mg̃a dolong sa mg̃a sacayán, sa dapit sa solód.</span> -</p> -<p id="e.vareo" class="hw"><span class="sc">Vareo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabónal sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy, arón motáctac ang bong̃a. * Pagcasócod sa -bisan onsa, sa bara.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vareta</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a manípis ng̃a pagadihógon sa bisan onsa ng̃a mahágcot arón mamílit ang mg̃a -langgam. * Boloc sa mg̃a hablon, sa mg̃a panápton. * Polong ng̃a icapasucó sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Varetear</span>. = <span lang="ceb">Pagbóloc sa mg̃a hablon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Variable</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo ng̃a pagalaínon. * Ang maósob. * Ang oaláy calig-ónan ug pagcabótang ng̃a dayon.</span> -</p> -<p id="e.variablemente" class="hw"><span class="sc">Variablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalináin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Variacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláin, pagcabálhin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Variado</span>. = <span lang="ceb">Ang guibórcan sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Variamente</span>. V. <i><a href="#e.variablemente">Variablemente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Variante</span>. = <span lang="ceb">Ang magaláin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Variar</span>. = <span lang="ceb">Pagláin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Várice</span>. = <span lang="ceb">Pagcahubág sa mg̃a caogátan, cay naponó caáyo sa dugó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Varicoso</span>. = <span lang="ceb">Ogát ng̃a nahobág cay naponó sa dugó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Variedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaláin lain. * Pagcaoaláy calig-ónan ug pagcabótang ng̃a dayon. * Pagcabálhin sa -bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Varilla</span>. = <span lang="ceb">Puthao ng̃a hatáas ug manípis ng̃a icasáb-it ug igabítay sa mg̃a tabil, sa mg̃a cortina. -* Tagsa ca cosóg sa apapáng̃ig. * Tagsa ca cahoy ng̃a manípis, &c., ng̃a guipilítan -sa papel sa mg̃a paypay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Varillaje</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a ng̃a cahoy ng̃a manípis sa mg̃a paypay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vario</span>. = <span lang="ceb">Lain. * Ang oaláy calig-ónan ug pagcabótang ng̃a dayon. * Ang guibúhat sa mg̃a butang -ng̃a nagacaláin lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Varon</span>. = <span lang="ceb">Laláqui. * Táuo ng̃a talahóron.</span> -<span class="pageNum" id="pb348a">[<a href="#pb348a">348</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Varonía</span>. = <span lang="ceb">Pagcacaobánan ng̃a guican sa mg̃a laláqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Varonil</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa laláqui. * Mabáscog, macosóg, casing casíng̃an.</span> -</p> -<p id="e.varonilmente" class="hw"><span class="sc">Varonilmente</span>. = <span lang="ceb">Sa cabáscog, sa cosóg. * Sa dagcóng casing casing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vasallaje</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácop. * Buhis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vasallo</span>. = <span lang="ceb">Sacop.</span> -</p> -<p id="e.vasar" class="hw"><span class="sc">Vasar</span>. = <span lang="ceb">Pang̃ánan, bolotáng̃an sa mg̃a baso, sa mg̃a pinggan, &c., sa cosina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vascuence</span>. = <span lang="ceb">Ang mabóloc caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vasera</span>. V. <i><a href="#e.vasar">Vasar</a></i>. * <span lang="ceb">Caban caban, sorlánan sa mg̃a baso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vasija</span>. = <span lang="ceb">Baso, sorlánan sa vino, sa tubig, &c. * Cadaghánan sa mg̃a cuba, sa mg̃a bariles ug -sa mg̃a taryao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vasillo</span>, to. = <span lang="ceb">Basong diótay. * Tagsa ca bohó sa mg̃a orlan sa mg̃a putiócan, ug ang maong orlan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaso</span>. = <span lang="ceb">Baso, sorlánan sa tubig, sa vino, &c., sa yota, sa <span class="corr" id="xd31e196159" title="Fuente: buláuan">buláoan</span>, sa salapí, &c. * Pagcalóang sa mg̃a sacayán ug sa bisan onsa. * Tapoc sa mg̃a bitóon. -* Sorlánan ng̃a pagabotáng̃an sa tae ug sa ihi.</span> * V. <i><a href="#e.bacin">Bacin</a></i>. * <span lang="ceb">Ugát, caogátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vástago</span>. = <span lang="ceb">Salíngsing, orlot, orlótan, balágon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vastedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó, pagcalapád sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vasto</span>. = <span lang="ceb">Dagcó, halagpád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vate</span>. = <span lang="ceb">Manalágna.</span> -</p> -<p id="e.vaticinador" class="hw"><span class="sc">Vaticinador</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang mutágna, ang macaíla sa mg̃a omalábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaticinante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaticinar</span>. = <span lang="ceb">Pagtágna. * Pagtághap, pagíla sa mg̃a omalábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaticinio</span>. = <span lang="ceb">Pagcatágna. * <span class="corr" id="xd31e196223" title="Fuente: Pagtatághap">Pagcatághap</span> sa mg̃a omalábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vatídico</span>. V. <i><a href="#e.vaticinador">Vaticinador</a></i>. * <span lang="ceb">Ang mahatong̃ód sa pagcatágna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vaya</span>. = <span lang="ceb">Pagcayúbit, pagcatámay. * Pagcasólog solog, pagsóod sood. * Onsáon ta na man.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cve" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cve.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">VE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Vecera</span>. = <span lang="ceb">Panón sa mg̃a hayúpan ug labí pa sa mg̃a baboy ng̃a nanaglacát pagdóng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vecería</span>. = <span lang="ceb">Panón sa mg̃a hayópan ug labí pa sa mg̃a baboy ng̃a nahatong̃ód sa usá ca longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vecero</span>. = <span lang="ceb">Ang may catungdánan sa pagtúman sa mg̃a buhat sa longsod, sa pagcaólus olus sa obán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vecinal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a taguilóngsod, sa mg̃a mulópio sa longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vecinamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahadóol.</span> -</p> -<p id="e.vecindad" class="hw"><span class="sc">Vecindad</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mang̃a taguilóngsod, sa mg̃a mulópio sa longsod. * Pagcasilíng̃an. * -Pagcadúul. * Pagcaíng̃on, pagcaáng̃ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vecindario</span>. V. <i><a href="#e.vecindad">Vecindad</a></i> hasta <i lang="ceb">pagcasilíng̃an</i>. * <span lang="ceb">Listáhan, padron sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a taguilóngsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vecino</span>. = <span lang="ceb">Tagilóngsod, mulópio sa longsod, ang may baláy sa longsod. * Silíng̃an. * Hadúul, -ang mudápit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veda</span>. = <span lang="ceb">Pagcadilí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vedado</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a díli mahímo ng̃a pagasórlan cay guidilí sa mg̃a ponóan con sa batásan, -sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vedamiento</span>. V. <i><a href="#e.prohibitorio">Prohibitorio</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vedar</span>. = <span lang="ceb">Pagdilí. * Pagólang, pagbótang sa mg̃a cabilínggan, sa mg̃a caculían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vedija</span>. = <span lang="ceb">Ang balahíbo sa mg̃a carnero ng̃a nagatápot, nagapílit. * Bohóc ug balahíbo sa laoas -ng̃a nagobót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vedijudo</span>. = <span lang="ceb">Ang guigúbtan sa bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veduño</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magatán-ao, ang maquigsáyod sa dagcóng cacúgui sa mg̃a buhat sa ubán. * Ang táuo -ng̃a guitórlo sa mg̃a calongsóran arón masáyor con maáyo ba con díli ba ang mg̃a buhat -sa mg̃a táuo. * Ang maquigsáyor sa pagcaáyo con sa pagcadaótan <span class="pageNum" id="pb349">[<a href="#pb349">349</a>]</span>sa trigo, &c., ng̃a guibalígya sa cadaghánan. * Ang mahilábot sa pagpálit sa mg̃a -<span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> sa mang̃a baláy sa mg̃a dagcóng táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veeduría</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang, ug ang baláy sa veedor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vega</span>. V. <i><a href="#e.valle">Valle</a></i>. -</p> -<p id="e.vegetabilidad" class="hw"><span class="sc">Vegetabilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatigúlang. * Pagcasúpang.</span> -</p> -<p id="e.vegetable" class="hw"><span class="sc">Vegetable</span>. = <span lang="ceb">Ang madáan, ang matigúlang. * Ang magasúpang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vegetacion</span>. V. <i><a href="#e.vegetabilidad">Vegetabilidad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vegetante</span>. V. <i><a href="#e.vegetable">Vegetable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veguer</span>. = <span lang="ceb">Hocom sa usá ca longsod con sa usá ca guinhócman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veguería</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a nahasácop sa gahúm sa veguer.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vehemencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcacosóg, pagcabáscog sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vehemente</span>. = <span lang="ceb">Ang mabáscog ug macosóg caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vehementemente</span>. = <span lang="ceb">Sa cabáscog, sa cosóg ng̃a dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vehículo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a maoóna sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p id="e.veintavo" class="hw"><span class="sc">Veintavo</span>. = <span lang="ceb">Ang icacaluháan ca bahin sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veinte</span>. = <span lang="ceb">Caluháan, calhóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veinten</span>. = <span lang="ceb">Doblon ng̃a bale ug caluháan ca sicápat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veintena</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca bahin sa caluháan.</span> * V. <i><a href="#e.veintavo">Veintavo</a></i>. * <span lang="ceb">Cadaghánan sa caluháan ca butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veintenar</span>. = Idem desde <i lang="ceb">cadaghánan</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veintenario</span>. = <span lang="ceb">Ang may caluháan ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veinteno</span>. V. <i><a href="#e.vigesimo">Vigésimo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veinteñal</span>. = <span lang="ceb">Ang madúgay sa caluháan ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veinticinco</span>. = <span lang="ceb">Caluháan ug limá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veinticuatreno</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa isip sa caluháan ug opát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veinticuatría</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcaregidor, pagcamaghuhúpot sa ubán ng̃a mg̃a longsod sa Andalucía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veinticuatro</span>. = <span lang="ceb">Maghuhúpot, regidor sa ubán ng̃a mg̃a longsod sa Andalucía. * Caluháan ug opát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veintidos</span>. = <span lang="ceb">Caluháan ug duhá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veintinueve</span>. = <span lang="ceb">Caluháan ug siám.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veintiocho</span>. = <span lang="ceb">Caluháan ug ualó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veintiseis</span>. = <span lang="ceb">Caluháan ug unúm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veintiseiseno</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa isip sa caluháan ug unúm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veintisiete</span>. = <span lang="ceb">Caluháan ug pitó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veintitres</span>. = <span lang="ceb">Caluháan ug toló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veintiun</span>. V. <i><a href="#e.veintiuno">Veintiuno</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veintiuna</span>. = <span lang="ceb">Sugál sa baraja.</span> -</p> -<p id="e.veintiuno" class="hw"><span class="sc">Veintiuno</span>. = <span lang="ceb">Caluháan ug usá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vejacion</span>. <span class="corr" title="Ausente en la fuente">= </span><span lang="ceb">Pagcapúgus, pagcalúgus, pagcadomót. * Pagcadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vejámen</span>. = <span lang="ceb">Casabá, pagcabárlong sa pagyúbit sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p id="e.vejancon" class="hw"><span class="sc">Vejancon</span>. = <span lang="ceb">Tigúlang uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vejar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot, pagpasáquet sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vejarron</span>. V. <i><a href="#e.vejancon">Vejancon</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vejestorio</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a tacús ng̃a pasipád-an ca tigúlang na caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vejete</span>. = <span lang="ceb">Tigúlang ng̃a hing̃alatáoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vejez</span>. = <span lang="ceb">Pagcatigúlang. * Pagcadáan. * Pagcasámoc ng̃a ang̃ay sa mg̃a tigúlang. * Pagcaáng̃o -ang̃o.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vejezuelo</span>. = <span lang="ceb">Tigúlang caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vejiga</span>. = <span lang="ceb">Pantog.</span> * V. <i><a href="#e.ampolla">Ampolla</a></i>. * <span lang="ceb">Buti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="corr" id="xd31e196722" title="Fuente: Vijigatorio">Vejigatorio</span>. = <span lang="ceb">Hampol, haclop ng̃a magapalábtog, magapabítlig sa panit sa masaquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vejigazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcalámbos sa pantog ng̃a botód con sinórlan sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vejiguilla</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vela</span>. = <span lang="ceb">Pagcabántay sa gabíy, pagcapang̃alámag. * Pagcacógui sa bisan onsa ng̃a pagabuháton. -* Pagcabántay, sa pagcaólos olos, sa atubáng̃an sa Santísimo Sacramento. * Candela -sa talo con sa sebo. * Layág sa sacayán. * Ang sacayán.</span> -<span class="pageNum" id="pb349a">[<a href="#pb349a">349</a>]</span></p> -<p id="e.velacion" class="hw"><span class="sc">Velacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatucáo, pagcahúcao. * Mg̃a pagdaláng̃in ug pagbendicion sa mg̃a bag-ong quinasál; -ng̃a guisúgo sa santa Iglesia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velacho</span>. = <span lang="ceb">Ang layág ng̃a sonód sa layág ng̃a dagcó sa talároc ng̃a trinquete.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velada</span>. V. <i><a href="#e.velacion">Velacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velado</span>. = <span lang="ceb">Ang bana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velador</span>. = <span lang="ceb">Ang nang̃alámag, ang magabántay sa gabíy, ang magatucáo, ang magahúcao. * Sanggáan -ng̃a pagabotáng̃an sa sugá sa pagpang̃alámag sa gabíy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velaje</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velámen</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velar</span>. = <span lang="ceb">Pagtucáo, paghúcao. * Pagbántay sa bisan onsa sa dagcóng pagcacúgui. * Pagtúman ug -maáyo sa bisan onsa. * Pagbántay sa pagcaólos sa atubáng̃an sa Santísimo Sacramento. -* Pagpang̃alámag. * Palotáo sa mg̃a tacot, sa mg̃a bató <span class="corr" id="xd31e196804" title="Fuente: su">sa</span> talioála sa dagat. * Pagbendicion, pagdaláng̃in sa mg̃a quinasál. * Pagbántay sa -gabíy sa mg̃a masaquét. * Pagtábon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velarte</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veleidad</span>. = <span lang="ceb">Pagbóot sa salingcápao lamang. * Pagcaoaláy calig-ónan sa buot ug sa húna húna.</span> -</p> -<p id="e.veleidoso" class="hw"><span class="sc">Veleidoso</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon magabálhin sa iang húna húna, ang oaláy calig-ónan sa iang pagbóot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velejar</span>. = <span lang="ceb">Paglayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velería</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a candela sa talo ug sa sebo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velero</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a matúlin caáyo sa layág. * Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a layág -sa mang̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veleta</span>. = <span lang="ceb">Casi casi.</span> * V. <i><a href="#e.veleidoso">Veleidoso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velete</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a manípis, ng̃a igatábon sa nauong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velicacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcacatól sa laoas guican sa init sa dugó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velico</span>, llo, to. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a manípis ug mahínag, ng̃a binulácan sa mg̃a bulac sa buláoan con sa salapí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velo</span>. = <span lang="ceb">Tabil, panápton ng̃a igatábon sa bisan onsa. * Panápton ng̃a igatábon sa nauong sa -mg̃a babáye, ug labí pa sa mg̃a binócot, sa mg̃a monja. * Panápton ng̃a pagagamíton -sa pagbendicion sa mang̃a quinasál, ug ng̃a igatábon sa olo sa asáoa ug isáblay sa -mg̃a abága sa bana. * Pagcaligás sa suguílon, pagcabalíbad, calaguéuan, arón díli -itúg-an ang matúod. * Bisan onsa ng̃a magasalípod sa lain ng̃a butang. * Pagcabóloc sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velocidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcatúlin, pagcadalí, pagcalágmit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velon</span>. = <span lang="ceb">Candelero, sorlánan sa tumbága, &c., ng̃a pagasórlan sa lana ug pagabotáng̃an sa sugá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velonera</span>. = <span lang="ceb">Sanggáan sa belon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velonero</span>. = <span lang="ceb">Magbobóhat sa mg̃a belon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veloz</span>. = <span lang="ceb">Matúlin, malágmit, madalíon, malágsic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velozmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatúlin, sa pagcadalí, sa pagcalágmit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vellera</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a magaálot ug magagónting sa bohóc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vello</span>. = <span lang="ceb">Balahíbo. * Bolobalahíbo sa mg̃a panit sa obán ng̃a mg̃a bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vellon</span>. = <span lang="ceb">Balahíbo sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vellonero</span>. = <span lang="ceb">Ang magahípos sa balahíbo sa mang̃a carnero, sa paggónting caníla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vellorí</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a oalá pa tináon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vellorita</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vellosidad</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa balahíbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vellosilla</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velloso</span>. = <span lang="ceb">Balahibóon, balahibóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Velludo</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang terciopelo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vena</span>. = <span lang="ceb">Ogát. * Ang ogát ng̃a guitórcan sa mang̃a tumbága sa ilálom sa yota. * Ang alaguían -sa tubig <span class="pageNum" id="pb350">[<a href="#pb350">350</a>]</span>sa ilálom sa yota. * Pagcasáyon sa pagbúhat ug paggáma sa mg̃a balac. * Ang barlis -sa mg̃a báta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venablo</span>. = <span lang="ceb">Bangcao ng̃a hamóbo ng̃a isalibáy. * Soob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagalácoan sa mg̃a osa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venado</span>. = <span lang="ceb">Osa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venaje</span>. = <span lang="ceb">Tobóran sa subá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a ogát. * Ang arang ibalígya, balígya. * Táuo ng̃a <span class="sic" title="Corrección: pagcóha">pacóha</span>, ng̃a <span class="sic" title="Corrección: magaólo">mapaólo</span> olo tong̃ód sa salapí ug sa mg̃a gasa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venalidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyon sa pagbalígya sa bisan onsa. * Pagcaólo olo sa lain tong̃ód sa salapí ug -sa mg̃a regalo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venático</span>. = <span lang="ceb">Alabóton sa pagcabóang, ang boang boang usáhay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venatorio</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pag pang̃áyam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vencejo</span>. = <span lang="ceb">Icabáat sa bisan onsa. * Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa sayáo apan sa hamóbong tiil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vencer</span>. = <span lang="ceb">Pagdáog. * Paglabí, paglabáo. * Pagcábig sa bisan cansa sa cabobót-on ng̃a caugalíng̃on. -* Pagáng̃at, pagtóng̃as, pagsáca sa lugar ng̃a hatáas ug tindog caáyo. * Pagtaquílid, -pagtóang. * Pagtúman sa adlao ng̃a tagál. * Pagpogóng sa caísog sa gaoi ug sa mg̃a -cailíbgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vencible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang pagadaógon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vencimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáog. * Pagcataquílid, pagcatóang sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venda</span>. = <span lang="ceb">Tinábas ng̃a panápton ng̃a igabúgcos ug igabáat sa mg̃a samad. * Sintas ng̃a ibúgcos -sa mg̃a hari sa ilang olo, sa timáan sa ilang pagcahári.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vendaje</span>. = <span lang="ceb">Sohol tong̃ód sa pagbalígya sa mg̃a manggar ng̃a guitúgyan sa lain. * Pagcabáat sa -mang̃a benda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vendar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúgcos, pagbáat sa mg̃a tinábas ng̃a panápton, sa mg̃a benda. * Pagbótang sa mg̃a -caoláng̃an, sa mg̃a cabilínggan sa húna húna, arón díli maila ang matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vendabal</span>. = <span lang="ceb">Habágat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vendedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vendehumos</span>. = <span lang="ceb">Ang nagapasábot ng̃a hinigúgma ug pinalángga sia sa mg̃a dagcóng táuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vendeja</span>. = <span lang="ceb">Pagcabalígya sa cadaghánan ug sa cadaigánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vender</span>. = <span lang="ceb">Pagbalígya. * Pagbórhi. * Paglímbong, pagólo olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vendible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang ibalígya, balígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vendicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabalígya.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vendimia</span>. = <span lang="ceb">Pagcapó-po, pagcaípo, sa mg̃a paras. * Polós, caposlánan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vendimiador</span>. = <span lang="ceb">Ang magapó-po sa mg̃a bolig sa ubas sa mg̃a ponóan, sa mg̃a balágon sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vendimiar</span>. = <span lang="ceb">Pagpó-po sa mg̃a ubas sa mg̃a ponóan. * Paghiágom sa polós sa bisan onsa. * Pagpatáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vendo</span>. = <span lang="ceb">Sirsid sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veneficiar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot sa mg̃a pagdioáta, sa mg̃a buhat sa mg̃a balbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veneficio</span>. = <span lang="ceb">Buhat ng̃a daótan, ng̃a ang̃ay sa mang̃a dioatáhan, sa mg̃a balbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venéfico</span>. = <span lang="ceb">Ang macahiló. * Táuo ng̃a dioatáhan, balbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venenífero</span>. = <span lang="ceb">Ang macahiló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veneno</span>. = <span lang="ceb">Hiló, ang macalála, ang macalánag. * Ang macahobóg. * Bisan onsa ng̃a macadáot. * -<span class="sic" title="Corrección: Caligótgot">Caaligótgot</span>, capong̃ót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venenosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahiló sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.venenoso" class="hw"><span class="sc">Venenoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may hiló, ang macahiló.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venera</span>. = <span lang="ceb">Baláyan sa usá ca quinháson. * Timáan ng̃a guibítay sa dughan sa ubán ng̃a mg̃a dagcóng -táuo.</span> -</p> -<p id="e.venerable" class="hw"><span class="sc">Venerable</span>. = <span lang="ceb">Talahóron.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venerablemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagtáhod, sa catahóran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veneracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáhor. * Pagcasíngba.</span> -</p> -<p id="e.venerador" class="hw"><span class="sc">Venerador</span>. = <span lang="ceb">Matahólon. * Tigtáhod, ang magatáhod.</span> -<span class="pageNum" id="pb350a">[<a href="#pb350a">350</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Venerando</span>. V. <i><a href="#e.venerable">Venerable</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venerante</span>. V. <i><a href="#e.venerador">Venerador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venerar</span>. = <span lang="ceb">Pagtáhor, pagtahá. * Pagsíngba.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venéreo</span>. = <span lang="ceb">Ang mahatong̃ód cang Venus ug sa pagcaólag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a hicaplágan sa mg̃a tumbága sa ilálom sa yota. * Tobóran sa mg̃a tubig. -* Sinógdan, guinicánan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vengable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacús ng̃a pagabáslan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vengador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabálos, magbabálos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vengainjurias</span>. = <span lang="ceb">Piscal.</span> -</p> -<p id="e.venganza" class="hw"><span class="sc">Venganza</span>. = <span lang="ceb">Pagbálos, balus.</span> -</p> -<p id="e.vengativo" class="hw"><span class="sc">Vengativo</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagúgma magbálos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venia</span>. = <span lang="ceb">Pagcapasáilo, pagpasáilo sa mg̃a salá ug sa mg̃a sayúp. * Lisensia, pagtógot sa pagbóhat -sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venial</span>. = <span lang="ceb">Salá, sayúp ng̃a diótay, ug ng̃a masáyon pasailóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venialidad</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venialmente</span>. = <span lang="ceb">Sa salá ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venida</span>. = <span lang="ceb">Pagcaánhi, pagcaábot. * Pagcahióli, pagcabálic sa lugar ng̃a guiguicánan. * Pagcabahá -sa mg̃a subá. * Buhat ng̃a mahanaláicon, ng̃a oalá húna hunáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venidero</span>. = <span lang="ceb">Omalábot, ang muánhi, ang musonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venino</span>. = <span lang="ceb">Hubág ng̃a daútan.</span> * V. <i><a href="#e.venenoso">Venenoso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venir</span>. = <span lang="ceb">Pagánhi. * Pagábot. * Pagpaquíta, pagtúngha. * Pagángdo sa pagbúot sa lain, pagóyon. -* Pagdámag, pagdósmog. * Pagsonód sa bisan onsa sa guiguicánan, sa guisóndan. * Pagdúul. -* Pagguícan sa sinógdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venta</span>. = <span lang="ceb">Pagcabalígya. * Halapítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventaja</span>. = <span lang="ceb">Pagcapalabáo, pagcapalábi. * Pagpalábi, pagpalabáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventajosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcalabí, sa pagcalabáo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventajoso</span>. = <span lang="ceb">Ang magalabáo, ang magalabí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventalla</span>. V. <i><a href="#e.valvula">Válvula</a></i>, desde <i lang="ceb">tabon tabon</i>. * <span lang="ceb">Acob sa mg̃a panit sa mg̃a bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventalle</span>. = <span lang="ceb">Paypay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventana</span>. = <span lang="ceb">Talambóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventanaje</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a talambóan sa usá ca baláy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventanazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcasára ng̃a calit sa talambóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventanear</span>. = <span lang="ceb">Pagtámbo sa talambóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventanera</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a mutámbo sa masóbsob sa talambóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventanero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat sa mg̃a talambóan. * Táuo ng̃a magasolóng sa mg̃a talambóan ng̃a guitambóan -sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventanico</span>. = <span lang="ceb">Tacop ng̃a diótay sa mg̃a tacop, sa mg̃a talambóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventar</span>. V. <i><a href="#e.ventear">Ventear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venteadura</span>. = <span lang="ceb">Liqui sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p id="e.ventear" class="hw"><span class="sc">Ventear</span>. = <span lang="ceb">Pagháng̃in, paghóyop sa hang̃in. * Pagsúsi, pagpaquisáyod sa bisan onsa. * Paghaláyhay. -* Pagotót. * Pagbotód sa bisan onsa cay guisórlan sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay sa halapítan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventilacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahalayáhay. * Pagcaíndig indig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventilador</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa pagháng̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventilar</span>. = <span lang="ceb">Paghalayáhay. * Pagcáya caya, pagcáyab cayab. * Pagíndig indig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventisca</span>. = <span lang="ceb">Onós sa hang̃in ug sa nieve.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventiscar</span>. = <span lang="ceb">Pagúlan sa pagcatibúoc ug pagháng̃in ng̃a mahurús.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventiscoso</span>. = <span lang="ceb">Túig ug lugar sa mg̃a onós.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventolera</span>. = <span lang="ceb">Onós sa hang̃in ng̃a mabáscog ug ng̃a díli madúgay. * <span class="corr" id="xd31e197621" title="Fuente: Pacaándac">Pagcaándac</span>. * Húna húna ng̃a calit ug ng̃a díli macaígo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventolina</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a mahínay ug ng̃a mabolobálhin.</span> -<span class="pageNum" id="pb351">[<a href="#pb351">351</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventor</span>. = <span lang="ceb">Ayam ng̃a musonód sa mg̃a mananáp ug sa mg̃a langgam sa iang pagpanimahó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventorrero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a dayág sa mg̃a hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventorrillo</span>. = <span lang="ceb">Halapítan ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventosa</span>. = <span lang="ceb">Tandoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventosear</span>. = <span lang="ceb">Pagotót.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventosero</span>. = <span lang="ceb">Ang mugámit sa masóbsob sa mg̃a tandoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaotót. * Pagcabotód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may hang̃in, ang nabotód.</span> * V. <i><a href="#e.ventear">Ventear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventral</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa tian. * Bacos sa tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventrecha</span>. = <span lang="ceb">Tian sa mg̃a isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventregada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a mananáp sa usá lamang ca pagánac. * Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a -muábot sa pagcadúng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventrera</span>. = <span lang="ceb">Bacus ng̃a ibúgcus sa tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventrículo</span>. = <span lang="ceb">Cotó cotó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventrílocuo</span>. = <span lang="ceb">Ang macapamólong sa ting̃og ng̃a pagaíngnon ng̃a guican sa tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventroso</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventrudo</span>. = <span lang="ceb">Ang guidagcóan sa tian.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ventura</span>. = <span lang="ceb">Palar ng̃a maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venturero</span>. = <span lang="ceb">Ang guiábot sa pagcaáyo con sa pagcadaútan. * Ang magasóroy soroy sa oaláy buhat, -apan ng̃a magabúhat unta con donay ugáling ug táuo ng̃a magapabúhat canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venturina</span>. = <span lang="ceb">Batóng mahál sa color sa capé ng̃a sinánglag, ug ng̃a nalocóp sa mg̃a tulpoc tulpoc -sa color sa buláoan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venturo</span>. = <span lang="ceb">Ang muábot onya, ang musonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venturosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa maáyong palad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venturoso</span>. = <span lang="ceb">Paláran, buláhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venus</span>. = <span lang="ceb">Ang usá sa mg̃a planeta. * Babáye ng̃a matahóm caáyo. * Pagcaólag, paghiláoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Venusto</span>. = <span lang="ceb">Matahóm, maníndot, maányag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ver</span>. = <span lang="ceb">Pagtán-ao, pagsulúng, pagquíta. * Paghíling, paglí-li. * Pagdúao. * Paghibálag pagcáplag. -* Pagtághap sa mg̃a omalábot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vera</span>. = <span lang="ceb">Daplin. * Pagcamatúod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veras</span> (de). = <span lang="ceb">Sa pagcamatúod, matúod tuod, matúod gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veracidad</span>. = <span lang="ceb">Batásan sa pagpamólong guihápon sa matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veranada</span>. = <span lang="ceb">Túig tiempo sa init.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veranadero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagacán-an sa mg̃a hayúpan sa tiempo sa init.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veranear</span>. = <span lang="ceb">Pagpuyó sa bisan diin sa tiempo sa init.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veraneo ó Veranero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagapúy-an sa obán ng̃a mg̃a mananáp sa tiempo sa init.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veranico</span>. = <span lang="ceb">Túig, tiempo sa dagcóng init sa tiempo sa tugnao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veraniego</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa tiempo sa init. * Ang masaquéton, ang salaquétan sa tiempo -sa init. * Ang salaoáyon, ang díli hingpit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verano</span>. = <span lang="ceb">Tiempo, túig sa init.</span> -</p> -<p id="e.veraz" class="hw"><span class="sc">Veraz</span>. = <span lang="ceb">Ang mamólong guihápon sa matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verbal</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang pagsábot sa polong lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verbalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa mg̃a polong lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verbena</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verberacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahámpac sa tubig ug sa hang̃in sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verberar</span>. = <span lang="ceb">Paghámpac sa hang̃in ug sa tubig sa bisan diin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verbi gracia</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a polong ng̃a linatín: panánglet, sa pananglétan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verbo</span>. = <span lang="ceb">Ang icadúha ca Persona sa Santísima Trinidad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verbosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadághan sa mg̃a polong sa mg̃a suguílon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verboso</span>. = <span lang="ceb">Ang guidaghánan sa mg̃a polong sa iang pagsólte.</span> -<span class="pageNum" id="pb351a">[<a href="#pb351a">351</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdacho</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a malúnhao ng̃a obos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdad</span>. = <span lang="ceb">Matúod, camatúod. * Ang Dios. * Pagcaáng̃ay sa bisan onsa sa húna húna sa mg̃a táuo. -* Casabá, pagcabárlong ng̃a lactud ug sa dayág.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdaderamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcamatúod, matúod tuod, matúod gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdadero</span>. = <span lang="ceb">Ang matúod. * Ang maháoan sa buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdal</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa mg̃a sirioelas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verde</span>. = <span lang="ceb">Calúnhao. * Táuo ng̃a báta pa, supang. * Bisan onsa ng̃a anáa pa sa sinógdan, ng̃a -halayó pa sa pagcahíngpit. * Cumpay sa mg̃a hayúpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdea</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa bino.</span> -</p> -<p id="e.verdear" class="hw"><span class="sc">Verdear</span>. = <span lang="ceb">Paglúnhao sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdecer</span>. = <span lang="ceb">Paglúnhao sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdegay</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa sa color ng̃a berde ng̃a díli buhi caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdeguear</span>. V. <i><a href="#e.verdear">Verdear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdemar</span>. = <span lang="ceb">Ang may color ng̃a berde ing̃on sa color sa dagat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdemontaña</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa color ng̃a berde.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verderol</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verderon</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa baláyan sa quinháson.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdevejiga</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a berde, ng̃a magáma sa <span class="corr" id="xd31e198080" title="Fuente: apod">apdo</span> sa baca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdezuelo</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdin</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a malúnhao sa mg̃a tanúm ng̃a diótay pa. * Natoc, lauot sa tubig ng̃a díli -magabahá. * Tayá sa mg̃a tumbága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdina</span>. = Idem hasta <i lang="ceb">natoc</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdinegro</span>. = <span lang="ceb">Ang may color ng̃a berde ng̃a molomaítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdino</span>. = <span lang="ceb">Ang malúnhao caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdolaga</span>. = <span lang="ceb">Tanóm, olasíman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdon</span>. = <span lang="ceb">Ang banua.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdor</span>. = <span lang="ceb">Pagcalúnhao sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. * Color ng̃a berde. * Cosóg, cabáscog, -gahóm. * Pagcabáta, pagcasópang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdoso</span>. = <span lang="ceb">Ang boloberde, ang molomalúnhao. * Ang higos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdoyo</span>. = <span lang="ceb">Natoc, lauot ng̃a nagatápot sa mg̃a bató, sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdugado</span>. = <span lang="ceb">Saya sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdugal</span>. = <span lang="ceb">Solóp ng̃a guinatórcan pagbág-o sa mg̃a salíngsing, sa human na ang <span class="sic" title="Corrección: pagcaíng̃on">pagcaíng̃in</span> ug pagdáob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdugo</span>. = <span lang="ceb">Salíngsing sa cahoy. * Labhag. * Labod. * Táuo ng̃a mupatáy sa mg̃a isigcatáuo ng̃a -guihócman sa camatáyon, ng̃a magahámpac sa cadaigánan sa mg̃a saláan, &c. * Casáquet, -calisód, cayógot sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdugon</span>. = Idem hasta <i lang="ceb">táuo</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verduguillo</span>. = <span lang="ceb">Labaja ng̃a igaálot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdulero</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e198199" title="Fuente: mubalígya">mobalígya</span> sa mg̃a otan. * Sa mg̃a coles, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verdura</span>. = <span lang="ceb">Otan. * Cosóg, cabáscog. * Pagcalúnhao, pagcalángbo sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vereda</span>. = <span lang="ceb">Dalan ng̃a haíctin. * Paglacát sa mg̃a malaoáli, sa pagoáli sa mg̃a calongsóran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veredario</span>. = <span lang="ceb">Cabayo, &c., ng̃a pagaabáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veredero</span>. = <span lang="ceb">Sinógo arón magabaláod sa mg̃a pagbúot sa mg̃a ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verga</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a pagabaátan ug pagatohógan sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán. * Quinatáuo sa -mg̃a mananáp ng̃a laqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vergajo</span>. = Idem desde <i lang="ceb">quinatáuo</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vergarzoso</span>. = <span lang="ceb">Mananáp sa América.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vergonzante</span>. = <span lang="ceb">Mang̃iuláuan. * Ang naquiglímos sa tinágo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vergonzosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaúlao, sa caúlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vergonzoso</span>. = <span lang="ceb">Ang maúlao, mang̃iuláuan. * Ang macaúlao, maoólao.</span> -<span class="pageNum" id="pb352">[<a href="#pb352">352</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Verguear</span>. = <span lang="ceb">Pagbúnal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vergüenza</span>. = <span lang="ceb">Caúlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verguer ó Verguero</span>. = <span lang="ceb">Alguasil.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vergueta</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Véricueto</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a hatáas ug cabatóhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verídico</span>. V. <i><a href="#e.veraz">Veraz</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vérificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcasúsi, pagcapaquigsáyod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verificar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamatúod. * Pagsúsi, pagpaquigsáyod, pagpaquigásoy. * Pagbúhat ng̃a tuod, pagtúman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verificativo</span>. = <span lang="ceb">Ang macapamatúod sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.verisimil" class="hw"><span class="sc">Verisímil</span>. = <span lang="ceb">Ang guipacaíng̃on ng̃a matúod, bisan onsa ng̃a díli matúod gayúd.</span> -</p> -<p id="e.verisimilitud" class="hw"><span class="sc">Verisimilitud</span>. = <span lang="ceb">Pagpacaíng̃on ng̃a matúod ug bisan onsa, bisan ng̃a díli matúod gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verisímilmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcaíng̃on ng̃a matúod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verja</span>. = <span lang="ceb">Alad alad.</span> * V. <i><a href="#e.celosia">Celosía</a></i>. * <span lang="ceb">Ang lugar ng̃a guilibótan sa mg̃a alad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verjel</span>. = Idem desde <i lang="ceb">ang lugar</i>. * <span lang="ceb">Tanáman ng̃a matahóm ng̃a guitámnan sa mang̃a bulac.</span> -</p> -<p id="e.vermicular" class="hw"><span class="sc">Vermicular</span>. = <span lang="ceb">Ang may olor, ang guiórlan. * Ang maíng̃on sa mg̃a olor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vermífugo</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa pagpatáy sa mg̃a oáti ug mg̃a olod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verminoso</span>. V. <i><a href="#e.vermicular">Vermicular</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vernal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa tiempo sa init.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verónica</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verosímil</span>. V. <i><a href="#e.verisimil">Verisímil</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verosimilidad</span>. V. <i><a href="#e.verisimilitud">Verisimilitud</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verraco</span>. = <span lang="ceb">Botacál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verraquear</span>. V. <i><a href="#e.grunyir">Gruñir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verriondez</span>. = <span lang="ceb">Pagcapang̃asáoa sa mang̃a baboy. * Pagcabótang sa mg̃a tanóm ug mg̃a dahon ng̃a naláya, -ug sa mg̃a otan ng̃a oalá malóto ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verriondo</span>. = <span lang="ceb">Baboy ng̃a mang̃asáoa. * Tanóm, dahon con otan ng̃a laya, ng̃a oalá malóto ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verruga</span>. = <span lang="ceb">Alom, calónggo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verrugueta</span>. = <span lang="ceb">Limbong sa sugál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Versado</span>. = <span lang="ceb">Batid, ang naánad na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Versar</span>. = <span lang="ceb">Pagíng̃on ang usá ca botang sa lain ng̃a butang ng̃a pagatandían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Versátil</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mubálic. * Ang masáyon maópod opod. * Táuo ng̃a oaláy calig-ónan sa iang -húna húna, sa iang buot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Versatilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaópod opod. * Pagcaoaláy calig-ónan sa boot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Versería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a luthang ng̃a guing̃álan ug berso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Versícula</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a libro sa coro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Versiculario</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay sa mang̃a libro sa coro, ug ang magacanta sa mg̃a bersículo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Versículo</span>. = <span lang="ceb">Bahin ng̃a diótay sa mang̃a sulat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Versificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabúhat sa mg̃a balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Versificar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat, pagsúlat sa mang̃a balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Versista</span>. = <span lang="ceb">Ang macagáma sa mg̃a berso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verso</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa luthang. * Balac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vértebra</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca bocóg sa talórtod, sa cagóngcong, sa bocó bocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vertedero</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagayabóhan, ng̃a pagasalibáyan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vertedor</span>. = <span lang="ceb">Ang magayabó. * Alaguían sa mg̃a tubig, balaháan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vertello</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca malíng̃in ng̃a binohóan, ng̃a guitóhog sa puthao con sa pisi, ng̃a guibáat ug guilíg-on sa berga sa talároc sa sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verter</span>. = <span lang="ceb">Pagyabó, paghúar sa bino, sa tubig, sa binócboc, &c. * Paghúbar sa mg̃a polong sa -usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong. * Pagtúg-an sa hingbalóan. * Paglabáo, -paglabí.</span> -<span class="pageNum" id="pb352a">[<a href="#pb352a">352</a>]</span></p> -<p id="e.vertibilidad" class="hw"><span class="sc">Vertibilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyon sa paglíhoc sa bisan onsa sa luyo ug sa luyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vertible</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon malíhoc sa luyo ug sa luyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vertical</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e198637" title="Fuente: uatónton">natónton</span> caáyo sa ibábao sa atong mg̃a olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verticalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatónton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vértice</span>. = <span lang="ceb">Ang labíng hatáas sa bisan onsa. * <span class="corr" id="xd31e198654" title="Fuente: Alim pólo">Alimpólo</span> sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Verticidad</span>. V. <i><a href="#e.vertibilidad">Vertibilidad</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vertiente</span>. = <span lang="ceb">Ang mubahá. * Lugar ng̃a tolotíndog, pagcahándig, pagcahanáyhay ng̃a masáyon pagabaháan -sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vertiginoso</span>. = <span lang="ceb">Ang guilábdan sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vértigo</span>. = <span lang="ceb">Pagcalabád sa olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Versana</span>. = <span lang="ceb">Turlis ng̃a lapus cutud sa usá ca tomóy sa lain ng̃a tomóy sa yota ng̃a pagadoróhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Véspero</span>. = <span lang="ceb">Bitóon sa hapon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vespertillo</span>. V. <i><a href="#e.murcielago">Murciélago</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vespertino</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa hapon. * Bitóon ng̃a masálop sa human na ang pagcasálop sa adlao. -* Oáli ng̃a ioáli sa hapon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vestal</span>. = <span lang="ceb">Tagsa ca dalága ng̃a nagaalágad sa diosa ng̃a guing̃álan ug Vesta, sa tiempo sa mg̃a -romano.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vestíbulo</span>. = <span lang="ceb">Ganháan.</span> -</p> -<p id="e.vestido" class="hw"><span class="sc">Vestido</span>. = <span lang="ceb">Bisti, panápton ng̃a itápot sa laoas. * Tabon sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.vestidura" class="hw"><span class="sc">Vestidura</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Bisti sa mg̃a Padre sa pagtúman sa ilang catungdánan sa Singbahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vestigio</span>. = <span lang="ceb">Timáan, tonób ng̃a nahabílin sa guiaguían sa táuo. * Panomdóman sa mg̃a buhat sa mg̃a -táuong caráan. * Timáan sa bisan onsa sa canhing tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vestiglo</span>. = <span lang="ceb">Asoang, onglo. * Bisan onsa ng̃a macahahárloc, ng̃a macalilísang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vestimenta</span>. V. <i><a href="#e.vestido">Vestido</a></i> y <i><a href="#e.vestidura">Vestidura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vestir</span>. = <span lang="ceb">Pagbísti, pagtápot sa laoas sa mg̃a panápton. * Pagtábon, pagdáyan dayan sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vestuario</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a quinahánglan sa mg̃a bisti. * Bisti sa mg̃a soldados. * Lugar ng̃a -pagabistíhan sa mg̃a Padre, sa obán ng̃a mg̃a Singbahán, ug sa mg̃a táuo ng̃a nagabúhat sa mg̃a dula.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veta</span>. = <span lang="ceb">Ogat sa bisan onsa, sa mg̃a bató, sa mang̃a cahoy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veteado</span>. = <span lang="ceb">Ang may mg̃a caogátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veterano</span>. = <span lang="ceb">Soldado ng̃a maálam na caáyo sa iang catungdánan. * Batid, ang naánad na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veterinaria</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman sa pagtámbal sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veterinario</span>. = <span lang="ceb">Mananámbal sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Veto</span>. = <span lang="ceb">Gahóm sa hari sa pagdíli sa pagcabaláod ug pagcatúman sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vez</span>. = <span lang="ceb">Pagcapúle, pagcaólus. * Pagcadúgay sa bisan onsang buhat. * Panón sa mg̃a baboy ng̃atanán -sa mg̃a mulópio sa usá ca longsod.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cvi" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cvi.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">VI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Via</span>. = <span lang="ceb">Dalan. * Alaguían sa pagbúhat sa bisan onsa. * Alaguían sa tae ug sa ihi sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viadera</span>. = <span lang="ceb">Tumbánan sa mg̃a haláblan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viador</span>. = <span lang="ceb">Ang táuo ng̃a nagapuyó pa sa calibútan, sa pagpaíng̃on sa Lang̃it, ng̃a buot paláng̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viajador</span>. V. <i><a href="#e.viajero">Viajero</a></i>. -</p> -<p id="e.viajante" class="hw"><span class="sc">Viajante</span>. = <span lang="ceb">Ang magalacát, ang magabiaje.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viajar</span>. = <span lang="ceb">Paglacát sa holo halayó, pagbiaje.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viajata</span>. = <span lang="ceb">Paglacát, pagbiaje ng̃a díli madúgay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viaje</span>. = <span lang="ceb">Pagcalacát, pagcabiaje sa yota ug sa dagat. * Pagcalacát ng̃a caugalíng̃on.</span> -<span class="pageNum" id="pb353">[<a href="#pb353">353</a>]</span></p> -<p id="e.viajero" class="hw"><span class="sc">Viajero</span>. = <span lang="ceb">Ang magalacát, ang magabiaje sa halayó. * Ang magasúlat sa <span class="corr" id="xd31e198908" title="Fuente: guitamaánan">guitimaánan</span> sa iang pagbiaje.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa dalan ug sa pagbiaje.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vianda</span>. = <span lang="ceb">Calán-on sa mg̃a táuo. * Sod-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viandante</span>. V. <i><a href="#e.viajante">Viajante</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viaraza</span>. = <span lang="ceb">Pagcahibólos sa mg̃a mananáp. * Bisan onsang buhat ng̃a oalá húna hunáon ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viático</span>. = <span lang="ceb">Balon sa sa magabiaje. * Ang laoas sa atong Guinóong Jesucristo ng̃a ipacaláoat sa -mg̃a masaquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vívora</span>. = <span lang="ceb">Saoa ng̃a malála caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viborezno</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód ug ang ang̃ay sa bíbora. * Ang anac sa bíbora.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vibracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcauólog uólog, pagcaoaláy. * Pagcalíhoc, pagcatábiog sa bisan onsa ng̃a nabítay hasta ng̃a <span class="corr" id="xd31e198975" title="Fuente: mopuyó">mopoyó</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vibrar</span>. = <span lang="ceb">Paguólog uólog, pagoálay. * Paglíhoc, pagtábiog sa bisan onsa ng̃a nabítay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viburno</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vicaria</span>. = <span lang="ceb">Ang ilis sa ponóan, icadúhang ponóan sa conbento sa mg̃a monjas, sa mg̃a binócot.</span> -</p> -<p class="hw">Vicaría. = <span lang="ceb">Cahímtang opicio sa pagcabicario. * Solór ng̃a pagatumánan sa bicario sa iang mg̃a -catongdánan. * Yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa bicario.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vicariato</span>. = Idem, excepto desde <i lang="ceb">Solór</i> hasta <i lang="ceb">yota</i>. * <span lang="ceb">Tiempo ng̃a pagadugáyan sa vicario sa iang <span class="corr" id="xd31e199021" title="Fuente: ofiicio">oficio</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vicario</span>. = <span lang="ceb">Ilis. * Ang icadúhang ponóan sa mg̃a Padreng religioso. * Hocom sa mg̃a caparían ug -ang guitórlo sa mg̃a Sres. Obispos, arón magasentencia sa mg̃a hulusáyon sa ilang -mg̃a guinsacópan.</span> * De Jesucristo = <span lang="ceb">Ang Santos ng̃a Papa, ilis ni Jesucristo dinhi sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vice</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a magaásoy ng̃a ang táuo ng̃a guihisgótan maoy ilis niádtong táuo ng̃a guiónhan sa maong polong ng̃a <i>vice</i>, sa paghing̃álan canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vicealmiranta</span>. = <span lang="ceb">Ang icadúhang sacayán sa mg̃a escuadra.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vicealmirante</span>. = <span lang="ceb">Ang ponóan sa mg̃a escuadra, ng̃a sonód sa almirante.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vicecanciller</span>. = <span lang="ceb">Padreng cardenal ug ponóan sa hocmánan ng̃a pagaaguían sa mg̃a bula ug mg̃a pagbúot -sa Santos ng̃a Papa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viceconsiliario</span>. = <span lang="ceb">Ang ilis sa somosámbag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vicedios</span>. = <span lang="ceb">Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa Santos ng̃a Papa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vicegerente</span>. = <span lang="ceb">Ilis sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vicepatrono</span>. = <span lang="ceb">Ilis sa patrono.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vicepropósito</span>. = <span lang="ceb">Ilis sa ponóan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viceprovincial</span>. = <span lang="ceb">Ilis sa provincial sa pagbúot ug pagsógo sa mg̃a religioso ng̃a iang mg̃a sacop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vicerector</span>. = <span lang="ceb">Ilis sa rector.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vicerectoría</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa pagcaílis sa rector.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vicesimario</span>. = <span lang="ceb">Ang macahíngpit sa isip sa caluháan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vicésimo</span>. V. <i><a href="#e.vigesimo">Vigésimo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vice-versa</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a polong ng̃a linatín: sa pagcabátoc, sa pagcabinálus balus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viciar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot. * Pagsácot sa mg̃a balígya, sa paglímbong sa mg̃a pomalálit. * Pagcóha sa -pagcabale sa bisan onsa. * Pagsámoc, paghilábot sa mg̃a salá ug sa daótan ng̃a batásan. * Paghátag -sa daútan ng̃a panigíngnan sa batásan ug sa quinabóhi. * Pagsábot sa bisan onsang -polong sa pagcasábot ng̃a batoc sa matúod ng̃a casayóran ug cahológan. * Paghagálam -caáyo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vicio</span>. = <span lang="ceb">Cadáot. * Pagcaoalá sa catarúng̃an. * Sayóp sa <span class="corr" id="xd31e199166" title="Fuente: pagpamólog">pagpamólong</span> ug sa pagsúlat. * Pagcahagálam caáyo sa bisan onsa, paggámit sa bisan onsa, sa masóbsob, -sa oaláy casaráng̃an. * <span class="corr" id="xd31e199169" title="Fuente: Pangcalángbo">Pagcalángbo</span> sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. * Pagcadaótan sa pagtóon ug pagtórlo sa mg̃a táuo. -* Batásan ng̃a daótan sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.</span> -<span class="pageNum" id="pb353a">[<a href="#pb353a">353</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Viciosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa dagcóng pagcadáot. * Sa daútan ng̃a batásan. * Sa sayóp, sa pagcasayóp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vicioso</span>. = <span lang="ceb">Daútan. * Maólag. * Táuo con mananáp sa daótan ng̃a batásan. * Ang guidaghánan sa -bisan onsa. * Cahoy ug tanóm ng̃a malángbo. * Mabáscog, macosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vicisitud</span>. = <span lang="ceb">Pagcabolobálhin sa bisan onsa. * Pagcaólos olos sa mg̃a caayóhan ug sa mg̃a cadaótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vicisitudinario</span>. = <span lang="ceb">Ang muábot sa pagcaólos olus, sa pagcasonód sonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Víctima</span>. = <span lang="ceb">Mananáp con táuo ng̃a buhi ng̃a guihálad. * Ang mahamótang sa may catáhap sa icadáot -tung̃ód sa pagtábang ug paglában sa lain. * Ang guisáquet tong̃ód sa salá sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Victimario</span>. = <span lang="ceb">Ang nagahocót, nagabáat ug nagapatáy sa mg̃a víctima, sa canhing tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Víctor</span>. V. <i><a href="#e.vitor">Vitor</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Victorear</span>. V. <i><a href="#e.vitorear">Vitorear</a></i>. -</p> -<p id="e.victoria" class="hw"><span class="sc">Victoria</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáog sa caáoay. * Pagcapogóng sa mg̃a cailíbgon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Victorial</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagdáog sa mg̃a caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Victoriosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadáog.</span> -</p> -<p id="e.victorioso" class="hw"><span class="sc">Victorioso</span>. = <span lang="ceb">Ang nacadáog sa mang̃a caáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vicuña</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a dagcó sa Perú.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vid</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a <span class="corr" id="xd31e199277" title="Fuente: mubóng̃a">mobóng̃a</span> sa paras, sa ubas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vida</span>. = <span lang="ceb">Cabúhi, quinabúhi, pagcabúhi. * Cadugáyan sa tiempo cutub sa pagcatáuo hasta sa <span class="corr" id="xd31e199288" title="Fuente: pogcamatáy">pagcamatáy</span>. * Batásan sa quinabúhi. * Casayóran sa mg̃a buhat sa bisan cansa, sa iang quinabúhi. -* Pagcabótang sa mg̃a calág sa gracia, sa maáyong cabobót-on sa Dios. * Bisan onsa -ng̃a mutábang sa pagcaparáyon sa lain ng̃a butang. * Paghimáya, <span class="corr" id="xd31e199291" title="Fuente: cabulahánan">cabolahánan</span> sa Lang̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vidente</span>. = <span lang="ceb">Ang magasolóng, ang magatán-ao. * Manalágna.</span> -</p> -<p id="e.vidriado" class="hw"><span class="sc">Vidriado</span>. = <span lang="ceb">Ang madalí masocó, ang masáyon mabaláca. * Sorlánan ng̃a guidíhog sa bulit ng̃a masínao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vidriar</span>. = <span lang="ceb">Pagdíhog sa mg̃a surlánan sa bulit ng̃a masínao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vidriera</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a salamín ng̃a guipahaáng̃ay sa mg̃a tacop, sa mg̃a pultahán ug sa -mg̃a talambóan. * Salamín ng̃a igasolóng sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vidriería</span>. = <span lang="ceb">Tiendáhan ng̃a pagabuhátan, pagatabásan ug pagabaligyáan sa mg̃a salamín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vidriero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a salamín.</span> -</p> -<p id="e.vidrio" class="hw"><span class="sc">Vidrio</span>. = <span lang="ceb">Salamín. * Bisan onsang baso con surlánan sa salamín. * Bisan onsa ng̃a pino, ng̃a -masáyon mabóong, malíqui ug matípac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vidrioso</span>. V. <i><a href="#e.vidriado">Vidriado</a></i> hasta <i lang="ceb">sorlánan</i>, y <i><a href="#e.vidrio">Vidrio</a></i>, desde <i lang="ceb">bisan onsa ng̃a pino</i>. * <span lang="ceb">Yota, lugar ng̃a pagalácoan ng̃a masáyon ng̃a pagadanglógan ug pagadalin-ásan. * Bisan -onsa ng̃a quinahánglan ng̃a pagahóptan sa dagcóng cacúgui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vidual</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagcabútang sa pagcabálo.</span> -</p> -<p id="e.viejazo" class="hw"><span class="sc">Viejazo</span>. = <span lang="ceb">Tigúlang caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viejecito</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viejezuelo</span>. = <span lang="ceb">Tolotigúlang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viejísimo</span>. V. <i><a href="#e.viejazo">Viejazo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viejo</span>. = <span lang="ceb">Tigúlang. * Caráan, sa canhing tiempo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viento</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in. * Bahó ng̃a mahabílin sa lugar ng̃a guiaguían sa mg̃a mananáp ng̃a paganóntan -sa mg̃a ayam. * Bisan onsa ng̃a magapabúyoc sa húna húna, magapabálhin sa buot, sa -cásing cásing. * Ang usá ca bocóg ng̃a anáa sa calang sa mg̃a dolónggan. * Paráyeg -ng̃a guilabíhan, pagcaándac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vientre</span>. = <span lang="ceb">Tian. * Ang báta con mananáp sa solód pa sa tian sa inahán. * Ng̃atanán ng̃a anáa -sa solór sa tian. * Cotó cotó. * Pagcadagcó sa pagcalóang sa bisan <span class="pageNum" id="pb354">[<a href="#pb354">354</a>]</span>onsa. * Pagcadagcó sa dapit sa goa sa mg̃a taryao, sa mg̃a tibor, sa mg̃a sacayán, -&c. * Ang inahán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viernes</span>. = <span lang="ceb">Viernes, ang icaónom ca adlao sa semana. * Bisan onsang adláoa ng̃a díli mahímo ng̃a -pagacán-an sa carne, cay guidilí sa santa Iglesia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viga</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vigente</span>. = <span lang="ceb">Tulumánon, batásan, ley ng̃a tacús ng̃a pagatumánon.</span> -</p> -<p id="e.vigesimo" class="hw"><span class="sc">Vigésimo</span>. = <span lang="ceb">Icacaluháan, ang macahíngpit sa isip sa caluháan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vigía</span>. = <span lang="ceb">Hunásan, tacot, pangpang, bató ng̃a mulutáo ug mutóybo sa talioála sa dagat. * Bantay. -* Lantáoan, ilíhan. * Pagbántay sa anáa sa halayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vigiar</span>. = Idem desde <i lang="ceb">pagbántay</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vigilancia</span>. = <span lang="ceb">Pagcabántay, cacúgui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vigilante</span>. = <span lang="ceb">Ang nagamatá. * Ang magabántay, mabantáyon, cacuguíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vigilantemente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabántay, sa cacúgui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vigilar</span>. = <span lang="ceb">Pagtucáo, pagmatá. * Pagbántay, pagcúgui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vigilativo</span>. = <span lang="ceb">Ang magapatúcao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vigilia</span>. = <span lang="ceb">Pagcamatá, pagcatucáo, pagcahúcao. * Bisan onsang buhat, ug labi pa sa pagbása ug -sa pagsúlat, ng̃a pagabuháton sa gabíy. * Pagcapang̃alámag. * Vísperas, adlao ng̃a -guisóndan sa bisan onsang arláoa. * Vísperas sa bisan onsang piesta. * Pang̃ádye sa -mg̃a Padre sa mg̃a piesta ng̃a may vigilia. * Ang usá sa mg̃a bahin sa gabíy ng̃a -pagatimaánan sa mg̃a bantay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vigolero</span>. = <span lang="ceb">Ang magatábang sa verdugo sa pagpasáquet sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p id="e.vigor" class="hw"><span class="sc">Vigor</span>. = <span lang="ceb">Cosóg, cabáscog, gahóm. * Pagcalángbo sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. * Pagcadúgay -sa batásan, sa mg̃a leyes.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vigorar</span>. = <span lang="ceb">Pagpacosóg, pagpabáscog, paghátag sa gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vigorosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcacosóg, sa cabáscog, sa gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vigorosidad</span>. V. <i><a href="#e.vigor">Vigor</a></i> hasta <i lang="ceb">pagcadúgay</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vigoroso</span>. = <span lang="ceb">Ang macosóg, ang mabáscog, ang may gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vigota</span>. = <span lang="ceb">Moton sa oaláy malíng̃in, roldana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viguería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a cahoy ng̃a dagcó ug hatáas sa mg̃a buhat sa mg̃a baláy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vihuela</span>. = <span lang="ceb">Sesta, guitara.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vihuelista</span>. = <span lang="ceb">Ang magacúbil, magacacóscos ug magacáblit sa sesta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vil</span>. = <span lang="ceb">Obos, talamáyon. * Tampalásan. * Buhat ng̃a daútan uyámot, mang̃íl-ad caáyo. * Táuo -ng̃a burhíon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vilagomez</span>. = <span lang="ceb">Ang mang̃áyo sa salapí, sa barato, sa mg̃a baláy ng̃a pagasugálan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vilano</span>. = <span lang="ceb">Bulac sa tanóm ng̃a guing̃álan ug cardo. * Bolobalahíbo ng̃a guitapótan sa mg̃a binhi -sa obán ng̃a mg̃a tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vileza</span>. = <span lang="ceb">Pagcaóbos. * Pagcadaótan, pagcang̃íl-ad. * Buhat ng̃a malágsot. * Pagcabórhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vilhorro</span>. = <span lang="ceb">Ang nahagáoas sa bisan onsang cadáot cay nalágueu.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vilipendiar</span>. = <span lang="ceb">Pagtámay, pagpasipála sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vilipendio</span>. = <span lang="ceb">Pagtámay, pagcapasipála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vilmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadaótan uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vilo</span> (en). = <span lang="ceb">Sa pagcasácoat sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vilordo</span>. = <span lang="ceb">Matalác-on. * Mahináyon, madugáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vilorta</span>. = <span lang="ceb">Bacólong ng̃a magáma sa mg̃a sang̃á ng̃a buhi sa mg̃a cahoy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Villa</span>. = <span lang="ceb">Longsod ng̃a nahaágom sa obán ng̃a mg̃a pagtógot sa mg̃a ponóan, ng̃a oalá ipanógot -sa obán ng̃a mg̃a longsor, ug ang iang mg̃a ponóan.</span> -</p> -<p id="e.villaje" class="hw"><span class="sc">Villaje</span>. = <span lang="ceb">Longsor ng̃a diótay.</span> -</p> -<p id="e.villanaje" class="hw"><span class="sc">Villanaje</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a táuo sa mg̃a longsor ng̃a díli dato. * Pagcabótang sa mg̃a táuo ng̃a díli dato.</span> -<span class="pageNum" id="pb354a">[<a href="#pb354a">354</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Villanamente</span>. = <span lang="ceb">Sa polong con sa buhat ng̃a díli ang̃ay sa táuo ng̃a maáyo ug buútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Villancico</span>. = <span lang="ceb">Pagcanta ng̃a magámit sa ubán ng̃a mg̃a piesta sa Singbahán. * Polong cong balíbad -ng̃a pagaósob osóbon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Villanciquero</span>. = <span lang="ceb">Ang magasúlat sa mg̃a billansico. * Ang magaósob osob sa maong mg̃a polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Villanchon</span>. V. <i><a href="#e.villano">Villano</a></i>. * <span lang="ceb">Burong, culáng̃an sa maáyong pagtórlo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Villanería</span>. V. <i><a href="#e.villanaje">Villanaje</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Villanesco</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a táuo ng̃a daótan, sa malágsot ng̃a batásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Villanía</span>. = <span lang="ceb">Buhat con polong ng̃a daútan, ng̃a díli ang̃ay sa mg̃a táuo ng̃a buútan ug maáyo. -* Lioat ng̃a obos, sa guinicánan ng̃a díli dato.</span> -</p> -<p id="e.villano" class="hw"><span class="sc">Villano</span>. = <span lang="ceb">Mulópio sa longsod sa pagcabótang ng̃a obos, ng̃a díli dato. * Táuo ng̃a burong, buquírnon, -ng̃a coláng̃an sa maáyong pagtúon ug pagtórlo. * Táuo ng̃a daótan, malágsot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Villar</span>. V. <i><a href="#e.villaje">Villaje</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Villazgo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang ug pagcatógot sa usá ca longsod arón mahímo ug villa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Villivina</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa panápton ng̃a maputí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Villoría</span>. = <span lang="ceb">Baláy sa banua, sa cabalánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Villorin</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa panápton ng̃a bastos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Villorrio</span>. = <span lang="ceb">Longsod ng̃a diótay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vinagre</span>. = <span lang="ceb">Suca, cusísan, langgis. * Pagcaáslom sa mg̃a bong̃a ug sa bisan onsa ng̃a maquísom. -* Táuo sa <span class="corr" id="xd31e199803" title="Fuente: maísug">maísog</span> ng̃a gaoi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vinagrera</span>. = <span lang="ceb">Surlánan sa suca, sucáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vinagrero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabalígya sa suca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vinagrillo</span>. = <span lang="ceb">Suca ng̃a matolotáb-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vinagroso</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a maáslom. * Táuo sa maísog ng̃a cogaoían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vinajera</span>. = <span lang="ceb">Saro, sarong diótay, surlánan sa bino ug sa tubig ng̃a pagagamíton sa pagmísa sa mang̃a -Padre.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vinariego</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may mg̃a cabalánan ng̃a guitámnan sa mg̃a paras ug ng̃a maálam magbúhat -niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vinario</span>. = <span lang="ceb">Ang mahatong̃ód sa bino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vinatería</span>. = <span lang="ceb">Parcomersio, pagpálit ug pagbalígya sa bino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vinazo</span>. = <span lang="ceb">Bino ng̃a <span class="corr" id="xd31e199869" title="Fuente: maísug">maísog</span> caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vinculable</span>. = <span lang="ceb">Ang arang ipahanong̃ód sa usá ca pamilia, sa usá ca táuo, sa guihápon.</span> -</p> -<p id="e.vinculacion" class="hw"><span class="sc">Vinculacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcapahanong̃ód sa mg̃a manggar con sa puhónan sa usá ca táuo con sa usá ca calioátan, -sa guihápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vincular</span>. = <span lang="ceb">Pagpahanong̃ód sa puhónan, sa mg̃a dona, sa mg̃a catigayónan, sa usá ca calioátan, -sa usá ca táuo, sa guihápon. * Pagtácgos pagbáat, paghocót sa mg̃a preso, sa mg̃a -binilánggo. * Pagdáyon, pagparáyon sa bisan onsang buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vínculo</span>. = <span lang="ceb">Pagcahiósa, pagcatácgos sa usá ca butang sa lain ng̃a botang.</span> * V. <i><a href="#e.vinculacion">Vinculacion</a></i>. * <span lang="ceb">Catungdánan ng̃a quinahánglan ng̃a pagatumánon sa guihápon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vindicacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálos ng̃a mahamútang sa catarúng̃an. * Pagcahátag sa tagsa tagsa sa macaígo -canía ing̃on sa catarúng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vindicar</span>. = <span lang="ceb">Pagbálos. * Pagbáoi sa bisan cansa, sa bisan onsa ng̃a guiágao canía. * Paglában sa -táuo ng̃a guibótang botáng̃an sa mg̃a salá ng̃a oalá nia buháton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vindicativo</span>. V. <i><a href="#e.vengativo">Vengativo</a></i>. * <span lang="ceb">Sulat ng̃a icalában sa dong̃og sa bisan cansa ng̃a guidáot sa oaláy salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vindicta</span>. V. <i><a href="#e.venganza">Venganza</a></i>. * Pública. = <span lang="ceb">Castigo ng̃a tacús ng̃a ihátag sa mg̃a saláan arón masáyod ug tumagám ang cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vino</span>. = <span lang="ceb">Bino, alac, dalísay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vinolencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcalabí sa pagínom sa bino.</span> -<span class="pageNum" id="pb355">[<a href="#pb355">355</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Vinolento</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagúgma moínom sa bino, palailínom, hing̃ínom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vinosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang ng̃a ang̃ay sa bino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vinoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may caísog ing̃on sa caísog sa bino.</span> * V. <i>Vinolente</i>. * <span lang="ceb">Hobgánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viña</span>. = <span lang="ceb">Baol, cabalánan, yota ng̃a guitámnan sa mg̃a paras, sa mg̃a tanóm ng̃a mobóng̃a sa -ubas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viñadero</span>. = <span lang="ceb">Ang magbalántay sa mg̃a baol sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viñador</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Ang magabúhat sa mg̃a baol sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viñero</span>. = <span lang="ceb">Ang cabalánan sa mg̃a paras.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viñeta</span>. = <span lang="ceb">Piníntal ng̃a ibútang, sa pagcadáyan dayan, sa sinógdan ug sa catapúsan sa mg̃a libro -ug sa mg̃a bahin nila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viola</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a may coldas.</span> -</p> -<p id="e.violaceo" class="hw"><span class="sc">Violáceo</span>. = <span lang="ceb">Ang may color sa violeta, color ng̃a molomorado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Violacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcalápas sa batásan, sa catungdánan. * Pagcalúgos sa mg̃a babáye sa pagpacasála -caníla sa linugsánay.</span> * V. <i><a href="#e.profanacion">Profanacion</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Violado</span>. V. <i><a href="#e.violaceo">Violáceo</a></i>. * <span lang="ceb">Ang guisáctan sa dugá sa mg̃a violeta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Violador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatalápas, ang magalípas. * Ang macasalá sa mg̃a babáye sa linugsánay, sa paglúgus -caníla.</span> * V. <i><a href="#e.profanador">Profanador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Violar</span>. = <span lang="ceb">Paglípas, paglápas, pagtalápas sa batásan ug sa mg̃a catungdánan. * Pagpacasalá sa -linugsánay sa usá ca babáye.</span> * V. <i><a href="#e.profanar">Profanar</a></i>. * <span lang="ceb">Paglóm-it sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Violencia</span>. = <span lang="ceb">Pagcacosóg, pagcabáscog sa pagbóhat. * Pagcabóhat sa bisan onsa sa linugsánay. * Pagcapógos, -pagcalógos sa bisan cansa, arón magabúhat sa díli onta buot magbúhat. * Pagcasábot -sa mg̃a polong ng̃a contra ug batoc sa matúod ng̃a casayóran ug cahológan. * Pagcadagcó -sa tugnao, sa init, &c. * Buhat ng̃a daútan sa usá ca babáye, sa linugsánay, sa paglúgus -canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Violentamente</span>. = <span lang="ceb">Sa linugsánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Violentar</span>. = <span lang="ceb">Paglúgus. * Pagsábot sa mg̃a polong sa usá ca pagsábot ng̃a díli mao, ng̃a batoc sa ilang cahológan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Violento</span>. = <span lang="ceb">Ang oalá mahamútang ing̃on sa pagcaáng̃ay. * Ang magabúhat sa linugsánay, ang magasólpot. -* Ang guibúhat contra sa pagbúot sa bisan onsa. * Gaoi ng̃a maísog, ng̃a pungtánon, -mahanaláicon. * Pagcasábot ng̃a díli mao sa mg̃a polong. * Buhat sa linugsánay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Violeta</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal, ug ang iang bulac ng̃a molomorado.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Violin</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e200129" title="Fuente: Tolóngon">Tolónggon</span> ng̃a may opát ca coldas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Violinista</span>. = <span lang="ceb">Ang magagílgil, ang magagólgol sa violin sa pagcaáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Violon</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a guicoldásan ng̃a maíng̃on sa violin, sa rabel, apan dagcó caáyo, ug -ang táuo ng̃a magagólgol niána.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Violoncelo ó Violonchelo</span>. = <span lang="ceb">Violon ng̃a dolodiót sa guiíng̃on carón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Violoncillo</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Táuo ng̃a díli maálam caáyo maggólgol sa violon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viperino</span>. = <span lang="ceb">Ang mahatong̃ód sa mg̃a saoa ng̃a guing̃álan ug víbora.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vira</span>. = <span lang="ceb">Paná ng̃a manípis ug matalínis caáyo. * Tinábas sa panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virada</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíso sa mg̃a sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virar</span>. = <span lang="ceb">Paglíso sa mg̃a sacayán. * Pagtúyoc sa cabrestante sa pagsácoat sa ancla, sa sinípit, -ug sa bisan onsa ng̃a mabúg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viraton</span>. = <span lang="ceb">Panáng dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virazon</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a guican sa lauor, sa mg̃a yotang dagcó.</span> -<span class="pageNum" id="pb355a">[<a href="#pb355a">355</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Vireina</span>. = <span lang="ceb">Asáoa sa virey.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vireinato</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa virey, ug ang tiempo ng̃a pagadugáyan sa iang opicio, yota ng̃a nahasácop -sa gahóm sa virey.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vireino</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virey</span>. = <span lang="ceb">Maghuhúpot, ang magabóot sa ng̃alan sa hari.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vírgen</span>. = <span lang="ceb">Olay, bog-os, babáye ng̃a oalá pahilábtan sa laláqui, laláqui ng̃a oalá maghilábot -sa babáye. * Yota ng̃a oalá pa daróha, pugásan ug pagatámnan. * Ang oalá pa gamíton -sa caogalíng̃on ng̃a tuyo ug hingtúngdan. * Si María Santísima. * Laráoan sa maong -Guinóo. * Ang babáye ng̃a monja cay guihálad nia sa Dios ang iang pagcabóg-os.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virginal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a vírgen.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virgíneo</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virginidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaólay, pagcabóg-os.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virgo</span>. = Idem. * <span lang="ceb">Tapoc sa mg̃a bitóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vírgula</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ng̃a diótay ug manípis. * Barlis ng̃a manípis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virgulilla</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsang barlis ng̃a diótay ug magamáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viril</span>. = <span lang="ceb">Salamín ng̃a matín-ao ug masíhag caáyo, ng̃a <span class="sic" title="Corrección: igatúbang">iatúbang</span> sa bisan onsa arón díli mabóling ug <span class="sic" title="Corrección: mahúgao">mamahúgao</span>: ang bolotáng̃an sa Santísimo Sacramento, ng̃a ipahaáng̃ay sa custodia. * Ang nahatong̃ód -sa laláqui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virilidad</span>. = <span lang="ceb">Cosóg, cabáscog, gahóm sa pagcabáta ug sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virilmente</span>. V. <i><a href="#e.varonilmente">Varonilmente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virio</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a malálag ug verde.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viripotente</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a miábot na sa edad ng̃a igo arón mamíño con boot ugáling.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virolento</span>. = <span lang="ceb">Butihón, ang guiolátan sa mg̃a buti, ang guibínlan sa mg̃a ulat sa pagbúti canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virotazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcalámbos sa birote.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virote</span>. = <span lang="ceb">Panáng dagcó. * Olitáo ng̃a tigsóroy soroy lang sa oaláy buhat, ng̃a magapacalaláqui. * Táuo ng̃a palábi labíhon ng̃a guilabíhan.</span> * V. <i><a href="#e.quijote">Quijote</a></i>. * <span lang="ceb">Puthao ng̃a hatáas ng̃a guilang̃áquit sa singsing ng̃a puthao ng̃a ibútang ug isóol -sa liog sa mg̃a olípon ng̃a lumalágueu. * Sulat ng̃a diótay ng̃a icolombíra sa bisan -cansa, con igapang̃áyo sa bisan onsa. * Tanóm sa ubas, paras sa totólo ca túig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viroton</span>. = <span lang="ceb">Panáng dagcó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virtual</span>. = <span lang="ceb">Ang magsáma sa lain ng̃a butang sa gahóm, sa cosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virtualidad</span>. = <span lang="ceb">Cosóg, cabáscog sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virtualmente</span>. = <span lang="ceb">Ang maíng̃on sa lain ng̃a butang sa cosóg, sa cabáscog. * Bisan onsa ng̃a pagasabóton -bisan ng̃a díli iásoy ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virtud</span>. = <span lang="ceb">Gahóm, cosóg, cabáscog. * Galámhan sa calág. * Pagcaháoan sa buot, pagcatárong, catarúng̃an. -* Maáyong batásan, quinabúhi ng̃a hingpit. * Pagtóo, pagláom, paghigógma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virtuosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa maáyong batásan ug quinabóhi, sa pagcatárung.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virtuoso</span>. = <span lang="ceb">Matárong, táuo ng̃a maáyo, ng̃a matinumánon sa mg̃a sugo sa Dios. * Ang may cosóg, -cabáscog ug gahóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viruela</span>. = <span lang="ceb">Buti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virulencia</span>. = <span lang="ceb">Nana sa mg̃a samad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virulento</span>. = <span lang="ceb">Ang macahiló, ang malála. * Ang may nana. * Sulat ng̃a macadáot sa isigcatáuo ug sa -iang dong̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Virus</span>. = <span lang="ceb">Nana ng̃a malágsot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viruta</span>. = <span lang="ceb">Sinápsap sa cahoy ng̃a guican sa pagsepíyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Visaje</span>. = <span lang="ceb">Pagcabótang sa nauong ng̃a icapasábot sa anáa sa cásing cásing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Visante</span>. = <span lang="ceb">Ang matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Visar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolóng, pagtán-ao, paghíling, paglí-li sa <span class="pageNum" id="pb356">[<a href="#pb356">356</a>]</span>bisan onsang camatoóran, sa pagbútang dihá sa <i>visto bueno</i>, sa pagándo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Víscera</span>. V. <i><a href="#e.entranya">Entraña</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viscosidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcahágcot. * Bisan onsa ng̃a mapílit, ng̃a mahágcot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viscoso</span>. = Idem desde <i lang="ceb">bisan onsa</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Visera</span>. = <span lang="ceb">Bahin sa calo sa mg̃a soldado ng̃a magasalípod sa nauong sa díli macaólang sa pagsolóng. -* Pacó pacóng diótay ng̃a coloptánan sa obán ng̃a mg̃a calo calo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Visibilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcadayág sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Visible</span>. = <span lang="ceb">Ang arang quiton, ang mahímo ng̃a pagasólng̃on ug pagatan-áuon. * Táuo ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Visiblemente</span>. = <span lang="ceb">Sa atubáng̃an sa ng̃atanán. * Sa dayág caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vision</span>. = <span lang="ceb">Pagcasolóng, pagcatán-ao, bisan onsa ng̃a guisolóng, ug labí pa ang mg̃a macahahárloc, -ang mg̃a macalilísang. * Táuo ng̃a malágsot ug hing̃alatáuan. * Bisan onsa ng̃a paquíta -ug mutúngha sa húna húna, ng̃a guipaíng̃on sa táuo ng̃a guitungháan ng̃a matúod gayúd.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Visionario</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mutóo sa bisan onsa, guican sa caínit sa iang húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Visir</span>. = <span lang="ceb">Ang nahaúnang dagcóng táuo sa hari sa mg̃a turco, sa Gran Señor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Visita</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúao. * Ang táuo ng̃a macadúao. * Pagcaádto sa bisan onsang Singbahán sa pagcúha -sa mg̃a indulgencia. * Pagcaádto sa mananámbal sa baláy sa masaquét sa pagtámbal canía. -* Pagcasáyor sa mg̃a ponóan sa batásan sa ilang mg̃a sacop, sa tong̃ód sa ilang pagtúman -sa mg̃a catungdánan. * Pagcahíling sa mg̃a manggad ng̃a isolód sa mg̃a calonsóran, -arón magbáyad ang taguía sa hingtúngdan ng̃a salapí con mg̃a derechos. * Pagcahíling -sa bilanggóan sa magbalántay sa mg̃a preso. * Pagcacalóoy sa Dios sa mg̃a táuo, sa paglólot caníla sa iang mg̃a pagtábang -ug sa iang mg̃a grasia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Visitacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadúao. * Pagcadúao ni María Santísima cang santa Isabel ng̃a igágao nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Visitador</span>. = <span lang="ceb">Ang magadúao sa masóbsob; hocom con ponóan ng̃a magabisita sa iang mg̃a sacop.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Visitar</span>. = <span lang="ceb">Pagdúao, pagádto sa Singbahán sa pagcúha sa mg̃a indulgencia. * Pagpaquigsáyor sa -ponóan, con sa sinógo nia, sa batásan sa iang mg̃a sacop. * Pagádto sa mananámbal sa baláy sa masaquét, sa pagtámbal canía. * Pagtán-ao sa mg̃a manggad -ng̃a <span class="corr" id="xd31e200580" title="Fuente: isulód">isolód</span> sa mg̃a calongsóran arón ipang̃áyo sa taguía sa salapí ng̃a tacús ng̃a ibáyad nia -tong̃ód sa mg̃a derechos. * Pagsolóng sa mang̃a bilanggóan sa mg̃a preso. * Paglóoy -sa Dios sa mang̃a táuo, sa paglólot caníla sa iang mg̃a grasia ug sa mg̃a pagtábang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Visivo</span>. = <span lang="ceb">Ang may gahóm sa pagsolóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vislumbrar</span>. = <span lang="ceb">Pagtán-ao, pagsolóng, sa pagcabóloc, sa bisan onsa ng̃a toa sa halayó, con sa mang̃ítng̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vislumbre</span>. = <span lang="ceb">Casuláo ng̃a diótay sa sugá. * Catáhap. * Timáan sa bisan onsa. * Balíta ng̃a tacús -ng̃a pagadúha duháan. * Pagcasáma sama sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viso</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáas, lugar ng̃a hatáas. * Pagcasílac silac sa bisan onsa ng̃a mahínlo ug masínao -caáyo, con pagasólng̃on sa casuláo sa adlao ug sa sugá. * Pagcaíng̃on sa usá ca butang -sa lain ng̃a butang. * Ang bisti ng̃a mapolá con sa lain ng̃a color, ng̃a guibísti sa mg̃a babáye sa ilálom sa mg̃a saya ng̃a mahínag hinag ug masíhag. * Tabil ng̃a icasalípod sa pultahán sa sagrario ng̃a binutáng̃an sa Santísimo Sacramento.</span> -<span class="pageNum" id="pb356a">[<a href="#pb356a">356</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Visorio</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa isololóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Víspera</span>. = <span lang="ceb">Arlao ng̃a guinsóndan sa lain ng̃a adlao ng̃a muóna sa lain ng̃a adlao. * Bisan onsa ng̃a muóna ug pagasóndan sa lain. * Pagcahadúul sa bisan onsa ng̃a muábot. * Pang̃ádye sa mg̃a Padre, ng̃a -sonód sa guing̃álan ug nona, ng̃a guipang̃ádye sa lioas sa las dos, ug sa díli pa -las doce sa tiempo sa cuaresma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vista</span>. = <span lang="ceb">Isololóng. * Pagcasolóng, pagcaquíta, pagcatán-ao. * Bisan onsa ng̃a guisolóng cutub -sa lugar ng̃a hatáas. * Mg̃a matá. * Pagcatágbo, pagcasugát. * Pagcatóngha, pagpacaquíta. -* Pagcaóyon sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Tuyo. * Pagcasolóng sa ibábao -lamang. * Táuo ng̃a may catungdánan sa paghíling sa mg̃a manggar sa mg̃a aduana. * -Nahaónang pagbása sa mg̃a papel ng̃a sinulátan sa mg̃a capolong̃ánan, arón magasentensia ang hocom. * Bisti ng̃a ipadála sa mg̃a pamanáhon sa ilang mg̃a pang̃asáuon. * Talambóan, &c., ng̃a -pagasólng̃an ug pagatan-áoan, ug ng̃a pagaaguían sa calámdag ug sa sugá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vistazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcatán-ao. * Pagcasolóng sa ibábao lamang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vistillas</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a hatáas, ng̃a pagasólng̃an ug pagatan-áoan sa halagpád ng̃a yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Visto</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a icaásoy ng̃a guiquíta na sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e200678" title="Fuente: hocon">hocom</span> ang mg̃a papel ug mg̃a camatoóran sa bisan onsang capolong̃ánan, ug ng̃a ualá pagahológan -pa sa sentencia.</span> * Bueno. = <span lang="ceb">Pagcaándo sa mg̃a táuo ng̃a gahúman, sa mg̃a camatoóran, sa mg̃a lisencia, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vistosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatahóm, sa pagcaníndot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vistoso</span>. = <span lang="ceb">Matahóm, maníndot, maáñag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Visual</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa pagsulúng ug sa isololóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Visura</span>. = <span lang="ceb">Pagcasolóng, pagcatán-ao, pagcahíling sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vital</span>. = <span lang="ceb">Ang ang̃ay ug ang nahatong̃ód sa quinabúhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vitalicio</span>. = <span lang="ceb">Ang madúgay hasta sa pagcamatáy sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vitalidad</span>. = <span lang="ceb">Galámhan sa quinabúhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vitando</span>. = <span lang="ceb">Ang tacús ng̃a pagaáidan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vitela</span>. = <span lang="ceb">Nati sa baca. * Panit sa nati sa baca ng̃a quinúrti ug maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vitelina</span>. = <span lang="ceb">Laoay ng̃a mahágcot.</span> -</p> -<p id="e.vitor" class="hw"><span class="sc">Vítor</span>. = <span lang="ceb">Polong sa timáan sa calípay ng̃a <span class="sic" title="Corrección: icadáyeg">icacadáyeg</span> sa bisan cansa. * Piesta ng̃a bantog caáyo sa pagdáyeg sa mg̃a buhat ng̃a cating̃aláhan, -ug ang papel ng̃a pagasulátan sa maong buhat.</span> -</p> -<p id="e.vitorear" class="hw"><span class="sc">Vitorear</span>. = <span lang="ceb">Pagdáyeg sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vitoria</span>. V. <i><a href="#e.victoria">Victoria</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vitorioso</span>. V. <i><a href="#e.victorioso">Victorioso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vítreo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa sa salamín, ug ang maíng̃on sa maong salamín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vitrificable</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mabúhat ug salamín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vitrificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálhin sa bisan onsa sa salamín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vitrificar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa bisan onsa sa pagcadágoay sa salamín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vitriólico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa vitríolo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vitríolo</span>. = <span lang="ceb">Asín ng̃a sináctan sa tumbága ug sa asufre sa color ng̃a asul.</span> -</p> -<p id="e.vitualla" class="hw"><span class="sc">Vitualla</span>. = <span lang="ceb">Balon, ang mg̃a quinahánglan ng̃atanán sa pagcáon sa mg̃a pang̃obátan. * Cadaghánan -sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vituallado</span>. = <span lang="ceb">Ang nasángcap sa mg̃a <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vituperable</span>. = <span lang="ceb">Ang tacós ng̃a pagadómtan ug pagaáidan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vituperacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadomót. * Pagcaáyad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vituperador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaáyad. * Ang manónglo, tigtónglo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vituperar</span>. = <span lang="ceb">Pagdomót, pagáyad sa bisan onsa. * Paglíbac libac. * Pagtónglo, pagbalícas.</span> -<span class="pageNum" id="pb357">[<a href="#pb357">357</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Vituperio</span>. = <span lang="ceb">Pagcatónglo. * Polong ng̃a daútan ng̃a ipamólong sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo. -* Pagcabalícas. * Bisan onsa ng̃a maoólao, ng̃a macaúlao.</span> -</p> -<p id="e.vituperiosamente" class="hw"><span class="sc">Vituperiosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa caúlao, sa pagcaúlao.</span> -</p> -<p id="e.vituperioso" class="hw"><span class="sc">Vituperioso</span>. = <span lang="ceb">Ang macaúlao, <span class="corr" id="xd31e200907" title="Fuente: mauúlao">maoólao</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vituperosamente</span>. V. <i><a href="#e.vituperiosamente">Vituperiosamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vituperoso</span>. V. <i><a href="#e.vituperioso">Vituperioso</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viuda</span>. = <span lang="ceb">Babáyeng balo, ang guicamátyan sa bana.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viudal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a balo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viudedad</span>. = <span lang="ceb">Puhónan, salapí ng̃a guitórlo sa ubán ng̃a mg̃a balo, cutub sa ilang pagcabálo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viudez</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viudita</span>. = <span lang="ceb">Bolo ng̃a báta pa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viudo</span>. = <span lang="ceb">Laláquing balo, ang guicamátyan sa asáoa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vivac</span>. = <span lang="ceb">Pagcabántay sa gabíy arón díli mudóol ang <span class="corr" id="xd31e200979" title="Fuente: caáoy">caáoay</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vivacidad</span>. = <span lang="ceb">Cabáscog, cosóg, sinógdan sa quinabóhi, pagcadalí sa gaoi. * Pagcabátid, pagcatalínis -sa húna <span class="corr" id="xd31e200989" title="Fuente: hóna">húna</span>. * Pagcasínao, pagcahínlo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vivamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcadalí, sa pagcalágmit. * Sa pagcaíng̃on, sa pagcasáma.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vivandero</span>. = <span lang="ceb">Ang magadála sa balon sa mg̃a pang̃obátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vivaquear</span>. = <span lang="ceb">Pagágui sa gabíy sa ton-og, sa cahaoánan.</span> -</p> -<p id="e.vivar" class="hw"><span class="sc">Vivar</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabatónan sa ubán ng̃a mg̃a mananáp sa ilang mg̃a anac. * Lang̃ob lang̃ob -ng̃a pagapúy-an sa mg̃a conejo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vivaracho</span>. = <span lang="ceb">Ang madalíon caáyo sa iang gaoi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vivaz</span>. = <span lang="ceb">Mabáscog, macosóg. * Sa mabátid <span class="corr" id="xd31e201034" title="Fuente: ng">ug</span> matalínis ng̃a húna húna. * Tanóm ug cahoy ng̃a malángbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vivera</span>. V. <i><a href="#e.vivar">Vivar</a></i>. * <span lang="ceb">Danao ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Víveres</span>. V. <i><a href="#e.vitualla">Vitualla</a></i>. * <span lang="ceb">Quinahánglan sa pagcáon sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vivero</span>. = <span lang="ceb">Cahoy, almásiga. * Lugar ng̃a guitagána sa pagbáton sa mg̃a langgam ug sa mg̃a isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viveza</span>. = <span lang="ceb">Cabáscog, cosóg, gahóm. * Pagcadalí, pagcalágmit. * Caínit sa mg̃a polong, sa suguílon. -* Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna. * Polong ng̃a matístis. * Pagcaíng̃on, pagcasáma. -* Casínao, casíhag sa bisan onsa. * Pagcaháit sa pagsolóng. * Pagcatahóm sa mg̃a matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vividero</span>. = <span lang="ceb">Lugar, solód ng̃a maáyo arón pagapúy-an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vividor</span>. = <span lang="ceb">Ang mabúhi sa hatáas ng̃a quinabúhi. * Ang maálam magpatigáyon sa pagpang̃íta sa cabuhían, -sa pagcabóhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vivienda</span>. = <span lang="ceb">Pinuyánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Viviente</span>. = <span lang="ceb">Ang buhi pa, ang may quinabúhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vivificacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóhi.</span> -</p> -<p id="e.vivificador" class="hw"><span class="sc">Vivificador</span>. = <span lang="ceb">Ang muhátag sa quinabúhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vivificante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vivificar</span>. = <span lang="ceb">Paghátag sa quinabóhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vivificativo</span>. V. <i><a href="#e.vivificador">Vivificador</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vivífico</span>. = <span lang="ceb">Ang may quinabúhi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vivíparo</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a magaánac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vivir</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhi. * Pagdúgay sa quinabúhi. * Pagpuyó sa bisan diin. * Pagbántay sa quinabúhi. -* Pagpaláng̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vivo</span>. = <span lang="ceb">Ang may quinabúhi, buhi. * Macosóg, mabáscog. * Hingpit uyámot, ang mulabí caáyo. * Bisan onsa ng̃a masíga. * Batid, sa matalínis -ng̃a húna húna. * Ang maíng̃on, ang magsáma sa lain ng̃a butang. * Mahanaláicon. * -Madalíon, malágmit, malágsic. * Ang magaparáyon sa iang catongdánan. * Ang madúgay, -ang mudáyon sa panumdúman sa mang̃a táuo. * Daplin sa bisan onsa, sirsid sa mg̃a bisti -ug sa mg̃a panápton sa lain ng̃a color. * Saquét sa mg̃a iró.</span> -<span class="pageNum" id="pb357a">[<a href="#pb357a">357</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Vizcacha</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa liebre, sa Indias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vizcondado</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa mg̃a vizconde.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vizconde</span>. = <span lang="ceb">Dagcóng táuo sa Guinharían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vizcondesa</span>. = <span lang="ceb">Asáoa sa vizconde.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cvo" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cvo.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">VO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Vocablo</span>. = <span lang="ceb">Polong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vocabulario</span>. V. <i><a href="#e.diccionario">Diccionario</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vocacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcahónghong sa Dios sa obán ng̃a mg̃a táuo, arón manolód sa pagcareligioso. * Pagcahigógma -sa bisan onsang opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vocal</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa ting̃og. * Ang may ting̃og, ang macapamólong sa mg̃a pagcabildo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vocalmente</span>. = <span lang="ceb">Sa mg̃a polong, sa ting̃og.</span> -</p> -<p id="e.voceador" class="hw"><span class="sc">Voceador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasínggit.</span> -</p> -<p id="e.vocear" class="hw"><span class="sc">Vocear</span>. = <span lang="ceb">Pagtóoao, pagpóoao, pagtiábao. * Pagtáoag sa bisan cansa sa hatáas ng̃a ting̃og. * -Pagándac sa bisan cansa sa mg̃a buhat ng̃a maáyo ng̃a guibúhat nia.</span> -</p> -<p id="e.voceria" class="hw"><span class="sc">Vocería</span>. = <span lang="ceb">Pagcasínggit ng̃a mabóloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vociferacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabaláod sa bisang onsang buhat ng̃a guibúhat sa bisan cansa, sa pagcaándac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vociferador</span>. = <span lang="ceb">Maandácon. * Ang magapahibálo sa cadaghánan sa mg̃a buhat ng̃a guibúhat nia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vociferante</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vociferar</span>. = <span lang="ceb">Pagpahibaló sa bisan cansa sa cadaghánan sa mg̃a buhat ng̃a guibúhat nia.</span> V. <i><a href="#e.vocear">Vocear</a></i> hasta <i lang="ceb">pagtáoag</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vocinglería</span>. V. <i><a href="#e.voceria">Vocería</a></i>. * <span lang="ceb">Pagcasoguílon ng̃a guilabíhan. * Suguílon, solte, cagóla ng̃a hatáas uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vocinglero</span>. V. <i><a href="#e.voceador">Voceador</a></i>. * <span lang="ceb">Ang magasuguílon sa masámot ng̃a ting̃og. * Hinuguilánan caáyo, tabían.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Voladero</span>. = <span lang="ceb">Ang macalupád. <span class="corr" id="xd31e201320" title="Fuente: =">*</span> Ang muágui sa madalí, sa pagcalágmit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Voladizo</span>. = <span lang="ceb">Ang mulabáo sa mg̃a cota, sa mg̃a pared, sa mg̃a bongbong sa mg̃a baláy &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volador</span>. = <span lang="ceb">Ang magalupád. * Ang mubítay ug masáyon malíhoc lihoc sa hang̃in. * Ang <span class="corr" id="xd31e201337" title="Fuente: mudalágan">modalágan</span>, ang muágui sa madalí, sa pagcalágmit. * Isda, bangsi. * Mg̃a hopot hopot ng̃a ponó -sa pólvora, ng̃a pagasilsílan sa caláyo ug pagalupálon sa hatáas caáyo.</span> -</p> -<p id="e.volandas" class="hw"><span class="sc">Volandas</span> (en). = <span lang="ceb">Sa hang̃in, sa cahang̃ínan. * Sa macadiót, sa usá ca pagpíloc sa matá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volandero</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon pagalupálon, pagalihócon ug pagacáyab cayábon sa hang̃in. * Ang dili muhúnung. -* Ang bacac. * Papán ng̃a manípis ng̃a pagagamíton sa pagsócsoc sa talioála sa mg̃a liston sa galera, -sa mg̃a imprenta.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volandíllas</span> (en). V. <i><a href="#e.volandas">Volandas</a></i> (<i>en</i>). -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volanta</span>. = <span lang="ceb">Cocheng diótay ug magáan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volante</span>. = <span lang="ceb">Ang magalúpad. * Ang díli mahimútang ug magapuyó. * Dayan dayan sa panápton ng̃a magamáy sa olo sa mg̃a babáye. * Salípdan sa tumbága, &c., sa siga arón dili magasuláo ug magadáot sa mang̃a matá. * Puthao ng̃a apil -sa máquina sa mg̃a horásan. * Sologóon ng̃a magalacát pagóna sa coche con sa cabayo -sa iang agálon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volanton</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a harúul na macalupád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volapié</span> (à). = <span lang="ceb">Sa pagcalacát ug sa pagcalupád.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volar</span>. = <span lang="ceb">Lupád. * Pagcalacáo sa madalí, caáyo. * Paggóa sa mg̃a balisbísan, sa mg̃a coredor, -&c., sa goa sa mg̃a pared, sa mg̃a bongbong. * Pagbúhat sa bisan onsa sa macadiót, -sa madalí caáyo. * Pagpasocó, pagpaligótgot sa bisan cansa. * Paglabáo, paglabí, pagtóybo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volatería</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a langgam. * Cadaghánan sa mg̃a húna húna.</span> -<span class="pageNum" id="pb358">[<a href="#pb358">358</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Volátil</span>. = <span lang="ceb">Ang macalupád. * Ang mabálhin, ang oaláy calig-ónan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volatilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcaalísng̃ao, pagcaalísbo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p id="e.volatilizar" class="hw"><span class="sc">Volatilizar</span>. = <span lang="ceb">Pagpaalísng̃ao, pagpaalísbo, pagpahung̃áo sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volatilizarse</span>. = <span lang="ceb">Paghung̃áo, pagalísbo, pagaalísng̃ao sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volatin</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a may quinaárman sa pagsayáo ug sa paglócso sa ibábao sa mg̃a pisi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volatizar</span>. V. <i><a href="#e.volatilizar">Volatilizar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volavérunt</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a linatín: naoalá ng̃a tuod. * Human na, tapus na man.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volcan</span>. = <span lang="ceb">Bohó sa yota, ug labí pa sa mg̃a caboquílan, ng̃a magasúca sa caláyo. * Caínit ng̃a -dagcó. * Caligótgot, gugma, &c., ng̃a mabáscog caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volcánico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa volcan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volcar</span>. = <span lang="ceb">Yaob, toad, suhi. * Paglabád sa olo tong̃ód sa maísog ng̃a bahó. * Pagsámbag sa bisan -cansa arón pagabalhínon ug pagaósbon ang iang húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volear</span>. = <span lang="ceb">Pagdóso, sa bisan onsa ng̃a anáa sa cahang̃ínan, arón mamatúlin.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Voleo</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e201505" title="Fuente: Pogcadóso">Pagcadóso</span> pagcaómpoc sa bisan onsa ng̃a anáa sa cahang̃ínan, sa díli pa mahólog ug muábot sa -yota. * Mudansa sa sabáy sa España.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volquearse</span>. V. <i><a href="#e.revolcarse">Revolcarse</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Voltariedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabálhin, pagcaósob osob sa húna húna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Voltario</span>. = <span lang="ceb">Ang mabálhin. * Ang magaópod opod sa húna húna ug sa gaoi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volteador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatúyoc tuyoc, ang magalíso liso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Voltear</span>. = <span lang="ceb">Pagtúyoc, paglíso. * Pagsúhi, pagcolób. * Pagbolobálhin sa bisan onsa sa pagcabótang -ug sa lugar. * Paghólog, pagpaámbac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Voltejear</span>. = <span lang="ceb">Pagbira bira, pagbíloc. * Paglíso liso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Voltereta</span>, Volteleta. = <span lang="ceb">Pagcatúyoc, pagcalintúad sa hang̃in.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volteta</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volubilidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcasáyon sa pagtúyoc ug sa paglíso sa bisan onsa. * Pagcaoaláy pagcadáyon, pagparáyon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Voluble</span>. = <span lang="ceb">Ang masáyon mutúyoc, magalíso. * Ang oaláy calig-ónan sa buot ug sa húna húna, ang -masáyon magabálhin sa iang <span class="corr" id="xd31e201581" title="Fuente: cabobót-ton">cabobót-on</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volúmen</span>. = <span lang="ceb">Pagcadagcó, pagcagántong sa bisan onsa. * Ang libro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Voluminoso</span>. = <span lang="ceb">Ang dagcó, ang nagántong caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Voluntad</span>. = <span lang="ceb">Buut, pagbúot, cabobót-on. * Gugma, pagcapalángga. * Caíbog, pagcapanghináot. * Calípay, -paghimóot. * Pagcaándo, pagcatangdo.</span> -</p> -<p id="e.voluntariamente" class="hw"><span class="sc">Voluntariamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagbúot ng̃a caogalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Voluntariedad</span>. = <span lang="ceb">Caogalíng̃on ng̃a pagbóot, sa oaláy macalúgus.</span> -</p> -<p id="e.voluntario" class="hw"><span class="sc">Voluntario</span>. = <span lang="ceb">Ang guican sa pagbóot ng̃a caugalíng̃on. * Soldado ng̃a musulód sa pagcasoldado sa -iang pagbúot ng̃a caugalíng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Voluntariosamente</span>. V. <i><a href="#e.voluntariamente">Voluntariamente</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Voluntarioso</span>. V. <i><a href="#e.voluntario">Voluntario</a></i>. * <span lang="ceb">Ang mahagúgma ug búot magtúman guihápon sa iang cabobót-on, bisan ng̃a díli maáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Voluptuosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa calípay sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Voluptuoso</span>. = <span lang="ceb">Ang mahagúgma sa mg̃a calipáyan sa laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volver</span>. = <span lang="ceb">Pagtúyoc, paglíso. * Pagbálos. * Paghióli sa quináoat. * Paghúbad sa mg̃a polong sa -usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong. * Pagbálic sa bisan onsa, sa pagcabútang -ng̃a daan. * Pagbálhin sa pagcabútang sa bisan onsa. * Pagsúhi, pagtoáli. * Pagsámbag -sa bisan cansa, arón pagabalhínon nia ang iang cabobót-on. * Pagbáilo, pagtagílis, -pagtagáilo. * Pagdóso, pagtolód, pagómpoc. * Pagpasíbog, pagóli. <span class="pageNum" id="pb358a">[<a href="#pb358a">358</a>]</span>* Pagópod opod, pagósob osob. * Paghióli sa napúgdao sa iang maáyong búot. * Pagóli, -pagbálic sa lugar ng̃a guiguicánan. * Paglíng̃i, paglíng̃io, pagbalilíquir.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volvible</span>. = <span lang="ceb">Ang mahímo ng̃a pagalisóon, pagatuyócon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Volvo ó Vólvulo</span>. = <span lang="ceb">Saquét.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vómica</span>. = <span lang="ceb">Puyo puyo ng̃a ponó sa nana, ng̃a magáma usáhay sa solód sa guinháoa sa mg̃a táuo.</span> -</p> -<p id="e.vomico" class="hw"><span class="sc">Vómico</span>. = <span lang="ceb">Ang magpasúca, isolóca. * Calaínan sa bong̃a ng̃a guing̃álan ug nues.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vomitado</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a guicahing̃álan sa táuo ng̃a maluspálon, masaquéton ug sa malágsot ng̃a -laoas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vomitador</span>. = <span lang="ceb">Ang magasúca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vomitar</span>. = <span lang="ceb">Pagsúca. * Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a daótan. * Sa mg̃a balícas, sa mg̃a pagtónglo, -&c. * Pagtúg-an, pagbaláod sa bisan onsa ng̃a tacus onta ng̃a hilómon. * Pagóli sa -quináoat. * Paghátag sa bisan onsa sa linugsánay.</span> -</p> -<p id="e.vomitivo" class="hw"><span class="sc">Vomitivo</span>. V. <i><a href="#e.vomico">Vómico</a></i>, hasta <i lang="ceb">calaínan</i>. * <span lang="ceb">Tambal ng̃a isolóca, sa pagsúca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vómito</span>. = <span lang="ceb">Pagcasúca.</span> * Negro. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a pagabatíon sa mg̃a táuo sa Europa ng̃a muádto sa América.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vómito</span> (volver al). = <span lang="ceb">Pagósob osob, pagbúhat pagopód sa mg̃a salá ng̃a daan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vomiton</span>. = <span lang="ceb">Batang diótay ng̃a tigsúca sa gatas, tigdúl-ay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vomitona</span>. = <span lang="ceb">Pagcasúcang dagcó, guican sa paglabí sa pagcáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vomitorio</span>. V. <i><a href="#e.vomitivo">Vomitivo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Voracidad</span>. = <span lang="ceb">Pagcabáscog sa pagcáon. * Pagcalonáng sa mg̃a táuo, sa pagcaoaláy tagád, sa mang̃a -salá. * Caísog sa caláyo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vorágine</span>. = <span lang="ceb">Bohóng dagcó sa dagát con sa mg̃a subá, ng̃a pagahológan ug pagabaháan sa tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Voraz</span>. = <span lang="ceb">Táuo con mananáp ng̃a hing̃áon caáyo. * Ang mahilábot, masámoc ug magalunáng sa mg̃a -salá, sa oaláy tagár. * Ang mocahorót sa bisan onsa sa madalí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vorazmente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcabáscog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vormela</span>. = <span lang="ceb">Mananáp, ng̃a maíng̃on ing̃on sa ilagá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vortiginoso</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíhoc sa hang̃in ug sa tubig sa pagcalibót, sa pagcaalimpólos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vos</span>. V. <i><a href="#e.vosotros">Vosotros</a></i>. -</p> -<p id="e.vosotros" class="hw"><span class="sc">Vosotros</span>. = <span lang="ceb">Camó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Votacion</span>. = <span lang="ceb">Pagcabóto, pagcahing̃álan, pagcapíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Votada</span>. = <span lang="ceb">Ang guibóto, ang guing̃álan, ang guipíli.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Votador</span>. = <span lang="ceb">Ang magatónglo, ang magabalícas, ang magamaldision.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Votante</span>. = <span lang="ceb">Ang magabóto, ang magapíli, ang maghing̃álan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Votar</span>. = <span lang="ceb">Pagsáar sa Dios ug sa mg̃a santos, sa bisan onsa. * Pagtónglo, pagmaldision, pagbalícas. -* Pagbóto, pagpíli, paghing̃álan sa táuo ng̃a ang̃ay sa cabobót-on sa cadaghánan, -sa bisan onsang <span class="corr" id="xd31e201868" title="Fuente: opisio">opicio</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Votivo</span>. = <span lang="ceb">Ang guisáad.</span> -</p> -<p id="e.voto" class="hw"><span class="sc">Voto</span>. = <span lang="ceb">Saad, pagcasáar. * Huna huna sa bisan onsa, ng̃a guidayág ug guiásoy sa mg̃a cabildóhan ug sa mg̃a catilíngban. * Balícas, polong ng̃a mang̃íl-ad, pagcatónglo, pagcamaldision. -* Pagcapanómpa sa bacac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Voz</span>. = <span lang="ceb">Ting̃og. * Tonóg sa ting̃og. * Tonóg sa bisan onsa. * Solosuguílon sa longsod.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cvu" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#cvu.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">VU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Vuecencia</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a igatáoag sa mg̃a dagcóng táuo sa Guinharían, ng̃a guitugútan sa hari sa dagcóng cruz.</span> -<span class="pageNum" id="pb359">[<a href="#pb359">359</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Vuelco</span>. = <span lang="ceb">Pagcacolób, pagcalintúad.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vuelo</span>. = <span lang="ceb">Pagcalupád. * Cadaghánan sa mg̃a pacó sa mg̃a langgam ng̃a icalupád nila. * Balisbísan, -coredor, &c., sa mg̃a baláy, &c., ng̃a mogóa sa cota. * Pagcalupád sa mg̃a bistí, -sa mg̃a saya, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vuelta</span>. = <span lang="ceb">Pagcatúyoc, pagcalíso. * Pagcalicó licó, pagcalibót. * Pagcabórbor, pagcalícos. * -Pagcabálic, pagcaóli sa lugar ng̃a guiguicánan. * Pagcaóli sa guicáoat. * Pagcaopód, -pagcaósob. * Licód sa bisan onsa. * Pagcabalíquig, pagcalíad. * Tinábas ng̃a itápot sa bába sa mg̃a -bocton sa mg̃a sinína, sa mg̃a supa, &c. * Bisan onsa ng̃a tacós ng̃a iúli sa lain.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vueseñoría</span>. V. <i>Useñoría</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vuestro</span>. = <span lang="ceb">Iño, inyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vulgacho</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a obos caáyo sa tagsa ca longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vulgar</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa cadaghánan sa mg̃a táuo sa mg̃a longsod. * Ang pagagamíton sa ng̃atanán. -* Ang díli mahál caáyo ug díli mulabí sa iang isigcaíng̃on.</span> -<span class="pageNum" id="pb359a">[<a href="#pb359a">359</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Vulgaridad</span>. = <span lang="ceb">Cahímtang sa cadaghánan sa mg̃a táuo sa mg̃a calongsóran. * Polong cung suguílon ng̃a -oaláy cahológan ug casayóran.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vulgarizar</span>. = <span lang="ceb">Pagcúha sa pagcamahál sa bisan onsa. * Paghúbar sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a -pinamólong ng̃a pagagamíton sa ng̃atanán. * Pagsolosuguílon ug paghigála sa mg̃a táuo -ng̃a obos sa longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vulgarmente</span>. = <span lang="ceb">Ing̃on sa batásan sa cadaghánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vulgata</span>. = <span lang="ceb">Hinúbad, hinúad sa satos ng̃a sulat sa pinamólong ng̃a linatín, ng̃a guinagámit sa santa <span class="corr" id="xd31e201995" title="Fuente: Iglecia">Iglesia</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vulgo</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a obus sa tagsa ca longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vulneracion</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáot sa dong̃og sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vulnerar</span>. = <span lang="ceb">Pagdáot sa dong̃og sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vulnerario</span>. = <span lang="ceb">Tambal ng̃a icaáyo sa mg̃a samar. * Ang Padre ng̃a nacasámar con nacapatáy sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vulpeja</span>. V. <i><a href="#e.zorra">Zorra</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vulpino</span>. = <span lang="ceb">Batir. * Malaláng̃on, malimbóng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Vulva</span>. = <span lang="ceb">Boto sa mg̃a babáye. * Quinatáuo, quinaláoas, calaoásan.</span> -<span class="pageNum" id="pb359b">[<a href="#pb359b">359</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cx" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#cx.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">X</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cxa" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#cxa.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">XA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Xapoipa</span>. = <span lang="ceb">Tinápay ng̃a pagapritóhon sa caláha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Xapurca</span>. = <span lang="ceb">Paglo-gó sa tubig ng̃a mahúgao.</span> -<span class="pageNum" id="pb359c">[<a href="#pb359c">359</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Xarro</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a tigsínggit caáyo, ug ng̃a hinuguilánan sa oaláy cahológan.</span> -<span class="pageNum" id="pb359d">[<a href="#pb359d">359</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cy" class="div1 letter"><span class="pageNum">[<a href="#cy.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">Y</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cya" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cya.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">YA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Y</span>. = <span lang="ceb">Ug.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ya</span>. = <span lang="ceb">Na.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yaca</span>. = <span lang="ceb">Cahoy sa India, dagcó ug hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yacente</span>. = <span lang="ceb">Ang nagacalígar, ang nagahígda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yacer</span>. = <span lang="ceb">Paglígad, pagcalígar, paghígda. * Pagpuyó sa bisan diin. * Pagdólog, paghígda ng̃a -ubán sa bisan cansang babáye, pagpacasalá canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yacija</span>. = <span lang="ceb">Higdáan, caligálan, lugar ng̃a guihigdáan. * <span class="corr" id="xd31e202122" title="Fuente: Lubng̃ánan">Lobng̃ánan</span>, <span class="corr" id="xd31e202125" title="Fuente: lulúbng̃an">lolóbng̃an</span>, lobóng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yactura</span>. = <span lang="ceb">Pagcadáot, cadaótan ng̃a guidáoat ug ng̃a miábot sa bisan cansa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yaro</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cye" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cye.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">YE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Yegua</span>. = <span lang="ceb">Baye sa cabayo, cabayong baye.</span> -</p> -<p id="e.yeguada" class="hw"><span class="sc">Yeguada</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a cabayong baye, sa mg̃a baye sa mg̃a cabayo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yeguar</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a cabayong baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yegüería</span>. V. <i><a href="#e.yeguada">Yeguada</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yegüerizo</span>. = Como el siguiente. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yegüero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay ug magabáton sa mg̃a cabayong baye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yema</span>. = <span lang="ceb">Mata mata, salingsíng̃an sa mg̃a cahoy. * Poghac sa itlog. * Ang anáa sa talioála -sa bisan <span class="corr" id="xd31e202191" title="Fuente: unsa">onsa</span>. * Ang labíng maáyo sa ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yente</span>. = <span lang="ceb">Ang muádto.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yerba</span>. = <span lang="ceb">Dagámi, cogon, dagótdot, hilámon. * Cadaghánan sa mg̃a bungláyon, bisan onsa ng̃a -ootánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yermar</span>. = <span lang="ceb">Pagláglag sa longsod.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yermo</span>. = <span lang="ceb">Caming̃áoan, cahaoánan. * Yota ng̃a oalá pagabuhátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yerno</span>. = <span lang="ceb">Nasamóng, omágad.</span> -<span class="pageNum" id="pb359e">[<a href="#pb359e">359</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Yero</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ug ang iang bung̃a ng̃a maíng̃on ing̃on, sa balátong, ng̃a molomalíng̃in ug -maputí putí, ng̃a maáyong <span class="corr" title="Fuente: calánon">calán-on</span> sa mg̃a hayúpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yerro</span>. = <span lang="ceb">Sayúp, salaoáyon, salá.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yerto</span>. = <span lang="ceb">Magáhi, mahógot guican sa dagcóng tugnao, con sa camatáyon ba.</span> -</p> -<p id="e.yesar" class="hw"><span class="sc">Yesar</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a pagacuháan sa yeso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yesca</span>. = <span lang="ceb">Baloc. * Ang mamalá ug ang naláya caáyo, ang masáyon masónog ug masíga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yesera</span>. V. <i><a href="#e.yesar">Yesar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yesería</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabohátan sa mg̃a calero sa yeso, ng̃a guibotáng̃an sa horno ng̃a pagalotóan -ug pagasonógan sa mg̃a bató ng̃a boloháton sa yeso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yesero</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa yeso, ang magabúhat ug magabalígya sa yeso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yeso</span>. = <span lang="ceb">Yeso.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yeson</span>. = <span lang="ceb">Pedaso sa bongbong sa yeso, sa apog, &c., ng̃a nagobá, ng̃a pagagamíton pagopód sa -bag-ong buhat sa mg̃a baláy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yesquero</span>. = <span lang="ceb">Hopot hopot con cajang diótay, calopé ng̃a pagasórlan sa yesca, sa baloc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yezgo</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa abgáo.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cyo" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cyo.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">YO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Yo</span>. = <span lang="ceb">Acó.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cyu" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#cyu.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">YU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Yuca</span>. = <span lang="ceb">Tanóm sa América.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yugada</span>. = <span lang="ceb">Ang yota ng̃a mahímo ng̃a pagadaróhan sa duhá ca buoc ng̃a toro sa baca, sa calabáo, -&c., sa usá ca tibúoc ng̃a adlao.</span> -<span class="pageNum" id="pb360">[<a href="#pb360">360</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Yugo</span>. = <span lang="ceb">Yugo, liógan. * Ang sintas con ang panápton ng̃a pagagamíton sa pagbendicion sa mg̃a -quinasál. * Bisan onsang cabóg-at.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yuguero</span>. = <span lang="ceb">Ang magadáro sa yota sa duhá ca buoc ng̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yugular</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a ogát sa tutúnlan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yunque</span>. = <span lang="ceb">Lagdásan. * Táuo sa malíg-on ng̃a casing <span class="pageNum" id="pb360a">[<a href="#pb360a">360</a>]</span>casing sa mg̃a calisód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yunta</span>. = <span lang="ceb">Duhá ca buoc ng̃a mg̃a mananáp ng̃a silbi sa pagbúhat sa yota.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yunto</span>. = <span lang="ceb">Ang nagatupál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yusion</span>. = <span lang="ceb">Sogo, pagbúot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Yuxtaposicion</span>. = <span lang="ceb">Pagcatóbo sa bisan onsa ng̃a oaláy quinabúhi.</span> -<span class="pageNum" id="pb360b">[<a href="#pb360b">360</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="cz" class="div1 last-child letter"><span class="pageNum">[<a href="#cz.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">Z</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<div id="cza" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cza.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">ZA</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Za</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a icabúgao sa mg̃a iró.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zábida</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal, sa África.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zábila</span>. = Idem. -</p> -<p id="e.zaborda" class="hw"><span class="sc">Zaborda</span>. = <span lang="ceb">Pagcasánglar sa sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zabordar</span>. = <span lang="ceb"><span class="sic" title="Corrección: Pagsánglar">Pagcasánglar</span> sa sacayán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zabordo</span>. V. <i><a href="#e.zaborda">Zaborda</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zabra</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a maíng̃on sa fragata.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zabucar</span>. = <span lang="ceb">Paglógo paglo-gó, pagquíno. * Pagóyog oyog sa macosóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zabullida</span>. V. <i><a href="#e.zabullidura">Zabullidura</a></i>. -</p> -<p id="e.zabullidura" class="hw"><span class="sc">Zabullidura</span>. = <span lang="ceb">Pagcasálom.</span> -</p> -<p id="e.zabullir" class="hw"><span class="sc">Zabullir</span>. = <span lang="ceb">Pagsálom. * Pagtágo, paghóbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zacapela</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay, pagcalális lalis sa dagcóng banha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zacapella</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zacatin</span>. = <span lang="ceb">Lugar, dalan ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a panápton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zacear</span>. = <span lang="ceb">Pagbúgao sa mg̃a iró, sa pagsángpot niíning polong: <i>za</i>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zafada</span>. = <span lang="ceb">Pagcalosót, pagcagáoas, pagcamísic.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zafar</span>. = <span lang="ceb">Pagtahóm, pagpaníndot, pagpaáñag. * Paglosót, paggáoas, pagmísic. * Pagcúha sa mg̃a -cabilínggan, sa mg̃a casámoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zafarí</span>. = <span lang="ceb">Granada ng̃a may mg̃a liso ng̃a laro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zafarrancho</span>. = <span lang="ceb">Pagcaháoan sa sacayán, arón oaláy samoc sa mg̃a bolotáng̃an sa mg̃a luthang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zafería</span>. = <span lang="ceb">Longsod ng̃a diótay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zafiedad</span>. = <span lang="ceb">Pagcagáhi sa olo. * Pagcabórong, pagcaoaláy quinaárman.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zafio</span>. = <span lang="ceb">Borong, buquírnon, ang oaláy quinaárman cabos. * Isda.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zafír</span>. = <span lang="ceb">Batóng mahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Záfiro</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zafirino</span>. = <span lang="ceb">Ang may color sa sáfiro.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zafo</span>. = <span lang="ceb">Ang naháoan, ang oaláy samoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zafra</span>. = <span lang="ceb">Surlánan sa tumbága.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zafre</span>. = <span lang="ceb">Binócboc ng̃a pagagamíton sa baláy ng̃a pagabuhátan sa mg̃a pinggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaga</span>. = <span lang="ceb">Lulan ng̃a ibútang sa licór sa mg̃a coche &c. * Licód sa bisan onsa. * Ang oláhi, -ang catapúsan, ang poit sa mg̃a táuo ng̃a nanagsugál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zagal</span>. = <span lang="ceb">Oloolitáuo. * Olitáuo ng̃a cosógon, ng̃a casing casíng̃an. * Báta, sologóon sa mg̃a baquero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zagala</span>. = <span lang="ceb">Dalága. * Ang babáye ng̃a báta pa ng̃a magabántay sa mg̃a hayúpan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zagalejo</span>. = <span lang="ceb">Saya sa mg̃a babáye ng̃a guiibábao nila sa mg̃a naguas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaguan</span>. = <span lang="ceb">Ganháan, tugcálan sa baláy, silong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaguanete</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a soldados ng̃a nagaubáa obán sa mg̃a táuo ng̃a hadiánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaguero</span>. = <span lang="ceb">Ang muoláhi, ang musonód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zahareño</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a ihálas, ng̃a díli maághop. * Táuo ng̃a díli mahagúgma muubán sa isigcatáuo. -* Mabáng̃is, maísog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaheridor</span>. <span class="corr" id="xd31e202676" title="Fuente: —">=</span> <span lang="ceb">Tiglíbac libac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaherimiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíbac libac.</span> -<span class="pageNum" id="pb360c">[<a href="#pb360c">360</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaherir</span>. = <span lang="ceb">Paglíbac libac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zahina</span>. = <span lang="ceb">Dagámi, tanóm sa Indias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zahinar</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guitámnan sa zahina.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zahinas</span>. = <span lang="ceb">Sopas ng̃a mahómoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zahonado</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a molomaítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zahondar</span>. = <span lang="ceb">Pagcále sa yota ug halálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zahora</span>. = <span lang="ceb">Combida sa mg̃a higála, ng̃a nanagbánha sila ug nang̃alípay sa ilang pagcáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zahorar</span>. = <span lang="ceb">Pagtámbong sa mg̃a combida ng̃a guitíngban sa mg̃a higála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zahorí</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a macaquíta sa anáa sa ilálom sa yota, ing̃on sa guitoóhan sa obán ng̃a mg̃a -táuo ng̃a cabus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zahorra</span>. V. <i><a href="#e.lastre">Lastre</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zahumar</span>. V. <i><a href="#e.sahumar">Sahumar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zahumerio</span>. V. <i><a href="#e.sahumerio">Sahumerio</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zahurda</span>. = <span lang="ceb">Babóyan, alad ng̃a pagahipúsan sa mg̃a baboy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaida</span>. = <span lang="ceb">Langgam ng̃a magapuyó sa mg̃a danao ug sa mg̃a lugar ng̃a tubígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaino</span>. = <span lang="ceb">Cabayo ng̃a cabiára, ng̃a may balahíbo ng̃a bolobulágao. * Mananáp sa daútan ng̃a -batásan. * Táuo ng̃a borhíon sa iang pagsábot sa isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zala</span>. = <span lang="ceb">Pagámpo, pagpang̃ádye sa Dios sa mg̃a moros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zalagarda</span>. = <span lang="ceb">Pagcahóbong sa obán ng̃a mg̃a táuo, <span class="corr" id="xd31e202813" title="Fuente: aró">arón</span> pagacalítan ang mg̃a caáoay. * Lit-ag sa <span class="corr" id="xd31e202816" title="Fuente: pagdáco">pagdácop</span> sa mg̃a mananáp. * Pagcalaláng sa ubán ng̃a mg̃a táuo sa pagálam alam ng̃a malimbóng̃on, -sa pagbórhi sa isigcatáuo. * Pagcagobót ng̃a ahat sa mg̃a táuo ng̃a daútan arón malísang -ang ubán. * Pagcaáoay, pagcalális lalis ng̃a pagabanháan caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zalama</span>. V. <i><a href="#e.zalameria">Zalamería</a></i>. -</p> -<p id="e.zalameria" class="hw"><span class="sc">Zalamería</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálam alam, pagcaógay ogay ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zalamero</span>. = <span lang="ceb">Ang magaálam alam, ang magaúgay ugay ng̃a guilabíhan.</span> -</p> -<p id="e.zalea" class="hw"><span class="sc">Zalea</span>. = <span lang="ceb">Panit sa mg̃a carnero ug sa mg̃a canding ng̃a oalá guntíng̃an sa balahíbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zalear</span>. = <span lang="ceb">Pagyábyab sa bisan onsa, pagcáya caya, pagcáyab cayab.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zalema</span>. = <span lang="ceb">Pagcadocó sa olo, pagcayóbo sa laoas sa timaán sa pagpaóbos.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaleo</span>. V. <i><a href="#e.zalea">Zalea</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zalona</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan ng̃a dagcó sa tubig, sa bino, &c.</span> -</p> -<p id="e.zamacuco" class="hw"><span class="sc">Zamacuco</span>. = <span lang="ceb">Táuo ng̃a hong̃og, ng̃a díli maálam magbúhat, ug díli magatóltol sa bisan onsa. * -Cahobóg, pagcahobóg.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zamanca</span>. = <span lang="ceb">Pagcabúnal, pagcahámpac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zamarra</span>. = <span lang="ceb">Bísti ng̃a binúhat sa mg̃a panit sa mg̃a carnero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zamarrear</span>. = <span lang="ceb">Pagóisi oisi, paguóso uoso sa luyo ug sa luyo, sa bisan onsa ng̃a guitáng̃ag sa mg̃a -iró. * Paghámpac sa bisan cansa, sa pagsonód sonór canía sa luyo ug sa luyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zamarrilla</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -<span class="pageNum" id="pb567">[<a href="#pb567">567</a>]</span></p> -<p id="e.zamarro" class="hw"><span class="sc">Zamarro</span>. = <span lang="ceb">Bisti sa mg̃a panit sa mg̃a carnerong diótay sa mohómoc ng̃a balahíbo</span>; V. <i><a href="#e.zamacuco">Zamacuco</a></i>. -</p> -<p id="e.zambaigo" class="hw"><span class="sc">Zambaigo</span>. = <span lang="ceb">Ang anac sa laláqui ng̃a maítom ug sa babáye ng̃a maputí, con sa laláqui ng̃a maputí -ug sa babáye ng̃a maítom, sa Indias.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zambapalo</span>. = <span lang="ceb">Sabáy ng̃a caráan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zambarco</span>. = <span lang="ceb">Corea ng̃a halagpád ng̃a ibútang sa dughan sa mg̃a cabayo, &c., ng̃a nanagúyod sa -mg̃a coche, &c., arón dili sila mang̃asámad.</span> -</p> -<p id="e.zambigo" class="hw"><span class="sc">Zámbigo</span>. = <span lang="ceb">Ang guibalíqgan sa mg̃a paa, ang may mg̃a paa ng̃a balíquig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zambo</span>. = Idem; V. <i><a href="#e.zambaigo">Zambaigo</a></i>; <span lang="ceb">calaínan sa amó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zamboa</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa bong̃a ng̃a guing̃álan ug membrillo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zambomba</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a pagaduláan sa mg̃a baquero.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zambombo</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.zamacuco">Zamacuco</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zamborotudo ó zamborrotudo</span>. = Idem. -<span class="pageNum" id="pb567a">[<a href="#pb567a">567</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Zambra</span>. = <span lang="ceb">Piesta sa mg̃a moros sa dagcóng banha ug pagsabay; sacayán sa mg̃a moros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zambucar</span>. = <span lang="ceb">Pagsacót sa bisan onsa sa talioúla sa obán ng̃a mg̃a butang, arón dili quiton.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zambuco</span>. = <span lang="ceb">Pagcatágo sa bisan onsa sa talioála sa obán ng̃a mg̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zambullida</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.zabullidura">Zabullidura</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zambullidura</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zambullirse</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.zabullir">Zabullir</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zampabollos</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.zampatortas">Zampatortas</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zampalimosnas</span>. = <span lang="ceb">Ang maquiglímos sa mg̃a pultahán sa oaláy caúlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zampapalo</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.zampatortas">Zampatortas</a></i>. -</p> -<p id="e.zampar" class="hw"><span class="sc">Zampar</span>. = <span lang="ceb">Pagsolód sa usa ca botang sa solód sa lain ng̃a butang, sa pagcacálit; pagcáon sa -pagcadalí ug sa pagcalabí.</span> -</p> -<p id="e.zampatortas" class="hw"><span class="sc">Zampatortas</span>. = <span lang="ceb">Hing̃áon caáyo;</span> V. <i><a href="#e.zamacuco">Zamacuco</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zampoña</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a pagagamíton sa mg̃a baquero, ng̃a guibutáng̃an sa daghan ng̃a mg̃a -plauta; polong ng̃a oaláy cahológan ug hingtúngdan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zampuzar</span>. = <span lang="ceb">Pagsálom;</span> <span class="corr" id="xd31e203118" title="Ausente en la fuente">V. </span><i><a href="#e.zampar">Zampar</a></i> hasta <i lang="ceb">pagcáon</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zampuzo</span>. = <span lang="ceb">Pagcasálom; pagcatágo sa bisan onsa sa talioála sa ubán ng̃a mg̃a butang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zanahoria</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal ug ang gamót nia ng̃a macaón.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zanca</span>. = <span lang="ceb">Tiil ng̃a hatáas sa mg̃a langgam; paa ng̃a manípis sa mg̃a tauo ug sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zancada</span>. = <span lang="ceb">Lacang ng̃a hatáas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zancadilla</span>. = <span lang="ceb">Pagcatinángbir, tinángbir; limbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zancajear</span>. = <span lang="ceb">Paglacát sa mg̃a caianáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zancajera</span>. = <span lang="ceb"><span class="corr" id="xd31e203173" title="Fuente: Ang ang">ang</span> ng̃a pagabotáng̃an sa tiil sa pagsáca sa mg̃a coche; bahin sa mg̃a sapín ug sa mg̃a -medias ng̃a magatábon sa ticúd; tauo ng̃a hamóbo ug sa malágsot ng̃a dagoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zancajo</span>. = <span lang="ceb">Ticód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zancajoso</span>. = <span lang="ceb">Luing; ang guiguisían sa mg̃a medias, sa ticód; ang may dagcóng ticód.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zancarron</span>. = <span lang="ceb">Bocóg ng̃a dagcó sa oaláy onód; ang bocóg sa tiil sa oaláy onód; tauo ng̃a maníoang, -tigúlang ug malágsot; ang dili maálam caáyo sa iang catungdánan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zancarron de Mahoma</span>. = <span lang="ceb">Ang mg̃a bocóg ni Mahoma ng̃a manalágnang bacácon ng̃a <span class="pageNum" id="pb568">[<a href="#pb568">568</a>]</span>guipanagdúao sa mg̃a moros, sa alampóan nila sa longsod sa Meca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zanco</span>. = <span lang="ceb">Cadang; ang magsaláyao.</span> -</p> -<p id="e.zancudo" class="hw"><span class="sc">Zancudo</span>. = <span lang="ceb">Ang guitaásan sa mg̃a paa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zándalo</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.sandalo">Sándalo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zanga</span>. = <span lang="ceb">Sugál sa baraja.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zangala</span>. = <span lang="ceb">Panápton sa hilo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zangandango</span>. = <span lang="ceb">Tauo ng̃a magapacahóng̃og arón dili sia papagbuháton; tauo ng̃a oalúy quinaárman ug -hingbangcaágan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zanganear</span>. = <span lang="ceb">Pagtápol, pagsóroy soroy sa oalúy buhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zángano</span>. = <span lang="ceb">Putiócan ng̃a laqui, ang laqui sa mg̃a putiócan; tapólan, ang mahagógma mucáon sa -oaláy buhat.</span> -</p> -<p id="e.zangarilleja" class="hw"><span class="sc">Zangarilleja</span>. = <span lang="ceb">Bátang hugáoan ng̃a tigsóroy soroy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zangarrear</span>. = <span lang="ceb">Pagcóscos sa guitara sa oaláy caálam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zangarriana</span>. = <span lang="ceb">Saquét sa olo sa mg̃a hayúpan; camíng̃ao, casobó; hilánat con lain ng̃a saquét ng̃a -mudámag sa hingtúngdan ng̃a adlao.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zangarullon</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.zangarilleja">Zangarilleja</a></i>. -</p> -<p id="e.zangolotear" class="hw"><span class="sc">Zangolotear</span>. = <span lang="ceb">Pagdúyan, pagtábiog; pagsinó, pagquíno, paglo-gó; paghúyang, paggaló galó, paglígang -sa bisan onsa cay mahómoc ug halúag.</span> -</p> -<p id="e.zangoloteo" class="hw"><span class="sc">Zangoloteo</span>. = <span lang="ceb">Pagcatábiog; pagcalo-gó, pagcaquinó; pagcalígang, pagcagaló galó, pagcahúyang sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zangotear</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.zangolotear">Zangolotear</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zangoteo</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.zangoloteo">Zangoloteo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zanguanga</span>. = <span lang="ceb">Pagcasománg̃il sa bisan onsang saquét arón dili magbúhat ug bisan quinsang tauo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zanguango</span>. = <span lang="ceb">Tauo ng̃a tapólan, ng̃a mang̃íta sa mg̃a pagsománg̃il arón dili sia magabúhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zanguayo</span>. = <span lang="ceb">Tauo sa malúyang laoas, hatáas ug tapólan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zanja</span>. = <span lang="ceb">Aoang; sinógdan, guinicánan sa bisan onsa; simientos, tilindúgan sa mg̃a baláy, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zanjar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúhat sa mg̃a aoang; pagtápus, pagtibáoas sa bisan onsa, sa pagcahigála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zanqueador</span>. = <span lang="ceb">Ang magalacát sa pagcabalíquig sa mg̃a paa; tiglacáo; hilacát, ang magalacát caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zanqueamiento</span>. = <span lang="ceb">Pagcalacát sa pagcaba líquig sa mg̃a paa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zanquear</span>. = <span lang="ceb">Paylacáo sa pagcabalíguig <span class="pageNum" id="pb568a">[<a href="#pb568a">568</a>]</span>sa mg̃a paa; paglacát caáyo ug sa hatáas ng̃a dalan, sa halayó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zanquilargo</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.zancudo">Zancudo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zanquillas</span>. = <span lang="ceb">Tauo sa hamóbo ug manípis ng̃a mg̃a paa; tauo ng̃a hamóbo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zanquituerto</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.zambigo">Zámbigo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zanquivano</span>. = <span lang="ceb">Ang may mg̃a paa ng̃a hatáas ug sa diótay ng̃a bitíis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zapa</span>. = <span lang="ceb">Capandáyan sa mg̃a soldados sa pagcále sa yota; quilquígan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zapador</span>. = <span lang="ceb">Ang soldado ng̃a magabúhat sa zapa ng̃a guidála nía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zapar</span>. = <span lang="ceb">Pagcále sa yota, sa zapa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaparrastrar</span>. = <span lang="ceb">Paggúyor sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaparrastroso</span>. = <span lang="ceb">Ang magabísti sa mg̃a bisting daan, guisi ug bulíng̃on; buhat ng̃a dili maáyo, sa -daútan ng̃a pagbúhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaparrazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcahágbong; calisód ng̃a muábot sa bisan cansa</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zapata</span>. = <span lang="ceb">Panit ng̃a mabága, ng̃a ibútang sa ilálom sa quisio sa mg̃a pultahán, arón dili unta -cagdan ang quisióhan; pinótol ng̃a cahoy ng̃a ibútang ug ipahaáng̃ay sa tomóy sa mg̃a -halígue, ng̃a mulábao sa luyo ug sa luyo, ng̃a pagalingcóran sa mg̃a sabláyan, &c.; sapín ng̃a muábot hasta sa harúul sa bitíis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zapatazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabúnal, pagcapócpoc sa sapato, sa sapín; pagcahágbong, pagcapúcan, pagcahólog -sa mg̃a mananáp, sa pagtonób ug mabáscog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zapateado</span>. = <span lang="ceb">Sayáo, pagsabáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zapateador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabánha sa mg̃a sapín, sa paglacát.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zapatear</span>. = <span lang="ceb">Pagbánha sa mg̃a sapín, sa paglacát; pagpasipála sa bisan cansa, sa polong con sa -buhat; pagbásal sa mg̃a camót, sa pagápas sa compas sa música; pagsócol, paglális -lalis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zapatera</span>. = <span lang="ceb">Asáoa sa sapatero; babáye ng̃a tigbúhat sa mg̃a sapín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zapatería</span>. = <span lang="ceb">Baláy, tiendáhan ng̃a pagabuhátan ug pagabaligyáan sa mg̃a sapín; lugar, dalan ng̃a -guibutáng̃an sa daghan ng̃a mg̃a tiendáhan sa mg̃a sapín; opicio sa pagbúhat sa mg̃a -sapín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zapatero</span>. = <span lang="ceb">Magbubúhat, tigbúhat, ang magabúhat sa mg̃a sapín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zapateta</span>. = <span lang="ceb">Pagcabánha sa salog, sa mg̃a sapín, sa paglócso sa timáan sa calípay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zapatilla</span>. = <span lang="ceb">Panit ng̃a isápao sa mg̃a bató ng̃a santícan sa mg̃a pusil, &c.; sapín <span class="pageNum" id="pb569">[<a href="#pb569">569</a>]</span>ng̃a pino ug sa maáyong pagbúhat; sinelas; cocó sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zapatillero</span>. = <span lang="ceb">Ang magabúhat sa ma sapatilla.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zapato</span>. = <span lang="ceb">Sapín.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zapatudo</span>. = <span lang="ceb">Ang magasapín sa mg̃a sapín ng̃a dagcóan caáyo; mananáp ng̃a cocan caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zape</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a igabúgao sa mg̃a iríng; sica; abá, abáa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zapear</span>. = <span lang="ceb">Pagsíca, pagbúgao sa mg̃a iríng.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zapito</span>. = <span lang="ceb">Baso, surlánan sa cahoy ng̃a pagagamíton sa pagpagátas sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zapote</span>. = <span lang="ceb">Cahoy ug ang iang bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zapuza</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.chapuzar">Chapuzar</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaque</span>. = <span lang="ceb">Sorlánan ng̃a diótay sa bino, sa tubig, &c., sa panit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaquear</span>. = <span lang="ceb">Paghúar sa mg̃a ilímnon sa mg̃a surlánan sa panit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaquizamí</span>. = <span lang="ceb">Catapúsan ng̃a salog sa mg̃a baláy, paga; baláy, solód ng̃a diótay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zar</span>. = <span lang="ceb">Hari sa guinharían sa Moscobia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zara</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.maiz">Maíz</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarabanda</span>. = <span lang="ceb">Sayáo, pagsabáy; bisan onsa ng̃a mabánha caáyo ug macasámoc.</span> -</p> -<p id="e.zarabutero" class="hw"><span class="sc">Zarabutero</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.embustero">Embustero</a></i>; <span lang="ceb">samócan, condátan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaragatona</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaragocí</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa sirioelas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaragüelles</span>. = <span lang="ceb">Salooál; calsones ng̃a halagpád ug sa daótan ng̃a pagbúhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaragutero</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.zarabutero">Zarabutero</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaramagullo</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarambeque</span>. = <span lang="ceb">Sayáo, pagsabáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaranda</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.criba">Criba</a></i>. -</p> -<p id="e.zarandador" class="hw"><span class="sc">Zarandador</span>. = <span lang="ceb">Ang magaalíg-ig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarandajas</span>. = <span lang="ceb">Cadaghánan sa mg̃a butang ng̃a diótay, magamáy.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarandajillas</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zanrandalí</span>. = <span lang="ceb">Salapáti ng̃a laqui, ng̃a sinambágan sa mg̃a balahíbo ng̃a maítom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarandar</span>. = <span lang="ceb">Pagcaalíg-ig; pagóyog oyog; paglíhoc sa bisan onsa sa madalí caáyo, pagláin sa labíng -mahál sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarandear</span>. = Idem. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarandero</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.zarandador">Zarandador</a></i>; <span lang="ceb">tauo ng̃a dili mahamútang, cundátan, ng̃a malíhoc caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarapatel</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa guisál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarapito</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaratan</span>. = <span lang="ceb">Hubág ng̃a mang̃íl-ad caáyo, samád <span class="pageNum" id="pb569a">[<a href="#pb569a">569</a>]</span>ng̃a daútan sa mg̃a soso sa mg̃a babáye.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zaraza</span>. = <span lang="ceb">Panápton ng̃a maputí, pino ug halagpád caáyo; minása ng̃a sináctan sa mg̃a dagom, -sa salamín ng̃a dinócdoc ug sa hiló, ng̃a icapatáy sa mg̃a iró.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarcear</span>. = <span lang="ceb">Paghúgas sa mg̃a alaguían sa tubig, sa mg̃a ihi, &c.; paglacát ng̃adto ng̃adto, sa -madalí caáyo; paglacáo sa pagpaíng̃on ng̃adto ug sa pagpaíng̃on ng̃anhi sa masóbsob.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarcero</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa iró.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarcillo</span>. = <span lang="ceb">Aretes, ariyos, bitay bitay sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e203838" title="Fuente: dalúnggan">dalónggan</span>; bacólong sa mg̃a cuba ug sa mg̃a bariles.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarco</span>. = <span lang="ceb">Color ng̃a asul ng̃a dili buhi caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarevitz</span>. = <span lang="ceb">Anac ng̃a pang̃ánay sa hari sa Moscobia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zariano</span>. = <span lang="ceb">Ang <span class="corr" id="xd31e203862" title="Fuente: nahatúng̃od">nahatong̃ód</span> ug ang ang̃ay sa hari sa Moscobia.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarina</span>. = <span lang="ceb">Ang asáoa sa Zar.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarpa</span>. = <span lang="ceb">Pagcasácoat, pagcabútad sa ancla, sa sinípit; pagcalábao, sa luyo ug sa luyo, sa mg̃a -simientos, sa guibágon sa mg̃a pared, sa mg̃a cota; iánang ng̃a matápot sa mg̃a bisti; -<span class="corr" id="xd31e203880" title="Fuente: eamót">camót</span> sa mg̃a mananáp ng̃a may mg̃a torlo ug mg̃a cocó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarpar</span>. = <span lang="ceb">Pagsácoat, pagbútad sa áncora sa sinípit.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarpazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcahágbong sa bisan onsa ng̃a mahólog sa yota.</span> -</p> -<p id="e.zarposo" class="hw"><span class="sc">Zarposo</span>. = <span lang="ceb">Ang nahúgao sa iánang, sa lapoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarracatin</span>. = <span lang="ceb">Hicáoan; ang tigháng̃io caáyo sa pagpálit sa bisan onsa, arón ibalígya <span class="corr" id="xd31e203911" title="Fuente: oña">onya</span> sa pagcamahál.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarramplín</span>. = <span lang="ceb">Tauo ng̃a dili maálam caáyo sa iang catungdánan con opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarrapastra</span>. = <span lang="ceb">Iánang, lapoc ng̃a matápot sa mg̃a bisti.</span> -</p> -<p id="e.zarrapastron" class="hw"><span class="sc">Zarrapastron</span>. = <span lang="ceb">Hugáoan, bolíng̃on, ang nagabísti sa mg̃a bisti ng̃a daan; guisi ug noog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarrapastrosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcahúgao; sa pagcaoaláy cacúgui sa pagalíma sa caugalíng̃on ng̃a laoas ug sa -bisti.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarrapastroso</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.zarrapastron">Zarrapastron</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarria</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.cazcarria">Cazcarria</a></i>; <span lang="ceb">tinábas sa panit ng̃a igatácgos sa mg̃a sapín ng̃a guing̃álan ug abarca.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarriento</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.zarposo">Zarposo</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarza</span>. = <span lang="ceb">Tanóm ng̃a tuncan, sapínit.</span> -<span class="pageNum" id="pb570">[<a href="#pb570">570</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarzagan</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a mabúgnao caáyo bisan ng̃a dili mahurús, amíhan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarzaganillo</span>. = <span lang="ceb">Hang̃in ng̃a amíhan ng̃a mahurús uyámot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarzahan</span>. = <span lang="ceb">Calaínan sa panápton sa igagáma ng̃a binúrcan sa mg̃a boloc ng̃a nagacaláin lain ug -color.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarzal</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guidaghánan sa mang̃a tanóm ng̃a toncan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarzamora</span>. = <span lang="ceb">Ang bong̃a sa zarza.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarzaparrilla</span>. = <span lang="ceb">Banag, tanóm ng̃a italámbal.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarzaparrillar</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a guidaghánan sa banag.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarzarosa</span>. = <span lang="ceb">Bulac ng̃a maíng̃on íng̃on sa rosa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zarzoso</span>. = <span lang="ceb">Ang may sapínit, ang guibutáng̃an sa mg̃a tanóm ng̃a toncan.</span> -</p> -<p id="e.zas" class="hw"><span class="sc">Zas</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a icaásoy sa pagcahágbong, sa pagcaósdac sa bisan onsa ng̃a nahólog.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zascandil</span>. = <span lang="ceb">Tauo ng̃a batir; tauo ng̃a malimbóng̃an; tauo ng̃a obus ug mahilabtánon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zatara</span>. = <span lang="ceb">Gaquet.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zato</span>. = <span lang="ceb">Tipac ng̃a pan.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="cze" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#cze.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">ZE</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Zeca</span>. = <span lang="ceb">Baláy ng̃a pagabuhátan sa salapí: sa pisos, sa caháte, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zedoaria</span>. = <span lang="ceb">Gamót ng̃a italámbal sa usa ca tanóm sa India.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zelador</span>. = <span lang="ceb">Ang magabántay, magbalántay; sumbúng̃an, ang magasúmbong.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zelar</span>. = <span lang="ceb">Pagbántay ug maáyo; pag aboghó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zelo</span>. = <span lang="ceb">Cacúguiug dagcó sa pagtúman sa mg̃a tulumánon sa batásan ug sa mg̃a catungdánan; pagcabántay -sa paghimáya sa Dios ug sa caayóhan sa mg̃a calág; <span class="corr" id="xd31e204120" title="Fuente: caíbug">caíbog</span> sa paglíoat sa mg̃a mananáp; pagcaabogbó sa mg̃a tauo ng̃a managsig higúgma sila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zelosamente</span>. = <span lang="ceb">Sa dagcóng cacúgui.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zeloso</span>. = <span lang="ceb">Aboghóan; mananáp ng̃a buot mang̃asáoa; cacuguíhan, mabantáyon caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zénzalo</span>. = <span lang="ceb">Namóc.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="czi" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#czi.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">ZI</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Zilórgano</span>. = <span lang="ceb">Tolónggon ng̃a caráan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zinc</span>. = <span lang="ceb">Tumbága ng̃a maíng̃on ing̃on sa tingga.</span> -<span class="pageNum" id="pb570a">[<a href="#pb570a">570</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Zipizape</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zirigaña</span>. = <span lang="ceb">Pagcaálam alam, pagcaógay ogay; bisan onsa ng̃a diótay caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Ziszas</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.zas">Zas</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zizaña</span>. = <span lang="ceb">Sagbot, dagámi, bungláyon ng̃a muturóc ug mutóbo sa yota ng̃a guipugásan sa trigo, -sa humáy, &c.; pagcabiquil biquil sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e204193" title="Fuente: cabobóton">cabobót-on</span>; bisan onsa ng̃a macadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zizañar</span>. = <span lang="ceb">Pagsámbag arón magaáoay ang mg̃a tauo; pagdála dala sa mg̃a suguílon ng̃a icabíquil -biquil sa mg̃a <span class="corr" id="xd31e204203" title="Fuente: cabobóton">cabobót-on</span>.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="czo" class="div2 section"><span class="pageNum">[<a href="#czo.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">ZO</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Zócalo</span>. = <span lang="ceb">Ang hunúng̃an sa mg̃a baláy, &c., ug sa mg̃a pared, sa mg̃a dingding, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zocato</span>. = <span lang="ceb">Talóng ng̃a malálag na; tauo ng̃a oálhon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zoco</span>. = <span lang="ceb">Oálhon, camót sa oála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zodiaco</span>. = <span lang="ceb">Dalan ng̃a pagalácoan sa mg̃a planeta, cutub sa casarpánan sa pagpaíng̃on sa casubáng̃an.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zofra</span>. = <span lang="ceb">Baníg sa mg̃a moros.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zoilo</span>. = <span lang="ceb">Tauo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a masináhon ug tiglíbac libac sa mg̃a buhat sa iang isigcatáuo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zolocho</span>. = <span lang="ceb">Hong̃og, bo-ang bo-ang, culiró.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zollipar</span>. = <span lang="ceb">Pagbachó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zollipo</span>. = <span lang="ceb">Pagcabachó.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zona</span>. = <span lang="ceb">Ang usa sa lilíma ca bahin sa calibútan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zonzamente</span>. = <span lang="ceb">Sa pagcatáb-an, sa pagcaoaláy lamí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zonzería</span>. = <span lang="ceb">Pagcatáb-an, pagcaoaláy lalím ug lamí.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zonzo</span>. = <span lang="ceb">Matáb-an; tauo ng̃a hong̃og, ng̃a oaláy caang̃áyan sa iang pagsólte ug pagatúbang.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zonzorrion</span>. = Idem desde <i lang="ceb">tauo</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zoología</span>. = <span lang="ceb">Quinaárman ng̃a magaásoy sa pagcabótang ug pagcamáo sa mg̃a mananáp.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zoológico</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatóng̃ad sa zoología.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zoólogo</span>. = <span lang="ceb">Ang maálam sa zoología.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zopas ó zopitas</span>. = <span lang="ceb">Mg̃a palong, dangga ng̃a guicahing̃álan sa tauo ng̃a yung̃it.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zopenco</span>. = <span lang="ceb">Tauo ng̃a hong̃og, ng̃a oaláy quinaárman, cabus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zopisa</span>. = <span lang="ceb">Tagoc sa cahoy ng̃a sináctan sa talo.</span> -<span class="pageNum" id="pb571">[<a href="#pb571">571</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Zopo</span>. = <span lang="ceb">Pongcol, bacól sa mg̃a tiil ug sa mg̃a camót; tauo ng̃a oaláy pulús sa ng̃atanán.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zoquete</span>. = <span lang="ceb">Pinótol sa cahoy ng̃a dagcó ug hamóbo, tipac ng̃a pan; tauo ng̃a malágsot, hamóbo -ug matámboc; ang hong̃óg, sa magahíng olo, ang dili macagtóon sa guitóon canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zoquetero</span>. = <span lang="ceb">Ang magadaguínot sa mg̃a tipac ng̃a pan sa pagcáon nia, sa oaláy opicio.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zoquetudo</span>. = <span lang="ceb">Bisan onsa ng̃a baol, sa daótan ng̃a pagcabóhat.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zorita</span>. = <span lang="ceb">Salapáti ng̃a ihálas.</span> -</p> -<p id="e.zorra" class="hw"><span class="sc">Zorra</span>. = <span lang="ceb">Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa usa ca iró, ug manunubár caáyo sa obán ng̃a mg̃a mananáp -ng̃a diótay ug sa mg̃a langgam; babáyeng bigáon, ng̃a magatógot sa iang laoas sa cadaghánan; -tauo ng̃a batid, malaláng̃on caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zorrastron</span>. = <span lang="ceb">Tampalásan; matahápon caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zorrera</span>. = <span lang="ceb">Lang̃ob, baláyan sa zorra; alasóhan, lugar ng̃a may daghan ng̃a asó; pagcabórong, -pagcabóng̃og, pagcabóg-at sa olo; pagcatólog ng̃a mabóg-at ug halálom.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zorrería</span>. = <span lang="ceb">Pagcalaláng sa zorra sa pagbólong sa quinahánglan sa pagcáon; pagcabátid; pagcalaláng -sa mg̃a tauo.</span> -</p> -<p id="e.zorrero" class="hw"><span class="sc">Zorrero</span>. = <span lang="ceb">Sacayán ng̃a mabóg-at, ng̃a oaláy tulin; tauo ng̃a malaláng̃on, matahápon; ang sonód -sa lain, ang naoláhi; calaínan sa iró ng̃a dagcó ug maáyo sa pagpang̃áyam; ang tauo -ng̃a sinohólan sa mg̃a solóp ng̃a hariánon, sa pagpatáy sá mg̃a mananáp ng̃a daótan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zorro</span>. = <span lang="ceb">Zorra ng̃a laqui, ang laqui sa zorra; ang magapacalúya arón dili sia papagbuháton; -ang icog sa zorra ng̃a igapáhid sa mg̃a cuadro, &c.; ang panit sa zorra ng̃a quinórti laquip ang balahíbo</span>, V. <i><a href="#e.zorrero">Zorrero</a></i> hasta <i lang="ceb">tauo</i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zorrocloco</span>. = <span lang="ceb">Tauo ng̃a holohóng̃og; madugáyon, mahináyon sa iang mg̃a buhat, apan ng̃a macúgui -sa ng̃atanán ng̃a may polós canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zorronglon</span>. = <span lang="ceb">Suquíhan, ang magabagólbol sa pagbúhat sa guisógo ug guipabúhat canía.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zorruno</span>. = <span lang="ceb">Ang nahatong̃ód sa mg̃a zorra.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zorzal</span> = <span lang="ceb">Langgam; tauo ng̃a batid, malaláng̃on.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zorzaleña</span>. = <span lang="ceb">Aseitunas ng̃a diótay caáyo.</span> -<span class="pageNum" id="pb571a">[<a href="#pb571a">571</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Zoster</span>. = <span lang="ceb">Saquét ng̃a nahamútang sa daghan ng̃a mg̃a nuca ng̃a muturúc sa haoac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zote</span>. = <span lang="ceb">Tauo ng̃a cabos, sa oaláy quinaárman, sa magahíng olo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zozobra</span>. = <span lang="ceb">Casáquet, cayógot, calisód sa huna huna.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zozobrante</span>. = <span lang="ceb">Ang guicalísdan; ang anáa sa catáhap sa icadáot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zozobrar</span>. = <span lang="ceb">Paglonód, paglánas sa mg̃a sacayán; pagpuyó sa may catáhap sa icadáot; pagsáquet, -pagyógot, paglisód.</span> -</p> -</div> -</div> -<div id="czu" class="div2 last-child section"><span class="pageNum">[<a href="#czu.toc">Índice</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main">ZU</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first hw"><span class="sc">Zubia</span>. = <span lang="ceb">Lugar ng̃a pagabaháan ug pagatíngban sa daghan ng̃a tubig.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zueco</span>. = <span lang="ceb">Sapín sa lonlon ng̃a cahoy, <span class="corr" id="xd31e204538" title="Fuente: sa pín">sapín</span> ng̃a may tulúnban sa cahoy.</span> -</p> -<p id="e.zuiza" class="hw"><span class="sc">Zuiza</span>. = <span lang="ceb">Pagcaáoy, pagcalális lalis sa daghan ng̃a mg̃a tauo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zulacar</span>. = <span lang="ceb">Pagdíhog sa sulaque.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zulaque</span>. = <span lang="ceb">Bulit ng̃a magáma sa apog, sa lana ug sa ubán ng̃a mg̃a panácot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zulla</span>. = <span lang="ceb">Tanóm; tae sa mg̃a tauo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zullarse</span>. = <span lang="ceb">Pagcalíbang, <span class="corr" id="xd31e204576" title="Fuente: gagotót">pagotót</span>.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zullenco</span>. = <span lang="ceb">Tigúlang ng̃a tigotót caáyo sa dili nia pagatuyóon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zullon</span>. = <span lang="ceb">Otót ng̃a mugóa sa oalá tuyóon; otót ng̃a dili mubánha.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zumacal</span>. = <span lang="ceb">Yota ng̃a guitámnan sa zumaque.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zumaque</span>. = <span lang="ceb">Tanóm; ang dahon nia magámit sa pagtína, ug sa pagcúrti sa mang̃a panit; ang bino.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zumaya</span>. = <span lang="ceb">Langgam.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zumba</span>. = <span lang="ceb">Cencerrong dagcó; pagcatiao ng̃a mabóg-at, pagcasóod soor.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zumbar</span>. = <span lang="ceb">Hagónghong, canógcog, hagong, dagóoc; pagtíao, pagsóod soor, pagsólog solog</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zumbel</span>. = <span lang="ceb">Ang timáan sa nauong sa tauo ng̃a nasucó; pisí, lubid ng̃a igatúyoc sa casing.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zumbido</span>. = <span lang="ceb">Pagcahagónghong, pagcacanógcog, pagcahagólot, pagcadagóoc.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zumbon</span>. = <span lang="ceb">Ang magatíao, ang magasóod sood, ang magasólog solog sa masóbsob.</span> -</p> -<p id="e.zumiento" class="hw"><span class="sc">Zumiento</span>. = <span lang="ceb">Ang pagatolóan sa duga.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zumillo</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zumo</span>. = <span lang="ceb">Dugá; polós, caposlánan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zumoso</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.zumiento">Zumiento</a></i>. -<span class="pageNum" id="pb572">[<a href="#pb572">572</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Zupia</span>. = <span lang="ceb">Ang bino ng̃a nalobóg, ng̃a may daútan mg̃a color; bisan onsa sa daótan ng̃a lalím -ug lamí, ug <span class="corr" id="xd31e204694" title="Fuente: mang̃ílad">mang̃íl-ad</span> ng̃a pagasólng̃on; ang labíng daótan sa bisan onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurcido</span>. = <span lang="ceb">Ang guisúrse, ang guitahí sa pagcapíno caáyo.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurcidor</span>. = <span lang="ceb">Ang magasúrse, ang magatahí sa panápton ng̃a guisi sa pagcapíno, sa dili maíla caáyo -ang tinahían, ang mg̃a tulpoc; cagon cagon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurcidura</span>. = <span lang="ceb">Pagcasúrsi.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurcir</span>. = <span lang="ceb">Pagsúrsi, pagtahí sa pagcaáyo sa mg̃a panápton ng̃a naguísi; pagbácac, pagmáo mao, -pagsúmpay, paggáma sa mg̃a suguílon sa puro ug lonlon ng̃a mg̃a bacac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurdo</span>. = <span lang="ceb">Oálhon; camót sa oála.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurita</span>. <span class="corr" title="Fuente: = V.">V.</span> <i><a href="#e.zuiza">Zuiza</a></i>. -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zuro</span>. = <span lang="ceb">Salapáti ng̃a ihálas.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurra</span>. = <span lang="ceb">Pagcahámpac; pagcacúrti sa mg̃a panit; pagcaparáyon sa bisan onsang buhat ug labí -pa sa pagbása ug sa pagsúlat; pagcaáoay, pagcalális lalis.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurrador</span>. = <span lang="ceb">Ang magacúrti sa mg̃a panit; tighámpac, ang muhámpac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurrapa</span>. = <span lang="ceb">Lalog sa mg̃a ilímnon; bisan onsa ng̃a obús caáyo, ng̃a oaláy bale ug talamáyon; báta ng̃a ualá mutóbo ug sa malágsot ug dagoay.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurrapilla</span>. = <span lang="ceb">Lalog; lauot.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurraposo</span>. = <span lang="ceb">Hugáoan, mahúgao; ang may lalog con lauot.</span> -<span class="pageNum" id="pb572a">[<a href="#pb572a">572</a>]</span></p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurrar</span>. = <span lang="ceb">Pagcúrti sa mg̃a panit; paghámpac; paglíbang, paghibúlus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurriagar</span>. = <span lang="ceb">Pagbúnal, paghámpac.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurriagazo</span>. = <span lang="ceb">Pagcahámpac, pagcabúnal; casáquet, calisód ng̃a miábot sa oalá paabóton ug huna hunáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurriago</span>. = <span lang="ceb">Ihalámpac sa panit, sa pisí, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurriar</span>. = <span lang="ceb">Pagpamólong sa malágsot ug sa dagcóng ting̃og.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurribanda</span>. = <span lang="ceb">Pagcahámpac sa daghan ng̃a mg̃a pagbúnal; pagcaáoay sa daghan ng̃a mg̃a tauo ng̃a -nagacabúnal bunal sila.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurriburri</span>. = <span lang="ceb">Tauo ng̃a obus, talamáyon; cadaghánan sa mg̃a tauo uga daútan, tampalásan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurrido</span>. = <span lang="ceb">Tonóg ng̃a dagcó; pagcahagónghong, pagcacanógcog sa dalónggan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurrir</span>. = <span lang="ceb">Pagdagónghong, pagdáhog, paghagónghong, pagcanógcog sa mg̃a dalónggan, ug sa bisan -onsa.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurron</span>. = <span lang="ceb">Puyo puyo, puntél sa panit ng̃a pagasórlan sa balon, &c., sa mg̃a baquero, sa mg̃a -bantay sa mg̃a hayópan; tacong sa mg̃a bong̃a.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurrona</span>. = <span lang="ceb">Babáye ng̃a obos ug sa daútan ng̃a batúsan, maláo-ay, bigáon.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurruscarse</span>. = <span lang="ceb">Paghicaigit, pagcalíbang sa bisti sa oalá mapanghibaló ang tauo ng̃a nagahibúlus.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zurullo</span>. = <span lang="ceb">Ligir sa talo, &c.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zutano</span>. = <span lang="ceb">Coan.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zuzo</span>. = <span lang="ceb">Polong ng̃a igatáoag sa mg̃a iró.</span> -</p> -<p class="hw"><span class="sc">Zuzon</span>. = <span lang="ceb">Tanóm.</span> -</p> -<p></p> -<div class="figure finwidth"><img src="images/fin.png" alt="FIN." width="262" height="141"></div><p> -</p> -</div> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div class="back"> -<div class="div1" id="toc"> -<h2 class="main">Índice</h2> -<table summary="Índice"> -<tr id="allector.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#allector">AL LECTOR.</a></td> -<td class="tocPageNum"></td> -</tr> -<tr id="ca.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#ca">A</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ca">3</a></td> -</tr> -<tr id="cab.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cab">AB</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cab">3</a></td> -</tr> -<tr id="cac.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cac">AC</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cac">4</a></td> -</tr> -<tr id="cach.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cach">ACH</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cach">5</a></td> -</tr> -<tr id="cad.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cad">AD</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cad">5</a></td> -</tr> -<tr id="cae.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cae">AE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cae">6</a></td> -</tr> -<tr id="caf.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#caf">AF</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#caf">6</a></td> -</tr> -<tr id="cag.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cag">AG</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cag">6</a></td> -</tr> -<tr id="cah.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cah">AH</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cah">7</a></td> -</tr> -<tr id="cai.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cai">AI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cai">7</a></td> -</tr> -<tr id="caj.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#caj">AJ</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#caj">7</a></td> -</tr> -<tr id="cal.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cal">AL</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cal">7</a></td> -</tr> -<tr id="call.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#call">ALL</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#call">9</a></td> -</tr> -<tr id="cam.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cam">AM</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cam">9</a></td> -</tr> -<tr id="can.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#can">AN</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#can">10</a></td> -</tr> -<tr id="cany.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cany">AÑ</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cany">11</a></td> -</tr> -<tr id="cap.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cap">AP</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cap">11</a></td> -</tr> -<tr id="caq.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#caq">AQ</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#caq">13</a></td> -</tr> -<tr id="car.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#car">AR</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#car">13</a></td> -</tr> -<tr id="cas.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cas">AS</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cas">15</a></td> -</tr> -<tr id="cat.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cat">AT</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cat">16</a></td> -</tr> -<tr id="cau.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cau">AU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cau">17</a></td> -</tr> -<tr id="cav.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cav">AV</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cav">18</a></td> -</tr> -<tr id="cax.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cax">AX</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cax">19</a></td> -</tr> -<tr id="cay.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cay">AY</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cay">19</a></td> -</tr> -<tr id="caz.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#caz">AZ</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#caz">19</a></td> -</tr> -<tr id="cb.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cb">B</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cb">19</a></td> -</tr> -<tr id="cba.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cba">BA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cba">19</a></td> -</tr> -<tr id="cbe.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cbe">BE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cbe">22</a></td> -</tr> -<tr id="cbi.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cbi">BI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cbi">23</a></td> -</tr> -<tr id="cbl.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cbl">BL</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cbl">24</a></td> -</tr> -<tr id="cbo.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cbo">BO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cbo">24</a></td> -</tr> -<tr id="cbr.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cbr">BR</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cbr">26</a></td> -</tr> -<tr id="cbu.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cbu">BU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cbu">28</a></td> -</tr> -<tr id="cc.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cc">C</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cc">29</a></td> -</tr> -<tr id="cca.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cca">CA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cca">29</a></td> -</tr> -<tr id="cce.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cce">CE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cce">39</a></td> -</tr> -<tr id="cci.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cci">CI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cci">41</a></td> -</tr> -<tr id="ccl.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#ccl">CL</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ccl">42</a></td> -</tr> -<tr id="cco.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cco">CO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cco">42</a></td> -</tr> -<tr id="ccr.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#ccr">CR</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ccr">53</a></td> -</tr> -<tr id="ccu.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#ccu">CU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ccu">54</a></td> -</tr> -<tr id="cch.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cch">CH</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cch">56</a></td> -</tr> -<tr id="ccha.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#ccha">CHA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ccha">56</a></td> -</tr> -<tr id="cchi.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cchi">CHI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cchi">57</a></td> -</tr> -<tr id="ccho.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#ccho">CHO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ccho">57</a></td> -</tr> -<tr id="cchu.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cchu">CHU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cchu">58</a></td> -</tr> -<tr id="cd.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cd">D</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cd">58</a></td> -</tr> -<tr id="cda.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cda">DA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cda">58</a></td> -</tr> -<tr id="cde.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cde">DE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cde">58</a></td> -</tr> -<tr id="cdi.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cdi">DI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cdi">73</a></td> -</tr> -<tr id="cdo.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cdo">DO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cdo">77</a></td> -</tr> -<tr id="cdr.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cdr">DR</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cdr">79</a></td> -</tr> -<tr id="cdu.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cdu">DU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cdu">79</a></td> -</tr> -<tr id="ce.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#ce">E</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ce">80</a></td> -</tr> -<tr id="cea.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cea">EA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cea">80</a></td> -</tr> -<tr id="ceb2.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#ceb2">EB</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ceb2">80</a></td> -</tr> -<tr id="cec.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cec">EC</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cec">80</a></td> -</tr> -<tr id="cech.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cech">ECH</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cech">80</a></td> -</tr> -<tr id="ced.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#ced">ED</a></td> -<td class="tocPageNum"></td> -</tr> -<tr id="cef.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cef">EF</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cef">81</a></td> -</tr> -<tr id="ceg.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#ceg">EG</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ceg">81</a></td> -</tr> -<tr id="cej.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cej">EJ</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cej">81</a></td> -</tr> -<tr id="cel.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cel">EL</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cel">81</a></td> -</tr> -<tr id="cem.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cem">EM</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cem">82</a></td> -</tr> -<tr id="cen.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cen">EN</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cen">85</a></td> -</tr> -<tr id="cep.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cep">EP</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cep">95</a></td> -</tr> -<tr id="ceq.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#ceq">EQ</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ceq">95</a></td> -</tr> -<tr id="cer.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cer">ER</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cer">96</a></td> -</tr> -<tr id="ces.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#ces">ES</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ces">96</a></td> -</tr> -<tr id="cet.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cet">ET</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cet">108</a></td> -</tr> -<tr id="cev.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cev">EV</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cev">109</a></td> -</tr> -<tr id="cex.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cex">EX</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cex">109</a></td> -</tr> -<tr id="cf.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cf">F</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cf">113</a></td> -</tr> -<tr id="cfa.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cfa">FA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cfa">113</a></td> -</tr> -<tr id="cfe.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cfe">FE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cfe">116</a></td> -</tr> -<tr id="cfi.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cfi">FI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cfi">117</a></td> -</tr> -<tr id="cfl.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cfl">FL</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cfl">119</a></td> -</tr> -<tr id="cfo.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cfo">FO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cfo">121</a></td> -</tr> -<tr id="cfr.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cfr">FR</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cfr">123</a></td> -</tr> -<tr id="cfu.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cfu">FU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cfu">125</a></td> -</tr> -<tr id="cg.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cg">G</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cg">126</a></td> -</tr> -<tr id="cga.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cga">GA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cga">126</a></td> -</tr> -<tr id="cge.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cge">GE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cge">130</a></td> -</tr> -<tr id="cgi.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cgi">GI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cgi">131</a></td> -</tr> -<tr id="cgl.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cgl">GL</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cgl">132</a></td> -</tr> -<tr id="cgn.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cgn">GN</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cgn">132</a></td> -</tr> -<tr id="cgo.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cgo">GO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cgo">132</a></td> -</tr> -<tr id="cgr.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cgr">GR</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cgr">133</a></td> -</tr> -<tr id="cgu.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cgu">GU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cgu">136</a></td> -</tr> -<tr id="ch.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#ch">H</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ch">138</a></td> -</tr> -<tr id="cha.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cha">HA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cha">138</a></td> -</tr> -<tr id="che.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#che">HE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#che">140</a></td> -</tr> -<tr id="chi.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#chi">HI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#chi">142</a></td> -</tr> -<tr id="cho.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cho">HO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cho">143</a></td> -</tr> -<tr id="chu.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#chu">HU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#chu">145</a></td> -</tr> -<tr id="ci.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#ci">I</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ci">147</a></td> -</tr> -<tr id="cid.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cid">ID</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cid">147</a></td> -</tr> -<tr id="cig.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cig">IG</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cig">147</a></td> -</tr> -<tr id="cij.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cij">IJ</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cij">147</a></td> -</tr> -<tr id="cil.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cil">IL</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cil">147</a></td> -</tr> -<tr id="cim.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cim">IM</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cim">148</a></td> -</tr> -<tr id="cin.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cin">IN</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cin">150</a></td> -</tr> -<tr id="cip.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cip">IP</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cip">163</a></td> -</tr> -<tr id="cir.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cir">IR</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cir">163</a></td> -</tr> -<tr id="cis.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cis">IS</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cis">164</a></td> -</tr> -<tr id="cit.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cit">IT</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cit">164</a></td> -</tr> -<tr id="ciz.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#ciz">IZ</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ciz">164</a></td> -</tr> -<tr id="cj.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cj">J</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cj">164</a></td> -</tr> -<tr id="cja.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cja">JA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cja">164</a></td> -</tr> -<tr id="cje.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cje">JE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cje">165</a></td> -</tr> -<tr id="cji.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cji">JI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cji">165</a></td> -</tr> -<tr id="cjo.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cjo">JO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cjo">166</a></td> -</tr> -<tr id="cju.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cju">JU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cju">166</a></td> -</tr> -<tr id="cl.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cl">L</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cl">168</a></td> -</tr> -<tr id="cla.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cla">LA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cla">168</a></td> -</tr> -<tr id="cle.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cle">LE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cle">172</a></td> -</tr> -<tr id="cli.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cli">LI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cli">174</a></td> -</tr> -<tr id="clo.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#clo">LO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#clo">177</a></td> -</tr> -<tr id="clu.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#clu">LU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#clu">178</a></td> -</tr> -<tr id="cll.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cll">LL</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cll">179</a></td> -</tr> -<tr id="clla.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#clla">LLA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#clla">179</a></td> -</tr> -<tr id="clle.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#clle">LLE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#clle">180</a></td> -</tr> -<tr id="cllo.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cllo">LLO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cllo">180</a></td> -</tr> -<tr id="cllu.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cllu">LLU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cllu">180</a></td> -</tr> -<tr id="cm.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cm">M</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cm">180</a></td> -</tr> -<tr id="cma.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cma">MA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cma">180</a></td> -</tr> -<tr id="cme.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cme">ME</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cme">190</a></td> -</tr> -<tr id="cmi.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cmi">MI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cmi">193</a></td> -</tr> -<tr id="cmo.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cmo">MO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cmo">196</a></td> -</tr> -<tr id="cmu.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cmu">MU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cmu">201</a></td> -</tr> -<tr id="cn.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cn">N</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cn">202</a></td> -</tr> -<tr id="cna.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cna">NA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cna">202</a></td> -</tr> -<tr id="cne.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cne">NE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cne">204</a></td> -</tr> -<tr id="cni.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cni">NI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cni">205</a></td> -</tr> -<tr id="cno.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cno">NO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cno">205</a></td> -</tr> -<tr id="cnu.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cnu">NU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cnu">207</a></td> -</tr> -<tr id="cny.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cny">Ñ</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cny">208</a></td> -</tr> -<tr id="nya.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#nya">ÑA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#nya">208</a></td> -</tr> -<tr id="nyi.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#nyi">ÑI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#nyi">208</a></td> -</tr> -<tr id="nyo.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#nyo">ÑO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#nyo">208</a></td> -</tr> -<tr id="co.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#co">O</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#co">208</a></td> -</tr> -<tr id="cob.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cob">OB</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cob">208</a></td> -</tr> -<tr id="coc.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#coc">OC</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#coc">209</a></td> -</tr> -<tr id="coch.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#coch">OCH</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#coch">209</a></td> -</tr> -<tr id="cod.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cod">OD</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cod">210</a></td> -</tr> -<tr id="coe.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#coe">OE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#coe">210</a></td> -</tr> -<tr id="cof.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cof">OF</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cof">210</a></td> -</tr> -<tr id="coh.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#coh">OH</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#coh">210</a></td> -</tr> -<tr id="coi.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#coi">OI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#coi">210</a></td> -</tr> -<tr id="coj.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#coj">OJ</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#coj">210</a></td> -</tr> -<tr id="col.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#col">OL</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#col">211</a></td> -</tr> -<tr id="coll.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#coll">OLL</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#coll">211</a></td> -</tr> -<tr id="com.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#com">OM</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#com">211</a></td> -</tr> -<tr id="con.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#con">ON</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#con">212</a></td> -</tr> -<tr id="cop.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cop">OP</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cop">212</a></td> -</tr> -<tr id="coq.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#coq">OQ</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#coq">213</a></td> -</tr> -<tr id="cor.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cor">OR</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cor">213</a></td> -</tr> -<tr id="cos.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cos">OS</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cos">214</a></td> -</tr> -<tr id="cot.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cot">OT</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cot">215</a></td> -</tr> -<tr id="cov.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cov">OV</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cov">215</a></td> -</tr> -<tr id="cox.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cox">OX</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cox">215</a></td> -</tr> -<tr id="coy.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#coy">OY</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#coy">215</a></td> -</tr> -<tr id="cp.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cp">P</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cp">215</a></td> -</tr> -<tr id="cpa.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cpa">PA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cpa">215</a></td> -</tr> -<tr id="cpe.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cpe">PE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cpe">227</a></td> -</tr> -<tr id="cpi.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cpi">PI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cpi">238</a></td> -</tr> -<tr id="cpl.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cpl">PL</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cpl">242</a></td> -</tr> -<tr id="cpo.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cpo">PO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cpo">244</a></td> -</tr> -<tr id="cpr.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cpr">PR</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cpr">249</a></td> -</tr> -<tr id="cpu.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cpu">PU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cpu">260</a></td> -</tr> -<tr id="cq.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cq">Q</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cq">264</a></td> -</tr> -<tr id="cque.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cque">QUE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cque">264</a></td> -</tr> -<tr id="cqui.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cqui">QUI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cqui">265</a></td> -</tr> -<tr id="cr.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cr">R</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cr">266</a></td> -</tr> -<tr id="cra.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cra">RA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cra">266</a></td> -</tr> -<tr id="cre.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cre">RE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cre">270</a></td> -</tr> -<tr id="cri.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cri">RI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cri">290</a></td> -</tr> -<tr id="cro.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cro">RO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cro">291</a></td> -</tr> -<tr id="cru.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cru">RU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cru">294</a></td> -</tr> -<tr id="cs.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cs">S</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cs">295</a></td> -</tr> -<tr id="csa.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#csa">SA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#csa">295</a></td> -</tr> -<tr id="cse.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cse">SE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cse">301</a></td> -</tr> -<tr id="csi.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#csi">SI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#csi">306</a></td> -</tr> -<tr id="cso.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cso">SO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cso">308</a></td> -</tr> -<tr id="csu.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#csu">SU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#csu">315</a></td> -</tr> -<tr id="ct.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#ct">T</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ct">319</a></td> -</tr> -<tr id="cta.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cta">TA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cta">319</a></td> -</tr> -<tr id="cte.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cte">TE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cte">323</a></td> -</tr> -<tr id="cti.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cti">TI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cti">328</a></td> -</tr> -<tr id="cto.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cto">TO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cto">330</a></td> -</tr> -<tr id="ctr.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#ctr">TR</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ctr">333</a></td> -</tr> -<tr id="ctre.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#ctre">TRE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ctre">338</a></td> -</tr> -<tr id="ctri.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#ctri">TRI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ctri">339</a></td> -</tr> -<tr id="ctro.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#ctro">TRO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ctro">340</a></td> -</tr> -<tr id="ctru.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#ctru">TRU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ctru">342</a></td> -</tr> -<tr id="ctu.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#ctu">TU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ctu">342</a></td> -</tr> -<tr id="cu.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cu">U</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cu">343</a></td> -</tr> -<tr id="cub.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cub">UB</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cub">343</a></td> -</tr> -<tr id="cuc.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cuc">UC</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cuc">343</a></td> -</tr> -<tr id="cue.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cue">UE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cue">343</a></td> -</tr> -<tr id="cuf.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cuf">UF</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cuf">343</a></td> -</tr> -<tr id="cuj.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cuj">UJ</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cuj">344</a></td> -</tr> -<tr id="cul.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cul">UL</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cul">344</a></td> -</tr> -<tr id="cum.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cum">UM</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cum">344</a></td> -</tr> -<tr id="cun.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cun">UN</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cun">344</a></td> -</tr> -<tr id="cuny.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cuny">UÑ</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cuny">345</a></td> -</tr> -<tr id="cup.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cup">UP</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cup">345</a></td> -</tr> -<tr id="cur.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cur">UR</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cur">345</a></td> -</tr> -<tr id="cus.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cus">US</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cus">345</a></td> -</tr> -<tr id="cut.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cut">UT</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cut">346</a></td> -</tr> -<tr id="cuv.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cuv">UV</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cuv">346</a></td> -</tr> -<tr id="cv.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cv">V</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cv">346</a></td> -</tr> -<tr id="cva.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cva">VA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cva">346</a></td> -</tr> -<tr id="cve.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cve">VE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cve">348</a></td> -</tr> -<tr id="cvi.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cvi">VI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cvi">352</a></td> -</tr> -<tr id="cvo.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cvo">VO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cvo">357</a></td> -</tr> -<tr id="cvu.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cvu">VU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cvu">358</a></td> -</tr> -<tr id="cx.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cx">X</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cx">359</a></td> -</tr> -<tr id="cxa.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cxa">XA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cxa">359</a></td> -</tr> -<tr id="cy.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cy">Y</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cy">359</a></td> -</tr> -<tr id="cya.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cya">YA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cya">359</a></td> -</tr> -<tr id="cye.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cye">YE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cye">359</a></td> -</tr> -<tr id="cyo.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cyo">YO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cyo">359</a></td> -</tr> -<tr id="cyu.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cyu">YU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cyu">359</a></td> -</tr> -<tr id="cz.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="2"><a href="#cz">Z</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cz">360</a></td> -</tr> -<tr id="cza.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cza">ZA</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cza">360</a></td> -</tr> -<tr id="cze.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#cze">ZE</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#cze">570</a></td> -</tr> -<tr id="czi.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#czi">ZI</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#czi">570</a></td> -</tr> -<tr id="czo.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#czo">ZO</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#czo">570</a></td> -</tr> -<tr id="czu.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle"><a href="#czu">ZU</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#czu">571</a></td> -</tr> -</table> -</div> -<div class="transcriberNote"> -<h2 class="main">Colofón</h2> -<h3 class="main">Disponibilidad</h3> -<p lang="en" class="first">This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project -Gutenberg License included with this eBook or online at <a class="seclink xd31e38" title="Enlace externo" href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. -</p> -<p>This eBook is produced by the Online Distributed Proofreading Team at <a class="seclink xd31e38" title="Enlace externo" href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. -</p> -<p>This book has been prepared from scans of the second edition available from Google -Books (copy <a id="xd31e48" class="seclink xd31e38" title="Enlace externo" href="https://books.google.com/books?id=hjM8AAAAMAAJ">1</a>) and the Internet Archive (copy <a class="seclink xd31e38" title="Enlace externo" href="https://archive.org/details/diccionarioespa00unkngoog">1</a>). Scans of the first edition are also available (copy <a class="seclink xd31e38" title="Enlace externo" href="https://reader.digitale-sammlungen.de/en/fs1/object/display/bsb10521977_00001.html">1</a>). -</p> -<p>This Spanish-Cebuano dictionary was first published in 1852 in Manila. The second -edition, on which this ebook is based, dates from 1866 and was printed in Binondo -(now also part of Manila). Its author, Juan Félis de la Encarnacion, was an discalced -Augustinian friar and twice a provincial at the church of San Nicolas de Tolentino -in Manila. -</p> -<p>As a dictionary it has several shortcomings. First, its spelling of Cebuano is highly -inconsistent, and second, it appears to be based on a Spanish glossary with all the -meanings translated to Cebuano. Some liberties have been taken in those translations, -and, when a proper Cebuano word was not available, a short explanation was added. -Do not trust them to much. It is curious for example that the entry <i>Vergarzoso</i>, ‘armadillo’, just glosses ‘animal from America’! Similarly, many Spanish names of -specific species of birds, the gloss is simply <i lang="ceb">langgam</i>, ‘bird’, regardless whether the Spanish word designates a vulture, bee-eater, hoopoo, -etc. The entry for <i lang="es">Unicornio</i> translates as ‘an animal like a horse, with just one horn’, without any hint of its -mythological character. Nevertheless, this dictionary is a valuable resource because -documents Cebuano as it was over 150 years ago. -</p> -<p class="center">* * * -</p> -<p lang="es">Este diccionario español-cebuano fue publicado por primera vez en 1852 en Manila. -La segunda edición, en la que se basa este libro electrónico, data de 1866 y fue impresa -en Binondo (ahora también parte de Manila). Su autor, Juan Félis de la Encarnación, -era un fraile agustiniano descalzo y dos veces provincial en la iglesia de San Nicolás -de Tolentino en Manila. -</p> -<p lang="es">Como diccionario, tiene varias carencias. En primer lugar, su ortografía del cebuano -es altamente inconsistente, y en segundo lugar, parece basarse en un glosario español -con todos los significados traducidos al cebuano. Se han tomado algunas libertades -en esas traducciones, y cuando no había una palabra cebuana adecuada, se agregó una -breve explicación. No confíe en ellas demasiado. Es curioso, por ejemplo, que la entrada -<i>Vergarzoso</i> solo explique ‘animal de América’! De manera similar, muchos nombres españoles de -especies específicas de aves, la glosa es simplemente langgam, ‘pájaro’, sin importar -si la palabra española designa un buitre, comilonas, hoopoo, etc. La entrada para -<i>Unicornio</i> se traduce como ‘un animal como un caballo, con solo un cuerno’, sin ninguna indicación -de su carácter mitológico. Sin embargo, este diccionario es un recurso valioso porque -documenta el cebuano tal como era hace unos 150 años. -</p> -<h3 class="main">Metadata</h3> -<table class="colophonMetadata" summary="Metadata"> -<tr> -<td><b>Título:</b></td> -<td>Diccionario Español-Bisaya</td> -<td></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Autor:</b></td> -<td>Juan Félix de la Encarnación (1806–1879)</td> -<td></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Fecha de generación:</b></td> -<td>2023-02-04 14:02:11 UTC</td> -<td></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Idioma:</b></td> -<td>Español</td> -<td></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Fecha de la edición original:</b></td> -<td>1866</td> -<td></td> -</tr> -<tr> -<td><b>OCLC/WorldCat:</b></td> -<td><a href="https://www.worldcat.org/oclc/63313179" class="seclink">63313179</a></td> -<td></td> -</tr> -</table> -<h3 class="main">Codificación</h3> -<p class="first">The spelling of Cebuano in this dictionary follows Spanish conventions and is quite -different from the current spelling. Most conspicuous is its use of <i>c</i> and <i>q</i> where Cebuano now uses <i>k</i>, and the absence of the letter <i>w</i>. Don’t be surprised to see <i lang="ceb">quinsa</i> for <i lang="ceb">kinsa</i> and <i lang="ceb">oaláy</i> for <i lang="ceb">walay</i>. Also used is the digraph <i>ng̃</i>, to indicate the sound represented by <i>ng</i> in English <i>singer</i>, as opposed to <i>ng</i>, in English <i>finger</i>. -</p> -<div class="table"> -<table class="xd31e123"> -<thead> -<tr class="label"> -<td class="cellHeadLeft cellHeadTop cellHeadBottom">Old </td> -<td class="cellHeadRight cellHeadTop cellHeadBottom">Modern -</td> -</tr> -</thead> -<tbody> -<tr> -<td class="cellLeft">c </td> -<td class="cellRight">k <i>or</i> s <i>depending on context</i> -</td> -</tr> -<tr> -<td class="cellLeft">qu </td> -<td class="cellRight">k -</td> -</tr> -<tr> -<td class="cellLeft">gui </td> -<td class="cellRight">gi -</td> -</tr> -<tr> -<td class="cellLeft">ao </td> -<td class="cellRight">aw -</td> -</tr> -<tr> -<td class="cellLeft">oa </td> -<td class="cellRight">wa -</td> -</tr> -<tr> -<td class="cellLeft">ao </td> -<td class="cellRight">aw -</td> -</tr> -<tr> -<td class="cellLeft">ng̃ </td> -<td class="cellRight">ng (<i>before a vowel</i>) -</td> -</tr> -<tr> -<td class="cellLeft cellBottom">mg̃a </td> -<td class="cellRight cellBottom">mga -</td> -</tr> -</tbody> -</table> -</div><p> -</p> -<p>The original is often inconsistent in its spelling of Cebuano. In particular, the -<i>o</i> and the <i>u</i> have been used interchangeably. Some of the more glaring issues have been fixed, -but no attempt has been made to achieve full consistency or to modernize the spelling. -</p> -<p>Another aspect to be aware of is that some spellings may reflect older pronunciations, -e.g., where an <i>r</i> has become a <i>d</i>, as in <i lang="ceb">torlo</i>, which in modern Cebuano is <i lang="ceb">tudlo</i> (finger). Similarly, <i lang="ceb">lungsor</i> for <i lang="ceb">lungsod</i> (town), <i lang="ceb">lingcor</i> for <i lang="ceb">lingkod</i> (to sit), compare with modern <i lang="ceb">lingkoranan</i> (chair). Similarly, the sounds of <i>n</i> and <i>ng</i> have often been interchanged. This also happens with the pairs <i>f</i> and <i>p</i>, <i>v</i> and <i>b</i>, and <i>j</i> and <i>h</i>. -</p> -<p>The quality of the available scans was sometimes insufficient to reconstruct the intended -accents. They have been restored where possible, but due to the low quality of these -scans, some issues might have been overlooked, while others may have been introduced -during the digitization process. -</p> -<p>Minor punctuation issues have been corrected silently, all significant corrections -have been listed in the colophon. -</p> -<p>Since the available copy of the second edition is missing the last ten pages, and -no alternative copy could be located, the entries starting with <i><a href="#e.zamarro">Zamarro</a></i> have been included from the first edition.</p> -<p class="center">* * * -</p> -<p lang="es">La ortografía del cebuano en este diccionario sigue las convenciones españolas y es -bastante diferente de la ortografía actual. Lo más notable es su uso de <i>c</i> y <i>q</i> donde el cebuano ahora usa <i>k</i>, y la ausencia de la letra <i>w</i>. No se sorprenda de ver <i lang="ceb">quinsa</i> por <i lang="ceb">kinsa</i> y <i>oaláy</i> por <i>walay</i>. También se utiliza el digrafo <i>ng̃</i> para indicar el sonido representado por <i>ng</i> en el inglés <i lang="en">singer</i>, en lugar de <i>ng</i> en el inglés <i lang="en">finger</i>. -</p> -<div class="table" lang="es"> -<table class="xd31e123"> -<thead> -<tr class="label"> -<td class="cellHeadLeft cellHeadTop cellHeadBottom">Antigua </td> -<td class="cellHeadRight cellHeadTop cellHeadBottom">Moderno -</td> -</tr> -</thead> -<tbody> -<tr> -<td class="cellLeft">c </td> -<td class="cellRight">k <i>o</i> s <i>dependiendo del contexto</i> -</td> -</tr> -<tr> -<td class="cellLeft">qu </td> -<td class="cellRight">k -</td> -</tr> -<tr> -<td class="cellLeft">gui </td> -<td class="cellRight">gi -</td> -</tr> -<tr> -<td class="cellLeft">ao </td> -<td class="cellRight">aw -</td> -</tr> -<tr> -<td class="cellLeft">oa </td> -<td class="cellRight">wa -</td> -</tr> -<tr> -<td class="cellLeft">ao </td> -<td class="cellRight">aw -</td> -</tr> -<tr> -<td class="cellLeft">ng̃ </td> -<td class="cellRight">ng (<i>antes de una vocal</i>) -</td> -</tr> -<tr> -<td class="cellLeft cellBottom">mg̃a </td> -<td class="cellRight cellBottom">mga -</td> -</tr> -</tbody> -</table> -</div><p> -</p> -<p lang="es">El original es a menudo inconsistente en su ortografía de cebuano. En particular, -la <i>o</i> y la <i>u</i> se han intercambiado. Algunos de los problemas más llamativos se han corregido, pero -no se ha intentado lograr una consistencia total ni modernizar la ortografía. -</p> -<p lang="es">Otro aspecto a tener en cuenta es que algunas ortografías pueden reflejar pronunciaciones -más antiguas, por ejemplo, cuando una <i>r</i> se ha convertido en una <i>d</i>, como en <i lang="ceb">torlo</i>, que en cebuano moderno es <i lang="ceb">tudlo</i> (dedo). De manera similar, <i lang="ceb">lungsor</i> para <i lang="ceb">lungsod</i> (ciudad), <i lang="ceb">lingcor</i> para <i lang="ceb">lingkod</i> (sentarse), comparar con <i lang="ceb">lingkoranan</i> moderno (silla). De manera similar, los sonidos de <i>n</i> y <i>ng</i> a menudo se han intercambiado. Esto también sucede con las parejas <i>f</i> y <i>p</i>, <i>v</i> y <i>b</i> y <i>j</i> y <i>h</i>. -</p> -<p lang="es">La calidad de las escaneos disponibles a veces era insuficiente para reconstruir los -acentos previstos. Se han restaurado donde es posible, pero debido a la baja calidad -de estos escaneos, algunos problemas pueden haber sido pasados por alto, mientras -que otros pueden haber sido introducidos durante el proceso de digitalización. -</p> -<p lang="es">Los problemas menores de puntuación se han corregido en silencio, todas las correcciones -importantes se han enumerado en el colofón. -</p> -<p lang="es">Dado que la copia disponible de la segunda edición falta las últimas diez páginas -y no se pudo localizar una copia alternativa, las entradas que comienzan con <i><a href="#e.zamarro">Zamarro</a></i> se han incluido de la primera edición.</p> -<h3 class="main">Historial de modificaciones</h3> -<ul> -<li>2014-08-27 Started. -</li> -</ul> -<h3 class="main">Referencias externas</h3> -<p>Este libro digital contiene referencias externas. Es posible que éstas no funcionen -para usted. -</p> -<h3 class="main">Correcciones</h3> -<p>Se han hecho las siguientes correcciones en el texto:</p> -<table class="correctionTable" summary="Sumario de las correcciones hechas sobre el texto."> -<tr> -<th>Página</th> -<th>Fuente</th> -<th>Corrección</th> -<th>Número de cambios</th> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><i title="117 Ocurrencias">Pássim. -</i></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">= V.</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">V.</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e713">3</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Ligid</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Liguid</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1227">4</a>, <a class="pageref" href="#xd31e172485">309</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cabúg-at</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cabóg-at</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><i title="29 Ocurrencias">Pássim. -</i></td> -<td class="width40 bottom" lang="es"> -[<i>Ausente en la fuente</i>] -</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">= </td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e2108">5</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sang̃uil</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sang̃il</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e2273">5</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sang̃i</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sang̃il</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e2296">5</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Sang̃uil</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sang̃il</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e2847">6</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Budlay</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Bodlay</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e3172">6</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">boddlay</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bodlay</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e3710">7</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hicáuan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hicáoan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e4405">8</a>, <a class="pageref" href="#xd31e4650">8</a>, <a class="pageref" href="#xd31e10793">16</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagginháoa</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagguinháoa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e4555">8</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">,</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">. = </td> -<td class="bottom">4</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e4653">8</a>, <a class="pageref" href="#xd31e10803">16</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ginháoa</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guinháoa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5334">9</a>, <a class="pageref" href="#xd31e33041">52</a>, <a class="pageref" href="#xd31e46934">74</a>, <a class="pageref" href="#xd31e62433">104</a>, <a class="pageref" href="#xd31e136549">246</a>, <a class="pageref" href="#xd31e194746">346</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">*</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">=</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5473">9</a>, <a class="pageref" href="#xd31e9037">14</a>, <a class="pageref" href="#xd31e16078">24</a>, <a class="pageref" href="#xd31e18469">28</a>, <a class="pageref" href="#xd31e18816">28</a>, <a class="pageref" href="#xd31e46394">73</a>, <a class="pageref" href="#xd31e51705">83</a>, <a class="pageref" href="#xd31e51716">83</a>, <a class="pageref" href="#xd31e71651">123</a>, <a class="pageref" href="#xd31e130378">235</a>, <a class="pageref" href="#xd31e167432">301</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">=</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">V.</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5541">9</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mapáet</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mapáit</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5566">9</a>, <a class="pageref" href="#xd31e6910">11</a>, <a class="pageref" href="#xd31e39343">62</a>, <a class="pageref" href="#xd31e139002">251</a>, <a class="pageref" href="#xd31e144247">260</a>, <a class="pageref" href="#xd31e147122">266</a>, <a class="pageref" href="#xd31e165230">297</a>, <a class="pageref" href="#xd31e201320">357</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">=</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">*</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5921">10</a>, <a class="pageref" href="#xd31e23352">36</a>, <a class="pageref" href="#xd31e26172">41</a>, <a class="pageref" href="#xd31e52306">84</a>, <a class="pageref" href="#xd31e74803">129</a>, <a class="pageref" href="#xd31e83479">146</a>, <a class="pageref" href="#xd31e113785">202</a>, <a class="pageref" href="#xd31e118314">211</a>, <a class="pageref" href="#xd31e124071">222</a>, <a class="pageref" href="#xd31e157330">284</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">molomaíton</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">molomaítom</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5968">10</a>, <a class="pageref" href="#xd31e20161">31</a>, <a class="pageref" href="#xd31e158426">286</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">= </td> -<td class="width40 bottom" lang="es"> -[<i>Borrado</i>] -</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e6017">10</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">dalang pan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">dalángpan</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e6582">10</a>, <a class="pageref" href="#xd31e43551">69</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcaualáy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcaoaláy</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e7440">12</a>, <a class="pageref" href="#xd31e25219">39</a>, <a class="pageref" href="#xd31e160097">289</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es"> -[<i>Ausente en la fuente</i>] -</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">* </td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e7527">12</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Icadóhang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Icadúhang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e7749">12</a>, <a class="pageref" href="#xd31e157633">285</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">* </td> -<td class="width40 bottom" lang="es"> -[<i>Borrado</i>] -</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8169">12</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagpálos</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagpólos</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e8346">13</a>, <a class="pageref" href="#xd31e10344">16</a>, <a class="pageref" href="#xd31e24013">37</a>, <a class="pageref" href="#xd31e38934">61</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guiagían</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guiaguían</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e9352">14</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Aregladamente</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Arregladamente</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e9900">15</a>, <a class="pageref" href="#xd31e22522">35</a>, <a class="pageref" href="#xd31e26922">42</a>, <a class="pageref" href="#xd31e38924">61</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagaagían</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagaaguían</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e10010">15</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hahóm</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gahóm</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e10161">15</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">agípo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">aguípo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e10363">16</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Acerrádura</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Aserradura</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e11872">18</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ma taláid</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mataláid</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e12031">18</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagdagínot</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagdaguínot</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e12296">18</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">inpierno</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">impierno</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e12328">18</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagtan’d</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagtanód</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e12494">19</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Lapíning</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Lapínig</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e12564">19</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">agí</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">aguí</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e12886">19</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Azufre</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Asufre</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e12895">19</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Azul</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Asul</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e13524">20</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">erena</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">arena</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e13684">21</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">azúcal</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">asúcal</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e13689">21</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Bappisterio</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Baptisterio</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e13794">21</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Baratilio</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Baratillo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e13956">21</a>, <a class="pageref" href="#xd31e13976">21</a>, <a class="pageref" href="#xd31e16210">24</a>, <a class="pageref" href="#xd31e23668">37</a>, <a class="pageref" href="#xd31e147489">267</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maíton</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maítom</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e14127">21</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bágio</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">baguio</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e14231">21</a>, <a class="pageref" href="#xd31e21180">32</a>, <a class="pageref" href="#xd31e36011">57</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">alagían</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">alaguían</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e14397">22</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Varrizal</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Barrizal</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e14886">22</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lámggam</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lánggam</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e15048">23</a>, <a class="pageref" href="#xd31e15058">23</a>, <a class="pageref" href="#xd31e18206">28</a>, <a class="pageref" href="#xd31e45534">72</a>, <a class="pageref" href="#xd31e47450">75</a>, <a class="pageref" href="#xd31e51019">82</a>, <a class="pageref" href="#xd31e69184">118</a>, <a class="pageref" href="#xd31e202676">360</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">—</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">=</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e15062">23</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pogtampálas</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagtampálas</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e15587">23</a>, <a class="pageref" href="#xd31e21919">33</a>, <a class="pageref" href="#xd31e69819">119</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">icadóhang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">icadúhang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e15947">24</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maláoay</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maláo-ay</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e16369">25</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagdáoa</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagdáoat</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e16372">25</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">salipí</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">salapí</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e16681">25</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">alagíuan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">alaguían</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e16687">25</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagtihàop</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagtáihop</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e16898">25</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Poghobóg</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Paghobóg</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e16983">25</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bagio</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">baguio</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e17480">26</a>, <a class="pageref" href="#xd31e116297">207</a>, <a class="pageref" href="#xd31e116349">207</a>, <a class="pageref" href="#xd31e118686">211</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bagong</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bag-ong</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e17587">27</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pangagamíton</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagagamíton</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e17638">27</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ang ang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ang</td> -<td class="bottom">4</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e17703">27</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Brabera</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Bravera</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e17716">27</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Brabeza</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Braveza</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e18072">27</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Beindis</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Brindis</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e18444">28</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es"> -[<i>Ausente en la fuente</i>] -</td> -<td class="width40 bottom" lang="es"> * V.</td> -<td class="bottom">5</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e20345">31</a>, <a class="pageref" href="#xd31e23299">36</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">alguacil</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">alguasil</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e20413">31</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cuguíta</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">coguíta</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e20964">32</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Cvlzada</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Calzada</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e20972">32</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ladrillo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ladriyo</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e21149">32</a>, <a class="pageref" href="#xd31e100431">177</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mahímay</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mahínay</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e21559">33</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">paggícan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagguícan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e22119">34</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pogbaláod</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagbaláod</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e22152">34</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sa-pagcacápoy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sa pagcacápoy</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e23199">36</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guipálng̃an</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guipáing̃an</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e23390">36</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">qiunahánglan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">quinahánglan</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e23456">36</a>, <a class="pageref" href="#xd31e23479">36</a>, <a class="pageref" href="#xd31e65065">109</a>, <a class="pageref" href="#xd31e178679">319</a>, <a class="pageref" href="#xd31e201868">358</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">opisio</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">opicio</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e23591">36</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">*</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">V.</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e23790">37</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcalá-oay</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcaláo-ay</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e24210">38</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">alagaían</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">alaguían</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e25912">40</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Taoo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Táuo</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e26586">41</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagpaquíta</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagquíta</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e26690">42</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">incienso</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">insienso</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e26919">42</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Alagían</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Alaguían</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e27291">42</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">higogmáoon</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">higogmáon</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e27457">43</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagdagínot</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagdaguínot</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e27515">43</a>, <a class="pageref" href="#xd31e125370">225</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mag̃a</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mg̃a</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e28243">44</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcaátobang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcaatúbang</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e28295">44</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Calánan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Calán-an</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e28756">45</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mang̃uiloóyan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mang̃iloóyan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e28765">45</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Isigcatangilóngsod</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Isigcataguilóngsod</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e29936">47</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Hing̃uílin</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Hing̃ílin</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e29973">47</a>, <a class="pageref" href="#xd31e29976">47</a>, <a class="pageref" href="#xd31e33771">53</a>, <a class="pageref" href="#xd31e99568">176</a>, <a class="pageref" href="#xd31e107582">191</a>, <a class="pageref" href="#xd31e107599">191</a>, <a class="pageref" href="#xd31e164255">295</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">azúcar</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">asúcar</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e31304">49</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sapagcanáyon</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sa pagcanáyon</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e32514">51</a>, <a class="pageref" href="#xd31e52484">84</a>, <a class="pageref" href="#xd31e106744">189</a>, <a class="pageref" href="#xd31e140310">253</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Asáua</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Asáoa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e32559">51</a>, <a class="pageref" href="#xd31e122126">218</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">prosecion</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">procesion</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e32741">52</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagági</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagágui</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e33517">53</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Correa</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Corea</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e36482">58</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">vnio</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">vino</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e36485">58</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">moági</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">moágui</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e36937">58</a>, <a class="pageref" href="#xd31e72703">125</a>, <a class="pageref" href="#xd31e135754">244</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">aronáhan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">arunáhan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e37589">59</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Definitivamentr</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Definitivamente</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e38065">60</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">alamóamg</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">alamóang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e38910">61</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Dologn</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Dolong</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e39150">62</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Dasacordar</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Desacordar</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e39857">63</a>, <a class="pageref" href="#xd31e43069">68</a>, <a class="pageref" href="#xd31e43451">69</a>, <a class="pageref" href="#xd31e43461">69</a>, <a class="pageref" href="#xd31e43472">69</a>, <a class="pageref" href="#xd31e46152">73</a>, <a class="pageref" href="#xd31e48308">77</a>, <a class="pageref" href="#xd31e48357">77</a>, <a class="pageref" href="#xd31e61012">101</a>, <a class="pageref" href="#xd31e61029">101</a>, <a class="pageref" href="#xd31e61543">102</a>, <a class="pageref" href="#xd31e69544">118</a>, <a class="pageref" href="#xd31e70349">120</a>, <a class="pageref" href="#xd31e70374">120</a>, <a class="pageref" href="#xd31e117323">209</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cacógi</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cacógui</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e40564">64</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">tigíb</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">tiguíb</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e41152">65</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">daliósos</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">daliós-os</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e41958">66</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hingtóngdang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hingtóngdan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e41981">66</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagc ha</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcóha</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e42185">67</a>, <a class="pageref" href="#xd31e43427">69</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pogcóha</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcóha</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e42353">67</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bilaggóan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bilanggóan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e42838">68</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Langueu</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Lagueu</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e42911">68</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">paghihógma</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">paghigógma</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e42963">68</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">nao</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">linao</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e43039">68</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Descalgadero</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Desgalgadero</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e43218">68</a>, <a class="pageref" href="#xd31e43689">69</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Dalos</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Dal-os</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e44033">69</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagmómhc</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagmómho</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e44705">70</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pag. pálpag</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagpálpag</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e44898">71</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">prgdáot</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagdáot</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e45073">71</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bago-ng</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bag-ong</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e45303">71</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cabo-bót-on</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cabobót-on</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e46176">73</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bisau</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bisan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e46214">73</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">isigcaíg̃on</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">isigcaíng̃on</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e47081">75</a>, <a class="pageref" href="#xd31e64339">108</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Cacógi</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Cacógui</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e48153">76</a>, <a class="pageref" href="#xd31e60697">100</a>, <a class="pageref" href="#xd31e64850">109</a>, <a class="pageref" href="#xd31e67026">113</a>, <a class="pageref" href="#xd31e73374">127</a>, <a class="pageref" href="#xd31e77914">136</a>, <a class="pageref" href="#xd31e93717">165</a>, <a class="pageref" href="#xd31e99924">177</a>, <a class="pageref" href="#xd31e112981">201</a>, <a class="pageref" href="#xd31e123173">220</a>, <a class="pageref" href="#xd31e123262">220</a>, <a class="pageref" href="#xd31e127676">230</a>, <a class="pageref" href="#xd31e162948">293</a>, <a class="pageref" href="#xd31e169783">304</a>, <a class="pageref" href="#xd31e169803">304</a>, <a class="pageref" href="#xd31e176896">316</a>, <a class="pageref" href="#xd31e201034">357</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ng</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ug</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e49074">78</a>, <a class="pageref" href="#xd31e66685">113</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">V.</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">=</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e49091">78</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcaualáy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcaoaláy</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e49634">79</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">dogcóng</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">dagcóng</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e49695">79</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mgadóha</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">magadóha</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e49954">80</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">oIo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">olo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e50897">82</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Emananfe</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Emanante</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e51296">82</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Limbnog</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Limbong</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e51401">83</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">aasóyon</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">asóyon</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e51758">83</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mncagobót</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">macagobót</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e52105">84</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pgpasocó</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagpasocó</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e52174">84</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pag-ólang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagólang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e52303">84</a>, <a class="pageref" href="#xd31e74894">129</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">azul</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">asul</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e53177">86</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Engajonar</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Encajonar</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e55696">90</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">poglimógmog</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">paglimógmog</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e55856">91</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pgcabóang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcabóang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e55914">91</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pogtáod</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagtáod</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e56245">91</a>, <a class="pageref" href="#xd31e61546">102</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagpang̃uíta</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagpang̃íta</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e56269">91</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cabatúhan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cabatóhan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e57169">93</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Entramdos</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Entrambos</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e58269">95</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hatáaas</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hatáas</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e58318">95</a>, <a class="pageref" href="#xd31e105827">187</a>, <a class="pageref" href="#xd31e114118">203</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ug̃a</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ng̃a</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e58800">96</a>, <a class="pageref" href="#xd31e82297">144</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">-</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb"> -[<i>Borrado</i>] -</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e60469">99</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">calig-óan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">caligóan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e60859">100</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">agáyay</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">agáy-ay</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e61045">101</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Cacóging</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Cacóguing</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e61387">101</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pacasabólac</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcasabólac</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e61931">103</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagguinháua</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagguinháoa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e61961">103</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guardiente</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">aguardiente</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e62690">104</a>, <a class="pageref" href="#xd31e100597">178</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">combento</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">conbento</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e62834">104</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagbáylo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagbáilo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e63313">106</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Tóig</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Túig</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e63611">106</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">atobág̃an</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">atobáng̃an</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e64294">108</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gonting</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gunting</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e65622">110</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Exhortacon</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Exhortacion</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e65745">111</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cabó-gat</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cabóg-at</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e66310">112</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">caáuay</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">caáoay</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e66380">112</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Estemporáneo</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Extemporáneo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e66401">112</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Estensivo</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Extensivo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e66637">112</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gaaoas</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gaoas</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e66795">113</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Ng̃uilit</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Ng̃ilit</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e66805">113</a>, <a class="pageref" href="#xd31e83558">147</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcacógi</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcacógui</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e67578">115</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Inquisicion</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Inquisision</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e67901">115</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Cang̃itng̃uítan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Cang̃itng̃ítan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e68913">117</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">magabúng̃a</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">magabóng̃a</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e68924">117</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">malíng̃iu</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">malíng̃in</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e69279">118</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">olau</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">olan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e69282">118</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">togoao</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">tognao</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e69627">119</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">calipáyau</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">calipáyan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e70554">120</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcalotào</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcalutáo</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e72248">124</a>, <a class="pageref" href="#xd31e114974">204</a>, <a class="pageref" href="#xd31e181377">323</a>, <a class="pageref" href="#xd31e187308">333</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cacúgi</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cacúgui</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e74570">129</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcolíh-ar</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcolíh-ad</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e74653">129</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">osá</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">usá</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e74959">130</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">paphorót</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">paghorót</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e75047">130</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bagang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bag-ang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e76018">132</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Clauco</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Glauco</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e76037">132</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gniíng̃on</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guiíng̃on</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e76515">133</a>, <a class="pageref" href="#xd31e144853">262</a>, <a class="pageref" href="#xd31e178887">319</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ag̃a</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ng̃a</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e77340">135</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Cranujado</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Granujado</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e78740">137</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagamíton</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagagamíton</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e78916">138</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">magabalíg-ya</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">magabalígya</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e79219">138</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Aronáhan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Arunáhan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e79266">138</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">psgcatacós</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcatacós</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><i title="50 Ocurrencias">Pássim. -</i></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">calánon</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">calán-on</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e80508">141</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagtócsoc</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagtóctoc</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e80923">142</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gninicánan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guinicánan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e81458">143</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">otáng̃au</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">otáng̃an</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e81518">143</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">liníqui</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">liníquit</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e81622">143</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bamóbo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hamóbo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e82499">145</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bang̃uílid</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bang̃ílid</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e83579">147</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guipang̃uíta</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guipang̃íta</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e83653">147</a>, <a class="pageref" href="#xd31e200989">357</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hóna</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">húna</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e84474">148</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">casamúcan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">casamócan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e84614">149</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mahúman</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mahóman</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e84649">149</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cogalíng̃on</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">caogalíng̃on</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e84772">149</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guinpang̃áyo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guipang̃áyo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e85067">149</a>, <a class="pageref" href="#xd31e128705">232</a>, <a class="pageref" href="#xd31e156004">282</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ca</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e85249">150</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagbúyboy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagbóyboy</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e85259">150</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mccaígo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">macaígo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e85353">150</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pahcacólang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcacólang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e85585">150</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">psgcaoaláy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcaoaláy</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e85937">151</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">onsan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">onsang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e86497">152</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">oláy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">oaláy</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e86513">152</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcaaoláy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcaoaláy</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e87216">153</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">quibóhat</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guibóhat</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e87280">153</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pahcadúha</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcadúha</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e87500">154</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Indinidad</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Indignidad</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e88177">155</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hang̃uio</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hang̃io</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e88212">155</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mihímo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mahímo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e88424">155</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">as</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sa</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e88630">155</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Prgcaoaláy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcaoaláy</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e88829">156</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">papaquigásoy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagpaquigásoy</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e88922">156</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Ano</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Ang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e89415">157</a>, <a class="pageref" href="#xd31e95145">167</a>, <a class="pageref" href="#xd31e99161">175</a>, <a class="pageref" href="#xd31e122889">219</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">matárung</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">matárong</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e89857">158</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Inovador</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Innovador</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e90072">158</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">yo a</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">yota</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e90365">159</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcahíshot</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcahísgot</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e91018">160</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">macahínpit</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">macahíngpit</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e91043">160</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Matárung</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Matárong</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e91188">160</a>, <a class="pageref" href="#xd31e121300">216</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">salapé</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">salapí</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e91281">160</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pangámpo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagámpo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e91284">160</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gahpang̃aliópo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagpang̃aliópo</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e91467">161</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Iterminable</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Interminable</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e91589">161</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">magahóhat</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">magabóhat</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e92333">162</a>, <a class="pageref" href="#xd31e204193">570</a>, <a class="pageref" href="#xd31e204203">570</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cabobóton</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cabobót-on</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e92647">163</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pogsolód</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagsolód</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e92774">163</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">binsan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bisan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e92883">163</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcacristionos</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcacristianos</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e92892">163</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcoaláy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcaoaláy</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e93177">164</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">natuo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">natáuo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e93220">164</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">dagcú</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">dagcó</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e94015">165</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">poponóng̃an</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ponóng̃an</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e94118">165</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Jerusalén</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Jerusalém</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e95772">169</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mag̃ang̃áhas</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mang̃ang̃áhas</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e96278">169</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">balahího</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">balahíbo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e96569">170</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lunáng̃an</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lonáng̃an</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e96737">170</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bárlis</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bariles</td> -<td class="bottom">3 / 2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e97033">171</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">* V.</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">V.</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e97606">172</a>, <a class="pageref" href="#xd31e98367">173</a>, <a class="pageref" href="#xd31e98854">175</a>, <a class="pageref" href="#xd31e101754">180</a>, <a class="pageref" href="#xd31e181085">323</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sa sa</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sa</td> -<td class="bottom">3</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e98892">175</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bagcalípas</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcalípas</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e99178">175</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">aguardiante</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">aguardiente</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e99367">176</a>, <a class="pageref" href="#xd31e104530">185</a>, <a class="pageref" href="#xd31e106852">189</a>, <a class="pageref" href="#xd31e107508">191</a>, <a class="pageref" href="#xd31e109914">195</a>, <a class="pageref" href="#xd31e112707">200</a>, <a class="pageref" href="#xd31e125513">225</a>, <a class="pageref" href="#xd31e125570">225</a>, <a class="pageref" href="#xd31e125573">225</a>, <a class="pageref" href="#xd31e125670">225</a>, <a class="pageref" href="#xd31e125673">225</a>, <a class="pageref" href="#xd31e128015">230</a>, <a class="pageref" href="#xd31e131768">237</a>, <a class="pageref" href="#xd31e133491">240</a>, <a class="pageref" href="#xd31e146475">265</a>, <a class="pageref" href="#xd31e153036">276</a>, <a class="pageref" href="#xd31e164842">297</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Calánon</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Calán-on</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e100317">177</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">caglig-ónan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">calig-ónan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e100406">177</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">taliáola</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">talioála</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e100530">178</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">nahatung̃úd</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">nahatong̃ód</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e100879">178</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Losquesca</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Loquesca</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e101041">178</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maáayo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maáyo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e101075">179</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">yoa</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">yaoa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e101357">179</a>, <a class="pageref" href="#xd31e165073">297</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ag</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ug</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e101575">179</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sabúton</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sabóton</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e101894">180</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">dagcabachó</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcabachó</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e102223">181</a>, <a class="pageref" href="#xd31e112911">200</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">caligónan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">calig-ónan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e102558">182</a>, <a class="pageref" href="#xd31e131546">237</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">calánan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">calán-an</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e102629">182</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maálan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maálam</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e102663">182</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">conónigo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">canónigo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e102749">182</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">La</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Sa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e103181">183</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ng̃n</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ng̃a</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e103821">184</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bobat</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bohat</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e104387">185</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hisan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bisan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e104760">185</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pedreng</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Padreng</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e104895">186</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">omóngdang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">omóndang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e105028">186</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maglilígis</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maglilíguis</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e105422">187</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">matámis</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">matám-is</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e105526">187</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">quinárman</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">quinaárman</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e105969">188</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hingtóndang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hingtóngdan</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e106093">188</a>, <a class="pageref" href="#xd31e115934">206</a>, <a class="pageref" href="#xd31e117043">208</a>, <a class="pageref" href="#xd31e126201">227</a>, <a class="pageref" href="#xd31e127649">230</a>, <a class="pageref" href="#xd31e130273">235</a>, <a class="pageref" href="#xd31e143948">260</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">nahatung̃ód</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">nahatong̃ód</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e106343">188</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagahuálan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagahoálan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e106597">189</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">calungsódan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">calongsódan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e106804">189</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">iapanánglet</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ipanánglet</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e106950">190</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Qinaárman</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Quinaárman</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e108685">193</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">calànon</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">calán-on</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e108803">193</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">catahúran</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">catahóran</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e108834">193</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">nahiláhot</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">nahilábot</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e109681">195</a>, <a class="pageref" href="#xd31e132484">239</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">justisia</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">justicia</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e109699">195</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">macacúha</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">macacóha</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e109818">195</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lantáaon</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lantáoan</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e110281">196</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Opispo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Obispo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e110419">196</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">aa</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e110422">196</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sordados</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">soldados</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e110518">196</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pogcabótang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcabótang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e111682">198</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pacabótang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcabótang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e111691">198</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Salóp</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Solóp</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e111867">199</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Ginóong</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Guinóong</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e111884">199</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">dagoy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">dagoay</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e112798">200</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">riligioso</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">religioso</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e112984">201</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guisábong</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guisáb-ong</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e113195">201</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">aoláy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">oaláy</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e113344">201</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">calor</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">color</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e114723">204</a>, <a class="pageref" href="#xd31e128592">231</a>, <a class="pageref" href="#xd31e128767">232</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">prosesion</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">procesion</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e114858">204</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ltnatin</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">linatín</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e115831">206</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Maáyonog</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Maáyong</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e115886">206</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Vsá</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Usá</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e116482">207</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Cadcaghánan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Cadaghánan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e116566">207</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Balígtus</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Balígtos</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e116579">207</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">balígtus</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">balígtos</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e116589">207</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">binúcboc</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">binócboc</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e116658">207</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">magalímbog</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">magalímbong</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e117203">208</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Maggagáma</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Magagáma</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e117728">209</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Ocultamemte</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Ocultamente</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e117924">210</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Oedrina</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Odrina</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e118068">210</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">panóan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ponóan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e119353">213</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Auay</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Aoay</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e120131">214</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ut</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ug</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e120417">215</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mg̃agalámhan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mg̃a galámhan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e121131">216</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">dagcadúgay</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcadúgay</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e121374">216</a>, <a class="pageref" href="#xd31e142661">257</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lonsod</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">longsod</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e121400">216</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcaisigcatagilóngsod</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcaisigcataguilóngsod</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e121453">217</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagdácup</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagdácop</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e121502">217</a>, <a class="pageref" href="#xd31e158428">286</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hang̃uin</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hang̃in</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e121598">217</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gibórbod</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guibórbod</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e121650">217</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagbálbin</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagbálhin</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e121653">217</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">tnngá</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">tung̃á</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e121675">217</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mang̃uíl, ad</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mang̃íl-ad</td> -<td class="bottom">3</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e121746">217</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">macaosá</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">macaúsa</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e121764">217</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lang̃áng̃ag</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lang̃ágng̃ag</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e122023">218</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">yauíhan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">yaoíhan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e122123">218</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gui sáblay</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guisáblay</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e122717">219</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pabóhat</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagbóhat</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e122805">219</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">oalyáy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">oaláy</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e123057">220</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pantomina</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pantomima</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e123158">220</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Peñetes</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Pañetes</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e123729">221</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Cosayóran</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Casayóran</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e123788">221</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pacatándig</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcatándig</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e124320">222</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">panaglétan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pananglétan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e124337">222</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lamggam</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">langgam</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e124395">222</a>, <a class="pageref" href="#xd31e135764">244</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">nbán</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ubán</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e125172">224</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cabubút-on</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cabobót-on</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e125583">225</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guimpú-yan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guimpúy-an</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e125863">226</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">niáadtong</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">niádtong</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e126156">226</a>, <a class="pageref" href="#xd31e126180">226</a>, <a class="pageref" href="#xd31e141936">256</a>, <a class="pageref" href="#xd31e141946">256</a>, <a class="pageref" href="#xd31e166439">299</a>, <a class="pageref" href="#xd31e166456">299</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">provinsia</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">provincia</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e126363">227</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">capandáyau</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">capandáyan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e126430">227</a>, <a class="pageref" href="#xd31e184451">329</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Maharlúcon</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Maharlócon</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e126644">228</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagadagcútan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagadagcótan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e126665">228</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">clabos</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cabos</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e127199">229</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">daguay</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">dagoay</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e127216">229</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gaing̃álan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guing̃álan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e127219">229</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">alaguíau</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">alaguían</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e127367">229</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagíbug</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagíbog</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e127399">229</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mahiúsa</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mahiósa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e127547">229</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mang̃uíta</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mang̃íta</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e128427">231</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gnisíngba</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guisíngba</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e128493">231</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maharlúcon</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maharlócon</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e128702">232</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagdaláng̃uin</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagdaláng̃in</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e128708">232</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guibúbat</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guibúhat</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e129688">234</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagaoaláy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcaoaláy</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e129707">234</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pcgcatagál</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcatagál</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e130020">234</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maníuang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maníoang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e130363">235</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pacatógot</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcatógot</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e130595">235</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">macabúrlay</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">macabórlay</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e130748">235</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">caligútgut</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">caligótgot</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e130758">235</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagpagúa</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagpagóa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e131354">237</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">madogáyon</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">madugáyon</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e131386">237</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sasáquet</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">casáquet</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e131418">237</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guicayúgtan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guicayógtan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e132523">239</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagáuay</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagáoay</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e132942">240</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cáyo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">caáyo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e133235">240</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Culaínan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Calaínan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e133849">241</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagpang̃asáua</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagpang̃asáoa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e133887">241</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagabuhían</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagabohían</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e134019">241</a>, <a class="pageref" href="#xd31e200580">356</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">isulód</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">isolód</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e134150">242</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">asuang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">asoang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e134375">242</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ia</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e134546">242</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagpatíndug</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagpatíndog</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e134576">242</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pabuháton</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagbuháton</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e134601">242</a>, <a class="pageref" href="#xd31e145376">263</a>, <a class="pageref" href="#xd31e180117">321</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ng̃a</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mg̃a</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e134639">242</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">halapád</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">halagpád</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e134700">243</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ya</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e135519">244</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lungsod</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">longsod</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e135522">244</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">calungsód</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ca longsod</td> -<td class="bottom">3 / 2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e135986">245</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagparyáyeg</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagparáyeg</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e136382">245</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagabatóg̃an</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagabatónan</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e136761">246</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">batásaa</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">batásan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e136844">246</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">isigcatagilóngsod</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">isigcataguilóngsod</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e136939">246</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mabúlag</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mabólag</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e136972">247</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">arlao</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">adlao</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e137120">247</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">nacacáon</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">macacáon</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e137227">247</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ilánsaug</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ilánsang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e137541">248</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">usú</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">usá</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e137580">248</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gnipás-an</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guipás-an</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e138021">249</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">catapúsasan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">catapúsan</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e138024">249</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">quinbúhi</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">quinabúhi</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e138053">249</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">asúyon</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">asóyon</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e138063">249</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Rota</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Roma</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e138910">250</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pascatopóng</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcatopóng</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e138978">251</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagaatubáng̃an</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagatubáng̃an</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e139005">251</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Bantista</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Bautista</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e139058">251</a>, <a class="pageref" href="#xd31e153288">277</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bisa</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bisan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e139140">251</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">magaoaáli</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">magaoáli</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e139474">251</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Tagsaca</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Tagsa ca</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e139503">251</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Prfludio</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Preludio</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e139560">251</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Bremio</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Premio</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e139888">252</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Paeparatorio</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Preparatorio</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e140741">254</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Fretérito</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Pretérito</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e140992">254</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Paez</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Prez</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e141041">254</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">prmacía</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">primacía</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e141288">255</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cagcapríncipe</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcapríncipe</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e141496">255</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ambuhútan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ambohótan</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e141661">255</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bagcaásoy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcaásoy</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e141704">256</a>, <a class="pageref" href="#xd31e177046">316</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ss</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e141763">256</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagpa tigáyon</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagpatigáyon</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e141817">256</a>, <a class="pageref" href="#xd31e178466">318</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">proseso</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">proceso</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e141841">256</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guiprosesion</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guiprocesion</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e141973">256</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Frocreante</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Procreante</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e142058">256</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Prodicar</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Prodigar</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e142110">256</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Mausícon</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Maosícon</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e142215">257</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Profanaciom</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Profanacion</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e142337">257</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">magabógat</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">magabóhat</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e142354">257</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">nahanong̃ód</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">nahatong̃ód</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e142571">257</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Proibitorio</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Prohibitorio</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e142648">257</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lihro</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">libro</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e142658">257</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gniíla</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guiíla</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e142701">257</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maoang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maong</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e142770">258</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">tolioála</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">talioála</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e142840">258</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">prgcasácot</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcasácot</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e142918">258</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">habilóan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hibalóan</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e143163">258</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pacalóoy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcalóoy</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e143896">260</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">casang putánan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">casangputánan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e143994">260</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">g̃natanán</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ng̃atanán</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e144309">260</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Purlicano</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Publicano</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e144321">260</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pag- * háyag</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagháyag</td> -<td class="bottom">4</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e144415">261</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">matagárlao</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">matagádlao</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e144660">261</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Lungar</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Lugar</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e144680">261</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagtolóna-n</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagtolón-an</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e144797">261</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcatíngdog</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcatíndog</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e145073">262</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">polso</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pulso</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e145162">262</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gilabíhan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guilabíhan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e145291">262</a>, <a class="pageref" href="#xd31e187239">333</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Capangdáyan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Capandáyan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e145344">263</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mang̃iuláuoan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mang̃iuláoan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e145379">263</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">padalóaan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">padalóman</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e145504">263</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guipópoc</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guipócpoc</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e145709">263</a>, <a class="pageref" href="#xd31e166498">299</a>, <a class="pageref" href="#xd31e166522">299</a>, <a class="pageref" href="#xd31e178890">319</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Jerusalen</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Jerusalém</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e145782">264</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Padreg</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Padreng</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e146094">264</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Quebrantadu ra</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Quebrantadura</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e146102">264</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Quebrantahu esos</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Quebrantahuesos</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e146124">264</a>, <a class="pageref" href="#xd31e147057">266</a>, <a class="pageref" href="#xd31e169485">304</a>, <a class="pageref" href="#xd31e175156">313</a>, <a class="pageref" href="#xd31e176830">316</a>, <a class="pageref" href="#xd31e188914">336</a>, <a class="pageref" href="#xd31e203118">567</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es"> -[<i>Ausente en la fuente</i>] -</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">V. </td> -<td class="bottom">3</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e146163">264</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagbaiicó</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagbalicó</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e146927">266</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sip</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">isip</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e147139">266</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ng̃acaláin</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">nagacaláin</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e147465">267</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">dacóng</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">dagcóng</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e147492">267</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bumáy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">humáy</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e147535">267</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">managgúyod</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">managgóyod</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e147715">267</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Racionalmenve</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Racionalmente</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e148010">268</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">quinílguig</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">quinílquig</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e148143">268</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Cagdaghánan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Cadaghánan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e148149">268</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Cadahánan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Cadaghánan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e148513">268</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">diútay</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">diótay</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e148702">269</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcaníuang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcaníoang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e149241">270</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Retería</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Ratería</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e149470">270</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cataróng̃on</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cataróng̃an</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e149502">270</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">suguílnn</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">suguílon</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e149681">271</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">isicaing̃on</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">isigcaíng̃on</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e149721">271</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Bebaja</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Rebaja</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e150180">271</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">borico</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">borrico</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e150190">271</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">puipanghináot</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guipanghináot</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e150647">272</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pahcareceptor</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcareceptor</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e151054">273</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ng̃</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ng̃a</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e152081">275</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pacalocát</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcalocát</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e152136">275</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Icadohang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Icadúhang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e152522">275</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcáoit</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcáo-it</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e152568">276</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagsánghil</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagsáng̃il</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e152741">276</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">calána-n</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">calán-an</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e153456">277</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagca tinágsa</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcatinágsa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e153519">277</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es"> -[<i>Ausente en la fuente</i>] -</td> -<td class="width40 bottom" lang="es"> *</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e153557">277</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ca-táuo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ca táuo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e153588">277</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">caugalíg̃on</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">caugalíng̃on</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e153908">278</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pahúsay</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Paghúsay</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e153911">278</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">casaráng̃aan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">casaráng̃an</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e154049">278</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pacacoróg</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcacoróg</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e154551">279</a>, <a class="pageref" href="#xd31e169973">305</a>, <a class="pageref" href="#xd31e192108">341</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagabutáng̃an</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagabotáng̃an</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e155468">281</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcalopád</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcalupád</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e155514">281</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">casáqet</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">casáquet</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e155696">281</a>, <a class="pageref" href="#xd31e187471">334</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">so</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e155889">282</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pogcaconsagrar</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcaconsagrar</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e156224">282</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">paquigpasáilo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagquigpasáilo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e156339">282</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ponan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ponóan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e156451">283</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcamátg̃on</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcamátng̃on</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e156823">283</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lulóbng̃an</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lolóbng̃an</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e156934">283</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Guingharían</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Guinharían</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e157177">284</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">giáidan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guiáidan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e157558">285</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pacabálus</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcabálus</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e158438">286</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagahuáyan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagahoáyan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e159005">287</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lain</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e159061">287</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Cagdahánan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Cadaghánan</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e159064">287</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">atlal</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">altal</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e159126">287</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gulíloc</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guilíloc</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e159890">288</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pggóli</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Paggóli</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e160308">289</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagoaólos</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcaólos</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e160535">289</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pacalícos</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcalícos</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e160985">290</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">preno-sa</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">preno sa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e161798">291</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Papcasáblig</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcasáblig</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e161833">291</a>, <a class="pageref" href="#xd31e163542">294</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">magalígid</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">magalíguid</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e161860">291</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcalígid</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcalíguid</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e162068">292</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Papcágod</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcágod</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e162112">292</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Prosesion</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Procesion</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e162250">292</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pinamólog</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pinamólong</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e162316">292</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Pregrinacion</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Peregrinacion</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e162391">292</a>, <a class="pageref" href="#xd31e171414">307</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mg̃a</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ng̃a</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e162409">292</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pabalí</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagbalí</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e162662">293</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pabaligyáan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagabaligyáan</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e162719">293</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gaidaghánan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guidaghánan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e163091">294</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Boricong</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Borricong</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e163312">294</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pancatúyoc</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcatúyoc</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e163321">294</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Malíng̃uin</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Malíng̃in</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e163367">294</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcomersio</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcomercio</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e164272">295</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Gahímtang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Cahímtang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e164931">297</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Sapagcatístis</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Sa pagcatístis</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e165282">297</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Laoy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Laoay</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e165293">297</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcaláoay</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcaláo-ay</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e166546">299</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pangpang̃óbat</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagpang̃óbat</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e166683">300</a>, <a class="pageref" href="#xd31e179444">320</a>, <a class="pageref" href="#xd31e194584">345</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">masúbsob</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">masóbsob</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e166871">300</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Lulóbng̃an</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Lolóbng̃an</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e167152">300</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gnipatóhog</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guipatóhog</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e167320">300</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Satiisfecho</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Satisfecho</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e167374">301</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Sarurno</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Saturno</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e167552">301</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcahínpit</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcahíngpit</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e167821">301</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">quinaamánon</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">quinaarmánon</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e167897">301</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bocom</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hocom</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e168072">302</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guiuháo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guinháo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e168144">302</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Maggagálab</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Magagálab</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e168295">302</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">M.</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">V.</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e168846">303</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ing̃a</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mg̃a</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e169144">303</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">nahatong̃úd</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">nahatong̃ód</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e169161">303</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Sensitivo</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Sensitiva</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e169223">303</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagsentencia</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagsentensia</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e169469">304</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Bulag</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Bolag</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e169744">304</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">nanagáuay</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">nanagáoay</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e169848">304</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pogatúbang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagatúbang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e169853">305</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">tacú</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">tacús</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e170232">305</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cailíb-gon</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cailíbgon</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e170504">306</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">dasde</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">desde</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e171155">307</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">aug</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e172591">309</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Sobeeabundantemente</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Sobreabundantemente</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e172681">309</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cacayán</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sacayán</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e172850">309</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">paáng̃a</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">paa ng̃a</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e173273">310</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pogcaábot</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcaábot</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e173565">311</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">balídad</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">balíbad</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e173924">311</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">siguiante</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">siguiente</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e174042">311</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Cadagháuan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Cadaghánan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e174111">312</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mupuyó</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mopoyó</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e175822">314</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pacpócpoc</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagpócpoc</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e176313">315</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcacàlit;</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcacálit</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e176351">315</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Seblimar</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Sublimar</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e176737">316</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mahámus</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mahámos</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e177004">316</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bacaug</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">baca ug</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e177107">316</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">higdáau</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">higdáan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e177281">317</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">tolotagídgot</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">tolotagídyot</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e177335">317</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">-</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">,</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e177338">317</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pag, tóndang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagtóndang</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e177490">317</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gning̃álan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guing̃álan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e177606">317</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Malilímbog</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Malilímbong</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e177732">317</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Papcamahál</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcamahál</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e177876">318</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">masúbsub</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">masóbsob</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e177908">318</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcaháng̃uio</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcaháng̃io</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e178148">318</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">tnrlis</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">turlis</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e178316">318</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mupirma</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mopirma</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e178497">318</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagahúnnug̃an</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagahúnung̃an</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e178566">319</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pacacúlba</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcacúlba</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e178689">319</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">nasúhay</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">nahúsay</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e178976">319</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">dito</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">didto</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e179034">319</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">itábom</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">itábon</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e179217">320</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Mahilúmon</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Mahilómon</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e179235">320</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">isulúd</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">isolód</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e179677">321</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">muábut</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">muábot</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e179683">321</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gagpótol</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagpótol</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e179727">321</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mucompisal</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mocompisál</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e180209">321</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagatontóng̃an</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagatongtóng̃an</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e180266">322</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guigátag</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guihátag</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e180570">322</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Tepujo</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Tapujo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e181088">323</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ibalíg-ya</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ibalígya</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e181233">323</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Manáp</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Mananáp</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e182441">325</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lngar</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lugar</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e182525">325</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Paspasáca</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagpasáca</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e182729">326</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">v.</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">* V.</td> -<td class="bottom">3</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e182774">326</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">casagbútan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">casagbótan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e182857">326</a>, <a class="pageref" href="#xd31e188334">335</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">táno</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">táuo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e183151">326</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">caugalígng̃on</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">caugalíng̃on</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e183241">327</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">macasucó</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">macasocó</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e183327">327</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Tarraza</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Terraza</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e183462">327</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pag camacahahárloc</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcamacahahárloc</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e184244">328</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcahóna</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcahúna</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e184254">328</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pahigógma</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">paghigógma</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e184278">328</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pacalíg-on</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcalíg-on</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e184288">328</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pag bóot</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagbóot</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e184322">328</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bascúgon</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bascógon</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e184968">329</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Mamumúgus</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Mamomógos</td> -<td class="bottom">3</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e185730">331</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Prgcadáoat</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcadáoat</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e185795">331</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Papálit</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagpálit</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e186010">331</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bahóc</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bohóc</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e186198">332</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">tepografia</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">topografía</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e186274">332</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">dung̃an</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">dong̃an</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e186398">332</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">dalangsíang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">dalansíang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e186599">332</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gniguicánan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guiguicánan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e186688">332</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagsulúd</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagsolód</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e186809">333</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">tibig</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">tubig</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e186945">333</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">icalíg-onsa</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">icalíg-on sa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e187336">333</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cabilíng̃an</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cabilínggan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e187371">333</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Palális</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Paglális</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e187411">333</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">itaáas</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">itáas</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e187500">334</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pogcadála</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcadála</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e187791">334</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">macayúgot</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">macayógot</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e188142">335</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lucub</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">locob</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e188264">335</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">quipanghináot</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guipanghináot</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e188392">335</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Cacaparían</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Caparían</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e188512">335</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Ttapense</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Trapense</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e188524">335</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ra</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e188543">335</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Trappillo</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Trapillo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e188579">335</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Tráquer</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Tráquea</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e188906">336</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Paagpíntal</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagpíntal</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e189084">336</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pinamólog</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pinamólong</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e189836">337</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Trastocamiento</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Trastrocamiento</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e189872">337</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagtalíquid</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagtaquílid</td> -<td class="bottom">4</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e190049">338</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pacahigála</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcahigála</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e190682">339</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mgaáoay</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mg̃a aoay</td> -<td class="bottom">3 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e190911">339</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">loló</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">toló</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e191158">339</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hahin</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bahin</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e191228">340</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">babin</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bahin</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e191428">340</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">icanhínlo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">icahínlo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e191601">340</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagbócbob</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagbócboc</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e191755">341</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">&.</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">&c.</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e191920">341</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">icadòla</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">icadóha</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e192348">342</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hanha</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">banha</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e192533">342</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pag cabátid</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcabátid</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e192543">342</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pinamólang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pinamólong</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e192558">342</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">T.</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">V.</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e192797">342</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maítum</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maítom</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e193267">343</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">manananáp</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mananáp</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e193343">343</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">V. *</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">* V.</td> -<td class="bottom">4</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e193403">343</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">magabópot</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">magahópot</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e193751">344</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">bubuháton</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">boboháton</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e193839">344</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">liúgan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">liógan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e193988">344</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sung̃áy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">song̃áy</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e194924">346</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcabúang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcabóang</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e195814">348</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">calíman</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">calím-an</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e196159">348</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">buláuan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">buláoan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e196223">348</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagtatághap</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcatághap</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e196722">349</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Vijigatorio</td> -<td class="width40 bottom" lang="es">Vejigatorio</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e196804">349</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">su</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e197621">350</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pacaándac</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcaándac</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e198080">351</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">apod</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">apdo</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e198199">351</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mubalígya</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mobalígya</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e198637">352</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">uatónton</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">natónton</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e198654">352</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Alim pólo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Alimpólo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e198908">353</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guitamaánan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">guitimaánan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e198975">353</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mopuyó</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mopoyó</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e199021">353</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ofiicio</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">oficio</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e199166">353</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagpamólog</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagpamólong</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e199169">353</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pangcalángbo</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcalángbo</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e199277">353</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mubóng̃a</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mobóng̃a</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e199288">353</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pogcamatáy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagcamatáy</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e199291">353</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cabulahánan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cabolahánan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e199803">354</a>, <a class="pageref" href="#xd31e199869">354</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maísug</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maísog</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e200129">355</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Tolóngon</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Tolónggon</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e200678">356</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hocon</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">hocom</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e200907">357</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mauúlao</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">maoólao</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e200979">357</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">caáoy</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">caáoay</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e201337">357</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mudalágan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">modalágan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e201505">358</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pogcadóso</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Pagcadóso</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e201581">358</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cabobót-ton</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">cabobót-on</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e201995">359</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Iglecia</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Iglesia</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e202122">359</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Lubng̃ánan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Lobng̃ánan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e202125">359</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lulúbng̃an</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">lolóbng̃an</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e202191">359</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">unsa</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">onsa</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e202813">360</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">aró</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">arón</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e202816">360</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagdáco</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagdácop</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e203173">567</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">Ang ang</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">ang</td> -<td class="bottom">4</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e203838">569</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">dalúnggan</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">dalónggan</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e203862">569</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">nahatúng̃od</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">nahatong̃ód</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e203880">569</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">eamót</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">camót</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e203911">569</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">oña</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">onya</td> -<td class="bottom">2 / 1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e204120">570</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">caíbug</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">caíbog</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e204538">571</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sa pín</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">sapín</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e204576">571</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">gagotót</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">pagotót</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e204694">572</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mang̃ílad</td> -<td class="width40 bottom" lang="ceb">mang̃íl-ad</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -</table> -</div> -</div> -<div lang='en' xml:lang='en'> -<div style='display:block; margin-top:4em'>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK <span lang='es' xml:lang='es'>DICCIONARIO ESPAÑOL-BISAYA</span> ***</div> -<div style='text-align:left'> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Updated editions will replace the previous one—the old editions will -be renamed. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™ -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for an eBook, except by following -the terms of the trademark license, including paying royalties for use -of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for -copies of this eBook, complying with the trademark license is very -easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation -of derivative works, reports, performances and research. Project -Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may -do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected -by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark -license, especially commercial redistribution. -</div> - -<div style='margin-top:1em; font-size:1.1em; text-align:center'>START: FULL LICENSE</div> -<div style='text-align:center;font-size:0.9em'>THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE</div> -<div style='text-align:center;font-size:0.9em'>PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase “Project -Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg™ License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg™ electronic works -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg™ -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg™ electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg™ electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person -or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg™ electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg™ electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg™ -electronic works. See paragraph 1.E below. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the -Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg™ electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg™ mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg™ -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg™ name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg™ License when -you share it without charge with others. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg™ work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country other than the United States. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg™ License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg™ work (any work -on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the -phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: -</div> - -<blockquote> - <div style='display:block; margin:1em 0'> - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most - other parts of the world at no cost and with almost no restrictions - whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms - of the Project Gutenberg License included with this eBook or online - at <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. If you - are not located in the United States, you will have to check the laws - of the country where you are located before using this eBook. - </div> -</blockquote> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.2. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase “Project -Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg™ -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.3. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg™ License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg™ -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg™. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg™ License. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg™ work in a format -other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg™ website -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain -Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg™ License as specified in paragraph 1.E.1. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg™ works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg™ electronic works -provided that: -</div> - -<div style='margin-left:0.7em;'> - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg™ works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg™ trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation.” - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™ - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™ - works. - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg™ works. - </div> -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of -the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set -forth in Section 3 below. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™ -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right -of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg™ -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg™ work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg™ work, and (c) any -Defect you cause. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg™ -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg™’s -goals and ensuring that the Project Gutenberg™ collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg™ and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state’s laws. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Foundation’s business office is located at 809 North 1500 West, -Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up -to date contact information can be found at the Foundation’s website -and official page at www.gutenberg.org/contact -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread -public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine-readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state -visit <a href="https://www.gutenberg.org/donate/">www.gutenberg.org/donate</a>. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Please check the Project Gutenberg web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 5. General Information About Project Gutenberg™ electronic works -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg™ concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg™ eBooks with only a loose network of -volunteer support. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Most people start at our website which has the main PG search -facility: <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -This website includes information about Project Gutenberg™, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. -</div> - -</div> -</div> -</body> -</html> |