1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
635
636
637
638
639
640
641
642
643
644
645
646
647
648
649
650
651
652
653
654
655
656
657
658
659
660
661
662
663
664
665
666
667
668
669
670
671
672
673
674
675
676
677
678
679
680
681
682
683
684
685
686
687
688
689
690
691
692
693
694
695
696
697
698
699
700
701
702
703
704
705
706
707
708
709
710
711
712
713
714
715
716
717
718
719
720
721
722
723
724
725
726
727
728
729
730
731
732
733
734
735
736
737
738
739
740
741
742
743
744
745
746
747
748
749
750
751
752
753
754
755
756
757
758
759
760
761
762
763
764
765
766
767
768
769
770
771
772
773
774
775
776
777
778
779
780
781
782
783
784
785
786
787
788
789
790
791
792
793
794
795
796
797
798
799
800
801
802
803
804
805
806
807
808
809
810
811
812
813
814
815
816
817
818
819
820
821
822
823
824
825
826
827
828
829
830
831
832
833
834
835
836
837
838
839
840
841
842
843
844
845
846
847
848
849
850
851
852
853
854
855
856
857
858
859
860
861
862
863
864
865
866
867
868
869
870
871
872
873
874
875
876
877
878
879
880
881
882
883
884
885
886
887
888
889
890
891
892
893
894
895
896
897
898
899
900
901
902
903
904
905
906
907
908
909
910
911
912
913
914
915
916
917
918
919
920
921
922
923
924
925
926
927
928
929
930
931
932
933
934
935
936
937
938
939
940
941
942
943
944
945
946
947
948
949
950
951
952
953
954
955
956
957
958
959
960
961
962
963
964
965
966
967
968
969
970
971
972
973
974
975
976
977
978
979
980
981
982
983
984
985
986
987
988
989
990
991
992
993
994
995
996
997
998
999
1000
1001
1002
1003
1004
1005
1006
1007
1008
1009
1010
1011
1012
1013
1014
1015
1016
1017
1018
1019
1020
1021
1022
1023
1024
1025
1026
1027
1028
1029
1030
1031
1032
1033
1034
1035
1036
1037
1038
1039
1040
1041
1042
1043
1044
1045
1046
1047
1048
1049
1050
1051
1052
1053
1054
1055
1056
1057
1058
1059
1060
1061
1062
1063
1064
1065
1066
1067
1068
1069
1070
1071
1072
1073
1074
1075
1076
1077
1078
1079
1080
1081
1082
1083
1084
1085
1086
1087
1088
1089
1090
1091
1092
1093
1094
1095
1096
1097
1098
1099
1100
1101
1102
1103
1104
1105
1106
1107
1108
1109
1110
1111
1112
1113
1114
1115
1116
1117
1118
1119
1120
1121
1122
1123
1124
1125
1126
1127
1128
1129
1130
1131
1132
1133
1134
1135
1136
1137
1138
1139
1140
1141
1142
1143
1144
1145
1146
1147
1148
1149
1150
1151
1152
1153
1154
1155
1156
1157
1158
1159
1160
1161
1162
1163
1164
1165
1166
1167
1168
1169
1170
1171
1172
1173
1174
1175
1176
1177
1178
1179
1180
1181
1182
1183
1184
1185
1186
1187
1188
1189
1190
1191
1192
1193
1194
1195
1196
1197
1198
1199
1200
1201
1202
1203
1204
1205
1206
1207
1208
1209
1210
1211
1212
1213
1214
1215
1216
1217
1218
1219
1220
1221
1222
1223
1224
1225
1226
1227
1228
1229
1230
1231
1232
1233
1234
1235
1236
1237
1238
1239
1240
1241
1242
1243
1244
1245
1246
1247
1248
1249
1250
1251
1252
1253
1254
1255
1256
1257
1258
1259
1260
1261
1262
1263
1264
1265
1266
1267
1268
1269
1270
1271
1272
1273
1274
1275
1276
1277
1278
1279
1280
1281
1282
1283
1284
1285
1286
1287
1288
1289
1290
1291
1292
1293
1294
1295
1296
1297
1298
1299
1300
1301
1302
1303
1304
1305
1306
1307
1308
1309
1310
1311
1312
1313
1314
1315
1316
1317
1318
1319
1320
1321
1322
1323
1324
1325
1326
1327
1328
1329
1330
1331
1332
1333
1334
1335
1336
1337
1338
1339
1340
1341
1342
1343
1344
1345
1346
1347
1348
1349
1350
1351
1352
1353
1354
1355
1356
1357
1358
1359
1360
1361
1362
1363
1364
1365
1366
1367
1368
1369
1370
1371
1372
1373
1374
1375
1376
1377
1378
1379
1380
1381
1382
1383
1384
1385
1386
1387
1388
1389
1390
1391
1392
1393
1394
1395
1396
1397
1398
1399
1400
1401
1402
1403
1404
1405
1406
1407
1408
1409
1410
1411
1412
1413
1414
1415
1416
1417
1418
1419
1420
1421
1422
1423
1424
1425
1426
1427
1428
1429
1430
1431
1432
1433
1434
1435
1436
1437
1438
1439
1440
1441
1442
1443
1444
1445
1446
1447
1448
1449
1450
1451
1452
1453
1454
1455
1456
1457
1458
1459
1460
1461
1462
1463
1464
1465
1466
1467
1468
1469
1470
1471
1472
1473
1474
1475
1476
1477
1478
1479
1480
1481
1482
1483
1484
1485
1486
1487
1488
1489
1490
1491
1492
1493
1494
1495
1496
1497
1498
1499
1500
1501
1502
1503
1504
1505
1506
1507
1508
1509
1510
1511
1512
1513
1514
1515
1516
1517
1518
1519
1520
1521
1522
1523
1524
1525
1526
1527
1528
1529
1530
1531
1532
1533
1534
1535
1536
1537
1538
1539
1540
1541
1542
1543
1544
1545
1546
1547
1548
1549
1550
1551
1552
1553
1554
1555
1556
1557
1558
1559
1560
1561
1562
1563
1564
1565
1566
1567
1568
1569
1570
1571
1572
1573
1574
1575
1576
1577
1578
1579
1580
1581
1582
1583
1584
1585
1586
1587
1588
1589
1590
1591
1592
1593
1594
1595
1596
1597
1598
1599
1600
1601
1602
1603
1604
1605
1606
1607
1608
1609
1610
1611
1612
1613
1614
1615
1616
1617
1618
1619
1620
1621
1622
1623
1624
1625
1626
1627
1628
1629
1630
1631
1632
1633
1634
1635
1636
1637
1638
1639
1640
1641
1642
1643
1644
1645
1646
1647
1648
1649
1650
1651
1652
1653
1654
1655
1656
1657
1658
1659
1660
1661
1662
1663
1664
1665
1666
1667
1668
1669
1670
1671
1672
1673
1674
1675
1676
1677
1678
1679
1680
1681
1682
1683
1684
1685
1686
1687
1688
1689
1690
1691
1692
1693
1694
1695
1696
1697
1698
1699
1700
1701
1702
1703
1704
1705
1706
1707
1708
1709
1710
1711
1712
1713
1714
1715
1716
1717
1718
1719
1720
1721
1722
1723
1724
1725
1726
1727
1728
1729
1730
1731
1732
1733
1734
1735
1736
1737
1738
1739
1740
1741
1742
1743
1744
1745
1746
1747
1748
1749
1750
1751
1752
1753
1754
1755
1756
1757
1758
1759
1760
1761
1762
1763
1764
1765
1766
1767
1768
1769
1770
1771
1772
1773
1774
1775
1776
1777
1778
1779
1780
1781
1782
1783
1784
1785
1786
1787
1788
1789
1790
1791
1792
1793
1794
1795
1796
1797
1798
1799
1800
1801
1802
1803
1804
1805
1806
1807
1808
1809
1810
1811
1812
1813
1814
1815
1816
1817
1818
1819
1820
1821
1822
1823
1824
1825
1826
1827
1828
1829
1830
1831
1832
1833
1834
1835
1836
1837
1838
1839
1840
1841
1842
1843
1844
1845
1846
1847
1848
1849
1850
1851
1852
1853
1854
1855
1856
1857
1858
1859
1860
1861
1862
1863
1864
1865
1866
1867
1868
1869
1870
1871
1872
1873
1874
1875
1876
1877
1878
1879
1880
1881
1882
1883
1884
1885
1886
1887
1888
1889
1890
1891
1892
1893
1894
1895
1896
1897
1898
1899
1900
1901
1902
1903
1904
1905
1906
1907
1908
1909
1910
1911
1912
1913
1914
1915
1916
1917
1918
1919
1920
1921
1922
1923
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939
1940
1941
1942
1943
1944
1945
1946
1947
1948
1949
1950
1951
1952
1953
1954
1955
1956
1957
1958
1959
1960
1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967
1968
1969
1970
1971
1972
1973
1974
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
2038
2039
2040
2041
2042
2043
2044
2045
2046
2047
2048
2049
2050
2051
2052
2053
2054
2055
2056
2057
2058
2059
2060
2061
2062
2063
2064
2065
2066
2067
2068
2069
2070
2071
2072
2073
2074
2075
2076
2077
2078
2079
2080
2081
2082
2083
2084
2085
2086
2087
2088
2089
2090
2091
2092
2093
2094
2095
2096
2097
2098
2099
2100
2101
2102
2103
2104
2105
2106
2107
2108
2109
2110
2111
2112
2113
2114
2115
2116
2117
2118
2119
2120
2121
2122
2123
2124
2125
2126
2127
2128
2129
2130
2131
2132
2133
2134
2135
2136
2137
2138
2139
2140
2141
2142
2143
2144
2145
2146
2147
2148
2149
2150
2151
2152
2153
2154
2155
2156
2157
2158
2159
2160
2161
2162
2163
2164
2165
2166
2167
2168
2169
2170
2171
2172
2173
2174
2175
2176
2177
2178
2179
2180
2181
2182
2183
2184
2185
2186
2187
2188
2189
2190
2191
2192
2193
2194
2195
2196
2197
2198
2199
2200
2201
2202
2203
2204
2205
2206
2207
2208
2209
2210
2211
2212
2213
2214
2215
2216
2217
2218
2219
2220
2221
2222
2223
2224
2225
2226
2227
2228
2229
2230
2231
2232
2233
2234
2235
2236
2237
2238
2239
2240
2241
2242
2243
2244
2245
2246
2247
2248
2249
2250
2251
2252
2253
2254
2255
2256
2257
2258
2259
2260
2261
2262
2263
2264
2265
2266
2267
2268
2269
2270
2271
2272
2273
2274
2275
2276
2277
2278
2279
2280
2281
2282
2283
2284
2285
2286
2287
2288
2289
2290
2291
2292
2293
2294
2295
2296
2297
2298
2299
2300
2301
2302
2303
2304
2305
2306
2307
2308
2309
2310
2311
2312
2313
2314
2315
2316
2317
2318
2319
2320
2321
2322
2323
2324
2325
2326
2327
2328
2329
2330
2331
2332
2333
2334
2335
2336
2337
2338
2339
2340
2341
2342
2343
2344
2345
2346
2347
2348
2349
2350
2351
2352
2353
2354
2355
2356
2357
2358
2359
2360
2361
2362
2363
2364
2365
2366
2367
2368
2369
2370
2371
2372
2373
2374
2375
2376
2377
2378
2379
2380
2381
2382
2383
2384
2385
2386
2387
2388
2389
2390
2391
2392
2393
2394
2395
2396
2397
2398
2399
2400
2401
2402
2403
2404
2405
2406
2407
2408
2409
2410
2411
2412
2413
2414
2415
2416
2417
2418
2419
2420
2421
2422
2423
2424
2425
2426
2427
2428
2429
2430
2431
2432
2433
2434
2435
2436
2437
2438
2439
2440
2441
2442
2443
2444
2445
2446
2447
2448
2449
2450
2451
2452
2453
2454
2455
2456
2457
2458
2459
2460
2461
2462
2463
2464
2465
2466
2467
2468
2469
2470
2471
2472
2473
2474
2475
2476
2477
2478
2479
2480
2481
2482
2483
2484
2485
2486
2487
2488
2489
2490
2491
2492
2493
2494
2495
2496
2497
2498
2499
2500
2501
2502
2503
2504
2505
2506
2507
2508
2509
2510
2511
2512
2513
2514
2515
2516
2517
2518
2519
2520
2521
2522
2523
2524
2525
2526
2527
2528
2529
2530
2531
2532
2533
2534
2535
2536
2537
2538
2539
2540
2541
2542
2543
2544
2545
2546
2547
2548
2549
2550
2551
2552
2553
2554
2555
2556
2557
2558
2559
2560
2561
2562
2563
2564
2565
2566
2567
2568
2569
2570
2571
2572
2573
2574
2575
2576
2577
2578
2579
2580
2581
2582
2583
2584
2585
2586
2587
2588
2589
2590
2591
2592
2593
2594
2595
2596
2597
2598
2599
2600
2601
2602
2603
2604
2605
2606
2607
2608
2609
2610
2611
2612
2613
2614
2615
2616
2617
2618
2619
2620
2621
2622
2623
2624
2625
2626
2627
2628
2629
2630
2631
2632
2633
2634
2635
2636
2637
2638
2639
2640
2641
2642
2643
2644
2645
2646
2647
2648
2649
2650
2651
2652
2653
2654
2655
2656
2657
2658
2659
2660
2661
2662
2663
2664
2665
2666
2667
2668
2669
2670
2671
2672
2673
2674
2675
2676
2677
2678
2679
2680
2681
2682
2683
2684
2685
2686
2687
2688
2689
2690
2691
2692
2693
2694
2695
2696
2697
2698
2699
2700
2701
2702
2703
2704
2705
2706
2707
2708
2709
2710
2711
2712
2713
2714
2715
2716
2717
2718
2719
2720
2721
2722
2723
2724
2725
2726
2727
2728
2729
2730
2731
2732
2733
2734
2735
2736
2737
2738
2739
2740
2741
2742
2743
2744
2745
2746
2747
2748
2749
2750
2751
2752
2753
2754
2755
2756
2757
2758
2759
2760
2761
2762
2763
2764
2765
2766
2767
2768
2769
2770
2771
2772
2773
2774
2775
2776
2777
2778
2779
2780
2781
2782
2783
2784
2785
2786
2787
2788
2789
2790
2791
2792
2793
2794
2795
2796
2797
2798
2799
2800
2801
2802
2803
2804
2805
2806
2807
2808
2809
2810
2811
2812
2813
2814
2815
2816
2817
2818
2819
2820
2821
2822
2823
2824
2825
2826
2827
2828
2829
2830
2831
2832
2833
2834
2835
2836
2837
2838
2839
2840
2841
2842
2843
2844
2845
2846
2847
2848
2849
2850
2851
2852
2853
2854
2855
2856
2857
2858
2859
2860
2861
2862
2863
2864
2865
2866
2867
2868
2869
2870
2871
2872
2873
2874
2875
2876
2877
2878
2879
2880
2881
2882
2883
2884
2885
2886
2887
2888
2889
2890
2891
2892
2893
2894
2895
2896
2897
2898
2899
2900
2901
2902
2903
2904
2905
2906
2907
2908
2909
2910
2911
2912
2913
2914
2915
2916
2917
2918
2919
2920
2921
2922
2923
2924
2925
2926
2927
2928
2929
2930
2931
2932
2933
2934
2935
2936
2937
2938
2939
2940
2941
2942
2943
2944
2945
2946
2947
2948
2949
2950
2951
2952
2953
2954
2955
2956
2957
2958
2959
2960
2961
2962
2963
2964
2965
2966
2967
2968
2969
2970
2971
2972
2973
2974
2975
2976
2977
2978
2979
2980
2981
2982
2983
2984
2985
2986
2987
2988
2989
2990
2991
2992
2993
2994
2995
2996
2997
2998
2999
3000
3001
3002
3003
3004
3005
3006
3007
3008
3009
3010
3011
3012
3013
3014
3015
3016
3017
3018
3019
3020
3021
3022
3023
3024
3025
3026
3027
3028
3029
3030
3031
3032
3033
3034
3035
3036
3037
3038
3039
3040
3041
3042
3043
3044
3045
3046
3047
3048
3049
3050
3051
3052
3053
3054
3055
3056
3057
3058
3059
3060
3061
3062
3063
3064
3065
3066
3067
3068
3069
3070
3071
3072
3073
3074
3075
3076
3077
3078
3079
3080
3081
3082
3083
3084
3085
3086
3087
3088
3089
3090
3091
3092
3093
3094
3095
3096
3097
3098
3099
3100
3101
3102
3103
3104
3105
3106
3107
3108
3109
3110
3111
3112
3113
3114
3115
3116
3117
|
<!DOCTYPE html
PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source on 2022-10-24T19:34:25Z using SAXON HE 9.9.1.8 . -->
<html lang="nl">
<head>
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8">
<title>Een uitstapje naar Sicilië</title>
<meta name="generator" content="tei2html.xsl, see https://github.com/jhellingman/tei2html">
<meta name="author" content="Anoniem">
<link rel="coverpage" href="images/new-cover.jpg">
<link rel="schema.DC" href="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
<meta name="DC.Title" content="Een uitstapje naar Sicilië">
<meta name="DC.Creator" content="Anoniem">
<meta name="DC.Language" content="nl-1900">
<meta name="DC.Format" content="text/html">
<meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg">
<style type="text/css"> /* <![CDATA[ */
html {
line-height: 1.3;
}
body {
margin: 0;
}
main {
display: block;
}
h1 {
font-size: 2em;
margin: 0.67em 0;
}
hr {
height: 0;
overflow: visible;
}
pre {
font-family: monospace;
font-size: 1em;
}
a {
background-color: transparent;
}
abbr[title] {
border-bottom: none;
text-decoration: underline dotted;
}
b, strong {
font-weight: bolder;
}
code, kbd, samp {
font-family: monospace;
font-size: 1em;
}
small {
font-size: 80%;
}
sub, sup {
font-size: 67%;
line-height: 0;
position: relative;
vertical-align: baseline;
}
sub {
bottom: -0.25em;
}
sup {
top: -0.5em;
}
img {
border-style: none;
}
body {
font-family: serif;
font-size: 100%;
text-align: left;
margin-top: 2.4em;
}
div.front, div.body {
margin-bottom: 7.2em;
}
div.back {
margin-bottom: 2.4em;
}
.div0 {
margin-top: 7.2em;
margin-bottom: 7.2em;
}
.div1 {
margin-top: 5.6em;
margin-bottom: 5.6em;
}
.div2 {
margin-top: 4.8em;
margin-bottom: 4.8em;
}
.div3 {
margin-top: 3.6em;
margin-bottom: 3.6em;
}
.div4 {
margin-top: 2.4em;
margin-bottom: 2.4em;
}
.div5, .div6, .div7 {
margin-top: 1.44em;
margin-bottom: 1.44em;
}
.div0:last-child, .div1:last-child, .div2:last-child, .div3:last-child,
.div4:last-child, .div5:last-child, .div6:last-child, .div7:last-child {
margin-bottom: 0;
}
blockquote div.front, blockquote div.body, blockquote div.back {
margin-top: 0;
margin-bottom: 0;
}
.divBody .div1:first-child, .divBody .div2:first-child, .divBody .div3:first-child, .divBody .div4:first-child,
.divBody .div5:first-child, .divBody .div6:first-child, .divBody .div7:first-child {
margin-top: 0;
}
h1, h2, h3, h4, h5, h6, .h1, .h2, .h3, .h4, .h5, .h6 {
clear: both;
font-style: normal;
text-transform: none;
}
h3, .h3 {
font-size: 1.2em;
}
h3.label {
font-size: 1em;
margin-bottom: 0;
}
h4, .h4 {
font-size: 1em;
}
.alignleft {
text-align: left;
}
.alignright {
text-align: right;
}
.alignblock {
text-align: justify;
}
p.tb, hr.tb, .par.tb {
margin: 1.6em auto;
text-align: center;
}
p.argument, p.note, p.tocArgument, .par.argument, .par.note, .par.tocArgument {
font-size: 0.9em;
text-indent: 0;
}
p.argument, p.tocArgument, .par.argument, .par.tocArgument {
margin: 1.58em 10%;
}
.opener, .address {
margin-top: 1.6em;
margin-bottom: 1.6em;
}
.addrline {
margin-top: 0;
margin-bottom: 0;
}
.dateline {
margin-top: 1.6em;
margin-bottom: 1.6em;
text-align: right;
}
.salute {
margin-top: 1.6em;
margin-left: 3.58em;
text-indent: -2em;
}
.signed {
margin-top: 1.6em;
margin-left: 3.58em;
text-indent: -2em;
}
.epigraph {
font-size: 0.9em;
width: 60%;
margin-left: auto;
}
.epigraph span.bibl {
display: block;
text-align: right;
}
.trailer {
clear: both;
margin-top: 3.6em;
}
span.abbr, abbr {
white-space: nowrap;
}
span.parnum {
font-weight: bold;
}
span.corr, span.gap {
border-bottom: 1px dotted red;
}
span.num, span.trans {
border-bottom: 1px dotted gray;
}
span.measure {
border-bottom: 1px dotted green;
}
.ex {
letter-spacing: 0.2em;
}
.sc {
font-variant: small-caps;
}
.asc {
font-variant: small-caps;
text-transform: lowercase;
}
.uc {
text-transform: uppercase;
}
.tt {
font-family: monospace;
}
.underline {
text-decoration: underline;
}
.overline, .overtilde {
text-decoration: overline;
}
.rm {
font-style: normal;
}
.red {
color: red;
}
hr {
clear: both;
border: none;
border-bottom: 1px solid black;
width: 45%;
margin-left: auto;
margin-right: auto;
margin-top: 1em;
text-align: center;
}
hr.dotted {
border-bottom: 2px dotted black;
}
hr.dashed {
border-bottom: 2px dashed black;
}
.aligncenter {
text-align: center;
}
h1, h2, .h1, .h2 {
font-size: 1.44em;
line-height: 1.5;
}
h1.label, h2.label {
font-size: 1.2em;
margin-bottom: 0;
}
h5, h6 {
font-size: 1em;
font-style: italic;
}
p, .par {
text-indent: 0;
}
p.firstlinecaps:first-line, .par.firstlinecaps:first-line {
text-transform: uppercase;
}
.hangq {
text-indent: -0.32em;
}
.hangqq {
text-indent: -0.42em;
}
.hangqqq {
text-indent: -0.84em;
}
p.dropcap:first-letter, .par.dropcap:first-letter {
float: left;
clear: left;
margin: 0 0.05em 0 0;
padding: 0;
line-height: 0.8;
font-size: 420%;
vertical-align: super;
}
blockquote, p.quote, div.blockquote, div.argument, .par.quote {
font-size: 0.9em;
margin: 1.58em 5%;
}
.pageNum a, a.noteRef:hover, a.pseudoNoteRef:hover, a.hidden:hover, a.hidden {
text-decoration: none;
}
.advertisement, .advertisements {
background-color: #FFFEE0;
border: black 1px dotted;
color: #000;
margin: 2em 5%;
padding: 1em;
}
span.accent {
display: inline-block;
text-align: center;
}
span.accent, span.accent span.top, span.accent span.base {
line-height: 0.40em;
}
span.accent span.top {
font-weight: bold;
font-size: 5pt;
}
span.accent span.base {
display: block;
}
.footnotes .body, .footnotes .div1 {
padding: 0;
}
.fnarrow {
color: #AAAAAA;
font-weight: bold;
text-decoration: none;
}
.fnarrow:hover, .fnreturn:hover {
color: #660000;
}
.fnreturn {
color: #AAAAAA;
font-size: 80%;
font-weight: bold;
text-decoration: none;
vertical-align: 0.25em;
}
a {
text-decoration: none;
}
a:hover {
text-decoration: underline;
background-color: #e9f5ff;
}
a.noteRef, a.pseudoNoteRef {
font-size: 67%;
vertical-align: super;
text-decoration: none;
margin-left: 0.1em;
}
.externalUrl {
font-size: small;
font-family: monospace;
color: gray;
}
.displayfootnote {
display: none;
}
div.footnotes {
font-size: 80%;
margin-top: 1em;
padding: 0;
}
hr.fnsep {
margin-left: 0;
margin-right: 0;
text-align: left;
width: 25%;
}
p.footnote, .par.footnote {
margin-bottom: 0.5em;
margin-top: 0.5em;
}
p.footnote .fnlabel, .par.footnote .fnlabel {
float: left;
margin-left: -0.1em;
min-width: 1.0em;
padding-right: 0.4em;
}
.apparatusnote {
text-decoration: none;
}
.apparatusnote:target, .fndiv:target {
background-color: #eaf3ff;
}
table.tocList {
width: 100%;
margin-left: auto;
margin-right: auto;
border-width: 0;
border-collapse: collapse;
}
td.tocPageNum, td.tocDivNum {
text-align: right;
min-width: 10%;
border-width: 0;
white-space: nowrap;
}
td.tocDivNum {
padding-left: 0;
padding-right: 0.5em;
vertical-align: top;
}
td.tocPageNum {
padding-left: 0.5em;
padding-right: 0;
vertical-align: bottom;
}
td.tocDivTitle {
width: auto;
}
p.tocPart, .par.tocPart {
margin: 1.58em 0;
font-variant: small-caps;
}
p.tocChapter, .par.tocChapter {
margin: 1.58em 0;
}
p.tocSection, .par.tocSection {
margin: 0.7em 5%;
}
table.tocList td {
vertical-align: top;
}
table.tocList td.tocPageNum {
vertical-align: bottom;
}
table.inner {
display: inline-table;
border-collapse: collapse;
width: 100%;
}
td.itemNum {
text-align: right;
min-width: 5%;
padding-right: 0.8em;
}
td.innerContainer {
padding: 0;
margin: 0;
}
.index {
font-size: 80%;
}
.index p {
text-indent: -1em;
margin-left: 1em;
}
.indexToc {
text-align: center;
}
.transcriberNote {
background-color: #DDE;
border: black 1px dotted;
color: #000;
font-family: sans-serif;
font-size: 80%;
margin: 2em 5%;
padding: 1em;
}
.missingTarget {
text-decoration: line-through;
color: red;
}
.correctionTable {
width: 75%;
}
.width20 {
width: 20%;
}
.width40 {
width: 40%;
}
p.smallprint, li.smallprint, .par.smallprint {
color: #666666;
font-size: 80%;
}
span.musictime {
vertical-align: middle;
display: inline-block;
text-align: center;
}
span.musictime, span.musictime span.top, span.musictime span.bottom {
padding: 1px 0.5px;
font-size: xx-small;
font-weight: bold;
line-height: 0.7em;
}
span.musictime span.bottom {
display: block;
}
ul {
list-style-type: none;
}
.splitListTable {
margin-left: 0;
}
.splitListTable td {
vertical-align: top;
}
.numberedItem {
text-indent: -3em;
margin-left: 3em;
}
.numberedItem .itemNumber {
float: left;
position: relative;
left: -3.5em;
width: 3em;
display: inline-block;
text-align: right;
}
.itemGroupTable {
border-collapse: collapse;
margin-left: 0;
}
.itemGroupTable td {
padding: 0;
margin: 0;
vertical-align: middle;
}
.itemGroupBrace {
padding: 0 0.5em !important;
}
div.figure {
text-align: center;
}
.figure {
margin-left: auto;
margin-right: auto;
}
.floatLeft {
float: left;
margin: 10px 10px 10px 0;
}
.floatRight {
float: right;
margin: 10px 0 10px 10px;
}
p.figureHead, .par.figureHead {
font-size: 100%;
text-align: center;
}
.figAnnotation {
font-size: 80%;
position: relative;
margin: 0 auto;
}
.figTopLeft, .figBottomLeft {
float: left;
}
.figTopRight, .figBottomRight {
float: right;
}
.figure p, .figure .par {
font-size: 80%;
margin-top: 0;
text-align: center;
}
img {
border-width: 0;
}
td.galleryFigure {
text-align: center;
vertical-align: middle;
}
td.galleryCaption {
text-align: center;
vertical-align: top;
}
.lgouter {
margin-left: auto;
margin-right: auto;
display: table;
}
.lg {
text-align: left;
padding: .5em 0;
}
.lg h4, .lgouter h4 {
font-weight: normal;
}
.lg .lineNum, .sp .lineNum, .lgouter .lineNum {
color: #777;
font-size: 90%;
left: 16%;
margin: 0;
position: absolute;
text-align: center;
text-indent: 0;
top: auto;
width: 1.75em;
}
p.line, .par.line {
margin: 0;
}
span.hemistich {
visibility: hidden;
}
.verseNum {
font-weight: bold;
}
.speaker {
font-weight: bold;
margin-bottom: 0.4em;
}
.sp .line {
margin: 0 10%;
text-align: left;
}
.castlist, .castitem {
list-style-type: none;
}
.castGroupTable {
border-collapse: collapse;
margin-left: 0;
}
.castGroupTable td {
padding: 0;
margin: 0;
vertical-align: middle;
}
.castGroupBrace {
padding: 0 0.5em !important;
}
body {
padding: 1.58em 16%;
}
.pageNum {
display: inline;
font-size: 8.4pt;
font-style: normal;
margin: 0;
padding: 0;
position: absolute;
right: 1%;
text-align: right;
letter-spacing: normal;
}
.marginnote {
font-size: 0.8em;
height: 0;
left: 1%;
position: absolute;
text-indent: 0;
width: 14%;
text-align: left;
}
.right-marginnote {
font-size: 0.8em;
height: 0;
right: 3%;
position: absolute;
text-indent: 0;
text-align: right;
width: 11%
}
.cut-in-left-note {
font-size: 0.8em;
left: 1%;
float: left;
text-indent: 0;
width: 14%;
text-align: left;
padding: 0.8em 0.8em 0.8em 0;
}
.cut-in-right-note {
font-size: 0.8em;
left: 1%;
float: right;
text-indent: 0;
width: 14%;
text-align: right;
padding: 0.8em 0 0.8em 0.8em;
}
span.tocPageNum, span.flushright {
position: absolute;
right: 16%;
top: auto;
text-indent: 0;
}
.pglink::after {
content: "\0000A0\01F4D8";
font-size: 80%;
font-style: normal;
font-weight: normal;
}
.catlink::after {
content: "\0000A0\01F4C7";
font-size: 80%;
font-style: normal;
font-weight: normal;
}
.exlink::after, .wplink::after, .biblink::after, .qurlink::after, .seclink::after {
content: "\0000A0\002197\00FE0F";
color: blue;
font-size: 80%;
font-style: normal;
font-weight: normal;
}
.pglink:hover {
background-color: #DCFFDC;
}
.catlink:hover {
background-color: #FFFFDC;
}
.exlink:hover, .wplink:hover, .biblink:hover, .qurlink:hover, .seclin:hover {
background-color: #FFDCDC;
}
body {
background: #FFFFFF;
font-family: serif;
}
body, a.hidden {
color: black;
}
h1, h2, .h1, .h2 {
text-align: center;
font-variant: small-caps;
font-weight: normal;
}
p.byline {
text-align: center;
font-style: italic;
margin-bottom: 2em;
}
.div2 p.byline, .div3 p.byline, .div4 p.byline, .div5 p.byline, .div6 p.byline, .div7 p.byline {
text-align: left;
}
.figureHead, .noteRef, .pseudoNoteRef, .marginnote, .right-marginnote, p.legend, .verseNum {
color: #660000;
}
.rightnote, .pageNum, .lineNum, .pageNum a {
color: #AAAAAA;
}
a.hidden:hover, a.noteRef:hover, a.pseudoNoteRef:hover {
color: red;
}
h1, h2, h3, h4, h5, h6 {
font-weight: normal;
}
table {
margin-left: auto;
margin-right: auto;
}
.tableCaption {
text-align: center;
}
.arab { font-family: Scheherazade, serif; }
.aran { font-family: 'Awami Nastaliq', serif; }
.grek { font-family: 'Charis SIL', serif; }
.hebr { font-family: Shlomo, 'Ezra SIL', serif; }
.syrc { font-family: 'Serto Jerusalem', serif; }
/* CSS rules generated from rendition elements in TEI file */
.small {
font-size: small;
}
.large {
font-size: large;
}
.vam {
vertical-align: middle;
}
.center {
text-align: center;
}
/* CSS rules generated from @rend attributes in TEI file */
.cover-imagewidth {
width:480px;
}
.p1868-025width {
width:720px;
}
.p1868-028width {
width:463px;
}
.p1868-029width {
width:720px;
}
.p1868-032width {
width:720px;
}
.p1868-033width {
width:720px;
}
.p1868-036width {
width:720px;
}
.p1868-037width {
width:720px;
}
.p1868-040width {
width:720px;
}
.p1868-129width {
width:720px;
}
.p1868-133width {
width:720px;
}
.p1868-136width {
width:487px;
}
.p1868-137width {
width:551px;
}
.p1868-141width {
width:488px;
}
.p1868-144width {
width:720px;
}
.p1868-145width {
width:642px;
}
/* ]]> */ </style>
</head>
<body>
<div>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 69221 ***</div>
<div class="front">
<div class="div1 last-child cover">
<div class="divBody">
<p class="first"></p>
<div class="figure cover-imagewidth"><img src="images/new-cover.jpg" alt="Nieuw ontworpen voorkant." width="480" height="720"></div><p>
<span class="pageNum" id="xd31e93">[<a href="#xd31e93">25</a>]</span></p>
</div>
</div>
</div>
<div class="body">
<div class="div1 last-child article">
<div class="divHead">
<h2 class="main">EEN UITSTAPJE NAAR SICILIË</h2>
<h2 class="sub">TIJDENS DE UITBARSTING VAN DEN ETNA IN 1865.</h2>
</div>
<div class="divBody">
<p class="first"></p>
<div class="figure p1868-025width"><img src="images/p1868-025.jpg" alt="De Ziza." width="720" height="539"><p class="figureHead">De Ziza.</p>
</div><p>
</p>
<div class="div2 section">
<div class="divHead">
<h3 class="main">I.</h3>
<div class="argument">
<p class="first">De twee hoofdstraten van Palermo.—Voorkomen der inwoners.—De burgersocieteiten.—De
<i>maffia</i> en de rooverijen.—Het krankzinnigengesticht.—De hoofdkerk te Palermo.—Het Kapucijnerklooster.—De
hoofdkerk van Monreale.—Het Benedictijnerklooster.—De Monte-Cuccio—De Monte-Pellegrino.—De
kustspoorweg.—Bagaria<span class="corr" id="xd31e110" title="Bron: .">,</span> Solunto, la Trabbia.—De brug van San Leonardo.—Termini en de berg San Calogero.—Cefalù.—Santo
Stefano.—Kaap Orlando.—Tyndaris.</p>
</div>
</div>
<div class="divBody">
<p class="first">Hij die, pas in de haven van Palermo aangeland, de straat Toledo inslaat, ziet reeds
terstond een aantal dingen, die hem verwondering inboezemen. Als men den voet op siciliaanschen
bodem zet, is men van zelf geneigd te gelooven, dat onder dien fraaien hemel, te midden
dier bekoorlijke natuur, de mensch door de bevalligheid en den adel zijner trekken
geheel in harmonie moet zijn met alles wat hem omringt. Met dat denkbeeld, zelfs gekoesterd
door hen die er zich geen duidelijke rekenschap van geven, paren zich de herinneringen
aan de poëzie en de schoone kunsten der oudheid. Men stelt zich voor, onder de moderne
kleeding de bewonderenswaardige type der grieksche beeldhouwkunst te zien; maar, helaas!
reeds spoedig heeft men zijne begoocheling zien verdwijnen. De vermenging der verschillende
rassen, die elkander te Palermo hebben opgevolgd: Siculiërs en Pheniciërs, Karthagers
en Grieken, Romeinen, Gothen, Arabieren, Normandiërs, Spanjaarden, Italianen, heeft
geen gelukkig resultaat opgeleverd: geen nieuwe type van schoonheid, met die van eertijds
te vergelijken, is uit die kruising te voorschijn gekomen. De inwoners van Palermo,
zoowel de vrouwelijke als de mannelijke, bezitten over het algemeen lompe, onbevallige,
bijna barbaarsche trekken. Bij het zien dezer bevolking kan men het denkbeeld niet
van zich weren, dat zij langzamerhand door de onwetendheid, het bijgeloof en de ellende
in leelijkheid ontaard is. Een eeuwenlange verdrukking heeft hier diepe sporen nagelaten.
Het despotisme vergenoegt <span class="pageNum" id="xd31e115">[<a href="#xd31e115">26</a>]</span>zich niet niet de zielen te verlagen en de geesten te ontzenuwen, het drukt zelfs
zijn stempel op de gelaatstrekken.
</p>
<p>Bij het doorkruisen der verschillende wijken van Palermo verbaast het u zulk een gering
aantal vrouwen te ontmoeten, zelfs op die uren, waarin de straten het drukst worden
bezocht. Do menigte bestaat bijna geheel uit mannen. Daargelaten de vrouwen en dochteren
der hier gevestigde vreemdelingen, engelsche, duitsche, amerikaansche, die men overigens
gemakkelijk aan haar kleur en houding kan herkennen, ziet men slechts nu en dan een
vrouw uit het volk hier en daar in de winkels of voor hare deur aan den arbeid. Het
algemeene voorkomen der stad krijgt iets sombers door de voorbijgangers in het zwart,
die aan weerszijden der straat als twee lange rijen mieren voorttrekken; het oog zoekt
een of ander vroolijk kleurig kleed, dat de eentonigheid breekt van heel dien sleep
van paletots en suikerbroodvormige hoeden. Van waar komt het dat de palermitaansche
zich dus in hare woning opsluit? Het is niet waarschijnlijk dat zij alleen wordt teruggehouden
door de vrees van haar frissche tint te verliezen, als zij zich aan de zon en het
stof blootstelt. Indien men de te Palermo gevestigde vreemdelingen mag gelooven, zouden
de inboorlingen van hunne voorvaders, de muzelmannen, den woesten hartstocht der jaloezie
hebben geërfd, en zouden zij hunne echtgenooten bewaken alsof zij echte pacha’s waren,
en haar zooveel mogelijk het verlaten van den harem ontzeggen. Overigens voegt men
er bij dat, als een zeer natuurlijk gevolg, deze inkerkering der vrouwen nadeelig
voor hare deugd is. Wat er van zij, men moet niet vergeten dat Palermo meer dan twee
eeuwen een der meest geliefde steden der Saracenen was, en dat Tunis er slechts een
dag varens van verwijderd <span class="corr" id="xd31e119" title="Bron: licht">ligt</span>. Het kan geen verwondering baren, dat de palermitaansche zeden inderdaad het kenmerk
dragen van den dubbelen invloed der nabuurschap en van den ouden maatschappelijken
toestand.
</p>
<p>Indien de dames weinig uitgaan, houdt daarentegen de burger van Palermo er veel van,
zijn tijd buitenshuis door te brengen. Nogtans is hij alles behalve verkwistend, en
gelijkt in dat geval volkomen op zijne sobere voorouders, de Karthagers en de Arabieren:
hij veroorlooft zich geenszins zijn inkomen in koffiehuizen en schouwburgen te verteren.
Deze instellingen van weelde worden slechts door de Italianen van het vasteland of
door de vreemdelingen bezocht. Wat den palermitaanschen rentenier betreft, deze brengt
het grootste gedeelte van den dag op de sofa’s van de eene of andere kamer door, die
een wijd uitzicht over de voetpaden van de straat Toledo heeft. Daar ligt hij, dood
op zijn gemak, de eb en vloed der voorbijgangers aan te kijken en de voorvallen van
den dag met zijne vrienden te bespreken; des noods, wanneer het gesprek begint te
kwijnen, kan hij op het rumoer der straat langzamerhand gaan indutten. In deze societeiten
vindt men geen dagbladen of boeken, geen biljart, dam- of schaakbord en zelfs geen
likeuren. De leden zoeken elkander volstrekt niet te onderrichten of iets bij de hand
te nemen: het is hun voldoende „den tijd te dooden”, zonder verplicht te zijn er iets
te betalen. Hunne eenige uitgaaf bestaat in het betalen der huur van dit observatorium,
waar zij, zelf niet meer dan burgers, zich hebben neergezet om de kleine burgerlijke
wereld in haar bedrijf gade te slaan. Voor de getraliede vensters der bovenverdiepingen
volgen andere blikken den stroom der menigte: het zijn die der geestelijke zusters,
welke, om de benedenlokalen harer woningen aan profanen te verhuren, haar leger onder
de daken hebben opgeslagen.
</p>
<p>Een jeugdig piemonteesch geneesheer, die juist met een werk van statistieken aard
omtrent de zeden der palermitaansche bevolking belast was, was wel zoogoed mij met
de meeste voorkomendheid als cicerone te dienen in de stad, en mij den uitslag zijner
studiën mede te deelen. Zijne onderzoekingen hadden hem zooveel ellende doen aanschouwen
en in zulke holen der schande gevoerd, dat hij er nu en dan tot wanhoop door gebracht
werd, en dat hij ieder oogenblik van den dag zich geneigd gevoelde de stad te ontvluchten,
om den zielevrede tusschen de bergen van zijn geboorteland te hervinden. Wat er vooral
toe bijdroeg om hem nog wanhopender te maken was, dat hij, in zijne hoedanigheid van
vreemdeling en piemontees, bij iederen palermitaan te worstelen had met die spotzucht,
waarmede de aan dienstbaarheid gewone bevolkingen zich doorgaans tegen hunne meesters
wapenen. Het is waarschijnlijk dat de arme geleerde, uit reactie tegen deze onheuschheden
en spotternijen, niet onbevangen genoeg in zijn oordeel is gebleven en de bevolking
van Palermo wat al te streng heeft beoordeeld; maar de officieele bescheiden, waardoor
hij in die meening bevestigd werd, getuigen maar al te zeer van den beklagenswaardigen,
laaggezonken staat der Sicilianen. In 1865 telde men niet minder dan vier tot vijf
duizend aanhangers dier geheime <i>maffia</i>, wier leden zich onderling verbonden om van bedrog, valschheid en diefstal van allerhande
aard te leven.
</p>
<p>Op dat nog niet zeer verwijderd tijdstip waren de meeste kooplieden en <span class="corr" id="xd31e129" title="Bron: industreelen">industrieelen</span> verplicht om, wilden zij zelven leven en hun beroep vrijelijk uitoefenen, schatting
te betalen aan de hoofden dezer zoo te vreezen en gevreesde vereeniging: men kan zeggen
dat de gansche stad tegelijkertijd aan twee machten, die van Italië en van de <i>maffia</i>, onderworpen was. Deze laatste macht wordt des te beter gehoorzaamd, daar hare bevelen
in enkele teekens, gebaren, wenken en aanrakingen en geheimzinnige seinen bestaan;
het onbekende verhoogt hare verschrikkelijkheid, en nu en dan bewijst een dolksteek
dat zij ook hare rechters en beulen heeft. De invloed, door zulk een stelsel op den
handel uitgeoefend, laat zich gemakkelijk raden. De belemmering, door deze traditioneele
afpersingen den handel in den weg gelegd, en aan den anderen kant de algemeene onverschilligheid
harer inwoners, hebben de hoofdstad van Sicilië betrekkelijk zeer arm gemaakt. Palermo
is tweemaal meer bevolkt dan Genua, en toch is het in vergelijking vijfmaal minder
rijk.
</p>
<p>Juist toen ik mijn reis had aangevangen, werden de omstreken van Palermo en de beide
aangrenzende provinciën Trepani en Girgenti, door een nog <span class="corr" id="xd31e136" title="Bron: vreeseker">vreeselijker</span> <span class="pageNum" id="xd31e139">[<a href="#xd31e139">27</a>]</span>ramp dan de <i>maffia</i> bezocht. Wij bedoelen de rooverij.
</p>
<p>Begunstigd door den staatkundigen ommekeer en de tijdelijke verwarring, die daardoor
in al de takken der siciliaansche administratie was ontstaan, hadden de dieven des
lands, echte Bedouïnen aan wie slechts de burnous ontbreekt, zich in der ijl naar
alle kanten verspreid om de reizigers uit te plunderen. Kleine benden vormden zich
dus op verschillende punten van het eiland, en na de aanneming der wet op de conscriptie
groeiden deze weldra tot honderden en duizenden weerspannelingen aan. Daar de lichting
van soldaten voor het leger tot nog toe iets onbekends in Sicilië was, vond een groot
aantal jongelieden, in sommige districten op een vijfde, in andere zelfs op een vierde
der opgeroepenen geschat, gelegenheid zich door landverhuizing, vlucht of aansluiting
bij een rooverbende, aan den militairen dienst te onttrekken. Al de westersche provinciën
werden geheel en al onveilig, zelfs de toegangen tot de groote steden bedreigd, en
meer dan eens waagden de roovers zich tot in de voorsteden van Palermo. Eenige afgelegen
dorpen, wier inwoners half slachtoffers, half medeplichtigen waren, strekten den roovers
tot schuilplaatsen; en, dank zij hunne kennis van het land en van de menschen, dank
eveneens de moeielijk te bestijgen bergen, konden zij gemakkelijk aan de waakzaamheid
der geregelde troepen ontsnappen. Onder den invloed van dezen afschuwelijken oorlog
van listen, schermutselingen en moorden op kleine schaal, dreigde het land weldra
op nieuw tot een staat van barbaarschheid te zullen vervallen, als men er in het einde
niet toe ware overgegaan een geheel leger tegen die booswichten in het veld te brengen.
Nogtans schijnt het te blijken, dat de siciliaansche roovers zich nooit aan dergelijke
schanddaden hebben overgegeven als die welke men van zekere hoofden in Calabrië en
de Abruzzen verhaalt; zelfs de meesten hunner zijn schandelijk laf. Overeenkomstig
eene oude gewoonte van kruipende beleefdheid gedragen zij zich soms allernederigst
tegenover de rijke reizigers die hun prooi zijn geworden. Een ingenieur, dien het
toeval mij tot reisgenoot tusschen Palermo en Termini verschafte, verhaalde mij, dat
hem, toen hij door de roovers was overvallen, beleefdelijk was verzocht geworden uit
het rijtuig te stappen:
</p>
<p>„Groet zijne excellentie!” riep het hoofd der bende. „Het is een <i lang="it">galantuomo</i> (een man van aanzien)!”
</p>
<p>En vlak daar naast hadden diezelfde schelmen een armen voerman zoo op stokslagen onthaald,
dat hij op den grond in zijn bloed lag te baden.
</p>
<p>Gelukkig is het rooven slechts iets voorbijgaands in de geschiedenis van Palermo;
en weldra zal, onder den invloed van boeken, dagbladen en scholen, het jongere geslacht
langzamerhand verbeteren en zelfs de maffia, deze kweekschool des diefstals en des
bedrogs, met al de andere uit de middeleeuwen afkomstige instellingen, opgehouden
hebben te bestaan. Het zou wel droevig zijn te denken, dat deze zoo bevallig gelegen
stad tot onzindelijkheid, onwetendheid, bijgeloof en allerhande kleingeestige ijverzucht
zou kunnen veroordeeld blijven.
</p>
<p>Integendeel, de beweging waardoor heden ten dage Europa een beteren maatschappelijken
toestand te gemoet gaat, veroorlooft ons te hopen dat Palermo spoediger dan andere
reeds meer gevorderde steden in vooruitgang zal toenemen, en dat de vreemdeling er
weldra niet meer dat pijnlijke contrast zal ontwaren, hetwelk er bestaat tusschen
de wezenlijke barbaarschheid van zulk een groot deel harer inwoners en die verrukkelijke
natuur, die bevallige baai, die prachtige tuinen, die lanen met palmboomen, die wandelingen
van erythrinen met haar verrukkelijk schoone koraalachtige trossen.
</p>
<p>Hoe licht zou men te Palermo gelukkig zijn! roept men uit bij het zien dezer bekoorlijke
stad. Hoe gemakkelijk zou het wezen, in dat heerlijke klimaat en op dien vruchtbaren
grond in vrede met zich zelven en zijne natuurgenooten te leven! En toch zijn weinig
steden ongelukkiger geweest dan Palermo <i lang="it">la felice</i>; en toch werden er slechts weinige in ons Europa gevonden die zich meer zullen hebben
in te spannen, om aan de groote beweging der hedendaagsche beschaving deel te nemen.
Men zou waarlijk geneigd zijn soms te gelooven, dat het opschrift waarheid behelsde,
hetwelk een beroemde, weldadige menschenhater van Palermo boven de deur van het gekkenhuis
heeft laten beitelen: „Dit is de woning der Wijsheid.”
</p>
<p>Zeker is het echter dat deze merkwaardige door den baron Pisani gestichte en lang
bestuurde inrichting de aandacht van iederen vreemdeling verdient, hetgeen men niet
kan getuigen van andere openbare instellingen te Palermo, als b.v. de hospitalen,
de scholen, gymnasiën. Onder de eigenlijk gezegde monumenten trouwens zijn er een
aantal uit het saraceensche en normandische tijdvak, die de meeste aandacht verdienen.
Daaronder rangschikt men de <span class="corr" id="xd31e160" title="Bron: overbfijfselen">overblijfselen</span> der moorsche paleizen van Cuba en Ziza, die later door de normandische vorsten en
de spaansche of napolitaansche grooten zijn hersteld en bedorven. Daaronder behoort
ook de kathedraal, die een aartsbisschop, Engelschman van geboorte, Walter of the
Mill, tegen het einde der twaalfde eeuw liet bouwen, en die, van dat tijdstip af,
op den duur gedeeltelijk, nu eens aan de eene dan weder aan de andere zijde, is hernieuwd.
Boven deze opeenstapeling van muren van verschillenden bouwstijl verheft zich een
moderne koepel van vrij slechten smaak. De westelijke voorgevel is verreweg het fraaiste
gedeelte van het gebouw. De drie gothische deuren, met posten van door de zon verkleurd
marmer, zijn met verwonderlijk fraai beeldhouwwerk, acanthusbladeren en dooreen gevlochten
takken, versierd. Onder de beroemdste godsdienstige gebouwen uit de middeleeuwen treft
men er weinigen aan, wier ornamentatie tegelijk zoo rijk en bevallig is.
</p>
<p>Palermo telt niet minder dan twee honderd kerken of kapellen. Het merkwaardigste van
al deze godsdienstige gebouwen is ontegenzeggelijk de <i>Capella Palatina</i>, in het koninklijk paleis, dat zelf eene wonderlijke vereeniging van orde- en smakelooze
getimmerten is. Een groote vlag wappert boven den ingang, schildwachten loopen op
de straat en in de gangen met eentonigen stap heen en weder; maar, in weerwil van
al die militaire <span class="pageNum" id="xd31e167">[<a href="#xd31e167">28</a>]</span>vertooning, kan de vreemdeling, zonder zich om het qui vive te bekreunen, in de zalen
binnendringen, de galerijen doorwandelen, van de eene plek naar de andere, van den
kelder tot den zolder dwalen. Wanneer hij op deze wijze zijn ontdekkingstocht in het
paleis voortzet, kan het niet missen of hij zal ook den voet zetten in het bevallige
bedehuis, onder den naam van palatijnsche kapel bekend. Dit in zijn soort geheel eenig
monument vereenigt in een <span class="corr" id="xd31e169" title="Bron: allerharmonieusste">allerharmonieuste</span> samensmelting de verschillende schoonheden der byzantijnsche en moorsch-romaansche
kunst, en zou gewis een nauwkeuriger beschrijving verdienen dan ik in staat ben te
geven.
</p>
<p>De kathedraal van Monreale, op een vooruitstekende punt van den Monte-Caputo gebouwd,
vier kilometers ten zuid-westen van Palermo, is een monument uit het normandische
tijdvak, in schoonheid de palatijnsche kapel weinig toegevende en van veel grooter
afmetingen. De weg die naar Monreale voert, loopt door een lange voorstad, waar, in
weerwil van het stof en het vuil, de door tallooze oranjeboomen verspreide geur de
overhand heeft. Aan den voet van den heuvel heeft men aan zijne rechterhand het beroemde
kapucijnerklooster, waar al de overleden monniken in den oven gedroogd en vervolgens
als wassenbeelden in de nissen der onderaardsche galerijen worden bijgezet. Tallooze
gravuren hebben een afbeelding gegeven van deze afschuwelijke verzameling van lijken,
die door hunne nog in leven zijnde broeders op feestdagen met welriekende wateren,
bloemruikers en linten worden versierd. Aan de vrouwen is de toegang tot deze doodenverblijven
ontzegd, alsof de monniken na hun dood er nog toe zouden kunnen verleid worden hunne
geloften te verbreken.
</p>
<p>De kathedraal van Monreale en het aangrenzende klooster zijn zoo groot, dat zij de
helft schijnen te beslaan van de stad, een morsige opeenhooping van huizen, waarin
men zelfs geen herberg, geen koffiehuis aantreft, en die toch een bevolking van bij
de twintig duizend zielen telt.
</p>
<p>Het uitwendige gedeelte der kerk levert uit een bouwkundig oogpunt weinig merkwaardigs
op. De twee bronzen deuren zijn overheerlijk gewerkt. Die ten noorden, van het einde
der twaalfde eeuw dagteekenende, is omgeven met mozaïeken en in acht-en-twintig vakken
verdeeld, waarvan ieder een tooneel uit het leven van Jezus voorstelt of de beeltenis
van een profeet of een apostel bevat, terwijl allervoortreffelijkst uitgevoerde arabesken
iedere voorstelling scheiden. De westelijke deur, die gevat is in een voorportaal,
welks moorsche versieringen met romaansche en byzantijnsche ondereen zijn gemengd,
is het werk van den beroemden Griek Bonanno van Pisa, een der bouwmeesters van den
hangenden toren. Het schijnt dat de basreliefs der bronzen deur van Monreale, de voornaamste
tooneelen uit de bijbelsche geschiedenis voorstellende, slechts eene kopie van die
der kathedraal van Pisa zijn, welke laatste in 1596 door een geweldigen brand werden
vernield. De min of meer lomp uitgevoerde beelden zijn nogtans breed opgevat, en het
geheel doet een grootsche uitwerking. Het is te bejammeren voor Bonanno’s roem, dat,
van zijne beide deuren, juist die van Pisa, waar alle kunstenaars die Italië bezoeken
vertoeven, door het vuur is verwoest.
</p>
<p></p>
<div class="figure p1868-028width"><img src="images/p1868-028.jpg" alt="Zuidelijk voorportaal van Palermo’s hoofdkerk." width="463" height="685"><p class="figureHead">Zuidelijk voorportaal van Palermo’s hoofdkerk.</p>
</div><p>
</p>
<p>Wanneer de dubbele bronzen deur openstaat, en men met een blik geheel het inwendige
gedeelte der hoofdkerk van Monreale kon overzien, worden wij van verbazing getroffen,
want geen der kerken in noordelijk Europa of Italië is in staat een denkbeeld te geven
van de uitwerking, door het schip van dat tegelijk moorsch en byzantijnsch gebouw
teweeggebracht. Ook hier hebben de bouwmeesters aan het geheel een indrukwekkend en
geheimzinnig voorkomen weten te geven; maar ditmaal niet door het licht buiten te
sluiten of te temperen door beschilderde glazen, als in de gothische kathedralen,
noch door dat schemerdonker en die breede schaduw, waar zich onder de hooge gewelven
de blik en de gedachte verliezen. Neen, de zonnestralen dringen vrij het schip van
Monreale binnen en verlichten al de heerlijke gewrochten der bouwkunst, al de bijzonderheden
der arabesken. Het door vergulde balken onderschraagde gewelf schittert van de levendigste
kleuren; het marmer, het purper, de slangensteen werken te zamen mede, om aan het
gebouw iets wonderlijk prachtigs en rijks bij te zetten. Terwijl in de kerken van
het noorden iets geheimzinnigs den boventoon heeft, en men er door een onbestemd gevoel
van vrees wordt <span class="pageNum" id="xd31e181">[<a href="#xd31e181">30</a>]</span>overvallen, waarvan men zich moeielijk rekenschap kan geven, spreekt hier, in de byzantijnsche
kerk, het zien van een in het volle licht oprijzend beeld regelrecht tot de zielen.
Geheel het bovenste gedeelte van den halfronden wand achter het koor is ingenomen
door een groot mozaïek, een kolossale buste van den Christus Pantokrator voorstellende.
Plechtig en ernstig heft de Rechter de hand als om te zegenen op; maar in zijn linker
houdt hij het ontzaglijke boek, waarin het vonnis der levenden en dooden staat opgeteekend.
Zijn gelaat is streng en onbewegelijk als dat van het noodlot; men ziet dat de beslissing
van eeuwig leven en dood reeds onherroepelijk genomen is. De geheele binnenmuur der
kerk is overdekt met mozaïeken, die in strenge groepen de voornaamste feiten der bijbelsche
geschiedenis voorstellen; maar wel verre van de aandacht aftetrekken van dit groote
beeld, dat het geheele schip met zijn machtigen blik beheerscht, is al deze menigte,
naar de bedoeling van den kunstenaar, niets meer dan een plechtige optocht der eeuwen
tot den eeuwigen Rechter.
</p>
<p></p>
<div class="figure p1868-029width"><img src="images/p1868-029.jpg" alt="Kathedraal te Palermo." width="720" height="483"><p class="figureHead">Kathedraal te Palermo.</p>
</div><p>
</p>
<p>Het <span class="corr" id="xd31e190" title="Bron: benediktijnerklooster">benedictijnerklooster</span>, dat met deze in haar soort eenige kerk verbonden is, bevat eveneens schoone overblijfselen
van siciliaansche bouwkunst der middeleeuwen. Het kloosterhof, een der grootste die
men kent, is omringd met een vierkante galerij van tweehonderdzestien zuilen, twee
aan twee verbonden en allen met verschillend beeldhouwwerk versierd: sommigen zijn
glad, anderen gegroefd, en weder anderen met krullijnen doorkorven; ook heeft men
er onder die met <span class="corr" id="xd31e193" title="Bron: mozaieken">mozaïeken</span>, basreliefs en guirlandes prijken. De kapiteelen stellen nu eens bladeren of vruchten,
dan weder vreemde dieren, jachttooneelen, historische of bijbelsche tafereelen en
wonderen voor; soms zijn het slechts eenvoudige arabesken. Onder de <span class="corr" id="xd31e196" title="Bron: tweehonderd zestien">tweehonderdzestien</span> kapiteelen is er geen die op een ander gelijkt: zoo zeer heeft de verbeelding des
<span class="corr" id="xd31e199" title="Bron: kunstenaaars">kunstenaars</span> de vormen weten af te wisselen.
</p>
<p>Wat het overige van het klooster betreft, het heeft niets merkwaardigs meer, dan rijke
nieuwerwetsche vertrekken, waar pedante kapiteins en majoors van het garnizoen hun
intrek hebben genomen. Eenige schilderijen, waaronder een meesterstuk van Pietro Novelli,
<i>de heilige Bruno en zijne leerlingen</i> voorstellende, versieren de wanden der galerij; maar de schoonste schilderij is zeker
het gezicht dat men van het balkon der domkerk heeft op de Gouden Schelp en de steile
bergen, waardoor deze omringd wordt. Vlak tegenover zich ontwaart men, aan de andere
zijde van het dal der Oreto, de stad Parco, op een terras tusschen twee afgronden
gebouwd. Langs deze steile hellingen slingert zich een weg opwaarts naar een bergpas
tusschen twee naakte toppen; vervolgens beurtelings in de kloven verdwijnende en weer
langs de uitstekende punten voortloopende, neemt hij zijn richting naar de oude albaneesche
kolonie, onder den naam van Piano de’ Greci bekend. Door een stoutmoedigen tocht dwars
door deze bergen maakte Garibaldi zich, in Mei 1860, van Palermo meester. De napolitaansche
troepen vervolgden hem op den weg van Piano de’ Greci en meenden hem reeds in een
bergpas gedreven te hebben, toen Garibaldi zich naar het Noorden keerde, achter de
tot zijne vervolging afgezonden Napolitanen in de vlakte afdaalde en, in zijn vaart
alle hinderpalen omverwerpende, de stad binnendrong, waar de opgestane bevolking hem
met geestvervoering ontving.
</p>
<p>Ten westen van Monreale heeft men nog een ander benedictijnerklooster, aan San-Martino
toegewijd, dat voor het rijkste van Sicilië wordt gehouden en een prachtige verzameling
kunststukken bevat. Men wil dat de in dit klooster opgehoopte schatten in waarde verreweg
al de meubelen en het zilverwerk te boven gaan, die de volkrijke, lager op naar Palermo
gelegen dorpen bezitten. Ongelukkig genoeg zijn deze duizende kunstvoorwerpen zonder
smaak bijeengebracht, en schuilt er zooveel van minder allooi onder het wezenlijk
fraaie of zeldzame, dat men zeer spoedig van het bezichtigen vermoeid wordt. Men gevoelt
dan ook weldra zijn harte verkwikken, als men zich weder in de vrije natuur bevindt,
aan den oever van een beekje, dat het met populieren en italiaansche pijnboomen bewassen
dal doorkronkelt.
</p>
<p>De hoogste berg in den omtrek van Palermo is ongetwijfeld de Monte-Cuccio of Aguzzo,
die zich ter hoogte van duizend vijftig meters verheft, en welks steile wanden juist
boven de vallei San Martino oprijzen. Ongelukkig heb ik dien berg niet bestegen, maar
den volgenden dag verzuimde ik niet het hoogste punt van den Monte-Pellegrino te beklimmen,
in welks zijwanden men de beroemde grot der heilige Rosalia vindt, reeds zoo menigmalen
door de reizigers beschreven. De Pellegrino is een natuurlijke vesting van twintig
kilometers in den omtrek, die men niet kan naderen dan langs een opeenstapeling van
rotsen, waarover de weg heenklautert als een trap, die steil naar Palermo afdaalt.
</p>
<p>Eertijds was deze berg een akropolis, waarin zich de uit de stad verjaagde strijders
opsloten. Tijdens den eersten punischen oorlog verdedigde Hamilcar-Barca zich hier
drie jaren lang tegen een romeinsch leger. De centrale bergspits, die een hoogte van
vijfhonderd negentig meters bereikt, blijft altijd zeer moeielijk te beklimmen. Boven
de plek waar de weg der pelgrims eindigt, moet men zich tusschen scherpe steenen heen
werken, zich met behulp zijner armen tegen de rotsen ophijschen en de puntige takken
van het struikgewas vermijden; maar men wordt voor zijne inspanning rijkelijk beloond
door het verblindende panorama, dat men van den bergtop geniet. Aan zijne voeten ziet
men de groote stad met hare straten en pleinen, met hare wegen, die door de velden
slingeren en zich scheiden om in de valleien aftedalen of de steile hellingen der
bergen te beklimmen. De Ziza, de Favorita, al de bekoorlijke villa’s der met oranjeboomen
beplante vlakten, komen met hare witte wanden allerschilderachtigst te midden van
het haar omringende groen uit. De hooge violetkleurige toppen ontwikkelen zich amphitheatersgewijze
rondom de tuinen van Palermo, en breiden zich van kruin tot kruin oostwaarts uit,
tot aan de met sneeuw bedekte Madoniabergen, waarboven als een witte of vergulde wolk
de rookende top van den Etna uitsteekt. Omlaag strekt zich de zee uit, zoo doorzichtig
diep dat men zou wanen een anderen veel blauwer hemel dan dezen boven zijne hoofden
te zien, en waarop de hier en daar <span class="pageNum" id="xd31e210">[<a href="#xd31e210">31</a>]</span>vlottende zeilen zoovele in de lucht fladderende vogels schijnen te zijn. Al de lijnen
van het strand zijn volkomen zuiver; de kust wordt door een opeenvolging van halfcirkelvormige
baaien en scherpgetande voorgebergten afgewisseld. Hier heeft men den Caltofano, die
een Monte-Pellegrino in het klein schijnt; een weinig verder het terras waarop de
stad Termini gelegen is; nog verder de vooruitspringende punt van Cefalù; eindelijk
doet zich in de verste verte, op zestig kilometers afstands, kaap Orlando als een
blauwachtige schaduw voor.
</p>
<p>In het midden der zee steken, als pyramiden boven den mist, de drie hooge eilanden
Ustica, Felicudi en Alicudi uit; dikwijls zelfs kan men den wazigen groep der eilanden
Lipari en Volcano onderscheiden.
</p>
<p>Op den toren van den Monte-Pellegrino had men dit spaansche opschrift van het paleis
Ziza best kunnen griffelen:
</p>
<div lang="es" class="lgouter">
<p class="line">„Del orbe Europa es honor,
</p>
<p class="line">De Europa Italia verjel,
</p>
<p class="line">Sicilia compendio del,
</p>
<p class="line">Y esta vista la mejor!”<a class="noteRef" id="xd31e220src" href="#xd31e220">1</a></p>
</div>
<p class="first">Nog treft men een aantal lieden op de wereld aan, die, onder den invloed der dichterlijke
herinneringen hunner jeugd, in de ijzeren spoorwegen een beklagenswaardige nieuwigheid
zien, en aan de oude trekschuit boven de lokomotief de voorkeur geven. Ieder zijn
smaak! Met hen kan men het eens zijn, dat de niet zeer gemakkelijk hangende waggons
de reizigers op een onaangename wijze schudden en schokken, en dat het stoomfluitje
een afschuwelijk muziekinstrument is; maar in weerwil van al deze en nog andere bezwaren,
is het niet minder waar dat de snelheid, waarmede men voortvliegt door de achtereenvolgende
landschappen, waarvan het eene het andere als het ware aanvult, niet weinig het schoone
verhoogt der natuur, door welke men heenstoomt. Daarenboven, in een land dat nog zoo
barbaarsch is als Sicilië, voert het stoomrijtuig al de denkbeelden eener nieuwe wereld
met zich. Door zijne verschijning alleen in den wagen van een spoorweg, is de reiziger
een zendeling der beschaving.
</p>
<p>Dat gedeelte van de Gouden Schelp, waardoor de spoorweg loopt, is niet minder schoon
dan de aan den voet van den Monte Pellegrino gelegen landstreek. Een zee van groen
ontplooit zich tusschen de kust en de steilten van den Monte-Griffone met zijne geelachtige
hier en daar met grotten doorsneden wanden. Dorpen door oranjeboomen omringd, oude
torens, waterleidingen met ongelijke bogen, kleine heuvels, waarboven weder steile
rotsen oprijzen, volgen elkander haastig op. Hier hebt gij Bagaria en Santa Flavia,
met hare groote paleizen, hare lusthuizen, hare kerken met geverniste, in de zon glinsterende
daken. Aan onze linkerhand verheft zich de monte Caltofano, de oostelijke wachter
der baai van Palermo; vervolgens ziet men zijn voet zich spiegelen in een baai, wier
wateren eertijds een phenicische en grieksche stad besproeiden, thans door het vlek
Solunto vervangen. Nu stoomen wij langs den oever voort, trekken langs twee of drie
rotsachtige voorgebergten heen, en dringen stoutweg door de bres van een muur eene
middeleeuwsche stad met zware gekanteelde torens binnen. Het is la Trabbia, het laatste
station van den spoorweg in 1865.
</p>
<p>Eenige omnibussen wachten de reizigers op om hen naar Termini over te voeren; maar
dat tochtje van vier kilometers moet door eene rivier plaats hebben. Doch in weerwil
van de daaraan verbonden bezwaren bereikt men genoemde belangrijke stad. Zij ligt
op een hoog terras, aan den zeekant steil afdalende, en door een lachende landtong
met den prachtigen berg San Calogero verbonden. Aan den oever der Middellandsche zee,
zoo rijk nogtans in prachtige gezichten, is er misschien niet een, dat in bevalligheid
en majesteit dat van Termini, zoo terecht <i lang="it">la splendidissima</i> genoemd, overtreft. De berg San Calogero, wegens de zuiverheid zijner vormen met
een vulkanischen kegel te vergelijken, rijst regelrecht van den oever der zee tot
op acht-honderd ellen hemelwaarts, en loopt in een kruin, aan de tanden eener zaag
gelijkende, uit, zoodat hij veel van den rand eens uitgebranden kraters weg heeft.
De geheele berg is met witte, waaiervormige voren doorsneden, waartusschen hier en
daar het bevalligste groen wast; op de lagere hellingen ziet men van deze voren niets,
daar zij overal met het dichte groen der olijfboomen gevuld zijn. Haar bekoorlijke
baai, die een honderdtal booten en eenige grootere vaartuigen tot haven dient, strekt
zich tusschen het terras van Termini en den voet van laatstgenoemden berg uit; rondom
deze baai blinkt de stad op de hellingen, als een mengeling van steenen en daken.
Binnen in, niet ver van den oever, ontspringen de heete bronnen, waaraan de oude grieksche
volkplanting van Thermae haar langzamerhand in Termini verbasterden naam te danken
had. Daar, zooals de legende zegt, werd weleer de goddelijke Herkules in zijn vaart
gestuit. Vermoeid van het najagen der ossen van Helios, smeekte hij den nymfen der
bron om nieuwe veerkracht voor zijne ledematen, en kwam hij geheel verjongd uit het
bad te voorschijn. Men ziet, wanneer de doctoren en de industrieëlen van Termini de
deugdelijkheid hunner wateren zullen uitbazuinen, dat zij van vrij hoog de geschiedenis
der wonderdadige bronnen kunnen ophalen. Onder zoovele badplaatsen, die overal de
namen in het rond doen klinken der groote personages, die haar bezochten, is er niet
een die, als Termini, er op roemen kan de kracht te hebben hergeven aan den zoon van
Jupiter en bezongen te zijn geworden in de Oden van Pindarus.
</p>
<p>Daarenboven hebben sedert drie duizend jaren de bronnen van Herkules niets van hare
deugdelijkheid verloren, en de inwoners zullen dit wel gewaar worden, als zij verstandig
genoeg zullen geweest zijn het vervallen badhuis weder op te bouwen, hunne straten
te reinigen, en hunne smerige herbergen door bekoorlijke logementen te doen vervangen.
Dan zullen de vreemdelingen, die tegenwoordig het niet durven wagen <span class="pageNum" id="xd31e232">[<a href="#xd31e232">32</a>]</span>naar Termini te trekken, uit vrees om er door ongedierte te worden verslonden, den
weg leeren kennen eener stad, die, door hare ligging, de schoonste onder de schoonen
is en door hare geneeskrachtige bronnen zoovele middelen aanbiedt tot herstel van
kranken en uitgeputte lijders.
</p>
<p>Voorbij Termini loopt de kustweg langs den voet van den berg San Calogero; vervolgens
door een breeden bergstroom, waarvan de spoorweg van Palermo naar Catana weldra de
bedding in beslag zal nemen. Deze bergstroom is de Fiume-Torto. Het rijtuig gaat op
een droge plek over, terwijl de reizigers zich op een brug met een tiental bogen wagen,
die nog niet geheel voltooid is. Weldra ontwaren wij rechts van den weg een groot
vlak bergplat, met regelmatig gevormde hellingen als de glooiingen eener vesting.
</p>
<p></p>
<div class="figure p1868-032width"><img src="images/p1868-032.jpg" alt="Benedictijnerklooster te Monreale." width="720" height="543"><p class="figureHead">Benedictijnerklooster te Monreale.</p>
</div><p>
</p>
<p>Op dat terras, zoo uitmuntend gelegen om er een stad op te bouwen, vindt men geen
enkel huis; maar eertijds stond daar de groote grieksche stad Himera. Aan den voet
van dit bergplat behaalden de Grieken van Sicilië eene beslissende overwinning op
een groot leger Karthagers, en wel denzelfden dag, waarop de Atheners de persische
vloot bij Salamis vernielden. Daar, op dat strand, werden de karthaagsche schepen
aan de vlammen prijs gegeven en blies Hamilkar den adem uit; maar daar ook, twee-en-zeventig
jaar later, liet de verschrikkelijke Hannibal, nadat hij Himera in een puinhoop had
doen verkeeren, drie duizend harer krijgslieden ter dood en hun bloed aan de schim
van zijn voorzaat ten offer brengen. Op dit oogenblik is er zelfs geen steen van deze
stad der oudheid overgebleven.
</p>
<p>Zoo de groote grieksche stad heeft opgehouden te bestaan, omringde in vergoeding daarvan
het eenvoudige kasteel van Kephalodion zich met huizen, nam trapsgewijs in belangrijkheid
toe en eindigde met, onder den naam van Cefalù, de meest bevolkte plaats der kust
tusschen Termini en Barcelonna te worden. Het voorgebergte, waaraan de stad haar griekschen
naam (Kephelè) verschuldigd is, is door zijn vorm het merkwaardigste punt van de kust.
Het is een geweldig groote rots, wier naar de zee gekeerde zijde loodrecht afdaalt.
Hare hooge, geelachtige, hier en daar zwart gestreepte wanden schijnen over de huizen
heen te hangen, die allen tegen elkander op den uit puin en brokken saamgestelde aarden
voet van het voorgebergte gedrongen zijn. Van het plein der kathedraal gezien, vertoont
zich de rand van de rots, die zich ter hoogte van meer dan honderd ellen tegen de
blauwe lucht afteekent, als de wal van een reusachtige vesting, en wat de begoocheling
nog vermeerdert, is, dat de kanteelen van een muur, door de hand der menschen daar
opgetrokken, de rots over hare geheele uitgestrektheid omringen. Als men des nachts
deze uitgetande rotspunten bij <span class="pageNum" id="xd31e242">[<a href="#xd31e242">33</a>]</span>het schijnsel der starren ziet, grenst de uitwerking daarvan aan het tooverachtige.
</p>
<p>Daar de weg langs de kust nog niet geheel voorbij Cefalù voltooid was, was ik genoodzaakt
een dag of acht op de stoomboot, die mij naar Milazzo zou voeren, te wachten, of mijn
tocht op den rug van een muilezel voort te zetten. Ik koos dit laatste, en bij het
aanbreken van den volgenden morgen stond een echte Siciliaan met het gewenschte gedierte
voor mijne deur. Ik wierp mij op een groot pakzadel, en was genoodzaakt de houding
van een chineeschen Bouddhist aan te nemen; mijn gids sloeg een kruis, deed den muilezel
een gewijd zakje om, waarin een afbeelding van de <i lang="it">Santissima Maria Addolorata</i>, en gaf door klappen van zijn tong het sein tot vertrek. De lucht was nog vrij koel;
en niet zonder een groote voldoening voelde ik weldra de zon doorkomen en de atmosfeer
met hare stralen verwarmen. Mijn gids was een flinke kerel, die mijne vragen half
scheen te raden. Mijn muilezel had geen lust tegen de steenen op den weg te stooten;
het landschap was prachtig en wisselde onophoudelijk in uitgestrektheid af, naarmate
ik een baai omtrok of een voorgebergte opsteeg. Het kwam mij voor, dat mijn reis op
geen aangenamer wijze kon gedaan worden.
</p>
<p></p>
<div class="figure p1868-033width"><img src="images/p1868-033.jpg" alt="Theater van Taormina." width="720" height="543"><p class="figureHead">Theater van Taormina.</p>
</div><p>
</p>
<p>Intusschen begon de zon langzamerhand te klimmen. Terzelfder tijd verspreidde zich
in de benedenlucht een grijsachtige mist, terwijl hij over de oppervlakte van het
water heenschoof. Bij het voorttrekken langs den oever waren de beide Eolische eilanden
Felicudi en Alicuri door den damp voor ons verborgen; wanneer wij een of ander voorgebergte
beklommen, kwam op hare beurt de zee slechts flauw door den mistsluier te voorschijn,
en tegen het noorden zagen wij op nieuw, boven den nevel uit, de beide vulkanische
pyramiden oprijzen. De warmte werd hoe langer zoo drukkender en geen koeltje bewoog
zich in de lucht. Eveneens lag de zee roerloos, en de troebele wateren, die uit de
rivieren stroomden, lagen tot op een afstand van verscheidene kilometers, om zoo te
zeggen, boven op den zeeplas. Ik was van mijn muildier gestegen, welks zadel ondragelijk
heet was geworden, en met vrij wat moeite liep ik over de keien van het strand, of
in de met steenen bezaaide droge beddingen van den bergstroom. Mijn gids stiet van
tijd tot tijd een verwensching tegen den sirocco uit, en met innige verrukking sloeg
ik een blik op de sneeuwlagen en de schaduwrijke bosschen der Madonia-bergen.
</p>
<p>Eindelijk bereikten wij Santo Stefano, het doel van onzen tocht op dezen dag, en tot
overmaat van genot mocht ik er in een herberg uitrusten, die een der wonderen van
Sicilië is, want men vindt er een voorkomenden herbergier, versch water, een gouden
maaltijd, een heldere kamer en een zuiver bed. Santo Stefano <span class="pageNum" id="xd31e256">[<a href="#xd31e256">34</a>]</span>is een zeer nijver vlek, dat met den dag in bevolking toeneemt; geen twijfel of het
zal een belangrijke stad worden, als het met het overige Sicilië door goede rijwegen
zal verbonden zijn. Eertijds lag het te midden van bosschen op een bergtop; maar de
inwoners, wie het verdroot zoo hoog te moeten wonen, vestigden zich de een voor, de
ander na, op den oever. Zonderling inderdaad, maar ten bewijze hoe de maatschappij,
zelfs in de minst beschaafde streken van Europa, wordt gewijzigd, dient dat al de
steden van dat siciliaansche kustland van hooge steile rotsen zijn afgedaald, om zich
in de nabijheid van het strand neer te slaan. Eertijds was het de eerste zorg der
vroegere maatschappij, zich te verdedigen: iedere stad vestigde zich op een eenzamen
bergtop, omringde zich met muren en verschanste zich achter torens. In de nieuwere
tijden is de eerste behoefte die van den arbeid. Ook verlaten de inwoners achtereenvolgens
hun arendsnesten en komen zich aan den oever der zee of op de wegen, die de vlakte
doorkruisen, legeren, en bouwen er woningen, die, wel is waar, het landschap minder
luister bijzetten, maar veel gezonder en beter zijn ingericht. Langs deze geheele
kust vergroot iedere <i lang="it">Marina</i> zich ten koste van den <i lang="it">Borgo</i>, en eindigt de oude stad met een prachtige bouwval te worden, als een opeenstapeling
van rotsen op de kruin der bergen opgehoopt. Welke heerlijke sujetten voor schilderijen
leveren deze oude, gedeeltelijk verlatene steden, als Pollina, Caronia en San Fretello
op! Maar genoeg hiervan.—Eenige uren rijdens in den wagen waren voldoende om mij van
Santo Stefano naar Santa Agata te voeren, waar de gewone rijweg weder begint—hetgeen
op Sicilië nog een groote bijzonderheid, ook wegens het steile van het kustland, is.
Zoodra ik Santa Agata verlaten had, moest ik een der <i lang="it">fiumare</i> oversteken, dat wil zeggen een uitgestrekte, met steenen bezaaide vlakte, waaraan
dichte massa’s mirten, laurierkers en andere heesters, hier en daar tusschen de keisteenen
opwassende, den bevalligen naam van Kosa-Marina gegeven hebben.
</p>
<p>Bij iedere wending van de kust levert het landschap een nieuw gezichtspunt op. Hier
hebt gij de oude stad van Naso, die op den top van een berg verrijst; wat verder heeft
men een voorgebergte van wit marmer, waarop een vestingtoren prijkt; daarna komt men
aan den voet der ronde granietrotsen van kaap Calavà, waar de weg door een tunnel
loopt. Maar niet één plek haalt, wat de ligging betreft, bij de grieksche stad Tyndaris!
Het granieten bergplat, waarop deze oude volkplanting der Messeniërs gevestigd was,
verheft zich meer dan twee honderd ellen boven den zeespiegel en eindigt in steile
klippen die loodrecht in zee afdalen.
</p>
<p>Even als in andere oude steden van Sicilië, zooals Termini, Taormina, Syracuse, was
de schouwburg, die van romeinsche bouworde schijnt en ongetwijfeld een nog ouder gebouw
vervangen heeft, op de helling opgetrokken, vanwaar men een allertreffendst uitzicht
geniet. Aan weerszijden heeft men een halfcirkelvormige baai, met lange door olijfboomen
gekroonde hellingen omringd. Ter linkerzijde begrenzen de rosachtige massa’s van kaap
Calavà den gezichteinder; ter rechterzijde strekt zich tot ver in zee de enge landweg
van Milazzo uit. Tegenover u stijgen de verbrande kegels van Volcano, schijnbaar zeer
nabij, uit het azuren bed der Middellandsche zee op, en nog verder scharen zich langs
den zoom van den horizon de wazige toppen der andere Eolische eilanden tot aan Stromboli
toe. Ten oosten ziet men de blauwachtige lijn der italiaansche Apennijnen zich afteekenen,
terwijl in het noorden de bergketen der neptunische bergen zich verheft, en de besneeuwde
kruin van den Etna over deze eerste reeks van met steden en dorpen bezaaide gebergten
henenkijkt.
</p>
<p>De stad Tyndaris bestaat niet meer, maar de daarom heengelegen streek is altijd een
der vruchtbaarste, der meest bebouwde en der rijkstbevolkte van geheel Sicilië. De
talrijke vlekken niet medegerekend, liggen de drie belangrijke steden Patti, Barcelonna,
Milazzo in een bestek van minder dan dertig kilometers bijeengegroept, en de smalle
strook kustland levert in overvloed tarwe, olijven, oranjeappelen en de andere voor
het onderhoud der bewoners benoodigde voortbrengselen van den grond op. Van deze drie
steden is Barcelonna de volkrijkste, maar de meestbekende is Milazzo, de oude grieksche
volkplanting van <i>Mylœ</i>.
</p>
</div>
</div>
<div class="div2 section">
<div class="divHead">
<h3 class="main">II.</h3>
<div class="argument">
<p class="first">Messina.—De Scala.—Gezicht van Messina en van de Straat.—Bombardementen en aardbevingen.—Messina’s
belangrijkheid als koopstad.—De Straat van Faro.—De kwallen van de haven.—De spoorweg
van Messina naar Catania.—De fooien en de bedelaars.—Bestijging van kaap Alessio.—Het
theater van Taormina.—Gezicht van den Etna en van de uitbarsting des Monte-Frumento.</p>
</div>
</div>
<div class="divBody">
<p class="first">Ik kon mij echter te Milazzo niet lang ophouden, maar spoedde mij van daar naar Messina,
en wel langs de kust door dichte olijfbosschen. Hier en daar heeft men enkele lage
met tamarisken bedekte duinen. Eenige vervallen dorpen omzoomen den weg, terwijl tot
ver op de hoogten oude schilderachtige kasteelen en gedeeltelijk gerooide bosschen
zich aan het oog voordoen. Toch blijft de gezichteinder beperkt tot aan de bijna altoos
droge rivier del Gallo; als men die is overgetrokken begint men te klimmen. In plaats
van het zeestrand te volgen, loopt de weg zigzagsgewijs langs de steile bergen op,
die ten westen van Messina oprijzen, en ontsluiert zich voor het oog des reizigers
al meer en meer het uitgestrekte panorama der siciliaansche kusten en der zee van
Lipari.
</p>
<p>Nog bevindt men zich op de noordelijke helling van het eiland, op een afstand van
ten minste tien kilometers van Messina: maar, als men op den fiscus let, zou men wanen
reeds zijn intocht in de stad te hebben gedaan; want de ambtenaren der belasting,
die aan den voet van den berg op post zijn gesteld, onderzoeken naar hartelust de
karren en de met bagage bedekte <span class="corr" id="xd31e281" title="Bron: tijtuigen">rijtuigen</span>, en tasten onbeschaamd in de zakken der voorbijgangers, om te zien of zij ook kaas
of flesschen olie met zich voeren. Dit cordon van douanen strekt zich langs eene geheele
bergketen uit.
<span class="pageNum" id="xd31e284">[<a href="#xd31e284">35</a>]</span></p>
<p>Voor gewone rijtuigen duurt de bestijging, die lang en moeielijk is, niet minder dan
twee uren. Men komt langs de olijfstreek; vervolgens voorbij het dorp Gesso, geheel
met torens en oude bolwerken uit de middeleeuwen omheind, en trekt eindelijk diepe
ravijnen tusschen met heideplanten bewassen hellingen door. Geen huis, zelfs geen
boom doet zich aan het oog voor: slechts de eentonige opvolging der bruine of roodachtige
bergtoppen. Indien men den helderen hemel niet boven zich had, noch den geur der welriekende
planten inademde, zou men meenen te midden van de schotsche Hooglanden of de ruwe
streken van sommige deelen van Ierland te zijn.
</p>
<p>Eindelijk bereikt de weg het hoogste punt van de Scala, en alles verandert als bij
tooverslag. Aan zijne voeten ziet men een afgrond gapen, waaruit de toppen van scherpe
met pijnboomen begroeide heuvels oprijzen. In de laagte ontplooit zich, als een relief
in miniatuur, de stad Messina met vestingwerken en kloosters omgeven, en schuift in
het midden der blauwe wateren het bevallige schiereiland vooruit in den vorm van een
sikkel, waaraan het den griekschen naam van „Zankle” te danken heeft. Ten zuiden rolt
de Ionische zee tot aan den onmetelijken gezichteinder hare wateren voort; ten noorden
rust de blik op de beroemde straat van Faro, waarop sedert de dagen van den wijzen
Ulysses zoovele zeevarenden zich hebben gewaagd, en die van hier gezien een breeden,
kronkelenden stroom gelijkt. De blik kan hem geheel en al overzien, met zijne door
de stroomingen veroorzaakte rimpels en kolken. Bij het zandige punt van Faro onderscheidt
men duidelijk het witte schuim van den Charybdis en het worstelen der golven, die
of in het kanaal zelve of bij den ingang tegen elkander inloopen. Stoombooten, een
lange voore achter zich latende en haar rookpluim ontplooiende, schieten door geheele
vloten van onderscheiden zeilvaartuigen heen, die zich doodbedaard laten voortstuwen
al naar de luim van de zee het medebrengt. Op den tegenovergestelden oever smelten
de steden en dorpen, Reggio, San-Giovanni, Scylla, Bagaria tot een onafgebroken lijn
van in de zon schitterende huizen ineen; maar boven de bevallig omtuinde villa’s ontwaart
men in de hellingen sombere grotten, als lange plooien in een mantel, die door de
roodachtige rotsmassa van Aspremonte, voor altoos door Garibaldi beroemd geworden,
heen slingeren. Aan de zijde van Sicilië tilt de bergketen der Peloren ontelbare,
in scherpe punten uitloopende toppen hemelwaarts, bekleedt hare zijden met groen heestergewas
en bijeengegroepte boomen, terwijl, aan den kant van Italië, het vasteland allerprachtigst
eindigt in een dorren berg met een eentonige spits gekroond. Het gezicht op de siciliaansche
hoogten is allerschilderachtigst, terwijl het laatste voorgebergte van Europa iets
plechtigs en ontzaglijks heeft.
</p>
<p>Als een wervelwind dalen wij boven van de Scala naar Messina af. De naar beneden loopende
weg slingert zich met snelle wendingen om de ravijnen en bergwanden, gaat langs villa’s
en kloosters, en verlengt zich tot in de stad over een uitgedroogd bed der rivier.
Nog staat het statige gezicht der zee en der bergen ons voor oogen, en reeds rolt
het rijtuig over het witte plaveisel der Garibaldi-straat en krijgt men niets meer
van de natuur te zien, dan bij iedere dwarsstraat een vluchtig kijkje op de blauwe
wateren van de haven en de bergen van Calabrië.
</p>
<p>De inwoners van Messina zijn niet weinig aan hunne stad gehecht. Gedurende de verschillende
belegeringen, die zij hadden door te staan, hebben zij zich tot het uiterste verdedigd,
en zelfs de vrouwen, zoo als een oud krijgsdeuntje vermeldt, hebben met hare echtgenooten
en broeders in geestdrift gewedijverd, waar het aankwam op het beschermen van hare
haardsteden en altaren. Bij den opstand in 1848 werden de napolitaansche soldaten
uit de stad en de hooggelegen straten verdreven en de opstandelingen bijgestaan door
de dames van Messina, die de bronzen standbeelden der Bourbons tot kogels hielpen
smelten, bestemd om van de heuvels het kanon der citadel te beantwoorden. Maar de
citadel bleek onneembaar en spaarde de stad, vooral dat gedeelte, hetwelk den naam
van Terra Nova draagt, niet. In 1861 toonde zij zich genadiger, ofschoon het blijkt
dat de bevolking zeer voor een nieuwe bestraffing uit de vuurmonden dier vesting bevreesd
was: immers nog heden ten dage leest men op menige woning dit beschermende opschrift:
<i lang="it">proprietà francese</i>, <i lang="it">proprietà inglese</i>, <i lang="it">proprietà prussiana</i>.
</p>
<p>Messina, zoo als te hopen is, zal geen bombardement meer hebben door te staan, maar
zoo de stad al geen vrees behoeft te koesteren voor de vijandelijke kogels, toch wordt
zij altoos bedreigd door de in haar bodem besloten gassen. Messina ligt als het ware
in het midden tusschen de met elkander in gemeenschap staande vulkanen van Sicilië
en zuidelijk Italië, en misschien dat hare ligging in het dal door de straat gevormd
medewerkt tot vergrooting van het gevaar. Geen enkele stad in Europa is meer regelrecht
door de aardbevingen bedreigd geworden dan Messina; niet een heeft er zóó door geleden.
In 1783 werden er honderde huizen en torens door omvergeworpen, terwijl de gewelven
der kerken scheurden en spleten, en de geweldig opgezette zee, na in een oogwenk twee
duizend op den oever der Scylla saamgestroomde menschen te hebben verzwolgen, de haven
van Messina binnendrong, al de schepen deed zinken, en de prachtige rij paleizen,
die den oever omzoomden, wegspoelde. Meer dan twaalf duizend personen kwamen bij dit
verschrikkelijke ongeval om, en hoewel er bijna zeventig jaren sedert deze ramp zijn
voorbijgegaan, kan men er nog op <span class="corr" id="xd31e301" title="Bron: verschillenne">verschillende</span> plaatsen de uitwerking van zien. Zelfs in het Corso liggen nog altijd een aantal
muren omver en gespleten, zijn verscheidene kroonlijsten verdwenen, en heeft een massa
beeldhouwwerk plaats gemaakt voor muurbloemen en andere door den wind gezaaide planten.
Gedurende de voorspoedige jaren der negentiende eeuw hebben de inwoners van Messina
voor een groot gedeelte hun stad weder opgebouwd, en zelfs nieuwe wijken voor de altoos
aanwassende bevolking gesticht; maar ieder oogenblik kan een nieuwe reeks van aardschokken
<span class="pageNum" id="xd31e304">[<a href="#xd31e304">36</a>]</span>den grond doen schudden en nogmaals de stad in een puinhoop veranderen. Ongelukkig
genoeg kan de tegenwoordige wetenschap den periodieken terugkeer dezer vreeselijke
natuurverschijnselen nog niet voorzien of aankondigen; en hoewel de richting die deze
aardschuddingen nemen vrij wel bekend is, heeft de gemeenteraad van Messina er niet
aan gedacht het plan der stad te wijzigen, opdat voortaan de huizen alleen zouden
gebouwd worden in een met de golvende beweging van den grond gelijkloopende lijn.
Eer men tot het nemen van zulk een maatregel overgaat, zal misschien een nieuwe aardbeving
den grond hebben omgekeerd.
</p>
<p></p>
<div class="figure p1868-036width"><img src="images/p1868-036.jpg" alt="Brug van San Leonardo." width="720" height="359"><p class="figureHead">Brug van San Leonardo.</p>
</div><p>
</p>
<p>Door al de oorlogen, bombardementen en aardbevingen laat het zich begrijpen dat de
stad Messina, zoo uitmuntend voor den handel gelegen, geen groote belangrijkheid heeft
verkregen. De haven dezer stad is het centrale punt der Middellandsche zee; aan de
eene zijde strekt zich de Ionische zee tot aan de stranden van het oosten uit; aan
de andere zijde reikt de Tyrrheensche zee tot aan de Golf van Lyon en besproeit de
spaansche en fransche kusten. Messina is dus de natuurlijke stapelplaats voor al de
vaartuigen, die den onmetelijken handel ter zee tusschen het westelijk Europa en den
Levant drijven. De reede is daarenboven een voortreffelijke toevlucht voor vaartuigen,
en er kunnen schepen van den grootsten diepgang zonder vrees het anker werpen. De
vorming dezer haven, wier natuurlijke, tot verweg zich uitstrekkende zeebrekers door
de hand der menschen schijnen gelegd, is uit een geologisch oogpunt des te merkwaardiger,
daar de kust van Messina zeer steil is en met een vrij scherpen hoek in de zee afdaalt.
Men kan het bestaan dezer haven en van het bochtige schiereiland der citadel zich
slechts verklaren door een wegzakking van den grond, of door de werking van kolken
in de eertijds wel engere straat van Charybdis. De Ouden geven er een veel eenvoudiger
verklaring van. Op zijn tocht door Sicilië zou Saturnus, de vader der goden, zijn
geweldig groote zeis in het hart der golven hebben laten vallen;—maar helaas! heeft
men sedert dien tijd toch niet opgehouden te sterven.
</p>
<p>De belangrijkheid van Messina kan niet anders dan aanwassen, wanneer het noorden van
Afrika in de geschiedenis der aarde de rol zal hebben op zich genomen, waartoe het
blijkbaar door zijne gelukkige ligging aan de boorden der Middellandsche zee geroepen
is. Wanneer Port Saïd, Benghazi, Tripoli, Tunis, Algiers, even als Alexandrië, groote
handelsteden zullen geworden zijn, kan het niet missen of Messina, in het midden van
al deze lijnen tusschen de meeste plaatsen der Middellandsche zee gelegen, zal op
een verbazende wijze met al deze veranderingen haar voordeel doen. Laat ons ook hopen,
dat, op een min of meer verwijderd tijdstip, Messina het eerste siciliaansche station
van den grooten ijzeren spoorweg van Parijs naar Syracuse en Girgenti zijn zal. Reggio
zal het uitgangspunt wezen van een spoorweg, die Italië in zijn geheele lengte zal
doorsnijden. Spoedig daarop zal het geheel voltooide siciliaansche net de reizigers
en koopwaren overvoeren naar de kaaien der stad, die Reggio van den anderen kant der
zeestraat aanstaart. Wat zal er dan te doen overblijven, dan een viaduct te slaan
over de beide tegen elkander overliggende oevers, waarvan de uitvoering tot de wonderen
der wereld zou behooren, maar niettemin te verwezenlijken zou zijn. Maar dit zou in
elk geval ook al door vreemdelingen moeten tot stand worden gebracht; want in alles
is de stad Messina haar materieëlen vooruitgang hoofdzakelijk verschuldigd aan de
Duitschers, Engelschen, Franschen en Italianen van het noorden, die zich hier van
den handel hebben meester gemaakt, en door den spoorweg zich ook het monopolie van
het vervoer te land verzekeren. In spijt van hare <span class="pageNum" id="xd31e314">[<a href="#xd31e314">38</a>]</span>liefde tot den geboortegrond, laat de bevolking van Messina aan de bewoners van het
vasteland de zorg over om het land te verrijken en wegen, fabrieken, villa’s en paleizen
aan te leggen. Trotsch op haar heerlijk klimaat, haar haven, haar straat, hare bergen
en alles wat de natuur haar geschonken heeft; wat nog meer zegt, hoogmoedig op de
heldhaftige worstelingen zich voor hare onafhankelijkheid getroost, heeft zij toch
het recht niet zich te beroemen op haar vooruitgang en volharding, waar er sprake
is van de werken der beschaving. Door een groot deel harer inwoners wordt de bedelarij
meer op prijs gesteld dan de arbeid; het wemelt op de hoeken der straten en op de
kaaien van bedelaars, die, onder het uiterlijk van hôtelbedienden, van schuitenvoerders,
van <i lang="it">vetturini</i>, den vreemdeling slechts zoeken te bedriegen en in een minuut of vijf het levensonderhoud
voor een week te winnen. Het openbaar onderwijs moet wel in een erbarmelijken toestand
verkeeren, als men de armzaligheid nagaat van twee of drie boekwinkels, die men op
den Corso en in de Garibaldi-straat aantreft. Overigens heeft men slechts de leelijke
ongewasschen gezichten aan te zien van een groot aantal inwoners van Messina, om er
van overtuigd te zijn, dat zij nog vrij wat vorderingen moeten maken, zoo zij, evenals
hunne voorvaderen van Messina, op den titel van edele burgers aanspraak maken kunnen.
</p>
<p></p>
<div class="figure p1868-037width"><img src="images/p1868-037.jpg" alt="De Monte-Pellegrino." width="720" height="490"><p class="figureHead">De Monte-Pellegrino.</p>
</div><p>
</p>
<p>Even als te Palermo en in bijna alle andere siciliaansche steden, is de smerigheid
der binnenwijken waarlijk allerverschrikkelijkst. Rondom zekere kerken en aan de boorden
der <i lang="it">fiumare</i> die door de stad heenloopen, zijn een aantal huizen slechts afzichtelijke hutten,
waar de mannen en vrouwen hot en haar bij elkander wonen te midden van allerhande
stank en rottende voorwerpen. Toch, bij het uitbreken van de cholera of iedere andere
pest, zouden honderden van deze rampzalige schepsels misschien meer geneigd zijn in
opstand te komen om de gewaande „vergiftigers” te vermoorden, dan om hunne ellendige
krotten schoon te maken. De voornaamste straten en de beroemde Marina, die de kaai
omzoomt, zijn zelven, in weerwil van haar aanmatigenden bouwtrant, meer dan smerig.
De haven, waarin al de onreinheden der stad zich ontlasten, zou, even als de haven
van Marseille, slechts een geweldige vuilnisstal zijn, indien zij niet ten noordoosten
openlag voor den stroom uit de Straat. Ontelbare zeekwallen, door het volk zeespeeksel
geheeten, zijn onophoudelijk bezig met het water in de haven te reinigen. Deze schepsels
onderscheiden zich van de meeste andere kwallen door den rijkdom van kleur en hunne
schoone vormen. Hun doorschijnende mantel is met rose of violet dooraderd, en iedere
golving, iedere plooi wijzigt de zachte tinten; de tentaculen, eveneens rooskleurig,
zijn dun als draden en dobberen bevallig op de golven. Bij millioenen bevolken deze
dieren het water der haven van Messina; vooral vereenigen zij zich in zwermen in de
nabijheid der vaartuigen, en de golf, die hen wiegt, knoopt hunne vliezen in <span class="corr" id="xd31e328" title="Bron: opoplosbaar">onoplosbaar</span> netwerk samen. Geen roeispaan beroert het water zonder een hoop dierlijke vezels
op te halen. Over dag heeft het water, dat van kwallen wemelt, vaak een roséachtige
kleur, en des nachts schittert de zee van een dof phosphorisch licht.
</p>
<p>Tegenwoordig verbindt een spoorweg, die onder langs de bergen van de kust loopt, Messina
met de stad Catania, een honderd kilometers ten zuiden, niet ver van den voet des
Etna’s. Het is een groote vooruitgang. Overigens blijven zij, die tegen de spoorwegen
uit naam van het schilderachtige protesteeren, altoos vrij om de kust te volgen en
alzoo den gewenschten langzamen voortgang te huldigen.
</p>
<p>In 1865 had ik geen keus tusschen den spoorweg en den stofferigen weg, en ongelukkig
belette de zorg voor mijn bagage mij te voet te gaan. Immers het was alles behalve
een genot dien tocht af te leggen in een kar, die den weidschen naam van diligence
droeg en door de postadministratie werd bezorgd. Gezwegen van het voertuig zelve,
een oude kast, die men zich niet de moeite gaf schoon te maken, en die verschrikkelijk
naar leer en allerhande vetwaren rook, hadden wij veel uit te staan van het stof en
van het hotsen. Op de plekken, waar de weg tamelijk goed is, wordt men in een wezenlijke
wolk gehuld en is het onmogelijk zonder sluier voor den mond adem te halen. Nu en
dan is men echter bevrijd van het stofeten; het is alleen dan als men het steenachtige
bed van de een of andere <i lang="it">fiumare</i> doortrekt.
</p>
<p>Maar de stof en het rijden door dergelijke droge stroombeddingen zijn niet de eenige
bezwaren, die een reis met de diligence op dezen kustweg oplevert: zij stelt de vreemdelingen
ook aan de onbeschaamdheid der bedelaars bloot, die de roovers van eertijds hebben
vervangen. Eer men Messina verlaat, draagt de <i lang="it">signor corriere</i> reeds zorg, de niet siciliaansche reizigers, als hij die in zijn rijtuig heeft, te
waarschuwen dat zij niet kwaad zouden doen zich van de noodige koperen geldstukken
te voorzien, ten einde aan alle aanvragen te voldoen. In de eerste plaats hebben de
postiljons, krachtens een vrij oude overlevering, het recht verkregen vijf <i lang="it">baïocchi</i> per iedere halte, boven de voor de reis bepaalde som, te eischen. Vervolgens laat
de corriere zelf nooit na zijne tochtgenooten de op den liefelijksten toon uitgesproken
woorden en de innemendste blikken toe te dienen, om, zonder iets bepaalds te zeggen,
te doen begrijpen dat zijne aanspraken op de edelmoedigheid der hooggeschatte vreemdelingen
nog veel gegronder zijn dan die der postiljons. Daarbij, als men even het hoofd aan
het portier brengt, ziet men aan alle zijden niets dan lieden met uitgestoken handen:
aan de dorpen, voor de vensters der huizen, zijn het kreupelen, kranken, grijsaards
en in lompen gekleede vrouwen; eindelijk voor de kerken, de bedehuisjes, de tallooze
langs den weg staande kapellen, zijn het bedelmonniken, zich aanbiedende om een <i>Pater</i> of <i>Ave</i> op te zeggen voor hen die hun eenige geldstukken toewerpen. Een hunner, een jong
mensch in de kracht des levens, vervolgde ons bij het oversteken van een vrij lange
<i lang="it">fiumare</i>, terwijl hij ons verzocht een tamelijk ruw gesneden heiligenbeeldje te koopen. Ik
had reeds vrij wat zonderlinge siciliaansche monniken gezien; maar geen enkel kwam
mij zoo vreemd voor als deze verwonderlijke <span class="pageNum" id="xd31e353">[<a href="#xd31e353">39</a>]</span>hardlooper met opgeschorte pij, haveloozen baard en krijschende stem.
</p>
<p>Ik zou hier een vergelijking kunnen inlasschen van dit bedelvolkje met dat van andere
landen, onder anderen met de onbeschofte spaansche broeders van hun gilde, die u de
hand toesteken alsof zij in de andere een mes hielden, en dan tot het resultaat komen
dat de siciliaansche aalmoesvragers van een geheel ander ras en bij slot van rekening
zeer onverschillig zijn. Maar er rest mij nog zooveel te beschrijven behalve hetgeen
ik zou willen schetsen,—zooals de antieke, op een voorgebergte tronende citadel van
Forza d’Agro, een waar arendsnest gelijk de dichters zeggen—dat ik den lezer voeren
moet naar de andere zijde van kaap Alessio, die een geheel bijzonder karakter van
woeste schoonheid aanbiedt.
</p>
<p>De rots van het voorgebergte is over hare geheele hoogte gespleten, en vormt beneden
een zwart schietgat van genoemde citadel, een soort van put, waarin allerhande slingerplanten
in dichte trossen, als een waterval van groen, afdalen. Boven den vrij diep in het
graniet uitgehouwen weg is de berg—die zeker een groot aantal aardbevingen en schokken
te verduren heeft gehad—geheel met spitse punten omringd en met blokken bezaaid, die
in kleur en vorm verschillen en aan het geheel het voorkomen van een bajert geven.
Vóór u, aan den anderen kant, rijst de groote rots van Taormina op, wier voet allerbevalligst
door de zee in steilten en inhammen is afgedeeld; men zou wanen geweldig groote ver
in zee zich uitstrekkende leeuwenklauwen te zien. Op dit oogenblik loopen door al
deze vooruitstekende landtongen tunnels, door wier duistere gangen de spoorweg, de
schoonheden der natuur verachtende, heenstuift; maar de reizigers, die de pracht der
natuur weten te schatten, zullen nooit nalaten er voor Alessio uit te stappen, om
te voet de beide voorgebergten te beklimmen.
</p>
<p>Dat, waarop Taormina gelegen is, laat zich vrij moeielijk bestijgen; het is een natuurlijke
citadel, minder ontzaglijk op het gezicht dan Forza d’Agro, maar niettemin van een
onheilspellend voorkomen. De stad bestaat uit een rij huizen, op een enge bergvlakte
tusschen het dal en de steile rots gelegen, waarop het oude beroemde kasteel zich
verheft, sedert de tijden der Saracenen door al de veroveraars des lands telkenmale
hersteld. <i>Tauromenium</i> onderging het ongelukkige lot van alle zoo goed door de natuur verdedigde steden:
sedert eeuwen werd zij door al de tirannen van Sicilië elkander hardnekkig betwist.
Tijdens den grooten slavenopstand op Sicilië, was deze stad het bolwerk der vrijheid;
de opstandelingen verdedigden er zich met onverschrokken volharding; liever dan zich
over te geven, verslonden zij elkaar, en de Romein Rupilius zou, indien een verrader
er hem niet had binnen gebracht, er niets dan lijken gevonden hebben.
</p>
<p>Bij het vallen van den nacht bevond ik mij te midden van het onvergelijkelijke theater
van Taormina, waar meer dan twintigduizend binnen hare wanden verzamelde Grieken tegelijk
de verzen van Æschylus konden toejuichen en den rookenden top van den Etna aanschouwen.
Terecht doen de reizigers een pelgrimstocht naar deze beroemde plek, van waar men
tegelijk het uitzicht heeft op de wijkende kust van Messina, de bergen van Calabrië
en den fieren kolossus, aan welks voet geheel Sicilië gelegen is. In niet ééne streek
ter wereld hebben de menschen tot nog toe op een indrukwekkender wijze de wonderen
der kunst met de majesteit der natuur kunnen vereenigen! Meer dan tweeduizend jaren
zijn verloopen sedert het tijdstip, waarop de Grieken zulk een volmaakte uitdrukking
aan hun gevoel voor het schoone hebben mogen geven, maar helaas, verre van hen daarin
op zijde te streven, schijnen zij, die de Grieken en Romeinen op Sicilië zijn opgevolgd,
het zich tot taak gesteld te hebben de gedenkteekenen hunner voorgangers te vernietigen.
Zelfs zij, die zich voor Mecaenassen, voor vurige beoefenaars der schoone kunsten
hielden, en meer bepaald een zekere hertog van Santo Stefano, hebben tot dezen Vandalen-arbeid
medegewerkt door de standbeelden en ander marmerwerk weg te voeren, om er hunne paleizen
mede op te luisteren. Uit hetgeen er van het oude grootsche, door de Romeinen hernieuwde
theater is overgebleven blijkt intusschen genoegzaam, dat het een monument van zeldzame
schoonheid was. Men kan niet nalaten de granieten zuilen, de van hare standbeelden
geplunderde nissen, het tooneel, het best bewaarde van al de in Europa aanwezige gebouwen
van dien aard, te bewonderen. Maar wat vooral de bouwvallen van het theater van Taormina
zoo schoon maakt, zijn de bogen, waar doorheen men het blauw des hemels of der zee,
en de tusschen de struiken schuilende marmerblokken te midden van in het wilde opschietende
heesters ontwaart.
</p>
<p>Toch beproefde ik het niet, bij de meer en meer vallende schemering, in al hunne bijzonderheden
de overblijfselen van het theater van Taormina te bestudeeren, want de Etna bood mij
een schouwspel aan, dat voor mij nog oneindig veel meer aangrijpends bezat. Het was
voor het eerst dat ik den vulkaan van nabij voor oogen had, en op zijn naar het zuiden
gekeerde zijde, juist vlak tegenover mij, onderscheidde ik de roode lava, die er over
heen vloeide. Sedert ongeveer twee maanden was de berg loodrecht aan de naar het noordoosten
gekeerde zijde gespleten, en uit de geweldige, ongeveer vier kilometers lange scheur
kronkelde de rook opwaarts en dwarlden allerhande gesmolten stoffen rond. Een der
grootste nevenbergen van den Etna, de Monte-Frumento, gaapte bijna van boven af tot
beneden toe, en de spleet strekte zich van den voet des bergs tot aan een eertijds
met hout bewassen plek, waarop zich nu eenige uitgebrande kegels verhieven, uit. Op
dit gedeelte van den berg, ter gemiddelde hoogte van twee duizend ellen, lag nu het
middelpunt der nieuwe uitbarsting. Zichtbaar vormden zich een aantal heuveltjes, uit
stukken van gesmolten stoffen bestaande, benevens tallooze aschhoopen, en uit haar
voet vloeide een ontzaglijke lavastroom, die, na de bosschen van het bergplat verwoest
te hebben, langs de hellingen van den Etna nedergolfde, de dalen vulde, en de bloeiende
velden overdekte.
</p>
<p>Van de muren van Taormina af, dat wil zeggen op een afstand van achttien tot twintig
kilometers, <span class="pageNum" id="xd31e366">[<a href="#xd31e366">40</a>]</span>was het mij onmogelijk de uitbarsting in al hare bijzonderheden na te gaan, vooral
te midden der duisternis, die langzamerhand meer en meer begon toe te nemen. Maar
het grootsche dat het geheel kenmerkte was zooveel te treffender. Een groote massa
witachtige dampen, nog volmaakt zichtbaar, waarde om den top van den vulkaan als een
spook, en spreidde zich in de onmetelijke ruimte uit. Lager, op een rand der prachtige
pyramide van den Etna, kringelden andere dampenmassa’s, afkomstig van de uitbarsting
van den Frumento, als de rook van een brand voort en omhingen de bosschen met hun
grijsachtigen sluier. Daar beneden vonkelde de scharlaken gloed van de lava, door
het contrast hoe langer hoe schitterender, naar gelang de duisternis van den nacht
zich dichter in het rond legerde. Weldra was de vallei, die het voorgebergte van Taormina
van de zijden des Etna’s scheidt, niet meer zichtbaar voor het oog: het kwam mij voor
alsof de groote berg dichterbij was gekomen, en dat de vlammende oven dicht bij mij,
aan de andere zijde van een dal gaapte. Eindelijk was in mijn oog het brandpunt der
uitbarsting niets dan een vurige monstersmidse, en de snel opeenvolgende ontploffingen,
die de wind meer verflauwd tot mij overgebracht, deden mij aan de zware hamerslagen
denken, waarvan het aanbeeld dreunde en daverde. Nu en dan was het mij of ik voorbij
de vlammen de schimmen der Cyclopen zag waren, door wie de dondersteenen van Jupiter
werden gesmeed.
</p>
<p></p>
<div class="figure p1868-040width"><img src="images/p1868-040.jpg" alt="Krater van den Monte-Frumento." width="720" height="544"><p class="figureHead">Krater van den Monte-Frumento.</p>
</div><p>
<span class="pageNum" id="xd31e372">[<a href="#xd31e372">129</a>]</span>
</p>
<p></p>
<div class="figure p1868-129width"><img src="images/p1868-129.jpg" alt="Voet der kraters van den Frumento." width="720" height="551"><p class="figureHead">Voet der kraters van den Frumento.</p>
</div><p>
</p>
</div>
</div>
<div class="div2 section">
<div class="divHead">
<h3 class="main"><span class="corr" id="xd31e380" title="Bron: IV">III</span>.</h3>
<div class="argument">
<p class="first">Giarre.—Aci-Reale.—De zuilengrot.—Het Cyclopen-eiland.—De reus Polyphemus.</p>
</div>
</div>
<div class="divBody">
<p class="first">Ten zuiden van kaap Schisò steekt men het riviertje Cantara over door middel van een
echte brug, die zeker geen wonder van bouwkunst is, maar waarop de Sicilianen toch
niet weinig trotsch zijn; vervolgens trekt men in de schuinte de eerste hoogten van
den voet des Etna’s over. De grond van den weg is ijzerkleurig, en het stof, dat door
de wielen wordt opgejaagd, gelijkt op het vijlsel der fabrieken; ter rechter en ter
linkerzijde rijzen muren omhoog, die men wanen zou dat uit blokken metaal waren opgetrokken;
maar in tegenstelling met dezen verzengden weg, leveren de velden waar men door komt,
een prachtigen plantengroei op, veel weelderiger dan die der andere gedeelten van
Sicilië. De boschjes van olijf-, oranje-, citroen- en andere vruchtboomen, hier en
daar door palmboomen afgewisseld, maken de geheele tusschen de zee en den voet van
den berg gelegen vlakte tot een grooten boomgaard; tallooze villa’s, kerk- en kloosterkoepels
stijgen aan alle kanten boven het dicht ineen gewassen groen op. De grond is zoo vruchtbaar,
dat zijne voortbrengselen voldoende zijn om eene in verhouding drie<span class="corr" id="xd31e387" title="Niet in bron">-</span> of viermaal sterkere bevolking dan die der overige streken van Sicilië en Italië
te voeden. De steden grenzen aan elkander. Riposto’s voorstad strekt zich zoover in
het land uit, dat zij tot aan een wijk van Giarre reikt, en deze stad loopt weer aan
een anderen kant in Mascali uit; de rondom den voet des bergs gelegen dorpen sluiten
als paarlen van een halssnoer aan elkander. Boven deze lagere, zoo ongemeen vruchtbare
hellingen rijzen de <span class="pageNum" id="xd31e389">[<a href="#xd31e389">130</a>]</span>eigenlijke wanden van den Etna op, welks grond allergeschiktst is voor den groei der
bosschen, zooals blijkt uit den kastanjeboom van „honderd paarden” en andere reuzen
des plantenrijks. De aanblik van de boven dien gordel van groen oprijzende rookende
massa van den Etna, met zijne beide besneeuwde neventoppen het zwarte circus van den
Val del Bove omringende, is onvergelijkelijk en onvergetelijk. De indrukwekkende gestalte
van den Etna staat altoos hem voor oogen, wien het geluk beschoren was daarop eens
den blik te mogen slaan.
</p>
<p>Het gebied van den Etna neemt aan den voet der rots van Taormina een aanvang, want
daar ontmoet men den eersten lavastroom. Deze steenen vloed, een der opmerkelijkste
dien de grond van Sicilië ooit heeft uitgebraakt, is niet minder dan vijf-en-twintig
kilometers lang en verlengt zich tot een afstand van verscheidene honderde meters
in zee. Op dat uit lava gevormde voorgebergte, in onze dagen onder den naam van kaap
Schisò bekend, stichtten de Ioniers, voor 2600 jaren, de eerste grieksche volkplanting
van Sicilië. Even als de duitsche en iersche, in de Nieuwe Wereld gevestigde, landverhuizers
de smart over het verlies van hun vaderland trachten te verzachten door aan hunne
verblijfplaatsen in Amerika een naam te geven, die hun verlaten erfgoed herinnert,
zoo noemden ook de grieksche kolonisten de door hen op vreemden bodem gestichte stad:
Naxos, en richtten op het naburige zeestrand het standbeeld van Apollo, hun beschermer,
op. De jeugdige stad nam spoedig in bevolking en aanzien toe; daarop volgden de oorlogen,
de verre tochten, de tirannieën: en Dionysius van Syracuse kwam op zekeren dag de
stad slechten en de inwoners in slavernij wegvoeren. In onzen tijd herinnert geen
enkel spoor aan het voormalige bestaan der grieksche volkplanting.
</p>
<p>Aci-Reale, ten zuiden van Giarre gelegen, is, na Catania, de belangrijkste stad uit
den omtrek van den Etna en, volgens het aantal harer bewoners, de vierde stad van
Sicilië. Als koopstad geniet zij zeer veel voorspoed, zoo door de vruchtbaarheid der
haar omringende velden, als door het groot aantal zeer goed bevolkte dorpen, die men
in hare nabijheid aantreft. Daarenboven zijn de burgers van Aci-Reale betrekkelijk
zeer beschaafd; zij beroemen er zich op, dat zij veel beter onderwezen zijn dan de
Sicilianen van Messina en Palermo. Waar is het, dat in het geheele district veertien
van de vijftien inwoners niet lezen en nog minder schrijven kunnen. Aci-Reale is daarenboven
de zetel van twee akademies, en schoon weinig buiten de provincie bekend, worden door
deze toch zeer degelijke werken uitgegeven; daarbij bezit de stad een massa paleizen,
groote gemeentegebouwen, kerken en kloosters, ofschoon de meesten het bezichtigen
niet waard zijn. Hare grootste vermaardheid is de stad verschuldigd aan het onvergelijkelijke
uitzicht, dat men van haar op de zee en den Etna heeft. Het plateau, waarop de huizen
gelegen zijn, bestaat uit zeven lagen lava, achtereenvolgens door den vulkaan, op
onbekende tijden, uitgeworpen en aan de zee in een steile helling eindigende van meer
dan honderd ellen hoog, waar men duidelijk de verschillende op elkander volgende uitbarstingen
kan onderscheiden. De kaap is zoo steil dat men zich over het terras, dat terecht
den naam van Belvedère draagt, of over den aan den rand des afgronds aangelegden spoorweg
moet buigen, zoo men, dwars door de ineengekronkelde takken van den barbarijschen
vijgeboom, de roode daken der visschershutten en de lange lijn der schuimende branding
ontwaren wil.
</p>
<p>Ten noorden van het visschersgehucht staat de moedige voetganger, die er niet tegen
opziet over de scherpe rotspunten heen en de geweldige brokken, die boven van de steilte
zijn neergetuimeld, op te klauteren, eensklaps tegenover een fraaie grot, die zich
als een voorportaal aan den voet eens bijna loodrechten wands opent. Deze grot, waarin
de golven binnendringen en waaruit onophoudelijk een dof gesteun en gekreun u in de
ooren dringt, door de persing der saamgedrukte lucht te weeg gebracht, heeft, ten
minste wat hare vorming aangaat, veel overeenkomst met de bekende Fingalsgrot op het
eiland Staffa. Aan weerszijden van de opening zijn de massa’s lava in onregelmatige
zuilen ter hoogte van vier tot vijf ellen gerangschikt, en wel sommigen volmaakt rechtstaand,
de anderen half doorgebogen onder de zwaarte van overhangende rotsen. Boven deze benedenste
zuilenrij verheft zich een tweede reeks kolommen, wier kruisbogen, op die van een
gothisch gewelf gelijkende, het dak der grot vormen. Hooger op nemen de meer saamgedrongen
rotsen nog eenigermate den vorm van reusachtige pijlers aan; het is duidelijk dat
de drukking der geweldige daarboven liggende lavamassa’s niet voldoende is geweest
om de zuilenformatie in de geheele grot te voltooien.
</p>
<p>Andere groepen van bazaltzuilen verheffen zich in de nabijheid van Aci-Reale. Het
zijn de beroemde eilanden der Cyclopen, die, naar men wil, door Polyphemus op Ulysses
en zijne reisgenooten zouden geworpen zijn. Deze eilanden, ook Faraglioni geheeten,
liggen op eenige honderde ellen van den oever, waarlangs op deze plek de weg van Catania
loopt. Het merkwaardigste dezer zwartachtige eilanden is een soort van pyramide, ter
hoogte van zestig ellen en geheel en al omringd met klokjes, gevormd door bundels
prisma’s rondom een middenzuil gegroept; men zou meenen het reusachtige dak eener
indische pagode te zien.
</p>
<p>Daarnaast verrijst een andere obelisk, die, hoewel kleiner van omvang, er overigens
geheel mede overeenkomt. Het landschap, door de Cyclopen-eilanden met het voorgebergte
en den ouden toren van Aci-Castello gevormd, is een der gezichten van Sicilië door
de graveerkunst het meest bekend gemaakt, maar toch lang niet een der schoonsten.
Het ontbreekt dit gedeelte van het kustland ten eenemale aan boomen; de huizen der
aan den oever gelegen dorpen zien er armelijk uit, een wolk van stof drijft bijna
onophoudelijk boven den weg, en de hooge rotsachtige steilten langs de baai belemmeren
het uitzicht op de groenende velden, waarmede de voet van den Etna omgeven is.
</p>
<p>Toch, zoo men de legende gelooven mag, werd daar eertijds het bevalligste dal van
geheel Sicilië gevonden. <span class="pageNum" id="xd31e398">[<a href="#xd31e398">131</a>]</span>Beneden aan den weg ziet men, onder een opeenstapeling van rotsen, een kleine bron
ontspringen, wier wateren zich gedeeltelijk in een moerassige weide verliezen, terwijl
het overige gedeelte in een onreinen drinkbak op de plaats van een stal stroomt: het
is de rivier Acis, in oude tijden door de nymphen aangebeden. Reusachtige boomen baadden
hunne wortels in het heldere water, de hier en daar in de weiden grazende kudden scheerden
den geurigen klaver af, en de reus Polyphemus, op een rots gezeten, liet zijn groot
oog in zijn breed voorhoofd over zijne schapen en de golven waren. Wie was nu voor
de Hellenen, die de kusten van Sicilië aandeden, deze groote Cycloop, ons door Homerus
geschilderd? Was het niet de Etna zelve, welks krater gedurende de uitbarstingen schittert
als een geweldig groot oog op den top van den berg ontsloten? Wanneer het monster
„met zijne tallooze stemmen” de lava langs zijne zijde doet stroomen, bedelft hij
de beken onder een stortvloed van steenen, zooals hij het eertijds de Acis deed; als
hij zijn reuzenlichaam schudt, laat hij van zijne steile toppen steenklompen en rotsblokken
naar beneden vallen, die, even als de Faraglioni eilanden en klippen worden; in zijne
aanvallen van gramschap verplettert en verslindt hij bij duizenden de vreemdelingen,
die zijne gastvrijheid kwamen inroepen en zich met het vleesch zijner kudden voedden.
Hij is verschrikkelijk om aan te zien, en toch gaat de wijze Ulysses hem tot in zijn
hol trotseeren; gedurende den slaap van den Cycloop vreest de held, de type van den
rustigen landman, geenszins hem van zijne rijkdommen te berooven; vervolgens, als
het monster ontwaakt, weet de prooi waarnaar hij zoekt aan zijne blinde woede te ontsnappen,
en laat hem alleen met zijne teleurstelling, terwijl deze zich vroolijk maakt over
een even schitterende als weldadige overwinning.
</p>
<p>In plaats van een grooten omweg door Catania te maken, viel het mij gemakkelijk den
Etna te bestijgen uitgaande van Aci-Reale. De weg, die van deze stad naar Nicolosi
loopt, is veel rijker in schilderachtige gezichtspunten dan die, welke gewoonlijk
door de vreemde reizigers wordt beklommen. Terwijl ik in de herberg te Aci-Reale al
mijn noodelooze bagage achterliet, wierp ik mijn ransel op den rug, en vroolijk en
onbezorgd als een duitsch student, ving ik mijn voetreis aan, zonder mij de verveling
op te leggen van een gids, een armzaligen makker, die maar zelden de indrukken deelt
van hem, dien hij geleidt. Wel is waar stelde ik mij dus, als een vrij man reizende,
aan een buitengewone nieuwsgierigheid van den kant der gendarmes bloot. In dit land,
even als in alle landen waar de bevolking nog half in slavernij verkeert, staan de
voetreizigers niet hoog aangeschreven. Bovendien was ik alleen, en de Sicilianen,
die een bij uitstek gezellig volk zijn, konden maar niet begrijpen dat het iemand
in het hoofd kon komen, zonder makker te gaan wandelen op een goede vijf honderd mijlen
van zijn woning. Ook moest ik meer dan eens mijne papieren voor den dag halen en mijn
identiteit bewijzen.
</p>
<p>Boven het fraaie dorp Via-Grande verheft zich de dichtst bij de zee en het verst van
den eigenlijken Etna gelegen krater. Aan den voet van dezen kegel, wiens roode en
zwarte zijden met wijngaarden beplant zijn, begint men den berg eerst te beklimmen,
welks top ten noordwesten op een lijnrechten afstand van achttien kilometers verrijst.
Voorbij een oude met olijfboomen bewassen lavalaag, verandert het voorkomen van de
streek eensklaps. Men ziet niet een zee van groen om zich, maar slechts rijen van
lage wijnstokken en graanvelden door muren van roodachtige ijzerslakken omringd; men
bevindt zich reeds in de vuurstreek.
</p>
<p>Na achtereenvolgens een aantal lava-<i>cheires</i> te hebben bestegen, ontwaart men ter zijde van den weg eenige lage woningen, die
er uitzien alsof ze uit ijzerslakken waren opgetrokken, en die van verre met het haar
omringende terrein schijnen samen te smelten. Deze huizen maken een wijk uit van het
groote dorp Nicolosi, dat zich over een oppervlakte van meer dan een kilometer tusschen
twee groote lavastroomen uitstrekt, en wel in het midden van een soort van circus,
dat ten westen en ten noorden door de kraters, de <span class="corr" id="xd31e407" title="Bron: Monpileri">Monpilieri</span>, de Monti-Rossi en de Serra-Pizzuta wordt beheerscht. Bij het zien van deze zwartachtige,
met steenen omringde huizen, zou men wanen in een ellendig gehucht en niet in een
groot dorp van drie duizend inwoners te zijn. Nicolosi telt niet minder dan zes kerken,
ongerekend een aantal kapellen en het belangrijke klooster van San Nicolo d’Arena,
hetwelk het lusthuis der Benedictijner monniken van Catania geworden is. Gedurende
een gedeelte der voorgaande eeuw hadden de roovers, zoo als men zegt, zich in de zalen
van het klooster gevestigd. De schaarsche bezoekers van den Etna konden toen den berg
niet bestijgen zonder met de bandieten tot een schikking te komen.
</p>
<p>De meeste vreemdelingen bepalen zich tot het beklimmen van een der tweelingbergen
die zich ten noordwesten van het dorp verheffen, en die men met den naam van Monti-Rossi
aanduidt, wegens de roodachtige kleur hunner hellingen. Deze geweldige aschhoopen,
meer dan twee honderd ellen hooger dan de omringende grond gelegen, zijn uit de zijden
van den Etna, tijdens de beroemde uitbarsting van 1669, voortgekomen, en uit hun voet
vloeide naar Catania die verschrikkelijke lavastroom, waardoor veertien steden en
dorpen, door meer dan vijf-en-twintig duizend zielen bewoond, werden vernield. Uit
geweldig groote bron gevloeid, verspreidde zich de lavastroom in de breedte over een
oppervlakte van verscheidene kilometers, en daalde langzaam en majestueus bergafwaarts,
de velden en huizen onder zijne vurige golven bedelvende. De boschrijke kegel van
den Monpilieri, die zich ten zuiden van de Monti-Rossi verheft, werd zelf als een
eiland door deze brandende zee omspoeld: en zijn gedeeltelijk gesmolten, gedeeltelijk
onder het gewicht der opeengehoopte lava verpletterde rotsen waren genoodzaakt der
vloeibare massa een doortocht te verschaffen. Na dezen heuvel te hebben doorboord,
verdeelde de stroom zich in drie hoofdarmen, waarvan de een, terwijl hij zich naar
het zuid-oosten wendde, naar Catania <span class="pageNum" id="xd31e412">[<a href="#xd31e412">132</a>]</span>afliep, een gedeelte van de stad sloopte en in zee een voorgebergte ter lengte van
ongeveer een kilometer, op de plek van de oude haven, uitwierp. In minder dan twee
maanden was een hoeveelheid van een milliard kubieke ellen lava uit het hart van den
berg voortgekomen, om de vruchtbaarste velden in een vreeselijke woestenij te herscheppen.
Nog in onze dagen kan men, bij het beklimmen van een der beide Monti-Rossi, met het
oog over zijne geheele uitgestrektheid, den stroom van gesmolten steen volgen, die
zich in de vlakte ontlastte; intusschen dringen reeds de plantengroei en akkerbouw
weer over de boorden van den grooten stroom lava heen. Wat den krater betreft, die
tusschen de beide heuvelen zich opent en die gedurende de uitbarsting een verschrikkelijke
hoeveelheid asch over de geheele streek uitstortte, deze is heden ten dage in een
dal veranderd, welks bevallig gebogen hellingen een klein braamboschje omsluit.
</p>
<p>Onmiddellijk voor de groote uitbarsting was de zijde van den Etna over een lengte
van bij de twintig kilometers gespleten, en wel van het bovenste bergplat tot beneden
Nicolosi toe. Deze spleet is bijna over hare geheele oppervlakte gevuld; nochtans
ontwaart men een vijftiental min of meer diepe gaten, die nog duidelijk de richting
van de groote spleet van 1669 aanwijzen. Het grootste dezer gaten, fossa della Palomba
geheeten, is niet ver van den noordelijken voet der Monti-Rossi verwijderd. Het is
een twintig meters diepe trechter, die door een nauwen gang met een soort van put
in verband staat, op wiens bodem zich een galerij opent, die tot op eenige honderden
ellen afstands in den berg voortloopt. Door een straatjongen van Nicolosi vergezeld,
daalde ik in den eersten put af, maar daar voelde ik mij alles behalve opgewekt mijn
ontdekkingstocht in de ingewanden van den vulkaan voort te zetten. Ontsnapt aan de
kille vochtigheid, die door de lavawanden heen boorde, steeg ik met vreugde weder
op waar het licht der zon mij weldadig koesterde en verwarmde.
</p>
<p>Den volgenden nacht moest ik met mijne bestijging van den Etna een aanvang maken;
maar de man, die zich had aangeboden mij tot gids te verstrekken, beviel mij geen
zier, en aan den anderen kant verboden mij mijn zware bagage en de onmisbare voorraad
leeftocht de reis alleen te ondernemen. Wij waren toen in het begin van de lente,
het saizoen, waarin de bewoners van Nicolosi er volstrekt niet opgesteld zijn den
berg te beklimmen, wegens de in de hoogere streken heerschende koude, en vooral wegens
de lange sneeuwhellingen, die zij dan verplicht zijn te voet over te trekken. Bijna
al de beklimmingen van den berg hebben in den zomer plaats, wanneer reizigers en gidsen
te paard den voet van den grooten kegel kunnen bereiken, om in het zoogenoemde „engelsche
huis”, geheel vrij van sneeuw, een vroolijken maaltijd te komen houden en, na een
stevigen slaap genoten te hebben, zich de weelde te verschaffen het opgaan der zon
van den rand des kraters te bewonderen. Toch moeten de ware vrienden der natuur den
berg des te fraaier vinden, dien zij bij een langeren tocht door de sneeuw te bestijgen
hebben, waarmede het prachtige groen der vlakte zulk een schitterende tegenstelling
oplevert.
</p>
<p>In mijne verlegenheid wendde ik mij dus tot den heer Giuseppe Gemellaro, broeder van
den beroemden geoloog van Catania en zelf een gelukkig beoefenaar der mineralogie.
Hij bezorgde mij den knapsten en veiligsten gids van Nicolosi, een man die, schoon
„de sneeuwvlok hem reeds door de haren snuift” en hij een weinig kreupel is aan zijn
rechterbeen, nochtans een onvermoeide wandelaar is, zooals ik den volgenden dag herhaaldelijk
gelegenheid had op te merken.
</p>
<p>Het was nacht toen wij Nicolosi verlieten; nauwelijks kon ik mijn gids zien, en ik
liet mij vooral door het gekraak der metaalslakken onder zijne voeten leiden. Weldra
hadden wij die streek bereikt, welke men, uit gewoonte, nog altijd de houtstreek noemt,
maar waar men nog slechts, op groote afstanden van elkander, eenige eiken met geweldig
zware stammen en bijna geheel zonder takken aantreft.
</p>
<p>Op deze helling van den Etna is er geen bosch meer, en de woestenijen der hoogere
streek volgen onmiddellijk op de bebouwde gronden, waarmede de berg omringd is. In
den zomer ziet men hier niets dan hellingen en dijken van ijzerslakken en asch: in
den winter en in de lente niets dan onafzienbare sneeuwvelden, waaruit hier en daar
zwartachtige eilanden van steile lavabeddingen oprijzen. Overigens is de helling gemakkelijk
te beklauteren. Ongetwijfeld zou men, indien de Etna in Zwitserland lag, er reeds
lang een rijweg hebben aangelegd, om naar den top van den vulkaan op te stijgen.
</p>
<p>De zon begon juist op te komen toen wij op het zachtkens hellende bergplat kwamen,
waaraan men den naam van Piano del Lago geeft, herinnering aan een lagune van gesmolten
sneeuw, door de lavastroomen in het begin der zeventiende eeuw gevuld. De stralen
gleden schuinsch langs de witte oppervlakte, die als van duizende diamanten schitterde.
Vlak voor ons zagen wij den grooten koepel oprijzen, hier en daar, waar de asch zich
met de sneeuw vermengde, door grijsachtige strepen afgewisseld. Uit zijn geweldig
grooten mond kronkelde een dampkolom, aan haar voet door een guirlande van doorschijnenden
rook omringd, in breede, met gouden randen omzoomde kringen tot de wolken opdwarrelende.
De vulkaan was zoo stil als het graf; maar deze kalmte maakte de ontzaggelijke opstijging
der dampen nog majestueuzer. Ik naderde met ontroering, half gelukkig, half bevreesd
gelijk een oningewijde, wien men een geheimenis ontsluiert. Dat was dan de reus van
Sicilië, waarheen, sedert de dagen mijner jeugd, mijne verbeelding zich zoo dikwijls
gewend had! Eindelijk aanschouwde ik dan dien berg, dien de Ouden, doordrongen van
bewondering, eertijds den „spijker der aarde” en den „pijler des hemels” heetten!
</p>
<p></p>
<div class="figure p1868-133width"><img src="images/p1868-133.jpg" alt="Het eiland Lipari." width="720" height="481"><p class="figureHead">Het eiland Lipari.</p>
</div><p>
</p>
<p>Aan het oostelijk uiteinde van den Piano del Lago duidt een lange rotsketen den rand
van den afgrond van Val del Bove genaamd aan. Om mij een blik in die kloof, een der
wonderen van den Etna, te laten <span class="pageNum" id="xd31e426">[<a href="#xd31e426">134</a>]</span>werpen, deed mijn gids mij rechts afslaan en den voet omtrekken van de Montagnuola,
een grooten kegel dien men, van Catania gezien, voor een der kruinen van den vulkaan
zou houden. Dezen verschrikkelijken afgrond naderde ik met een zekere ijzing. Weldra
breidde de uitgestrekte lavavlakte, ter diepte van meer dan duizend ellen, zich voor
mijne oogen, als een brokstuk eener andere wereld, uit. Rondom ons was het de poolstreek
met haar sneeuw en haar ijs; in het lagere gedeelte van het circus, beneden de sneeuwmassa’s,
die van het bergplat naar beneden waren getuimeld, had men het gebied des vuurs met
zijne aschkraters, zijne stroomen van gesmolten stoffen, zijne opeenstapelingen van
metaalslakken. Boven van de steilte slaat men den blik tot in de ingewanden zelven
van den berg, en men kan gemakkelijk de bouworde en inrichting van den geheelen vulkaan
bestudeeren, door met de oogen, langs de zijden van het amphitheater, de op elkander
gestapelde lavalagen en de trachyt- of basaltmuren te volgen, die tusschen de spleten
zijn opgeworpen. Eertijds stond een deel van dezen afgrond, de Trafoglietto, een der
monden van den Etna, in onmiddellijke verbintenis met de onderaardsche zee van gesmolten
stoffen, maar lang vóór menschengeheugenis werd dit kanaal verstopt, en de gesloten
krater werd langzamerhand door de wateren der sneeuw uitgehold, en eindigde met in
den loop der eeuwen het ontzaglijke onregelmatige circus van den Val del Bove te vormen.
</p>
<p>De oogen gestadig op den nevens mij gapenden afgrond geslagen, zette ik mijn tocht
naar den uitersten kegel van den Etna voort. Zonder ze te zien, ging ik langs eenige
overblijfselen van een romeinsch gebouw, dat men den toren der wijsgeeren heette;
vervolgens had ik aan mijne linkerhand het vooruitspringende terrein, dat „het engelsche
huis” draagt. Alleen het dak van dat gastvrije gebouw stak boven de sneeuw uit. Gedurende
de wintermaanden blijft dit huis er onder bedolven; met eenige aan de Eskimo’s ontleende
voorzorgen zou men het gemakkelijk het geheele jaar door kunnen bewonen, en zelfs
heeft men voorgesteld er een meteorologisch observatorium van te maken, waar men tegelijk
den vulkaan zou kunnen bestudeeren en de stroomingen der lucht waarnemen.
</p>
<p>De centrale kegel is ongeveer 300 ellen hoog, en zijne zijden, uit brokstukken samengesteld,
die door hun eigen zwaarte naar beneden glijden, zijn vrij wat bezwaarlijker te bestijgen
dan het overige gedeelte van den berg, zonder dat de beklimming echter zoo moeielijk
is als men doorgaans zegt. Bij mijn bezoek vond ik alleen aan de zuidelijke helling
een klein aantal rookgaten, maar de temperatuur der in het binnenste van den krater
besloten gassen was voldoende geweest, om de sneeuwlaag op bijna de geheele helling
des kegels te doen smelten. Een eenigszins zwavelachtige reuk had den dampkring vervuld.
Een zonderlinge slaperigheid had zich van mij meester gemaakt. In weerwil van de ontroering,
die ik bij het naderen van den top gevoelde, werd ik bij iederen stap dien ik deed
in verzoeking gebracht mij op een bed van metaalslakken uit te strekken, om er in
slaap te vallen. Hetzij de wandeling van den vorigen nacht mijne oogen had vermoeid,
hetzij de aanmerkelijke vermindering in de drukking der lucht haar invloed op mijne
zintuigen gelden deed: zeker is het dat ik mij zelven geweld moest aandoen, om niet
bij de bestijging der helling in slaap te vallen.
</p>
<p>Eindelijk bereikte ik den rand des kraters. Aanstonds verliet de laatste zweem van
slaap mijne oogen, en genoot ik van dit 3300 ellen hooge observatorium een panorama,
waarvan de wereld misschien geen wedergade kan aantoonen. Hier blijkt beschrijven—onmacht.
En hoe prachtig ook het gezicht van dit verrukkelijk geheel was, hetwelk een uitgestrektheid
van meer dan twee honderd kilometers in de rondte omvatte, werd nochtans mijn blik
altoos weder teruggevoerd naar de zwarte kloof, die ik een veertig ellen lager in
het hart van den krater zag rooken. Deze punt is op zijn hoogst tien ellen breed,
maar het was voor mij voldoende te weten dat hare loodrechte wanden tot op ongekende
diepten afdalen, tot in de onderaardsche werkplaatsen der lava’s, om de geheimzinnige
kloof niet dan met huiverende bewondering aan te staren. Bijna doorschijnend aan den
rand van den krater, ten gevolge der hooge temperatuur daar binnen, verdikken zich
de rookwolken zeer spoedig in de koude lucht, en, terwijl zij uit den krater als groote
zuilen van damp opstegen, namen zij dadelijk den vorm eener groote wolk aan. Deze
rees als een zuil in den stillen dampkring tot op een hoogte, door mij van beneden
op 2000 ellen geschat; vervolgens in aanraking komende met een luchtstroom, die naar
het zuiden zich richtte, boog de kolom zich bevallig over en ontplooide zich als een
lichte sluier over den geheelen hemel, om met de nevelen samen te smelten, die in
de verte over de zee van Afrika vlotten. En deze ontzaglijke wolk ontrolde zich in
de ruimte als een boog tusschen twee werelddeelen; bijna onder mijne oogen zag ik
haar van den grond zich verheffen, gelijk een snuivend monster; nu en dan was zij
rosachtig getint, het gevolg van de weerkaatsing der lava, die in de diepte kookte!
</p>
<p>Meer dan anderhalf uur had ik noodig om mijn tocht rondom den krater te volbrengen,
die evenwel slechts een kilometer in omvang bedraagt; maar ik kon mij niet verzadigen
aan het gezicht van de kloof, en aan het verbazende contrast dat de steile, rood en
goudgeel gestreepte wanden van den krater met de groenende rondom den berg gelegen
vlakten opleverden. Overigens was er geen zweem van gevaar bij dezen ontdekkingstocht.
Het moeielijkste punt was de noordelijke hoorn, waar talrijke rookgaten van hooge
temperatuur den grond hadden afgebroken en de ijzerslakken in een soort van warme,
glibberige pap veranderd hadden.
</p>
<p>Het hooger stijgen van de zon waarschuwde ons dat wij spoedig aan onzen <span class="corr" id="xd31e435" title="Bron: teruchtocht">terugtocht</span> moesten denken. Door mijn kreupelen gids gevolgd, daalde ik op een draf den hoogsten
kegel van den vulkaan af; maar aan den voet van dezen kegel werd onze tocht weldra
vertraagd, want wij waren verplicht door de sneeuw te <span class="pageNum" id="xd31e438">[<a href="#xd31e438">135</a>]</span>waden, die door de zonnestralen ontdooid werd. Boven het engelsche huis werden wij
door den mist overvallen, en ik moest bescheiden achter mijn gids loopen, wien ik
had aanbevolen mij naar een der steden te brengen, die ten westen aan den voet van
den berg gelegen zijn. Toen wij eindelijk uit de langs de hellingen voortwentelende
wolk te voorschijn kwamen, hadden wij reeds de sneeuwvelden verlaten en doorkruisten
wij in schuinsche richting banken van ijzerslakken en zwarte zandbedden, waarin zich
droppelsgewijs de aan de bovenste sneeuwlagen ontsproten waterstraaltjes verloren.
Het dal van den Simeto, dat ik boven van den berg had aanschouwd, was duidelijk zichtbaar,
en ik kon er al de steden, al de gehuchten, al de op zich zelf gelegen huizen onderscheiden.
De rivier, in schijn onbewegelijk, slingerde hare blauwe wateren rondom de schiereilanden
der vlakte voort.
</p>
<p>Links ontwaarde ik die fraaie, gedeeltelijk met hout begroeide kegels, den Minardo,
den Peluso, die ter halverhoogte van den Etna oprijzen, en door hunne stoute lijnen
de eentonige helling van den berg zoo gelukkig afwisselen.
</p>
<p>Ongelukkig zijn de houthakkers op dezen bergwand aan den arbeid, en binnen weinige
jaren zullen de tegen het westen gekeerde hellingen die van de zuidzijden niets in
naaktheid toegeven.
</p>
<p>Gaarne had ik het pad ingeslagen, dat regelrecht naar Aderno afdaalt, maar de gids
had waarschijnlijk zijne redenen dat hij mij een anderen weg deed nemen, en vijf of
zes mijlen meer zuidwaarts bracht hij mij op den grooten weg. Daar ik hem nu verder
kon missen, gaf ik hem zijn afscheid, en terwijl hij in de een of andere schuur ging
uitrusten, vervolgde ik mijn weg naar de belangrijke stad Aderno.
</p>
<p>Den volgenden dag zette ik mijn tocht om den Etna voort, maar in plaats van den grooten
weg te nemen, die langs de hellingen van den berg verscheidene honderde ellen boven
den Simeto kronkelt, daalde ik in het dal af, ten einde den loop na te gaan, dien
de rivier door de nieuwe lava genomen heeft. Terwijl ik een bevallig voetpaadje volgde,
dat aan de andere zijde van het dal oploopt, stond ik weldra voor een der grootste
gedenkteekenen van Sicilië. Het is een waterleiding die, met vrij wat meer recht dan
de brug van San Leonardo, de <i>ponte</i> bij uitnemendheid verdiende genoemd te worden. Voor meer dan een eeuw doorsneed deze
aquaduc, door reusachtige bogen van dezelfde hoogte gedragen, het geheele dal, maar
hij was tegen de stormen en aardbevingen niet bestand. De prins, die toen eigenaar
was der naburige vlakte, veranderde haar in een duiker. Het aan den voet van den Etna
opgevangen water daalt van de oostelijke zijde des dals langs een sterke helling,
loopt vervolgens, boven de rivier, over een horizontalen aquaduc van een dertig bogen
en stijgt vervolgens, ten gevolge der persing, de tegenoverliggende helling weder
op. Met dat groote werk is een brug van pyramidalen vorm, even als al de oude bruggen
van Sicilië, verbonden.
</p>
<p>Boven deze waterleiding, <i>ponte di Carcacci</i> of van <i>Aragona</i> geheeten, naderen de lavabanken, die de breede hellingen van het dal vormen, elkander
trapsgewijs, en het bed van den Simeto vernauwt zich hoe langer hoe meer in den engen
doortocht, dien de wateren zich zelven gegraven hebben. Toch hebben zij hun uitgraving
nog niet geheel voltooid, daar zij op twee plaatsen watervallen vormen, een op Sicilië
zeer ongemeen schouwspel. Bij haar lageren val verdeelt de rivier zich in verscheidene
beken, die van een tamelijke hoogte naar beneden storten, maar zoo smal, dat, zoo
als men zegt, een vloo die met eenen sprong zou kunnen overhippen: van daar den naam
<i lang="it">Salte del Palivallo</i> of „sprong van de vloo”. Nog hooger op, boven een oude, allerschilderachtigste brug,
heeft de stroom in 1610, door een van den Etna dalenden lavadamp tegengehouden, zich
een inham gegraven, aan welks einden men het water in een aantal kaskaden naar beneden
ziet storten. Daar heeft men den <i>Salto del Pecoraro</i> of „sprong des herders”, aldus volgens de overlevering genoemd, omdat hier een herder,
om zijne geliefde spoediger te ontmoeten, gewoon zou geweest zijn van den eenen op
den anderen oever over te springen. Overigens kwam deze daad mij niet zoo hoogst opmerkelijk
voor, en ik zou misschien gepoogd hebben den stortvloed op dezelfde wijze over te
springen, ware ik niet bevreesd geweest op de gladde rotsen uit te glijden.
</p>
<p>Van den Salto del Pecoraro naar de stad Bronte moet men een woestijn van lava, gedeeltelijk
oud, gedeeltelijk nieuw, maar overal toch ongeschikt voor den akkerbouw, doortrekken;
ter nauwernood ziet men zelfs op de lagen, waarvan de oppervlakte reeds door den invloed
van lucht en weder is afgesleten, eenige geelachtige mossen, dotjes gras en cactussen.
Het algemeen voorkomen van het landschap is niet minder woest dan de Val del Bove
aan den anderen kant des Etna’s, maar het is op verre na niet zoo grootsch: want om
de gestolde zee van metaalslakken verheffen zich hier niet zooals daar de reusachtige
muren van een onmetelijk amphitheater, en zelfs is de rookende kruin van den vulkaan
bijna overal voor het oog bedekt door uitstekende rotsen, groote aschhoopen of op
elkander gestapelde puinbergen. Al deze lagen van zwarte of rosachtige lava, die elkander
op de hellingen van den berg als zoovele parallelloopende wallen opvolgen, zetten
de omringende streek een allerdroevigst en ernstig voorkomen bij.
</p>
<p>Bronte, waar men eindelijk, na een allervermoeiendsten tocht over de metaalslakken,
aankomt, draagt nog terecht den naam van een Cycloop, zoon der Titanen, die den donder
smeedde. Aan alle kanten hangen lavabrokken boven de huizen, talrijke kraters verheffen
zich in de nabijheid, en op de helling van den Etna gaapt een lange geul, die een
bed schijnt te zijn, bij voorraad gereed gemaakt om den vloed van gesmolten stoffen
te ontvangen, die zich op Bronte zoude ontlasten.
</p>
<p></p>
<div class="figure p1868-136width"><img src="images/p1868-136.jpg" alt="Taormina." width="487" height="720"><p class="figureHead">Taormina.</p>
</div><p>
</p>
<p>In weerwil van dit onophoudelijk haar dreigende gevaar, is Bronte toch een zeer belangrijke
stad; zij heeft een groot collegie, koepelkerken, entrepôts, waar uitstekende wijn
wordt opgeslagen, die later aan den engelschen handel onder den naam van Marsala wordt
afgeleverd. Nochtans is het haast overbodig te zeggen, dat <span class="pageNum" id="xd31e467">[<a href="#xd31e467">137</a>]</span>Bronte den reiziger slechts zeer ellendige logementen aanbiedt. Terwijl ik aarzelde
twee in smerigheid met elkander wedijverende herbergen binnen te gaan, eindigde ik
met mijn intrek in het „logement de Wolf” te nemen, en wel naar aanleiding van dit
op het uithangbord geschilderde tweeregelige versje:
</p>
<div lang="it" class="lgouter">
<p class="line">„Ospite, non temer di lupo il tetto;
</p>
<p class="line">Trovi senza periglio agio e ricetto.”<a class="noteRef" id="xd31e473src" href="#xd31e473">2</a></p>
</div>
<p class="first"></p>
<div class="figure p1868-137width"><img src="images/p1868-137.jpg" alt="Boomen tijdelijk door de lava ingesloten." width="551" height="720"><p class="figureHead">Boomen tijdelijk door de lava ingesloten.</p>
</div><p>
</p>
<p>Ongelukkig bemerkte ik te laat dat deze verzen een verschrikkelijke spotternij waren;
ik werd in alle opzichten als een schaap behandeld.
</p>
<p>De zich beneden Bronte uitstrekkende vlakte maakt met de naburige valleien een groot
leen uit, door Ferdinand van Napels aan Nelson geschonken ter belooning voor diens
behulpzaamheid in het vermoorden van zijn volk.
</p>
<p>De weg, die van den Etna loopt, verheft zich langs een steile helling boven deze bebouwde
gronden en bereikt weldra de alpenstreken, waar men noch olijfboomen, noch wijngaarden,
maar alleen korenvelden en woudboomen vindt. De pas, door welken men den noordwestelijken
hoek van den Etna omtrekt, heeft een hoogte van niet minder dan duizend ellen.
</p>
<p>Van daar gezien, gelijkt de kolossus het meest op sommige bergen in Midden-Europa.
Indien ik op den top van den hoofdkrater de golvende rookkolom niet had gezien, zou
ik in den waan hebben kunnen geraken, dat deze bevallige, met eiken en kastanjeboomen
beschaduwde valleien, deze zacht afgeronde hoogten, waarop <span class="pageNum" id="xd31e484">[<a href="#xd31e484">138</a>]</span>de blanke sneeuw zich aan het groen der pijnboomen paart, tot een of anderen berg
der Alpen of Pyrenaeën behoorde. Het stadje Randazzo, welks hooge muren en vestingwerken
in de middeleeuwen dat gedeelte van den Etna verdedigden, schijnt eveneens uit een
of ander noordelijk land naar Sicilië’s bodem te zijn overgebracht. Het voorkomen
van het stadje is somber en ernstig, als in de dagen der normandische koningen.
</p>
<p>Mijn laatste pleisterplaats op den grooten weg, die van Catania naar Taormina en den
Etna loopt, was de stad Linguagrossa. Ik voelde mijn hart in mij bonzen toen ik die
binnentrad, niet omdat ik er kunststukken zou vinden, of een vriend ontmoeten, maar
daar moest ik de hellingen van den vulkaan gaan beklimmen, om den lavastroom en de
aschwolken te gaan bezichtigen, die nog uit het hart van den berg opstegen. Reeds
van Taormina uit had ik den rooden gloed der uitbarsting kunnen onderscheiden; nu
ging ik die van naderbij bestudeeren; voor het eerst van mijn leven zou ik de boorden
volgen van een nog in beweging zijnden lavastroom; voor de eerste maal de brandende
vloeistoffen haar korst van slakken zien opheffen en zich naar buiten verspreiden;
voor het eerst de kolom van damp en asch aanschouwen, die met donderend gefluit uit
de onderaardsche kolken opstijgt.
</p>
<p>De eerste hellingen van den berg, aan den kant van Linguagrossa, leveren niets dan
oude lavalagen en graanvelden op, maar wanneer men de hoogst gelegen pachterswoningen
voorbij is, bereikt men het bevallige plateau van Donnavita, waar het pad nu eens
door grasrijke weiden, straks onder groote pijnboomen en eiken voortslingert. Ongelukkig
ontmoet men van afstand tot afstand de houten hutten der kolenbranders en houthakkers,
die nu aan het werk zijn om het bosch te vernietigen en alzoo den zuidelijken wand
van den Etna onvruchtbaar te maken. Weldra, wanneer de boomen zullen geveld en het
gras zelf door den regen zal vernield zijn, zullen er diepe kloven in de hellingen
ontstaan en zal de streek het voorkomen aannemen van een woestijn. Toen ik voorbijging
hadden de speculanten, die zich tot taak gesteld hadden den Etna van zijne eeuwenheugende
bosschen te berooven, hun goddeloos werk pas aangevangen; de boomen met hunne breed
uitgespreide twijgen stonden nog overeind, terwijl de vogels, nog niet door den bijl
verjaagd, lustig en wel in het gebladerte kwinkeleerden. Zoodra de eerste stralen
van den dageraad, als zoovele pijlen door het netwerk der ontelbare takken heendringende,
geheel het gewiekte vogelenkoor hadden gewekt, was het overal feest; en als ware het
bosch niet veroordeeld geweest om weldra te verdwijnen, begroette een concert van
allerhande gekweel den ontwakenden dag.
</p>
<p>Verschillende ontploffingen hadden mij reeds aangekondigd, dat ik het tooneel der
uitbarsting naderde. Plotseling, bij een kromming van het pad, zag ik een laag van
zwarte en nog rookende lava, die het bosch omgaf als de bouwval van een reusachtig
bolwerk. Het was een arm van den stroom van gesmolten stoffen, door den Etna uitgeworpen.
De geweldige metaalslakken, door de inwendige kracht der lava gespleten en verwrongen,
verhieven zich boven elkander als ineengekronkelde slangen ter hoogte van tien en
vijftien ellen; boomtronken, sommige half verkoold, andere nog met hunne takken prijkende,
lagen hier en daar op de oppervlakte verspreid van den stroom die hen had medegesleept.
Aan de boorden van den gestolden vloed rezen op zich zelf staande of in groepen bijeengevoegde
pijnboomen op, die niet door de nabijheid der gesmolten stoffen schenen geleden te
hebben, en bewogen nog hun gebladerte boven de opeengestapelde rookende massa.
</p>
<p>Eenige boomen, om zoo te zeggen met een overtrek van lava bekleed, vertoonden nog
een zweem van leven, hoewel een vurige stroom zich om hunne wortels gelegerd had.
Een kleine heuvel, die op zijne hellingen een boschje van pijnboomen torschte, verhief
zich nog als een eiland boven deze zee, die het met hare gloeiende golven hield omsloten.
Op de oppervlakte was de lava nog warm, maar toch viel het mij niet moeielijk den
als in een eiland herschapen heuvel te bereiken, terwijl ik over de gestolde metaalslakken
als over de ijsschollen eener rivier heenstapte.
</p>
<p>Den oever van de gestolde laag volgende, kwam ik aan den voet van een steile lavamassa,
waar de aandrang der gesmolten stoffen zich nog krachtig bespeuren deed. De gestolde
korst verhief zich hier en daar, spatte vervolgens met een metaalklank uiteen, terwijl
de verblindende massa naar buiten stroomde als het uit een smeltoven voortkomende
ijzer. Niet ver van daar ontwaarde ik een ouden met hout begroeiden krater, waar,
volgens het zeggen van mijn gids, twee <i lang="it">lordi inglesi</i> eenige weken vroeger hunne tent hadden opgeslagen, om photographische afbeeldingen
van de uitbarsting te maken<span class="corr" id="xd31e496" title="Niet in bron">.</span>
</p>
<p>Aan den voet des ouden kraters, Due Monti genaamd, gekomen, zag ik eindelijk de donderende
heuvels, die zich trapsgewijs ter hoogte van honderd ellen boven de kloof van den
vulkaan hadden opgeworpen. De hoogste kegel, waardoor de uitbarsting plaats heeft,
werpt geen metaalslakken of asch meer uit; de schoorsteen van den krater is met brokstukken
gevuld, en het inwendige woelen en koken blijkt alleen uit de zwavelachtige of met
zwavel en salpeter bezwangerde dampen, die als rook uit de zijden van den heuvel opstijgen.
De tweede kegel, op een lager gedeelte van de kloof gelegen, staat nog in rechtstreeksche
verbinding met den lavahaard; maar hij brengt op den duur geen donderend gedruisch
voort, en rust als het ware van iedere ontploffing om adem te halen uit. Een gerommel,
aan dat van den donder gelijk, kondigt de uitbarsting aan; groote grauwe dampwolken,
met asch en steen beladen, stijgen uit den mond van den vulkaan op, verdonkeren een
oogenblik de atmosfeer, laten hunne projectielen binnen een rayon van verscheidene
honderde ellen rondom den kegel vallen, om daarna, door den wind voortgedreven, in
de verte met de wolken van de lucht in een te smelten. Wat de lagere kegels <span class="pageNum" id="xd31e500">[<a href="#xd31e500">139</a>]</span>betreft, die zich onmiddellijk boven de bron van lava verheffen, deze loeien steeds
voort en werpen onophoudelijk gesmolten stoffen uit hunne kolken op. De uit den kokenden
put opdwarrelende dampen verdringen elkander en verdeelen zich aan den mond des kraters,
de eene zijn rood- of geelachtig door den weerschijn der gloeiende stoffen, de andere
hebben verschillende kleuren door de mede opgeworpen steenen en rotsblokken, maar
zij ontvluchten zoo snel, dat men hen met den blik niet volgen kan. Een onbegrijpelijk
gerucht van snijdende stemmen en geluiden komt uit den grond voort: het is als het
geraas van zagen, fluiten en tallooze hamers die telkens op het aambeeld nedervallen.
Men zou meenen het geloei te hooren van de door storm voortgezweepte, op de rotsen
brekende golven, indien de plotselinge ontploffingen niet nu en dan haar donderend
geraas aan al dat woedende geweld der elementen paarden. Men staat verschrikt, als
voor een levend wezen, bij het gezicht van die groep loeiende en rookende heuvelen,
wier kegels steeds grooter worden door de uit het hart der aarde opgejaagde en uitgedreven
puinen.
</p>
<p>Terwijl ik mij aan den westelijken voet der steenheuvelen bevond, was het niet mogelijk
de hoogsten hunner te beklimmen, want de wind blies met vrij wat geweld in de richting
van het noordoosten en dreef naar dien kant de wolken van damp en asch heen. Alleen
was ik genoodzaakt snel te loopen, want de rookende grond bezat nog een hoogen warmtegraad.
</p>
<p>Terwijl ik dus met groote stappen voortschreed, kon ik mij rekenschap geven van het
algemeene voorkomen der heuvels. Hunne zwartachtige hellingen waren hier en daar met
goudgeel of sneeuwwitte lagen bekleed, die niet anders waren dan daarop uit de dampen
neergeplofte zwavel, ammoniak- en keukenzout.
</p>
<p>Rondom de kraters was de grond met asch bedekt, die de wind in den vorm van duinen
had opgewaaid. De dichtst bijstaande boomen schenen zoovele in het zand geplante palen;
het onderste gedeelte van hun stam was bedolven, hun kruis was ontkroond of zelfs
geheel en al gebroken; eenige, reeds aan den voet verbrand, hingen schuins over de
aschvlakten heen. Ten zuiden toonden een zeer zichtbare uitholling en groote spleten
in den grond, op verschillende plekken van de lange helling van den Monte Frumento,
de kloof, waaruit, in den nacht van den 30<sup>sten</sup> op den 31<sup>sten</sup> Januari 1865, de eerste lavastroom gevloeid was. Deze overstrooming van gesmolten
stoffen, die plotseling het bosch overweldigden, had duizende boomen weggeraapt, hoewel
enkele krachtige stammen weerstand hadden geboden, en zelfs, ten teeken van hunne
overwinning, gestolde stukken lava op hun schors droegen. Op de plek, waar de vuurstroom
voorbij was gegaan, had een vroeger reiziger een pijnboom ontdekt, welks stam, bij
wijze van overtrek, op een tiental ellen boven den grond een dikke metaalslak droeg,
blijkbaar door den aan den Frumento ontsnapten stroom aangevoerd. Een lekkerbek zou
dit stuk steen bij een aan ’t spit gestoken schapenbout vergeleken hebben.
</p>
<p>Een groot gedeelte van den dag bracht ik aan den voet dezer ongenoemde heuvels door,
waaraan men voortaan naar recht en billijkheid de namen moest geven der geleerden
door wie zij zijn bestudeerd, als daar zijn Fouqué, Silvestri, Viotti, Grassi; daarna
daalde ik langzaam naar beneden, terwijl ik den oostelijken oever van den lavastroom
volgde tot aan den rand van den afgrond van Cola Vecchia, van welks hoogte een katarakt
van steenen en gloeiende stoffen, eenige dagen na het splijten van de zijden des bergs,
was neergetuimeld. Niet ver van daar heeft men een pachterswoning, waar mijn gids
mij een onderkomen verschafte. Het eenige op dezen tocht geleden verlies was dat van
mijn hoed, die door eenige nog brandende en uit de kraters opgeworpen steentjes doorboord
was.
</p>
<p>De weg, dien ik den volgenden dag moest inslaan om den grooten <i>cheire</i> van Zaffarana, in 1852 uit den Val del Bove voortgekomen, te bezoeken, loopt op een
kleinen afstand van den beroemden kastanjeboom der Honderd-Paarden. Deze reusachtige
boom is niet meer wat hij in de vorige eeuw was; het is zelfs geen boom meer, maar
een groep van drie stammen, waarvan de twee voornaamsten reeds volkomen in het hart
zijn aangetast. In de dagen van zijn roem bedroeg de omvang van den kastanjeboom van
Honderd-Paarden niet minder dan zestig ellen. De prachtige kastanjeboom van de Nave,
dien men nog op een geringen afstand in het noorden ziet, heeft slechts achttien ellen
omvang; maar hij is nog niet, als de genoemde, van ouderdom verteerd, en zijne geweldige
takken breiden zich verre uit, om zich te vermengen met de twijgen van een anderen
bijna even reusachtigen boom. Overigens zullen zij, die niet alleen de boomen om hun
kolossalen omvang of hoogen ouderdom bewonderen, op deze zelfde helling van den Etna
duizende kastanjeboomen, eiken en abeelen aantreffen, die inderdaad prachtig zijn
om hun fraaien stam, hun zuivere schors, de bevalligheid en den adel van hun voorkomen.
Hoewel de boomen schaarsch en weinig beteekenend zijn, wordt de zwarte mestaarde gestadig
vochtig gehouden door het doorsijpelen van de sneeuw, en kan het hout der boomen de
noodige sappen vinden.
</p>
<p>Zaffarana, mijn tweede pleisterplaats op de oostelijke helling van den Etna, is een
groot dorp aan het lagere einde van den lavastroom, die in 1852 uit den Val del Bove
vloeide, en die, in de hedendaagsche geschiedenis van den vulkaan, alleen met de uitbarsting
van den Monte Frumento kan worden vergeleken. Ook kon ik niet nalaten dezen stroom
te onderzoeken, te meer daar het mij de gelegenheid schonk dien afgrond van den Val
del Bove, dien ik reeds van de sneeuwhoogte des bergs aanschouwd had, weder te zien.
Ik was zelfs zoo gelukkig, mijn geestdrift over te storten in het hart van een eleganten
Cataniaschen burger, die te Zaffarana was om ik weet niet welke belangrijke zaak.
De brave kerel was in de schaduw van den Etna geboren; hij had altoos den witten rook
er van in de lucht zien dwarrelen, en toch was hij nooit op het denkbeeld <span class="corr" id="xd31e519" title="Bron: genomen">gekomen</span> hem te bestijgen, of zelfs <span class="pageNum" id="xd31e522">[<a href="#xd31e522">140</a>]</span>maar een der kleine kraters te bezoeken, die men op de zijden van den berg in menigte
aantreft. Ik verweet hem zijne onverschilligheid, en des avonds, toen wij elkander
wederkeerig goeden nacht wenschten, was mijn kameraad er vast toe besloten krachten
te verzamelen voor den volgenden dag.
</p>
<p>Inderdaad waren wij beiden op het bepaalde uur gereed en begaven wij ons dapper op
marsch. Alles ging uitmuntend zoolang wij nog op het gebied der tuinen van Zaffarana
waren; maar voorbij een steenachtig veld, dat aan de eene zijde door moeielijk te
beklimmen steilten en aan den anderen kant door een muur van metaalslakken, afkomstig
van de groote uitbarsting, ingesloten werd, bemerkte ik dat mijn vriend de Cataniër
den moed liet zakken.
</p>
<p>Het was recht warm: geen zuchtje drong door in de soort van put, waarin wij ons bevonden.
Echter deed de toerist-leerling eenige vruchtelooze pogingen om een eerste helling
te bestijgen, door zich aan de struiken vast te klampen; maar deze eerste proef scheen
hem voldoende: hij overwon het gevoel van schaamte, dat hem nog aan mijne zijde deed
blijven, en terwijl hij mij allen mogelijken zegen op mijn pad toewenschte, keerde
hij naar Zaffarana terug.
</p>
<p>De beklimming van het voorgebergte, dat den zuidelijken rand van den Val del Bove
vormt, gaat inderdaad zeer moeielijk; maar hoe ziet men zijne vermoeidheid beloond,
als men den top der steilte bereikt heeft! De groote kegel van den vulkaan vertoont
zich in al zijn luister, terwijl hij als twee groote armen de wanden van den Val del
Bove, beurtelings wit en zwart gestreept, door de lavamuren en de sneeuwvallen vooruitsteekt.
In de verte ontwaart men het uitgebreide veld van metaalslakken, welks oppervlakte
niet minder dan vijf-en-twintig vierkante mijlen beslaat; uit het hart dezer zee verheffen
zich hier en daar, als eilandjes, afzonderlijk gelegen rotsen en de kraters, aan wier
voet de uitbarsting van 1852 een begin nam. Deze groote stroom, die zich van de oudere
lava’s door zijn ijzerkleur zeer duidelijk onderscheidt, verspreidt zich eerst in
het veld, vervolgens splitst hij zich in drie afzonderlijke armen, waarvan de twee
voornaamste verder zich op nieuw in de velden van Milo en Zaffarana vereenigen. De
zuidelijke arm werpt zich met een grooten val in het kleine gesloten bekken van den
Val van Colonna, waar men enkele brokken weiden aantreft. In de streek van den Etna
wordt het oog door weinig verrassender tooneelen aangedaan dan die van dezen zwartachtigen
lavaval, welke van een hoogte van 120 ellen naar beneden stort en door een groote
rots wordt gekroond, in het midden van den stroom als de rots van den Niagara oprijzende.
</p>
<p>De lavastroom van 1852, een der aanmerkelijkste die in de nieuwere tijden uit de zijden
van den Etna is voortgevloeid, is ook een van die, welke de meeste schade heeft aangericht,
want door zijn onderste laag werden de velden bedekt, die onder de best bebouwde van
Sicilië gerekend werden. Daarenboven verdorden eensklaps de wijngaarden en de boomgaarden,
beneden de verst voortgedrongene lavastroomen gelegen, alsof hunne bladeren door de
hitte van den brand waren vernield. Om dit zonderlinge verschijnsel te verklaren,
moet men weten dat zekere aderen van den grooten lavastroom de spleten van den grond
binnendrongen, en de een of andere holligheid in den berg onder de vermelde boomgaarden
vulden; daar de wortels het noodige vocht dierven moesten de boomen wel sterven.
</p>
<p>Te Zaffarana teruggekeerd, behoefde ik slechts den voet van een fraaien, door landhuizen
omgeven kegel om te trekken, om het dorpje Via-Granda te bereiken, van waar uit ik
den tocht om den Etna had aangevangen. Weldra kwam ik weder te Aci-Reale en den volgenden
dag te Catania, na met blijdschap de Cyclopen-eilanden en het kasteel van Aci-Castello
terug te hebben gezien.
</p>
</div>
</div>
<div class="div2 last-child section">
<div class="divHead">
<h3 class="main"><span class="corr" id="xd31e532" title="Bron: V">IV</span>.</h3>
<div class="argument">
<p class="first">Beminnelijkheid der Cataniërs.—De fraaie stad.—De kerk van San Benedetto, de Kathedraal
en de sluier der heilige Agatha.—De stroom Amenano.—Handel van Catania.—De historische
karren.—Centorbi en de zwavelmijnen.—Gezicht van den Etna.—Kaap Santa Croce.—Agosta.—Het
voorgebergte van Panagia.—Het eiland <span class="corr" id="xd31e538" title="Bron: Ostygia">Ortygia</span>.—De tempel van Minerva.—De bron van Arethusa.—De katakomben.—Mijn vaarwel aan Sicilië.</p>
</div>
</div>
<div class="divBody">
<p class="first">De Cataniërs beroemen er zich op de beminnelijkste der Sicilianen te zijn, en, als
ik naar mijne eigene ondervinding er over mag oordeelen, ben ik zeer geneigd te gelooven
dat zij gelijk hebben. Zelden heb ik dienstvaardiger, welwillender lieden gezien,
of die er meer op uit zijn, den naam van gedienstigheid en gastvrijheid te verwerven.
Als vreemdeling werd ik overal met de uiterste voorkomenheid ontvangen; ik vond alle
deuren voor mij geopend. Nauwelijks was ik vier-en-twintig uren te Catania, of reeds
hadden eenige personen gezorgd dat ik een allergenoegelijkst leven kon leiden, door
op de verplichtendste wijze hunne boeken, hunne dagbladen en vooral hun tijd ter mijner
beschikking te stellen. Van waar ontstaat deze tot een spreekwoord geworden beminnenswaardigheid
der inwoners van Catania? Ik kan het niet zeggen: maar hoe het ook zij, de Cataniërs
zijn trotsch op den goeden naam, die in deze van hen uitgaat en zoeken dien des te
sterker te verdienen. Het schijnt ook, dat zij niet zoo jaloersch zijn als de Palermitanen,
want hunne vrouwen en dochters zijn geenszins beducht zich in de straten te vertoonen,
het hoofd ter helft omhuld met een bevallige mantille van zwarte zijde, die onder
den rechterarm is vastgemaakt. Van verre zijn al de vrouwen in dit bevallige costuum
schoon.
</p>
<p></p>
<div class="figure p1868-141width"><img src="images/p1868-141.jpg" alt="Kastanjeboom van de Nave." width="488" height="720"><p class="figureHead">Kastanjeboom van de Nave.</p>
</div><p>
</p>
<p>Zelfs uit het oogpunt der architectuur is de stad een der aangenaamste van Sicilië.
De straten zijn breed en zeer luchtig. De huizen, in den pretentieusen stijl der zeventiende
eeuw opgetrokken, maken niettemin een vrij goede vertooning wegens hunne regelmatige
vormen, hunne schitterende kleuren en groote lijnen. Fraaie tuinen versieren de stad.
Aan de zuidzijde van Catania ziet men wel is waar, als een somber bolwerk, den grooten
stroom der zwarte of rosachtige lava van 1660, <span class="pageNum" id="xd31e548">[<a href="#xd31e548">142</a>]</span>waarop niets groeit dan eenige doornige cactussen met hun krans van ronde bladeren,
van een metaalachtigen glans glinsterende: maar ten westen en ten noorden omringen
de oranjebosschen, de boomgaarden, de tuinen vol vreemde planten, met hun schitterend
gebladerte of doordringenden geur, de stad als met een groenen gordel. Aan alle kanten
steken boven de takken hooge met parcelarias en andere slingerplanten bekleede torentjes
uit: het zijn de landelijke, op de waterleidingen gebouwde kasteelen, waardoor de
van den Etna afgedaalde beekjes heen stroomen. Toch maken noch de boschjes, noch de
tuinen, de voornaamste schoonheid van Catania uit, maar wel de dubbele blauwachtige
kruin des vulkaans, die men boven de lange hellingen, aan den voet met groen bekleed
en in de hoogte met sneeuw gekroond, ziet rooken. Uit de groote straat, die door geheel
Catania, ter lengte van drie kilometers op de helling van den berg loopt, geniet men
een uitzicht, dat zijns gelijken in Europa niet heeft.
</p>
<p>Catania heeft geen monumenten, die de moeite van een bezoek beloonen. Het oude romeinsche
theater, welks materialen grootendeels gediend hebben tot den opbouw der kathedraal,
heeft slechts voor de archeologen iets belangrijks; het amphitheater is bijna geheel
onder de lava bedolven en men moet er als in een grot binnendringen. Van de honderd
drie kerken, die de stad bezit, is er niet een, wier stijl schoon mag worden geheeten,
als men die van Santo <span class="corr" id="xd31e552" title="Bron: Carcerce">Carcere</span> uitzondert, wier romaansch portaal allermerkwaardigst is. Al de anderen, hetzij slechts
kleine kapellen met eenvoudige klokketorens of groote met koepels gekroonde kerken,
zijn evenzeer met lomp en gemaniëreerd beeldhouwwerk beladen. De merkwaardigste kerk
is ongetwijfeld die van San Benedetto, die een deel uitmaakt van een geweldig groot
klooster, waarin de ambtenaren van het gouvernement, alsmede de officieren en soldaten
van het garnizoen, nevens de monniken, zijn gehuisvest. De voorgevel der kerk is nog
onvoltooid, maar wekt des te meer belangstelling op met hare groote schachten van
kolommen, die in plaats van kapiteelen met gras en bloemen zijn bekroond. Het schip,
het grootste van Sicilië, is niet minder dan honderd-zes-en-zestig ellen lang en twintig
ellen breed; het krachtige orgel, dat deze ruimte met zijn klank moet vullen, telt
bij de drie duizend pijpen. Op het plaveisel der onafzienbare kerk hebben de beroemde
sterrekundigen Sartorius, dynast van Waltershausen, en zijn vriend, doctor Peters,
een meridiaan getrokken en in marmeren letteren hunne opmerkingen betreffende de meteorologie,
en de hoogte van Catania, Nicolosi en de Etna gegrift.
</p>
<p>De kathedraal, die zich op een geringen afstand van de haven verheft, is een gebouw
van een minder profaan voorkomen, en hare met fresco’s beschilderde kapellen zijn
allen opgevuld met altaren en beelden.
</p>
<p>Daar bewaart men den beroemden sluier der heilige Agatha, die het <i>palladium</i> van Catania geworden is. Eertijds was de kathedraal aan de Heilige Maagd gewijd;
maar tijdens de verschrikkelijke uitbarsting van 1669, waardoor een gedeelte der stad
vernield werd, en later in 1693 tijdens een aardbeving, hebben de Cataniërs, die van
oordeel waren dat de heilige Agatha zich een betere beschermster had betoond, de kathedraal
herdoopt. Inderdaad is, als wij den schrijver van den <i lang="it">Mongibello descritto</i>, don Pietro Carrera, gelooven mogen, de sluier van de heilige Agatha altoos voldoende
geweest om het leger Cyclopen op de vlucht te jagen.
</p>
<p>„Op het zien der gewijde banier, werd de snelvloeiende lavastroom gekeerd;—hij heeft
zich in steen veranderd, waarover men blootsvoets gaat, en waarin de overwonnen geesten
en monsters zijn opgesloten. Hier werd de Mongibello verpletterd—hier werden de vlammen
uitgedoofd—en zegevierde de dappere standaard der hemelsche amazone.—Sedert heeft
de met schaamte overtogen Etna zich in een dichte asch gehuld, hetzij om den langen
terugtocht der zijnen te verbergen, het zij om zich het gezicht te sparen der roemrijke
krijgers van Catania.”
</p>
<p>Niet ver van de kathedraal ontspringt uit den grond een fraaie bron helder water die,
lang voor de heilige Agatha, een der beschermende godheden der stad was; het is de
antieke Amenanus, op de basreliefs en de medailles voorgesteld onder de trekken van
een jeugdig man, met een naïef voorkomen en lokken door een bloemguirlande omkranst.
Tot op geringen afstand van zijn monding door den lavastroom van 1669 overdekt, vormt
nu de oude, door de Grieken van Catania vereerde „stroom” tegenwoordig een doorschijnende
kom op het Domplein, loopt vervolgens onder de oude muren door, en komt weder aan
het licht, om met zijn helder water de wortelen te drenken van eenige op de kaai,
te midden van andere boomen en bloemen, geplante treurwilgen. Heerlijke massa’s groen,
statig tusschen bebladerde oevers zwemmende zwanen, ziedaar alles wat door den Amenano
op zijn honderd ellen langen tocht wordt weerkaatst; daarna vermengt hij zijne wateren
met de golven van de haven, terwijl hij over een lang bed van keisteenen <span class="corr" id="xd31e566" title="Bron: henenwentelt">henen wentelt</span>. Een aantal andere beken, aan den Amenano gelijk, zijn nog onder de lava van Catania
verzegeld, en men wijst u de juiste plek, waar de uitgravingen haar eenmaal aan het
licht zullen brengen.
</p>
<p>De haven van Catania beantwoordt lang niet aan de locale behoefte des handels. Toch
is deze stad, zonder in belangrijkheid met Palermo of Messina te kunnen wedijveren,
de hoofd- en uitvoerplaats van het nijverste en meest bevolkte gedeelte van geheel
Sicilië. Bijna een half millioen inwoners, waarvan ongeveer honderdduizend op de zijden-
van den Etna gehuisvest, erkennen Catania voor hun metropolis, en staan met geheel
de buitenwereld door deze stad in betrekking. De voortbrengselen der omliggende velden,
als wijnen, oranjeappelen, kaas, katoen, sumak, zijn van uitmuntende hoedanigheid,
en weldra zal het draineeren en het in bouwland herscheppen van de groote, thans nog
moerassige vlakte, die ten zuiden van Catania aan de monden van den Simeto en de Gurna
Lunga zich uitstrekt, op een belangrijke wijze de hoeveelheid dezer voor uitvoer bestemde
voortbrengselen doen toenemen.
<span class="pageNum" id="xd31e571">[<a href="#xd31e571">143</a>]</span></p>
<p>Dit is lang niet alles. In een niet veraf zijnde toekomst zal Catania het centrum
van het siciliaansche spoorwegnet worden; het zal het vereenigingspunt worden voor
de spoorlijnen van Messina, Palermo en Syracuse, en bijgevolg zal daar voor geheel
Sicilië het groote middelpunt voor de reizigers en den transitohandel zijn. Op dit
oogenblik is Catania reeds de stad waar de meeste rijwegen op uitloopen, en onder
deze wegen is een der voornaamste van geheel het eiland, dat hij van het eene tot
het andere eind, van de Ionische zee naar de golf van Palermo, doorsnijdt. Waar is
het, dat deze nationale weg tegenwoordig geheel verlaten is, omdat de weg over zee
oneindig meer gemak aanbiedt; in een geheel jaar begeven zich nauwelijks drie of vierhonderd
lieden regelrecht te land van Catania naar Palermo; maar als men den geheelen weg
in eenige uren zal kunnen afleggen, zal ongetwijfeld eensklaps de handelsstroom een
anderen koers nemen, en zullen de meeste reizigers zich stellig niet aan de kans van
zeeziek te worden blootstellen.
</p>
<p>De verschillende rijwegen, die rondom Catania naar de in den omtrek gelegen stadjes,
als Lenlina, Caltagirone, Paterno, Aderno en alle andere vlekken der Etnastreek loopen,
hebben een betrekkelijk vrij grooten invloed op de vervaardiging van alle soorten
van rijtuigen gehad. Uit een artistiek oogpunt kan men dus te Catania het gemakkelijkst
eene vergelijking tusschen de rijtuigen maken, want in dit land zijn de wagens en
karren, niet zoo als bijvoorbeeld hier te lande, een eenvoudige samenvoeging van planken,
maar ook in zekere mate kunststukken. De bok van het rijtuig rust op een fraai bewerkten
ijzeren as, die in bevallige arabesken uitloopt. Iedere buitenzijde van de kar is
in twee afdeelingen gesplitst, die ieder een schilderij bevatten. Het goudgeel, het
hoog rood en andere heldere kleuren spelen in deze schilderijen, wie het soms niet
aan stijl ontbreekt, de hoofdrol. Meestal stellen zij godsdienstige tafereelen voor,
nu eens uit het leven van Jezus en Maria, dan weder uit dat der meest gevierde siciliaansche
beschermheiligen, als Johannes de Dooper, de heilige Rosalia, Agatha of Genoveva van
Brabant. Soms worden ook de paneelen der wagens met tafereelen uit de ongewijde geschiedenis,
ja zelfs met liefdesvoorvallen beschilderd; en langzamerhand maken dan ook de traditioneele
onderwerpen plaats voor anderen, zoodat de natuurlijke aanleg des kunstenaars vrij
spel gelaten wordt. De moderne geest is tot dezen achterhoek van het groote gebied
der kunst doorgedrongen; maar weldra zullen de spoorwegen, de naar de parijsche mode
gevolgde rijtuigen en de boerenwagens, naar het model der engelsche vervaardigd, de
siciliaansche karren met hare schreeuwende kleuren vervangen hebben.
</p>
<p>Het was mij onmogelijk den omtrek van Catania te verlaten, zonder een bezoek gebracht
te hebben aan de zwavelmijnen van Centorbi, die het dichtst bij den Etna gelegen zijn.
Het eerste gedeelte van den weg wordt afgelegd in een der hotsende wagens, waarin
een groot aantal holderdebolder op elkander gepakte reizigers door de stofwolk heen
elkaar in het oog trachten te krijgen. Het uitzicht op het landschap is op sommige
plaatsen allerheerlijkst, met name op de hoogte van Misterbianco: maar toch gevoelde
ik mij recht gelukkig, toen ik aan het eerste station van mijn tocht was, en wel de
stad Aderno, waar ik, hetgeen ik nog vergat te zeggen, met de siciliaansche gendarmes
op een vreemde wijze had kennis gemaakt.
</p>
<p>Aderno ligt op den noordoostelijken hoek van den Etna, op een hoog terras van lava,
dat, aan den kant der rivier Simeto, in loodrechte steilten eindigt. Van dat observatorium
ziet gij ten westen het amphitheater der neptunische bergen, wier naakte en rotsachtige
wanden zulk een scherpe tegenstelling opleveren met de vriendelijke hellingen van
den Etna, waar de rijkste plantengroei tusschen de rooskleurige ophoopingen der metaalslakken
zulk een schilderachtige uitwerking doet. Op het hoogste dezer kalkachtige punten
van het neptunische gebergte teekent zich de stad Centorbi, niet ongelijk aan een
rotsachtige kam, tegen de heldere lucht af. Naar dat arendsnest, waarin een gansche
bevolking huist, moest ik omhoog stijgen.
</p>
<p>De vlakte, die door het voorgebergte van Aderno wordt beheerscht, is in hare geheele
uitgestrektheid met een lavabank bekleed, waarin de Simeto en de in dezen stroom uitloopende
Salso zich hunne beddingen hebben gegraven. Over de eerstgenoemde rivier is een brug
geslagen, maar ik moest den Salso doorwaden, terwijl ik nog de voeten stootte tegen
de overblijfselen van een voor ettelijke jaren bij hoog water weggespoelde brug.
</p>
<p>Onmiddellijk daarop nemen de steilten van Certorbi een aanvang. Om de stad te bereiken,
wier torens men op een kilometer afstand boven zich ziet, is men verplicht een weg
te volgen, die langs de uitstekende zijden van den berg heenloopt, of wel een voetpad
te bestijgen, waaraan men den welverdienden naam van Scalazza heeft gegeven, en dat
tusschen een smal ravijn met een aantal afgronden doorsneden voortslingert. De beklimming
duurt bijna twee uren, en toch zijn de inwoners van Centorbi, die de aan den voet
der bergen gelegen velden bebouwen, verplicht alle dagen deze eindelooze trap af te
stijgen en op te klauteren. Op hoeveel tijdverlies in het leven van iederen mensch
en van de opeenvolgende geslachten komt niet de keuze der woning te staan, die door
den bitteren oorlog noodig is geworden! Hoe zou de beschaving zich hebben kunnen ontwikkelen,
hoe hadden de menschen zich kunnen vereenigen tot een vreedzame maatschappij, toen
iedere groep huizen in een in de lucht hangende vesting bestond? Aderno en Centorbi,
beide op een rots gelegen, kijken elkander over het dal van den Simeto aan. De van
den eenen naar den anderen top drijvende wolken doorloopen deze ruimte in eenige minuten,
en boven op het voorgebergte van Centorbi kan men zelfs den geur inademen der aan
de overzijde gelegen tuinen; maar om den afstand afteleggen, die de beide plaatsen
scheidt, heeft men even veel tijd noodig als om uit Parijs naar de grenzen van België
of naar de boorden van het Kanaal te komen.
</p>
<p>Zelfs op Sicilië, waar zoovele steden op den top <span class="pageNum" id="xd31e581">[<a href="#xd31e581">144</a>]</span>van een berg hangen, is er geen enkele die met Centorbi, wat haren bouw betreft, vergeleken
kan worden. De geheele stad bestaat uit twee lange stegen in den vorm van twee saamgekoppelde
halve manen. Deze twee stegen zijn niets anders dan smalle rotspaden tusschen twee
steile hellingen, en de aan weerskanten staande huizen zijn gedeeltelijk boven den
afgrond opgetrokken. Aan den kant van den openbaren weg, hebben de huizen grootendeels
geen verdieping, terwijl zij aan den kant van den afgrond tot op een geweldige hoogte
boven de gewelfde en van schietgaten voorziene schoormuren uitsteken. Aan een der
naar het zuidoosten gekeerde uiteinden van de dubbele halve maan staat een oude, schilderachtige
ruïne, waaromheen de inwoners van Centorbi een cirkelvormige plek hebben opengelaten.
Dit belvedère, van waar men het prachtige land, dat door de grootsche massa van den
Etna, van Catania tot Syracuse, wordt beheerscht, in al zijn heerlijkheid overziet,
is bekend onder den naam van paleis van Koenraad, maar het was ongetwijfeld een romeinsch
gebouw. Daarenboven hadden de Siculiërs reeds sedert twee eeuwen de stad Centuripæ
bewoond, toen de Romeinen die veroverden, om haar tot een hunner eerste sterkten van
Sicilië te maken. In de dertiende eeuw sloopte een duitsch keizer Centorbi, en joeg
de inwoners er van naar den oever der zee; niettemin verrees er langzamerhand eene
nieuwe stad op deze dubbele bergkruin. Tegenwoordig bedraagt de bevolking der in de
lucht hangende stad niet minder dan 6500 inwoners. De vertegenwoordigers van het zwijnengeslacht
zijn er haast even talrijk, en de stad wint er in zindelijkheid niet door. Hoewel
door den adem van alle winden schoongevaagd, zijn enkele wijken van Centorbi geheel
en al ontoegankelijk.
</p>
<p></p>
<div class="figure p1868-144width"><img src="images/p1868-144.jpg" alt="Theater van Syracuse." width="720" height="539"><p class="figureHead">Theater van Syracuse.</p>
</div><p>
</p>
<p>Na een poos lang op de brokkelende muren van Koenraads paleis verwijld te hebben,
liep ik haastig het pad af, dat naar de zwavelmijnen van den baron Sesto voert. Tusschen
de witte rotsen, die hier en daar boven den grond uitsteken, is de bodem overal met
zorg bebouwd; maar nergens ontwaarde ik een huis; al de landbouwers keeren iederen
avond binnen den omtrek der stad terug. De uitgestrekte graanvelden, waarmede de dalen
zijn bedekt, en die zich langs de hellingen uitstrekken, hebben door deze afwezigheid
van menschelijke woningen een bijzonder droefgeestig en ernstig voorkomen: het is
alsof de mensch plotseling aan zijn landbouw is ontrukt en niemand komen zal om den
in de voren oprijzenden oogst te maaien.
</p>
<p>De fornuizen en de verschillende inrichtingen bij de zwavelmijn zijn de eerste gebouwen
die men ten zuiden van Centorbi aantreft. Zij liggen op meer dan een mijl afstands
van de stad, in een eng, rotsachtig <span class="pageNum" id="xd31e590">[<a href="#xd31e590">145</a>]</span>dal, dat geheel en al met uit het hart van den berg voortgekomen steenen is opgevuld.
Zonder tijd te verliezen vervoegde ik mij bij den ingenieur, die hier de opgraving
bestuurt; deze stelde zich aanstonds met de meeste welwillendheid te mijner beschikking
en was zoo vriendelijk mij in persoon in de gangen der mijnen te vergezellen.
</p>
<p></p>
<div class="figure p1868-145width"><img src="images/p1868-145.jpg" alt="Tempel van Castor en Pollux te Girgenti." width="642" height="720"><p class="figureHead">Tempel van Castor en Pollux te Girgenti.</p>
</div><p>
</p>
<p>Ik was hem er zeer erkentelijk voor, want wij waren op het heetste gedeelte van den
dag, en al de arbeiders lagen in de schuren uit te rusten. De zonnestralen vielen
loodrecht in het dal neder en werden door de witachtige steenen teruggekaatst. Daar
de hoofdingang juist naar het zuiden lag, drong de zonnehitte tot in het diepste van
de mijn door. Een sterke reuk van gezwaveld waterstofgas steeg uit den mond van dezen
put op en sloeg ons op de keel. Nauwelijks was ik de opening binnengedrongen, of ik
begon reeds met moeite adem te halen, terwijl mijn gelaat met zweet overdekt was.
Gedurende eenige oogenblikken was ik bang geen stap te kunnen doen. De gangen der
mijn van Centorbi gelijken meestal op soortgelijke uitgravingen, die als zijgangen
in de bergen zijn uitgehouwen. De gewelven zijn laag en op ongelijke wijze bewerkt;
lompe pijlers, op <span class="pageNum" id="xd31e599">[<a href="#xd31e599">146</a>]</span>ruwe wijze door het houweel afgerond, ondersteunen de zoldering; flauwe lichtstralen
komen met het weifelachtige schijnsel der lampen hier en daar uit het diepste der
duisternis te voorschijn; voor een oogenblik ontwaart men gangen, die u oneindig toeschijnen:
daarna verdwijnen die perspectieven in een oogwenk, en tracht de blik te vergeefs
door het duister heen te dringen; men hoort allerhande vreemde geluiden: hikken en
zuchten, die door de verre zich steeds herhalende echo’s geboren worden. De vochtigheid
dringt de wanden door; er vallen druppels van het gewelf kletterend op den bodem:
het water vermengt zich met de aarde van den grond en verandert dien in een glibberig
en lijmig slijk. Op enkele plekken vereenigen de watervallen zich in ware zwavelachtige
en rookende beken, die gemakkelijk de badkuipen van een uitgestrekt etablissement,
als dat van Barèges en Caterets b.v., zouden kunnen voeden.
</p>
<p>Evenwel heeft men deze bronnen niet geëxploiteerd, als alleen om alle jaren den eigenaar
zelven van eenige kannen zwavelachtig water te voorzien. Tegenwoordig is deze overvloed
van vloeistof, die elders zulk een grooten rijkdom zou opleveren, voor de mijn van
Centorbi het grootste gevaar: want indien de pompen niet onophoudelijk in werking
waren, zou het water weldra den onmetelijken doolhof van gangen vullen. Vier ongelukkige
kerels, enkel met een lap om hun heupen bedekt, zooals de bewoners van Australië,
en niettemin van het hoofd tot de voeten badende in hun zweet, werken onophoudelijk
aan de slingers van de pompen. Gedurende acht lange uren zijn deze menschen, wier
geheele denkkracht en werkzaamheid zich oplost in de aanhoudende gelijkmatige beweging
der armen, niet anders dan aanhangselen der onverbiddelijke machine. Deze draait,
en draait onophoudelijk en haalt, zonder ooit een oogenblik op te houden, de wateren
naar boven, die in de metalen kuipen nederstorten; zij alleen schijnt te leven, en
de athleten, die elkander om de acht uren aflossen, zijn niets dan deelen van het
werktuig: in plaats van de machine te beheerschen, die zij in beweging brengen, zijn
zij er de slaven van.
</p>
<p>De verhouding der in de aderen der mijn van Centorbi aanwezige zwavel bedraagt ongeveer
zes percent. Dit gehalte is betrekkelijk gering, en toch is het voldoende om de wanden
der mijn te kunnen ontsteken en ze als pek te laten koken, alleen door de vlam eener
lamp met den steen in aanraking te brengen. Overigens gaat men op dezelfde wijze in
het groot te werk, tot verkrijging van de zwavel. De uit de mijnen gehaalde brokken
worden eerst in de open lucht opgestapeld, en staan aldus gedurende korter of langer
tijd aan den verwoestenden invloed van het weder bloot; vervolgens worden zij in hoopen
geschikt boven de vuren der fornuizen. De steen splijt, en de gesmolten zwavel loopt
in de voor haar ontvangst gereed gemaakte vormen. Hoewel deze bewerking, overeenkomstig
de traditioneele sleur, een groote hoeveelheid zwavel doet verloren gaan, is evenwel
de jaarlijksche opbrengst zeer winstgevend. De mijn van den baron Sesto levert ieder
jaar twintig duizend quintalen aan den handel, ongeveer het vijfde der jaarlijksche
opbrengst van geheel Sicilië. De mijnontginningen, die over de geheele breedte van
het eiland, van Centorbi tot Girgenti plaats hebben, voorzien Europa van de twee derden
der zwavel, die het voor zijn verbruik noodig heeft. De eigenaars der siciliaansche
mijnen zijn inderdaad in het bezit van het monopolie en laten den handel veel te hooge
prijzen betalen; ook zullen zij zich niet te beklagen hebben als de eene of andere
nieuwe chemische uitvinding hen ten val brengt.
</p>
<p>Bij het verlaten der mijn voelde ik mij door mijn zwaveldampbad te zeer uitgeput,
om op nieuw den berg van Centorbi te beklimmen. Ik liep de steilten aan den zuidelijken
kant, door eindelooze graanvelden, om, vervolgens daalde ik op de boorden van Simeto
door een diep ravijn af, dat tengevolge der regens ieder jaar grooter wordt.
</p>
<p>Bijna al de bebouwde en toch woeste velden, die ik, voordat ik Aderno bereikte, doortrok,
behooren nog aan een groot vrouwenklooster en maken een leengoed (<i lang="it">feudo</i>) uit. Dat kwam ik dien avond zelven, bij het voorbijgaan van het klooster Santa Lucia,
te weten. Een groote menigte verdrong zich rondom een hoogte, waarop een omroeper
stond, die een soort van kloosterliverei droeg. Volgens oude gewoonte bood deze persoon
de verschillende perceelen van het domein te huur, en van hunne zijde zochten de pachters
hunne contracten te vernieuwen, zonder een hoogeren prijs te betalen. Door de aanwezigheid
der saamgestroomde menigte uitgelokt, klampten de nonnen zich allen aan de tralies
harer vensters vast, en sloegen het tooneel met groote belangstelling gade.
</p>
<p>Den volgenden dag mocht ik, toen ik te Catania terugkeerde, van een ander tooneel
getuige zijn. Bij het binnenkomen der stad werd ons rijtuig aan de eene zijde tegengehouden
door de ambtenaren der belasting, die zich wilden overtuigen of wij ook kaas of flesschen
olie bij ons hadden; en aan den anderen kant door een bedelmonnik, die een afschuwelijke
schilderij van zijne compositie liet kijken, de zielen in het vagevuur voorstellende.
Om den wille der waarheid ben ik verplicht te zeggen, dat mijne reisgenooten de douanen
alles behalve aangenaam ontvingen, en de meeste vriendelijkheid jegens den bedelmonnik
aan den dag legden. Deze, met zegebeden overladen en eenige giften rijker geworden,
ging deftig op een gebroken voetstuk eener kolom zitten om weder andere reizigers
af te wachten en ook van hen zijn tolrecht te heffen. Hij heerscht hier als een machthebbende,
en houdt met een gebaar vol autoriteit de voorbijgangers tegen. Veel opgeruimder gehoorzaamd
dan zijne collega-schattingheffers, stak hij als zijn hem toekomend deel de traditioneele
voor de zielen in het vagevuur bestemde belasting op, en liet de agenten van den fiscus
maar begaan, om zoo goed zij konden de verschuldigde bajochis te innen.
</p>
<p>Ik gaf de voorkeur aan den weg over zee per stoomboot naar Syracuse, en daar deze
haar vaart niet al te ver van de kust neemt, had ik een verrukkelijk <span class="pageNum" id="xd31e612">[<a href="#xd31e612">147</a>]</span>uitzicht daarop. Eerst hadden wij de bergen van Lentini in het oog; vervolgens voeren
wij het dorpje Bruca en zijne belangrijke steengroeven langs; een poos later kaap
Santa Croce, waar, naar men beweert keizerin Helena, moeder van Constantijn den Groote,
met het „ware kruis” van Golgotha landde, vanwaar dit voorgebergte zijn naam ontleent.
Bij het omzeilen der kaap zagen wij een heerlijk grieksch landschap zich voor onze
blikken ontrollen. Daar, naar de zuidzijde toe, strekt zich, zacht hellende, het schiereiland
uit, waarop eertijds twee voorsteden van Syracuse stonden. Een weinig verder, ten
westen, verheft zich de scherpe spits van het Belvedère, met bouwvallen gekroond,
en daarachter rijst eensklaps de hooge wand van den berg Hybla op, gelijk aan den
Hymettus, en even als deze door zijne bijen beroemd. Het ovale eiland Magnisi verdeelt
de golf in twee halfcirkelvormige baaien, terwijl boven de smalle kustvlakte de met
dorpen bezette hoogten zich tot een prachtig amphitheater afronden.
</p>
<p>Ten noorden van de golf heeft men een uitgestrekte haven, ten oosten door een rotsachtigen
heuvel, waarop het moderne Agosta gebouwd is, tegen de zeewinden beschermd. De haven
is uitmuntend, maar de stad allermorsigst. Het was of ik een der jeugdige steden van
Zuid-Amerika voor mij had, die reeds in puin liggen eer haar bouw nog voltooid is.
De bewoners gelijken op hunne huizen; de meesten zien er haveloos en ellendig uit.
Spoedig verlieten wij deze stad, die wij even hadden aangedaan, en naderden daarop
kaap Panagia, die zich ten noorden der golf van Syracuse uitstrekt, en reeds konden
wij op den heuvel de bouwvallen der oude grieksche vesting van Euryalus onderscheiden.
Een inwoner van Syracuse, vol geestdrift voor zijne geboortestad, wees ons met den
vinger de beroemde plekken van zijn vaderland aan. Weldra konden wij zijne aanwijzingen
ontberen; want wij voeren de „marmeren haven” binnen, sloegen een blik op het rotsachtige
eiland Ortygia, waar de huizen der stad als het ware op elkander zijn gepakt, en ontwaarden
den tempel van Minerva en de bron van Arethusa.
</p>
<p>Behalve deze bron en tempel biedt het eiland Ortygia den bezoekers niets anders aan
dan eenige archeologische merkwaardigheden, als daar zijn twee zuilen van een tempel
aan Diana gewijd, overblijfselen van baden en eenige byzantijnsche en normandische
gedenkteekenen. Het museum bevat hoogst merkwaardige zaken, waaronder een Venus van
zeldzame schoonheid, een prachtigen bronzen buste van Medusa en voortreffelijk geslagen
medailles. Toch houd ik het er voor, dat men hier niet zonder goeden uitslag opgravingen
zou kunnen ondernemen. Maar nog veel wenschelijker zou het zijn, indien deze nakomelingen
dier Grieken, die onder hunne gasten en medeburgers mannen telden als Eschylus, Pindarus,
Plato, Timoleon, Archimedes, uit hunne vernedering opstonden en hunne eertijds zoo
beroemde stad een gelukkige toekomst verschaften. Dat gedeelte van Syracuse, hetwelk
op het schiereiland stond, droeg den naam van Acradina. Al wat er van deze verdwenen
wijk is overgebleven, is een zuil van het Forum. Eenige kloosters en kerken van zeer
gewone bouwkunst hebben de paleizen en tempels vervangen; en steken hunne naakte gevels
te midden der rotsachtige vlakte op. Op dit verlaten plateau trekt niets de aandacht:
in de aarde zelve moet men de merkwaardigheden van Acradina zoeken. Naast de kerk
van San Giovanni, door twee zwaar gebaarde monniken bewaakt, ligt de ingang der katakomben
van Syracuse. Deze grafgangen, die nooit geheel zijn onderzocht, zijn veel regelmatiger
aangelegd dan die van Rome, en strekken zich over een aanmerkelijker ruimte uit. Bij
het licht der flambouwen ziet men de onderaardsche gangen zich, als de galerijen eener
indiaansche pagode, in alle richtingen verlengen; onder de bovenste verdieping der
katakomben heeft men een tweede, voorts een derde, en eindelijk nog een vierde. Niets
is in staat een grootscher denkbeeld te geven van wat de volkrijke stad Syracuse eertijds
geweest is, dan de eindelooze straten dezer necropolis, waarin millioenen lijken zijn
weggelegd. Aan weêrszijden der gangen heeft men de graven aangebracht, waar de leden
van hetzelfde gezin werden bijgezet: de echtgenoot niet ver van de vrouw, en de kinderen
onder de moeder. Grove fresco’s, bas-reliefs van luttel artistieke waarde, monogrammen
en grieksche opschriften uit het christelijk tijdperk, versieren de graven, maar de
meeste geraamten zijn tot stof vergaan, en sedert lang zijn de kostbare voorwerpen,
die in de galerijen aanwezig waren, verdwenen. Van afstand tot afstand, leiden de
hoogste galerijen naar gewelfsgewijs uitgehouwen zalen, die door een cirkelvormige
opening in de kruin met de buitenlucht gemeenschap hebben. Wanneer de zon hare stralen
door deze soort van vensters schiet en over den door zware schaduwen omringden grond
laat wemelen, stijgt de vocht als rook naar de opening op, alsof de rots door deze
stralen in brand was gestoken.
</p>
<p>Ik was koud toen ik deze sombere necropolis verliet, en met vreugde koesterde ik mij
op nieuw in den gloed der zonne van het Zuiden, en hernam ik mijne wandeling over
de witachtige rotsen, waartusschen hier en daar eenige schrale olijfboomen wassen.
Op sommige plekken was de grond, even als in een woestijn, slechts met schaarsch struikgewas
bedekt. Eensklaps, aan den anderen rotswand, ontwaar ik eene deur in een rotsspleet;
de gids opent die, en ik daal in een afgrond langs een slingerpad neder en bevind
mij in een soort van toovertuin, rijk aan groen en schaduw; het is de <i lang="it">Latomia de’ Greci</i> of de <i lang="it">Intagliatella</i>. Oranje-, citroen-, japansche mispel- en perzikenboomen, in de open lucht groeiende
en naar het licht des hemels opstijgende, verheffen zich tot op de reusachtige hoogte
van vijftien en twintig ellen; massieve heesters omringen de boomstronken; guirlanden
van slingerplanten vermengen zich met de twijgen; bloemen en vruchten bestrooien de
lanen, en tallooze vogels kwinkeleeren in het gebladerte. Boven dit elyseum van geurend
en bloeiend geboomte rijzen de spitse rotsen der steengroeven op; eenigen zijn nog
naakt en wit als in de dagen toen zij door de instrumenten der atheensche slaven bewerkt
werden; anderen zijn van boven tot beneden met klimop begroeid, of heinde en <span class="pageNum" id="xd31e624">[<a href="#xd31e624">148</a>]</span>verre langs hare hellingen met dicht heestergewas overdekt. Overigens ontbreekt alle
symmetrie en regelmatigheid op deze rotswanden, waardoor de tuin omsloten is. Hier
verheft zich geheel op zich zelve een kalkachtige rots, als een groote toren te midden
van het groen; een weinig verder ontwaart men boven haar hoofd een over den afgrond
geworpen brug tusschen twee gelijkstandig loopende steilten; elders vormen geweldig
groote van de zijden der rotsen afgetuimelde brokken zoo vele heuveltjes, van waar
men op zijn gemak het verwonderlijke schouwspel geniet, door den bochtigen en groenenden
afgrond aangeboden.
</p>
<p>Het theater is, even als een groot altaar en amphitheater, een der schoonste overblijfsels
der grieksche oudheid. Het overtrof in uitgebreidheid al de andere schouwburgen van
Sicilië en kon meer dan vier-en-twintig duizend toeschouwers bevatten. Twee derden
der opgaande banken zijn nog in bijna volmaakten staat, en de scherpe blik van een
archeoloog kan er zelfs opschriften ter eere van Jupiter en de koningen op ontcijferen.
Van hunne steenen zetels konden de burgers van Syracuse met een oogopslag het tooneel
overzien, waar de grootste feiten hunner geschiedenis waren voorgevallen. Zij zagen
te <span class="corr" id="xd31e628" title="Bron: geijk">gelijk</span> de muren en tempels van Ortygia, gedekt door het schitterende en beschuttende schild
van Minerva, de boorden van den Anapus, waar hunne vaderen zulke vreeselijke gevechten
tegen de Atheniënsers hadden gestreden, het in de verte gelegen voorgebergte van Plemmyrium,
en den ingang der haven, waar achtereenvolgens zulke schitterende overwinningen waren
behaald geworden; en daar beneden naar het westen, aan den voet der bergen, die passen,
waar eenige dagen vóór de groote ramp, de op de vlucht gejaagde legers van Demosthenes
en Niciás waren doorgetrokken. Onder het toejuichen der roemrijke daden hunner door
de tooneelspelers voorgestelde helden, konden de verzamelde inwoners van Syracuse
in het ronde, als in de lijst van een geweldig groote schilderij, de plaatsen zelven
aanschouwen waar al deze heldendaden volvoerd waren, en nog verder de blauwe golven
der Ionische zee, eens door de vaartuigen hunner korinthische voorvaderen doorkliefd.
Boven dezen schouwburg, waar eertijds duizende toeschouwers elkander verdrongen, staat
in deze dagen een molen, welks water met dunne stralen langs de banken nedersijpelt
en eenige waterplanten tusschen de losgelaten voegen der steenen onderhoudt.
</p>
<p>Terstond voorbij den molen heeft men een grafweg, die naar het bergplat van Epipolis,
ten westen van Neapolis, en andere gedeelten van Syracuse geleidt. In dezen hollen
weg zou men wanen midden in het Griekenland van eertijds, en wel vijf-en-twintig eeuwen
terug verplaatst te zijn. Aan weêrszijden van den weg staan de graven, die gereed
schijnen de lijken te ontvangen; de rots die den bodem van den weg vormt, is nog met
diepe voren doorgroefd, door de wagens der grieksche helden er in gegraven. Volgens
de overlevering heeft eertijds Timoleon, de Washington der oudheid, dezen weg ingeslagen,
toen hij zich van zijn landhuis naar het theater begaf om het woord tot het volk te
richten. In dezen nauwen weg, waar alles aan het verleden herinnert, was het mij soms
of ik den krachtigen grijsaard op de schouderen van het volk zag ronddragen.
</p>
<p>Op het groote bergplat van Epipolis, dat zich op verscheidene ellen afstands tusschen
de golf van Agosta en de vallei van Anapus uitstrekt, is geen enkele steen meer aanwezig,
geen enkel stuk puin der pilaren en tempels die het Syracuse van oudtijds uitmaakten:
alles is verdwenen, alsof de wind tot zelfs het stof der stad had weggevaagd. Alleen
het ruischen van het water, dat nu eens boven, dan weder onder den grond voortmurmelt,
roept voor een oogenblik diegenen voor de herinnering op, die tijdens de stichting
van Syracuse de waterleiding hebben gebouwd. Na een wandeling van een paar uren bereikt
men het hoogste punt van het bergplat, door de grieksche forteres van Euryalus, de
best onderhoudene die nog bestaat, gekroond. Dit verdedigingswerk, welks bouw door
den grooten Archimedes bestuurd werd, bestaat uit twee hooge door een gracht ter diepte
van acht ellen gescheiden muren, waarin overdekte wegen zijn uitgespaard, in welke
zich de krijgsknechten verscholen om zich op de belegeraars te werpen. De tweede muur,
die het hoogst is, is met vier pyramiden gekroond, waartusschen de werp-machines geplaatst
waren, even als in de nieuwere wallen de kanonnen in de daarvoor bestemde openingen.
Van deze pyramiden, waar de hagedis zich in de zon ligt te koesteren, en die eertijds
door het bloed van zoovele dapperen waren roodgekleurd, geniet men een betooverend
uitzicht, dat op Sicilië zijn wedergade niet heeft.
</p>
<p>Den volgenden dag, bij mijn bezoek aan het fort Euryalus, ging ik in de vlakte van
den Anapus geen door de Grieken en Romeinen vernield monument bezichtigen, maar een
werk der natuur, dat nog even bekoorlijk is als het ten tijde van Moschus en Theocritus
was. Het is de bron van Cyana, de azuren, zooals de zachte grieksche naam aanduidt.
Om er te komen, moet men eerst het moerassige water van den Anapus overvaren; maar
aan den voet van een dadelboom, die over de plek waar deze wateren ineenvloeien zijne
takken uitspreidt, dringt de boot tot in de zuivere kom der bron door. Aan den voet
van het terras, waarop nog heden twee geknotte kolommen van den tempel van den Olympischen
Jupiter zichtbaar zijn, doorkronkelt zij de vlakte.
</p>
<p>Allerhande vlottende zilverachtige planten vertragen den voortgang der boot; groote
massa’s van egyptischen papyrus, die men destijds voor de eenige van geheel Sicilië
hield, rijzen ter hoogte van vier en vijf ellen op, en buigen zich bevallig over de
beek, terwijl zij hare gepluimde vezels op de fijnste zijde gelijkende, zachtkens
heen en weder wiegelen.
</p>
<p>Aan de boorden der bron van Cyana nam ik afscheid van Syracuse en het grieksche landschap,
waardoor de stad is omringd, van den voet des Etna’s, die zich als een boog over mijn
hoofd spande, en van Sicilië zelf. Het was mij niet gegeven, zooals ik gehoopt had,
de prachtige zuilen van Girgenti, de kaap van den berg Eryx, de rotsachtige bergpassen
van Catalafimi en den tempel van Segeste te zien.
</p>
</div>
</div>
</div>
<div class="footnotes">
<hr class="fnsep">
<div class="footnote-body">
<div class="fndiv" id="xd31e220" lang="nl">
<p class="footnote" lang="nl"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd31e220src">1</a></span> Europa is de roem van het heelal,—Italië is de tuin van Europa,—Sicilië bevat Italië
in zich,—en van al hare vergezichten is dit het schoonste. <a class="fnarrow" href="#xd31e220src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p>
</div>
<div class="fndiv" id="xd31e473" lang="nl">
<p class="footnote" lang="nl"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd31e473src">2</a></span> Vreemdeling, wees niet bang voor het dak van den wolf. Gij zult er zonder enig gevaar
gemak en goed onthaal vinden. <a class="fnarrow" href="#xd31e473src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="back">
<div class="transcriberNote">
<h2 class="main">Colofon</h2>
<h3 class="main">Beschikbaarheid</h3>
<p class="first">Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen
van welke soort dan ook. U mag het kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden
van de Project Gutenberg Licentie in dit eBoek of on-line op <a class="seclink xd31e39" title="Externe link" href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
</p>
<p>Dit eBoek is geproduceerd door het on-line gedistribueerd correctieteam op <a class="seclink xd31e39" title="Externe link" href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
</p>
<h3 class="main">Metadata</h3>
<table class="colophonMetadata" summary="Metadata">
<tr>
<td><b>Titel:</b></td>
<td>Een uitstapje naar Sicilië</td>
<td></td>
</tr>
<tr>
<td><b>Auteur:</b></td>
<td>Anoniem</td>
<td></td>
</tr>
<tr>
<td><b>Aanmaakdatum bestand:</b></td>
<td>2022-10-24 19:34:25 UTC</td>
<td></td>
</tr>
<tr>
<td><b>Taal:</b></td>
<td>Nederlands (Spelling De Vries-Te Winkel)</td>
<td></td>
</tr>
<tr>
<td><b>Oorspronkelijke uitgiftedatum:</b></td>
<td>1868</td>
<td></td>
</tr>
</table>
<h3 class="main">Codering</h3>
<p class="first">Dit boek is weergegeven in oorspronkelijke schrijfwijze. Afgebroken woorden aan het
einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel
zijn verbeterd. Deze verbeteringen zijn aangegeven in de colofon aan het einde van
dit boek.</p>
<h3 class="main">Documentgeschiedenis</h3>
<ul>
<li>2022-10-22 Begonnen.
</li>
</ul>
<h3 class="main">Verbeteringen</h3>
<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p>
<table class="correctionTable" summary="Overzicht van verbeteringen aangebracht in de tekst.">
<tr>
<th>Bladzijde</th>
<th>Bron</th>
<th>Verbetering</th>
<th>Bewerkingsafstand</th>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e110">25</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">.</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">,</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e119">26</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">licht</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">ligt</td>
<td class="bottom">2</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e129">26</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">industreelen</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">industrieelen</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e136">26</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">vreeseker</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">vreeselijker</td>
<td class="bottom">3</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e160">27</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">overbfijfselen</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">overblijfselen</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e169">28</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">allerharmonieusste</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">allerharmonieuste</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e190">30</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">benediktijnerklooster</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">benedictijnerklooster</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e193">30</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">mozaieken</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">mozaïeken</td>
<td class="bottom">1 / 0</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e196">30</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">tweehonderd zestien</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">tweehonderdzestien</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e199">30</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">kunstenaaars</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">kunstenaars</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e281">34</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">tijtuigen</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">rijtuigen</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e301">35</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">verschillenne</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">verschillende</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e328">38</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">opoplosbaar</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">onoplosbaar</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e380">129</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">IV</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">III</td>
<td class="bottom">2</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e387">129</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">
[<i>Niet in bron</i>]
</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">-</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e407">131</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">Monpileri</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">Monpilieri</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e435">134</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">teruchtocht</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">terugtocht</td>
<td class="bottom">2</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e496">138</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">
[<i>Niet in bron</i>]
</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">.</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e519">139</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">genomen</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">gekomen</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e532">140</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">V</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">IV</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e538">140</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">Ostygia</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">Ortygia</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e552">142</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">Carcerce</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">Carcere</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e566">142</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">henenwentelt</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">henen wentelt</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e628">148</a></td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">geijk</td>
<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">gelijk</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
</table>
</div>
</div>
<div>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 69221 ***</div>
</body>
</html>
|
