diff options
Diffstat (limited to 'old/69013-0.txt')
| -rw-r--r-- | old/69013-0.txt | 28426 |
1 files changed, 0 insertions, 28426 deletions
diff --git a/old/69013-0.txt b/old/69013-0.txt deleted file mode 100644 index 06dd3b2..0000000 --- a/old/69013-0.txt +++ /dev/null @@ -1,28426 +0,0 @@ -The Project Gutenberg eBook of De afstamming van den mensch en de -seksueele teeltkeus (deel 1 van 2), by Charles Darwin - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and -most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms -of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you -will have to check the laws of the country where you are located before -using this eBook. - -Title: De afstamming van den mensch en de seksueele teeltkeus (deel 1 - van 2) - -Author: Charles Darwin - -Translator: H. Hartogh Heijs van Zouteveen - -Release Date: September 19, 2022 [eBook #69013] - -Language: Dutch - -Produced by: Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading - Team at https://www.pgdp.net/ for Project Gutenberg - -*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK DE AFSTAMMING VAN DEN MENSCH -EN DE SEKSUEELE TEELTKEUS (DEEL 1 VAN 2) *** - - - - - - DE AFSTAMMING - VAN - DEN MENSCH - DE SEKSUEELE TEELTKEUS, - - - DOOR - CHARLES DARWIN. - - Naar de tweede herziene en veel vermeerderde Engelsche uitgave, - (13de duizend), omgewerkt en van aanteekeningen voorzien, - - DOOR - Dr. H. HARTOGH HEYS VAN ZOUTEVEEN. - - - EERSTE DEEL. - - Arnhem-Nijmegen—Gebr. E. & M. COHEN. - - - - - - - - -INHOUD. - -Darwin’s Biologische Meesterwerken. - -III. De Afstamming van den Mensch en de Seksueele Teeltkeus. - - -EERSTE DEEL. - -VOORWOORD BIJ DEN VIERDEN NEDERLANDSCHEN DRUK -door Dr. H. H. H. van Zouteveen blz. 1. - -VOORREDE VAN DE 2DE ENGELSCHE UITGAAF 5. - -INLEIDING 7. - - -EERSTE GEDEELTE. - -De Afstamming van den Mensch. - - -EERSTE HOOFDSTUK. - -DE BEWIJZEN VAN ’S MENSCHEN AFSTAMMING VAN DEZEN OF GENEN LAGEREN VORM. - - Aard der bewijzen, die betrekking hebben op ’s menschen oorsprong. - —Gelijkvormigheid van maaksel bij den mensch en de lagere - diersoorten.—Verschillende punten van overeenstemming.— - Ontwikkeling.—Rudimentaire organen, spieren, zintuigen, haar, - geslachtsdeelen, enz.—Het gewicht van deze drie groote klassen - van feiten voor het vraagstuk van den oorsprong van - den mensch blz. 11. - -AANTEEKENINGEN 33. - - -TWEEDE HOOFDSTUK. - -OVER DE WIJZE, WAAROP DE MENSCH ZICH UIT DEZEN OF GENEN LAGEREN VORM -HEEFT ONTWIKKELD. - - Variabiliteit van lichaam en geest bij den mensch.—Erfelijkheid. - —Oorzaken van variabiliteit.—De wetten der variabiliteit zijn bij - den mensch de zelfde als bij de lagere dieren.—Rechtstreeksche - invloed der levensvoorwaarden.—Gevolgen van het vermeerderd - gebruik en van het niet-gebruiken van deelen.—Stilstand in de - ontwikkeling.—Atavisme.—Variaties ten gevolge van correlatie.— - Toeneming der bevolking.—Hinderpalen daartegen.—Natuurlijke - teeltkeus.—De mensch is van alle dieren dat, hetwelk de grootste - geographische verspreiding heeft.—Belangrijkheid van zijn - lichamelijk maaksel—De oorzaken die hem hebben gebracht tot den - opgerichten gang—Veranderingen in zijn maaksel die daarvan het - gevolg zijn.—Afneming in grootte der hoektanden.—Vermeerdering - der lichaamsgrootte en veranderde vorm van den schedel.— - Naaktheid—Ontbreken van den staart.—Weerlooze toestand van - den mensch blz. 52. - -AANTEEKENINGEN 99. - - -DERDE HOOFDSTUK. - -VERGELIJKING TUSSCHEN DE GEESTVERMOGENS VAN DEN MENSCH EN DIE DER -LAGERE DIEREN. - - Het verschil in geestvermogens tusschen den hoogsten aap en den - minst ontwikkelden wilde is verbazend groot—Sommige instinkten zijn - aan beiden gemeen.—Gemoedsaandoeningen.—Nieuwsgierigheid.—Zucht tot - navolging.—Oplettendheid.—Geheugen.—Verbeeldingskracht.—Rede.— - Trapsgewijze ontwikkeling.—Werktuigen en wapenen door dieren - gebruikt—Vermogen om afgetrokken denkbeelden te vormen, - zelfbewustzijn.—Spraak.—Schoonheidsgevoel.—Geloof in God, in de - werkzaamheid van geesten, bijgeloof blz. 111. - -AANTEEKENINGEN 149. - -OVER DEN OORSPRONG DER SPRAAK EN TAAL, -door Dr. H. H. H. van Zouteveen 164. - - -VIERDE HOOFDSTUK. - -VERGELIJKING TUSSCHEN DE GEESTVERMOGENS VAN DEN MENSCH EN DIE DER -LAGERE DIEREN.—VERVOLG. - - Zedelijk gevoel.—Fundamenteele stelling.—De eigenschappen van - gezellig levende of sociale dieren.—Oorsprong van het gezellige - leven.—Strijd tusschen tegenovergestelde instinkten.—De mensch is - een sociaal dier.—De meer duurzame sociale instinkten overwinnen - andere minder duurzame instinkten.—De sociale instinkten alleen - worden door wilden gewaardeerd.—De deugden jegens zich zelven - worden op een hooger trap van ontwikkeling verkregen.—De - belangrijkheid van het oordeel van de leden van ééne en de zelfde - maatschappij over het gedrag.—Erfelijkheid van zedelijke - neigingen.—Besluit, waartoe de in de beide laatste hoofdstukken - vermelde feiten leiden blz. 180. - -AANTEEKENINGEN 215. - -WALLACE OVER DE HOOGSTE GEESTVERMOGENS VAN DEN MENSCH, -door Dr. H. H. H. van Zouteveen 226. - - -VIJFDE HOOFDSTUK. - -OVER DE ONTWIKKELING DER VERSTANDELIJKE EN ZEDELIJKE VERMOGENS -GEDURENDE DE VOORHISTORISCHE EN BESCHAAFDE TIJDEN. - - De volmaking der verstandelijke vermogens door natuurlijke - teeltkeus.—Belangrijkheid van de nabootsing.—Sociale en zedelijke - vermogens.—Hun ontwikkeling binnen de grenzen van een zelfden - stam.—De natuurlijke teeltkeus oefent ook op beschaafde volken - invloed uit—Bewijzen dat de beschaafde volken eens in wilden staat - verkeerden blz. 237. - -AANTEEKENINGEN 260. - - -ZESDE HOOFDSTUK. - -OVER DE VERWANTSCHAPPEN EN DEN STAMBOOM VAN DEN MENSCH. - - Plaats van den mensch in het dierenrijk—Het natuurlijke stelsel - berust op de afstamming.—Adaptieve kenmerken hebben geringe - waarde—Verschillende kleine punten van overeenkomst tusschen den - mensch en de apen—Rang van den mensch in het natuurlijke - stelsel.—Plaats van ontstaan en oudheid van den mensch.—Afwezigheid - van fossiele verbindingsleden—Lagere trappen in den stamboom van - den mensch, afgeleid, ten eerste uit zijn verwantschap, ten tweede - uit het maaksel van zijn lichaam—Voormalige tweeslachtigheid - (hermaphroditisme) der Gewervelde Dieren.—Besluit blz. 264. - -AANTEEKENINGEN 289. - - -BIJLAGE, BEHOORENDE BIJ HET ZESDE HOOFDSTUK. - -STELLINGEN BETREFFENDE DE ONTWIKKELINGS-HYPOTHESE EN DE AFSTAMMING VAN -HET MENSCHELIJK GESLACHT, door Dr. P. Harting, in leven Hoogleeraar te -Utrecht blz. 323. - - -ZEVENDE HOOFDSTUK. - -OVER DE MENSCHENRASSEN. - - De aard en waarde van soortkenmerken.—Toepassing op de - menschenrassen.—Bewijsgronden voor en tegen het rangschikken der - zoogenaamde menschenrassen als afzonderlijke soorten.—Onder-soorten - (Sub-species).—Monogenisten en polygenisten.—Convergentie van - kenmerken.—Talrijke punten van overeenkomst in lichaam en geest - tusschen de meest verschillende menschenrassen.—De toestand van den - mensch toen hij zich het eerst over de aarde verspreidde.—Elk ras - stamt niet af van een enkel paar.—Het uit sterven van rassen.—Het - ontstaan van rassen.—De uitwerkselen van kruising.—Geringe invloed - van de directe werking der levensvoorwaarden.—Ook de natuurlijke - teeltkeus heeft daarop weinig of geen invloed.—De seksueele - teeltkeus blz. 329. - -AANTEEKENINGEN 370. - -VERHANDELING OVER DE PUNTEN VAN OVEREENKOMST EN VAN VERSCHIL IN HET -MAAKSEL EN DE ONTWIKKELING DER HERSENEN BIJ DEN MENSCH EN DE APEN, door -Professor Huxley, F. R. S. 389. - -AANTEEKENING 399. - -HET OORSPRONKELIJK VADERLAND VAN DEN MENSCH EN DE OUDSTE -VOLKSVERHUIZINGEN IN HET PALAEOLITHISCHE TIJDVAK, door Dr. H. H. H. van -Zouteveen 400. - -AANTEEKENINGEN 430. - - -TWEEDE GEDEELTE. - -De Seksueele Teeltkeus. - - -ACHTSTE HOOFDSTUK. - -GRONDBEGINSELEN DER SEKSUEELE TEELTKEUS. - - Secundaire seksueele kenmerken.—De seksueele teeltkeus.—Overmaat - van mannetjes.—Veelwijverij.—Het mannetje alleen wordt gewoonlijk - door de seksueele teeltkeus veranderd.—Begeerlijkheid van het - mannetje.—Variabiliteit van het mannetje.—Keus door het wijfje - uitgeoefend.—Vergelijking tusschen de seksueele en de natuurlijke - teeltkeus.—Overerving op overeenkomstigen leeftijd, in - overeenkomstige jaargetijden en haar beperking door de - sekse.—Betrekking tusschen de verschillende vormen van - erfelijkheid.—Oorzaken waarom de eene sekse en de jongen door de - seksueele teeltkeus niet worden gewijzigd.—Bijvoegsel over de - verhouding tusschen het aantal mannetjes en wijfjes in het geheele - dierenrijk.—Over de beperking van het aantal individu’s van elke - sekse door natuurlijke teeltkeus blz. 434. - -AANTEEKENINGEN 501. - - -NEGENDE HOOFDSTUK. - -SECUNDAIRE SEKSUEELE KENMERKEN BIJ DE LAGERE KLASSEN VAN HET -DIERENRIJK. - - Deze kenmerken ontbreken bij de laagste klassen.—Schitterende - kleuren.—Weekdieren (Mollusca).—Ringwormen (Annelida).—Schaaldieren - (Crustacea); de secundaire seksueele kenmerken bij deze zeer - ontwikkeld; dimorphisme; kleur; de kenmerken niet verkregen dan op - volwassen leeftijd.—Spinnen (Arachnoïdea); haar seksueele kleuren; - sjirpen der mannetjes.—Duizendpooten (Myriapoda) blz. 511. - -AANTEEKENINGEN 528. - - -TIENDE HOOFDSTUK. - -SECUNDAIRE SEKSUEELE KENMERKEN BIJ DE INSEKTEN. - - Verschillende organen van de mannetjes om de wijfjes te grijpen.— - Verschillen tusschen de seksen, waarvan de beteekenis niet - wordt begrepen.—Verschil in grootte tusschen de seksen.— - Springstaarten (Thysanura).—Tweelingen (Diptera).—Halfvleugeligen - (Hemiptera).—Gelijkvleugeligen (Homoptera); alleen de mannetjes - bezitten het vermogen muzikale geluiden voort te brengen.— - Rechtvleugeligen (Orthoptera); de muziekwerktuigen der mannetjes - van zeer verschillend maaksel; strijdlustigheid; kleuren.— - Netvleugeligen (Neuroptera); seksueele kleurverschillen.— - Vliesvleugeligen (Hymenoptera); strijdlustigheid en kleuren. - —Schildvleugeligen (Celeoptera); kleuren; sommige bezitten groote - horens, die blijkbaar tot versiering strekken; gevechten; - sjirporganen gewoonlijk aan beide seksen gemeen blz. 531. - -AANTEEKENINGEN 570. - - -ELFDE HOOFDSTUK. - -SECUNDAIRE SEKSUEELE KENMERKEN BIJ DE INSEKTEN, VERVOLG.—ORDE DER -SCHUBVLEUGELIGEN (Lepidoptera). - - Vrijage bij de Dagvlinders.—Gevechten.—Tikkend geluid.—Kleuren aan - beide seksen gemeen of het schitterendst bij de mannetjes.— - Voorbeelden.—Zij zijn niet het gevolg van de rechtstreeksche - werking der levensvoorwaarden.—Kleuren die tot bescherming - geschikt zijn gemaakt.—Kleuren der Nachtvlinders.—Pronkerij.— - Waarnemingsvermogen der Schubvleugeligen.—Veranderlijkheid.— - Oorzaken van het verschil in kleur tusschen mannetjes en wijfjes. - —Nabootsing, vrouwelijke Dagvlinders die fraaier gekleurd zijn - dan de mannetjes.—Schitterende kleuren van rupsen.—Overzicht en - slotopmerkingen betreffende de secundaire seksueele kenmerken der - Insekten.—Vergelijking tusschen Vogels en Insekten blz. 575. - -AANTEEKENINGEN 607. - - -SUPPLEMENTAIRE AANTEEKENING OP HOOFDSTUK XI. - -DE SEKSUEELE KLEUREN DER VLINDERS, door C. Darwin (vertaald uit Nature, -vol. XXI, 1880, blz. 237) blz. 612. - -AANTEEKENINGEN 614. - - - - - - - - - - -DARWINS BIOLOGISCHE MEESTERWERKEN. - -III. DE AFSTAMMING VAN DEN MENSCH EN DE SEKSUEELE TEELTKEUS. - - -VOORWOORD BIJ DEN VIERDEN NEDERLANDSCHEN DRUK -DOOR Dr. H. HARTOGH HEYS VAN ZOUTEVEEN. - - -Charles Darwin zegt in zijn autobiographie (voorkomende in het in 1888 -verschenen werk van zijn zoon Francis Darwin „The Life and Letters of -Charles Darwin”) omtrent zijn werk over de afstamming van den mensch -het volgende: - -„Mijn „Descent of Man” (Afstamming van den Mensch) verscheen in 1871. -Zoodra ik, in het jaar 1837 of 1838, overtuigd was geworden, dat de -soorten veranderlijke voortbrengselen der natuur zijn, kon ik mij niet -losmaken van het geloof, dat ook de mensch aan de zelfde wet -onderworpen moest zijn. Ik verzamelde daarom aanteekeningen over dat -onderwerp voor mijn eigen genoegen, en het duurde lang, eer ik het -voornemen opvatte ze uit te geven. Ofschoon in de „Origin of Species” -(Ontstaan der Soorten) nergens over de afstamming van een enkele -bepaalde soort wordt gesproken, achtte ik het toch het best, opdat geen -man van eer mij zou kunnen beschuldigen, dat ik mijn gevoelen verzweeg, -daarin te vermelden, dat door dit werk „licht zou worden geworpen op -den oorsprong van den mensch en zijn geschiedenis.” [1] Het zou -nutteloos en schadelijk voor het succes van het boek zijn geweest, zoo -ik, zonder eenige bewijzen te geven, met mijn overtuiging omtrent zijn -oorsprong had gepronkt. - -„Toen ik echter bevond, dat vele natuuronderzoekers de leer van de -ontwikkeling der soorten volkomen aannamen, scheen het mij raadzaam al -de aanteekeningen, die ik bezat, uit te werken en een bijzondere -verhandeling omtrent den oorsprong van den mensch uit te geven. Ik was -des te meer belust zulks te doen, omdat het mij gelegenheid gaf tot -uitvoerige bespreking van de seksueele teeltkeus—een onderwerp, waarin -ik altijd zeer veel belang had gesteld. Dit onderwerp, en dat van het -varieeren der huisdieren en cultuurplanten [2], benevens de oorzaken en -wetten van het varieeren, de erfelijkheid en het kruisen der planten -met elkander, zijn de eenige onderwerpen, waarover ik in staat ben -geweest zoo uitvoerig te schrijven, dat ik alle bouwstoffen gebruikte, -die ik er over had verzameld. [3] Het schrijven van de „Descent of Man” -hield mij drie jaar bezig, maar gelijk gewoonlijk ging een gedeelte van -dien tijd verloren door mijn slechte gezondheid, en een ander gedeelte -daarvan werd verbruikt door het voor de pers gereed maken van nieuwe -uitgaven van vroegere werken en andere kleinere verhandelingen. Een -tweede en veel vermeerderde uitgaaf van de „Descent” verscheen in -1874.” - -In het tweede deel van de „Life and Letters of Charles Darwin”, waarin -één hoofdstuk geheel en twee hoofdstukken gedeeltelijk aan de „Descent -of Man” zijn gewijd, deelt Francis Darwin o.a. nog mede, dat in -Februari 1867, toen het handschrift van het boek over „The Variation of -Animals and Plants under Domestication” (Het Varieeren der Huisdieren -en Cultuurplanten) naar den drukker was gezonden, zijn vader een -„Hoofdstuk over den Mensch” begon te schrijven, maar spoedig bevond, -dat het onder zijn handen zoo aangroeide, dat hij besloot het -afzonderlijk uit te geven als een „zeer klein boekje.” Die arbeid werd -echter afgebroken door de noodzakelijkheid om de proeven van de -„Variation of Animals and Plants” te verbeteren en door eenige -botanische onderzoekingen, en niet vóór het volgende jaar kon hij hem -weder opvatten en zich geheel daaraan wijden. - -Uit het bovenstaande volgt de nauwe samenhang van de „Afstamming van -den Mensch” met het „Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, -waarvan het oorspronkelijk slechts een hoofdstuk zou zijn. Evenzoo -hangt het „Varieeren der Huisdieren enz.” weder ten nauwste zamen met -het „Ontstaan der Soorten”, welke het uitbreidt en met nadere bewijzen -versterkt. Zoo vormen deze drie werken een ondeelbaar geheel. De -seksueele teeltkeus, in de beide eerstverschenen werken slechts ter -loops vermeld, wordt in dit derde uitvoerig behandeld. - -Ik had, toen de derde druk van mijn Nederlandsche bewerking van de -„Afstamming van den Mensch” verscheen, mij niet durven vleien, dat ze -reeds in 1889 geheel uitverkocht en een vierde druk noodzakelijk zou -zijn. Ik onderstel, dat bijna ieder, die dezen vierden druk leest, -eerst de drie eerste deelen dezer serie, bevattende het Ontstaan der -Soorten, het Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten en eenige -kleinere biologische geschriften zal hebben gelezen, hetgeen hem het -recht begrip van het onderhavige werk veel gemakkelijker zal maken. -Voor hen die deze drie eerste deelen niet hebben gelezen, zullen -enkelen der aanteekeningen, welke ik achter de hoofdstukken van dit -werk heb bijgevoegd, waarschijnlijk veel verduidelijken. Die -aanteekeningen zijn grootendeels de zelfde als in den vorigen druk; -zeer enkele zijn naar het „Ontstaan der Soorten” en het „Varieeren der -Huisdieren en Cultuurplanten” overgebracht, een paar der minst -beduidende geschrapt, een paar andere verplaatst en bijgewerkt en -enkele nieuwe bijgevoegd. Al te uitvoerig kon dit echter niet -geschieden, om het boek niet al te lijvig te doen worden. - -De van Darwin’s meening gedeeltelijk afwijkende gevoelens omtrent den -oorsprong der hoogste geestvermogens, welke Wallace in zijn -„Darwinism”, 1889, heeft publiek gemaakt, mochten hier wegens de groote -beteekenis die Wallace voor het Darwinisme heeft en wegens de -belangrijkheid van zijn boven aangehaald werk, waaraan wij in onze -aanteekeningen op „Het Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten” zoo -menige aanvulling en uitbreiding van Darwins leer en zoo menige -scherpzinnige opmerking hebben ontleend, hier niet worden doodgezwegen, -ofschoon wij in geenen deele met de door Wallace gegeven verklaring van -het ontstaan dier vermogens kunnen instemmen. - -Ook Wallace’s, van die van Darwin afwijkende, in het zelfde werk -uiteengezette meening omtrent de seksueele teeltkeus, en in verband -daarmede omtrent de beteekenis der kleur in de organische wereld in het -algemeen, vereischten een nadere uiteenzetting. - -Verder scheen het ons wenschelijk, een overzicht in dit werk in te -lasschen van Julius Lippert’s beschouwingen over den oorsprong der -spraak en taal. - -Een paar kleine geschriften van Darwin, die totdusver nog niet in het -Nederlandsch waren verschenen, zijn ter behoorlijker plaatse -ingelascht. - -Eindelijk heeft mijne verhandeling over het oorspronkelijk vaderland -van den mensch en de oudste volksverhuizingen eenige uitbreiding en -wijziging ondergaan, waardoor tevens gelegenheid ontstond over eenige -in nauw verband daarmede staande vraagstukken eenigszins uitvoeriger te -bespreken. - - - - - -VOORREDE VAN DE 2de ENGELSCHE UITGAAF. - - -Gedurende de achtereenvolgende herdrukken van de eerste, in 1871 -verschenen uitgaaf van dit werk, was ik in staat om onderscheidene -belangrijke verbeteringen aan te brengen; en thans, nu er meer tijd is -verloopen, heb ik mijn voordeel gedaan met de vuurproef, die het boek -had ondergaan en gebruik gemaakt van al de kritieken die mij gegrond -schenen te zijn. Ik ben ook aan een groot aantal correspondenten de -mededeeling verschuldigd van een verwonderlijk aantal nieuwe feiten en -opmerkingen. Deze zijn zoo talrijk geweest, dat ik alleen de meest -belangrijke heb kunnen gebruiken, en van deze, zoowel als van de -belangrijkste verbeteringen, zal ik een lijst hierachter laten volgen. -Eenige nieuwe houtsneden zijn in het werk opgenomen, en vier der oude -zijn vervangen door betere, naar het leven geteekend door den heer T. -W. Wood. Ik moet vooral de aandacht vestigen op eenige opmerkingen, die -ik aan de vriendelijkheid van Prof. Huxley verschuldigd ben (gegeven -als een Supplement op het einde van het Eerste Gedeelte) over den aard -der verschillen tusschen de hersenen van den mensch en die der hoogere -apen. Ik ben bijzonder blijde geweest, dat ik die opmerkingen kon -mededeelen, omdat over dat onderwerp op het vasteland in de -allerlaatste jaren onderscheidene verhandelingen zijn verschenen, en -dat de belangrijkheid daarvan in sommige gevallen door populaire -schrijvers erg is overdreven. - -Ik veroorloof mij bij deze gelegenheid op te merken, dat mijn critici -dikwijls verzekeren, dat ik alle veranderingen in het lichamelijk -maaksel en de geestvermogens uitsluitend daaraan toeschrijf, dat de -natuur bepaalde zoogenaamd spontane verscheidenheden voor de -voortplanting uitkiest; terwijl ik toch, zelfs in de eerste uitgaaf van -het „Ontstaan der Soorten”, duidelijk uitsprak, dat men groot gewicht -moet hechten aan de overgeërfde gevolgen van gebruik en onbruik, zoowel -ten opzichte van het lichaam als van den geest. Ik schreef ook een -zekere hoeveelheid wijzigingen toe aan de rechtstreeksche en -voortdurende werking van gewijzigde levensvoorwaarden. Ook moeten wij -eenigen invloed toeschrijven aan nu en dan voorkomende atavismen, en -moeten ook datgene niet vergeten, wat ik correlatie van groei heb -genoemd, waarmede ik bedoelde, dat verschillende deelen van het -organisme op de eene of andere onbekende wijze zoodanig met elkander in -verband staan, dat als één daarvan verandert, ook de anderen het doen; -en indien veranderingen in het eene door natuurlijke teeltkeus worden -opgehoopt (en dus grooter gemaakt), ook andere deelen wijzigingen -zullen ondergaan. Ook is door verscheidene critici gezegd, dat ik, -bevonden hebbende dat vele bijzonderheden in het maaksel van den mensch -niet door natuurlijke teeltkeus konden worden verklaard, de seksueele -teeltkeus had uitgevonden; ik gaf echter een vrij duidelijke schets van -dit beginsel in de eerste uitgaaf van het „Ontstaan der Soorten”, en -verklaarde toen reeds, dat het op den mensch kon worden toegepast. Dit -onderwerp (de seksueele teeltkeus) wordt in het onderhavige werk -uitvoerig behandeld, eenvoudig omdat mij daarin voor het eerst -gelegenheid daartoe werd gegeven. Ik ben getroffen geweest door de -gelijkenis van velen der halfgunstige critieken omtrent de seksueele -teeltkeus met die, welke in het eerst omtrent de natuurlijke teeltkeus -verschenen; zooals, dat zij wellicht eenige weinige bijzonderheden kon -verklaren, maar zeker niet in zoo uitgebreiden zin toepasselijk was, -als ik meende. Mijn overtuiging omtrent het vermogen der seksueele -teeltkeus blijft ongeschokt, doch het is waarschijnlijk, of nagenoeg -zeker, dat onderscheidenen mijner besluiten later onjuist zullen worden -bevonden; dit kan moeilijk anders, wanneer men een onderwerp voor de -eerste maal behandelt. Als de natuuronderzoekers gemeenzaam zijn -geworden met het denkbeeld van seksueele teeltkeus, zal deze, naar ik -vermeen, veel meer algemeen worden aangenomen; en zij heeft reeds een -volkomen gunstig onthaal gevonden bij verscheidene bevoegde -beoordeelaars. - - -Down, Beckenham, Kent, -September 1874. - - - - - - - - -DE AFSTAMMING VAN DEN MENSCH; -EN OVER -TEELTKEUS MET BETREKKING TOT DE SEKSE. - - -INLEIDING. - - -De aard van het volgende werk zal het beste worden begrepen door een -korte mededeeling der redenen, die mij aanleiding gaven het te -schrijven. Gedurende vele jaren verzamelde ik aanteekeningen over den -oorsprong of afstamming van den mensch, zonder eenig voornemen om iets -over dat onderwerp in het licht te geven, of liever met het stellige -voornemen om niets daarover in het licht te geven, daar ik meende, dat -ik daardoor het vooroordeel tegen mijn beschouwingen slechts zou doen -toenemen. Het scheen mij voldoende, in de eerste uitgaaf van mijn -„Ontstaan der Soorten” aan te stippen, dat door dit werk „licht zou -worden geworpen op den oorsprong van den mensch en zijn geschiedenis”, -en hierin ligt opgesloten, dat elk algemeen besluit omtrent de wijze, -waarop de organische wezens op aarde zijn verschenen, ook op den mensch -toepasselijk is. Op dit oogenblik echter verschijnt de zaak in een -geheel ander daglicht. Als een zoo beroemd natuuronderzoeker als Carl -Vogt niet schroomt om in zijn toespraak als President van het Nationale -Instituut van Genève (1869) te zeggen: „personne, en Europe au moins, -n’ose plus soutenir la création indépendante et de toutes pièces des -espèces”, dan is het duidelijk, dat ten minste een groot aantal -natuuronderzoekers moeten aannemen, dat de tegenwoordig levende soorten -de gewijzigde afstammelingen van andere soorten zijn; en dit is vooral -het geval met de jonge en opkomende natuuronderzoekers. Het grootste -gedeelte van hen nemen de werking der natuurlijke teeltkeus aan, schoon -sommigen beweren, of het met recht is, moet de toekomst beslissen, dat -ik de belangrijkheid er van veel te hoog heb geschat. Van de oudere en -geëerde hoofden in de natuurwetenschap zijn ongelukkig velen nog -tegenstanders van de ontwikkelingstheorie in welken vorm dan ook. - -Ten gevolge van de beschouwingen, die tegenwoordig door de meeste -natuuronderzoekers worden aangenomen, en die ten laatste, evenals in -elk ander geval, door andere menschen zullen worden gedeeld, ben ik er -toe gekomen om mijn aanteekeningen bijeen te brengen, om daardoor te -zien in hoeverre de algemeene besluiten, waartoe ik in mijn vorige -werken kwam, op den mensch toepasselijk waren. Dit scheen mij des te -wenschelijker, daar ik met opzet deze beschouwingen nog nooit op ééne -enkele soort, afzonderlijk genomen, had toegepast. Als wij onze -aandacht tot een bepaalden vorm beperken, zijn wij beroofd van de -gewichtige bewijsgronden, welke worden afgeleid uit den aard der -verwantschappen, die geheele groepen van organismen onderling -verbinden—hun geographische verspreiding, zoowel in vroegere tijdvakken -als tegenwoordig, en hun geologische opeenvolging. De homologe -structuur(1), embryologische ontwikkeling en rudimentaire organen(2) -van een soort, hetzij het de mensch of eenig ander dier zij, waarop -onze aandacht is gevestigd, blijven ter overweging over; maar deze -groote klassen van feiten leveren, dunkt mij, overvloedige en afdoende -bewijsgronden op ten gunste van het beginsel van trapsgewijze -ontwikkeling. De sterke steun, dien de andere bewijsgronden daaraan nog -geven, moet echter steeds in acht worden genomen. - -Het eenige doel van dit werk is om na te gaan, eerstens, of de mensch, -evenals elke andere diersoort, van dezen of genen vroeger bestaan -hebbenden vorm afstamt; ten tweede, de wijze, waarop hij zich heeft -ontwikkeld; ten derde de belangrijkheid van de verschillen tusschen de -zoogenaamde menschenrassen. Daar ik mij tot deze punten wil beperken, -zal het niet noodig zijn de verschilpunten tusschen de onderscheidene -rassen uitvoerig te beschrijven—een hoogst uitgebreid onderwerp, dat in -vele uitnemende werken grondig is besproken. De hooge oudheid van het -menschelijk geslacht is sedert korten tijd bewezen door de -onderzoekingen van een menigte uitstekende mannen, te beginnen met den -heer Boucher de Perthes(3); en dit is een onmisbare grondslag voor het -begrijpen van deszelfs oorsprong. Ik zal daarom dit feit voor bewezen -houden, en mijn lezers verwijzen naar de bewonderenswaardige -verhandelingen van Sir Charles Lyell(4), Sir John Lubbock en anderen. -Ik zal ook geen gelegenheid hebben om meer te doen dan te zinspelen op -de hoegrootheid van het verschil tusschen den mensch en de -anthropomorphe apen; want Prof. Huxley heeft volgens de meening van -zeer bevoegde rechters overtuigend aangetoond, dat de mensch in elk -afzonderlijk zichtbaar kenmerk minder verschilt van de hoogere apen, -dan deze van de lagere leden der zelfde orde van de Primaten. - -Dit werk bevat bijna geen enkel nieuw feit omtrent den mensch; maar -daar de besluiten, waartoe ik na een ruwe optelling kwam, mij -belangrijk voorkwamen, dacht ik, dat ook anderen er wellicht belang in -konden stellen. Men heeft dikwijls met het meeste zelfvertrouwen -verzekerd, dat de oorsprong van den mensch nimmer bekend kan worden; -maar onwetendheid leidt dikwijls meer tot zelfvertrouwen dan grondige -kennis; slechts zij die weinig weten, en geenszins zij die veel weten, -verzekeren zoo stellig, dat het eene of andere vraagstuk nimmer door de -wetenschap zal worden opgelost. Het besluit, dat de mensch gezamenlijk -met andere soorten van den eenen of anderen ouden, lageren en -uitgestorven vorm afstamt, is volstrekt niet nieuw. Lamarck kwam reeds -lang geleden tot dit besluit, dat onlangs door verscheidene beroemde -natuurkundigen en wijsgeeren is verdedigd; bij voorbeeld door Wallace, -Huxley, Lyell, Vogt, Lubbock, Büchner, Rolle enz. [4], en vooral door -Haeckel. Deze laatste natuuronderzoeker heeft, behalve zijn groot werk -„Generelle Morphologie” (1866) onlangs (1868, met een tweede uitgaaf in -1870) zijn „Natürliche Schöpfungsgeschichte” uitgegeven, waarin hij de -afstamming van den mensch uitvoerig bespreekt. (5) Ware dit werk in het -licht verschenen, voor mijn geschrift geheel was geschreven, dan zou ik -het waarschijnlijk nooit hebben voltooid. Bijna al de besluiten, -waartoe ik ben gekomen, vind ik door dezen natuuronderzoeker bevestigd, -wiens kennis op vele punten veel vollediger is dan de mijne. Overal -waar ik eenig feit of gevoelen uit Prof. Haeckel’s geschriften hieraan -heb toegevoegd, geef ik zulks in den tekst op; andere opgaven laat ik -zooals zij oorspronkelijk in mijn handschrift stonden, nu en dan in de -noten naar zijn werken verwijzende, als een bevestiging van de meer -twijfelachtige of belangrijke punten. - -Sinds vele jaren scheen het mij zeer waarschijnlijk, dat de seksueele -teeltkeus een groote rol had gespeeld bij het differentieeren der -menschenrassen; maar in mijn „Ontstaan der Soorten” stelde ik mij -tevreden met slechts te zinspelen op dit geloof. Toen ik er toe kwam, -om dit gevoelen op den mensch toe te passen, vond ik het volstrekt -noodig dit geheele onderwerp zeer uitvoerig te behandelen. [5] Ten -gevolge daarvan is het tweede gedeelte van dit werk, dat over de -teeltkeus met betrekking tot de sekse handelt, tot een, in vergelijking -van het eerste gedeelte, zeer onevenredige lengte aangegroeid, maar dit -kon niet worden vermeden. - -Ik was eerst voornemens bij deze deelen nog een verhandeling te voegen -over het uitdrukken der verschillende gemoedsaandoeningen bij den -mensch en de lagere dieren. Mijn aandacht werd reeds vele jaren geleden -op dit onderwerp gevestigd door het bewonderenswaardige werk van Sir -Charles Bell. Deze beroemde ontleedkundige beweert, dat de mensch -sommige spieren alleen bezit, ten einde daarmede zijn -gemoedsaandoeningen uit te drukken. Daar dit gevoelen klaarblijkelijk -in tegenspraak is met het geloof, dat de mensch van dezen of genen -lageren vorm afstamt, was het noodig, dat ik het behandelde. Ik -wenschte eveneens uit te maken, in hoeverre de gemoedsaandoeningen door -de verschillende menschenrassen op de zelfde wijze worden uitgedrukt. -Met het oog op de lengte van het onderhavige werk, heb ik echter -gemeend, dat het beter was mijn verhandeling, die gedeeltelijk is -voltooid, voor een afzonderlijke uitgave te bewaren. - - -Ch. DARWIN. - - - - - - - - -EERSTE GEDEELTE. - -DE AFSTAMMING VAN DEN MENSCH. - - -EERSTE HOOFDSTUK. - -DE BEWIJZEN VAN ’S MENSCHEN AFSTAMMING VAN DEZEN OF GENEN LAGEREN VORM. - - Aard der bewijzen, die betrekking hebben op ’s menschen oorsprong. - —Gelijkvormigheid van maaksel bij den mensch en de lagere - diersoorten.—Verschillende punten van overeenstemming.— - Ontwikkeling.—Rudimentaire organen, spieren, zintuigen, haar, - geslachtsdeelen, enz.—Het gewicht van deze drie groote klassen - van feiten voor het vraagstuk van den oorsprong van den mensch. - - -Hij die wil beslissen, of de mensch een gewijzigde afstammeling is van -dezen of genen vorm die vroeger heeft bestaan, zal waarschijnlijk eerst -onderzoeken, of er bij den mensch verschillen bestaan, in hoe geringen -graad dan ook, ten opzichte van het maaksel van zijn lichaam en van -zijn geestvermogens; zoo ja, of die verschillen op zijn afstammelingen -worden overgeplant volgens de zelfde wetten, die zich bij de lagere -diersoorten doen gelden; zooals b.v. het overplanten van kenmerken op -den zelfden ouderdom, de zelfde sekse. Verder nog, of die verschillen, -zoover wij daarover bij onze geringe kennis kunnen oordeelen, het -gevolg zijn van de zelfde algemeene oorzaken, of zij worden beheerscht -door de zelfde wetten als bij andere organismen; b.v. door -correlatie(6), door de overgeërfde gevolgen van gebruik en onbruik, -enz.? Is de mensch onderhevig aan gelijksoortige misvormingen, die het -gevolg zijn van stilstand in de ontwikkeling(7), van reduplicatie van -deelen(8) enz., en blijkt uit een van zijn anomalieën het terugkeeren -tot eenig vroeger en ouder type van organisatie?(9) Men zou natuurlijk -ook moeten vragen, of de mensch, evenals zoovele andere dieren, het -aanzijn heeft gegeven aan verscheidenheden en onder-rassen, die maar -weinig van elkander verschillen, of aan rassen, die zooveel verschil -opleveren, dat men moet betwijfelen, of het geen onderscheidene soorten -zijn? Hoe zijn die rassen over de wereld verspreid; en hoe wijzigen zij -elkander, zoowel in de eerste als in de volgende generaties, wanneer -zij zich vermengen? En evenzoo is het met vele andere punten. - -Hij die dit onderzoekt, zou dan tot de volgende gewichtige vraag komen: -streeft de mensch naar een zoo snelle vermenigvuldiging, dat daardoor -somtijds een hevige strijd voor het leven ontstaat, en dus de -voordeelige wijzigingen, hetzij van lichaam of ziel, behouden blijven -en de schadelijke uitsterven? Benadeelen de rassen of soorten van -menschen (welken naam men daarvoor ook wil gebruiken) elkander en -verdringt het ééne het andere, zoodat er eenigen ten laatste geheel -worden uitgeroeid? Wij zullen zien, dat al deze vragen, zooals ook -duidelijk is ten opzichte van de meesten daarvan, bevestigend moeten -worden beantwoord, op de zelfde wijze als bij de lagere diersoorten. De -verschillende bovenvermelde beschouwingen kunnen echter zeer gepast tot -later worden uitgesteld; en eerst willen wij zien, in hoeverre het -maaksel van het menschelijk lichaam meer of minder duidelijke sporen -van zijn afstamming van dezen of genen lageren vorm vertoont. In de -twee volgende hoofdstukken zullen wij de geestvermogens van den mensch -met die van de lagere diersoorten vergelijken. - -Maaksel van het menschelijk lichaam.—Het is algemeen bekend, dat de -mensch is gebouwd volgens den zelfden grondvorm of type als de andere -zoogdieren. Al de beenderen van zijn geraamte kunnen worden vergeleken -met de overeenkomstige beenderen in een aap, vleêrmuis of zeehond. -Evenzoo is het met zijn spieren, zenuwen, bloedvaten of ingewanden. De -hersenen, het belangrijkste van alle organen, volgen de zelfde wet, -zooals Huxley en andere ontleedkundigen hebben aangetoond. Bischoff -[6], een getuige die tot onze tegenpartij behoort, geeft toe, dat elke -hoofd-spleet en winding in de hersenen van den mensch overeenstemt met -een spleet of winding in de hersenen van een orang-oetan, maar, voegt -hij er bij, er is geen tijdstip van hun ontwikkeling, waarop zij -volmaakt overeenkomen; dit kon men ook niet verwachten; want dan zouden -hun geestvermogens de zelfde moeten zijn. Vulpian [7] merkt op: „Les -différences réelles, qui existent entre l’encéphale de l’homme et celui -des singes supérieurs, sont bien minimes. Il ne faut pas se faire -d’illusions à cet égard. L’homme est bien plus près des singes -anthropomorphes par les caractères anatomiques de son cerveau, que -ceux-ci ne le sont non seulement des autres mammifères, mais même de -certains quadrumanes, des guenons et des macaques.”(10) Het zou echter -overtollig zijn hier verdere bijzonderheden op te geven omtrent de -overeenkomst, die tusschen den mensch en de hoogere zoogdieren in het -maaksel der hersenen en van alle andere lichaamsdeelen bestaat. - -Het is echter wellicht de moeite waard eenigszins meer in het bijzonder -enkele punten te behandelen, die niet rechtstreeks of niet zoo -duidelijk in verband staan met het maaksel, doch waardoor deze -overeenstemming of verwantschap goed wordt aangetoond. - -De mensch kan zekere ziekten, zooals watervrees, koepokken, droes, -enz., van de lagere diersoorten overnemen of ze aan hen mededeelen; en -dit feit bewijst de groote gelijkvormigheid van hun weefsel en bloed, -zoowel in den fijneren bouw als in samenstelling, veel duidelijker dan -de vergelijking ervan onder het beste mikroskoop, of door middel van de -beste scheikundige ontleding. Apen zijn vatbaar voor vele -niet-besmettelijke ziekten, waaraan ook wij onderhevig zijn; zoo vond -Rengger [8], die lang en zorgvuldig den Cebus Azarae in zijn vaderland -gadesloeg, dat dit dier voor verkoudheid vatbaar was, met de gewone -verschijnselen, en dat, wanneer die verkoudheid zich dikwijls -herhaalde, zij aanleiding gaf tot tering. Deze apen leden ook aan -beroerten, ontsteking in de ingewanden en grauwe staar. De jongen -stierven dikwijls aan de koorts, wanneer zij hunne melktanden verloren. -Geneesmiddelen hadden bij hen de zelfde uitwerking als bij ons. Vele -soorten van apen houden zeer veel van thee, koffie en geestrijke -dranken; ook rooken ze, zooals ik zelf heb gezien, met smaak tabak. -Brehm beweert, dat de inboorlingen van Noord-Oost-Afrika de wilde -bavianen vangen door bakken met zwaar bier neêr te zetten, waardoor zij -dronken worden gemaakt. Hij heeft er eenigen, die hij in gevangen staat -bezat, in dien toestand gezien, en hij geeft een lachwekkend verhaal -van hun gedrag en wonderlijke grimassen. Den volgenden dag waren ze -zeer verdrietig en neêrslachtig; zij hadden hoofdpijn, hielden hun kop -met beide handen vast en zagen er beklagenswaardig uit; als men hun -bier of wijn voorhield, wendden zij zich met walging af, maar -limoen-sap dronken zij met smaak. [9] Een Amerikaansche aap, een -Ateles-soort, die van brandewijn dronken was geweest, wilde dien nooit -meer aanraken en handelde dus verstandiger dan menig mensch. Deze -kleine feiten bewijzen hoeveel overeenkomst er moet zijn tusschen de -smaakzenuwen van apen en menschen, en hoeveel overeenkomst er is in de -wijze, waarop hun geheele zenuwstelsel wordt aangedaan. - -De mensch wordt gekweld door inwendige parasieten en soms met -noodlottig gevolg; hij wordt ook geteisterd door uitwendige parasieten, -die allen tot de zelfde genera of families behooren, als die waarmede -andere zoogdieren zijn behept. De mensch is evenals andere zoogdieren, -vogels en zelfs insekten [10] aan die geheimzinnige wet onderworpen, -die zekere normale processen zooals de zwangerschap en evenzoo de -ontwikkeling en den duur van vele ziekten volgens tijdperken doet -plaats hebben, die van de schijngestalten der maan afhankelijk zijn. -(11) Zijn wonden herstellen door het zelfde genezingsproces; en de -stompen, die bij afzetting van zijn ledematen overblijven, hebben, -voornamelijk in een vroege embryonale periode, een zeker -regeneratievermogen, evenals bij de laagste diersoorten. [11] - -Bij alle zoogdieren is er in het geheele verloop van de voortplanting -der soort, die hoogst belangrijke functie, een treffende overeenkomst -van het oogenblik af, dat het mannetje het eerst zijn begeerlijkheid -toont [12] tot aan de geboorte en de voeding van de jongen toe. De apen -komen bijna even hulpeloos ter wereld als onze eigene kinderen (13) en -bij zekere genera is er in het uiterlijk aanzien evenveel verschil -tusschen de jongen en de volwassenen, als tusschen onze kinderen en hun -volwassen ouders. [13] Sommige schrijvers hebben als een belangrijk -verschil aangevoerd, dat bij den mensch de jongen veel later volwassen -worden dan bij eenig ander dier; maar, wanneer wij de menschenrassen -beschouwen die tusschen de keerkringen wonen, is het verschil niet -groot; want van den orang wordt algemeen aangenomen, dat hij niet -volwassen is voor zijn 10de of 15de jaar. [14] De man verschilt van de -vrouw in grootte, lichaamskracht, behaardheid enz. zoowel als in -inborst op de zelfde wijze, als de beide seksen van vele andere -zoogdieren. Kortom men kan bijna niet te ver gaan in het aannemen van -een zeer nauwe overeenkomst in het algemeene maaksel, in de fijnere -structuur der weefsels, de chemische samenstelling en in constitutie -bij den mensch en de hoogere diersoorten, voornamelijk de -anthropomorphe apen. (14) - - -Embryonale ontwikkeling.—De mensch ontwikkelt zich uit een eitje dat -ongeveer 1⁄50 centimeter middellijn heeft en in geen enkel opzicht van -de eitjes van andere dieren verschilt. De embryo zelf kan in een zeer -vroeg tijdperk van zijn ontwikkeling nauwelijks van dien van andere -gewervelde dieren worden onderscheiden. In dat tijdperk vormen de -slagaderen boogsgewijze takken, als ware het om het bloed naar kieuwen -te voeren, die bij de hoogere gewervelde dieren niet aanwezig zijn, -hoewel aan beide zijden van den hals nog spleten voorkomen (f, g, Fig. -1) waardoor hun vroegere plaats wordt aangegeven. In een eenigszins -later tijdperk, waarop de ledematen zich ontwikkelen, „ontstaan”, -zooals de beroemde Von Baer opmerkt, „de pooten der hagedissen en -zoogdieren, de vleugels en pooten der vogels en evenzoo de handen en -voeten van den mensch, allen uit den zelfden grondvorm.” „Alleen in de -latere tijdperken van zijn ontwikkeling”, zegt Prof. Huxley [15], -„vertoont het jonge menschelijke wezen bepaalde verschillen met een -jongen aap, terwijl deze laatste in de wijze van zijn ontwikkeling -evenveel van den hond verschilt, als de mensch. Hoe onaangenaam deze -laatste bewering ons ook moge verrassen, zij is volkomen juist en -onwederlegbaar te bewijzen.” - -Daar sommigen mijner lezers wellicht nimmer een afbeelding van een -embryo hebben gezien, geef ik er hier een van dien van den mensch en -een andere van dien van den hond, beide ongeveer in het zelfde vroege -tijdperk hunner ontwikkeling, zorgvuldig gekopiëerd uit twee werken van -onbetwistbare nauwkeurigheid. [16] (Fig. 1) - -Na de voorgaande getuigenissen, afgelegd door zoo groote autoriteiten, -zou het overtollig zijn, als ik van mijn zijde een groot aantal -nageschreven bijzonderheden mededeelde om aan te toonen, dat de -menschelijke embryo zeer veel op dien van andere zoogdieren gelijkt. Er -dient echter te worden bijgevoegd, dat de menschelijke embryo eveneens -in verschillende bijzonderheden van zijn maaksel gelijkt op sommige -lagere vormen, wanneer deze volwassen zijn. Zoo bestaat b.v. het hart -eerst slechts uit een eenvoudig kloppend vat; de uitwerpselen worden -door een cloaca (15) ontlast, en het koekoeksbeen (os coccyx) steekt -uit als een ware staart, „zich aanmerkelijk voorbij de rudimentaire -beenen uitstrekkende.” [17] Bij de embryo’s van alle luchtademende -gewervelde dieren komen zekere klieren, de corpora Wolffiana genaamd, -overeen met de nieren van volwassen visschen en hebben de zelfde -functie. [18] Zelfs in een later tijdperk van de embryonale -ontwikkeling kan men sommige treffende punten van overeenkomst tusschen -den mensch en de lagere dieren opmerken. Bischoff zegt, dat de -hersenwindingen bij een menschelijken foetus aan het einde van de -zevende maand ongeveer de zelfde mate van ontwikkeling bezitten, als -bij een volwassen baviaan. [19] Prof. Owen merkt op [20], dat de groote -teen, „die bij het staan of loopen het steunpunt vormt, wellicht de -meest karakteristieke bijzonderheid in het maaksel van den mensch is”; -maar in een embryo van ongeveer 2.5 c.M. lengte vond Prof. Wyman [21], -„dat de groote teen korter dan de anderen was, en in plaats van -evenwijdig met hen te loopen, aan de zijde van den voet met een hoek -uitstak, op deze wijze overeenkomende met den blijvenden toestand van -dit deel bij de vierhandige zoogdieren.” Ik wil besluiten met een -aanhaling van Huxley [22], die na te hebben gevraagd of de mensch op -een andere wijze ontstaat dan een hond, vogel, kikvorsch of visch, -zegt: „Het antwoord is geen oogenblik twijfelachtig; zonder quaestie -zijn de wijze van ontstaan en de vroege ontwikkelingstrappen van den -mensch gelijk aan die van de dieren die op de ladder onmiddellijk -beneden hem staan: zonder twijfel staat hij in dit opzicht veel dichter -bij de apen, dan de apen bij den hond.” - - -Rudimentaire organen.—Dit onderwerp, hoewel eigenlijk niet belangrijker -dan de twee laatsten, zal om verscheidene redenen hier uitvoeriger -worden behandeld. [23] Men kan niet ééne van de hoogere diersoorten -noemen, die niet een of ander in rudimentairen toestand verkeerend deel -bezit, en de mensch maakt geen uitzondering op dien regel. De -rudimentaire organen moet men onderscheiden van die, welke in wordenden -toestand verkeeren, hoewel in sommige gevallen de onderscheiding niet -gemakkelijk is. De eersten zijn òf bepaald nutteloos, zooals de tepels -der mannelijke zoogdieren of de snijtanden der herkauwende dieren, die -nooit door het tandvleesch komen; òf zij bewijzen zoo weinig dienst aan -hun tegenwoordige bezitters, dat wij niet kunnen onderstellen, dat zij -onder de tegenwoordig bestaande voorwaarden tot ontwikkeling zijn -gekomen. De organen die in den laatstgenoemden toestand verkeeren, zijn -strikt genomen niet rudimentair, maar zij streven er naar het te -worden. Wordende organen integendeel, hoewel niet geheel ontwikkeld, -zijn voor hun bezitters van groot nut, en voor verdere ontwikkeling -vatbaar. Rudimentaire organen zijn in hooge mate variabel, en dit is -gedeeltelijk te begrijpen, daar zij nutteloos of bijna nutteloos, en -dus niet langer aan den invloed van de natuurlijke teeltkeus -onderworpen zijn. Zij verdwijnen dikwijls geheel. Wanneer dit gebeurt, -kunnen zij evenwel nu en dan opnieuw verschijnen door atavisme; en deze -bijzonderheid is zeer opmerkenswaardig. - -Het niet-gebruiken gedurende dat tijdperk in het leven, waarin een -orgaan hoofdzakelijk gebruikt wordt, en dit is meestal de volwassen -leeftijd, gepaard aan overerving in een overeenkomstig levenstijdperk, -schijnen de hoofdoorzaken te zijn geweest van het rudimentair worden -van organen. De term „niet-gebruiken” heeft niet alleen betrekking op -de verminderde werking der spieren, maar sluit ook in zich een -verminderden toevoer van bloed naar een deel of orgaan, omdat het aan -minder afwisseling van drukking onderworpen, of omdat het in een of -ander opzicht op den duur minder in werking is gebracht. Bij de ééne -sekse kunnen echter deelen in rudimentairen toestand voorkomen, die bij -de andere sekse in normalen toestand te vinden zijn; en zulke -rudimentaire organen zijn, zooals wij later zullen zien, dikwijls op -een andere wijze ontstaan. In sommige gevallen zijn organen kleiner -geworden door natuurlijke teeltkeus, omdat zij voor de diersoort, die -een andere levenswijze had aangenomen, nadeelig werden. Het -verkleiningsproces wordt waarschijnlijk dikwijls in de hand gewerkt -door de twee beginselen van compensatie (16) en spaarzaamheid van -groei; maar de laatste stadiën van de verkleining, nadat onbruik alles -heeft gedaan, wat men er billijkheidswijze aan kan toeschrijven, en -wanneer de besparing, die door spaarzaamheid van groei kan worden -verkregen, zeer gering is, zijn moeilijk te begrijpen. [24] Het -voorgoed en geheel en al verdwijnen van een deel, dat reeds nutteloos -en zeer in omvang verminderd was, in welk geval noch compensatie noch -spaarzaamheid in het spel kunnen komen, is misschien verklaarbaar met -behulp van de hypothese van de pangenesis, en waarschijnlijk op geen -andere wijze. Maar, daar het geheele onderwerp der rudimentaire organen -uitvoerig is behandeld en toegelicht in mijn vorige werken [25], behoef -ik daarover niets meer te zeggen. - -Men heeft in vele deelen van het menschelijk lichaam rudimenten van -verschillende spieren opgemerkt [26]; en niet weinige spieren die bij -de eene of andere lagere diersoort steeds aanwezig zijn, kan men nu en -dan bij den mensch in zeer verkleinden toestand waarnemen. Iedereen -moet hebben opgemerkt, dat verscheidene dieren, vooral paarden, het -vermogen bezitten om hun huid te bewegen of te doen trillen; dit wordt -veroorzaakt door den panniculus carnosus. Overblijfsels van deze spier, -en in werkzamen toestand, worden in verschillende deelen van ons -lichaam gevonden; b.v. op het voorhoofd dat—waardoor de wenkbrauwen -worden in de hoogte gebracht. De platysma myoides, die in den hals zeer -ontwikkeld voorkomt, behoort ook tot dit stelsel, maar kan niet -willekeurig in beweging worden gebracht. Prof. Turner te Edinburgh -heeft nu en dan, naar hij mij meêdeelde, op vijf verschillende -plaatsen, namelijk in de oksels, bij de schouders enz., spierbundels -ontdekt, die allen tot het stelsel van den panniculus moeten worden -teruggebracht. Hij heeft ook aangetoond [27], dat de musculus sternalis -of sternalis brutorum, die geen verlenging van den rectus abdominalis, -maar zeer nauw met den panniculus verwant is, over meer dan 600 -lichamen berekend, in een verhouding van ongeveer 3 perct. voorkwam. -Hij voegt er bij, dat „deze spier een uitstekend voorbeeld geeft van -het feit, dat toevallig voorkomende en rudimentaire organen bijzonder -onderhevig zijn aan verscheidenheid in hun ligging. - -Enkele menschen bezitten het vermogen om de spieren die onder hun -schedelhuid liggen, te kunnen samentrekken, en deze spieren verkeeren -in een veranderlijken en gedeeltelijk rudimentairen slaat. M. A. De -Candolle heeft mij een merkwaardig voorbeeld medegedeeld van het lang -voortbestaan of de overerving van dat vermogen, en tevens van een -ongewone ontwikkeling daarvan. Hij kent een familie, waarvan één lid, -nu het hoofd van een huisgezin, toen hij jong was, alleen door de -beweging van zijn schedelhuid, verscheidene zware boeken van zijn hoofd -kon werpen; dikwijls won hij weddenschappen door het verrichten van dit -kunststuk. Zijn vader, zijn oom, zijn grootvader en zijn drie kinderen -bezitten allen het zelfde vermogen in buitengewone mate. Acht -generaties te voren was deze familie in twee takken verdeeld geworden, -zoodat het hoofd van bovengenoemden tak een neef in den zevenden graad -was van het hoofd van den anderen tak. Die verre neef woont in een -ander gedeelte van Frankrijk, en toen men hem vroeg, of hij het zelfde -vermogen bezat, toonde hij dadelijk, dat dit het geval was. Dit -voorbeeld geeft een duidelijke toelichting van het feit, hoe -standvastig een geheel nutteloos vermogen kan worden overgeërfd. - -De uitwendige spieren die dienen om het geheele uitwendige oor te -bewegen, en de inwendige spieren die de verschillende deelen ervan in -beweging brengen, en die allen tot het stelsel van den panniculus -behooren, verkeeren bij den mensch in een rudimentairen toestand. Zij -vertoonen ook verschillen in ontwikkeling of ten minste in functie. Ik -heb iemand gezien, die zijn ooren naar voren kon trekken, en een ander -die ze naar achteren kon trekken [28]; en uit hetgeen een van die -menschen mij meêdeelde, is het waarschijnlijk, dat de meesten van ons -na herhaalde proefnemingen het vermogen om de ooren te bewegen min of -meer terug zouden krijgen, wanneer wij ze dikwijls aanraakten en er -onze aandacht op vestigden. Het vermogen om de ooren te bewegen en ze -naar alle kanten te kunnen richten, bewijst zonder twijfel aan vele -dieren den grootsten dienst, omdat zij daardoor kunnen bemerken van -welken kant het gevaar hen bedreigt; maar ik heb nooit gehoord van -iemand die het vermogen bezat om zijn ooren omhoog te steken—de eenige -beweging die een mensch van nut kon zijn. Men kan het geheele -uitwendige oor als rudimentair beschouwen met al zijn plooien en -uitstekende punten (helix en anti-helix, tragus en anti-tragus enz.), -die bij de lagere diersoorten het oor, wanneer het omhoog staat, kracht -en steun geven, zonder het veel zwaarder te maken. Sommige schrijvers -denken evenwel, dat het kraakbeen van het oor dient om trillingen over -te brengen op de gehoorzenuw; maar de heer Toynbee [29] komt, na al de -bewijzen die hiervoor worden aangevoerd, te hebben nagegaan, tot het -besluit dat het uitwendige oor geen bepaald nut heeft. De ooren van den -chimpanzee en den orang gelijken opmerkelijk veel op die van den -mensch; en de oppassers in den Londenschen dierentuin hebben mij -verzekerd, dat deze dieren ze nooit bewegen of omhoog steken, zoodat -zij, wat hun functie betreft, in even rudimentairen staat verkeeren als -bij den mensch. Waarom deze dieren, evenals de voorouders van den -mensch, het vermogen om hun ooren omhoog te steken verloren hebben, -kunnen wij niet zeggen. Het kan zijn, hoewel deze beschouwingswijze mij -niet geheel voldoet, dat zij door hun gewoonte om in boomen te leven en -door hun groote kracht maar weinig aan gevaren waren blootgesteld, en -dus gedurende vrij langen tijd hun ooren maar weinig bewogen, waardoor -langzamerhand het vermogen om ze te bewegen verloren ging. Dit zou een -dergelijk geval zijn als dat van die groote logge vogels, die, -oceanische eilanden (17) bewonende en daar niet blootgesteld zijnde aan -de aanvallen van roofdieren, het vermogen hebben verloren om hun -vleugels tot vliegen te gebruiken. - -De beroemde beeldhouwer Woolner deelt mij een kleine bijzonderheid mede -van het uitwendige oor, die hij dikwijls zoowel bij vrouwen als bij -mannen heeft opgemerkt, en waarvan hij de beteekenis volkomen begreep. -Zijn aandacht werd er het eerst op gevestigd toen hij aan het beeld van -een kabouter werkte, waaraan hij puntige ooren had gegeven. Daardoor -werd hij er toe gebracht de ooren van verschillende aapsoorten, en -vervolgens nog zorgvuldiger die van den mensch te beschouwen. De -bijzonderheid bestaat uit een kleine, stompe punt, die op den naar -binnen omgevouwen rand of helix uitsteekt. De heer Woolner maakte een -nauwkeurig model van zulk een geval, en zond mij nevensgaande teekening -(Fig. 2). Deze punten steken niet alleen naar binnen uit, maar dikwijls -ook een weinig naar buiten, zoodat zij zichtbaar worden wanneer men het -hoofd recht van voren of van achteren ziet. Zij verschillen in grootte -en ook een weinig in stand, daar zij nu eens iets hooger, dan weder -iets lager staan; ook komen zij soms voor aan het eene oor en niet aan -het andere. (18) Zij zijn niet beperkt tot den mensch; want ik nam ze -eens waar bij een der spinapen (Ateles Beelzebuth) in den Londenschen -dierentuin, en Dr. E. Ray Lankester deelt mij een ander geval mede bij -een chimpanzee in den Hamburgschen dierentuin. De helix bestaat -duidelijk uit den uitersten rand van het oor, die naar binnen -omgevouwen is; en dit omvouwen schijnt eenigszins in verband te staan -met het voortdurend naar achteren drukken van het geheele uitwendige -oor. Bij vele apen die in hun orde geen hooge plaats innemen, zooals -bavianen en sommige soorten van het geslacht Macacus [30], is het -bovendeel van het oor een weinig gepunt en de rand in het geheel niet -naar binnen omgevouwen; maar werd de rand op die wijze omgevouwen, dan -zou noodzakelijk een kleine punt naar binnen en waarschijnlijk ook een -weinig naar buiten uitsteken; en dit geloof ik, dat in vele gevallen -hun oorsprong is. Daarentegen houdt Prof. L. Meyer in een dergelijke, -onlangs gepubliceerde verhandeling [31] vol, dat het geheele geval -slechts een toevallige afwijking is; en dat de uitsteeksels werkelijk -niet als rudimenten moeten worden opgevat, maar alleen zijn ontstaan, -doordat het inwendige kraakbeen ter weêrszijden van deze punten niet -tot volkomen ontwikkeling is gekomen. Ik ben bereid aan te nemen, dat -dit in vele gevallen de juiste verklaring is, zooals in die, welke door -Prof. Meyer zijn afgebeeld en waarin er verscheidene kleine puntjes -zijn of de geheele rand gegolfd is. In heb zelf, door de -vriendelijkheid van Dr. L. Down, het oor gezien van een microcephalen -idioot, bij ’t welk er een uitsteeksel is aan de buitenzijde van de -helix, en niet op den naar binnen omgevouwen rand, zoodat deze punt in -geen betrekking kan staan tot een vroegere punt van het oor. Toch komt -mijn oorspronkelijke meening, dat de punten sporen zijn van de spitsen -van vroegere overeindstaande en gepunte ooren, mij in sommige gevallen -nog waarschijnlijk voor. Ik denk zulks wegens het veelvuldig voorkomen -daarvan, en omdat hun plaats algemeen overeenstemt met die van de spits -van een gepunt oor. In één geval, waarvan mij een photogram is -gezonden, is het uitsteeksel zoo groot, dat, wanneer men onderstelt, in -overeenstemming met de meening van Prof. Meyer, dat het oor volkomen -werd gemaakt door de gelijkmatige ontwikkeling van het kraakbeen over -de geheele uitgebreidheid van den rand, het ten volle een derde van het -geheele oor zou bedekken. Twee gevallen zijn mij medegedeeld, één uit -Noord-Amerika en het andere uit Engeland, waarin het bovengedeelte van -den rand volstrekt niet naar binnen omgevouwen, maar gepunt is, zoodat -de omtrek ervan zeer sterk gelijkt op dien van het gepunte oor van een -gewoon viervoetig dier. In één dezer gevallen, dat bij een jong kind -was, vergeleek de vader het oor met de teekening [32] welke ik heb -gegeven van het oor van een aap, den Cynopithecus niger, en zegt, dat -hun omtrekken nauwkeurig overeenstemmen. Indien in deze beide gevallen -de randen op de gewone wijze waren omgevouwen, moest er een naar binnen -loopend uitsteeksel zijn gevormd. Ik mag er bijvoegen, dat in twee -andere gevallen de omtrek nog eenigszins gepunt blijft, hoewel de rand -van het bovenste gedeelte van het oor op de gewone wijze naar binnen is -omgevouwen—bij één daarvan echter zeer weinig. De volgende houtsnede -(Fig. 3.) is een nauwkeurige copie van een photogram van den foetus van -een orang (die Dr. Nitsche zoo vriendelijk was mij te zenden), waarop -men kan zien hoe verschillend de gepunte omtrek van het oor in dit -tijdperk is van het oor van een volwassen orang, dat over het algemeen -zeer sterk op een menschenoor gelijkt. Het is duidelijk dat als de -spits van zulk een oor werd omgevouwen, als het gedurende zijn verdere -ontwikkeling niet sterk veranderde, een naar binnen uitstekende punt -zou ontstaan. Over het algemeen komt het mij waarschijnlijk voor, dat -de punten in quaestie in sommige gevallen, zoowel bij den mensch als -bij de apen, rudimenten van een vroegeren toestand zijn. - -De membrana nictitans of het derde ooglid (19) met zijn bijbehoorende -spieren en andere deelen, is bijzonder goed ontwikkeld bij vogels, en -door zijn functie voor hen van groot gewicht, daar het snel over den -geheelen oogbol kan worden getrokken. Men vindt het bij sommige -reptielen en amphibieën en bij sommige visschen, zooals de haaien. In -de twee lagere afdeelingen van de klasse der zoogdieren, namelijk bij -de snaveldieren (Monotremata) en bij de buideldieren, en ook bij enkele -hoogere zoogdieren, zooals bij den walrus, komt het eveneens goed -ontwikkeld voor. Maar bij den mensch, de apen en de meeste andere -zoogdieren, bestaat het, naar door alle ontleedkundigen wordt -aangenomen, alleen rudimentair en vormt de zoogenaamde plica -semilunaris. [33] - -De reukzin is voor de meeste zoogdieren van het hoogste -gewicht—sommigen, zooals de herkauwende dieren, waarschuwt hij voor -gevaar; anderen, zooals de verscheurende dieren, helpt hij hun prooi -vinden; bij nog anderen, zooals het wilde zwijn, dient hij voor beide -die doeleinden. Maar de reukzin is, zoo van eenig, dan toch van zeer -weinig nut, zelfs voor de wilden, bij wie hij in ’t algemeen meer -ontwikkeld is dan bij de beschaafde rassen. Hij waarschuwt hen niet -voor gevaren, en doet hun hun voedsel niet vinden; hij verhindert niet, -dat de Eskimo’s in de meest bedorven lucht leven, noch dat vele wilden -half verrot vleesch eten. Zij die gelooven aan het beginsel van -trapsgewijze ontwikkeling, zullen niet gereedelijk toegeven, dat de -mensch dien zin oorspronkelijk slechts in die mate heeft verkregen, -waarin hij hem tegenwoordig bezit. Ongetwijfeld heeft hij dien zin in -verzwakten en dus gedeeltelijk rudimentairen toestand van den eenen of -anderen voorouder geërfd, die er zeer veel nut van had en hem -voortdurend gebruikte. Wij kunnen daaruit misschien de zeer juiste -opmerking van Dr. Maudsley [34] begrijpen, als hij zegt, dat de reuk -bij den mensch „bijzonder dienstig is om de gedachte aan en het beeld -van vergeten tooneelen en plaatsen levendig in het geheugen terug te -roepen”; want bij dieren waarbij dit zintuig ontwikkeld is, zooals -honden en paarden, zien wij, dat oude herinneringen van personen en -plaatsen in nauw verband staan met hun reuk. - -De mensch verschilt zeer van al de andere Primaten, doordat hij bijna -geheel onbehaard is. Over het grootste gedeelte van het lichaam vindt -men bij den man slechts enkele korte haren, hier en daar verspreid; bij -de vrouw slechts fijn dons. Bij individu’s, die tot het zelfde ras -behooren, vindt men veel verschil in behaardheid, niet alleen wat het -getal der haren aangaat, maar ook in de plaats waar zij groeien; zoo -zijn de schouders van sommige Europeanen geheel kaal, terwijl zich -daarop bij andere dikke bossen haar vertoonen. [35] (20) Het valt bijna -niet te betwijfelen, of de haren, die zoo ongelijk over het lichaam -verspreid zijn, zijn slechts rudimenten van het harig bekleedsel, dat -de lagere diersoorten geheel bedekt. Deze voorstelling krijgt te meer -waarschijnlijkheid, wanneer men bedenkt, dat fijne, korte, licht -gekleurde haren op armen en beenen en andere lichaamsdeelen nu en dan -overgaan in „dicht opeenstaande, lange, eenigszins grove, donkere -haren”, wanneer zij abnormaal worden gevoed dicht bij plekken, die zich -sinds lang in ontstoken toestand bevinden. - -De heer Paget [36] deelt mij mede, dat menschen die tot de zelfde -familie behooren, dikwijls in hun wenkbrauwen enkele haren hebben, die -langer zijn dan de overige, zoodat deze kleine bijzonderheid schijnt te -worden overgeërfd. Deze haren vertegenwoordigen klaarblijkelijk de -vibrissae (21), die bij velen van de lagere diersoorten als tastorganen -worden gebruikt. Bij een jongen chimpanzee heb ik opgemerkt, dat enkele -rechtopstaande, vrij lange haren boven de oogen uitstaken, op de plaats -waar de ware wenkbrauwen zouden hebben gestaan, wanneer zij aanwezig -waren geweest. - -Het fijne, wollige haar, het zoogenaamde lanugo, waarmede de -menschelijke foetus gedurende de zesde maand dicht bedekt wordt, levert -een nog opmerkenswaardiger geval op. Het ontwikkelt zich eerst in de -vijfde maand, op de wenkbrauwen en op het gelaat, voornamelijk rondom -den mond, waar het veel langer is dan op het hoofd. Eschricht [37] vond -een knevel van deze soort bij een vrouwelijken foetus; dit is evenwel -niet zoo verwonderlijk, als men op het eerste gezicht zou denken, want -de twee seksen hebben, wat uiterlijke kenmerken aangaat, gedurende het -eerste tijdperk van hun ontwikkeling over het algemeen veel -overeenkomst met elkander. De richting en rangschikking der haren zijn -op alle deelen van het lichaam van den foetus de zelfde als bij den -volwassen mensch, maar zijn aan veel verschil onderhevig. De geheele -oppervlakte, zelfs voorhoofd en ooren daaronder begrepen, is dicht met -haar bezet; maar het is een veelbeteekenend feit, dat de palmen der -handen en de voetzolen geheel kaal zijn, evenals de onderste deelen van -alle vier de ledematen bij de meeste lagere dieren. Daar dit alles -moeielijk aan een toevalligen samenloop van omstandigheden kan worden -toegeschreven, moeten wij de wollige bedekking van den foetus -beschouwen als de rudimentaire vertegenwoordiger van het blijvende -harige bekleedsel der zoogdieren, die behaard ter wereld komen. Er zijn -drie of vier gevallen opgeteekend van personen, die bij hun geboorte -hun geheele lichaam en gelaat dik bedekt hadden met fijne, lange haren; -en deze vreemde toestand is in hooge mate erfelijk en gaat gepaard met -een abnormalen toestand der tanden. [38] Prof. Alex. Brandt bericht -mij, dat hij het haar van een zoodanig man, vijf-en-dertig jaren oud, -heeft vergeleken met het wolhaar van een foetus, en het geheel -gelijksoortig heeft bevonden; daarom kan, naar hij opmerkt, het geval -worden toegeschreven aan een stilstand in de ontwikkeling van het haar, -gepaard met het voortdurend groeien daarvan. Een dokter van een -kinderhospitaal heeft mij verzekerd, dat bij vele teêre kinderen de rug -met vrij lange zijdeachtige haren bedekt is; en zulke gevallen behooren -waarschijnlijk tot de zelfde categorie. - -Het schijnt, dat de achterste maaltanden of kiezen van verstand bij de -meer beschaafde menschenrassen een neiging bezitten om rudimentair te -worden. Deze kiezen zijn iets kleiner dan de andere maaltanden, zooals -ook het geval is met de overeenkomstige tanden van den chimpanzee en -den orang; en zij hebben slechts twee afzonderlijke wortels. Zij komen -niet voor het zevende jaar door het tandvleesch heên, en tandmeesters -hebben mij verzekerd, dat zij veel meer aan verrotting onderhevig zijn -en vroeger uitvallen dan de andere tanden. Het is ook opmerkelijk, dat -bij die tanden meer verschil bestaat, zoowel in vorm als in het -tijdperk van hun ontwikkeling, dan bij de andere. [39] Bij de -Melanesische rassen daarentegen hebben de kiezen van verstand -gewoonlijk drie afzonderlijke wortels en zijn ze doorgaans gezond; in -grootte verschillen zij bij deze minder van de andere maaltanden dan -bij de Kaukasische rassen. [40] Prof. Schaaffhausen geeft van dit -verschil tusschen genoemde rassen de volgende reden: „het gedeelte van -de kaak, waar de laatste kiezen komen, wordt bij de beschaafde rassen -voortdurend korter” [41], en dit steeds korter worden, geloof ik, dat -men veilig daaraan kan toeschrijven, dat beschaafde menschen zich -steeds met zachte, gekookte spijzen voeden en dat zij dus hun kaken -minder gebruiken. Van den heer Brace heb ik vernomen, dat het -tegenwoordig in de Vereenigde Staten een vrij algemeene gewoonte is -geworden, den kinderen eenige maaltanden uit te trekken, omdat de kaak -niet groot genoeg wordt voor de volledige ontwikkeling van het normale -getal. [42] - -Wat het darmkanaal betreft, heb ik slechts één rudimentair deel vermeld -gevonden, namelijk het wormvormige aanhangsel van den blinden darm. De -blinde darm is een tak of diverticulum van het darmkanaal, die blind -eindigt, en is bij velen van de lagere plantetende zoogdieren -buitengewoon lang. Bij de tot de buideldieren behoorende koala is hij -zelfs meer dan driemaal zoo lang als het lichaam. [43] Somtijds loopt -hij in een trapsgewijze dunner wordende punt uit, en somtijds wordt hij -ook door vernauwingen in deelen verdeeld. Het schijnt, dat ten gevolge -van een veranderden leefregel of van andere gewoonten de blinde darm -bij vele dieren veel korter is geworden, terwijl het wormvormig -aanhangsel als een rudiment van het verkorte deel is overgebleven. Dat -dit aanhangsel een rudiment is, kunnen wij afleiden uit zijn geringe -grootte en de verschillen, die het, zooals Prof. Canestrini [44] heeft -bewezen, bij den mensch vertoont. Somtijds ontbreekt het geheel en al, -andere malen is het daarentegen bijzonder ontwikkeld. De opening ervan -is somtijds over de helft, somtijds over twee derden van de lengte -gesloten; het uiteinde is dan plat en zonder inwendige holte. Bij den -orang is dit aanhangsel lang en samengerold; bij den mensch neemt het -zijn oorsprong aan het uiteinde van den korten blinden darm, is -gewoonlijk 10 tot 12.5 c.M. lang en heeft slechts 8 m.M. middellijn. -Niet alleen is dit aanhangsel nutteloos, maar het veroorzaakt somtijds -den dood; hiervan heb ik onlangs twee gevallen gehoord: dit wordt -veroorzaakt door kleine, harde voorwerpen, zooals zaadjes, die in de -opening ervan dringen en daar ontsteking veroorzaken. [45] - -Bij de vierhandigen en eenige andere orden van zoogdieren, in het -bijzonder bij de verscheurende dieren, is er een opening aan het -benedeneinde van het opperarmbeen, foramen supra-condyloïdeum genaamd, -door welke de groote zenuw en dikwijls ook de groote slagader van het -voorste lid heêngaan. In het opperarmbeen van den mensch is er, zooals -Dr. Struthers [46] en anderen hebben aangetoond, doorgaans een spoor -van deze opening en somtijds is zij vrij goed ontwikkeld en wordt dan -door een haakvormig uitsteeksel van het been en een daaraan verbonden -band gevormd. Wanneer deze opening er is, gaat de groote zenuw er -altijd door, en dit bewijst duidelijk, dat zij homoloog met een -rudiment van het foramen supra-condyloïdeum der lagere diersoorten is. -Prof. Turner schat, naar hij mij mededeelde, dat zij aanwezig is bij -één percent van de skeletten uit onzen tijd; in oude tijden schijnt zij -veelvuldiger te zijn geweest. De heer Busk [47] heeft hiervan de -volgende bewijzen bijeengebracht: Prof. Broca „vond deze opening bij -vier en een half percent van de armbeenderen, die in het „Cimétière du -Sud” te Parijs werden verzameld; en in het hol van Orrony, waarvan de -inhoud tot den Bronstijd (22) moet worden gebracht, bezaten acht -opperarmbeenderen van de twee-en-dertig haar; hij gelooft echter dat -deze buitengewone verhouding daaraan is toe te schrijven, dat het een -soort van familiegraf was.” De heer Dupont vond, dat 30 percent van de -beenderen uit de holen van de Lesse, die tot het Rendiertijdperk (23) -behooren, deze opening bezaten; terwijl de heer Leguay in een soort van -dolmen te Argenteuil beenderen vond, waarvan vijf-en-twintig percent -aldus waren doorboord. De heer Pruner-Bey vond, dat bij de beenderen -van Vauréal 26 percent de opening bezaten. Wij mogen hier niet -onvermeld laten, dat de heer Pruner-Bey mededeelt, dat die -bijzonderheid bij de Guanche-skeletten wordt opgemerkt. (24) Het feit, -dat oude rassen in dit en vele andere gevallen, veelvuldiger -voorbeelden opleveren van vormen welke op die van lagere diersoorten -gelijken, dan de nieuwere rassen, verdient opmerking. (25) Een van de -hoofdredenen schijnt te wezen, dat in de lange rij van afstammelingen -de oude rassen iets nader bij hun verwijderde op dieren gelijkende -voorouders staan dan de tegenwoordige. - -Hoewel het koekoeksbeen bij den mensch niet tot staart dient, -vertegenwoordigt het bij hem met eenige wervels, die wij later zullen -beschrijven, volkomen dat deel van de overige gewervelde dieren. In een -vroeg embryonaal tijdperk is het vrij, en strekt zich, zooals men in -Fig. 1, een menschelijk embryo voorstellende, kan zien, tot voorbij de -onderste ledematen uit. In sommige zeldzame en abnormale gevallen, -heeft men volgens Isidore Geoffroy en anderen opgemerkt, dat het zelfs -na de geboorte een klein uitwendig rudiment van een staart vormde. [48] -(26) Het koekoeksbeen is kort, bestaat gewoonlijk slechts uit vier -wervels en deze verkeeren in een rudimentairen toestand; want met -uitzondering van den bovensten bestaan zij alleen uit het -wervellichaam. [49] Zij zijn voorzien van eenige spieren, waarvan er -een, naar mij door Prof. Turner is medegedeeld, door Theile -uitdrukkelijk is beschreven als een rudimentaire herhaling van de -uitstrekkende spier van den staart, die bij vele zoogdieren zoo -bijzonder ontwikkeld is. - -Het ruggemerg strekt zich bij den mensch benedenwaarts slechts tot de -laatste rug- of eerste lendenwervels uit; maar een op een draad -gelijkend deel (het filum terminale) loopt door de as van dat gedeelte -van het wervelkanaal, dat in het heiligbeen is gelegen, en zelfs over -den rug van de koekoeksbeentjes naar beneden. Het bovenste gedeelte van -dezen draad is, naar Prof. Turner mij mededeelt, ongetwijfeld homoloog -met het ruggemerg, maar het onderste gedeelte bestaat waarschijnlijk -alleen uit de pia mater of het vaatachtige bekleedende vlies. Zelfs in -dit geval kan men zeggen, dat het koekoeksbeen een overblijfsel bezit -van zulk een belangrijk deel als het ruggemerg, al is het dan ook niet -langer in een beenig kanaal omsloten. Het volgende feit, dat ik ook aan -Prof. Turner ben verschuldigd, toont hoe volkomen het koekoeksbeen met -den waren staart der lagere dieren overeenkomt. Luschka heeft onlangs -aan het uiteinde der koekoeksbeenderen een zeer eigenaardig samengerold -lichaam ontdekt, dat een voortzetting vormt van den middelsten slagader -van het heiligbeen, en deze ontdekking gaf aan Krause en Meyer -aanleiding om den staart van een aap (Macacus) en van een kat te -onderzoeken: in beide vonden zij, hoewel niet aan het uiteinde, een -dergelijk samengerold lichaam. - -Het voortplantingsstelsel vertoont verschillende rudimentaire deelen, -maar deze verschillen in één belangrijk opzicht van de voorgaande -gevallen. Wij hebben hier niet te doen met een overblijfsel dat bij de -soort in haar tegenwoordigen toestand doelloos is, maar met een deel -dat bij de ééne sekse altijd tegenwoordig en noodig is, terwijl het bij -de andere slechts rudimentair is ontwikkeld. Toch is het voorkomen van -zulke rudimentaire deelen, als men uitgaat van het geloof aan de -afzonderlijke schepping van elke soort, even moeilijk te verklaren, als -in de voorgaande gevallen. Later zal ik op deze rudimentaire deelen -moeten terugkomen, en zal aantoonen, dat hun tegenwoordigheid over het -algemeen uitsluitend van overerving afhangt, dat namelijk deelen, door -de ééne sekse verkregen, gedeeltelijk op de andere zijn overgeplant. Ik -wil hier slechts eenige voorbeelden van dergelijke rudimentaire deelen -geven. Het is algemeen bekend, dat bij de mannetjes van alle -zoogdieren, de mensch niet uitgezonderd, rudimentaire tepels worden -gevonden; er bestaan verschillende voorbeelden, dat deze zich goed -ontwikkeld en overvloedig melk opgeleverd hebben. (27) Een wezenlijke -identiteit bij de twee seksen wordt ook daardoor aangetoond, dat zij -bij beide somtijds sympathetisch opzwellen gedurende een aanval van de -mazelen. Het is tegenwoordig algemeen erkend, dat de vesicula -prostatica (28), die bij vele mannelijke zoogdieren is opgemerkt, -homoloog is met de vrouwelijke baarmoeder en den daarmede verbonden -doorgang. Het is onmogelijk Leuckart’s uitnemende beschrijving van dit -orgaan en zijn redeneering te lezen, zonder te worden overtuigd van de -juistheid van zijn besluit. Dit is vooral duidelijk in het geval van -die zoogdieren, bij welke de ware vrouwelijke baarmoeder tweehoornig -is, want bij de mannetjes van deze is ook de vesicula vorksgewijze -verdeeld. [50] Nog enkele andere, tot het voortplantingsstelsel -behoorende rudimentaire deelen zouden hierbij kunnen worden gevoegd. -[51] - -De beteekenis van de drie bovenvermelde groote klassen van feiten is -onmiskenbaar. Het zou echter overtollig zijn den keten van bewijzen, in -het breede in mijn „Ontstaan der Soorten” gegeven, hier uitvoerig te -herhalen. De homologe bouw van het geheele geraamte der ledematen in de -zelfde dierklasse kan worden begrepen, als wij aannemen, dat zij -afstammen van een gemeenschappelijken stamvader, en daarna door -langzame verandering voor gewijzigde levensvoorwaarden geschikt zijn -geworden. Bij elke andere beschouwingswijze is de typische overeenkomst -tusschen de hand van een mensch en een aap, den poot van een paard, den -zwempoot van een zeehond, den vleugel van een vledermuis volkomen -onverklaarbaar. Het is geen wetenschappelijke verklaring te beweren, -dat zij allen volgens het zelfde ideale plan zijn gevormd. Ten opzichte -van de ontwikkeling kunnen wij duidelijk begrijpen, uitgaande van het -beginsel, dat verschillen in een vrij laat embryonaal tijdperk -ontstonden en in een overeenkomstig tijdperk werden overgeërfd, hoe het -komt, dat embryo’s van hoogst verschillende diervormen, toch meer of -minder volkomen het maaksel van hun gemeenschappelijken stamvader -hebben kunnen bewaren. Geen andere verklaring is ooit gegeven van het -verwonderlijke feit, dat de embryo’s van een mensch, een hond, een -zeehond, een vledermuis, een reptiel enz. in den beginne nauwelijks van -elkander kunnen worden onderscheiden. Om het bestaan van rudimentaire -organen te begrijpen, hebben wij slechts te onderstellen, dat een -vroegere voorvader die deelen in volkomen staat bezat, en dat zij onder -veranderde levensvoorwaarden zeer werden verkleind, hetzij alleen -doordat zij niet werden gebruikt, hetzij doordat de natuur die -individu’s voor de voortplanting uitkoos, welke het minst waren -overladen met een overtollig deel, geholpen door de overige boven -aangegeven middelen. - -Op die wijze kunnen wij begrijpen, wat de reden is van het feit, dat de -mensch en al de overige gewervelde dieren volgens het zelfde algemeene -type zijn gevormd, waarom zij de zelfde vroege ontwikkelingstrappen -doorloopen en waarom sommige rudimentaire deelen bij hen allen -voorkomen. Bij gevolg moeten wij onbewimpeld hun gemeenschappelijke -afstamming aannemen; aan een andere beschouwingswijze de voorkeur -geven, is aannemen, dat ons eigen maaksel en dat van alle ons -omringende dieren slechts een valstrik is, gespannen om ons oordeel van -den goeden weg af te brengen. Dit besluit wordt zeer versterkt, als wij -de leden van de geheele dierlijke reeks beschouwen, en letten op de -bewijzen, afgeleid van hun verwantschappen of klassificatie, hun -geographische verspreiding en geologische opeenvolging. (29) Het zijn -alleen ons natuurlijk vooroordeel en die hoogmoed, die onze voorouders -deed verklaren, dat zij van halfgoden afstamden, die er ons toe leiden -dit besluit te betwijfelen. De tijd zal echter weldra aanbreken, dat -men het vreemd zal vinden, dat natuuronderzoekers, die goed bekend -waren met de vergelijkende ontleedkunde en met de -ontwikkelingsgeschiedenis van den mensch en van andere zoogdieren, -hebben kunnen gelooven, dat elke soort door een afzonderlijke -scheppingshandeling was voortgebracht. - - - - - -AANTEEKENINGEN. - -(1) „Homologe structuur.” Er bestaat in het wetenschappelijk -taalgebruik een groot verschil tusschen homologie en analogie. Homoloog -noemt men die deelen, welke volgens het zelfde algemeene type gebouwd -en op de zelfde wijze met de overige deelen verbonden zijn, en dus uit -een vergelijkend anatomisch oogpunt met elkander overeenkomen, al -verschilt hun gebruik geheel. Zoo zijn b.v. de hand van een mensch, de -vleugel van een vledermuis, de graafpoot van een mol homoloog, evenzoo -de zwemblaas van een visch en de longen van een zoogdier. Twee soorten -vertoonen dus een homologe structuur, wanneer de deelen waaruit het -lichaam van de eene bestaat, homoloog zijn met de deelen van het -lichaam van de andere. Bij eene en de zelfde soort merkt men tusschen -de beide seksen een homologe structuur op. Analoog noemt men die -deelen, welke tot de zelfde functie dienen, al komen zij uit een -vergelijkend anatomisch oogpunt volstrekt niet overeen. Zoo zijn b.v. -de vleugels van een vogel analoog met die van een vlinder, daar beide -dienen om te vliegen, en is, hoewel beide pooten zijn, de poot van een -vogel volstrekt niet homoloog met die van een vlinder [52]; evenzoo -zijn de longen van een zoogdier analoog met de kieuwen van een visch, -daar beide ademhalingswerktuigen zijn, enz. Twee deelen kunnen -natuurlijk ook tegelijkertijd homoloog en analoog zijn, b.v. de armen -van een mensch en de voorpooten van een aap, de vleugels van een vogel -en die van een vledermuis, enz. - -Ook in één en het zelfde dierlijke lichaam merkt men op, dat sommige -deelen, volgens het zelfde type gebouwd, op de zelfde wijze met andere -deelen verbonden en dus homoloog zijn. Zoo zijn b.v. de wervels -homologe deelen, evenzoo de ribben. In dezen zin zijn de voorste -ledematen van een gewerveld dier homoloog met de achterste, en de -linkerhelft van het lichaam met de rechterhelft. R. Owen noemt deze -soort van homologie homotypie en bezigt het woord homologie alleen bij -vergelijking van overeenkomstige deelen van verschillende soorten of -seksen. - -(2) „Rudimentaire organen.” Gelijk aan de lezers van het „Ontstaan der -Soorten” en van het „Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten” bekend -is, merkt men dikwijls op, dat organen, die bij de eene diersoort in -geheel ontwikkelden toestand voorkomen en tot bepaalde functiën dienen, -bij andere soorten in groei achtergebleven en door onvolledige -ontwikkeling ook in vorm veranderd zijn. Somtijds hebben zij dan bij -die tweede soort geen of gering nut, ja kunnen in enkele gevallen zelfs -schadelijk worden; zij zijn om zoo te zeggen slechts daar als -vertegenwoordigers der ontwikkelde organen en bewijzen de eenheid van -type der twee soorten. Dergelijke onvolledig ontwikkelde deelen noemt -men rudimentaire organen. Evenzoo komen sommige organen die bij de eene -sekse goed ontwikkeld zijn, bij de andere gewoonlijk slechts in -rudimentairen toestand voor (b.v. de zogklieren bij den mensch). Ook -vindt men bij volwassen individu’s organen, die gedurende het foetale -leven goed ontwikkeld waren, in rudimentairen staat terug. Zoo zijn de -vasa aberrantia van de ballen bij den man en de zoogenaamde lichamen of -organen van Rosenmüller bij de vrouw rudimenten van de corpora -Wolffiana of primordiaalnieren van den embryo. Evenzoo zijn, wanneer -men bij een en het zelfde individu homotype organen vergelijkt, bij het -eene sommige deelen slechts rudimentair aanwezig, die bij het andere -volkomen ontwikkeld zijn. Zoo zijn de beentjes van het staartbeen -slechts rudimenten van wervels. - -Ten vorigen jare heeft W. Pfitsner een anatomische verhandeling, „Die -kleine Zehe”, uitgegeven, waarin hij er op wijst, dat de kleine teen -bij den mensch rudimentair begint te worden. Deze teen behoort -eigenlijk uit drie kootjes te bestaan, maar bij 36% der Duitschers zijn -de beide laatste kootjes met elkander vergroeid (hoewel de grens er -tusschen nog zichtbaar is) en wel in den regel aan beide voeten, bij -ruim 41% der vrouwen en 31% der mannen. De druk van het schoeisel kan -de oorzaak hiervan niet zijn (tenzij men hier aan de overerving eener -verworven eigenschap mag denken), daar deze vergroeiing even veelvuldig -voorkomt bij embryo’s (van de vijfde maand af) en bij kinderen van 1–7 -jaar als bij volwassenen, en daarenboven behooren de personen, wier -lijken op de snijkamers kunnen worden onderzocht, zelden tot die -kringen der maatschappij, welke gewoon zijn nauwe schoenen te dragen. -Het eindresultaat zal wel zijn, dat op den duur de kleine teen bij -allen slechts uit twee kootjes zal bestaan, en naar schrijver meent, -zou dit de eerste stap zijn tot volkomen rudimentair worden van den -kleinen teen. Schrijver acht het terecht wenschelijk, dat deze in dit -opzicht ook bij volken die geen schoenen of sandalen dragen, wordt -onderzocht. Hij wijst er op, dat men ook bij levenden door strekking en -buiging van den kleinen teen gemakkelijk kan onderzoeken of de laatste -kootjes daarvan al dan niet met elkander vergroeid zijn. - -Een der merkwaardigste rudimentaire organen, dat ook bij den mensch -voorkomt, is de zoogenaamde pijnappelklier, door Descartes nog voor „de -verblijfplaats der redelijke ziel” gehouden. - -In 1886 is door de Graaf [53] en Spencer [54] gelijktijdig aangetoond, -dat de zoogenaamde pijnappelklier (epiphyse) in de hersenen het -rudiment is van een derde oog, dat bij de vroege voorouders der -gewervelde dieren als zoodanig werd gebruikt. Bij sommige fossiele -amphibieën (Labyrinthodonten) en hagedissen komt in den schedel een gat -voor (een rudiment daarvan is bij de levende dieren dezer klasse de -zoogenaamde parietaalopening), waar de gezichtszenuw met de epiphyse -was verbonden. Bij de embryo’s der tegenwoordige amphibieën en -reptielen begint het derde oog zich als een blaas aan het uiteinde van -een veelal lang uitgegroeiden steel te ontwikkelen, maar wordt later -door de hersenvliezen geheel van zijn steel gescheiden. De steel -verandert daarna in de epiphyse en uit het oog wordt bij de amphibieën -de zoogenaamde Stiedasche voorhoofdsklier gevormd, die bij de geboorte -onder de epidermis in de lederhuid ligt, terwijl het bij de reptielen -als een uit cellen bestaande blaas, die nog pigment en een soort van -lens bezit, tusschen de hersenvliezen blijft liggen. Uit den steel -ontwikkelt zich na de afsnoering de pijnappelklier. Bij den hazelworm -(Anguis fragilis) herinnert de genoemde blaas zeer aan het oog van -hoogontwikkelde ongewervelde dieren (b.v. inktvisschen). - -Spencer vond bij Hatteria punctata (een Nieuw-Zeelandsch reptiel) en -later ook bij Iguana, Cameleon vulgaris en Lacerta agilis het derde -oog, klein maar duidelijk herkenbaar en volkomen ontwikkeld, ofschoon -de lens troebel is, en door een gezichtszenuw met de epiphyse -verbonden, in de zoogenaamde parietaalopening liggen. Een dikke laag -bindweefsel scheidt het van de huid, die de parietaalopening bedekt. -Ofschoon die huid ter plaatse der opening naar binnen gedrukt is, kan -het derde oog ook bij deze dieren dus niet meer tot zien dienen. Ook -Spencer merkt de gelijkenis met het oog van sommige ongewervelde dieren -op („Nature”, 13 Mei 1886). - -Uitvoeriger besprak Spencer zijn ontdekking in „Quart. Journ. of -Microsc. Science”, vol. 27, waar hij de resultaten van zijn onderzoek -bij 29 soorten van hagedissen mededeelt en bewijst, dat men hier zeer -zeker met een rudimentair, tegenwoordig in ontwikkeling achteruitgegaan -orgaan te doen heeft. - -Reeds vroeger had Rabl. Rückhard er op gewezen, dat bij de reusachtige -zeehagedissen uit de liasformatie in de parietaalopening een zintuig -had gelegen, dat ongetwijfeld met de epiphyse in betrekking stond en -volgens hem waarschijnlijk tot waarneming der stralende warmte had -gediend. - -De Zwitsersche geleerde Béraneck geeft toe, dat het parietaalorgaan bij -de reptielen eens als derde oog heeft gefungeerd, maar houdt het er -voor, dat het alleen bij die klasse der gewervelde dieren zich tot een -gezichtswerktuig heeft ontwikkeld en bij de overigen een andere functie -heeft. - -Leydig, die reeds zeventien jaren geleden het bedoelde orgaan waarnam, -hield het niet voor een gezichtswerktuig, maar rekende het tot de -huidzintuigen, hetgeen door Spencers ontdekking van een directe -zenuwverbinding daarvan met de epiphyse bij Hatteria enz., wat de -reptielen aangaat, voor weêrlegd mag worden gehouden. Leydig wijst -daarbij op de bijzondere ontwikkeling der voorhoofdsklier bij de -visschen uit de groep der Scopeliden, waar die geheel gelijkt op de -zoogenaamde „nevenoogen”, welke ook bij andere visschen, gelijk -Chauliodus, voorkomen en op de bij de enkelvoudige oogen der -arthropoden en de bij andere ongewervelde dieren aangewezen gevallen, -waarbij gezichtsorganen en beker- of knopvormige organen zoo kunnen -samenhangen, dat men, om zich deze betrekking duidelijk te maken, zijn -toevlucht heeft genomen tot de uitdrukking overgangszintuigen. - -Er bestaan ongetwijfeld bij sommige andere dieren zintuigen, die de -mensch mist (zie J. Lubbock, „Sense in Animals”, 1889), en zulke -zintuigen kunnen ook bij de stamouders der gewervelde dieren hebben -bestaan. Van de indrukken en wijze van werking van zintuigen die wij -missen, kunnen wij ons evenmin een heldere voorstelling maken als een -blindgeborene van het licht of een geboren doofstomme van het geluid. - -Bij de Scopeliden zijn de nevenoogen zeker geen gezichtsorganen, maar -dienen als lichtgevende organen, waardoor haar in de duistere diepten -van den Oceaan het zien mogelijk wordt gemaakt (Emery, „Die -augenähnlichen Organe der Fische”, Bonn, 1881; „Reports of the -Scientific Results of the Expedition of the Challenger, Zoology”, vol. -XXII). - -Waarschijnlijk zal eens blijken, dat het derde oog homoloog is met de -pigmentvlek van Amphioxus en het oog der Ascidiënlarven. [55] Het feit, -dat er in de pijnappelklier zelfs bij den mensch nog een rudiment van -bewaard is gebleven, is een sterk bewijs voor den samenhang der -gewervelde dieren en van ’s menschen afstamming van een lageren vorm. - -(3) „te beginnen met den heer Boucher de Perthes.” De Fransche geleerde -Boucher de Perthes was de eerste, die de aandacht vestigde op -voortbrengselen van menschelijke nijverheid, die tot een geologisch -tijdvak, ouder dan het tegenwoordige (het postpliocene tijdvak of -diluvium) opklimmen. Hij gaf in 1847 in zijn „Antiquités Celtiques et -Antédiluviennes” beschrijvingen en afbeeldingen van zeer ruw bewerkte -vuursteenen wapenen uit het diluvium der Somme-vallei, na in 1846 in -zijn werk „De l’Industrie Primitive ou les Arts et leur Origine” reeds -te hebben medegedeeld, dat hij dergelijke wapenen aldaar gevonden had. -Men sloeg eerst weinig geloof aan zijne bewering, tot de waarheid -daarvan in 1853 door Dr. Rigollot en later door de Engelsche geleerden -Dr. Falconer, Joseph Evans en Joseph Prestwich, die een onderzoek op de -plaats zelve instelden, boven allen twijfel verheven werd. Deze -vuursteenen wapenen zijn voor ons even ontwijfelbare bewijzen van ’s -menschen bestaan in de voorwereld, als de voetstappen der wilden het -voor Robinson Crusoë waren van het bezoeken van zijn eiland door andere -menschen. Zij zijn, om met een Engelsch hoogleeraar te spreken, even -duidelijke producten van menschelijke nijverheid, als de messen van -Sheffield. Boucher de Perthes had ook het geluk de eerste te zijn, die -een deel van een menschelijk geraamte—de beroemde onderkaak van -Moulin-Quignon—in een gestratifieerde diluviale laag ontdekte. -Merkwaardige en overtuigende bewijzen voor het bestaan van den mensch -gedurende het postpliocene tijdvak zijn de later gevonden, door -tijdgenooten vervaardigde, afbeeldingen van diluviale dieren, onder -anderen van den holenbeer (Fig. 4) en van den mammouth (zie de -steendrukplaat in het Album der Natuur 1867, blz. 366). - -Dat niet alleen in de Oude Wereld, maar ook in Amerika de mensch reeds -gedurende het diluvium tegelijk met uitgestorven diersoorten leefde, is -volkomen zeker. In mijn artikelen over „De Voorhistorische Menschen in -Amerika” („Album der Natuur”, 1870 en 71) heb ik daaromtrent reeds het -een en ander medegedeeld. In 1889 heeft Dr. Abbott op de vergadering -van de „American Association for the Advancement of Science” een -overzicht gegeven van de tot het jaar toe in Noord-Amerika gevonden -wapens en werktuigen uit den oudsten steentijd of palaeolithische -periode. [56] De gewichtigste vondsten zijn bij Trenton aan de „Little -Falls” (Minnesota) en in het dal van de kleine Miami bij Loveland -(Ohio) gedaan. Op het ras, waaraan deze steenen wapens en werktuigen -moeten worden toegeschreven, komen wij later terug. Abbott bewijst, dat -het eind der ijsperiode slechts het minimum van tijd aangeeft, die -tusschen het tijdvak der palaeolithischen mensch in Noord-Amerika en -den tegenwoordigen tijd is verstreken. De erosie van de rotskloof -waardoor de Niagara stroomt, is eerst begonnen, nadat de ruw bewerkte -vuursteenen van Trenton en Madisonville in den bodem bedolven waren. -Gedurende den ijstijd werden gedeelten van Noord-Amerika door den -mensch bewoond, wiens tijdgenooten o.a. de mastodon, de mammouth en het -sedert veel verder naar het noorden terug geweken rendier waren. - -Op nog ouder sporen van den mensch in Californië, die tot het tertiaire -tijdvak opklimmen, komen wij later terug. - -(4) Zie Charles Lyell’s beroemd werk over de oudheid van den mensch, -door Dr. T. C. Winkler in onze taal overgezet, onder den titel van „De -Geologische Bewijzen voor de Oudheid van het Menschelijk Geslacht”, -Zalt-Bommel, bij Joh. Noman en Zoon, 1864. - -(5) Het uitvoerigst, duidelijkst en grondigst bespreekt Haeckel den -oorsprong, de afstamming en ontwikkelingsgeschiedenis van den mensch in -zijn „Anthropogenie oder Entwickelungsgeschichte des Menschen. -Gemeinverständliche wissenschaftliche Vorträge über die Grundzüge der -menschlichen Keimes- und Stammes-geschichte”, waarvan de derde -omgewerkte uitgaaf in 1877, bij W. Engelmann te Leipzig verscheen. Een -achtste omgewerkte en uitgebreide uitgaaf van de „Natürliche -Schöpfungsgeschichte” verscheen in 1889. - -(6) „Correlatie.” Hieronder verstaat men, gelijk aan de lezers der drie -vorige deelen van Darwin’s Biologische Meesterwerken bekend is, het -feit, dat zoowel bij den mensch als bij de dieren sommige deelen in zoo -innig verband met elkander staan, dat wanneer het eene zekere -wijzigingen vertoont of abnormaal ontwikkeld is, zulks ook met het -andere het geval is, zonder dat wij ons in de meeste gevallen -rekenschap van de oorzaak kunnen geven. Vooral homotype deelen -vertoonen correlatie; wanneer een individu b.v. aan de linkerhand meer -dan vijf vingers heeft, zal het meestal ook aan de rechterhand een even -groot aantal bezitten (Correlatie tusschen de beide homotype -lichaamshelften), en daarenboven ook aan de voeten dikwijls een -abnormaal aantal teenen hebben (Correlatie tusschen de homotype voorste -en achterste ledematen). Een voorbeeld hiervan vindt men in de achtste -aanteekening op dit hoofdstuk. Ook het feit, dat een abnormaal -ontwikkeld lichaamsdeel meestal in zijn afwijking den normalen bouw van -een ander daarmede homotyp deel teruggeeft, draagt den naam van -correlatie. Als b.v. de spieren van den arm abnormaal ontwikkeld zijn, -vindt men er dikwijls den normalen bouw van de spieren van het been in -terug en omgekeerd ook niet-abnormaal ontwikkelde deelen vertoonen -correlatie, daar bepaalde wijzigingen in het eene met overeenkomstige -wijzigingen in het andere gepaard gaan. Zoo bestaat er bij den mensch -correlatie tusschen het haar, de huid en de oogen. Personen met donker -gekleurde huid hebben toch gewoonlijk donker haar en donkere oogen, -terwijl blond en vooral rood haar gepaard gaan met bijzonder blanke -huid en lichte oogen. Evenzoo gaat groote lengte der ledematen -gewoonlijk gepaard met groote lengte van het hoofd en van het lichaam, -en het geheele dier neemt rankere vormen aan, zooals wij aan onze -windhonden kunnen opmerken. Zie verder over Correlatie: Hoofdstuk II -van dit werk en het „Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Ned. -Vert., Deel II, blz. 370. - -(7) Misvorming ten gevolge van „stilstand in de ontwikkeling.” De -Duitschers noemen dit „Hemmungsbildung.” Wanneer volwassen individuen -misvormingen vertoonen, die bij den embryo of den foetus op zeker -tijdstip zijner ontwikkeling normaal voorkomen, dan wordt zulks -toegeschreven aan een storing, een stilstand in de ontwikkeling van het -misvormde orgaan, die begonnen is op het tijdstip, waarop den embryo of -de foetus normaal den waargenomen vorm vertoont. Op elke 500 menschen -vindt men er b.v. gemiddeld één met een hazenlip, nog minder vindt men -er, die een dubbele hazenlip hebben; eindelijk zijn er nog zeldzamer -voorbeelden van verhemelten, die zoo zijn gespleten, dat de neusholte -met de mondholte samenhangt. Dit zijn allen echter vormen, die ieder -mensch gedurende het foetale leven heeft doorloopen. De enkele en -dubbele hazenlip, het gespleten verhemelte van sommige menschen zijn -derhalve misvormingen ten gevolge van stilstand in de ontwikkeling -(Hemmungsbildungen). - -(8) „Reduplicatie van deelen.” Er worden soms, zoowel bij de dieren als -bij den mensch individu’s geboren, die zekere deelen in grooter getal -bezitten, dan zulks in normalen toestand bij de soort waartoe zij -behooren, wordt waargenomen. Zoo zijn dikwerf kinderen waargenomen, die -aan handen of voeten een grooter aantal vingers of teenen bezaten, dan -gewoonlijk. Het sterkst mij hiervan bekende geval is dat van een -persoon, die aan elken voet 12 teenen en aan elke hand tevens 12 -vingers had (Hyrtl, „Handboek der Topographische Ontleedkunde”, Ned. -Vertaling van Dr. E. Hanlo, Deel II, blz. 626). Een ander voorbeeld van -een dergelijke reduplicatie van deelen leveren ons de tepels. „De -gevallen van overtallige borsten of tepels naast de normale, of in de -okselholte, in de lies, op den rug enz. zijn bij het vrouwelijke -geslacht zeer dikwijls waargenomen” (ibid., Deel I, blz. 529). Soms -heeft ééne klier zelfs meer dan éénen tepel. - -(9) „Terugkeer tot een vroeger en ouder type van organisatie.” Het -atavisme berust meestal op een stilstand in de ontwikkeling -(Hemmungsbildung). Volgens de denkbeelden van de voorstanders der -ontwikkelingstheorie toch beantwoordt de reeks van ontwikkelingsphasen, -welke een diersoort gedurende het foetale leven doorloopt, verkort aan -die, welke de soort zelve bij haar ontwikkeling heeft doorloopen. Een -merkwaardig voorbeeld van atavisme door stilstand in de ontwikkeling -bij den mensch leveren de zoogenaamde microcephalen, waarover Carl Vogt -een uitnemende verhandeling heeft geschreven. Op zeker tijdstip van -zijn ontwikkeling bezit de menschelijke foetus hersenen, die niet meer -ontwikkeld zijn dan die van een aap. Heeft op dit tijdstip een -stilstand in de ontwikkeling plaats, dan wordt er een kind geboren, dat -de laatste ontwikkelingsphase van den menschelijken typus niet heeft -medegemaakt, een kind, dat atavisme, dat in zijn hersenen den normalen -toestand der hersenen van de naaste stamouders van het menschelijk -geslacht vertoont, een microcephaal of aapmensch (deze laatste -uitdrukking is door den volksmond gevonden). Zijn de hersenen van -dergelijke microcephalen aapachtig ontwikkeld, hun gelaat is -menschelijk, maar vertoont het type van een zoo laag en dierlijk -menschenras, dat de laagste Papoea van den tegenwoordigen tijd in -vergelijking zeer ontwikkeld mag heeten. De zoogenaamde Azteken, ook -hier te lande rondgevoerd, waren niets anders dan dergelijke -microcephalen, die een roodhuid tot vader en een negerin tot moeder -hadden. (Zie over de Microcephalen de bekroonde prijsverhandeling van -Carl Vogt in „Archiv für Anthropologie”, Bd. II, Brunswijk, 1867, blz. -129–285, met 26 groote steendrukplaten, 74 afbeeldingen van schedels -bevattende.) - -(10) Hoogst merkwaardig zijn in dit opzicht de afbeeldingen, die Vogt -in het eerste deel zijner „Vorlesungen über den Menschen”, Giessen, -1863, geeft. Zie aldaar Fig. 36, 37, 61, 62, 67, 69. Het zal wellicht -niet ongepast zijn, hier een kort overzicht te geven van den strijd, -die voor ettelijke jaren over het maaksel der hersenen bij den mensch -en de apen tusschen Professor Owen aan de eene en Prof. Huxley en vele -andere geleerden aan de andere zijde plaats had, een strijd, waarin de -Nederlandsche hoogleeraren Schroeder van der Kolk en Vrolik zich -bijzonder onderscheidden. Tot het jaar 1857 waren alle beroemde -ontleedkundigen, die zich met het maaksel der hersenen van de apen -hadden bezig gehouden, Cuvier, Tiedeman, Sandifort, Vrolik, J. G. St. -Hilaire, Schroeder van der Kolk, Gratiolet enz. het daarover eens, dat -die hersenen volgens het zelfde type waren gebouwd als die van den -mensch. In 1857 echter beweerde Owen in een in het tijdschrift van de -Linnean Society afgedrukte verhandeling, dat de hersenen van de apen -zich van die van den mensch zouden onderscheiden, doordat de groote -hersenen bij de eersten de kleine niet geheel overdekken (als men ze -van boven beschouwde) en door het gemis van den achtersten hoorn der -zijdelingsche hersenholte en van den Hippocampus minor. Huxley kwam -hier tegen op, en het bleek dat Owen ongelijk had. Owen beriep zich -onder anderen op een afbeelding, door Schroeder van der Kolk en Vrolik -van de hersenen van den chimpanzee gegeven, doch waarvan de -onnauwkeurigheid door Gratiolet was aangetoond. Schroeder van der Kolk -en Vrolik verklaarden echter, dat zij, hoewel groote tegenstanders van -alle vormen van de leer der trapsgewijze ontwikkeling, de waarheid -boven alles lief hadden; dat zij daarom, op gevaar af van steun te -geven aan theorieën, die zij bestreden, het hun plicht achtten openlijk -te protesteeren tegen het misbruik, dat Owen van hun autoriteit maakte, -en de volkomen juistheid van de kritiek van Gratiolet erkenden. Zij -gaven daarenboven nieuwe en juiste afbeeldingen van de hersenen van den -orang en toonden het werkelijk bestaan van de betwiste deelen in een -der zittingen van de Academie van Wetenschappen te Amsterdam aan, met -het gevolg, dat „la présence des parties contestées y a été -universellement reconnue par les anatomistes présents à la séance.” De -onjuistheid der beweringen van Owen werd daarenboven door meerdere -dissecties van hersenen van vele verschillende aapsoorten door Prof. -Huxley zelf, door Prof. Rolleston F. R. S., de heeren Marshal F. R. S., -Flower en Turner, allen ontleedkundigen, volkomen bewezen. De -onnauwkeurigheid der eerste afbeelding van Schroeder van der Kolk en -Vrolik was daaraan te wijten dat het nageteekende voorwerp in alcohol -werd bewaard, en daardoor de deelen waren misvormd. - -(11) „Man is subject like other animals, birds and even insects to that -mysterious law, which causes certain normal processes, such as -gestation as well as the maturation and duration of various diseases to -follow lunar periods.” - -Het beste voorbeeld van een normaal proces dat aan maandelijksche -perioden is gebonden, leveren ons de maandstonden der vrouw. Zwangere -vrouwen lijden soms, ten tijde dat de maandstonden zouden moeten plaats -hebben, aan witten vloed. Men heeft ook maandelijks periodiek -terugkeerende neusbloedingen en maagbloedingen waargenomen, die dan de -plaats der maandstonden bekleeden. Darwin schijnt echter werkelijk aan -een geheimzinnig verband tusschen den loop der hemellichamen en de -lichaamsverrichtingen van menschen en dieren te hebben geloofd en het -periodiek terugkeeren van sommige normale en abnormale verschijnselen -met de omwenteling der maan om de aarde in verband te hebben gebracht. -Hij tracht daarvan in Hoofdstuk VI zelfs een verklaring te geven. Deze -meening komt ons hoogst onwaarschijnlijk, ja onhoudbaar voor. Die -perioden toch zijn bij verschillende individu’s van verschillende -lengte. Zoo zijn er vrouwen, die elke veertien dagen, andere, die -slechts om de zes weken menstrueeren. Ook bij het zelfde individu zijn -die perioden niet altijd volkomen regelmatig. - -(12) Boitard (aangehaald door Houzeau, „Facultés mentales des Animaux”, -1872, tome I, blz. 399) verhaalt, dat in den Jardin des Plantes te -Parijs, een choak-kama (Cynocephalus porcarius) uit zijn kooi ontsnapte -en den oppasser Richard gevaarlijk verwondde, zoodat niemand hem durfde -naderen. De dochter van Richard, die de voorliefde van den aap voor -haar kende, liep naar den anderen kant van de kooi, riep een jongen die -dicht daarbij aan het werk was en verzocht dezen haar een kus te geven. -Toen de aap hem dit zag doen, uitte hij een verschrikkelijken kreet van -jaloerschheid en sprong in de kooi om den jongen door de tralies heen -te straffen. - -Leo quoque odoratu mulieres a viris distinguit, atque his illas -praeferre videtur. Narravit mihi domitor quidam animalium, se leonis in -caveam non ingredi solere, antequam mulieris menstruantis pollutum -panniculum sub veste sua abscondidisset; qua re leonis animum adeo -leniri dixit, ut leonis (non esurientis) caveam intrare minime -periculosum esset. Panni odor igitur, superans odorem masculinum, -efficere videtur ut leo virum odorari nequeat, atque domitorem, ut ita -dicam, feminam oleat. Misschien beweerde derhalve ook Plinius niet ten -onrechte, dat een leeuw mannen meer dan vrouwen aanbrult. (Plin., -„Hist. Nat”, lib. VIII, cap. XIX, 16). - -(13) Merkwaardig zijn in dit opzicht de waarnemingen van A. R. Wallace, -die gedurende meer dan drie maanden een levend jong van een orang-oetan -bezat. Zie: „Insulinde: het Land van den Orang-Oetan en den -Paradijsvogel”, door Alfred Russel Wallace; uit het Engelsch vertaald -en van aanteekeningen voorzien door Prof. P. J. Veth, Amsterdam, P. N. -van Kampen, 1870, Deel I, blz. 73 v.v. - -(14) De dieren, die het meest op den mensch gelijken, zijn de apen. Elk -spiertje of zenuwtje van den mensch vindt zijn homoloog deel bij den -aap. Niet alleen komt het skelet om zoo te zeggen beentje voor beentje -overeen; of liever, niet alleen verschillen de skeletten der -verschillende aapsoorten onderling meer, dan zij van dat van den mensch -verschillen, maar ook in alle andere deelen van de bewerktuiging vindt -men de meest merkwaardige overeenkomst. Zoo vindt men b.v. de fijne -ribbetjes op de binnenzijde onzer vingers op die der apen weder, en de -rangschikking dier ribbetjes gelijkt bij hen meer op die bij den -mensch, naarmate de aapsoort in andere kenmerken meer tot den mensch -nadert. Van alle dieren zijn behalve den mensch de apen de eenigen, die -aan de extremiteiten, zoogenaamde tastlichaampjes (corpuscula tactus), -de organen van onzen tastzin, bezitten, de eenigen, wier oog de fovea -centralis en de gele vlek op het netvlies (macula lutea) vertoont; ook -het wezenlijk deel van het inwendig gehoorwerktuig stemt bij de ware -apen in alle belangrijks punten volkomen overeen met dat van den -mensch; bij de halfapen of Lemuriden daarentegen, en bij de overige -dieren wijkt het daarvan geheel af. Het tandstelsel, een zoo belangrijk -zoölogisch kenmerk, gelijkt bij de apen der Oude Wereld meer op dat van -den mensch, dan op dat van de apen der Nieuwe Wereld. De wijfjes van -sommige apen zijn de eenige dieren die maandstonden hebben, evenals de -vrouw. - -De apen die het meest op den mensch gelijken, en zich o.a. door het -volkomen gemis van een staart kenmerken, noemt men de anthropomorphen -(van ἄντηρωπος mensch, en μορφὴ vorm). Tot de anthropomorphen worden -gebracht: de Gorilla en de Chimpanzee, die alleen in het westen van -tropisch Afrika worden gevonden, de Orang oetan, tot Borneo en Sumatra -beperkt, en de langarmige apen of Gibbons, die in Achter-Indië en in -het Aziatisch gewest van Insulinde leven. (Zie: Insulinde, door A. R. -Wallace, Nederl. vertaling van Prof. Veth, Deel I, blz. 12). - -De apen zijn vierhandig, dat wil zeggen, dat zij vier handen hebben. Op -het eerste gezicht zou men denken, dat hierin de apen hooger zijn -georganiseerd, dan de mensch, daar de hand een hooger ontwikkeld orgaan -is, dan de voet. Maar ook hier geldt de oeconomische wet van de -verdeeling van den arbeid; twee functies in één orgaan vereenigd, -wijzen op een lager staand organisme. De voet is het werktuig van het -gaan, de hand is een grijpwerktuig. Hierin is dus de mensch den aap -vooruit. - -Echter is de scheiding tusschen mensch en aap hierin niet zoo scherp, -als men wellicht gelooft. De voet van den mensch vormt een -veêrkrachtigen boog, waarop het gewicht van geheel het lichaam rust; -maar op dezen regel zijn vele uitzonderingen. Men weigert in onze -legers vele zoogenaamde platvoeten en de voet van den neger vormt geen -ontwikkelden boog. Er zijn ook overgangen ten opzichte van het gebruik -van den grooten teen: bij de lagere rassen kunnen de voeten bijna als -handen worden gebruikt; de Nieuw-Hollanders sleepen bv. met hun voet -lansen van 10 voet lengte achter zich. Bij den gorilla begint de voet -zich te welven, de vingers der achterhanden worden een soort van -teenen, en Huxley merkt terecht op, dat de voet van den gorilla minder -verschilt van dien van den mensch, dan van die der andere apen. - -Het valt eigenlijk te betwijfelen, of men wel het recht heeft, een -enkele aapsoort vierhandig te noemen. Neemt men als kenmerkend verschil -tusschen hand en voet aan, dat bij den laatsten de groote teen niet -opponibel aan de overige teenen is, dan zijn de achterhanden der apen -geen voeten. Neemt men echter de inwendige anatomische structuur als -kenmerk aan, dan zijn de achterhanden der apen evenmin handen als de -voeten van den mensch. De menschelijke voet onderscheidt zich van de -hand door de volgende anatomische verschillen. - -1o. Door de rangschikking der beenderen van den voetwortel. - -2o. Doordat de buigende en uitstrekkende spieren der teenen kort zijn, -dat wil zeggen, dat de vleezige deelen dier spieren niet liggen in het -been, dat met den voorarm overeenkomt, maar in den rug en de zool van -den voet, die met den rug en de palm van de hand overeenkomen. - -3o. Door het uitsluitend bezit der spier, die men peronaeus longus -noemt. - -Nu heeft Huxley aangewezen, dat de achterhanden der apen in deze drie -kenmerken met de voeten van den mensch overeenkomen. De tegenwerping -van Lucae, dat de twee laatstgenoemde kenmerken ook aan de achterpooten -van den leeuw worden waargenomen, kan het feit niet ontzenuwen, dat de -achterste ledematen van den aap werkelijk op de zelfde wijze van de -voorste ledematen onderscheiden zijn als die van den mensch. De term -vierhandig is dus eigenlijk verkeerd, en de zoölogen, die zoo -verschillende wezens als den zeehond, den leeuw en den beer tot de -zelfde orde brengen, hebben niet het minste recht om den mensch, als -tweehandig, van de orde der vierhandigen te scheiden. Deze laatsten -zijn ook tweehandig, en wij moeten dus terugkeeren tot het denkbeeld -van Linnaeus, en den mensch met de apen in ééne orde, die der Primaten, -vereenigen. [57] Zie over dit punt Huxley, „Evidence as to Man’s Place -in Nature.” - -In 1886 verscheen te Parijs het werk van J. Deniker, „Recherches -anatomiques et embryologiques sur les singes anthropoïdes.” De -schrijver kwam ook daarin tot het resultaat, dat zoowel bij den embryo -als bij het volwassen individu, de verschillen tusschen den mensch en -de hoogere apen niet grooter zijn dan die tusschen deze laatsten en de -lagere apen. - -(15) „Cloaca.” Hieronder verstaat men de gemeenschappelijke holte, -waardoor bij de Monotremata (de laagste orde der zoogdieren), de -vogels, reptielen en amphibieën en ook bij sommige visschen (de -Selachieërs en Lepidosiren) zoowel de vaste als de vloeibare -uitwerpselen worden afgevoerd, omdat daarin zoowel het uiteinde van het -darmkanaal als de pisleiders en de geslachtsopeningen uitmonden. - -(16) „Compensatie van groei.” Hierdoor verstaat men, dat, als een deel -zich buitengewoon ontwikkelt, andere deelen doorgaans slecht zijn -ontwikkeld. Zoo gaat b.v. een buitengewone ontwikkeling der -lichaamsharen bij den mensch dikwijls gepaard met onvolkomenheden in -het tandstelsel (vergelijk aanteekening 20, blz. 48); mannen, wier -zogklieren zoo ontwikkeld zijn, dat zij melk geven, hebben weinig -ontwikkelde geslachtsdeelen (vergelijk aanteekening 27, blz. 50). -Evenzoo schijnt de ontwikkeling van den schedel en van de hersenen die -van den staart en zelfs van het aangezicht te belemmeren en sleept de -ontwikkeling van een hoornachtigen bek de verdwijning der tanden met -zich. De buitengewoon sterke ontwikkeling der achterste ledematen gaat -dikwijls gepaard met bijzonder kleine voorste ledematen (b.v. bij den -Kangoeroe, de Struisachtige Vogels, enz.) - -(17) „Oceanische eilanden.” Oceanische eilanden zijn die, welke in den -ruimen Oceaan verre van het vasteland liggen en van dit laatste door -diepe zeeën zijn gescheiden. Men noemt ze aldus ter onderscheiding van -de Continentale, welke laatsten in de nabijheid van het vasteland zijn -gelegen en gewoonlijk door ondiepten daarmede samenhangen, zoodat men -ze als door natuuromwentelingen daarvan afgescheurde stukken kan -beschouwen. De continentale eilanden zijn meestal langwerpig van -gedaante, bezitten geologisch dikwijls het karakter van de naburige -kusten van het vasteland en hun fauna vertoont met die van dit laatste -een grootere of geringere overeenkomst. De oceanische eilanden zijn òf -boven den zeespiegel uitstekende toppen van onderzeesche gebergten en -van vulkanischen aard, òf koraaleilanden; zij bezitten soms eigene -diersoorten en hun fauna kenmerkt zich door volkomen gebrek of groote -armoede aan zoogdieren (behalve vledermuizen) en vorschachtige dieren -(Batrachii); zij zijn meestal rondachtig van gedaante en liggen -gewoonlijk ook in cirkelvormige groepen bijeen, terwijl de continentale -eilanden dikwijls reeksen vormen. - -(18) Ik heb opgemerkt, dat als men het oor van personen die dit uitwas -niet bezitten, op de aangeduide plaats bevoelt, men aldaar dikwijls nog -als laatste spoor er van, een klein kraakbeenig knobbeltje kan -bemerken. - -Deze punten aan het oor schijnen de verbeeldingskracht van het publiek -sterk te hebben getroffen. Een recensent in „Nature” (April 6, 1872) -stelt voor ze angulus Woolnerianus te noemen. Darwin schreef aan -Woolner („Life and Letters”, chapt. VIII), dat zeker Duitscher trotsch -was ze zeer ontwikkeld te bezitten, en Darwin een photogram van zijn -ooren wilde zenden! - -(19) „De membrana nictitans of het derde ooglid.” Bij de dieren, -waarbij het goed ontwikkeld is, is het zichtbaar als een verticaal -geplaatst vlies aan den binnenhoek van het oog, aan de achterzijde van -de twee horizontale oogleden. - -(20) Nog sterker worden deze verschillen in behaardheid, wanneer men -verschillende menschenrassen met elkander vergelijkt. Het is bekend, -dat er stammen bestaan, die geen of bijna geen baard bezitten. -Daarentegen leeft aan de monden van den Amoer en vooral op de -Kurilische eilanden en het Japansche eiland Jesso, een volksstam, de -Aino’s genaamd, wier geheele lichaam bijzonder ruig en met zwarte of -rosse haren bedekt is. De zeer dichte, dikwijls twee voet lange baard -van de mannen van dezen stam bedekt om zoo te zeggen het geheele gelaat -met uitzondering van neus en oogen. - -De dwergstammen, die Stanley op zijn tocht tot ontzet van Emin pacha in -het groote woud aan den Congo aantrof, zijn met haren van meer dan een -centimeter lengte bedekt. - -In Birma leeft een sterk behaarde familie, (door Darwin in het -„Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten” vermeld) die op den rug -nog langer en zwaarder haar bezit dan op de borst, en zoo een -hoofdkenmerk van de beharing der zoogdieren teruggeeft. Wallace -(„Contributions to the Theory of Natural Selection”. London, 1870) -beschouwt dit echter eerder als een monstruositeit, dan als een echt -atavisme, omdat ook het aangezicht, het voorhoofd en de ooren geheel -met haar bedekt, en de tanden zeer onvolkomen ontwikkeld zijn. Wij -moeten tegen het eerste argument aanvoeren, dat bij de zoogdieren die -nog lager dan de apen staan, en ook onder deze zijn er ongetwijfeld, -die aan een voormaligen toestand van het type mensch beantwoorden -(vergelijk Hoofdstuk VI van dit werk), het aangezicht, het voorhoofd, -en het grootste gedeelte der ooren met haren bedekt zijn. - -(21) „Vibrissae.” Eigenlijk zijn dit lange, stijve, dikke haren, die -aan de lippen van vele zoogdieren gehecht zijn, en tot wier wortel -takken van het vijfde zenuwpaar (nervus trigeminus) loopen. Het zijn -tastorganen en men heeft waargenomen, dat katten ongeschikt worden om -muizen te vangen, als men ze wegsnijdt, en dat konijnen zich zonder -behulp der oogen door middel van deze haren in enge gangen een weg -weten te banen. Soms komen dergelijke tastharen in de wenkbrauwen voor. - -(22) „Bronstijd.” Ten einde de voortgaande ontwikkeling der menschheid, -van haar eerste verschijning in Europa af tot den historischen tijd -toe, goed te kunnen uiteenzetten, hebben de archaeologen drie -hoofdtijdperken aangenomen, die echter onmogelijk scherp begrensd en -vaneengescheiden kunnen worden, maar integendeel allengs in elkander -overgaan en altijd onderling door overgangstijdperken zijn verbonden. -Deze drie hoofdtijdvakken zijn: 1o. De Steentijd, gekenschetst door -volkomen onbekendheid met de metalen; 2o. De Bronstijd, zoo genoemd, -daar het metaal, dat voornamelijk werd gebruikt, het brons was en men -het ijzer nog niet kende; 3o. De IJzertijd, die den overgang vormt tot -de historische tijden. - -(23) „Rendiertijdperk.” Daar de steentijd zeer lang geduurd heeft en -overgangen tot zeer verschillende trappen van beschaving bevat, wordt -hij in drie afdeelingen onderscheiden, waarvan de beide eersten tot in -het postpliocene of diluviale tijdvak (het geologische tijdvak, dat het -onze voorafgaat) reiken. Deze drie afdeelingen zijn: 1o. De Oudste -Steentijd of het Tijdperk van den Mammouth en den Holenbeer; 2o. De -Middelste Steentijd of het Tijdperk van het Rendier en de overige -Noordsche Dieren; 3o. De Jongste Steentijd of het Tijdperk der -Huisdieren en Geslepen Steenen Werktuigen. Men noemt dezen laatsten -Steentijd ook wel Neolithische Periode en wat daaraan voorafgaat -Palaeolithische Periode. - -Aan den jongsten steentijd sluit zich de Bronstijd aan. Het wordt meer -en meer zeker, dat men vóór het tijdperk van den mammouth een nog -ouderen, Tertiairen Steentijd moet aannemen. Zie over dat alles: le -Hon, „l’Homme Fossile en Europe”, Paris et Bruxelles, 1868 (liefst niet -de zeer slechte Nederl. Vertaling), Ch. Lyell, „De Geol. Bewijzen voor -de Oudheid van het Menschelijk Geslacht”, Nederl. Vertaling van -Winkler, mijn brochure, „De Voorhistorische Mensch in Europa”, ’s -Gravenhage, 1869 en mijn bewerking van Dr. Büchners „Feiten en -Theorieën”, Amsterdam, Warendorf, 1888. - -(24) De Guanchen waren de oorspronkelijke bewoners der Canarische -eilanden en met de Berbers (Kabylen) verwant. Ook bij Egyptische -mummiën komt de hier besproken opening zeer veelvuldig voor. - -(25) Dit schijnt vooral in hooge mate het geval te zijn geweest bij de -menschenrassen, die gedurende het postpliocene of diluvatie tijdvak -Europa bevolkten. Bijna alle menschelijke geraamten of onderdeelen van -geraamten uit dat tijdvak die tot dusverre gevonden zijn, vertoonen in -het eene of andere opzicht toenadering tot lagere, en wel meer bepaald -tot aapachtige vormen. Als voorbeelden daarvan zullen wij hier iets -omtrent een zestal dergelijke overblijfselen mededeelen, namelijk -omtrent het menschelijk geraamte uit de grot in het Neanderdal, omtrent -den schedel van Eguisheim, de onderkaak van la Naulette, de onderkaak -uit het Schipkahol in Moravië, de menschelijke geraamten uit de grot -van Eyzies in Périgord en die uit de grot „Betche aux Roches” bij Spy -(provincie Namen) in België, die allen worden gebracht tot den tijd, -dat de mammouth en vele andere uitgestorven diersoorten nog in Centraal -Europa leefden. - -Nabij Dusseldorf ligt een diepe bergkloof, het Neanderdal geheeten. In -een in dat dal gelegen kleine grot ontdekte Dr. Fühlrott in 1857 een -menschelijken schedel, die door een leemlaag van anderhalf meter diepte -werd bedekt. Waarschijnlijk lag het geheele geraamte aldaar bedolven, -maar de werklieden hebben bij het uitgraven door onoplettendheid -waarschijnlijk een groot deel der beenderen weggeworpen; want men heeft -slechts de grootste kunnen verzamelen. - -Er zijn geleerden geweest, die betwijfelden, of de Neanderdalbeenderen -werkelijk van een mensch uit het postpliocene tijdperk afkomstig waren, -omdat men in de grot volstrekt geen beenderen van uitgestorven -diersoorten vond. De leem in de grot kwam echter volkomen overeen met -die, waarin men in andere grotten beenderen van uitgestorven -diersoorten aantreft; de beenderen van den Neanderdalmensch kleven -sterk aan de tong en zijn met kleine puntjes bezet, die, met de loupe -onderzocht, dendriten bleken te zijn; in de nabijheid van de grot -eindelijk heeft men in den zelfden leem beenderen van den mammouth en -den holenbeer gevonden. De meeste geologen hielden het er daarom steeds -voor, dat zij wel degelijk aan een tijdgenoot van deze dieren hebben -toebehoord, en sedert het bekend worden der beenderen uit de grot bij -Spy kan zulks niet meer worden betwijfeld. - -Van den Neanderdalschedel (Fig. 5) zijn slechts het voorhoofdsbeen, de -beide wandbeenderen, een gedeelte van een slaapbeen en het bovenste -gedeelte van het achterhoofdsbeen bewaard gebleven. Hij kenmerkt zich -door een buitengewone ontwikkeling der voorhoofdsboezems, dat wil -zeggen, door het sterk vooruitspringen der wenkbrauwbogen, die door een -diepe groeve van het voorhoofd gescheiden zijn (dit is ook een kenmerk -der anthropomorphe apen), de schedelbeenderen zijn buitengewoon dik, -het voorhoofd is smal en zoo weinig ontwikkeld, dat het bijna de helft -overschrijdt van den afstand, die in dit opzicht tusschen een -hedendaagsch Europeaan en een volwassen [58] chimpanzee bestaat (Fig. -6); zulk een mensch zou, bij zijn leven gezien, bijna geen voorhoofd -hebben vertoond; de indrukken der kauwspieren op de slaapbeenderen zijn -zeer ontwikkeld, hetgeen op een groote ontwikkeling der kaken wijst. - -Prof. Schaaffhausen, die in Müller’s Archiv etc. 1858 een hoogst -interessante verhandeling, getiteld: „Zur Kenntniß der ältesten -Rassenschädel”, heeft geplaatst, merkt daarenboven op, dat de beenderen -der armen en beenen van den Neanderdalmensch naar verhouding even lang -zijn als die van een hedendaagsch Europeaan van de zelfde lengte (de -Neanderdalbeenderen hebben aan een individu van middelbare grootte -toebehoord), maar dat ze veel dikker zijn dan deze, terwijl daarenboven -de sterke ontwikkeling der spierindruksels op die beenderen bewijst, -dat het individu, waarvan het skelet afkomstig is, in de -noodzakelijkheid verkeerde zijn spieren veel meer te gebruiken en te -oefenen dan wij. - -Prof. Schaaffhausen meent, dat de Neanderdalschedel een minder -ontwikkeld verstand aanduidt, dan dat van de door de natuur het meest -misdeelde negerstammen, met andere woorden, dat het de bestiaalste van -alle bekende menschenschedels is. - -Huxley zegt van dezen schedel o.a. het volgende: „Hoe men dezen schedel -ook moge beschouwen, overal zien wij apen-kenmerken, die hem tot den -aapachtigsten van alle bekende schedels maken”; en wat verder: „De -Neanderdalbeenderen kunnen echter op geenerlei wijze worden beschouwd -als overblijfselen van een menschelijk wezen, dat het midden houdt -tusschen mensch en aap. Zij bewijzen het bestaan van een mensch, van -wiens schedel men kan zeggen, dat hij eenigermate tot den apentypus -terugkeert, zooals bij sommige tuimelaars [59] de vederen van hun -oorspronkelijk ras, de wilde duif (Columba livia) zich opnieuw -vertoonen.” - -De schedel van Eguisheim bestaat uit een menschelijk voorhoofdsbeen en -wandbeen, die door Dr. Faudel in het löss (een diluviale kleilaag) van -de Rijn-vallei te Eguisheim nabij Colmar zijn gevonden. Deze -overblijfselen waren vergezeld van beenderen van het reuzenhert, den -mammouth en den Europeeschen bison (Bison Europaeus). Hij komt in zijn -kenmerken bijna volkomen met den Neanderdalschedel overeen, maar is nog -veel minder gewelfd (Fig. 7). - -P. Belsanti („Studi sur alcuni Carratteri Regressive del Cranio -Humano”, „Archivio per l’Anthropologia”, 1888) heeft de volgende -kenmerken, die bij de lagere menschenrassen veelvuldig en bij de -hoogere slechts zeldzaam voorkomen, als de gewichtigste aapachtige -kenmerken van den menschelijken schedel aangegeven: 1. Duidelijke -veelhoekigheid van den schedel; 2. Atrophie der neusbeenderen; 3. -Hoefijzervorm van het beenig verhemelte; 5. Zeer ontwikkelde -beenlijsten; 6. Eenvoudigheid der schedelnaden; 7. Groote ontwikkeling -van het voorhoofduitsteeksel des slaapbeens; 8. Achterovergebogen -vleugels van het wiggebeen; 9. Wormsche beentjes in het wiggebeen; 10. -Naar achteren toe geregeld in grootte toenemen der kiezen. - -De onderkaak van la Naulette (Fig. 8) is door den heer Edouard Dupont -in 1866 in de grot van la Naulette nabij Dinant gevonden. De bekende -anthropoloog Broca heeft in een der zittingen (30 Aug.) van het -palaeo-anthropologische Congres te Parijs van 1867 een merkwaardig -betoog over deze onderkaak gehouden, waaraan wij het volgende ontleenen -[60]: - -„Het lichaam van de onderkaak der anthropomorphe apen onderscheidt zich -van dat van menschelijke onderkaken door de volgende kenmerken: 1o. Het -volstrekt ontbreken van de kin; als men de streek van de kin in profil -beziet, beschrijft zij, in plaats van vooruit te steken, een sterk naar -achteren buigende bocht; 2o. Het volstrekt ontbreken der vier apophyses -genianae [61]; en niet alleen ontbreken deze, maar zij worden vervangen -door een holte, in welke de kintongspier (musculus genioglossus) zich -vasthecht; 3o. Zeer groote dikte van het lichaam van de kaak in -vergelijking met zijn hoogte; 4o. Elliptische vorm van den tandboog, -wiens beide takken in plaats van parabolisch, dat wil zeggen divergent -te zijn, zooals bij den mensch, integendeel naar achteren toe op de -wijze van een hoefijzer convergent worden, zoodat de laatste kies -dichter bij de mediaanlijn [62] ligt, dan de eerste; 5o. Aanmerkelijke -grootte en breedte van den hoektand, in vergelijking met de afmetingen -der naburige tanden; 6o. Eindelijk is, juist andersom als bij den -mensch, waar het volumen der ware kiezen afneemt van de eerste tot de -tweede en van de tweede tot de kies van verstand, de eerste ware kies -der apen kleiner dan de tweede en deze wederom kleiner dan de derde.” - -„Al deze aapachtige kenmerken vindt men aan de onderkaak van la -Naulette terug...” [63] - -„Het is dan ook niet te verwonderen, dat de vereeniging van al deze -aapachtige kenmerken wel eens heeft doen betwijfelen, of het werkelijk -een menschelijke onderkaak was, en dat zelfs Pruner-Bey daarover een -oogenblik heeft geaarzeld. Tegenwoordig is, ik herhaal het, echter geen -twijfel meer mogelijk, vooral sedert men aan andere kaken van oude -rassen, of van hedendaagsche lagere rassen afkomstig, eenigen der -kenmerken van de onderkaak van la Naulette heeft waargenomen.” - -„Zelfs Pruner-Bey is getroffen geworden door de vele punten van -overeenkomst, die bestaan tusschen deze onderkaak en die, welke de -Marquis de Vibraye in de grot van Arcy heeft gevonden, en die ook van -het tijdperk van den mammouth dagteekent. Verscheidene andere -onderkaken, in de dolmens van het tijdperk der geslepen steenen -werktuigen gevonden, vormen overgangen tusschen de type van la Naulette -en die der hedendaagsche Europeanen.” - -Ook in het Schipkahol in Moravië is een stuk van een diluviale -menschelijke onderkaak, op die van la Naulette gelijkende, gevonden (K. -J. Maska, „Der diluviale Mensch in Möhren”, Neutitscheim, 1886). Over -deze kaak schreef ik een artikel, „Een Aapachtige Menschelijke -Onderkaak” in „Isis”, 1881, blz. 120, waaraan het volgende is ontleend: - -„De zelfde laag bevatte mammouthsbeenderen en ruwe steenen werktuigen. -Slechts het voorste gedeelte der kaak met drie snijtanden, den hoektand -en de beide valsche kiezen der rechterzijde waren voorhanden. De -laatste drie tanden steken nog onontwikkeld in de kaak, maar zijn -zichtbaar, omdat de voorste wand der kaak ontbreekt. Wat vooreerst aan -deze kaak opvalt, is haar grootte en dikte. De ontwikkeling der tanden -komt overeen met die bij een kind van acht jaar, doch de kaak en de -tanden zijn zoo groot als die van een volwassen mensch. Slechts de -snijtanden hebben gewisseld, de na deze wisselende tanden ontwikkelen -zich in de kaak, gelijk dat bij den mensch de regel is; eerst zou de -eerste valsche kies, dan de hoektand, eindelijk de tweede valsche kies -zijn doorgebroken. De hoogte van de kaak in de mediaanlijn is tot aan -den rand der tandkassen 30, tot aan het boveneinde der snijtanden 39 -m.M. Aan den schedel van een zevenjarig kind bedragen deze maten 23 en -30, bij een negenjarig meisje 24 en 33, bij een twaalfjarigen knaap 22 -en 31, bij acht onderkaken van volwassen mannen bedroeg de hoogte der -kaak tot aan den rand der tandkassen gemiddeld 31 m.M. Het stuk -onderkaak is aan zijn onderkant in de mediaanlijn 14 m.M. dik, onder -den hoektand is de dikte 15 m.M. Aan een gewone volwassen onderkaak -bedraagt de dikte op eerstgenoemde plaats omstreeks 11 m.M. Als men de -slijtvlakte der snijtanden horizontaal plaatst, wijkt het onderste -gedeelte van de prognathe kaak zoozeer naar achteren, dat een kin niet -voorhanden is. Het achtervlak der symphysis is schuin geplaatst, gelijk -zulks in hoogere mate bij de anthropomorphe apen het geval is, en in -minderen graad bij wilden voorkomt, doch ook bij fossiele menschelijke -overblijfselen reeds is waargenomen, gelijk bij de kaak van la -Naulette, met welke de kaak uit het Schipkahol vele punten van -overeenkomst vertoont. - -„De vorm der snijtanden stemt overeen met de meerdere dikte van de -prognathe kaak, de breedste plaats der wortels meet van voren naar -achteren 8½ m.M., terwijl de gewone breedte op deze plaats omstreeks 6 -m.M. is. Ook zijn de tanden naar voren convex gekromd, de kromming komt -overeen met een straal van 27 m.M. lengte. De spina mentalis interna -ontbreekt, in de plaats daarvan is, evenals bij de anthropomorphe apen, -een holte aanwezig, aan den ondersten rand waarvan men nauwelijks -eenige oneffenheden kan voelen. Sterk ontwikkeld zijn de ruwe plaatsen, -waar zich de m. digastrici aanhechten, hetgeen tot een overeenkomstig -sterke ontwikkeling van hun antagonisten, de kauwspieren aan den -schedel, doet besluiten. Al deze kenmerken zijn aan de kaak van la -Naulette voorhanden, doch sterker ontwikkeld. Het is waarschijnlijk, -dat de kaak van het Schipkahol ook die aapachtige eigenaardigheid had, -dat haar tandlijn niet horizontaal was, maar van de valsche kiezen naar -de snijtanden omhoog liep, en haar lichaam van voren hooger was dan aan -de zijden, omdat de snede der buitenste snijtanden naar buiten schuin -afloopt. Opmerkelijk is nog de grootte van den hoektand, waarvan de -emailkroon 13,5 m.M. lang is. Bij de fossiele onderkaak van Helde -steekt de hoektand 3,5 m.M. boven de valsche kiezen uit. Volgens meting -aan tien mannelijke Europeesche volwassen schedels met niet of -nauwelijks afgesleten tanden kreeg men voor de emailkroon van den -hoektand 11.5 m.M. Slechts eens vond men onder meer dan 50 schedels de -kroon van den hoektand 14 m.M. lang. - -„Met lagere organisatie stemt altijd een snellere ontwikkeling overeen. -Alle zoogdieren komen met tanden ter wereld. Reeds uit de -omstandigheid, dat een orang van 0.4 M hoogte nog zijn geheele -melkgebit, een van 0.7 M. echter reeds 14 blijvende tanden heeft, kan -men besluiten, dat ook bij deze dieren het wisselen der tanden vroeger -plaats heeft dan bij den mensch. De grootte van het voorste gedeelte -van de kaak kan eenvoudig als een aapachtig kenmerk worden opgevat, en -dat des te eer, omdat onafhankelijk daarvan nog andere aapachtige -kenmerken aan die kaak voorhanden zijn. Het uiterlijk van het grijsgele -been met daarop zittende kleine zwarte vertakte vlekjes vindt men vaak -bij holenbeenderen. Het email der tanden gelijkt geheel op dat der -diluviale holendieren, het vertoont overlangsche scheuren met zwarte -infiltraties; naast deze vertoonen zich blauwachtige en op andere -plaatsen gele vlekken.” - -In de grot van Eyzies (Périgord) zijn door Lartet fils -menschenbeenderen uit het tijdperk van den mammouth gevonden, die voor -het meerendeel van drie individu’s afkomstig waren, en ook door Broca -onderzocht zijn. Vooral de scheenbeenderen en ellepijpen van deze -individu’s zijn hoogst merkwaardig. „Deze scheenbeenderen”, zegt Broca -[64], „vertoonen in de hoogste mate dien op het lemmet van een sabel -gelijkenden vorm, welke het gevolg is van een zijdelingsche afplatting, -en de scheenbeenderen der groote apen kenmerkt. Wij kennen dit kenmerk -reeds, dat wij voor het eerst in Mei 1864 hebben opgemerkt aan de -scheenbeenderen uit het dolmen van Chamant (Oise), vervolgens bij die -van het dolmen van Maintenon (Eure-et-Loir) en dat men overigens, -zoowel in Frankrijk als in den vreemde, bij een groot aantal -scheenbeenderen uit het tijdperk der geslepen steenen werktuigen heeft -teruggevonden...” - -... „Herinneren wij ons ten laatste, dat de heer Busk, wiens -onderzoekingen van 1863 dagteekenen, heeft opgemerkt, dat alle -scheenbeenderen in groot aantal in de grotten van Gibraltar gevonden, -op de zelfde wijze afgeplat zijn als die uit de grot van Eyzies. Deze -vorm, zoo verschillend van dien der hedendaagsche scheenbeenderen, -schijnt dus aan vele voorhistorische rassen eigen te zijn geweest.” - -De ellepijpen uit de grot van Eyzies vertoonen onder de -halvemaansgewijze insnijding een eigenaardige kromming, waarvan Broca -(l. l. blz. 22) zegt: „Deze kromming komt overeen met die, welke men -aan het boveneinde van de ellepijp van sommige anthropomorphe apen -waarneemt.” - -De opmerkingen van Broca over de onderkaak van la Naulette en de -beenderen van Eyzies kunnen volstrekt niet van partijdigheid ten -voordeele van ’s menschen afstamming uit lagere vormen worden -beschuldigd, daar zij van een beslist tegenstander der Darwinistische -begrippen afkomstig zijn. - -Drie jaren geleden beschreven de Belgische geleerden M. Fraipont en M. -Lohest [65] twee menschelijke skeletten, in Juni 1868 in het hol -„Betche aux Roches” bij Spy (provincie Namen) met beenderen van -diluviale zoogdieren (mammouth, neushoorn, holenhyena enz.) gevonden en -wier schedels geheel overeenkwamen met den Neanderdalschedel. De -onderkaken dezer skeletten komen zeer goed overeen met den vorm, dien -Schaaffhausen aan de onderste helft van het gelaat van den door hem -gereconstrueerden Neanderdalmensch heeft gegeven. Zij hebben geen kin, -zijn plomp, van voren 41 m.M. hoog, de naar boven gaande tak vormt met -het lichaam der onderkaak een rechten hoek. In haar voornaamste -kenmerken stemmen die onderkaken geheel met die van la Naulette en -Schipkahol overeen. Uit den eigenaardigen vorm van het dijbeen en het -kniegewricht besluiten Fraipont en Lohest, dat de Spymenschen, en -ongetwijfeld ook de Neanderdalmensch niet volkomen rechtop hebben -geloopen, maar veeleer op de wijze der anthropomorphe apen met -eenigszins gebogen knieën. Armen en beenen waren kort, de -lichaamshoogte ongeveer die der tegenwoordige Laplanders. - -Deze skeletten van Spy zijn daarom zoo belangrijk, omdat daaraan deelen -bewaard waren gebleven, die aan de menschelijke overblijfselen van het -Neanderdal enz. ontbraken. - -De stelling van de Quatrefages, Hauy en de Mortillet, dat de -Neanderdalschedel met dien van Cannstatt (een dergelijke schedel, die -vroeger gevonden maar later beschreven is), Eguisheim, de kaken van la -Naulette, het Schipkahol enz. van een bepaald menschenras—het ras van -Cannstatt of Neanderdal, ook wel ras van Chelles genoemd—afkomstig -zijn, dat van alle thans levende menschenrassen verschilt en beneden -deze staat, wordt door de geraamten van Spy op schitterende wijze -bevestigd. De meening van Virchow, die in den Neanderdalschedel een -pathologisch gewijzigden individueelen vorm wilde zien, wordt daardoor -geheel onhoudbaar. - -(26) In „Kosmos” V. Jahrg. (1881), Heft 7, blz. 13, vindt men hierover -een merkwaardig artikel van Dr. E. Krause met afbeeldingen van -gestaarte menschen, hun staarten afzonderlijk op grooter schaal, enz. -getiteld: „Die schwanzartigen Bildungen beim Menschen. Nach den -Untersuchungen von Dr. Bartels, Prof. Ecker, Dr. Ornstein u. a.” Meer -algemeen dan een werkelijken staart vindt men als laatste spoor daarvan -een sterke beharing in de kruis- en stuitstreek (Trichosis sacralis). -Vooral bij Grieksche recruten wordt die veelvuldig opgemerkt. Deze -„staart„haren kunnen soms zoo lang worden, dat men ze vlechten en om -het lichaam heên van voren samenknoopen kan! Dr. Krause meent, dat aan -dergelijke gevallen de voorstellingen der faunen en van Silenus in de -Oud-Grieksche kunst zijn ontleend. - -(27) Humboldt en Bonpland zagen in Zuid-Amerika in Arenas, een -arbeider, met name Francisco Lucano, 32 jaar oud, die zijn kind met -eigen borst voedde, daar de moeder kort na de geboorte was overleden. -Een tweede geval wordt door Dr. Schmelzer („Wurtemburg, -Correspondenzblatt”, Bd. VI, no. 33) medegedeeld, en betrof een -22jarigen jongen man, die dagelijks twee ons zuivere melk afscheidde, -en Jarjavay beroept zich op de geschiedenis (die door -Carpentier-Méricourt bekend is geworden) van dien matroos, bij wien het -zuigen van zijn kind, dat hij in wanhoop over den dood zijner vrouw -tegen de naakte borst drukte, een zoo overvloedige afscheiding van melk -teweegbracht, dat hij het kind zelf zoogde. Mannen met vrouwelijke -borsten zouden geen levendige geslachtsdrift vertoonen, en weinig -ontwikkelde geslachtsdeelen bezitten. Bédor wil hun zelfs daarom van -regeeringswege het huwelijk laten verbieden. (Hyrtl, „Handboek der -Topogr. Ontleedkunde”, Nederl. vertaling van Dr. E. Hanlo. Deel I, blz. -530, Burdach. „Die Physiologie als Erfahrungswissenschaft”, Humboldt, -April 1888, blz. 158.) - -(28) „Vesicula prostatica.” Een blind zakje, dat bij den mensch -tusschen de openingen van de afvoerende buizen der ballen in de -pisblaas uitmondt, en later bij verschillende andere zoogdieren is -opgemerkt. Door de onderzoekingen van Weber en Huschke heeft het als -overblijfsel van een in de vrucht aanwezige mannelijke baarmoeder, -waarvoor genoemde ontleedkundigen het verklaarden, een gewichtige -morphologische beteekenis verkregen. Zie: E. H. Weber in het „Bericht -der Versamml. der Naturforscher in Braunschweig”, 1842, blz. 64; -Huschke in zijn uitgave van „S. T. von Soemmering’s Lehre von dem -Eingeweide”, Leipzig, 1844, enz. - -(29) Men vergelijke over deze en andere „Bewijzen vóór de theorie van -Darwin” ook het aldus getitelde werkje van G. J. Romanes, in het -Nederl. vertaald door P. F. Spaink, Amsterdam, J. F. Sikken, 1884. - - - - - - - - -TWEEDE HOOFDSTUK. - -OVER DE WIJZE, WAAROP DE MENSCH ZICH UIT DEZEN OF GENEN LAGEREN VORM -HEEFT ONTWIKKELD. - - Variabiliteit van lichaam en geest bij den mensch.—Erfelijkheid. - —Oorzaken van variabiliteit.—De wetten der variabiliteit zijn bij - den mensch de zelfde als bij de lagere dieren.—Rechtstreeksche - invloed der levensvoorwaarden.—Gevolgen van het vermeerderd - gebruik en van het niet-gebruiken van deelen.—Stilstand in de - ontwikkeling.—Atavisme.—Variaties ten gevolge van correlatie.— - Toeneming der bevolking.—Hinderpalen daartegen.—Natuurlijke - teeltkeus.—De mensch is van alle dieren dat, hetwelk de grootste - geographische verspreiding heeft.—Belangrijkheid van zijn - lichamelijk maaksel—De oorzaken die hem hebben gebracht tot den - opgerichten gang—Veranderingen in zijn maaksel die daarvan het - gevolg zijn.—Afneming in grootte der hoektanden.—Vermeerdering - der lichaamsgrootte en veranderde vorm van den schedel.— - Naaktheid—Ontbreken van den staart.—Weerlooze toestand van - den mensch. - - -De mensch is tegenwoordig ongetwijfeld zeer variabel. Geen twee -individu’s van het zelfde ras zijn volkomen aan elkander gelijk. Als -wij millioenen personen met elkander vergelijken, zal elk hunner -gelaatstrekken vertoonen, welke van die der overige verschillen. Een -even groote verscheidenheid heerscht in de verhoudingen en afmetingen -der verschillende lichaamsdeelen; vooral in de lengte der beenen -bestaat veel verschil. [66] Hoewel in sommige deelen der wereld een -lange, in andere een korte schedel het meest voorkomt, bestaat er toch -een groote verscheidenheid van schedelvorm, zelfs binnen de grenzen van -één en het zelfde ras, b.v. onder de inboorlingen van Amerika en van -Zuid-Australië, welke laatste waarschijnlijk een ras zijn, „even zuiver -en homogeen van bloed, gewoonten en taal als eenig ander ter -wereld”,—en zelfs onder de bewoners van een zoo beperkt grondgebied als -de Sandwich-eilanden. [67] Een uitstekend tandmeester verzekert mij, -dat er bijna evenveel verschil is tusschen de tanden van verschillende -personen als tusschen hun gelaatstrekken. De voornaamste slagaderen -loopen zoo dikwijls in abnormale richtingen, dat men het voor -chirurgale doeleinden nuttig heeft gevonden om te berekenen, hoe -dikwijls bij 12000 personen elke richting voorkomt. [68] De spieren -zijn bij uitstek variabel: zoo vond prof. Turner [69], dat onder -vijftig lijken er geen twee waren waarbij de spieren van den voet -volkomen overeenstemden, en bij sommigen daarvan waren de afwijkingen -zeer groot. Prof. Turner merkt hierbij op, dat het vermogen om -doelmatige bewegingen te maken in overeenstemming met deze -verschillende afwijkingen moet zijn gewijzigd. De heer J. Wood [70] -heeft het voorkomen van 295 verscheidenheden in het spierstelsel van 36 -individu’s opgeteekend, en in een ander stel van 36 personen vond hij -niet minder dan 558 verscheidenheden, de beide zijden van het lichaam -voor één rekenende. In dit laatste stel bevond hij, dat niet een der 36 -lichamen „geheel vrij was van afwijkingen van de standaardbeschrijving -van het spierstelsel, zooals die in ontleedkundige boeken wordt -gegeven.” Een enkel lichaam vertoonde het buitengewone aantal van 25 -afwijkingen. Ééne en de zelfde spier verschilt soms op vele wijzen; zoo -beschrijft prof. Macalister [71] niet minder dan 20 verscheidenheden -van den palmaris accessorius. - -De beroemde oude ontleedkundige Wolff [72] wijst er met nadruk op, dat -de ingewanden veel meer verschillen opleveren dan de uitwendige deelen: -Nulla particula, quae non aliter et aliter in aliis se habeat -hominibus. Hij heeft zelfs een verhandeling geschreven over de keus van -typische voorbeelden voor afbeeldingen van ingewanden. Een onderzoek -naar den idealen vorm van de lever, de longen, de nieren enz., alsof -het ’s menschen goddelijk gelaat ware, klinkt ons vreemd in de ooren. - -De variabiliteit of verscheidenheid der geestvermogens bij menschen van -het zelfde ras, om van de grootere verschillen tusschen de menschen van -verschillende rassen niet te spreken, is zoo algemeen bekend, dat -hierover geen woord behoeft te worden gezegd. Evenzoo is het bij de -lagere dieren, zooals in het laatste hoofdstuk met enkele voorbeelden -is aangetoond. Brehm wijst er met nadruk op, dat onder de apen die hij -in Afrika in gevangen staat bezat, elk individu zijn bijzonderen aanleg -en karakter had; hij vermeldt éénen baviaan, die merkwaardig was wegens -zijn hoog ontwikkeld verstand; en evenzoo wezen mij de oppassers in den -Londenschen dierentuin een Amerikaanschen aap aan, die zich door zijn -verstand onderscheidde. Ook Rengger wijst met nadruk op de -verscheidenheid in de verschillende geestvermogens bij apen van eene en -de zelfde soort, die hij in Paraguay bezat, en deze verscheidenheid, -zegt hij, is gedeeltelijk aangeboren en gedeeltelijk het gevolg van de -wijze, waarop zij zijn behandeld en opgevoed. [73] - -Ik heb elders [74] zoo uitvoerig over de erfelijkheid gesproken, dat -het nauwelijks noodig is daarover iets hieraan toe te voegen. Ten -opzichte der overerving zoowel van de geringste als van de meest -belangrijke kenmerken is bij den mensch een grooter aantal feiten -bekend, dan bij een der lagere dieren; hoewel ten opzichte dezer -laatste het aantal feiten al groot genoeg is. Zoo is ten opzichte van -de geestvermogens bij onze honden, paarden en andere huisdieren, de -erfelijkheid duidelijk genoeg. Behalve bijzondere smaken en gewoonten -zijn ook verstand in het algemeen, moed, een goed of een slecht -karakter enz. ongetwijfeld erfelijk. Bij den mensch zien wij dergelijke -feiten in bijna elke familie; wij weten tegenwoordig door de -bewonderenswaardige onderzoekingen van den heer Galton [75], dat het -genie, hetwelk een verwonderlijk samengestelde vereeniging van hooge -vermogens in zich sluit, neiging tot erfelijkheid bezit; en van den -anderen kant is het maar al te zeker, dat krankzinnigheid en zwakke -geestvermogens eveneens bij bepaalde families veelvuldig voorkomen. - -Ten opzichte van de oorzaken van de variabiliteit zijn wij in allen -gevalle zeer onwetend; maar zoowel bij den mensch als bij de lagere -dieren kunnen wij zien, dat zij eenigszins in verband staan met de -levensvoorwaarden waaraan elke soort gedurende verscheidene generaties -is blootgesteld geweest. Tamme dieren vertoonen grooter verschillen dan -die, welke in den natuurstaat leven; en dit schijnt te worden -veroorzaakt door den verschillenden en veranderden aard van hun -levensvoorwaarden. De verschillende menschenrassen gelijken in dit -opzicht op tamme dieren, en het zelfde is het geval met individu’s van -één en het zelfde ras, die over een zeer groot grondgebied zijn -verspreid, zooals b.v. het Amerikaansche ras. Wij zien den invloed van -de verscheidenheid der levensvoorwaarden bij de meer beschaafde volken, -waarvan de leden tot verschillende rangen en standen behooren en -verschillende beroepen uitoefenen, en daardoor ook minder op elkander -gelijken dan de leden van onbeschaafde volksstammen. De onderlinge -gelijkenis der wilden is echter dikwijls overdreven, ja, kan in sommige -gevallen nauwelijks worden gezegd te bestaan. [76] Zelfs indien wij -alleen de levensvoorwaarden beschouwen waaraan hij onderworpen is -geweest, is het desniettemin toch een dwaling om den mensch „in veel -grooter mate getemd” [77] te noemen, dan eenig ander dier. Sommige -wilde rassen, zooals de Nieuw-Hollanders zijn niet aan meer -verschillende levensvoorwaarden blootgesteld dan menige diersoort, die -een zeer groote geographische verspreiding heeft. In een ander en veel -belangrijker opzicht verschilt de mensch zeer van alle eigenlijke tamme -dieren; want men heeft nooit door stelselmatige of onbewuste teeltkeus -toezicht gehouden op zijn voortplanting. Geen menschenras en geen -vereeniging van menschen is ooit door andere menschen zoo volkomen -onder het juk gebracht, dat sommige individu’s gespaard bleven en dus -onbewust voor de voortplanting werden uitgekozen, omdat zij op de eene -of andere wijze nuttiger waren voor hun meesters. Evenmin zijn sommige -mannelijke en vrouwelijke individu’s met voordacht uitgekozen en met -elkander gepaard, behalve in het welbekende geval van de Pruisische -grenadiers, en in dit geval gehoorzaamde de mensch, zooals te -verwachten was aan de wet der stelselmatige teeltkeus; want men -verzekert, dat vele lange mannen werden voortgebracht in de dorpen die -de grenadiers met hun lange vrouwen bewoonden. Te Sparta was ook een -vorm van teeltkeus in gebruik; want de wet schreef voor, dat men alle -kinderen kort na de geboorte moest onderzoeken, de welgemaakte en -krachtige bewaren, en de andere aan hun lot overlaten en zoo laten -omkomen. [78] (1) - -Indien wij alle menschenrassen beschouwen als tot eene enkele soort -behoorende, dan is de geographische verspreiding dier soort verbazend -groot; maar ook sommige afzonderlijke rassen, zooals het Amerikaansche -en Polynesische, hebben een groote geographische verspreiding. Het is -een bekende wet, dat soorten die een groote geographische verspreiding -hebben, veel meer verscheidenheden vertoonen, dan soorten die tot een -klein grondgebied beperkt zijn; en de verscheidenheden van den mensch -kunnen meer naar waarheid worden vergeleken met die van dieren, welke -een groote geographische verspreiding bezitten, dan met die van getemde -dieren. - -Niet alleen schijnt de veranderlijkheid bij den mensch en de lagere -dieren het gevolg te zijn van de zelfde algemeene oorzaken, maar bij -beiden worden de zelfde kenmerken op geheel overeenkomstige wijze -aangedaan. Dit is door Godron en Quatrefages tot in zulke kleine -bijzonderheden bewezen, dat ik hier slechts naar hun werken behoef te -verwijzen. [79] De monstruositeiten, die trapsgewijze overgaan in -geringe afwijkingen, zijn eveneens bij den mensch en de lagere dieren -zoo overeenkomstig, dat voor beide de zelfde klassificatie en de zelfde -uitdrukkingen kunnen worden gebezigd, zooals men in Isidore Geoffroy -St.-Hilaire’s groot werk [80] kan zien. Dit is een noodwendig gevolg -daarvan, dat in het geheele dierenrijk de veranderingen door de zelfde -wetten worden beheerscht. In mijn werk over het varieeren der -huisdieren heb ik de wetten der variatie in het grove tot de volgende -rubrieken trachten te brengen:—De rechtstreeksche en bepaalde werking -van de levensvoorwaarden, die wordt aangetoond, doordat alle individu’s -van eene en de zelfde soort onder de zelfde omstandigheden op de zelfde -wijs varieeren. De uitwerkselen van lang voortgezet gebruik of onbruik -van deelen. De samenhang tusschen homotype deelen. De variabiliteit van -deelen die in een zeker aantal voorkomen. Compensatie van groei, maar -van deze wet heb ik in het geval van den mensch geen goede voorbeelden -gevonden. De uitwerkselen van mechanischen druk van het eene deel op -het andere, zooals van de bekkenbeenderen der moeder op den schedel van -de ongeboren vrucht. Stilstand in ontwikkeling, leidende tot de -verkleining of het geheel verdwijnen van deelen. Het opnieuw -verschijnen van lang verloren kenmerken door atavisme. Eindelijk -correlatieve variatie. Al deze zoogenaamde wetten zijn even goed op den -mensch als op de lagere dieren en de meesten er van zelfs op planten -toepasselijk. Het zou overbodig zijn ze hier allen te bespreken [81]; -maar verscheidenen daarvan zijn zoo belangrijk voor ons, dat er een -aanmerkelijke ruimte aan moet worden gewijd. - - - -De rechtstreeksche en bepaalde werking van veranderde -levensvoorwaarden.—Dit is een zeer moeilijk onderwerp. Het kan niet -worden ontkend, dat veranderde levensvoorwaarden eenige, en soms groote -uitwerking hebben op organismen van alle soorten en het komt op het -eerste gezicht waarschijnlijk voor, dat, indien een daartoe voldoende -tijdruimte gegeven was, dit steeds het geval zou zijn. Het is mij -echter niet gelukt duidelijke bewijzen voor de waarheid van deze -gevolgtrekking te vinden; en er kunnen geldige redenen tegen worden -aangevoerd, voor zoover ten minste de tallooze deelen aangaat, die tot -bepaalde doeleinden zijn ingericht. Ongetwijfeld veroorzaken echter -veranderde levensvoorwaarden een bijna onbepaald bedrag van vlottende -variabiliteit, waardoor de geheele organisatie eenigszins plastisch -wordt gemaakt. - -In de Vereenigde Staten werden meer dan 1.000.000 soldaten die in den -laatsten oorlog dienden, gemeten, en daarbij de Staten opgeteekend -waarin zij waren geboren en opgevoed. [82] Door dit verbazende aantal -waarnemingen is bewezen, dat sommige plaatselijke invloeden -rechtstreeks terugwerken op de lengte van het lichaam; en verder leeren -wij er uit, dat „de Staat, waarin de groei grootendeels heeft plaats -gevonden, en de Staat van de geboorte, die de afkomst aanwijst, een -kennelijken invloed op de lichaamsgrootte schijnt uit te oefenen.” Zoo -is b.v. bewezen „dat het verblijf in de Westelijke Staten gedurende het -tijdperk van den groei gewoonlijk een toeneming der lichaamsgrootte ten -gevolge heeft.” Van den anderen kant is het zeker, dat bij matrozen hun -levenswijze den groei belemmert, zooals blijkt „uit het groote verschil -in lengte tusschen soldaten en matrozen op den leeftijd van 17 en 18 -jaar.” De heer B. A. Gould beijverde zich om den aard te bepalen van de -invloeden, die aldus op de lichaamsgrootte werken; maar hij verkreeg -slechts negatieve resultaten, namelijk, dat zij in geen betrekking -stonden tot het klimaat, de hoogte van het land, den aard van den -bodem, noch zelfs „in eenige merkbare mate” tot de overvloedigheid van -of het gebrek aan de gemakken van het leven. Dit laatste besluit is in -volkomen tegenspraak met dat, waartoe Villermé werd geleid door de -statistiek van de lengte der lotelingen in verschillende deelen van -Frankrijk. Als wij de verschillen in lichaamsgrootte vergelijken -tusschen de Polynesische opperhoofden en de lagere volksklassen van de -zelfde eilanden, of tusschen de bewoners van de vruchtbare vulkanische -en de lage dorre koraaleilanden van den zelfden oceaan [83], of -eindelijk tusschen de Vuurlanders op de oostelijke en westelijke kusten -van hun land, waar de middelen van bestaan zeer verschillend zijn, dan -is het bijna onmogelijk om niet tot het besluit te komen, dat beter -voedsel en grooter levensgemakken wel degelijk van invloed zijn op de -lichaamsgrootte. De boven aangehaalde getuigenissen bewijzen echter, -hoe moeilijk het is tot eenig nauwkeurig resultaat te komen. Dr. Beddoe -heeft onlangs bewezen, dat bij de bewoners van Groot Brittannië het -verblijf in steden en sommige ambachten een nadeeligen invloed op de -lichaamsgrootte uitoefenen; en hij komt tot het besluit, dat de -gevolgen daarvan tot op zekere hoogte erfelijk zijn, zooals eveneens in -de Vereenigde Staten het geval is. Dr. Beddoe gelooft verder, dat -overal waar een „ras zijn maximum van physische ontwikkeling bereikt, -het ook tot zijn toppunt van energie en zedelijke kracht klimt.” [84] - -Of uitwendige toestanden eenige verdere rechtstreeksche uitwerking op -den mensch hebben, is niet bekend. Men zou hebben mogen verwachten dat -klimatologische verschillen een kennelijken invloed zouden hebben -gehad, daar de longen en nieren door een lagere temperatuur, en de -lever en de huid door een hoogere, tot grooter werkzaamheid worden -gebracht. [85] Men dacht vroeger, dat de kleur der huid en de aard van -het haar door licht of warmte werden bepaald; en hoewel het moeilijk -valt te loochenen, dat daardoor eenige invloed wordt uitgeoefend, zijn -toch bijna alle waarnemers het tegenwoordig eens, dat die invloed zeer -gering is geweest, zelfs na een gedurende vele generaties voortgezette -inwerking. Dit onderwerp zal echter meer in het bijzonder worden -behandeld, wanneer wij over de verschillende menschenrassen zullen -spreken. Er bestaan gronden om aan te nemen, dat bij onze huisdieren -koude en vochtigheid rechtstreeks op den haargroei inwerken, maar bij -den mensch ken ik daarvoor volstrekt geen bewijzen. - - - -Gevolgen van vermeerderd gebruik of onbruik van deelen.—Iedereen weet, -dat het gebruik de spieren van het individu versterkt, terwijl volkomen -onbruik, of de vernieling van haar zenuwen ze verzwakt. Als het oog -wordt vernield, neemt dikwijls de gezichtszenuw in omvang af. Als een -slagader wordt afgebonden, neemt niet slechts de middellijn der -zijdelingsche kanalen, maar ook de dikte en sterkte van hun weefsel -toe. Als door een ziekte de eene nier ophoudt te werken, neemt de -andere in grootte toe en doet dubbel werk. Beenderen nemen niet alleen -in dikte, maar ook in lengte toe; wanneer zij een grooter gewicht -dragen. [86] Het geregeld uitoefenen van sommige bedrijven veroorzaakt -veranderingen in de verhoudingen van verscheidene lichaamsdeelen. Zoo -bewees de door de regeering der Vereenigde Staten benoemde commissie -[87] ten duidelijkste, dat de beenen der matrozen, die in den oorlog -aldaar werden gebruikt, 0.65 centimeter langer waren dan die der -soldaten, hoewel de gemiddelde lichaamslengte der matrozen kleiner was, -terwijl hun armen 2.76 centimeter korter en daarom met betrekking tot -hun lichaamslengte naar evenredigheid nog veel korter waren. De -kortheid van hun armen is blijkbaar het gevolg van het grooter gebruik, -dat zij er van maken, en is een onverwacht resultaat; matrozen -gebruiken echter hun armen voornamelijk om te trekken en niet om -gewichten te dragen. De omtrek van den hals en de diepte van de wreef -zijn grooter, de omtrek van de borstkas, van het middel en de heupen -daarentegen kleiner bij matrozen, dan bij soldaten. - -Of de verschillende bovengemelde wijzigingen erfelijk zouden worden, -wanneer de zelfde levenswijze gedurende vele generaties werd -voortgezet, is niet bekend, doch is waarschijnlijk. Rengger [88] -schrijft de dunne beenen en de dikke armen van de Payaguas-Indianen -daaraan toe, dat opeenvolgende generaties bijna hun geheele leven in -kano’s hebben doorgebracht, waarbij hun onderste ledematen zonder -beweging bleven. Andere schrijvers zijn in andere dergelijke gevallen -tot het zelfde besluit gekomen. (2) Volgens Cranz [89], die langen tijd -bij de Eskimo’s leefde, „gelooven de inboorlingen, dat vernuft en -behendigheid in het zeehonden vangen (hun hoogste kunst en deugd) -erfelijk is; en werkelijk is daar iets waars in, want de zoon van een -vermaard zeehondenvanger onderscheidt zich daarin gewoonlijk, zelfs al -verloor hij zijn vader, toen hij nog slechts een klein kind was.” In -dit geval schijnt echter geestelijke aanleg evenzoo goed te worden -overgeërfd als lichamelijk maaksel. Men beweert, dat de handen van -Engelsche boeren bij de geboorte grooter zijn, dan die van de hoogere -burgerklasse. [90] Wegens de correlatie die ten minste in sommige -gevallen [91] bestaat tusschen de ontwikkeling der ledematen en die der -kaken, is het mogelijk, dat bij klassen welke niet met hun handen en -voeten werken, de kaken daardoor in grootte zouden afnemen. Dat de -kaken over het algemeen kleiner zijn bij ontwikkelde en beschaafde -menschen dan bij menschen, die hard moeten werken, en bij wilden, is -zeker. Bij wilden werkt echter, zooals de heer Herbert Spencer [92] -heeft opgemerkt, het grooter gebruik van de kaken bij het kauwen van -grof ongekookt voedsel op rechtstreeksche wijze op de kauwspieren en de -beenderen, waaraan deze zijn vastgehecht, in. Bij kinderen is lang voor -de geboorte de huid aan de voetzolen dikker dan op eenige andere plaats -van het lichaam [93]; en het valt moeilijk te betwijfelen, dat dit het -gevolg is van de overgeërfde gevolgen der drukking gedurende een lange -reeks van geslachten. - -Iedereen weet, dat horlogemakers en graveurs een neiging hebben om -bijziende te worden, terwijl zeelieden en vooral wilden over het -algemeen verziende zijn. [94] Bijziendheid en verziendheid nu hebben -ongetwijfeld een neiging tot erfelijkheid. [95] De minderheid van -Europeanen, in vergelijking met wilden, in scherpte van het gezicht en -van de andere zinnen, is ongetwijfeld het opeengestapeld en overgeërfd -gevolg van verminderd gebruik gedurende vele generaties; want Rengger -[96] verzekert, dat hij herhaaldelijk Europeanen heeft waargenomen, die -met de wilde Indianen waren grootgebracht en hun geheele leven bij hen -hadden doorgebracht, en toch in scherpte van zinnen voor hen -onderdeden. De zelfde dierkundige merkt op, dat de schedelholten, -bestemd voor de opneming der verschillende zintuigen bij de -inboorlingen van Amerika, grooter zijn dan bij Europeanen, en dit wijst -ongetwijfeld op een overeenkomstig verschil in afmetingen der zintuigen -zelven. Blumenbach heeft eveneens de aandacht gevestigd op den grooten -omvang der neusholten in de schedels van Amerikaansche inboorlingen, en -brengt dit feit in verband met de opmerkelijke scherpte van hun -reukvermogen. De Mongolen der vlakten van Noord-Azië hebben, volgens -Pallas, verwonderlijk volmaakte zinnen, en Prichard gelooft, dat de -groote breedte hunner schedels, over de jukbeenderen gemeten, een -gevolg is van hun hoog ontwikkelde zintuigen. (3) [97] - -De Quechua-Indianen bewonen de hoogvlakten van Peru, en Alcide -d’Orbigny getuigt [98], dat zij, door onophoudelijk een zeer verdunde -lucht in te ademen, borstkassen en longen van buitengewone afmetingen -hebben verkregen. Ook de cellen van de longen zijn grooter en talrijker -dan bij Europeanen. Men heeft de juistheid dezer waarnemingen -betwijfeld; doch de heer Forbes mat zorgvuldig verscheidene Aymara’s, -een verwanten stam, die op een hoogte van 3300 tot 5000 meter leeft; en -hij deelt mij mede [99], dat zij in den omtrek en de lengte van hun -romp sterk afwijken van de menschen van alle rassen die hij heeft -gezien. In de tabel van zijn metingen wordt de geheele lengte van elk -persoon gelijk aan duizend gesteld, en de overige metingen tot dezen -standaard herleid. Het blijkt dan, dat de uitgestrekte armen van de -Aymara’s korter zijn dan die van Europeanen, en veel korter dan die van -negers. De beenen zijn ook korter en vertoonen de merkwaardige -bijzonderheid, dat bij elken opgemeten Aymara het dijbeen korter is dan -het scheenbeen. Gemiddeld staat de lengte van het dijbeen tot die van -het scheenbeen als 211 tot 252; terwijl bij twee tegelijkertijd gemeten -Europeanen de dijbeenderen zich tot de scheenbeenderen verhielden als -244 tot 230, en bij drie negers als 258 tot 241. Het opperarmbeen is -eveneens korter in verhouding tot den voorarm. De heer Forbes bracht -mij op het denkbeeld, dat deze verkorting van dat deel van het lid, -hetwelk het dichtst bij het lichaam ligt, een geval van compensatie is -met betrekking tot de sterke vermeerdering in lengte van den romp. De -Aymara’s vertoonen in hun maaksel nog eenige andere eigenaardigheden, -b.v. het zeer weinig uitsteken van den hiel. - -Deze menschen zijn zoo volkomen geacclimatiseerd in hun koude en hooge -woonplaats, dat, toen weleer de Spanjaarden hen naar de lage oostelijke -vlakten brachten, en wanneer zij nu, door hoog loon in verzoeking -gebracht, van hun bergen afdalen naar de goudwasscherijen, de sterfte -onder hen tot een schrikbarende hoogte klimt. Toch vond de heer Forbes -eenige weinige huisgezinnen van zuiver bloed, die gedurende twee -generaties in leven waren gebleven; en hij merkte op, dat zij hun -kenmerkende eigenaardigheden nog hadden geërfd. Het was echter -duidelijk te zien, zelfs zonder meting, dat deze eigenaardigheden allen -afgenomen waren; en bij meting bleek, dat hun romp niet zoo lang was -als die hunner stamgenooten van de hooge bergvlakte, terwijl hun -dijbeenderen een weinig langer waren geworden, evenals ook, hoewel in -mindere mate, hun scheenbeenderen. De juiste afmetingen kan men vinden -in de verhandeling van den heer Forbes. Na deze belangrijke -waarnemingen kan het dunkt mij, niet worden betwijfeld, dat een -gedurende vele generaties voortgezet verblijf op groote hoogte een -directe en indirecte neiging tot erfelijke wijzigingen in de -verhoudingen van het lichaam ten gevolge heeft. [100] - -Hoewel de mensch gedurende de latere trappen zijner ontwikkeling niet -moge zijn gewijzigd door het vermeerderde of verminderde gebruik van -deelen, toonen de bovengemelde feiten, dat zijn vatbaarheid daarvoor -niet verloren is gegaan, en wij weten met zekerheid, dat de zelfde wet -bij lagere dieren doorgaat. Wij mogen daaruit bij gevolg afleiden, dat, -toen in een lang geleden tijdperk de voorouders van den mensch, in een -overgangstoestand verkeerden en bezig waren om van viervoetige in -tweevoetige dieren te veranderen, de natuurlijke teeltkeus -waarschijnlijk in groote mate werd geholpen door de overgeërfde -gevolgen van het vermeerderde of verminderde gebruik van de -verschillende deelen van het lichaam. - - - -Stilstand in de ontwikkeling.—Stilstand in de ontwikkeling verschilt -daarin van stilstand in den groei, dat de deelen doorgaan met groeien, -ofschoon zij hun vroegeren ontwikkelingstoestand behouden. -Verschillende misvormingen behooren tot deze afdeeling, en van sommigen -daarvan weet men, dat zij erfelijk zijn, zooals b.v. een gespleten -verhemelte. Voor ons doel zal het genoeg zijn te verwijzen naar den -stilstand in de ontwikkeling der hersenen bij microcephale idioten, -zooals die in Vogt’s groote verhandeling worden beschreven. [101] Hun -schedels zijn kleiner en de hersenwindingen minder ingewikkeld, dan bij -normale menschen. De voorhoofdsboezem, of het vooruitsteken der -wenkbrauwbogen, is sterk ontwikkeld, en de kaken vertoonen een -„schrikbarende” mate van prognathisme; zoodat deze idioten eenigszins -gelijken op de laagste typen van het menschelijk geslacht. Hun verstand -en hun meeste geestvermogens zijn uiterst zwak. Zij kunnen niet leeren -spreken en zijn geheel buiten staat hun aandacht lang op iets te -vestigen, daarentegen hebben zij veel neiging tot nabootsing. Zij zijn -sterk en opmerkelijk bedrijvig, daar zij voortdurend springen en -rondhuppelen, en grimassen maken. Zij klimmen dikwijls op handen en -voeten de trap op; en houden merkwaardig veel van het klimmen op -meubels en in de boomen. Dit herinnert ons, hoe gaarne de meeste -jongens in de boomen klimmen, en dit laatste herinnert ons weder, met -hoeveel vermaak lammeren en jonge geiten, oorspronkelijk in bergstreken -levende dieren, op elk heuveltje, hoe klein ook, rondspringen. Idioten -gelijken ook in sommige andere opzichten op de lagere dieren; zoo zijn -er verscheidene voorbeelden aangeteekend, dat zij elken mondvol voedsel -zorgvuldig beroken, voor zij hem opaten. Van éénen idioot wordt -vermeld, dat hij dikwijls, als hij zich luisde, zijn mond gebruikte om -zijn handen te helpen. Zij hebben dikwijls vuile gewoonten en geen -begrip van wat betamelijk is, en er zijn verschillende gevallen -opgeteekend van opmerkelijke behaardheid van hun lichaam. [102] - - - -Atavisme.—Vele gevallen die hier moeten worden opgesomd, zouden tot de -vorige afdeeling kunnen zijn gebracht. Wanneer een orgaan in zijn -ontwikkeling blijft stilstaan, maar voortgaat met groeien totdat het -nauwkeurig gelijkt op een overeenkomstig orgaan van een of ander lager -en volwassen lid van de zelfde groep, mogen wij zulks altijd -eenigermate als een geval van atavisme beschouwen. De lagere leden van -een groep geven ons eenig denkbeeld van het maaksel van den -gemeenschappelijken stamvader van de groep; en het is moeielijk te -gelooven, dat een deel, in welks ontwikkeling een stilstand was -ontstaan gedurende een vroeg tijdperk van het embryonale leven, in -staat zou zijn om zoodanig met groeien voort te gaan, dat het ten -laatste zijn bijzondere functie kon vervullen, wanneer het dit vermogen -van voortgaanden groei niet had verkregen gedurende den eenen of -anderen vroegeren toestand van bestaan, toen zijn thans exceptioneel en -door stilstand in de ontwikkeling veroorzaakt maaksel normaal was. De -eenvoudige hersenen van een microcephalen idioot kunnen, in zoover zij -op die van een aap gelijken, worden gezegd een geval van atavisme te -zijn. [103] Er zijn andere gevallen, die nog volkomener in onze -tegenwoordige afdeeling over atavisme passen. Sommige vormen, die bij -de lagere leden van de groep waartoe de mensch behoort, geregeld -voorkomen, worden nu en dan ook bij dezen laatsten waargenomen, hoewel -men ze niet bij den normalen menschelijken embryo aantreft, of, wanneer -zij bij den normalen embryo worden gevonden, zich op abnormale wijze -ontwikkelen, hoewel die wijze van ontwikkeling bij de lagere leden der -zelfde groep normaal is. Deze opmerkingen zullen duidelijker worden -gemaakt door de volgende voorbeelden. - -Bij de verschillende zoogdieren klimt de baarmoeder van een dubbel -orgaan met twee gescheiden openingen en twee doorgangen, zooals bij de -buideldieren, trapsgewijze op tot een enkelvoudig orgaan, dat geen -andere teekenen van tweevoudigheid vertoont dan een kleine inwendige -plooi zooals bij de apen en den mensch. De knaagdieren vertoonen een -volledige rij van overgangen tusschen deze beide uitersten. Bij alle -zoogdieren ontwikkelt zich de baarmoeder oorspronkelijk uit -enkelvoudige buizen, waarvan de onderste deelen de hoornen vormen, en -wordt, volgens de woorden van Dr. Farre, „door de samengroeiing van de -beide hoornen aan hun benedenste uiteinden het lichaam van de -baarmoeder bij den mensch gevormd; terwijl bij die dieren, bij welke -geen middelste gedeelte of lichaam bestaat, de hoornen onverbonden -blijven. Naarmate de ontwikkeling der baarmoeder voortgaat, worden de -beide hoornen hoe langer hoe korter, tot zij ten laatste geheel -verdwijnen, of zich als het ware in het lichaam van de baarmoeder -oplossen.” Zelfs op zulk een hoogen ontwikkelingstrap als die der -lagere apen en hun verwanten, de Lemuriden, zijn de hoeken van de -baarmoeder nog tot hoornen verlengd. - -Nu zijn bij vrouwen anomalieën niet zeer zeldzaam, waarbij de volwassen -baarmoeder van hoornen voorzien of gedeeltelijk in twee organen -verdeeld is; en dergelijke gevallen herhalen, volgens Owen, „in hun -ontwikkeling den graad van concentratie” die door sommige knaagdieren -wordt bereikt. Hier hebben wij misschien een voorbeeld van een -eenvoudigen stilstand in de ontwikkeling van den embryo, met -voortgaanden groei en volledige geschiktwording van het orgaan voor -zijn functie; want elke zijde van de gedeeltelijke dubbele baarmoeder -is geschikt om bij de zwangerschap haar eigenaardige taak te vervullen. - -In andere en meer zeldzame gevallen worden twee afgescheiden -baarmoederlijke holten gevormd, elk met haar eigen opening en doorgang. -[104] Deze ontwikkelingstrap wordt door een normaal embryo niet -doorloopen, en het is moeielijk te gelooven, ofschoon het misschien -niet onmogelijk is, dat twee eenvoudige, kleine, primitieve buisjes de -kunst zouden verstaan (als ik mij zoo eens mag uitdrukken) om zich te -ontwikkelen tot twee afgescheiden baarmoeders, elk met een goed -gevormde opening en doorgang, en beide voorzien van talrijke spieren, -zenuwen, klieren en vaten, als zij niet vroeger een dergelijken -ontwikkelingsgang hadden doorloopen, zooals bij de tegenwoordig levende -buideldieren het geval is. Niemand zal beweren, dat een zoo volkomen -orgaan als de abnormale dubbele baarmoeder bij de vrouw alleen als een -gevolg van het toeval kan worden beschouwd. Het beginsel van atavisme, -waardoor sinds lang verloren en om zoo te zeggen slapende kenmerken -opnieuw in het leven worden teruggeroepen, zou echter de volkomen -ontwikkeling van het orgaan kunnen verklaren, zelfs wanneer een -ontzaglijk lange tijd was verloopen sedert die ontwikkelingswijze -normaal bij de voorouders van den mensch voorkwam. - -Professor Canestrini [105] komt, na het voorgaande en verschillende -dergelijke gevallen te hebben besproken, tot het zelfde besluit waartoe -ik zooeven kwam. Hij voegt er, als een ander voorbeeld, het jukbeen -bij, dat bij sommige vierhandige en andere zoogdieren normaal uit twee -deelen bestaat. Dit is ook het geval bij den menschelijken foetus van -twee maanden; en ook soms door stilstand in de ontwikkeling bij den -volwassen mensch, meer in het bijzonder bij de lagere prognathische -rassen. Hieruit besluit Canestrini, dat bij den eenen of anderen -vroegeren voorvader van den mensch dit been normaal uit twee deelen -bestond, die later met elkander tot één geheel vergroeiden. Bij den -mensch bestaat het voorhoofdsbeen uit één stuk, maar bij den embryo en -bij kinderen, en bij bijna alle lagere zoogdieren bestaat het uit twee -stukken, die door een afzonderlijken naad worden gescheiden. Deze naad -blijft soms bij den volwassen mensch min of meer duidelijk bestaan en -veelvuldiger bij oude dan bij nieuwere schedels, vooral, zooals -Canestrini heeft opgemerkt, bij die, welke uit het diluvium zijn -opgegraven en tot het brachycephale type behooren. Hij komt hier weder -tot het zelfde besluit als in het overeenkomstige geval van de -jukbeenderen. In dit en in andere gevallen die wij hier moeten -mededeelen, schijnt de reden dat oude rassen in sommige kenmerken -veelvuldiger tot de lagere dieren naderen dan de nieuwere rassen, te -zijn, dat deze laatste in de lange lijn van afstamming op een iets -grooter afstand staan van hun voormalige half-menschelijke voorouders. - -Verschillende andere anomalieën bij den mensch, meer of min met de -voorgaande overeenkomende, zijn door verschillende schrijvers [106] -voor atavismen verklaard; maar deze schijnen niet weinig twijfelachtig, -want wij moeten uiterst laag in de reeks der zoogdieren afdalen, vóór -wij dergelijke vormen normaal aanwezig vinden. - -Bij den mensch zijn de hoektanden werktuigen die volkomen geschikt zijn -voor het kauwen. Dat zij echter werkelijk met de hondstanden van andere -zoogdieren overeenkomen, wordt, zooals Owen [107] opmerkt, „aangetoond -door de kegelvormige kroon, die in een stompe punt eindigt, aan de -buitenzijde bol, aan de binnenzijde plat of eenigszins hol is, aan de -basis van welk oppervlak een geringe verhevenheid is. De kegelvorm is -het best uitgedrukt bij de Melanesische rassen, vooral bij het -Nieuw-Hollandsche. De hoektand is dieper en met een sterker wortel -ingeplant dan de snijtanden.” Desniettemin dient deze tand den mensch -niet meer als een bijzonder wapen om zijn vijanden of zijn prooi vaneen -te scheuren; hij kan dus, voor zoover zijn eigenlijke bestemming -aangaat, als rudimentair worden beschouwd. In iedere groote verzameling -van menschelijke schedels kan men er enkele vinden [108], waarvan de -hoektanden aanmerkelijk boven de andere uitsteken op de zelfde wijze -maar in mindere mate, dan bij de anthropomorphen. In deze gevallen -bevinden zich tusschen de tanden van de eene kaak open plaatsen tot -opneming van de hoektanden der andere kaak. Bij een door Wagner -afgebeelden Kafferschedel merkt men een verbazend groote dergelijke -tusschenruimte op. [109] Wanneer men in aanmerking neemt, hoe weinig -oude schedels in vergelijking met nieuwere schedels bestudeerd zijn, is -het een belangrijk feit, dat in ten minste drie gevallen de hoektanden -sterk uitsteken, en bij de kaak van la Naulette zijn zij, naar men -zegt, zeer groot. [110] - -Bij de anthropomorphe apen hebben alleen de mannetjes volkomen -ontwikkelde hondstanden; maar bij den vrouwelijken gorilla en in -mindere mate bij den vrouwelijken orang steken deze tanden aanmerkelijk -boven de andere uit; het feit, dat vrouwen, zooals men mij heeft -verzekerd, sterk uitstekende hoektanden hebben, is daarom geen ernstige -tegenwerping tegen het geloof, dat hun nu en dan voorkomende groote -ontwikkeling bij den mensch een geval van atavisme, van terugkeer tot -de kenmerken van een op een aap gelijkenden voorvader is. Hij die met -verachting het geloof verwerpt, dat de gedaante van zijn eigen -hoektanden en hun nu en dan waargenomen groote ontwikkeling bij andere -menschen daardoor worden veroorzaakt, dat onze vroegere voorouders van -deze vreeselijke wapens voorzien zijn geweest, zal waarschijnlijk zijn -afkomst duidelijk toonen door den neus op te trekken. Want hoewel hij -noch het voornemen, noch het vermogen meer heeft om deze tanden als -wapenen te gebruiken, zal hij onbewust zijn bromspieren, zooals Sir -Bell [111] ze noemt, optrekken, even alsof hij ze voor den aanval wilde -ontblooten gelijk een hond, die zich voorbereidt tot het gevecht. - -Vele spieren die aan de apen of andere zoogdieren eigen zijn, komen -soms ook bij den mensch in ontwikkelden toestand voor. Professor -Vlacovich [112] onderzocht veertig mannelijke lijken, en vond bij -negentien daarvan een spier, door hem musculus ischio-pubicus genoemd; -bij drie andere was er een band welke deze spier vertegenwoordigde; en -bij de overige achttien geen spoor daarvan. Dertig vrouwelijke lijken -onderzoekende, vond hij, dat alleen bij twee daarvan deze spier aan -beide zijden ontwikkeld was, maar bij drie andere bestond de -rudimentaire band. Deze spier schijnt daarom veel algemeener te zijn -bij de mannelijke dan bij de vrouwelijke sekse, en wanneer men het -beginsel der afstamming van den mensch van dezen of genen lageren vorm -aanneemt, kan haar tegenwoordigheid worden begrepen; want zij is bij -verschillende lagere dieren ontdekt, en bij deze allen dient zij -uitsluitend om het mannetje bij de paring behulpzaam te zijn. - -De heer J. Wood heeft in zijne gewichtige reeks verhandelingen [113] -een groot aantal wijzigingen van het spierstelsel bij den mensch, die -op de normale inrichting daarvan bij lagere dieren gelijken, nauwkeurig -beschreven. - -Wanneer men alleen de spieren beschouwt welke volkomen gelijken op die, -welke bij onze naaste verwanten, de apen, steeds voorkomen, zijn zij -nog te talrijk om hier zelfs maar te worden opgenoemd. Bij een enkel -mannelijk lijk, dat een sterken lichaamsbouw en welgevormden schedel -bezat, werden niet minder dan zeven wijzigingen in het spierstelsel -waargenomen, die allen geheel overeenkwamen met spieren welke aan -verschillende soorten van apen eigen zijn. Deze man had b.v. aan beide -zijden van zijn hals een waren en krachtigen „levator claviculae”, -zooals die bij alle aapsoorten wordt gevonden, en welke, naar men zegt, -bij één van de zestig menschen voorkomt. [114] Daarenboven had die man -„een bijzondere afvoerende spier van het middelhandsbeen der pink”, -die, zooals Prof. Huxley en de heer Flower hebben aangetoond, bij de -hoogere en lagere apen standvastig voorkomt. Ik wil er nog twee -gevallen bijvoegen; de musculus acromio-basilaris wordt bij alle -zoogdieren die beneden den mensch staan, gevonden, en schijnt in -verband te staan met een viervoetigen gang, en hij komt voor bij -omstreeks één van de zestig menschen. In de onderste ledematen vond de -heer Bradley een abductor ossis metatarsi quinti in beide voeten van -den mensch; deze spier was tot dien tijd toe bij den mensch niet -opgeteekend, maar is altijd aanwezig bij de anthropomorphe apen. De -handen en armen van den mensch vertoonen in hooge mate een eigenaardig -maaksel; maar hun spieren zijn uiterst onderhevig aan wijzigingen -waardoor zij op de overeenkomstige spieren bij de lagere dieren gaan -gelijken. [115] Dergelijke gelijkenissen zijn of volledig en volmaakt -of onvolmaakt, en vormen in dit laatste geval blijkbaar overgangen. -Sommige wijzigingen zijn meer algemeen bij den man en andere bij de -vrouw, zonder dat wij in staat zijn hiervan de oorzaak aan te wijzen. -De heer Wood maakt, na verscheidene gevallen te hebben beschreven, de -volgende belangrijke opmerking: - -„Aanmerkelijke afwijkingen van het gewone type van het spierstelsel -loopen in lijnen of richtingen, die men moet onderstellen, dat eenigen -onbekenden factor aanduiden die hoogst belangrijk is voor een -begrijpelijke kennis van algemeene en wetenschappelijke ontleedkunde.” -[116] - -Dat deze onbekende factor atavisme of terugkeer tot een vroegeren -toestand van bestaan is, mag men voor hoogst waarschijnlijk houden. Het -is volkomen ongeloofelijk, dat een mensch door zuiver toeval in de -abnormale ontwikkeling van niet minder dan zeven zijner spieren op -zekere apen zou gelijken, indien er geen bloedverwantschap tusschen hen -bestond. Indien daarentegen de mensch afstamt van een of ander op een -aap gelijkend wezen, kan er geen gegronde reden worden opgegeven, -waarom sommige spieren niet plotseling opnieuw zouden verschijnen na -een tusschenruimte van vele duizenden generaties, op de zelfde wijze -als bij paarden, ezels en muildieren donker gekleurde strepen -plotseling opnieuw verschijnen op de pooten en schouders na een -tusschenruimte van honderden of waarschijnlijker duizenden geslachten. - -Deze verschillende gevallen van atavisme zijn zoo nauw verwant met die -van rudimentaire organen, in het eerste hoofdstuk medegedeeld, dat het -bij velen van hen onverschillig zou zijn geweest, in welk der beide -hoofdstukken zij werden besproken. Zoo kan men zeggen, dat een van -hoornen voorziene menschelijke baarmoeder in rudimentairen staat den -normalen toestand van het zelfde orgaan bij sommige zoogdieren -vertegenwoordigt. Sommige deelen die bij den mensch rudimentair zijn, -zooals het koekoeksbeen bij beide seksen en de tepels bij de mannelijke -sekse, zijn altijd tegenwoordig, terwijl andere, zooals het foramen -supra condyloideum alleen nu en dan verschijnen, en daarom onder de -afdeeling atavisme zouden kunnen zijn gebracht. Deze verschillende -atavistische vormingen verraden, even goed als de strikt rudimentaire, -’s menschen afstamming van dezen of genen lagen vorm op onmiskenbare -wijze. (6) - - - -Correlatie.—Bij den mensch zoowel als bij de lagere dieren bestaat er -een zoo innig verband tusschen vele organen, dat als het eene deel -afwijkingen vertoont, ook het andere dit doet, zonder dat wij daarvan -in de meeste gevallen de oorzaak kunnen aangeven. Wij kunnen niet -zeggen of het eene deel het andere bestuurt, dan wel of beide door -eenig vroeger ontwikkeld deel worden bestuurd. I. Geoffroy drukt er -herhaaldelijk op, dat er tusschen verschillende monstruositeiten een -dergelijk innig verband bestaat. - -Vooral homotype deelen veranderen dikwijls tegelijkertijd, zooals wij -zien aan de tegenovergestelde lichaamshelften, en aan de bovenste en -onderste ledematen, Meckel merkte reeds voor langen tijd op, dat -wanneer de spieren van den arm van haar gewoon type afwijken, zij bijna -altijd die van het been nabootsen, en evenzoo gaat het omgekeerd met de -spieren van het been. De zintuigen van het gezicht en het gehoor, de -tanden en de haren, de kleur der huid en van het haar, de kleur en het -gestel staan op de zelfde wijze min of meer met elkander in verband. -[117] Prof. Schaaffhausen vestigde het eerst de aandacht op de -betrekking, die er blijkbaar bestaat tusschen een gespierden -lichaamsbouw en sterk ontwikkelde wenkbrauwbogen, die zoo kenmerkend -zijn voor de lagere menschenrassen. - -Behalve de wijzigingen, die met meer of minder waarschijnlijkheid tot -de voorgaande afdeelingen kunnen worden gebracht, is er nog een groote -klasse van wijzigingen, die men spontane zou kunnen noemen, want ten -gevolge onzer onwetendheid ontstaan zij schijnbaar zonder eenige -aanleidende oorzaken. Men kan echter bewijzen, dat dergelijke -wijzigingen, hetzij zij bestaan in geringe individueele verschillen of -in sterk in het oog vallende en plotselinge afwijkingen van maaksel, -veel meer afhangen van het gestel van het organisme dan van den aard -der levensvoorwaarden waaraan het onderworpen is geworden. [118] - - - -Bedrag van den aanwas der bevolking.—Er zijn voorbeelden bekend van -beschaafde volken, b.v. in de Vereenigde Staten, die hun aantal in -vijf-en-twintig jaren hebben verdubbeld; en volgens een berekening van -Euler zou dit in iets meer dan twaalf jaren kunnen geschieden. [119] -Volgens de eerste verhouding zou de tegenwoordige bevolking der -Vereenigde Staten, namelijk dertig millioen menschen (7), in 657 jaar -den geheelen aardbol, zoowel het land als den oceaan, zoo dicht -bedekken, dat op elk viertal vierkante meters negentien menschen zouden -moeten staan. Het voornaamste of fundamenteele beletsel tegen de -voortdurende vermeerdering van het menschelijk geslacht is de -moeielijkheid om zijn levensonderhoud te verkrijgen en op aangename -wijze te leven. Dat dit het geval is, mogen wij afleiden uit hetgeen -wij b.v. in de Vereenigde Staten zien, waar het levensonderhoud -gemakkelijk te verkrijgen en waar overvloed van ruimte is. Indien in -Groot-Brittannië plotseling het levensonderhoud tweemaal gemakkelijker -was te verkrijgen en de ruimte verdubbelde, zou ook het aantal -Engelschen en Schotten spoedig verdubbeld zijn. Bij beschaafde volken -werkt het bovengenoemde voornaamste beletsel voornamelijk door het -aantal huwelijken te beperken. Ook de groote sterfte van kinderen in de -armste klassen is zeer belangrijk, zoowel als de grootere sterfte op -alle leeftijden en aan verschillende ziekten der bewoners van -overbevolkte en slecht ingerichte huizen. De uitwerkselen van -vreeselijke epidemieën en oorlogen worden spoedig vereffend, en meer -dan vereffend, bij volken die onder gunstige voorwaarden zijn -geplaatst. Bij de uiterst arme klassen werkt ook de landverhuizing als -een tijdelijk beletsel, maar op niet zeer uitgebreide wijze. - -Er bestaat reden om te vermoeden, zooals Malthus heeft opgemerkt, dat -de vruchtbaarheid tegenwoordig geringer is bij wilde dan bij beschaafde -rassen. Wij weten daarvan niets met zekerheid, want bij wilden bestaan -geen volkstellingen; maar volgens de overeenstemmende getuigenissen van -zendelingen en anderen, die lang bij dergelijke volken hebben gewoond, -schijnen hun huisgezinnen gewoonlijk klein en slechts zelden groot te -zijn. Dit moet, naar men beweert, wellicht daaraan worden -toegeschreven, dat de vrouwen de kinderen gedurende zeer langen tijd -zoogen; maar het is zeer waarschijnlijk, dat wilden, die dikwijls vele -vermoeienissen doorstaan, en niet zooveel voedzame spijs krijgen als -beschaafde menschen, tegenwoordig minder vruchtbaar zijn. Ik heb in een -vroeger werk [120] aangetoond, dat al onze tamme zoogdieren en vogels, -en al de planten die wij verbouwen, vruchtbaarder zijn dan de -overeenkomstige soorten in den natuurstaat. Het is geen gegronde -tegenwerping tegen dit besluit, dat dieren als men ze plotseling van -een overvloed van voedsel voorziet of vetmest, en dat de meeste -planten, als men ze zeer plotseling uit een zeer schralen in een zeer -vetten bodem overplant, min of meer onvruchtbaar worden. Wij konden -daarom verwachten, dat beschaafde volken, die in zekeren zin in hooge -mate getemd zijn, vruchtbaarder zouden zijn dan wilden. Het is ook -waarschijnlijk, dat de vermeerderde vruchtbaarheid van beschaafde -volken, evenals bij onze tamme dieren een erfelijk kenmerk zou worden; -het is ten minste bekend, dat bij den mensch de aanleg om tweelingen -voort te brengen, in sommige families erfelijk is. [121] - -Niettegenstaande wilden minder kinderen schijnen voort te brengen dan -beschaafde menschen, zouden zij ongetwijfeld snel vermeerderen, indien -hun aantal niet door sommige oorzaken krachtig werd beperkt. De -Santali-stammen, die de heuvels van Indië bewonen, hebben voor korten -tijd een goed bewijs daarvan geleverd; want de heer Hunter [122] heeft -aangetoond, dat hun aantal in buitengewone mate is toegenomen, sedert -de koepokinenting bij hen is ingevoerd, andere besmettelijke ziekten -zijn getemperd en de oorlog krachtig is bedwongen. Die toeneming zou -echter niet mogelijk zijn geweest, wanneer deze ruwe menschen zich niet -in de naburige districten verspreid en zich daar als werklieden hadden -verhuurd. Wilden huwen bijna altijd, maar nemen daarbij een soort van -voorzichtig zelfbedwang in acht; want zij huwen gewoonlijk niet op den -jongstmogelijken leeftijd. Men eischt dikwijls van de jonge mannen het -bewijs, dat zij een vrouw kunnen onderhouden, en over het algemeen -moeten zij eerst den prijs verdienen, dien zij voor haar aan haar -ouders moeten betalen. Bij wilden beperkt de moeielijkheid om voedsel -te verkrijgen hun aantal op een veel meer rechtstreeksche wijze dan bij -beschaafde menschen; want alle stammen hebben periodiek zware -hongersnooden door te staan. In zulke tijden zijn de wilden genoodzaakt -veel slecht voedsel te verslinden, en het kan bijna niet missen, dat -hun gezondheid hierdoor wordt benadeeld. Vele verhalen zijn medegedeeld -van hun hangbuiken en vermagerde ledematen na en gedurende -hongersnooden. Zij zijn dan ook genoodzaakt veel rond te trekken, -terwijl hun kinderen, naar men mij in Nieuw-Holland verzekerde, in -grooten getale omkomen. Daar de hongersnooden periodiek zijn, omdat zij -voornamelijk van de jaargetijden afhangen, moet het aantal zielen van -alle stammen beurtelings af- en toenemen. Hun aantal kan niet -voortdurend en regelmatig vermeerderen, omdat er geen kunstmatige -vermeerdering van den voorraad voedsel plaats vindt. Door den nood -gedrongen, overschrijden de wilden elkanders grondgebied, waarvan -oorlog het gevolg is; maar zij zijn werkelijk bijna voortdurend in -oorlog met hun naburen. Zij zijn aan vele ongelukken te land en te -water blootgesteld bij hun zoeken naar hun voedsel, en in sommige -landen hebben zij veel te lijden van de groote roofdieren. Zelfs in -Indië zijn geheele districten ontvolkt geworden door de verwoestingen -van tijgers. - -Malthus heeft deze verschillende beletsels van hun vermeerdering -besproken; maar hij hecht niet genoeg gewicht aan dat, hetwelk -waarschijnlijk het belangrijkste van allen is, namelijk kindermoord, -vooral van vrouwelijke kinderen, en de gewoonte om miskraam te -verwekken. Deze practijken heerschen nog heden in vele deelen der -wereld, en in vroegeren tijd schijnt de kindermoord, zooals de heer -M’Lennan [123] heeft aangetoond, op nog uitgebreider schaal plaats te -hebben gehad. De oorzaak van deze practijken schijnt te zijn geweest, -dat de wilden de moeielijkheid of liever de onmogelijkheid inzagen om -alle kinderen die werden geboren, te onderhouden. Bij de voorgaande -beletsels kan ook de losbandigheid worden gevoegd, maar deze is niet -het gevolg van het gebrek aan levensmiddelen; er bestaat echter reden -om aan te nemen, dat zij in sommige gevallen (zooals in Japan) met -voordacht is aangemoedigd als een middel om den aanwas der bevolking -tegen te gaan. - -Als wij terugzien tot een uiterst lang geleden tijdvak, moet de mensch, -voor hij tot de menschelijke waardigheid was opgeklommen, meer door -instinkt en minder door rede zijn geleid, dan de tegenwoordige wilden. -Onze vroege half-menschelijke voorouders moeten geen kindermoord hebben -bedreven; want de instinkten der lagere dieren zijn nooit zoo -verdorven, dat zij hen geregeld leiden tot de vernietiging van hun -eigen kroost. Geen voorzichtig zelfbedwang moet het aantal huwelijken -hebben beperkt, en de beide seksen moeten zich op jeugdigen leeftijd -vrijelijk hebben vermengd. Daartoe moet bij de voorouders van den -mensch een streven naar snelle vermeerdering zijn ontstaan; maar -beletsels van den eenen of anderen aard, hetzij periodiek of -voortdurend werkende, moeten de toeneming van hun getal nog krachtiger -hebben tegengegaan dan bij de tegenwoordige wilden. Van welken aard -deze beletsels eigenlijk zijn geweest, kunnen wij evenmin zeggen als -bij de meeste andere dieren. Wij weten, dat paarden en hoornvee, die -geen zeer vruchtbare dieren zijn, toen zij voor het eerst in Z.-Amerika -waren losgelaten, zich verbazend hebben vermeerderd. De olifant, die -zich het langzaamst van alle bekende dieren voortplant, zou in weinige -duizendtallen van jaren de geheele wereld bevolken. De vermeerdering -van elke aapsoort moet door de eene of andere oorzaak worden -tegengegaan, maar niet, zooals Brehm opmerkt, door de aanvallen van -roofdieren. Niemand zal beweren, dat het voortplantingsvermogen der -wilde paarden en van het hoornvee van Amerika in den beginne in eenige -merkbare mate toenam, of dat, naarmate elke landstreek dicht werd -bevolkt, dit zelfde vermogen afnam. Ongetwijfeld werken in dit geval en -in alle andere vele beletselen samen, en de aard dier beletsels -verschilt naar omstandigheden; de belangrijkste van alle zijn -waarschijnlijk periodieke hongersnooden, veroorzaakt door ongunstige -jaargetijden. Evenzoo zal het zijn gegaan met de vroege voorouders van -den mensch. - - - -Natuurlijke teeltkeus.—Wij hebben nu gezien, dat de mensch variabel is -naar lichaam en geest, en dat die veranderingen, hetzij direct of -indirect, het gevolg zijn van de zelfde algemeene oorzaken en aan de -zelfde algemeene wetten gehoorzamen als bij de lagere dieren. De mensch -heeft zich wijd en zijd over den aardbodem verspreid en moet gedurende -zijn onophoudelijke verhuizingen [124] aan de meest verschillende -levensvoorwaarden zijn onderworpen geweest. De bewoners van Vuurland, -de Kaap de Goede Hoop en van Diemensland in het eene halfrond en die -der poolstreken in het andere, moeten vele luchtstreken zijn -doorgetrokken, en hun gewoonten vele malen hebben veranderd, voor zij -hun tegenwoordige woonplaats bereikten. [125] Bij de vroege voorouders -van den mensch moet ook, evenals bij alle andere dieren, de neiging -hebben bestaan om in sterkere mate te vermeerderen dan hun -voedingsmiddelen; zij moeten daarom somtijds zijn blootgesteld geweest -aan een strijd om het leven, en bijgevolg aan de strenge wet der -natuurlijke teeltkeus. Voordeelige veranderingen van alle soorten -zullen dus, hetzij somtijds, hetzij gewoonlijk, behouden zijn gebleven, -en nadeelige te gronde zijn gegaan. Ik bedoel hier niet sterk in het -oog springende afwijkingen van maaksel die slechts nu en dan met lange -tusschenpoozen verschijnen, maar slechts eenvoudige individueele -verschillen. Wij weten b.v., dat bij de spieren onzer handen en voeten -die ons vermogen van beweging bepalen, evenals bij die der lagere -dieren [126] zeer vele individueele verschillen voorkomen. Indien -derhalve de op apen gelijkende voorouders van den mensch, welke de eene -of andere landstreek bewoonden, vooral wanneer die landstreek eenige -verandering in haar toestand onderging, in twee even groote afdeelingen -waren verdeeld, dan zou die helft, waartoe al de individu’s behoorden -welke door hun vermogen van beweging het best geschikt waren om hun -levensonderhoud te verkrijgen of om zich te verdedigen, kans hebben om -voor een grooter gedeelte te blijven leven en meer kroost voort te -brengen dan de andere minder goed begaafde helft. - -De mensch is in den wildsten staat waarin hij nu bestaat, het meest -heerschende dier, dat ooit op aarde is verschenen. Hij heeft zich over -een grootere uitgestrektheid verspreid dan eenige andere -hooggeorganiseerde vorm, en alle andere zijn voor hem teruggeweken. Hij -is deze verbazende meerderheid blijkbaar verschuldigd aan zijn -verstandelijke vermogens, zijn sociale gewoonten, die er hem toe -brengen om zijn makkers te helpen en te verdedigen, en aan zijn -lichamelijk maaksel. De hooge belangrijkheid dezer kenmerken is bewezen -door de einduitkomst van den strijd om het leven. Door zijn -verstandelijke vermogens heeft zich de gearticuleerde spraak -ontwikkeld; en hiervan heeft voornamelijk zijn verwonderlijke -vooruitgang afgehangen. Hij heeft verschillende wapenen, werktuigen, -vallen enz. uitgevonden, en is in staat die te gebruiken tot zijn -verdediging, om zijn prooi te dooden of te vangen en zich op andere -wijzen voedsel te verschaffen. Hij heeft vlotten of kano’s gemaakt om -daarin te visschen of naar naburige vruchtbare eilanden over te steken. -Hij heeft de kunst uitgevonden om vuur te maken, waardoor harde en -vezelige wortels verteerbaar en vergiftige wortels en kruiden -onschadelijk kunnen worden gemaakt. Deze laatste uitvinding, -waarschijnlijk, met uitzondering der spraak, de grootste, die ooit door -den mensch is gedaan, dagteekent van vóór de morgenschemering der -geschiedenis. Deze verschillende uitvindingen, waardoor de mensch in -den meest onbeschaafden staat zoo machtig is geworden, zijn het -rechtstreeksche gevolg van de ontwikkeling zijner vermogens van -waarneming, geheugen, nieuwsgierigheid, verbeeldingskracht en rede. Ik -kan daarom niet begrijpen, hoe de heer Wallace [127] kan volhouden, -dat: „de natuurlijke teeltkeus den wilde slechts zou hebben kunnen -begiftigen met hersenen, niet veel meer ontwikkeld dan die van een -aap.” - -Hoewel de verstandelijke vermogens en sociale gewoonten van den mensch -hoogst belangrijk voor hem zijn, moeten wij echter ook de -belangrijkheid van zijn lichamelijk maaksel niet gering schatten, aan -welk onderwerp het nog overige gedeelte van dit hoofdstuk zal zijn -gewijd. De ontwikkeling van de verstandelijke en sociale of zedelijke -vermogens zal in het volgende hoofdstuk worden besproken. - -Zelfs om een hamer met juistheid te gebruiken, is geen gemakkelijke -zaak, zooals ieder die timmeren heeft geleerd, zal toegeven. Om met een -steenworp zoo juist het doel te treffen als zulks een Vuurlander kan, -wanneer hij zich verdedigt of vogels doodt, vereischt de volledigste -bedrevenheid in het gezamenlijk gebruik van de spieren, de hand, den -arm en den schouder, om van fijn tastgevoel niet te spreken. Bij het -werpen met een steen of speer en bij vele andere handelingen moet -iemand vast op zijn voeten staan, en dit vereischt weder de volkomene -samenwerking van verscheidene spieren. Uit een stuk vuursteen het -ruwste werktuig te hakken, of met een been een van weêrhaken voorziene -speer of haak te vormen, vereischt het gebruik van een volkomen -gevormde hand; want, zooals een zeer bevoegd rechter, de heer -Schoolcraft [128] opmerkt, bewijst het vervaardigen van messen, lansen -of pijlpunten uit stukjes steen: „buitengewone bekwaamheid en -langdurige oefening.” Wij nebben een bewijs hiervan in het feit, dat de -oorspronkelijke mensch de verdeeling van den arbeid toepaste; ieder man -vervaardigde niet zijn eigen vuursteenen werktuigen of grof aardewerk, -maar bepaalde individu’s schijnen zich met dergelijk werk te hebben -beziggehouden, en ontvingen ongetwijfeld de opbrengst van de jacht in -ruil. De oudheidkundigen zijn overtuigd, dat een verbazend lange tijd -moet zijn verloopen vóór onze voorouders op het denkbeeld kwamen, hun -ruw bewerkte vuursteenen werktuigen te slijpen en te polijsten. Het -valt moeielijk te betwijfelen, dat een op een mensch gelijkend dier, -dat in het bezit was van een hand en arm, volkomen genoeg om een steen -met juistheid te werpen of een vuursteen in een ruw werktuig te -vervormen, als het zich voldoende oefende, bijna alles zou kunnen -maken, voor zoover daarvoor slechts werktuigelijke behendigheid wordt -vereischt, wat een beschaafd man kan maken. In dit opzicht zou men het -maaksel der hand kunnen vergelijken met dat der stemorganen, welke bij -de apen worden gebruikt tot het voortbrengen van verschillende -signaalkreten, of, zooals bij één soort, van muzikale tonen, terwijl -bij den mensch geheel overeenkomstige stemorganen door de overgeërfde -gevolgen van het gebruik geschikt zijn geworden tot het voortbrengen -van een gearticuleerde spraak. - -Als wij ons nu wenden tot die dieren, welke het nauwst met den mensch -verwant zijn en ons daarom het best een voorstelling geven van onze -vroege voorouders, dan vinden wij, dat bij de apen de handen volgens -het zelfde algemeene model gebouwd zijn als bij ons, maar dat zij veel -minder volkomen ingericht zijn voor verschillende gebruiken. Hun handen -zijn minder goed geschikt om te loopen dan de pooten van een hond, -zooals men kan zien aan die apen, welke op den buitenrand van de -inwendige vlakte hunner handen, of op de knokkels van hun omgebogen -vingers loopen, zooals de chimpanzee en orang. [129] Hun handen zijn -echter bewonderenswaardig goed geschikt om de boomen te beklimmen. De -apen grijpen dunne takken of touwen met den duim aan de eene zijde en -de vingers en de binnenvlakte der hand aan de andere zijde, evenals wij -zulks doen. Zij kunnen evenzoo ook tamelijk dikke voorwerpen, zooals -den hals eener flesch, naar den bek brengen. De bavianen keeren met hun -handen steenen om en graven er wortels mede op. Zij pakken noten, -insekten en andere kleine voorwerpen tusschen hun duim en vingers en -halen ongetwijfeld op de zelfde wijze eieren en de jongen uit de nesten -der vogels. De Amerikaansche apen slaan de wilde oranjeappelen tegen de -takken, tot de schil barst, en pellen die dan met de vingers van beide -handen af. Andere apen openen mosselschelpen met hun beide duimen. Met -hun vingers trekken zij dorens en stekels uit en maken zij jacht op -elkanders luizen. - -In den natuurstaat breken zij harde vruchten met behulp van steenen. -Zij rollen steenen naar beneden, of werpen daarmede naar hun vijanden; -zij volbrengen echter deze verschillende handelingen hoogst onhandig, -en zij zijn, zoo als ik zelf heb gezien, volstrekt niet in staat om een -steen met juistheid te werpen. [130] - -Het schijnt mij verre van waar, dat, omdat „de voorwerpen door apen op -onhandige wijze worden aangegrepen, een veel minder volkomen -grijpwerktuig” hun evenveel dienst zou hebben bewezen, als hun -tegenwoordige handen. Van den anderen kant zie ik geen reden om te -twijfelen, dat een op meer volkomen wijze ingerichte hand voordeelig -voor hen zou zijn geweest, mits, en het is belangrijk dit aan te -teekenen, hun handen daardoor niet minder geschikt werden gemaakt om in -de boomen te klimmen. Wij mogen vermoeden, dat een volmaakte hand -nadeelig voor het klimmen zou zijn geweest, daar die apen, welke het -meest uitsluitend in de boomen leven, namelijk Ateles in Amerika en -Hylobates in Azië, hetzij zeer verkleinde en zelfs rudimentaire duimen, -of gedeeltelijk samengegroeide vingers hebben, zoodat hun handen in -eenvoudige grijphaken zijn veranderd. [131] - -Zoodra het eene of andere voormalige lid van de groote reeks der -Primaten er door een verandering in zijn wijze om zich voedsel te -verschaffen of door een verandering in den toestand van zijn -geboorteland toe kwam om wat minder in de boomen en wat meer op den -grond te leven, moest zijn manier van loopen worden gewijzigd, en in -dit geval moest hij hetzij meer volkomen viervoetig of tweevoetig -worden. De bavianen bezoeken dikwijls heuvelachtige en rotsachtige -landstreken en beklimmen alleen uit noodzakelijkheid hooge boomen -[132]; en zij hebben bijna den gang van een hond verkregen. De mensch -alleen is tweevoetig geworden, en wij kunnen, dunkt mij, gedeeltelijk -nagaan, hoe hij zijn opgerichten gang heeft verkregen, die een der -meest aanmerkelijke verschillen tusschen hem en zijn naaste verwanten -vormt. De mensch zou zijn tegenwoordige heerschersplaats in de wereld -niet hebben kunnen verkrijgen zonder het gebruik zijner handen, die zoo -bewonderenswaardig geschikt zijn om de bevelen van zijn wil uit te -voeren. Zooals Sir G. Bell opmerkt, „vervangt de hand alle werktuigen -en geeft door haar gemeenschap met het verstand den mensch heerschappij -over alles.” [133] De handen en armen konden echter moeilijk volmaakt -genoeg worden om er wapenen mede te vervaardigen, of om er steenen en -speren met juistheid mede naar een doelwit te werpen, zoolang zij -gewoonlijk werden gebruikt om op te loopen en het geheele gewicht van -het lichaam te dragen, of zoolang zij, zooals reeds hierboven opgemerkt -is, voornamelijk waren ingericht om goed in de boomen te klimmen. Zulk -een ruwe behandeling zou ook het tastgevoel hebben verstompt, waarvan -hun fijner gebruik grootendeels afhangt. Om deze oorzaken alleen zou -het reeds een voordeel voor den mensch zijn geweest om een tweevoetig -dier te zijn geworden, maar voor vele handelingen is het bijna -noodzakelijk, dat beide armen en het geheele lichaam vrij zijn, en -daarvoor moest hij stevig op zijn voeten staan. Om dit groote voordeel -te verkrijgen, zijn de voeten plat gemaakt en heeft de groote teen een -bijzondere wijziging ondergaan, hoewel dit het verlies van het -grijpvermogen ten gevolge heeft gehad. Het is overeenkomstig het -beginsel van de verdeeling van den physiologischen arbeid, dat in het -geheele dierenrijk heerscht, dat, toen de handen zich tot volmaakte -grijptuigen ontwikkelden, de voeten zich ontwikkelden tot volmaakte -werktuigen om op te staan en te loopen. Bij sommige wilden heeft de -voet echter zijn grijpvermogen nog niet geheel verloren, zooals blijkt -uit hun wijzen om boomen te beklimmen en uit andere doeleinden, waartoe -zij hun voeten gebruiken. [134] (8) - -Als het een voordeel is voor den mensch zijn handen en armen vrij te -hebben en stevig op zijn voeten te staan, en dit kan niet betwijfeld -worden wegens den uitnemenden uitslag, waarmede hij den strijd om het -leven heeft gestreden, dan kan ik geen reden zien, waarom het voor de -voorouders van den mensch niet voordeelig zou zijn geweest om meer en -meer rechtopgaand of tweevoetig te worden. Zij zouden daardoor -geschikter zijn geworden om zich met steenen of knuppels te verdedigen, -om hun prooi aan te vallen, of op andere wijze voedsel te verkrijgen. -De best gebouwde individu’s zouden op den langen duur het best zijn -geslaagd en in grooter aantal zijn blijven leven. Als de gorilla en -eenige weinige verwante vormen waren uitgestorven, zou men met groote -kracht en schijnbare waarheid hebben kunnen aanvoeren, dat een -viervoetig dier niet trapsgewijze in een tweevoetig kon zijn veranderd, -daar alle individu’s in een tusschen die beiden instaanden toestand -allerellendigst slecht ingericht zouden zijn geweest voor het loopen. -Wij weten echter, en dit is wel waard om er eens over na te denken, dat -verschillende soorten van apen tegenwoordig in dien tusschenliggenden -toestand verkeeren, en niemand betwijfelt, dat zij over het geheel goed -zijn ingericht voor de voorwaarden waaronder zij leven. Zoo loopt de -gorilla met een zijdelings wankelenden gang; maar gewoonlijk rust hij -bij het loopen op zijn gesloten handen. De langarmige apen gebruiken -soms hun armen als krukken, en slingeren hun lichaam tusschen dezelve -vooruit, en sommige soorten van Hylobates kunnen, zonder het te hebben -geleerd, tamelijk snel rechtop loopen. Zij bewegen zich echter onhandig -en met veel minder zekerheid dan de mensch. Wij zien, om kort te gaan, -bij de tegenwoordig levende apen verschillende overgangen tusschen een -wijze van loopen, volkomen gelijk aan die van een viervoetig dier, en -die van een tweevoetig dier of mensch. Toen de voorouders van den -mensch rechtopgaande werden, doordat hun handen en armen meer en meer -werden gewijzigd om te grijpen en voor andere doeleinden, terwijl hun -voeten en beenen tegelijkertijd werden gewijzigd om er goed op te -kunnen staan en te loopen, moeten tallooze andere veranderingen van -maaksel noodig zijn geweest. Zoo was het noodig, dat het bekken werd -verbreed, dat de ruggegraat op bijzondere wijze gekromd (9) en het -hoofd in een gewijzigde stelling werd bevestigd, en al deze -veranderingen heeft de mensch verkregen. Prof. Schaaffhausen [135] -beweert, dat „de sterk ontwikkelde tepelvormige uitsteeksels van den -menschelijken schedel het gevolg zijn van zijn rechtopgaande houding”; -en deze uitsteeksels ontbreken bij den orang, chimpanzee, enz., terwijl -zij bij den gorilla kleiner zijn dan bij den mensch. Er zouden hier nog -verscheidene andere inrichtingen kunnen worden opgegeven die in verband -schijnen te staan met ’s menschen rechtopgaande houding. Het is zeer -moeielijk te beslissen, in hoeverre al deze met elkander in verband -staande wijzigingen het gevolg der natuurlijke teeltkeus, en in -hoeverre zij dat van de overgeërfde gevolgen van het vermeerderde -gebruik van een dezer deelen of van de werking van het eene deel op het -andere zijn. Ongetwijfeld werken deze oorzaken van verandering op -elkander terug. Wanneer b.v. zekere spieren en de uitsteeksels der -beenderen waaraan zij zijn bevestigd, door voortdurend gebruik worden -vergroot, dan bewijst dit, dat zekere handelingen voortdurend worden -volbracht en voordeel moeten aanbrengen. Daardoor zouden de individu’s, -die ze het best volbrachten, kans hebben in grooter aantal te blijven -leven. - -Het vrij gebruiken van armen en handen, gedeeltelijk de oorzaak en -gedeeltelijk het gevolg van ’s menschen rechtopgaande houding, schijnt -op indirecte wijze aanleiding te hebben gegeven tot andere wijzigingen -in zijn maaksel. De vroege mannelijke voorouders van den mensch waren, -zooals hierboven is aangetoond, waarschijnlijk voorzien van groote -hondstanden; maar toen zij langzamerhand de gewoonte verkregen om bij -het bestrijden hunner vijanden van steenen, knuppels en andere wapenen -gebruik te maken, moeten zij hun kaken en tanden al minder en minder -hebben gebruikt. Uit tallooze overeenkomstige gevallen mogen wij met -zekerheid afleiden, dat in dit geval de kaken en tegelijkertijd de -tanden in grootte moeten zijn afgenomen. In een volgend hoofdstuk -zullen wij een geheel gelijksoortig geval ontmoeten in de verkleining -of volkomene verdwijning der hondstanden bij mannelijke herkauwende -dieren, klaarblijkelijk in verband met de ontwikkeling hunner horens; -en bij paarden in verband met hun gewoonte om met hun snijtanden en -hoeven te vechten. - -Bij de volwassen mannetjes der anthropomorphe apen zijn, zooals -Rütimeijer [136] en anderen hebben aangetoond, de vorm van den schedel, -waardoor deze in vele opzichten van dien van den mensch afwijkt, en de -werkelijk vreesaanjagende uitdrukking, waardoor hij zich onderscheidt, -juist het gevolg van de groote ontwikkeling der kauwspieren. Toen de -kaken en tanden der voorouders van den mensch allengs in grootte -afnamen, moet derhalve hun volwassen schedel omtrent de zelfde -kenmerken hebben vertoond, waardoor hij zich bij de jongen der -anthropomorphe apen onderscheidt, en moet aldus een grootere gelijkenis -met dien der tegenwoordig levende menschen hebben verkregen. Een -aanmerkelijke verkleining van de hondstanden bij de mannetjes zou, -zooals wij later zullen zien, bijna zeker door overerving invloed -hebben gehad op de tanden der wijfjes. - -Toen de verschillende geestvermogens trapsgewijze werden ontwikkeld, is -het bijna zeker, dat ook de hersenen in grootte zijn toegenomen. -Niemand betwijfelt, geloof ik, dat de groote omvang van de hersenen bij -den mensch met betrekking tot zijn lichaam in vergelijking daarvan bij -den gorilla of orang in nauw verband staat met zijn hoogere -geestvermogens. Wij ontmoeten geheel overeenkomstige feiten bij de -insekten, onder welke de hersengangliën bij de mieren van buitengewone -afmetingen zijn, terwijl deze gangliën bij al de Hymenoptera -verscheidene malen grooter zijn dan bij de verstandelijk slechter -bedeelde orden, zooals de kevers. [137] Van den anderen kant -veronderstelt niemand, dat het verstand van twee verschillende dieren -of van twee verschillende menschen nauwkeurig kan worden afgemeten naar -den kubieken inhoud van hun schedels. Het is zeker, dat buitengewone -geestelijke bedrijvigheid samen kan gaan met een uiterst kleine -absolute hoeveelheid zenuwzelfstandigheid. Zoo zijn de verwonderlijk -verschillende instinkten, geestvermogens en gemoedsbewegingen der -mieren algemeen bekend, en toch zijn hun hersengangliën niet zoo groot -als het vierde gedeelte van een kleinen speldekop. Uit dit laatste -oogpunt behooren de hersenen van een mier tot de verwonderlijkste -stof-atomen der wereld en zijn zij wellicht nog verwonderlijker dan de -hersenen van den mensch. - -De meening, dat er bij den mensch de eene of andere nauwe betrekking -bestaat tusschen de grootte der hersenen en de ontwikkeling der -verstandelijke vermogens, wordt ondersteund door de vergelijking der -schedels van wilde en beschaafde rassen, van menschen, die in oudere of -nieuwere tijden leefden, en door de analogie van de geheele reeks der -gewervelde dieren. Dr. J. Barnard Davids [138] heeft door vele -zorgvuldige metingen bewezen, dat de gemiddelde inwendige inhoud van -den schedel bij Europeanen 1512,44 kubiek centimeter, bij Amerikanen -1433,25 kubiek centimeter, bij Aziaten 1426,69 kubiek centimeter en bij -Australiërs slechts 1341,52 kubiek centimeter is. Professor Broca [139] -vond, dat de inhoud van schedels uit Parijsche graven van de -negentiende eeuw zich verhield tot dien van schedels uit grafkelders -van de twaalfde eeuw als 1484 tot 1426; en Prichard is overtuigd, dat -de tegenwoordige bewoners van Groot-Brittannië „veel ruimer -hersenkassen” bezitten, dan de oude bewoners. Men moet echter aannemen, -dat sommige schedels van zeer hoogen ouderdom, zooals de beroemde -Neanderdalschedel, goed ontwikkeld en ruim van inhoud waren. [140] (10) -Ten opzichte van de lagere dieren is E. Lartet [141], door de schedels -van tot de zelfde groepen behoorende tertiaire en hedendaagsche dieren -met elkander te vergelijken, tot het opmerkelijke resultaat gekomen, -dat de hersenen over het algemeen grooter en de hersenwindingen -ingewikkelder zijn bij de jongere vormen. (11) Van den anderen kant heb -ik aangetoond [142], dat de hersenen van tamme konijnen aanmerkelijk in -grootte zijn afgenomen in vergelijking van die van het wilde konijn of -van den haas, en dit kan daaraan worden toegeschreven, dat zij -gedurende vele generaties eng zijn opgesloten geweest, zoodat zij hun -verstand, instinkten, zinnen en willekeurige bewegingen slechts weinig -hebben geoefend. - -De trapsgewijze vermeerdering van het gewicht van hersenen en schedel -bij den mensch moet invloed hebben uitgeoefend op de hen dragende -wervelkolom, vooral terwijl hij bezig was den opgerichten stand aan te -nemen. Toen deze verandering van houding tot stand was gekomen, zal ook -de inwendige drukking der hersenen invloed hebben uitgeoefend op den -vorm van den schedel; want vele feiten bewijzen, hoe gemakkelijk de -schedel aldus wordt aangedaan. De ethnologen beweren, dat hij wordt -gewijzigd door de soort van wieg, waarin het kind slaapt. Er bestaan -voorbeelden van, dat de aangezichtsbeenderen blijvende wijzigingen -hebben ondergaan ten gevolge van zich dikwijls herhalende spierkrampen -en van een door een sterke brandwond veroorzaakt litteeken. Bij jonge -personen wier hoofden door ziekte een zijdelingsche of achterwaartsche -houding hadden aangenomen, veranderde een der oogen van stelling en -werden de schedelbeenderen gewijzigd, en dit is blijkbaar het gevolg -daarvan, dat de hersenen in een nieuwe richting drukten. [143] Ik heb -aangetoond, dat bij langoorige konijnen zelfs een zoo geringe oorzaak -als het naar voren hangen van het eene oor aan die zijde bijna elk been -van den schedel naar voren trekt, zoodat de beenderen der -tegenovergestelde zijden van den kop niet meer volkomen overeenstemmen. -Wanneer eindelijk het eene of andere dier veel in algemeene -lichaamsgrootte toe- of afnam, zonder eenige verandering in zijn -geestvermogens; of wanneer de geestvermogens veel toe of afnamen zonder -de minste groote verandering in de lichaamsgrootte, zou de vorm van den -schedel bijna zeker verandering ondergaan. Ik leid dit af uit mijn -waarnemingen omtrent tamme konijnen, waarvan sommige rassen veel -grooter zijn geworden dan het wilde dier, terwijl andere ongeveer de -zelfde grootte hebben behouden; maar in beide gevallen zijn de hersenen -veel kleiner geworden in verhouding tot de lichaamsgrootte. Nu was ik -eerst zeer verwonderd te vinden, dat bij al deze konijnen de schedel -meer langwerpig of dolichocephaal was geworden; zoo was bij voorbeeld -bij twee schedels van ongeveer de zelfde breedte, de eene van een wild -konijn en de andere van een groot tam ras, de eerste slechts 8 en de -tweede 10,9 centimeter lang. [144] Een der sterkst uitgedrukte -verschillen tusschen onderscheidene menschenrassen is, dat de schedel -bij sommige verlengd en bij andere rond is; en hier kan de verklaring, -in het geval der konijnen gegeven, gedeeltelijk gelden; want Welcker -vindt, dat „korte menschen meer tot brachycephalie en lange meer tot -dolichocephalie overhellen [145]; en lange menschen kunnen met de -grootere en een langer lichaam bezittende konijnen worden vergeleken, -die allen meer langwerpige schedels hebben, met andere woorden -dolichocephaal zijn. - -Uit deze onderscheidene feiten kunnen wij tot zekere hoogte begrijpen, -op welke wijze de mensch de bijzondere grootte en een meer of min -afgeronden vorm van den schedel heeft verkregen; en deze eigenschappen -kenmerken hem bij uitnemendheid in vergelijking van de lagere dieren. - -Een ander zeer in ’t oog vallend verschil tusschen den mensch en de -lagere dieren is de onbehaardheid der huid. De walvisschen en dolfijnen -(Cetacea), de dugongs en lamantijnen (Sirenia) en het rivierpaard -(Hippopotamus) zijn onbehaard; dit is hun wellicht voordeelig bij het -in het water glijden; en kan hun niet nadeelig zijn wegens het verlies -van warmte, daar de soorten die koudere streken bewonen, door een dikke -speklaag worden beschermd, die tot het zelfde doel dient als de pels -van zeehonden en otters. Olifanten en neushoorns hebben bijna geen -haar; en daar sommige uitgestorven soorten die vroeger in een -poolklimaat woonden, met lange wol of haar waren bedekt (12), zou het -bijna schijnen, dat de bestaande soorten van beide geslachten hun -harige bekleeding ten gevolge van de blootstelling aan de warmte hadden -verloren. Dit is des te waarschijnlijker, daar in Indië de olifanten, -die in hooge en koele streken wonen, sterker behaard zijn dan in de -laaglanden. [146] Mogen wij dus het gevolg trekken, dat de mensch zijn -lichaamsharen verloor, omdat hij oorspronkelijk een of ander tropische -gewest bewoonde? Het feit, dat het haar bij de mannelijke sekse vooral -op de borst en het gelaat, en bij beide seksen op de plaatsen waar de -vier ledematen zich met den romp vereenigen, bewaard is gebleven, -ondersteunt deze gevolgtrekking, wanneer men aanneemt dat het haar werd -verloren, voordat de mensch den opgerichten stand aannam; want de -deelen die nu het sterkst zijn behaard, zouden toen het meest tegen de -zonnewarmte beschut zijn geweest. De kruin van het hoofd maakt echter -een merkwaardige uitzondering, want ten allen tijde moet deze een der -meest blootgestelde deelen zijn geweest, en toch is zij dicht met haar -begroeid. In dit opzicht komt de mensch met de groote meerderheid der -viervoetige dieren overeen, bij welke over het algemeen de bovenste en -blootgestelde oppervlakte dikker behaard is dan de onderste -oppervlakte. Het feit, dat de andere leden van de orde der Primaten, -waartoe de mensch behoort, hoewel zij verschillende warme streken -bewonen, goed met haar zijn bekleed, dat over het algemeen het dikst is -op de bovenste oppervlakte [147], is echter zeer in tegenspraak met de -onderstelling, dat de mensch zijn haar door de werking van de zon heeft -verloren. De heer Belt meent [148], dat het tusschen de keerkringen een -voordeel voor den mensch is onbehaard te zijn, omdat hij daardoor in -staat is zich te bevrijden van een menigte teken (acari) en andere -parasieten, waardoor hij dikwijls wordt gekweld en die soms zweren -veroorzaken. Of echter dit kwaad groot genoeg is om door natuurlijke -teeltkeus tot ontblooting van zijn lichaam te hebben geleid, mag worden -betwijfeld, omdat zich bij geen van de vele zoogdieren die de -keerkringsgewesten bewonen, eenig bijzonder middel tot bescherming -daartegen heeft ontwikkeld. De meening, die mij het waarschijnlijkste -voorkomt, is, dat de mensch, of liever oorspronkelijk de vrouw, van -haren werd ontbloot met het doel om zijn schoonheid te verhoogen, en -wanneer men dit aanneemt, is het niet te verwonderen, dat de mensch -zoozeer in behaardheid verschilt van al zijn lagere broeders, want -kenmerken, die ten gevolge van seksueele teeltkeus zijn verkregen, -verschillen soms bij zeer nauw verwante soorten in buitengewone mate. - -Volgens een algemeen volksgeloof onderscheidt de mensch zich van de -dieren vooral door het gemis van een staart; maar daar de apen welke -het naast met den mensch verwant zijn, dit orgaan niet bezitten, -behoeven wij dat gemis hier eigenlijk niet te bespreken. Het kan echter -geen kwaad om te erkennen, dat er, voor zooverre mij bekend is, nog -nooit een verklaring is gegeven van het verlies van den staart door -sommige apen en den mensch. Wij behoeven ons nochtans over dit verlies -niet te verwonderen; want de staart verschilt soms merkwaardig veel in -lengte bij soorten van één en het zelfde geslacht; zoo is bij sommige -soorten van Macacus de staart langer dan het geheele lichaam en bestaat -uit vier-en-twintig wervels; bij andere bestaat hij uit een nauwelijks -zichtbare stomp, die slechts drie of vier wervels bevat. Bij sommige -soorten van bavianen zijn er vijf-en-twintig, doch bij den mandril -slechts tien, of volgens Cuvier [149] soms slechts vijf zeer kleine, -slecht ontwikkelde staartwervels. De staart wordt bijna altijd aan het -einde dunner, hetzij hij lang of kort is; en dit wordt, naar ik -onderstel, veroorzaakt door atrophie ten gevolge van onbruik van de -spieren van het einde met hun slagaderen en zenuwen, die de atrophie -van de laatste staart beentjes met zich sleept. Geen verklaring kan -echter op het oogenblik nog worden gegeven van de groote verschillen in -lengte, die men bij den staart opmerkt. Hier hebben wij echter meer in -het bijzonder te maken met het geheel en al verdwijnen van den -uitwendigen staart. Prof. Broca heeft onlangs aangetoond [150], dat de -staart bij alle viervoetige dieren uit twee deelen bestaat, over het -algemeen scherp van elkander gescheiden. Het basale gedeelte bestaat -uit wervels, meer of minder van een kanaal en van uitsteeksels -voorzien, evenals gewone wervels; terwijl die van het achterste -gedeelte geen kanaal bezitten, bijna glad zijn en nauwelijks op gewone -wervels gelijken. Een staart, hoewel niet uitwendig zichtbaar, is -werkelijk aanwezig bij den mensch en de anthropomorphe apen en is bij -beiden volkomen volgens het zelfde model gemaakt. In het achterste -gedeelte zijn de wervels die het koekoeksbeen (os coccyx) vormen, -geheel rudimentair en zeer verminderd in grootte en aantal. In het -basale gedeelte zijn de wervels eveneens weinig in getal, stevig met -elkander verbonden, en zijn in ontwikkeling blijven stilstaan, maar zij -zijn veel breeder en platter dan de overeenkomstige wervels in de -staarten van andere dieren; zij vormen, wat Broca noemt de bijkomende -wervels van het heiligbeen. Deze zijn belangrijk voor het organisme, -doordat zij sommige inwendige deelen steunen en om meer andere redenen; -en hun wijziging staat in rechtstreeksch verband met de opgerichte of -half-opgerichte houding van den mensch en de anthropomorphe apen. Dit -besluit verdient des te meer vertrouwen, omdat Broca vroeger van een -andere meening was, die hij nu heeft opgegeven. De wijziging van de -basale staartwervels bij den mensch en de hoogere apen kan dus direct -of indirect een gevolg zijn geweest van natuurlijke teeltkeus. - -Wat moeten wij echter zeggen van de rudimentaire en zeer variabele -wervels van het achterste gedeelte van den staart, die het koekoeksbeen -(os coccyx) vormen? Een verklaring, die dikwijls belachelijk is -gemaakt, en zulks ongetwijfeld weder zal worden, namelijk, dat wrijving -iets heeft te maken met het verdwijnen van het uitwendige gedeelte van -den staart, is niet zoo belachelijk, als zij op het eerste gezicht -schijnt. Dr. Anderson [151] zegt, dat de uiterst korte staart van -Macacus brunneus uit elf wervels bestaat, met inbegrip van de inwendig -gelegen basale. Het uiteinde is peesachtig en bevat geen wervels; -hierop volgen vijf rudimentaire wervels, zoo klein, dat zij te zamen -nog geen 4 millimeter lang zijn, en deze zijn bestendig naar den eenen -kant gebogen in den vorm van een haak. Het vrije gedeelte van den -staart, slechts weinig meer dan 2½ centimeter lang, bevat nog slechts -vier andere kleine wervels meer. Deze korte staart wordt opgericht -gedragen, maar omstreeks een vierde van zijn geheele lengte is om zich -zelf naar den linkerkant omgebogen en dit eindgedeelte, dat de -haakvormige wervels insluit, dient „om de tusschenruimte tusschen het -bovenste divergeerende gedeelte van de eeltplekken op te vullen”, -zoodat het dier er op zit en het daardoor ruw en eeltachtig maakt. Dr. -Anderson vat zijn waarnemingen als volgt samen: „Deze feiten schijnen -mij slechts ééne verklaring toe te laten: deze staart zit wegens zijn -kortheid den aap in den weg als hij zit, en komt dikwijls onder het -dier te liggen als het in die houding is, en daar hij zich niet verder -uitstrekt dan het uiteinde van de knobbels van het zitbeen, schijnt het -alsof de staart oorspronkelijk door den wil van het dier was -rondgebogen in de tusschenruimte tusschen de eeltplekken, opdat hij -niet zou worden gedrukt tusschen deze en den grond, en dat na verloop -van tijd de buiging blijvend werd, zich van zelf invoegende als het -toevallig gebeurde, dat het dier op dat orgaan ging zitten.” Onder deze -omstandigheden is het niet te verwonderen, dat de oppervlakte van den -staart ruw en eeltachtig is geworden; en Dr. Murie, die in den -Londenschen dierentuin deze soort, zoowel als drie andere nauw verwante -met een weinig langere staarten zorgvuldig waarnam, zegt, dat wanneer -het dier zit, de staart „noodzakelijk naar ééne zijde van de billen -wordt gekromd; en dat, hetzij hij lang of kort is, de wortel kans loopt -om te worden gewreven of beschadigd.” Daar wij tegenwoordig bewijzen -hebben dat verminkingen somtijds erfelijke gevolgen hebben, is het niet -zeer onwaarschijnlijk, dat bij kortgestaarte apen het uitstekende -gedeelte van den staart, geen nut voor het organisme hebbende, na vele -generaties rudimentair en krom is geworden, omdat het voortdurend -gewreven en beschadigd werd. Wij zien het uitstekende gedeelte van den -staart in dezen toestand bij den Macacus brunneus, en volkomen -verdwenen bij Macacus ecaudatus en onderscheidene hoogere apen. Ten -slotte dan: de staart is, voor zoover wij kunnen beoordeelen, verdwenen -bij den mensch en de hoogere apen, omdat het achterste gedeelte -gedurende een lang tijdsverloop door wrijving beschadigd is, terwijl -het basale en inwendige gedeelte zoodanig verkort en gewijzigd is, dat -het geschikt werd voor de opgerichte of halfopgerichte houding. - -Ik heb nu trachten aan te toonen, dat sommigen der meest eigenaardige -kenmerken van den mensch waarschijnlijk geheel en al, hetzij op -directe, of veelvuldiger op indirecte wijze, door natuurlijke teeltkeus -zijn verkregen. Wij moeten ons herinneren, dat wijzigingen in maaksel -of gestel, die een organisme niet dienen om het geschikt te maken voor -zijn levensgewoonten, voor het voedsel dat het verteert, of lijdelijk -voor de levensvoorwaarden waaraan het is onderworpen, niet op die wijze -kunnen zijn verkregen. Wij moeten echter niet te veel op ons eigen -oordeel vertrouwen bij het beslissen, welke wijzigingen voor elk wezen -voordeelig zijn: wij moeten bedenken, hoe weinig wij weten van het -gebruik van vele deelen, of welke veranderingen in het bloed of in de -weefsels kunnen dienen om een organisme geschikt te maken voor een -nieuw klimaat of de eene of andere nieuwe soort van voedsel. Ook moeten -wij het beginsel van correlatie niet vergeten, waardoor, zooals Isidore -Geoffroy in het geval van den mensch heeft aangetoond, vele vreemde -afwijkingen in maaksel met elkander verbonden zijn. Onafhankelijk van -de correlatie, veroorzaakt een verandering in een deel door het -vermeerderd of verminderd gebruik van andere deelen andere -veranderingen van geheel onverwachten aard. Het is ook goed, na te -denken over zulke feiten, als den verwonderlijken groei van galnoten op -planten, veroorzaakt door het vergif van insekten; en over de -merkwaardige kleurveranderingen van de vederen van papegaaien, als zij -met sommige visschen worden gevoed, of met het vergif van padden worden -ingeënt [152]; want wij kunnen daardoor zien, dat de vloeistoffen van -het organisme, als zij door de eene of andere bijzondere oorzaak zijn -gewijzigd, andere vreemde veranderingen kunnen veroorzaken. Wij moeten -vooral steeds bedenken, dat wijzigingen, in vroegere tijden verkregen -en voortdurend gebruikt voor het eene of andere nuttige doel, -waarschijnlijk zeer standvastig en gedurende langen tijd moesten worden -overgeërfd. - -Men mag op die wijze gerust een zeer groote en onbepaalde uitbreiding -geven aan de directe en indirecte gevolgen der natuurlijke teeltkeus; -maar tegenwoordig, na de verhandeling van Nägeli over planten en de -opmerkingen van verschillende schrijvers ten opzichte van dieren, -vooral die welke onlangs door Professor Broca gemaakt zijn, te hebben -gelezen, neem ik aan, dat ik in de eerste uitgaaf van mijn „Ontstaan -der Soorten”, waarschijnlijk te veel toeschreef aan de natuurlijke -teeltkeus of het overleven van de meest geschikten. Ik had vroeger niet -genoeg gelet op het bestaan van vele deelen, die, voor zooverre wij er -over kunnen oordeelen, noch voor- noch nadeelig schijnen te zijn, en ik -geloof, dat dit een der grootste misslagen is, die tot dusverre in mijn -werk zijn ontdekt. Het moge mij veroorloofd zijn eenigermate als -verontschuldiging te zeggen, dat ik twee verschillende zaken beoogde: -ten eerste, om aan te toonen, dat de soorten niet elk afzonderlijk zijn -geschapen, en ten tweede, dat de natuurlijke teeltkeus de voornaamste -oorzaak der verandering was geweest, hoewel in hooge mate geholpen door -de overgeërfde gevolgen van de gewoonte en in geringe mate door de -rechtstreeksche werking der omringende toestanden. Ik was echter niet -in staat om den invloed van mijn vroeger geloof, toen bijna algemeen -aangenomen, dat elke soort opzettelijk was geschapen, geheel te niet te -doen; en dit bracht mij er toe om aan te nemen, dat elke bijzonderheid -van het maaksel, behalve de rudimentaire organen, eenig bijzonder, -ofschoon onbekend, nut had. Iedereen, die met dit denkbeeld vervuld is, -moet er natuurlijk toe komen de werking van de natuurlijke teeltkeus, -hetzij gedurende vroegere of tegenwoordige tijden, te ver uit te -breiden. Sommigen van hen die het beginsel van ontwikkeling aannemen, -maar de natuurlijke teeltkeus verwerpen, schijnen bij het kritiseeren -van mijn boek te vergeten, dat ik de bovengemelde beide zaken beoogde; -als ik dus heb gedwaald in het toekennen van groote macht aan de -natuurlijke teeltkeus, hetgeen ik volstrekt niet geloof, of als ik de -macht daarvan heb overdreven, hetgeen op zich zelf waarschijnlijk is, -dan heb ik ten minste, hoop ik, een nuttig werk gedaan door het dogma -der afzonderlijke scheppingen omver te helpen werpen. - -Dat alle organische wezens, met inbegrip van den mensch, vele -wijzigingen van maaksel vertoonen die tegenwoordig voor hen van geen -nut zijn en dit ook vroeger niet zijn geweest, is, zooals ik nu inzie, -waarschijnlijk. Wij kennen de oorzaak niet, die tusschen de individu’s -van iedere soort tallooze kleine verschillen voortbrengt; want het -beginsel van atavisme brengt het vraagstuk slechts eenige weinige -stappen achterwaarts, maar elke bijzonderheid moet haar eigen -voortbrengende oorzaak hebben gehad. Indien deze oorzaken, welke zij -ook mogen zijn geweest, eens gedurende een lang tijdvak eenvormiger en -krachtiger werkten (en geen reden kan worden gegeven, waarom dit niet -soms zou gebeuren), zouden waarschijnlijk niet eenvoudige individueele -verschillen, maar sterk uitgesproken bestendige wijzigingen daarvan het -gevolg zijn. Wijzigingen die op geenerlei wijze voordeelig zijn, kunnen -niet onveranderd zijn gehouden door natuurlijke teeltkeus, hoe wel -nadeelige daardoor zouden zijn vernietigd. Onveranderlijkheid van -kenmerken zou echter het natuurlijk gevolg zijn van het ondersteld -niet-veranderen der voortbrengende oorzaken en eveneens van de vrije -kruising van vele individu’s. Het zelfde organisme zou op die wijze -gedurende opeenvolgende tijdperken opeenvolgende wijzigingen -verkrijgen, en deze zouden in nagenoeg onveranderden staat worden -overgeërfd, zoolang de voortbrengende oorzaken de zelfde bleven en de -kruising vrij bleef. Ten opzichte der voortbrengende oorzaken kunnen -wij alleen zeggen, wanneer wij b.v. van de zoogenaamde spontane -veranderingen spreken, dat zij in veel nauwer betrekking staan met het -gestel van het veranderde organisme dan met den aard der -levensvoorwaarden waaraan het onderworpen is geweest. - - -Besluit. Wij hebben in dit hoofdstuk gezien, dat evenals de mensch, -gelijk elk ander dier, tegenwoordig onderhevig is aan menigvuldige -individueele verschillen of kleine wijzigingen, zulks ook ongetwijfeld -het geval is geweest met de vroege voorouders van den mensch, en dat -die wijzigingen destijds het gevolg waren van de zelfde algemeene -oorzaken en onderworpen waren aan de zelfde algemeene en samengestelde -wetten, als tegenwoordig. Daar bij alle dieren een streven bestaat om -sterker te vermenigvuldigen dan hun middelen van bestaan toelaten, moet -zulks ook het geval zijn geweest bij de voorouders van den mensch; en -dit zal onvermijdelijk hebben geleid tot een strijd om het leven en tot -natuurlijke teeltkeus. Dit laatste proces moet zeer geholpen zijn door -de overgeërfde gevolgen van het vermeerderd gebruik van deelen, daar -deze beide processen onophoudelijk op elkander terugwerken. Het schijnt -ook, zooals wij later zullen zien, dat verscheidene weinig belangrijke -kenmerken door den mensch zijn verkregen ten gevolge van seksueele -teeltkeus. Er blijven nog eenige, wellicht vele, onverklaarde -veranderingen over, die moeten worden toegeschreven aan de onderstelde -voortdurende en onveranderde inwerking van die onbekende invloeden, -welke nu en dan sterk uitgesproken en plotselinge afwijkingen van -maaksel teweegbrengen bij onze kunstmatig gefokte huisdierrassen. - -Te oordeelen naar de gewoonten van de wilden en van de meeste apen, -leidden de oorspronkelijke menschen en zelfs de op apen gelijkende -voorouders van den mensch waarschijnlijk een gezellig leven. Bij streng -sociale dieren werkt de natuurlijke teeltkeus soms indirect op het -individu door het bewaard blijven van wijzigingen die slechts voor de -geheele vereeniging nuttig zijn. Een vereeniging die een groot aantal -goed begaafde individu’s bevat, neemt in getal toe en overwint andere, -minder goed begaafde vereenigingen, hoewel elk afzonderlijk lid geen -voordeel moge hebben boven de andere leden van die zelfde vereeniging. -Door de sociale insekten zijn op die wijze vele merkwaardige deelen -verkregen, die van weinig of geen nut zijn voor het individu en diens -eigen kroost, zooals de toestel om stuifmeel te verzamelen of de angel -van de werkbij of de groote kaken van de soldaten bij de mieren. Bij de -hoogere sociale dieren is nog geen voorbeeld bekend, dat eenig deel -alleen ten beste der vereeniging is gewijzigd, hoewel sommige haar -secondair van dienst mogen zijn. De horens der herkauwende dieren en de -grootste hondstanden der bavianen schijnen b.v. door de mannetjes te -zijn verkregen als wapens bij den kampstrijd om de wijfjes, maar zij -worden ook gebruikt tot verdediging van de kudde of den troep. Met -sommige geestvermogens is het, zooals wij in het volgende hoofdstuk -zullen zien, een geheel ander geval; want deze vermogens zijn -voornamelijk, of zelfs uitsluitend, verkregen ten voordeele der -vereeniging; terwijl de individu’s waaruit de vereeniging bestond, -daardoor tegelijkertijd indirect bevoordeeld werden. - - - -Men heeft dikwijls tegen dergelijke beschouwingen als de voorgaande -ingebracht, dat de mensch een der meest hulpelooze en van -verdedigingsmiddelen ontbloote wezen is, die bestaan, en dat hij -gedurende zijn vroegeren, minder goed ontwikkelden toestand nog -hulpeloozer geweest zou moeten zijn. De Hertog van Argyll [153] beweert -b.v. dat „de lichaamsbouw van den mensch van het maaksel der reddelooze -dieren afgeweken is in de richting van grootere physische hulpeloosheid -en zwakheid. Dat wil zeggen, het is een afwijking die het van alle -andere het minst mogelijk is alleen toe te schrijven aan natuurlijke -teeltkeus.” Als bewijzen daarvoor voert hij aan den naakten en -onbeschermden toestand van het lichaam, de afwezigheid van groote -tanden en klauwen voor de verdediging, de geringe spierkracht van den -mensch, zijn langzaamheid in het loopen en zijn weinig ontwikkeld -reukvermogen, waardoor hij voedsel moet ontdekken of gevaar vermijden. -Bij deze onvolkomenheden zou nog kunnen worden gevoegd het nog -gewichtiger verlies van het vermogen om snel in de boomen te klimmen en -daardoor aan vijanden te ontsnappen. Als men nagaat, dat de Vuurlanders -in hun ellendig klimaat naakt loopen, moet het verlies van het haar den -oorspronkelijken mensch, als hij een warm land bewoonde, niet zeer -nadeelig zijn geweest. Als wij den van verdedigingsmiddelen ontblooten -mensch vergelijken met de apen, waarvan velen geduchte hondstanden -hebben, moeten wij bedenken, dat deze in volkomen ontwikkelden toestand -alleen door de mannetjes bezeten, en door deze voornamelijk worden -gebruikt om hun mededingers te bevechten, en dat de wijfjes, die -daarmede niet gewapend zijn, toch in staat zijn te blijven leven. - -Wat lichaamsgrootte en spierkracht aangaat, weten wij niet, of de -mensch afstamt van deze of gene vergelijkenderwijs kleine soort, zooals -de chimpanzee, of van zulk een groote en sterke als de gorilla; en wij -kunnen daarom niet zeggen, of de mensch grooter en sterker, of kleiner -en zwakker is geworden, in vergelijking zijner voorouders. Wij moeten -echter bedenken, dat een dier, hetwelk een aanzienlijke -lichaamsgrootte, kracht en woestheid bezat, en dat zich, evenals de -gorilla, tegen alle vijanden kon verdedigen, waarschijnlijk, hoewel -niet noodzakelijk, geen gezellige levenswijze zou hebben aangenomen; en -dit zou de krachtigste hinderpaal zijn geweest tegen de ontwikkeling -van ’s menschen hoogere geestvermogens, zooals medegevoel en liefde -voor zijn medeschepselen. Het kan daarom een zeer groot voordeel voor -den mensch zijn geweest om uit een of ander vergelijkenderwijs zwak -wezen te zijn ontstaan. - -De geringe spierkracht van den mensch, zijn langzame gang, zijn gebrek -aan natuurlijke wapenen enz. worden meer dan opgewogen, ten eerste door -zijn verstandelijke vermogens, met behulp waarvan hij, terwijl hij nog -in den wilden toestand bleef verkeeren, voor zich zelven wapenen, -werktuigen, enz. vervaardigde, en ten tweeden door zijn sociale -hoedanigheden, die veroorzaakten, dat hij zijn medemenschen hielp, en -wederkeerig door hen werd geholpen. Geen land ter wereld bezit een -grooter overvloed van gevaarlijke dieren dan Zuid-Afrika; geen land -vertoont vreeselijker physische toestanden dan de Noordpoolstreken; -toch houdt zich een der zwakste menschenrassen, de Bosjesmannen, in -Zuid-Afrika staande, en doen de dwergachtige Eskimo’s het zelfde in de -Noordpoolstreken. De vroege voorouders van den mensch deden -ongetwijfeld in verstand en in aanleg voor het gezellige leven voor de -minst ontwikkelden der tegenwoordige wilden onder; maar het is zeer -goed te begrijpen, dat zij bleven bestaan en zelfs bloeiden, wanneer -zij, terwijl zij trapsgewijze hun dierlijke kracht verloren, -tegelijkertijd in verstand toenamen. Maar toegegeven, dat de voorouders -van den mensch veel hulpeloozer en van verdedigingsmiddelen ontbloot -waren dan een der thans levende stammen van wilden, dan zouden zij -toch, wanneer zij het eene of andere warme vasteland of groote eiland, -zooals Nieuw-Holland of Nieuw-Guinea, of Borneo (welk laatste eiland -tegenwoordig het verblijf is van den orang) hadden bewoond, aan geen -bijzonder gevaar zijn blootgesteld geweest. In een streek, zoo groot -als een dezer eilanden, zou de wedijver tusschen de verschillende -stammen onder gunstige omstandigheden voldoende zijn geweest om den -mensch, door het overleven der geschiktsten, verbonden met de -overgeërfde gevolgen van het gebruik, op te heffen tot zijn -tegenwoordige hooge plaats op de ladder der wezens. - - - - - -AANTEEKENINGEN. - -(1) Men zou nog eenige andere voorbeelden van kunstmatige teeltkeus bij -den mensch kunnen aanhalen. Bij verscheidene stammen van Roodhuiden in -Noord-Amerika heerscht de gewoonte om alle zwakke, ziekelijke of -misvormde kinderen dadelijk na de geboorte te dooden, zoodat slechts de -krachtige, gezonde en goedgevormde kinderen in leven blijven en zich -later kunnen voortplanten. Krijgshaftigheid en krachtige lichamelijke -ontwikkeling is het gevolg hiervan. Van de Goajiren, een Indiaanschen -stam, die in de nabijheid van het meer van Maracaïbo woont, deelt -Elisée Reclus („Revue des Deux Mondes”, 1860, 15 Maart, blz. 438) o.a. -het volgende mede: „Comme pour tant d’autres nations sauvages, barbares -et civilisées, le mariage n’est le plus souvent chez les Goajires qu’un -contrat de vente; mais ce contrat ne s’opère que si l’homme et la femme -se conviennent par l’âge et sont également forts et bien faits: les -avortons et les infirmes, très rares d’ailleurs, sont impitoyablement -condamnés au célibat .... Si le prétendant se fait remarquer entre tous -ses compagnons par sa force, sa haute taille et sa grâce, ils lui -accordent gratuitement une ou même plusieurs femmes; parfois ils vont -jusqu’à lui faire un présent de boeufs, de chevaux, de perles ou de -fusils, pour le remercier de l’insigne honneur qu’il leur fait d’entrer -dans leur famille. Pour ces hommes la véritable aristocratie est celle -de la beauté; la richesse et le pouvoir appartiennent à ceux que la -nature a favorisés sous ce rapport. Lorsque le hasard des naufrages -jette sur les côtes Goajires quelques matelots étrangers, les Indiens, -qui n’ignorent pas l’importance callipédique des croisements bien -entendus, retiennent les hommes grands et vigoureux et leur font payer -par quelques années de mariage forcé avec deux ou trois belles Goajires -l’hospitalité qu’ils leur accordent. Quant aux infortunés matelots -affligés par le destin d’une apparence chétive, ils sont dépouillés de -leurs vêtements et renvoyés de tribu en tribu jusqu’à Rio Hacha, -poursuivis par les huées et les rires.” - -Ziehier dus een stam, die voorbedachtelijk een kunstmatige teeltkeus op -zich zelf toepast, met het doel om schoone lichaamsvormen te -verkrijgen, en ook in dit geval gehoorzaamt de mensch, zooals was te -verwachten, aan de wetten der stelselmatige teeltkeus. Niet slechts -vindt men onder de Goajiren slechts hoogst zeldzaam gebrekkige of -misvormde menschen, maar Elisée Reclus geeft (ibid., blz. 437) van hen -de volgende beschrijving: „Les Goajires sont admirablement beaux, et je -ne crois pas que dans toute l’Amérique on puisse trouver des aborigènes -ayant le regard plus fier, la démarche plus imposante et les formes -plus sculpturales. Les hommes, toujours drapés à la manière des -empereurs Romains dans leur manteau multicolore, attaché par une -ceinture bariolée, ont en général la figure ronde comme le soleil, dont -leurs frères, les Muyscas, se disent les descendants; ils regardent -presque toujours en face d’un air de défi sauvage, et leur lèvre -inférieure est relevée par un sourire sardonique. Ils sont forts et -gracieux, très habiles à tous les exercices du corps. Leur teint dans -la jeunesse est d’un rouge brique beaucoup plus clair que celui des -Indiens de San-Blas et des côtes de l’Amérique Centrale; mais il -noircit avec l’âge, et dans la vieillesse il ressemble à peu près à la -belle couleur de l’acajou ....” - -.... „Les femmes ont sans exception et jusque dans la vieillesse la -plus avancée des formes d’une admirable fermeté et d’une grande -perfection de contours; leur démarche est vraiment celle de la déesse, -ou plutôt celle de la femme qui vit dans la libre nature et dont la -beauté carressée par le soleil, se développe sans entraves. Leurs -traits, qui ressemblent à ceux des belles Irlandaises, sont -malheureusement défigurés par des bariolages, tracés sur les joues et -sur le nez au moyen du roucou [154] et simulant assez bien les bésicles -de nos bisaieules; mais en dépit de ces grands tracés rouges les -sauvages filles du désert n’en frappent pas moins par leur fière et -rayonnante beauté, surtout quand elles lancent leurs chevaux rapides à -travers la plaine et que le vent rejette en arrière leur longue -chevelure.” - -Bij de hedendaagsche beschaafde naties werken twee soorten van -kunstmatige teeltkeus, die, wel verre van de strekking te hebben het -ras te verbeteren, het noodzakelijk hoe langer hoe meer moeten doen -degenereeren. Haeckel („Natürliche Schöpfungsgeschichte”, 2te Auflage, -blz. 153) onderscheidt deze als „Militaire” en „Medicinale” teeltkeus. - -In die staten toch, waar de algemeene dienstplicht bestaat, worden -jaarlijks alle krachtige, gezonde jonge mannen uit alle kringen der -maatschappij uitgezocht en bij het leger ingelijfd, terwijl de zieke, -zwakke en gebrekkige individu’s daarvan verschoond blijven. Hoe -krachtiger, gezonder, normaler een jongeling is, des te grooter kans -heeft hij door repeteergeweren, Kruppkanonnen en mitrailleuses in den -bloeitijd zijns levens te worden omgebracht, en om dus niet te kunnen -huwen en zich voort te planten. Een groot deel van de gezonde en -krachtige mannelijke bevolking blijft, ook in vollen vrede, nog op -lateren leeftijd vrijwillig bij het staande leger, huwt niet, en plant -zich dus ook niet voort. De zieke, zwakke en gebrekkige individu’s -daarentegen blijven gedurende den oorlog t’huis en nemen in vredestijd -ook niet vrijwillig dienst bij het staande leger. Hoe ziekelijker, -zwakker en misvormder dus een jongeling is, des te meer kans heeft hij -om te kunnen huwen en kinderen te krijgen, die krachtens het beginsel -der erfelijkheid dikwijls min of meer de gebreken huns vaders zullen -overerven. „Wij behoeven ons daarom waarlijk niet te verwonderen”, zegt -Haeckel (ibid. blz 454), „dat werkelijk de lichamelijke en geestelijke -zwakheid onzer hedendaagsche beschaafde naties voortdurend toeneemt, en -met het sterke, gezonde lichaam ook de vrije, onafhankelijke geest hoe -langer hoe zeldzamer wordt.” - -Niet alleen de algemeene dienstplicht maar ook, schoon in geringer -mate, de conscriptie, ja zelfs eenvoudig het bezit van een staand -leger, moet noodwendig de zelfde uitwerking hebben. Hoe oorlogzuchtiger -een volk daarenboven is, des te sterker moeten de noodlottige gevolgen -van deze Militaire teeltkeus zich doen gevoelen. - -Onder Medicinale teeltkeus verstaat Haeckel het feit, dat de -geneeskunde, door zwakke en ziekelijke individu’s die volgens den -gewonen loop der natuur zouden zijn gestorven, in het leven te houden, -hen in de gelegenheid stelt zich voort te planten en hun kwalen en -gebreken op hun nakomelingschap over te brengen. In de Geneeskundige -Courant van 20 en 27 Febr. 1870 heb ik, zonder met de werken van -Haeckel bekend te zijn, op het bestaan dezer medicinale teeltkeus -gewezen, en de bijzonder moeilijke baring van vele blanke vrouwen -verklaard uit de vorderingen der obstetrie. Ik ben thans van meening, -dat ook de seksueele teeltkeus daarbij een groote rol heeft gespeeld. - -Als dank zij de ontdekkingen van Prof. Koch de tuberculose, die thans -een zevende der sterfgevallen veroorzaakt, en meer andere besmettelijke -ziekten zullen zijn verdwenen, zal een groot aantal personen van zwakke -constitutie die thans sterven, in leven worden gehouden en een zwak -nageslacht voortbrengen. Evenals graan, op allerlei soort van bodem -gezaaid, slechts op bepaalde soorten van bodem opkomt en slechts op -enkele zich welig ontwikkelt, worden natuurlijk thans veel meer -personen onbewust met de kiemen der tuberkelbacillen enz. besmet, dan -er werkelijk tuberculose enz. krijgen, juist bij de personen met -erfelijke praedispositie tot die ziekten, en bij tuberculose zijn dit -vermoedelijk meestal menschen met een zwak gestel, ontwikkelen zich de -kiemen en treden de bacillen verwoestend op. Hoe zegenrijk ook voor de -zieke individu’s en hun naaste verwanten zullen Koch’s ontdekkingen -door de uitwieding (sit venia verba) van zwakke individu’s tegen te -gaan die thans door de tuberkelbacillen enz. plaats heeft, o.i. op den -duur waarschijnlijk niet bevorderlijk zijn aan de krachtige en gezonde -ontwikkeling van het menschelijk geslacht. Zij schijnen ons een -uitnemend voorbeeld van Medicinale teeltkeus, die niet tot verbetering -maar tot achteruitgang van het ras leidt. - -Nuchter en onbevooroordeeld beschouwd, is het dus twijfelachtig of die -ontdekkingen een voordeel voor het menschdom als geheel beschouwd, -zullen blijken te zijn. - -Men zou de noodlottige gevolgen der Medicinale teeltkeus kunnen -tegengaan door eenvoudig aan alle zwakke, ziekelijke en misvormde -individu’s het huwelijk te verbieden. - -(2) Men vergelijke wat in mijn aanteekening op Hoofdstuk XII van „Het -Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Deel I, blz. 529, wordt -medegedeeld omtrent de Beronazono’s van Madagascar; men vergelijke -echter tevens wat op blz. 530 en elders in mijn aanteekeningen op het -Varieeren, omtrent de erfelijkheid van verworven eigenschappen wordt -gezegd. - -(3) Tot de merkwaardigste physiologische verschijnselen behooren de -uitingen van den smaak- en den reukzin, hoezeer we hieraan door -dagelijksche ondervinding gewoon zijn. - -Het is vrijwel bekend, dat sommige personen een zeer fijnen smaak -hebben en evenzoo, dat die door aanhoudende oefening nog buitengewoon -verfijnd kan worden. Maar ook zonder opzettelijke vorming is de -gevoeligheid der smaakzenuwen zeer groot. Men denke slechts aan de -kieskeurigheid van kleine kinderen, die reeds op zeer jeugdigen -leeftijd geitemelk van koemelk, gekookte van ongekookte melk -onderscheiden, die dadelijk proeven als er geneesmiddelen in hun -voedsel zijn gedaan, hoe weinig smaak deze ook mogen hebben, en het -voedsel dan weigeren, en dit op een leeftijd dat andere geestelijke -eigenschappen nog in ’t geheel niet zijn ontwikkeld. - -Nog oneindig fijner dan de smaak is de reuk. Wij kunnen daarmede de -aanwezigheid van stoffen waarnemen, die in zulke uiterst geringe -hoeveelheden aanwezig zijn, dat in vergelijking van de ruikproef alle -nadere chemische reacties niets beteekenen. Een kleine berekening zal -dit duidelijk maken. - -Tien kilogram rozen leveren bij destillatie ongeveer een gram -rozenolie; daar één roos hoogstens 2 gram weegt, bevat zij slechts het -5000ste deel van een gram en dus een half milligram aetherische olie. -Deze olie moet nu voortdurend vervluchtigen om voor onzen neus merkbaar -te zijn. Nemen we aan dat een roos in 50 uur haar geur verliest, dan -wordt het vervliegen van dat halve milligram rozenolie verdeeld over -3000 minuten. In elke minuut staat dus de roos 0.00017 milligram -aetherische olie af. Nu weet ieder dat er veel minder dan een minuut -noodig is om een roos aan haar geur te herkennen; ja wat meer zegt, het -verschil in geur bij de rozenvariëteiten berust op de aanwezigheid van -nog veel geringere hoeveelheden aetherische olie die met de rozenolie -vermengd is, en toch ruiken wij dat onderscheid gemakkelijk. Dit is dus -een reactie, zoo fijn, dat zij met geen ander waarnemingsproces kan -worden vergeleken. - -Hoe lang de geur van kunst-muskus blijft aanhangen, is ook bekend. -Iemand had de kurk van een flesch met die stof even aangeraakt en na -herhaalde wasschingen met water en zeep gedurende drie dagen was hij de -lucht nog niet kwijt. Door een kamer werd een toegesloten flesch met -muskus slechts even heen gedragen en ook na dagen lang luchten was de -stof nog door de reuk herkenbaar. De hoeveelheden, die hier worden -waargenomen, zijn zoo uiterst gering, dat zij niet meer door berekening -kunnen aangegeven worden. - -Merkwaardig is het, dat ook bij de lagere dieren de reuk- en smaakzin -buitengewoon ontwikkeld zijn. Hoe nauwkeurig bijen en hommels -verschillende bloesems onderscheiden, is bekend. Zij worden door den -reuk ook naar weinig in ’t oog vallende bloemen als die der linde van -zeer ver aangetrokken. In een verffabriek werden door het dagelijks -uitgieten van een aniline-houdende stof geregeld honderdduizenden bijen -en wespen aangetrokken, die zich te goed deden aan den zeer verdunden, -bloesemachtigen geur van de aniline. - -Maar ook de fijnheid van den smaakzin der insekten schijnt door een -zeer origineele proef van Dr. Rabow te Potsdam aangetoond te zijn. In -een suikerbakkerij waar tallooze vliegen waren, liet hij een koek -neerleggen, die niet met suiker maar met de bekende uit koolteer -gewonnen saccharine was bestrooid. Terwijl alle andere koeken sterk -door vliegen werden bezocht, bleef de koek met saccharine daarvan -verschoond—de vliegen onderscheidden scherp tusschen de zoetheid van -suiker en die van saccharine. Wellicht roken zij echter het verschil, -in welk geval de proef niets omtrent den smaakzin zou bewijzen. - -Hyrtl („Handboek der Top. Ontleedkunde”, Nederl. Vert. van Dr. Hanlo -2de druk, Deel I, blz. 289, 290 en 291) geeft verscheidene belangrijke -voorbeelden van de verbazende hoogte, waartoe zich bij wilden de -scherpte van den reukzin ontwikkelt. „Zij sporen”, zegt hij, „door den -reuk het spoor hunner vijanden op, en Natterer, die 18 jaren lang in de -bosschen van Brazilië leefde, verhaalde mij, dat de Indianen zelfs de -pis der blanken door den reuk onderscheiden, en afzonderlijke woorden -hebben voor het zweet van een neger en van een Europeaan. Mevrouw -Pfeiffer gaf op haar laatste reis rondom de wereld aan een bewoner van -Papeiti een vergulden tombakring ten geschenke. De wilde berook hem, en -gaf hem met teekenen van afkeer terug, terwijl hij een echten met -genoegen berook en niet wachtte, totdat men hem dien gaf ....” „De -wilden van de eilanden van den Stillen Oceaan die den beroemden -natuuronderzoeker Commerson op het fregat La Boudeuse een bezoek -brachten, erkenden dadelijk door den reuk, dat zijn bediende, wiens -geslacht door de overige schepelingen niet werd vermoed, een vrouw in -mannenkleederen was—de bekende Hortense, te wier eer een plant die van -deze reis was medegebracht, den naam van Hortensia draagt. Eveneens -waren het de wilden van Tonga Taboe, die het eerst roken, dat er onder -de bemanning van het Hollandsche schip Dordrecht een meisje aanwezig -was, dat, als koksjongen verkleed, dienst in de kombuis deed.” Dat -echter ook bij de Europeanen de reuk soms zeer scherp is, blijkt -daaruit, dat Hyrtl op blz. 291 ook mededeelt, dat enkelen een zoo -scherpen reuk hebben bezeten, dat zij „het tijdperk der maandelijksche -reiniging der vrouw door den reuk waarnamen,” en in de acta Hafniensia, -vol. I, van Marcus Marci te Kroonland, toenmalig hoogleeraar in de -geneeskunde aan de universiteit te Praag, wordt van een Boheemschen -priester verhaald, die maagden en vrouwen door den reuk herkende. -Volgens Seneca herkende de Romeinsche Senator Mammercus Scaurus -menstrueerende vrouwen en meisjes door den reuk, en op blz. 290: „De -geneesheeren Mead en Heim herkenden de huiduitslagen op het zelfde -oogenblik, als zij den neus in de kamer van den lijder staken.” - -Kardinaal Alberoni kon, toen hij oud en blind was geworden, door den -reuk oude dames van jonge onderscheiden. Rousseau had zulk een fijnen -reuk, dat hij een „geurbotanie” had kunnen schrijven, als de taal -zoovele uitdrukkingen had als er geuren in de natuur zijn. Kant kon -geen armoedig levend student in zijn auditorium velen, daar hij de -uitwasemingen van menschen die zich slecht voeden, niet kon verdragen: -hij noemde menschen die veel zwart roggebrood eten, „gemeen volk.” -Napoleon werd op de reis naar St. Helena van de teerlucht ziek, en -bleef tijdens zijn ballingschap aldaar liever in een oud slecht -ingericht huis wonen, dan een nieuw geriefelijk te betrekken, uit vrees -voor den geur van versche olieverf. - -Uit proeven van de Amerikaansche physiologen Nichols en Bailey [155] -volgt, dat de ontwikkeling van den reuk al naar het individu en de -sekse zeer verschilt. Terwijl drie mannen blauwzuur roken in een -mengsel van 1 gram daarvan op 2000 kilogram water, roken andere mannen -het zelfs in een honderdmaal meer blauwzuur bevattend mengsel niet. Zij -onderzochten 44 mannen en 39 vrouwen. De vrouwen hadden allen veel -zwakker reukvermogen dan de mannen. Geen vrouw kon blauwzuur ruiken in -een verdunning met 20000 deelen water, terwijl de meeste mannen het nog -in een verdunning met 100000 deelen water roken. Citroenolie met 250000 -deelen eener reukelooze stof vermengd, werd door de mannen nog geroken, -terwijl de vrouwen een tweemaal zoo sterke vermenging noodig hadden. -Het zelfde resultaat gaven knoflookextract en andere riekende stoffen. - -Wellicht is hieruit de voorliefde van vrouwen voor sterke odeurs te -verklaren. Zij hebben om die goed te ruiken een sterken prikkel noodig, -die bij de mannen lastig is. - -De verklaring is wellicht, dat de man, in de tijden dat de mensch nog -van de jacht leefde, zijn reukorgaan meer noodig had dan de vrouw, het -dus meer oefende, en de mannen die het beste reukvermogen bezaten, -daardoor een voordeel hadden in den strijd om het bestaan, en hun beter -reukvermogen op hun mannelijke nakomelingen overbrachten, terwijl de -vrouwen, die door de mannen werden onderhouden, dien scherpen reuk -zonder nadeel konden missen. - -Uit onderzoekingen van W. Ramsay te Bristol blijkt, dat de -reukgewaarwording waarschijnlijk het gevolg van uiterst snelle -trillingen der gasmoleculen is. Evenals er bij het geluid tonen zijn, -waarmede andere tot accoorden en harmonieën samensmelten, zijn er -volgens hem ook geuren, die uit een grondgeur en een geheele reeks -harmonische geuren, dus uit geuraccoorden bestaan, en ontstaat hieruit -de verschillende hoedanigheid der geuren. - -Geen ander zintuig heeft zooveel invloed op onze stemming, op ons -gevoel van sympathie en antipathie, geen roept sterker vroegere -indrukken in het geheugen terug dan de geur. - -In vergelijking van de hooge volmaaktheid van den reuk bij vele dieren, -is dit zintuig bij den mensch zeer weinig ontwikkeld. - -(4) Wij hebben reeds in aanteekening 8, blz. 38 medegedeeld, dat -overtallige tepels ook in de okselholte, de lies en den rug doorkwamen. -Het zonderlingste geval dat wij opgeteekend hebben gevonden, was dat -van een vrouw, die een overtalligen tepel aan de dij had, welken men -vroeger voor een moedervlek had gehouden, doch na haar zwangerschap -zooveel melk opleverde, dat zij haar kind daaraan drie jaar lang kon -zoogen (Hyrtl, „Handb. der Top. Ontleedk.”, Ned. Vert. van Dr. Hanlo, -2de druk, Deel I, blz. 529). De moeder van den Romeinschen Keizer -Julius Severus, die daaraan den bijnaam van Julia Mammea verschuldigd -was, en Anna Boleyn, een der gemalinnen van Hendrik VIII van Engeland, -bezaten overtallige tepels. - -In 1889 deed D. Hansemann aan het „Berliner anthr. Gesellschaft” -mededeelingen omtrent eenige gevallen van overtallige zogklieren -(polymastie) en overtallige tepels (polythelie). [156] Een dezer -gevallen betrof een man, bij welken omstreeks 13 c.M. onder de normale -tepels, maar dichter naar de mediaanlijn toe, zich aan weêrszijden een -kleine donkere vlek bevond, die een tepel in miniatuur bleek te zijn -(van zogklieren was hierbij niets te voelen). Een tweede geval betrof -een vrouw, die behalve twee zeer ontwikkelde normale borsten nog twee -kleinere bezat, die wel tepels hadden maar geen hof om die tepels heen, -en verder nog een tepel met slecht ontwikkelde zogklier in de -okselholte. De vrouw, die 12 kinderen had gehad, had die wegens de -gebrekkige ontwikkeling harer overtallige tepels alleen aan haar -normale borsten kunnen zoogen, en daarbij veel last gehad van die -overtallige tepels, daar uit deze de melk van zelf uitliep, terwijl het -kind aan een normale borst zoog. Uit de litteratuur heeft Hansemann 262 -gevallen van polymastie en polythelie bijeengezocht, waaronder 81 -mannen en 104 vrouwen. Het hoogste aantal overtallige borsten bij één -individu was 8. In verreweg de meeste gevallen liggen de overtallige -borsten onder de normale en eenigszins dichter bij de mediaanlijn dan -deze, er zijn echter ook gevallen, waarbij tepels op den rug, schouder, -buitenzijde der dij, in de lies en op een der groote schaamlippen -voorkomen. In drie gevallen kon worden aangetoond, dat de polymastie -van de moeder op de dochter was overgeërfd. Daarentegen kon niet worden -bewezen, dat er samenhang bestond tusschen overtallige zogklieren of -tepels en den aanleg om twee- of drielingen te krijgen. Het ontstaan -der polymastie en polythelie is op drieërlei wijze verklaard. Von -Leichtenstern, Neugebauer e. a. houden ze voor atavismen, terugslag tot -zekere voorouders van den mensch. Ahlfeldt meent daarentegen, dat de -overtallige zogklieren en tepels in de eerste tijden van het embryonale -leven worden verworven, doordat hetzij deelen van de normale klier -losgemaakt worden of met de eivliezen vergroeien en van deze uit als -het ware op andere plaatsen geënt worden. Champneys en Doran eindelijk -meenen, dat zogklieren zich bij vrouwen, zelfs nog gedurende het -kraambed, uit talkklieren kunnen ontwikkelen, wat vooral in de -okselholte niet zelden plaats zou vinden. Max Bartels meent, dat niet -alle gevallen van overtallige zogklieren en tepels op de zelfde wijze -moeten worden verklaard, en dat het in een aantal gevallen volkomen -duidelijk is, dat er eenvoudig een verdubbeling, een gedeeltelijke of -volkomen verdeeling in tweeën van den normalen kiemaanleg voor de borst -plaats heeft gehad. In een der door Bartels beschreven gevallen kan men -zelfs nog een streng kiemweefsel voelen, die de normale zogklier met de -overtallige verbond. Alle mogelijke overgangen van een eenvoudig -verbreeden of beschuitvormigen tepel tot twee afzonderlijke tepels en -verder tot twee afzonderlijke mamheuvels elk met een tepel en -omgevenden hof, zijn waargenomen. Bartels nam ook een overtalligen -tepel, op de mediaanlijn gelegen, waar, welke plaatsing door Hansemann -onmogelijk was verklaard. - -(5) Omtrent de vraag in hoever overtallige vingers door atavisme kunnen -worden verklaard, verwijzen wij naar onze aanteekeningen, Deel 1, blz. -527 en 528 en Deel II, blz. 364 van „Het Varieeren der Huisdieren en -Cultuurplanten.” - -Hyrtl („Handb. der Top. Ontleedk.”, Ned. Vert. van Dr. Hanlo, 2de druk, -Deel I, blz 416) geeft, behalve het in aant. 8, blz. 38 vermelde, nog -de volgende gevallen van polydactylisme en van de sterke erfelijkheid -daarvan op: - -„Behalve de in de Middeleeuwen bekende familie der Bilfingers -(veelvingers), die haar naam aan deze misvorming heeft te danken, -behoort ook een nieuw geval hiertoe. Zezak Colburn, de beroemde -rekenaar uit het hoofd, had aan den buitenkant van elke hand een zesden -vinger en eveneens aan elken voet een zesden teen. Zijn vader had de -zelfde afwijking; van zijn zeven zusters zijn vijf normaal gevormd, -twee gelijk aan den vader en ééne heeft wel zes vingers aan elke hand, -doch slechts aan éénen voet zes teenen. De grootmoeder had deze -bijzonderheid in de familie gebracht, die zij wederom van haar -grootmoeder had overgeërfd, wier elf kinderen allen met deze afwijking -waren behept (Meckel’s „Deutsches Archiv”, 4 Bd., blz. 32). Brown maakt -in zijn „Handbuch der Geschichte der Natur”, (Stuttgart, 1843, 2 Bd., -blz. 183) melding van een Spanjaard met zes vingers, wiens kinderen -allen zes vingers hadden, behalve het laatste, dat hij hardnekkig -weigerde als het zijne te erkennen, omdat het slechts vijf vingers had. -Ruysch beschreef in zijn „Observ. anat. chir.” onder den naam van -„Sceleton polydactylum” een geraamte, dat aan de rechterhand 7, aan de -linkerhand 6 vingers, tevens dubbele duimen, aan den rechtervoet 8, aan -den linkervoet 9 teenen had. Het oudst bekende geval van polydactylisme -vindt men in het oude testament (2 Samuel, XXI: v. 20). Twee dochters -van Cajus Horatius hadden zes vingers aan elke hand (Plinius, „Hist. -Nat.”, XI, 99), de dichter Volcatus Sedigitus en Anna Boleyn hadden zes -vingers aan de rechterhand. Anna Boleyn bezat daarenboven overtallige -tepels (aanteekening 4, blz. 104), en ging toch door voor de schoonste -vrouw van haar tijd! - -In „Nature” van 7 Maart 1878 deelde de heer Lengleen, geneesheer te -Arras, een geval mede van zekeren heer Gamelon in de vorige eeuw, die -aan elke hand zes vingers en aan elken voet zes teenen bezat. Zijn zoon -had het normale getal vingers en teenen, maar in drie volgende -generaties trad de anomalie weder te voorschijn, en verscheidenen -zijner thans nog levende afstammelingen hebben zes vingers en teenen -aan handen en voeten. Quatrefages verhaalt van een zesteenigen haan, -die zijn afwijking in zoo sterke mate op zijn nageslacht overbracht, -dat thans in de streek waar hij leefde, schier alle hanen en kippen zes -teenen bezitten. - -Bij den regeerenden stam der Fodli in Zuid-Arabië bezitten, gelijk -Baron Maltzan op zijn reis opmerkte („Zeitschrift für Ethnologie”, 1873 -no. 2) velen zes vingers en teenen, en wordt zulks door het volk als -bewijs van adellijk bloed beschouwd. Deze Fodli’s huwen veel onder -elkander, hetgeen de voortplanting dezer abnormaliteit natuurlijk -bevordert. - -Op Malta heeft een familie zesvingerige menschen bestaan, bij welke -deze eigenaardigheid, hoewel niet bij alle, maar toch bij een zeker -aantal nakomelingen gedurende drie of vier generaties erfelijk was, -hoewel allen met vijfvingerige vrouwen huwden (Portal, „Mém. de la -première Classe de l’Institut”, 1807; Huxley, „Origin of Species”, -lect. IV). Het zelfde was het geval bij een familie zesvingerige -menschen in de vallei Kennebec in de Vereenigde Staten, die in 1862 nog -bestond („Report of the Commissioner of Agriculture”, 1862, blz. 237). - -(6) Als merkwaardig voorbeeld van atavisme bij den mensch noemen wij -nog het somtijds ontbreken van de balk of het eeltachtig lichaam -(corpus callosum) in de hersenen, waardoor die het type van de hersenen -der Buideldieren en Snaveldieren (Monotremata) verkrijgen. Ook bij de -Vogels en de lagere Gewervelde Dieren ontbreekt het. Verder het -somtijds bestaan blijven van een open verbinding tusschen de rechter- -en linkerhelft van ’t hart, gelijk bij de amphibieën normaal voorkomt, -maar den mensch die er meê behept is, tot een vroegen dood doemt. Ook -verdient hier vermelding de hooge verdeeling van den arm-slagader in -spaak- en ellepijp-slagader, welke bij apen, knaag- en buideldieren -normaal voorkomt, maar soms ook bij den mensch wordt opgemerkt (Henle, -„Handbuch der Syst. Anat. d. Menschen”, vol. III, 1868, blz. 266). - -Bij Ricord („Journal Hebdomadaire”, 1833, tome XIII, aangehaald bij -Hyrtl, „Handb. der Top. Ontleedk.”, Ned. Vert. van Dr. Hanlo, Deel II, -blz. 131) vindt men een geval aangehaald van een vrouw van 22 jaar, bij -welke het rectum zich in de scheede ontlastte. Bij deze vrouw bestond -dus slechts ééne uitmonding waardoor de vaste en vloeibare uitwerpselen -en de afscheidingsproducten der geslachtsdeelen zich ontlastten; zij -bezat een cloaca, een inrichting, die bij de laagste Zoogdieren, de -Snaveldieren (Monotremata), en bij de meeste lagere Gewervelde Dieren -normaal is, en een hoogst merkwaardig geval van atavisme oplevert. -Opmerkelijk is het, dat de echtgenoot dezer vrouw, na drie jaar -getrouwd geweest te zijn, dien toestand niet eens had vermoed. - -(7) Zij bedraagt thans (1890) 64 millioen menschen, hetgeen sedert 1872 -(toen Darwin dit schreef) een vermeerdering van 34 millioen menschen -aanwijst, ongeveer overeenstemmende met een verdubbeling in 15 jaar. -Men vergete echter niet, dat dit geenszins de natuurlijke aanwas der -bevolking is, daar ook de sterke landverhuizing er veel toe heeft -bijgedragen. - -(8) Bory de St. Vincent beweert zelfs, dat de Hottentotten een grooten -teen zouden bezitten, die geopponneerd kan worden, en dat daardoor hun -voetstappen in het zand gemakkelijk van die van een Europeaan te -onderscheiden zouden zijn. Hyrtl, („Handboek der Top. Ontleedk.”, Ned -Vert. van Dr. Hanlo, 2de druk, Deel II, blz. 625) betwijfelt echter, -onzes inziens terecht, de juistheid van deze bewering. - -Volgens het jaarverslag over 1878 van den Engelschen consul te Saigon -aan zijn regeering, zouden er in het noordelijk gedeelte van het -Anamietische rijk stammen leven, bij welke de groote teenen der voeten -geheel van de andere teenen zijn afgescheiden en bijna even goed als de -duimen der handen kunnen worden gebruikt. Deze bijzonderheid zou reeds -in Chineesche jaarboeken van het jaar 2300 v. C. worden vermeld. Daar -ook de Chineezen hun grooten teen veel beter kunnen gebruiken om b.v. -iets vast te klemmen, dan wij, blijkt hieruit, dat de afwijking -bijzonder sterk moet zijn en wij hier wellicht aan een opponiebelen -grooten teen, min of meer als die van den gorilla, moeten denken. Het -komt ons echter voor dat ook dit bericht bevestiging behoeft! In -vroegeren tijd zou deze bijzonderheid bij de Anamieten zoo algemeen -zijn geweest, dat hun naam oorspronkelijk daarvan zou zijn afgeleid. -(Vergelijk mijn artikel „Vierhandige Menschen”, in „Isis”, 1879, blz. -346.) - -(9) In 1886 verscheen een uitvoerig werk van Prof. Cunningham van -Trinity College, Dublin, „On the lumbar curve in man and apes.” Het is -gedrukt voor rekening der „Royal Irish Academy”. Hij toont daarin o.a. -aan, dat de eigenaardige kromming van de ruggegraat, die men altijd met -de opgerichte houding van den mensch in verband gebracht en als een bij -uitnemendheid menschelijk kenmerk heeft beschouwd, bij vele -menschenrassen (Nieuw-Hollanders, Negers, Andaman-eilanders) volstrekt -niet zoo goed ontwikkeld is als bij de Europeanen. Wel bezit hun -ruggegraat die kromming, maar terwijl bij den Europeaan de -wervellichamen min of meer naar het beloop van de kromming vervormd -zijn, bestaat van die vervorming bij genoemde menschenrassen geen -spoor. Bij den gorilla bestaat de kromming, bij den chimpanzee is zij -zelfs slechts weinig zwakker dan bij den mensch, bij den orang is zij -veel zwakker. Zij bestaat echter nog bij de lagere apen en onder -bepaalde voorwaarden vindt men er zelfs bij de viervoetige dieren -duidelijke sporen van. De wervels schijnen bij de wijfjes over het -algemeen meer in harmonie met de kromming vervormd te zijn dan bij de -mannetjes. - -(10) De schedel van het Neanderdal is, zooals wij reeds in aanteekening -25, blz. 45 mededeelden, volgens de eenparige getuigenis van alle -deskundigen hoogst dierlijk ontwikkeld. Daar hij slechts gedeeltelijk -voor ons behouden gebleven is, is de inhoud er van niet rechtstreeks -bepaald kunnen worden. Daar Prof. Schaaffhausen echter voor den inhoud -van het bewaard gebleven gedeelte 1033 kub. centimeter heeft gevonden, -schat Huxley [157] den geheelen inhoud op 1228 kub. centimeter. Hij -blijft dus nog even ver onder den Nieuw-Hollander, volgens de opgaaf -van Darwin, als deze onder den Amerikaan of Aziaat. - -Ter vergelijking van de bij Darwin opgegeven getallen, laten wij hier -een lijstje volgen van de resultaten van eenige schedelmetingen: - - - TABEL VAN DEN GEMIDDELDEN SCHEDELINHOUD VAN EENIGE RASSEN. - - VOLKSSTAM. Volume in Waarnemers. - kub.cent. - Australiërs (Nieuw-Hollanders). 1228,27 Aitken Meigs. - Polynesiërs. 1230 Morton. - Hottentotten. 1233,78 Aitken Meigs. - Papoea’s. 1253,45 Aitken Meigs. - Amerikanen in ’t algemeen. 1315,71 Aitken Meigs. - In Amerika geboren Negers. 1323,90 Aitken Meigs. - Maleiers. 1328 Morton. - Mexicanen. 1338,65 Aitken Meigs. - Groenlanders. 1340 Welcker. - Chineezen. 1345 Morton. - Oude Peruanen. 1361 Morton. - In Afrika geboren Negers. 1371,42 Aitken Meigs, - Wilde Indianen. 1376,71 Aitken Meigs. - Parijzenaars uit armengraven (van - de 12de tot de 18de eeuw). 1403,14 Broca. - Parijzenaars uit de 12de eeuw. 1425,98 Broca. - Duitschers. 1448 Welcker. - Parijzenaars uit de 19de eeuw. 1461,53 Broca. - Anglo-Amerikanen. 1474,65 Aitken Meigs. - Parijzenaars uit eigen graven - (19de eeuw). 1484,23 Broca. - Germanen in het algemeen. 1534,27 Aitken Meigs. - Engelschen. 1572,95 Aitken Meigs. - - -Zooals men ziet, zijn de door deze waarnemers verkregen getallen, die -grootendeels berusten op metingen van een aanzienlijk aantal schedels -van elk ras, voor het meerendeel aanmerkelijk lager dan de door Darwin -opgegeven gemiddelde getallen, en komt de Neanderdalmensch volgens deze -tabel in schedelinhoud met de Nieuw-Hollanders overeen, die ook in -andere opzichten van alle thans levende menschenrassen het naast met -hem verwant zijn. Men ziet ook uit deze tabel, dat de wilde Indianen -(Roodhuiden) en de in Afrika geboren negers grooter hersenen bezitten -dan de Mexicanen, de oude Peruanen en de Chineezen, waaruit blijkt, dat -men uit de capaciteit van den schedel nog niet onmiddellijk tot de -verstandelijke ontwikkeling kan besluiten. Merkwaardig is het ook, dat -in Amerika geboren negers geringer gemiddelden schedelinhoud bezitten -dan die, welke in Afrika zijn geboren. Wel een bewijs van de -degradeerende werking der slavernij. Owen (aangehaald in Vogt, -„Vorlesungen über den Menschen”, Bd. I, blz. 181) geeft voor den -gemiddelden schedelinhoud van eenige hoofdrassen en der anthropomorphen -de volgende getallen (in kub. Engelsche duimen, door ons, evenals de -opgaven van Darwin en Huxley, herleid tot kub. centimeters): - - - Engelschman. Maleier. Neger. Nieuw-Holl. - 1572,67 1409,21 1343,66 1228,96 - - Gorilla. Orang. Chimpanzee. - 491,58 458,82 458,81. - - -Men vergelijke over de verschillen in den omvang van den schedel ook de -belangrijke opmerkingen van den heer Le Bon te Parijs, medegedeeld door -Dr. D. Lubach in het „Album der Natuur”, 1878, blz. 377. - -Een goede gelegenheid tot het onderzoeken van vroegere menschelijke -schedelvormen en van de verandering, die de schedelvorm in den loop van -vele eeuwen heeft ondergaan, bieden de graftomben van Egypte en van het -oude Etrurië aan. In deze beide landen heeft Dr. Schmidt rijke -verzamelingen van schedels verkregen, die hem in staat stelden daarvan -een grondige studie te maken. De uitkomsten van deze studie, voor -zoover die de Egyptische schedels betreft, heeft hij in een vakblad -medegedeeld. Bij eene vergelijking van 294 oude schedels, van mummies -afkomstig en van 86 nieuwe, verzameld in verschillende streken, bleek, -dat de ruimte voor de hersenen van de tegenwoordige bevolking gedurende -de beide laatste duizend jaren gemiddeld 44 kubieke centimeter kleiner -is geworden, en wel de mannelijke schedels 31, die van vrouwen 54 -kubieke centimeter, een verschijnsel, dat de schrijver verklaart uit -den achteruitgang in ontwikkeling en beschaving, die er in den loop der -eeuwen bij het Egyptische volk heeft plaats gehad, en dat hij stelt -tegenover de waarneming, dat de grootte der schedels van de Parijsche -kerkhoven in de laatste eeuwen, overeenkomstig de toenemende beschaving -der bevolking, gemiddeld met 35 kub. centimeter is toegenomen. In vorm -komen de oude en nieuwe schedels, zoowel wat den geheelen bouw als wat -kleinere bijzonderheden betreft, in ’t algemeen met elkaâr overeen, er -zijn thans evenals vroeger drie hoofdtypen: een zuiver Egyptische, een -zuiver Nubische en een brachycephale vorm en overgangsvormen -daartusschen. Tegenwoordig treedt het Nubische type sterker op den -voorgrond dan vroeger. - -Naar aanleiding van den algemeen aangenomen regel, dat men bij menschen -die veel ingespannen arbeid verrichten, meestal grootere hoofden -aantreft dan bij hen, die bezigheden hebben welke minder inspanning van -den geest vereischen, heeft een Parijzer geneesheer, Dr. Delaunay, de -volgende statistische beschouwingen gemaakt, die uit een physiologisch -oogpunt niet van belang zijn ontbloot. De hoofddeksels als maat -nemende, heeft Dr. Delaunay bewezen, dat de bezoekers der -polytechnische school en der hoogescholen te Parijs grootere hoofden -hebben dan de kadetten van de militaire academie en de leerlingen van -het seminarie van St. Sulpice. Deze laatsten hebben over ’t algemeen -kleinere hoofden dan de overige bevolking van Parijs. De -cilinderhoeden, die voornamelijk door de meest gegoede en beschaafde -klasse worden gedragen, hebben steeds hoogere nummers dan de mutsen en -petten, die voor den kleinen koopman en ambtenaar worden gemaakt. Bij -de goedkoopste mutsen voor werklieden, bedienden enz. is de wijdte nog -minder. In die wijken van Parijs waar veel handel wordt gedreven, -zooals in den faubourg Montmartre, hebben de hoeden die in de -magazijnen gereed liggen, meestal een wijdte (in omtrek) van 56 tot 58 -centimeter. In de wijk Mouffetard, een der minste achterbuurten van -Parijs, bedraagt de wijdte over het algemeen slechts 52 à 53 -centimeter. In de wijk St. Sulpice, waar voor het meerendeel -geestelijken, seminaristen, enz. wonen, en in den faubourg St. Germain -treft men de kleinste hoeden; daarentegen gebruikt men de grootste -hoeden (58 tot 60 centimeter) in die wijken waar zich de inrichtingen -voor hooger en middelbaar onderwijs bevinden. Ook zijn, volgens de -waarnemingen der doctoren Broca en Laccossagne, de hoofden der -officieren grooter dan die van de minderen, hebben de geneesheeren -grootere hoofden dan de ziekenoppassers enz. Geconstateerd wordt mede, -dat bij boeren die zich in de stad komen vestigen, waar zij meer hun -geest moeten inspannen, de omvang van het hoofd toeneemt. - -In Revue Scientifique, 21 Juillet 1889, wordt medegedeeld (naar -waarnemingen op studenten te Cambridge), dat, hoewel over het algemeen -de schedel na het 19de jaar niet grooter wordt, hij bij studeerenden -nog op 25 jarigen leeftijd in afmetingen toeneemt. Ik kan uit eigen -ervaring hierbij voegen, dat op 25-jarigen leeftijd een hoed, dien ik -op 23-jarigen leeftijd had gedragen, mij veel te klein was geworden, en -ik die twee jaren juist veel meer gestudeerd had dan vroeger. - -Wat de verschillen in de tanden bij onderscheidene menschenrassen -aangaat, waarvan Darwin (blz. 69) gewag maakt, wenschen wij nog de -aandacht te vestigen op de opmerkingen van E. Lambert („Bulletin de -l’Acad. royale de Belgique”, 1877, T. XLIII, „Journ. de Zool.”, 1867, -T. VI, blz. 252). Hij toonde aan, dat bij de zwarte rassen, vooral bij -Nieuw-Hollanders, Tasmaniërs en Nieuw-Caledoniërs, de hoektanden -merkelijk grooter zijn dan bij de blanke en gele rassen, dat er een -kleine tusschenruimte (diastema) om de spits daarvan op te nemen, is -waar te nemen, dat de groote kiezen niet, als bij het blanke ras, vier, -maar meestal vijf knobbels hebben enz., en dat over het algemeen bij -hen ten opzichte van het tandstelsel een toenadering tot dat der -anthropomorphe apen onmiskenbaar is. - -Het metopisme (het gescheiden blijven van het voorhoofdsbeen in twee -helften door een naad, de sutura frontalis), dat door Darwin blz. 68 -wordt vermeld, wordt o.a. bij Papoeas veelvuldig waargenomen („The -Academy”, 2 Juni 1878, blz. 560). - -(11) Ook Prof. Marsh heeft aangetoond („American Journal of Science and -Arts”, 1874, vol. VIII, blz. 66, en „Revue Scientifique”, 6 Mars 1886), -dat de zoogdieren der eocene periode over het algemeen bijzonder kleine -hersenen hebben, de verwante soorten uit de miocene merkelijk grootere, -die der pliocene periode nog grootere, de thans levende eindelijk -wederom grootere. Naarmate men meer nadert tot den jongeren tijd, neemt -de gemiddelde grootte der hersenen, vooral van de halfronden der groote -hersenen, toe, de windingen worden ingewikkelder, en de kleine hersenen -en lobi optici naar evenredigheid kleiner. De soorten met groote -hersenafmetingen schijnen bovendien langer in stand te zijn gebleven -dan die met kleine, en de eerst uitstervende in dit opzicht minder -begunstigd dan de langer overblijvende, zoodat in den loop der -palaeontologische ontwikkeling de nakomelingen steeds in verstandelijke -ontwikkeling en grootte der hersenen het voorgeslacht overtroffen. - -(12) De hier bedoelde soorten zijn de mammouth (Elephas primigenius) en -de neushoorn met beenig neusschot (Rhinoceros tichorhinus); van beide -zijn verscheidene malen lijken die nog huid, haar en vleesch behouden -hadden, in het poolijs van Siberië vastgevroren gevonden (het eerste -mammouths-lijk in 1799 aan den mond der Lena). Uit die lijken bleek, -dat de mammouth, evenals Darwin zegt, een wolpels bezat; de neushoorn -bezat eenigszins stijve, doch niet borstelachtige haren (van 30–37 -millimeter lengte), maar volstrekt geen lange wolharen, zooals de -mammouth („Mélanges biologiques tirés du Bullet. de l’Acad. de St. -Pétersbourg”, t. VII, blz. 195). - - - - - - - - -DERDE HOOFDSTUK. - -VERGELIJKING TUSSCHEN DE GEESTVERMOGENS VAN DEN MENSCH EN DIE DER -LAGERE DIEREN. - - Het verschil in geestvermogens tusschen den hoogsten aap en den - minst ontwikkelden wilde is verbazend groot—Sommige instinkten zijn - aan beiden gemeen.—Gemoedsaandoeningen.—Nieuwsgierigheid.—Zucht tot - navolging.—Oplettendheid.—Geheugen.—Verbeeldingskracht.—Rede.— - Trapsgewijze ontwikkeling.—Werktuigen en wapenen door dieren - gebruikt—Vermogen om afgetrokken denkbeelden te vormen, - zelfbewustzijn.—Spraak.—Schoonheidsgevoel.—Geloof in God, in de - werkzaamheid van geesten, bijgeloof. - - -Wij hebben in de beide vorige hoofdstukken gezien, dat de mensch in het -maaksel van zijn lichaam duidelijke bewijzen draagt van zijn afstamming -van dezen of genen lageren vorm; maar men zou kunnen aanvoeren, dat er -eenige dwaling in deze gevolgtrekking moet zijn, daar de mensch, wat -zijn geestvermogens aangaat, zoozeer van alle dieren verschilt. -Ongetwijfeld is in dit opzicht het verschil verbazend groot, zelfs als -wij de vermogens van een der minst ontwikkelde wilden, die geen woord -heeft om eenig getal, grooter dan vier uit te drukken, en geen -afgetrokken uitdrukkingen heeft voor de meest gewone voorwerpen of -aandoeningen [158], vergelijken met die van den hoogst georganiseerden -aap. Het verschil zou ongetwijfeld nog verbazend groot blijven, zelfs -wanneer een der hoogere apen evenzeer ontwikkeld of beschaafd was -geworden, als een hond dat is geworden in vergelijking van zijn -stamvorm, den wolf of den jakhals. De Vuurlanders behooren tot de -laagste stammen van wilden; maar ik stond er onophoudelijk over -verbaasd, hoezeer de drie tot dien stam behoorende menschen aan boord -van Harer Majesteits stoomschip „Beagle” (1), die eenige jaren in -Engeland hadden geleefd en een weinig Engelsch konden spreken, op ons -geleken in aanleg en in de meesten hunner geestvermogens. Indien geen -organisch wezen, behalve de mensch, eenige geestvermogens bezat, of als -zijn vermogens van een geheel anderen aard waren dan die der lagere -dieren, zouden wij nimmer in staat zijn geweest om ons te overtuigen, -dat onze groote vermogens zich trapsgewijze hadden ontwikkeld. Maar het -is duidelijk aan te toonen, dat dergelijk fundamenteel verschil niet -bestaat. Wij moeten derhalve aannemen, dat er een veel grooter -tusschenruimte in geestvermogens bestaat tusschen een der laagste -visschen, zooals een lamprei of een slakprik (2), en een der hoogere -aapsoorten, dan tusschen een aap en den mensch; deze verbazend groote -tusschenruimte wordt echter ingenomen door tallooze tusschentrappen. - -Het verschil in zedelijken aanleg is ook ver van gering tusschen een -barbaar, zooals de man, door den ouden zeevaarder Byron beschreven, die -zijn kind tegen de rotsen verbrijzelde, omdat het een mand met zeeëgels -had laten vallen, en een Howard of Clarkson; en evenzoo is er een groot -verschil in verstandelijken aanleg tusschen een wilde die volstrekt -geen afgetrokken uitdrukkingen kent, en een Newton of Shakespeare. -Verschillen van deze soort tusschen de hoogst staande mannen van de -meest ontwikkelde rassen en de laagste wilden worden door de fijnste -overgangstrappen verbonden. Het is daarom mogelijk, dat zij in elkander -kunnen overgaan en zich uit elkander ontwikkelen. - -In dit hoofdstuk is mijn doel alleen om aan te toonen, dat er ten -opzichte van de geestvermogens tusschen den mensch en de hoogere -zoogdieren geen fundamenteel verschil bestaat. Ik zou elke -onderafdeeling van dit hoofdstuk tot een afzonderlijke verhandeling -hebben kunnen uitbreiden, maar zij moeten hier kort worden behandeld. -Daar geen klassificatie der geestvermogens algemeen is aangenomen, zal -ik mijn opmerkingen rangschikken in de orde, welke het meest geschikt -is voor mijn doel; en zal die feiten uitzoeken, die mij het meest -hebben getroffen, in de hoop dat zij eenigen indruk op den lezer mogen -maken. - -Wat die dieren aangaat, welke zeer laag op den ladder der wezens staan, -zal ik nog eenige feiten hieraan toevoegen in de afdeeling over de -seksueele teeltkeus, waaruit men zal zien dat hun geestvermogens hooger -ontwikkeld zijn, dan men wellicht zou hebben verwacht. De -verantwoordelijkheid van de vermogens bij de individu’s van eene en de -zelfde soort is voor ons een belangrijk punt en eenige weinige -voorbeelden daarvan zullen hier worden gegeven. Het zou echter -overbodig zijn hierover in vele bijzonderheden te treden; want ik heb -door veelvuldig onderzoek bevonden, dat het de eenparige meening is van -al degenen die lang dieren van verschillende soorten, vogels daaronder -begrepen, hebben verzorgd, dat de individu’s in elk verstandelijk -kenmerk onderling zeer verschillen. Het onderzoek naar de wijze waarop -de verstandelijke vermogens zich het eerst bij de laagste organismen -ontwikkelden, is even hopeloos, als dat naar den eersten oorsprong van -het leven. Dit zijn vraagstukken voor de verste toekomst, als zij zelfs -ooit door den mensch zullen kunnen worden opgelost. - -Daar de mensch de zelfde zinnen bezit als de lagere dieren, moeten ook -de indrukken, die de buitenwereld op hem maakt, in den grond der zaak -de zelfden zijn. De mensch heeft dan ook sommige instinkten met hen -gemeen, zooals dat van het zelfbehoud, de geslachtsdrift, de liefde van -de moeder voor haar pasgeboren kroost, het vermogen van dit laatste om -te zuigen, enz. De mensch heeft echter wellicht nog wat minder -instinkten dan die, welke worden bezeten door de dieren die in de reeks -het naast bij hem staan. De orang-oetan in Insulinde en de chimpanzee -in Afrika bouwen platte nesten, waarop zij slapen; en, daar beide -soorten die zelfde gewoonte hebben, zou men kunnen aanvoeren, dat die -aan het instinkt was verschuldigd, maar wij kunnen er niet zeker van -zijn, dat zij niet een gevolg daarvan is, dat beide dieren -gelijksoortige behoeften en een gelijksoortig denkvermogen bezitten. -Wij mogen aannemen, dat deze apen de vele vergiftige vruchten van de -tropische gewesten vermijden, en de mensch bezit een dergelijke kennis -niet; maar daar onze huisdieren, als men ze naar vreemde landen -overbrengt en zij in het voorjaar voor het eerst worden losgelaten, -dikwijls vergiftige kruiden eten die zij naderhand vermijden, kunnen -wij er niet zeker van zijn, dat de apen niet door hun eigen -ondervinding of door die van hun verwanten leeren, welke vruchten zij -moeten uitzoeken. Het is echter zeker, zooals wij in dit hoofdstuk -zullen zien, dat apen een instinktmatige vrees voor slangen hebben, en -waarschijnlijk ook voor andere gevaarlijke dieren. - -Wanneer men de hoogere dieren met de lagere vergelijkt, is het -opmerkelijk, hoeveel geringer in aantal en hoeveel eenvoudiger de -instinkten der eersten zijn. Cuvier beweerde [159], dat instinkt en -verstand tot elkander in omgekeerde verhouding stonden; en sommigen -hebben gedacht, dat de verstandelijke vermogens der hoogere dieren zich -langzamerhand uit hun instinkten hebben ontwikkeld. Pouchet heeft -echter in een belangwekkende verhandeling aangetoond, dat een -dergelijke omgekeerde verhouding in werkelijkheid niet bestaat. Die -insektensoorten welke de verwonderlijkste instinkten bezitten, zijn ook -ongetwijfeld de meest verstandige. In de reeks der gewervelde dieren -bezitten de minst verstandige leden, namelijk de visschen en -amphibieën, geen ingewikkelde instinkten; en onder de zoogdieren is dat -dier hetwelk het opmerkelijkst is wegens zijn instinkt, namelijk de -bever, ook zeer verstandig, zooals niemand zal ontkennen, die de -uitnemende verhandeling van den heer Morgan over dit dier heeft -gelezen. [160] - -Hoewel de eerste schemeringen van het verstand, volgens den heer -Herbert Spencer [161], ontwikkeld zijn geworden door de -vermenigvuldiging en coördinatie van reflex-handelingen, en hoewel -velen der eenvoudige instinkten trapsgewijze in dergelijke handelingen -overgaan en nauwelijks van hen zijn te onderscheiden, zooals b.v. bij -het zuigen van jonge dieren, schijnen toch de meer samengestelde -instinkten oorspronkelijk onafhankelijk van het verstand te zijn -ontstaan. Ik ben echter verre verwijderd van te willen ontkennen, dat -instinktmatige handelingen hun vast en niet-aangeleerd karakter kunnen -verliezen, en door andere worden vervangen, die met behulp van den -vrijen wil worden volbracht. Van den anderen kant gaan sommige -verstandige handelingen—zooals wanneer vogels op oceanische eilanden -voor het eerst den mensch leeren vermijden—na gedurende vele generaties -te zijn volbracht, in instinkten over en worden erfelijk. Men kan dan -zeggen, dat zij in innerlijke waarde zijn achteruitgegaan; want zij -worden niet langer volbracht uit redeneering of uit ondervinding. Het -grootste aantal der meer samengestelde instinkten schijnt echter op -geheel verschillende wijze te zijn verkregen, namelijk doordat de -natuur verscheidenheden met eenvoudiger instinktmatige handelingen voor -de voortplanting uitkoos. Dergelijke verscheidenheden schijnen te zijn -ontstaan door inwerking op de organisatie der hersenen van de zelfde -onbekende oorzaken die geringe verscheidenheden of individueele -verschillen in andere deelen van het lichaam voortbrengen, en onze -onwetendheid geeft dikwijls aanleiding om te zeggen, dat deze -verscheidenheden van zelf zijn ontstaan. Wij kunnen, dunkt mij, tot -geen ander besluit komen ten opzichte van den oorsprong van de meer -samengestelde instinkten, als wij denken aan de verwonderlijke -instinkten van onvruchtbare werkmieren en werkbijen, die geen kroost -nalaten dat de uitwerkselen van ondervinding en gewijzigde gewoonten -van hen kan erven. - -Hoewel voorzeker een hooge graad van verstand vereenigbaar is met het -bestaan van ingewikkelde instinkten, zooals wij zien bij de daareven -genoemde insekten en bij den bever, is het echter niet -onwaarschijnlijk, dat zij tot op zekere hoogte elkanders ontwikkeling -belemmeren. Er is nog weinig bekend van de functies der hersenen, maar -wij kunnen nagaan, dat, als de verstandelijke vermogens zeer worden -ontwikkeld, de verschillende deelen der hersenen ook door de meest -ingewikkelde gemeenschapswegen moeten zijn verbonden; en ten gevolge -daarvan zou elk afzonderlijk deel wellicht allengs minder goed geschikt -worden om op een bepaalde, steeds gelijke, dat wil zeggen -instinktmatige wijze te antwoorden op bijzondere gewaarwordingen en -vereenigingen van indrukken. - -Ik heb gedacht, dat het de moeite waard was mij deze uitweiding te -veroorloven, omdat wij de geestvermogens van de hoogere dieren en -vooral van den mensch licht te gering zouden schatten, als wij hun -handelingen, gegrond op de herinnering aan vroegere gebeurtenissen, op -voorzorg, rede en verbeeldingskracht, vergelijken met volkomen -gelijksoortige handelingen, die door de lagere dieren instinktmatig -worden volbracht; in dit laatste geval is de geschiktheid om dergelijke -handelingen te volbrengen stap voor stap verkregen door de -variabiliteit der centrale deelen van het zenuwstelsel en door de -natuurlijke teeltkeus, zonder eenige zelfbewuste verstandsinspanning -van de zijde van het dier gedurende elke opeenvolgende generatie. -Ongetwijfeld is, zooals de heer Wallace heeft aangetoond [162], veel -van den door den mensch verrichten verstandelijken arbeid op nabootsing -en niet op rede gegrond; maar er bestaat dit groote verschil tusschen -zijn handelingen en velen van die, welke door de lagere dieren worden -volbracht, dat de mensch, als hij het voor het eerst beproeft, -bijvoorbeeld geen vuursteenwerktuig of kano kan vervaardigen door zijn -vermogen van nabootsing. Hij moet zijn werk door de praktijk leeren; -een bever daarentegen kan zijn beek of zijn vijver, en een vogel zijn -nest, als hij het voor het eerst beproeft, even goed of bijna even goed -maken, als wanneer hij oud is en ondervinding heeft opgedaan. (3) - -Om tot ons eigenlijk onderwerp terug te komen: de lagere dieren -gevoelen ongetwijfeld, evenals de mensch, genoegen en verdriet, geluk -en ongeluk. Geluk wordt nooit beter getoond dan door jonge dieren, -zooals hondjes, katjes, lammeren enz, als zij met elkander spelen, -evenals onze eigen kinderen. Zelfs insekten spelen met elkander, zooals -is beschreven door P. Huber [163], dien uitnemenden waarnemer, die zag -hoe mieren elkander naliepen en zich hielden alsof zij elkander wilden -bijten, evenals of het jonge hondjes waren. - -Het feit, dat de lagere dieren door de zelfde gemoedsaandoeningen -worden aangedaan als wij, is zoo goed bewezen, dat het onnoodig zal -zijn den lezer met vele bijzonderheden te vermoeien. Schrik werkt op -hen op de zelfde wijze als op ons, doet hun spieren beven, hun hart -kloppen, hun sluitspieren verslappen, hun haren te berge rijzen. -Achterdocht, die dochter der vrees, is bijzonder kenmerkend voor vele -wilde dieren. Het is, dunkt mij, onmogelijk om de mededeelingen van Sir -E. Tennent omtrent het gedrag van vrouwelijke tamme olifanten die -worden gebruikt om wilde mannelijke te lokken, te lezen, zonder te -worden overtuigd, dat zij met voordacht bedrog plegen en wel weten wat -zij doen. Moed en vreesachtigheid zijn hoedanigheden, die bij de -individu’s van eene en de zelfde soort zeer verschillen, zooals -duidelijk is te zien bij onze honden. Sommige honden en paarden hebben -een slechte inborst en worden gemakkelijk kwaadaardig; anderen hebben -een goede inborst; en deze hoedanigheden zijn ongetwijfeld erfelijk. -Iedereen weet, hoe vatbaar dieren zijn voor woedenden toorn en hoe -duidelijk zij dit toonen. Vele waarschijnlijk ware anekdoten zijn -bekend omtrent lang uitgestelde en slim overlegde wraak van -verschillende dieren. De nauwkeurige Rengger en Brehm [164] getuigen, -dat de tamme Amerikaansche en Afrikaansche apen die zij bezaten, zich -steeds poogden te wreken. Sir Andrew Smith, een dierkundige wiens -strenge nauwgezetheid aan vele personen bekend is, verhaalde mij de -volgende geschiedenis, waarvan hij zelf ooggetuige was. Aan de Kaap de -Goede Hoop had een officier dikwijls zekeren baviaan geplaagd. Toen op -zekeren Zondag het dier hem, voor de parade gekleed, zag aankomen, -wierp het water in een holte in den grond, maakte snel wat dikken -modder en wierp dien behendig over den officier, toen deze voorbijging, -tot groot vermaak van vele omstanders. Nog lang daarna verheugde zich -de baviaan en keek zegepralend als hij zijn slachtoffer zag. - -De liefde van den hond voor zijn meester is bekend, gelijk een oud -schrijver aardig zegt [165]: „Een hond is het eenige ding op deze aarde -dat meer van u houdt dan van zich zelf.” Er bestaan voorbeelden, dat -een hond in zijn doodsstrijd nog zijn meester liefkoosde, en iedereen -heeft hooren spreken van dien hond, die, terwijl men een vivisectie op -hem deed, niettegenstaande zijn lijden, de hand van den operateur -likte; als deze man geen hart van steen heeft bezeten, moet hij tot aan -zijn dood berouw hebben gevoeld. „Wie kan”, zooals Whewell [166] heeft -opgemerkt, „als hij de treffende voorbeelden van moederlijke liefde -leest, zoo dikwijls van vrouwen van alle natiën en van de wijfjes van -alle dieren verhaald, betwijfelen dat het beginsel der handeling in -beide gevallen het zelfde is?” - -Wij zien die moederlijke liefde tot in de nietigste kleinigheden -uitblinken; zoo nam Rengger een Amerikaanschen aap (een Cebus soort) -waar, die zorgvuldig de vliegen wegjoeg, die haar jong plaagden; en -Duvaucel zag een soort van het geslacht Hylobates de aangezichten van -haar jongen in een rivier wasschen. Zoo innig is de smart van -wijfjesapen over het verlies harer jongen, dat zij steeds den dood -veroorzaakte van sommige soorten die Brehm in N.-Afrika in gevangen -staat bezat. Jonge apen die hun ouders hebben verloren, worden altijd -geadopteerd en zorgvuldig beschermd door de andere apen, mannetjes zoo -goed als wijfjes. Zekere wijfjesbaviaan had zulk een ruim hart, dat zij -niet alleen jonge apen van andere soorten adopteerde, maar zelfs jonge -honden en katten stal, die zij voortdurend bij zich droeg. Haar -vriendelijkheid ging echter niet zoover, dat zij haar voedsel met haar -aangenomen kroost deelde, waarover Brehm verwonderd was, daar zijn apen -met hun eigen jongen alles altijd heel eerlijk deelden. Een der -geadopteerde katjes krabde eens den bovenvermelden liefderijken -baviaan, die zeker bijzonder verstandig was, want hij was zeer verbaasd -te worden gekrabd, onderzocht dadelijk de pooten van het katje, en beet -er zonder zich verder te beklagen de nagels af. In den Londenschen -dierentuin hoorde ik van een oppasser, dat een oude wijfjesbaviaan (C. -chacma) een Rhesus-aap had geadopteerd; maar toen men een jongen dril -en jongen mandril (4) in de zelfde kooi plaatste, scheen zij te -begrijpen, dat deze apen, hoewel van een andere soort als zij, haar -toch nader verwant waren; want opeens verstiet zij den jongen Rhesus en -adopteerde den dril en mandril. Ik zag, dat de jonge Rhesus over deze -verstooting zeer ontevreden was, en hij beproefde om, even als een -stout kind, den jongen dril en mandril te plagen en aan te vallen, -zoodra hij dit zonder gevaar doen kon, welk gedrag de verontwaardiging -van den ouden baviaan opwekte. Apen verdedigen volgens Brehm ook hun -meester, als deze door iemand wordt aangevallen, even goed als honden -waaraan zij gehecht zijn, tegen de aanvallen van andere honden. Maar -hier zouden wij vervallen tot het bespreken van het medegevoel, op welk -onderwerp ik zal terugkomen. Sommigen van Brehm’s apen hadden er veel -vermaak in om een ouden hond waarvan zij een afkeer hadden, en ook wel -andere dieren, op verschillende slim bedachte wijzen te plagen. - -De meeste meer samengestelde gemoedsaandoeningen zijn aan de hoogere -dieren en aan ons zelven gemeen. Iedereen heeft wel eens gezien, hoe -naijverig een hond op de genegenheid van zijn meester is, als deze -eenig ander wezen liefkoost; en ik heb het zelfde feit bij apen -waargenomen. Dit toont, dat dieren niet slechts vatbaar zijn voor -liefde, maar ook voor de begeerte om te worden bemind. De dieren -gevoelen blijkbaar naijver. Zij worden gaarne geprezen, zijn gevoelig -voor goedkeuring; en een hond, die voor zijn meester een mandje draagt, -geeft blijken van in hooge mate met zich zelf tevreden en trotsch te -zijn op hetgeen hij doet. Het kan, dunkt mij, aan geen twijfel -onderhevig zijn, dat een hond schaamte gevoelt, afgescheiden van vrees, -en ook iets dat zeer op bedeesdheid gelijkt, als hij te dikwijls om -voedsel bedelt. Een groote hond veracht het brommen van een kleinen -hond, en dit kan grootmoedigheid worden genoemd. Verscheidene -waarnemers hebben getuigd, dat apen ongetwijfeld ongaarne worden -uitgelachen; en soms vinden zij denkbeeldige beleedigingen uit. In den -Londenschen dierentuin zag ik een baviaan, die altijd in woedenden -toorn geraakte, als zijn oppasser een brief of een boek opnam en hem -daaruit hardop voorlas; en die toorn was zoo hevig, dat hij, zooals ik -bij een enkele gelegenheid waarnam, in zijn eigen achterpoot beet, -totdat het bloed vloeide. Honden vertoonen iets, dat gerust gevoel voor -scherts mag worden genoemd en van eenvoudig spelen verschilt. Indien -men een stukje hout of ander dergelijk voorwerp aan een hond toewerpt, -zal hij het dikwijls een klein eindje wegdragen, het daarna op den -grond in zijn onmiddellijke nabijheid neerleggen, gaan zitten en -wachten tot zijn meester vlak bij hem is. Daarop zal de hond het weer -pakken, in triomf wegloopen en de zelfde handeling later herhalen, en -blijkbaar vermaak scheppen in zijn eigen schalkschheid. - -Wij zullen nu overgaan tot de meer verstandelijke gemoedsaandoeningen -en vermogens, die zeer belangrijk zijn, daar zij den grondslag vormen -voor de ontwikkeling der hoogere geestvermogens. Dieren worden gaarne -aangespoord en lijden aan verveling, zooals men kan zien aan honden, en -volgens Rengger aan apen. Alle dieren gevoelen verwondering, en vele -toonen nieuwsgierigheid. Zij hebben soms nadeel van deze laatste -hoedanigheid, zooals wanneer de jager grappen maakt en ze zoo lokt; ik -heb dit gezien met hinden en het is ook het geval met de zoo -voorzichtige gems en met sommige soorten van wilde eenden. Brehm geeft -een merkwaardig verhaal van de instinktmatige vrees die zijn apen voor -slangen vertoonden; maar hun nieuwsgierigheid was zoo groot, dat zij -niet na konden laten tusschenbeide hun afschuw op zeer menschelijke -wijze te toonen, door het deksel van de kist op te lichten, waarin zich -de slangen bevonden. Ik was van dit verhaal zoo verbaasd, dat ik een -opgezette slang in het apenhuis in den Londenschen dierentuin liet -brengen, en de daardoor veroorzaakte opschudding was een van de -merkwaardigste tooneelen die ik ooit zag. Drie soorten van -Cercopithecus waren het meest verschrikt; zij sprongen in hun kooien -rond onder het slaken van doordringende kreten om voor het gevaar te -waarschuwen, en deze werden door de andere apen verstaan. Enkele jonge -apen en een oude Anubis baviaan waren de eenigen die geen acht sloegen -op de slang. Toen plaatste ik het opgezette voorwerp op den grond in -een der grootere hokken. Na korten tijd schaarden alle apen er zich -kringsgewijze om heên en staarden het ingespannen en uitvorschend aan, -hetgeen een allergrappigste vertooning vormde. Zij werden buitengewoon -zenuwachtig, zoodat zij, als een houten bal, waarmede zij gewoon waren -te spelen, toevallig werd bewogen in het stroo, waardoor hij -gedeeltelijk was bedekt, allen dadelijk wegsprongen. Deze apen -gedroegen zich geheel anders, als een doode visch, een muis en eenige -andere nieuwe voorwerpen in hun kooien werden geplaatst: want, hoewel -eerst ook verschrikt, kwamen zij er in dit laatste geval weldra dichter -bij, grepen ze met de handen aan en bekeken ze. Daarop plaatste ik een -levende slang in een papieren zak, die van boven losjes weg was -dichtgemaakt, in één der grootere hokken. Dadelijk naderde één der -apen, opende den zak zeer voorzichtig een weinig, gluurde er even in en -sprong dadelijk weg. Toen zag ik met eigen oogen hetgeen Brehm heeft -beschreven; want de eene aap voor en de andere na konden de begeerte -niet weêrstaan om, het hoofd omhoog houdende en naar den eenen kant -wendende, even in den rechtopstaanden zak te gluren naar het -vreeselijke voorwerp dat rustig op den bodem daarvan lag. Het heeft er -zelfs iets van, alsof apen eenig begrip hebben van zoölogische -verwantschap; want die welke Brehm bezat, vertoonden een vreemden, -ofschoon misplaatst en, instinktmatigen afkeer van onschuldige -hagedissen en kikvorschen. Er is ook een voorbeeld bekend van een -orang, die zeer verschrikt was toen hij voor het eerst een schildpad -zag. [167] - -Het beginsel van nabootsing is bij den mensch en vooral, gelijk ik zelf -heb opgemerkt, bij den mensch in wilden staat, sterk ontwikkeld. Bij -zekere ziekelijke toestanden van de hersenen neemt deze neiging in -buitengewone mate toe; sommige lijders aan hemiplegie en anderen -bootsen bij het begin van de ontstekingachtige hersenverweeking -onbewust elk woord na, dat, hetzij in hun eigen, hetzij in een vreemde -taal wordt gesproken, en elk gebaar of elke handeling die in hun -nabijheid wordt gemaakt of gedaan. Desor [168] heeft opgemerkt, dat -geen dier willekeurig uit zich zelf een door den mensch volbrachte -handeling nabootst, totdat wij in de opklimmende reeks aan de apen -komen, die, zooals zeer bekend is, belachelijke nabootsers zijn. -Somtijds bootsen echter dieren elkanders handelingen na: zoo leerden -twee soorten van wolven, die door honden waren opgevoed, blaffen, -evenals ook de jakhals dit wel eens leert [169], maar of dit een -willekeurige nabootsing kan worden genoemd, is een andere vraag. Vogels -bootsen den zang van hun verwanten en somtijds die van andere vogels -na; en papegaaien bootsen, zooals bekend is, alle tonen na, die zij -dikwijls hooren. Dureau de la Malle verhaalt van een hond, die door een -kat was grootgebracht [170], die de welbekende kattengewoonte nabootste -om de pooten te likken en daarmede ooren en gelaat te wasschen; dit -werd ook waargenomen door den beroemden natuuronderzoeker Audouin. Ik -heb verschillende bevestigingen hiervan ontvangen; in een daarvan was -een hond niet door een kat gezoogd, maar was er door een grootgebracht, -gezamenlijk met haar eigen jongen, en had daardoor bovengenoemde -gewoonte aangenomen, die hij later gedurende de dertien jaar dat hij -leefde, voortdurend bleef in praktijk brengen. Dureau de la Malle’s -hond leerde ook van de katjes met een bal spelen, door dien met zijn -voorpooten voort te rollen en er op te springen. Een mijner -correspondenten verzekert mij, dat een kat te zijnen huize de gewoonte -had om haar pooten te steken in melkkannen, waarvan de opening te nauw -was om haar kop door te laten. Een jong van deze kat leerde spoedig het -zelfde kunstje en bracht het later altijd in praktijk, zoo dikwijls het -er gelegenheid toe vond. - -Men kan zeggen, dat bij vele dieren de ouders, vertrouwende op het -beginsel van nabootsing, en meer bijzonder op instinktmatige en -overgeërfde eigenschappen hunner jongen, deze opvoeden. Wij zien dit -als een kat haar jongen een levende muis brengt; en Dureau de la Malle -deelt in de bovenaan gehaalde verhandeling zijn merkwaardige -waarnemingen mede omtrent valken, die hun jongen behendigheid en het -beoordeelen van afstanden leerden, door eerst doode muizen en musschen -door de lucht te laten vallen, in het vangen waarvan de jongen over het -algemeen niet slaagden, en hun daarna levende vogels te brengen en die -los te laten. - -Nauwelijks eenig vermogen is belangrijker voor de verstandelijke -ontwikkeling van den mensch dan dat van de oplettendheid. Dieren toonen -blijkbaar dat vermogen te bezitten, een kat bijvoorbeeld als zij bij -een muizengat op de loer ligt, en zich gereed houdt om haar prooi te -bespringen. Wilde dieren zijn somtijds in dergelijke gevallen zoozeer -in hun gedachten verdiept, dat men ze dan gemakkelijk kan naderen. De -heer Bartlett gaf mij een merkwaardig bewijs hoe verschillend deze -eigenschap bij apen is. Een man, die apen opleidde voor een apenspel, -was gewoon de gewone soorten van de Zoölogische Vereeniging te koopen -voor den prijs van vijf pond sterling per stuk; maar hij bood aan den -dubbelen prijs te geven, als hij vier of vijf apen een dag of wat bij -zich mocht houden, en er daarna een uitkiezen. Toen men hem vraagde, -hoe het mogelijk was, dat hij zoo spoedig kon te weten komen, of de -eene of andere aap een goeden aanleg voor het tooneel had, antwoordde -hij, dat alles afhing van hun vermogen van oplettendheid. Indien, -wanneer hij een aap iets zeide en verklaarde, de oplettendheid van het -dier gemakkelijk werd afgetrokken, bijvoorbeeld door een vlieg op den -muur of eenige andere nietigheid, dan was het geval hopeloos. Indien -hij trachtte een onoplettenden aap door bestraffing voor het tooneel af -te richten, dan werd het dier kwaadaardig. Een aap daarentegen die -zorgvuldig oplette, als hij tegen hem sprak, kon altijd worden -afgericht. - -Het is bijna overbodig om uiteen te zetten, dat dieren een uitnemend -geheugen voor personen en plaatsen hebben. Sir Andrew Smith heeft mij -medegedeeld, dat een baviaan hem aan de Kaap de Goede Hoop met vreugde -herkende na een afwezigheid van negen maanden. Ik had een hond, die -kwaadaardig was en een afkeer van alle vreemdelingen had, en beproefde -met voordacht zijn geheugen na een afwezigheid van vijf jaren en twee -dagen. Ik ging naar den stal, waarin hij zich bevond en riep hem op -mijn oude manier: hij vertoonde geen vreugde, maar volgde mij dadelijk -op mijn wandeling en gehoorzaamde mij, evenals of ik eerst een half uur -te voren van hem was weggegaan. Een aaneenschakeling van gedachten, die -vijf jaar lang had geslapen, was dus oogenblikkelijk weder in zijn -geest ontwaakt. P. Huber [171] heeft duidelijk aangetoond, dat zelfs -mieren andere mieren van het zelfde nest na een scheiding van vier -maanden herkennen. Dieren kunnen ongetwijfeld op de eene of andere -wijze de tijdsruimten beoordeelen, die tusschen periodiek terugkeerende -gebeurtenissen verloopen. (5) - -De verbeeldingskracht is een der grootste voorrechten van den mensch. -Door dit vermogen verbindt hij, onafhankelijk van zijn wil, vroegere -beelden en ideeën en schept daardoor schitterende en nieuwe uitkomsten. -„Een dichter”, zooals Jean Paul Richter opmerkt [172], „die er over -moet nadenken, of hij een zijner personen ja of neen zal laten -zeggen—moet naar den duivel loopen, hij is slechts een dom lijk.” Het -droomen geeft ons het beste denkbeeld van dit vermogen; zooals Jean -Paul op een andere plaats zegt: „Droomen is een onwillekeurige -dichterlijke handeling.” De waarde van de voortbrengselen onzer -verbeeldingskracht hangt natuurlijk af van het aantal, de -nauwkeurigheid en de helderheid onzer indrukken, van ons oordeel en -onzen smaak in het uitkiezen en verwerpen van onwillekeurige -gedachtenverbindingen, en tot op zekere hoogte van ons vermogen om ze -willekeurig te verbinden. Daar honden, katten, paarden en -waarschijnlijk al de hoogere dieren, zelfs vogels, naar door bevoegde -autoriteiten wordt getuigd [173], levendige droomen hebben, en dit -blijkt uit hun bewegingen en de kreten die zij slaken, moeten wij -hieruit opmaken, dat zij eenige verbeeldingskracht bezitten. Er moet -een bijzondere oorzaak zijn, waarom honden ’s nachts huilen, en vooral -bij maneschijn op die bijzondere en zwaarmoedige manier, die men janken -noemt. Alle honden doen dit niet; en volgens Houzeau [174] kijken zij -dan niet naar de maan, maar naar een of ander vast punt nabij den -horizon. Houzeau denkt, dat hun verbeeldingskracht op een dwaalspoor -wordt gebracht door de onbestemde omtrekken der omringende voorwerpen, -en dat deze fantastische beelden voor hun geest doen verrijzen; indien -dit zoo is, kan men hun gevoelens bijna bijgeloof noemen. - -Van alle vermogens van den menschelijken geest zal men, naar ik -onderstel, wel aannemen, dat de rede het hoogste staat. Bijna niemand -betwijfelt meer, dat de dieren eenigszins het vermogen bezitten om te -redeneeren. Men kan voortdurend dieren zien aarzelen, bij zich zelven -overleggen en een besluit nemen. Het is een veelbeteekenend feit, dat, -hoe meer de gewoonten van het eene of andere bijzondere dier door een -natuuronderzoeker worden bestudeerd, hoe meer hij toeschrijft aan -redeneering, en hoe minder aan aangeboren instinkten. [175] In volgende -hoofdstukken zullen wij zien, dat sommige dieren, die uiterst laag op -de ladder staan, een zekere hoeveelheid rede schijnen te vertoonen. -Ongetwijfeld is het dikwijls moeilijk om de uitwerkselen der rede en -die van het instinkt van elkander te onderscheiden. Zoo merkt Dr. Hayes -in zijn werk over „de open Poolzee” herhaaldelijk op, dat zijn honden, -als zij aan dun ijs kwamen, in plaats van voort te gaan met de sleden -in dichten drom voort te trekken, uiteengingen en zich van elkander -verwijderden, opdat hun gewicht meer gelijkelijk zou worden verdeeld. -Dit was dikwijls de eerste waarschuwing en het eerste teeken waaraan de -reizigers bemerkten, dat het ijs dun en gevaarlijk werd. Deden de -honden dit nu uithoofde van de ondervinding van elk individu of op het -voorbeeld van oudere en wijzere honden, of uit een overgeërfde -gewoonte, dat wil zeggen uit instinkt? Dit instinkt zou wellicht kunnen -zijn ontstaan sedert den reeds lang geleden tijd, dat de inboorlingen -voor het eerst honden gebruikten om hun sleden voort te trekken; of -wellicht hebben de poolwolven, de stamvorm van de honden der Eskimo’s, -dit instinkt gekregen, dat hen aandreef hun prooi op dun ijs niet in -een dichten drom aan te vallen. - -Wij kunnen alleen uit de omstandigheden waaronder handelingen worden -volvoerd, besluiten of zij door instinkt, door rede of eenvoudig door -associatie van denkbeelden worden verricht; dit laatste beginsel staat -echter in innig verband met rede. Prof. Möbius [176] deelt een -merkwaardig geval mede van een snoek, die door een glasplaat was -gescheiden van een met visschen gevuld aquarium, en die, trachtende de -andere visschen te vangen, zich dikwerf met zooveel kracht tegen het -glas aanwierp, dat hij somtijds volkomen bedwelmd werd. De snoek ging -daarmede drie maanden lang voort, maar leerde ten laatste voorzichtig -te zijn en hield er mede op. De glasplaat werd daarop weggenomen, maar -de snoek viel deze bijzondere visschen niet aan, hoewel hij wel andere -verslond, die er later werden ingebracht; zoo sterk was het denkbeeld -van een hevigen schok in zijn zwakken geest geassocieerd met een aanval -op zijn vroegere buurlieden. Indien een wilde die nooit een groote -spiegelruit had gezien, er zich eens tegen stootte, zou hij langen tijd -daarna het denkbeeld van een schok associeeren met dat van een -spiegelruit; maar zeer verschillend van den snoek, zou hij -waarschijnlijk nadenken over den aard van het beletsel en onder -dergelijke omstandigheden voorzichtig zijn. Nu is bij apen, gelijk wij -thans zullen zien, een pijnlijke of ook eenvoudig onaangename indruk -van een eens volbrachte handeling dikwijls voldoende om te maken, dat -het dier die handeling niet andermaal volbrengt. Indien wij het -verschil tusschen den aap en den snoek alleen daaraan toeschrijven, dat -de associatie van denkbeelden bij den een zooveel sterker en blijvender -is dan bij den ander, hoewel de snoek dikwijls veel erger letsel -bekwam, kunnen wij dan in het geval van den mensch volhouden, dat een -dergelijk verschil het bezit van een fundamenteel verschillenden geest -bewijst? - -Houzeau [177] verhaalt, dat, terwijl hij een uitgestrekte en dorre -vlakte in Texas overtrok, zijn beide honden erg aan dorst leden, en dat -zij tusschen de dertig en veertig malen naar lagere plekken renden om -water te zoeken. Deze lagere plekken waren geen valleien, en er stonden -geen boomen op, noch eenige andere verschillende plantengroei, en daar -zij volkomen droog waren, kan het er ook niet naar vochtige aarde -hebben geroken. De honden gedroegen zich, alsof zij wisten, dat een -laagte in den grond hun de beste kans aanbood, om water te vinden, en -Houzeau heeft dikwijls opgemerkt, dat ook andere dieren zich op de -zelfde wijze gedroegen. - -Ik, en ik durf zeggen ook anderen, hebben gezien, dat als een klein -voorwerp op den grond wordt geworpen buiten het bereik van een der -olifanten in den Londenschen dierentuin, hij door zijn snuit blaast op -den grond voorbij dat voorwerp, zoodat de naar alle zijden -teruggekaatste luchtstroom het voorwerp binnen zijn bereikt drijft. Een -welbekend ethnoloog, de heer Westrop, meldt mij, dat hij te Weenen een -beer waarnam, die met voordacht met zijn klauw een stroom veroorzaakte -in eenig water, dat dicht bij de tralies van zijn hok was, om een stuk -brood, dat er in dreef, binnen zijn bereik te brengen. Deze handelingen -van den olifant en beer kunnen moeilijk aan instinkt of overgeërfde -gewoonte worden toegeschreven, daar zij een dier in den natuurstaat van -weinig nut zouden zijn. Wat is nu het verschil tusschen dergelijke -handelingen, als zij door een onbeschaafd mensch, en als zij door een -der hoogere dieren worden verricht? - -De wilde en de hond hebben water gevonden op een laag peil, en deze -beide zaken zijn in hun geest geassocieerd geworden. Een beschaafd -mensch zou daaruit wellicht daarover de eene of andere algemeene -gevolgtrekking afleiden; maar al wat wij van wilden weten, maakt het -uiterst twijfelachtig of deze zulks zouden doen, en een hond zou het -stellig niet doen. Maar een wilde, zoowel als een hond, zoude op de -zelfde wijze water zoeken, al werden zij dikwijls teleurgesteld; en bij -beiden schijnt dit gelijkelijk een redelijke handeling te zijn, hetzij -eenige algemeene gevolgtrekking omtrent het verband tusschen beide -feiten al dan niet bewust in hun geest bestond. [178] Het zelfde zou -van toepassing zijn op den olifant en den beer, die stroomen -veroorzaken in de lucht of het water. De wilde zou zeker noch weten, -noch er belang in stellen te weten, door welke wet de gewenschte -bewegingen tot stand kwamen; toch zou deze handeling worden geleid door -een ruw proces van redeneeren, even zeker als een wijsgeer in zijn -langste keten van syllogismen. Er zou ongetwijfeld dit verschil zijn -tusschen hem en een van de hoogere dieren, dat hij op veel geringer -omstandigheden en voorwaarden zou letten, en elk verband tusschen deze -na veel minder ervaring zou opmerken, en dit zou van het grootste -belang zijn. Ik hield een dagboek van de handelingen van een mijner -kinderen, en toen het omstreeks elf maanden oud was, en vóór het een -enkel woord kon spreken, werd ik voortdurend getroffen door de grootere -snelheid, waarmede allerlei voorwerpen en geluiden in zijn geest met -elkander werden geassocieerd, in vergelijking van die van de -verstandigste honden die ik ooit heb gekend. Maar de hoogere dieren -verschillen op volkomen de zelfde wijze in dit vermogen van associatie, -zoowel als in dat van gevolgtrekkingen te maken en waarnemingen te -doen, van die welke laag op de ladder staan, gelijk de snoek. - -De besluiten der rede, na zeer korte ervaring, worden goed aangetoond -door de volgende handelingen van Amerikaansche apen, die in hun orde -een lage plaats innemen. Rengger, een zeer zorgvuldig waarnemer, -verhaalt, dat zijn apen, toen hij hun voor de eerste maal eieren gaf, -die stuk wierpen en daardoor veel van den inhoud verloren; later -sloegen zij ze voorzichtig met het eene einde tegen het eene of andere -harde lichaam, en pelden de stukken van de schaal met hun vingers af. -Na zich slechts eens met een scherp werktuig te hebben gesneden, -raakten zij het nooit meer aan zonder het met de grootste -voorzichtigheid te behandelen. Dikwijls werden hun klontjes suiker, in -papier gewikkeld, gegeven; en soms deed Rengger een levende wesp in het -papier, zoodat zij, als zij het haastig openmaakten, werden gestoken; -nadat dit eens was gebeurd, hielden zij het papier altijd eerst aan het -oor, om te hooren, of er eenige beweging in was. Iemand die door feiten -als deze en door hetgeen hij bij zijn eigen honden kan waarnemen, niet -wordt overtuigd dat dieren kunnen redeneeren, zou door niets dat ik er -nog bij zou kunnen voegen, worden overtuigd. - -De volgende gevallen hebben op honden betrekking. De heer Colquhoun -[179] kwetste twee wilde eenden aan den vleugel, en zij vielen aan de -overzijde van een beek; zijn jachthond beproefde ze beide tegelijk -daarover te brengen, maar kon dit niet gedaan krijgen; daarop doodde -hij de eene, hoewel hij vroeger nooit een veêrtje van het wild had -beschadigd, bracht de andere over en keerde terug om den dooden vogel -te halen. Kol. Hutchinson verhaalt, dat hij eens twee patrijzen -tegelijk schoot, de eene was gedood, de andere slechts gekwetst; deze -laatste liep weg en werd door den jachthond gepakt, die bij zijn -terugkeeren den dooden vogel vond liggen; „hij bleef klaarblijkelijk -zeer in verlegenheid staan, en toen hij, na het eens of tweemaal te -hebben beproefd, bemerkte, dat hij hem niet op kon nemen zonder den -gekwetsten vogel te laten ontsnappen, bedacht hij zich een oogenblik, -doodde toen dezen laatsten koelbloedig door een fikschen beet en -apporteerde daarna beide tegelijk. Dit was het eenige bekende -voorbeeld, dat hij willens eenig wild beschadigde.” Hier hebben wij -rede, schoon geen volmaakte, want de hond had eerst den gekwetsten -vogel kunnen apporteeren, en dan terugkeeren om den dooden te halen, -zooals in het geval van de twee wilde eenden. Ik deel de bovengenoemde -gevallen mede, omdat zij berusten op de getuigenis van twee van -elkander onafhankelijke waarnemers, en omdat in beide gevallen de -jachthonden, na er over te hebben nagedacht, braken met een gewoonte -die zij hadden overgeërfd (om namelijk het wild dat zij apporteerden, -niet te dooden) en omdat zij toonen, hoe sterk hun redeneerend vermogen -moet zijn geweest om een vaste gewoonte daardoor te laten varen. - -Ik wil besluiten door een opmerking van den beroemden Humboldt [180] -aan te halen. De muilezeldrijvers in Zuid-Amerika zeggen: „Ik zal u -niet den muilezel geven, die den gemakkelijksten stap heeft, maar la -mas racional,—de redelijkste”, en, gelijk hij er bij voegt: „deze -populaire uitdrukking, ingegeven door lange ondervinding, bestrijdt het -stelsel der levende werktuigen (automaten) wellicht beter dan al de -bewijsgronden der bespiegelende wijsbegeerte.” Toch ontkennen sommige -schrijvers zelfs nu nog, dat de hoogere dieren een spoor van rede -bezitten, en zij trachten door iets dat op bloote breedsprakigheid -gelijkt, al zulke feiten als boven zijn gegeven, weg te redeneeren. - -Het is, dunkt mij, nu bewezen, dat de mensch en de hoogere dieren, -vooral de Primaten, eenige weinige instinkten gemeen hebben. Allen -hebben zij de zelfde zinnen, wijzen van waarneming en -gewaarwordingen—gelijksoortige hartstochten, neigingen en -gemoedsaandoeningen, zelfs de meer samengestelde; zij gevoelen -verwondering en nieuwsgierigheid; zij bezitten de zelfde vermogens van -nabootsing, oplettendheid, geheugen, verbeeldingskracht en rede, hoewel -in zeer verschillende graden. Toch hebben vele schrijvers volgehouden, -dat de mensch door zijn geestelijke vermogens door een onoverkomelijken -slagboom van alle lagere dieren is gescheiden. Ik heb vroeger eens een -verzameling gemaakt van meer dan twintig dergelijke aphorismen, maar -zij zijn niet waard hier te worden medegedeeld, daar hun verbazend -verschil en hun aantal de moeilijkheid, zoo niet de onmogelijkheid der -poging bewijzen. Men heeft verzekerd, dat alleen de mensch vatbaar is -voor trapsgewijze ontwikkeling, dat hij alleen werktuigen en het vuur -gebruikt, andere dieren temt, eigendom bezit of een taal gebruikt; dat -geen ander dier zelfbewust is, zich zelf begrijpt, het vermogen heeft -afgetrokken denkbeelden te vormen, of algemeene begrippen bezit; dat de -mensch alleen schoonheidsgevoel heeft, onderhevig is aan luimen, het -gevoel van dankbaarheid, den trek naar het geheimzinnige bezit, enz., -in God gelooft of met een geweten begaafd is. Ik zal mij eenige weinige -opmerkingen veroorloven over de voornaamsten en belangrijksten van deze -punten. - -De aartsbisschop Summer [181] hield vroeger vol, dat alleen de mensch -vatbaar is voor trapsgewijze ontwikkeling. Als wij bij de dieren eerst -de individu’s beschouwen, dan weet ieder die eenige ondervinding heeft -in het zetten van vallen, dat jonge dieren zich veel gemakkelijker -laten vangen dan oude, en dat hun vijanden hen ook veel gemakkelijker -kunnen naderen. Zelfs bij oude dieren is het onmogelijk velen op de -zelfde plaats en in de zelfde soort van val te vangen, of hen met het -zelfde soort van vergif te vernielen; en toch is het onwaarschijnlijk, -dat allen het vergif zouden hebben geproefd, en onmogelijk, dat allen -in de val gevangen zouden zijn geweest. In Noord-Amerika, waar men -sinds lang op de pelsdragende dieren heeft gejaagd, vertoonen zij -volgens de eenparige getuigenis van alle waarnemers een bijna -ongelooflijken vooruitgang in scherpzinnigheid, voorzichtigheid en -geslepenheid, maar het zetten van vallen is daar zoo langen tijd in -gebruik, dat hier wel erfelijk geworden eigenschappen in het spel -kunnen zijn. (6) Ik heb verschillende mededeelingen ontvangen, dat, -wanneer in de eene of andere streek pas telegrafen zijn aangelegd, vele -vogels zich zelf dooden door tegen de draden te vliegen, maar dat zij -na verloop van zeer weinige jaren dit gevaar leeren vermijden, naar het -schijnt daar zij zien dat hun kameraden worden gedood. [182] - -Als wij opeenvolgende generaties beschouwen, valt het niet te -betwijfelen, dat vogels en andere dieren omzichtigheid jegens den -mensch en andere vijanden [183] zoowel kunnen verkrijgen als verliezen; -en deze omzichtigheid is zeker voornamelijk een overgeërfde gewoonte of -instinkt, maar gedeeltelijk het resultaat van individueele -ondervinding. Een goed waarnemer, Leroy [184], getuigt, dat in streken, -waar veel vossenjachten worden gehouden, de jonge vossen, als zij voor -het eerst hun holen verlaten, ongetwijfeld veel voorzichtiger zijn dan -de oude in streken waar zij niet veel worden verontrust. - -Onze huishonden stammen van wolven en jakhalzen af [185], en hoewel zij -wellicht geen vorderingen hebben gemaakt in geslepenheid en misschien -zijn achteruitgegaan in omzichtigheid en achterdochtigheid, zijn zij -vooruitgegaan in sommige zedelijke hoedanigheden, zooals in -aanhankelijkheid, trouw, karakter en waarschijnlijk in algemeene -verstandelijke ontwikkeling. De gewone rat (7) heeft door geheel -Europa, in gedeelten van Noord-Amerika, Nieuw-Zeeland, en onlangs in -Formosa, zoowel als op het vasteland van China verschillende andere -soorten overwonnen en uitgeroeid. De heer Swinhoe [186], die deze -laatste gevallen beschrijft, schrijft de overwinning van de gewone rat -over den grooten Mus coninga toe aan haar grootere omzichtigheid, en -deze laatste hoedanigheid kan worden toegeschreven aan de voortdurende -oefening van al haar vermogens om haar uitroeiing door den mensch tegen -te gaan, zoowel als aan het achtereenvolgens dooden door dezen van -bijna alle ratten die minder omzichtig of zwak van geestvermogens zijn. -Zonder eenig direct bewijs vol te houden, dat geen dier gedurende den -loop der eeuwen in verstand of andere zielsvermogens is vooruitgegaan, -staat gelijk met de verandering der soorten weg te cijferen. Wij zullen -hieronder zien, dat volgens Lartet de bestaande zoogdieren van -verschillende orden grooter hersenen bezitten dan hun oude tertiaire -stamvormen. - -Men heeft dikwijls gezegd, dat geen enkel dier werktuigen gebruikt, -maar de chimpanzee kraakt in zijn natuurstaat een vrucht uit zijn eigen -vaderland, die wel wat op een walnoot gelijkt, door middel van een -steen. [187] Rengger [188] leerde een Amerikaanschen aap om op die -wijze harde palmnoten open te breken en daarna gebruikte deze uit eigen -beweging steenen om andere soorten van noten, en ook doozen te openen. -Hij verwijderde op die wijze ook de zachte schil van zekere vrucht, die -een onaangenamen smaak had. Een andere aap werd geleerd om het deksel -van een groote kist met een stok te openen, en daarna gebruikte hij den -stok als een hefboom om zware lichamen op te lichten; en ik heb zelf -gezien, hoe een jonge orang een stok in een spleet stak, zijn hand naar -het andere einde verschoof en hem daarna op de juiste wijze als een -hefboom gebruikte. Het is welbekend, dat in Indië de tamme olifanten -boomtakken afbreken en die gebruiken om de vliegen te verdrijven; en de -zelfde handeling is waargenomen bij een olifant in den natuurstaat. -[189] Ik heb een jong orangwijfje gezien, dat als het dacht dat het -slaag zou krijgen, zich met een laken of met stroo bedekte en -beschermde. In de bovengenoemde gevallen dienden de steenen en stokken -tot werktuigen; maar zij worden ook tot wapens gebruikt. Brehm [190] -deelt op gezag van den welbekenden reiziger Schimper mede, dat, als in -Abessinië een zekere soort van bavianen (C. Gelada) in troepen van de -bergen afdaalt om de velden te plunderen, zij somtijds troepen van een -andere soort (C. Hamadryas) ontmoeten, waarvan dan vechtpartijen het -gevolg zijn. De Gelada’s rollen groote steenen naar beneden, die de -Hamadryas trachten te vermijden, en daarna stuiven de beide soorten -onder een vervaarlijk rumoer woedend op elkander los. Toen Brehm den -Hertog van Coburg-Gotha vergezelde, nam hij deel aan een aanval met -vuurwapenen op een troep bavianen in den bergpas van Menda in -Abessinië. De bavianen verdedigden zich door zooveel steenen van den -berg af te rollen, waarvan sommigen zoo groot als een menschenhoofd -waren, dat de aanvallers haastig den terugtocht moesten aannemen en de -bergpas werkelijk een tijdlang voor het reisgezelschap was gesloten. -Het verdient opmerking, dat deze bavianen aldus gezamenlijk handelden. -De heer Wallace [191] zag bij drie gelegenheden vrouwelijke orangs, -door haar jongen vergezeld, „blijkbaar in woede ontstoken, takken en de -groote stekelige vrucht van den Doerianboom afbreken; en daarmede zulk -een hagelbui van werptuigen veroorzaken, dat zij ons wezenlijk beletten -den boom al te zeer te naderen.” - -In den Londenschen dierentuin was een aap, die slechte tanden had, -gewoon noten met een steen stuk te slaan; en de oppassers verzekerden -mij, dat dit dier, als het een steen had gebruikt, hem in het stroo -verborg, en niet wilde toelaten, dat een andere aap hem aanraakte. Hier -hebben wij dus het denkbeeld van eigendom: maar dit denkbeeld vinden -wij terug bij elken hond ten opzichte van een been, en bij bijna alle -vogels ten opzichte van hun nesten. - -De Hertog van Argyll [192] merkt op, dat het fatsoeneeren van een -voorwerp tot een bepaald doel uitsluitend aan den mensch eigen is; en -hij meent, dat dit een onmetelijken afgrond tusschen dezen en de dieren -vormt. Het is ongetwijfeld een zeer belangrijk verschil, maar het -schijnt mij toe, dat er veel waars gelegen is in het door John Lubbock -[193] geopperde denkbeeld, dat, toen de oorspronkelijke mensch voor de -eerste maal vuursteenen voor eenig doel gebruikte, hij ze wellicht -toevallig brak en daarna de scherpe splinters gebruikte. Nadat dit was -geschied, zou er slechts een kleine stap noodig zijn geweest om de -vuursteenen met voordacht te breken, en geen zeer groote om ze -grovelijk te fatsoeneeren. Voor dezen laatsten vooruitgang schijnen -echter vele eeuwen noodig te zijn geweest, als wij mogen oordeelen naar -den ontzaglijken tijd, die verliep, voordat de menschen van de -neolithische periode er toe kwamen om hun werktuigen te slijpen en te -polijsten. Bij het stukslaan der vuursteenen zouden er dan, zooals Sir -John Lubbock eveneens opmerkt, vonken zijn afgevlogen, en bij het -slijpen er van zou zich warmte hebben ontwikkeld; „aldus zijn wellicht -de twee gewone methoden om vuur te verkrijgen ontstaan.” De aard van -het vuur zou bekend zijn geweest in de vulkanische streken, waar nu en -dan lava door de bosschen stroomt. De anthropomorphe apen bouwen zich, -waarschijnlijk door hun instinkt geleid, tijdelijk platte nesten; maar, -daar vele instinkten in groote mate onder het toezicht van de rede -staan, zouden de meer eenvoudige, zooals dat om een plat nest te -bouwen, wel eens gemakkelijk in een willekeurige en zelfbewuste -handeling kunnen overgaan. Het is bekend, dat de orang zich des nachts -met de bladeren van den Pandanus bedekt, en Brehm deelt mede, dat een -zijner bavianen gewoon was zich tegen de hitte der zon te beschutten -door een stroomat over zijn hoofd te werpen. In deze laatste gewoonte -zien wij waarschijnlijk de eerste stappen tot sommigen van de meer -eenvoudige kunsten; namelijk ruwe bouwkunde en kleeding, zooals zij -ontstonden onder de vroege voorouders van den mensch. - - - -Vermogen van de dieren om afgetrokken denkbeelden en algemeene -begrippen te vormen. Zelfbewustheid. Individualiteit van den geest. Het -zou zeer moeilijk zijn voor ieder, zelfs al bezat hij veel meer kennis -dan ik, om te bepalen in hoever dieren eenig spoor van deze hooge -verstandelijke vermogens vertoonen. Deze moeilijkheid is het gevolg van -de onmogelijkheid om te bepalen wat in den geest van een dier plaats -heeft, terwijl daarenboven het feit, dat de schrijvers in hooge mate -verschillen in de beteekenis die zij aan bovengenoemde termen hechten, -nog een tweede moeilijkheid veroorzaakt. Indien men mag oordeelen naar -verschillende artikelen die in den laatsten tijd het licht hebben -gezien, schijnt de grootste klem te worden gelegd op het onderstelde -volkomen ontbreken bij de dieren van het vermogen om afgetrokken -denkbeelden of algemeene begrippen te vormen. Maar als een hond een -anderen hond op een afstand ziet, is het dikwijls duidelijk, dat hij -waarneemt, dat het een hond in het algemeen (in abstracto) is; want, -als hij dichter bij komt, verandert zijn geheele gedrag plotseling, als -de andere hond een vriend van hem is. Een schrijver van den laatsten -tijd merkt op, dat het in alle dergelijke gevallen een bloote -onderstelling is, als men verzekert dat de verstandelijke werking bij -het dier niet wezenlijk van den zelfden aard is als bij den mensch. -Indien een van beiden hetgeen hij met zijn zintuigen waarneemt, in zijn -geest tot een algemeen begrip verwerkt, dan doen beiden het. [194] Als -ik tot mijn terrier met begeerige stem zeg: „Hei, hei, waar is het?” -vat hij dit dadelijk op als een teeken, dat er op iets moet worden -gejaagd, en kijkt over het algemeen eerst snel in de rondte, en rent -daarop in het naaste kreupelboschje om te ruiken of er ook eenig wild -in is, maar niets vindende, kijkt hij op naar den eenen of anderen -naburigen boom, of er ook een eekhoorn in zit. Toonen deze handelingen -nu niet duidelijk aan, dat hij in zijn geest een algemeen denkbeeld of -begrip had, dat een of ander dier moest worden opgespeurd en gejaagd? - -Men mag gerust aannemen, dat geen dier zelfbewust is, als men onder dit -woord verstaat, dat het nadenkt over zulke punten als: van waar het -komt en waarheên het zal gaan, of wat dood of wat leven is, enz. Kunnen -wij er echter zeker van zijn, dat een oude hond met een uitnemend -geheugen en eenige verbeeldingskracht, zooals uit zijn droomen blijkt, -nooit nadenkt over het genoegen, dat hij op de jacht heeft gesmaakt? en -dit zou een vorm van zelfbewustheid zijn. Hoe weinig kan van de andere -zijde, zooals Büchner [195] heeft opgemerkt, de vrouw van een ruwen -wilden Nieuw-Hollander, die altijd hard moet werken, bijna geen woorden -kent om afgetrokken denkbeelden uit te drukken en niet verder kan -tellen dan vier, haar zelfbewustheid ontwikkelen of nadenken over de -natuur van haar eigen bestaan. Men neemt algemeen aan, dat de hoogere -dieren geheugen, oplettendheid, het vermogen van denkbeelden te -associeeren, en zelfs eenige verbeeldingskracht en rede bezitten. -Indien deze vermogens, die bij de verschillende diersoorten zeer -verschillen, voor ontwikkeling vatbaar zijn, komt het mij niet zeer -onwaarschijnlijk voor, dat meer ingewikkelde vermogens, zooals de -hoogere vormen van het vermogen om afgetrokken denkbeelden te vormen en -zelfbewustheid, enz. zijn ontstaan door de ontwikkeling en vereeniging -van meer eenvoudige. Tegen de hier verdedigde meeningen is dikwijls -ingebracht, dat het onmogelijk is te zeggen, op welk punt van de -opklimmende reeks dieren in staat worden afgetrokken denkbeelden te -vormen, enz.; maar wie kan zeggen op welken leeftijd dit bij jonge -kinderen gebeurt? Wij zien ten minste, dat dergelijke vermogens zich -bij kinderen bij onmerkbare trappen ontwikkelen. - -Dat dieren hun geestelijke individualiteit behouden, is ontwijfelbaar. -Toen mijn stem een aaneenschakeling van denkbeelden uit vroeger tijd in -den geest van den bovenvermelden hond terugriep, moest hij zijn -geestelijke individualiteit hebben behouden, hoewel elk atoom van zijn -hersenen in den tijd van vijf jaren waarschijnlijk meer dan eens -verandering had ondergaan. Deze hond zou den bewijsgrond hebben kunnen -aanvoeren, die onlangs is aangevoerd om alle voorstanders der -ontwikkelingstheorie te verpletteren, en zou hebben kunnen zeggen: „Ik -blijf bestaan te midden van alle aandoeningen van mijn geest en alle -stoffelijke veranderingen..... De leer, dat atomen hun indrukken -legateeren aan andere atomen, die de plaatsen innemen, die ze hebben -verlaten, is in tegenspraak met de uiting van zelfbewustheid, en is -daarom valsch; maar het is de leer, die noodzakelijk uit de -ontwikkelingstheorie voortvloeit, derhalve is ook die theorie valsch.” -[196] - - - -Spraak. Dit vermogen is terecht beschouwd als een der voornaamste -punten van verschil tusschen den mensch en de lagere dieren. Maar de -mensch is, zooals een zeer bevoegd rechter, de Aartsbisschop Whately -[197] opmerkt, „geenszins het eenige dier, dat van het geluid gebruik -kan maken om uit te drukken, wat in zijn geest plaats grijpt, en min of -meer kan begrijpen, wat op die wijze door anderen wordt uitgedrukt.” In -Paraguay uit de Cebus Azarae, als hij daartoe wordt opgewekt, minstens -zes verschillende klanken, die bij andere apen gelijksoortige -gemoedsaandoeningen teweeg brengen. [198] De aangezichtsbewegingen en -gebaren der apen worden door ons begrepen, en zij begrijpen ook -gedeeltelijk de onze, zooals Rengger en anderen verklaren. Het is een -opmerkenswaardig feit, dat de hond, sinds hij is getemd, heeft leeren -blaffen [199] en hierbij minstens vier of vijf verschillende geluiden -voortbrengt. Hoewel het blaffen een nieuwe kunst is, drukte -ongetwijfeld de wilde soort, waarvan de hond afstamt, haar -gewaarwordingen door kreten van verschillenden aard uit. Bij den -huishond hebben wij het opgewekte geblaf b.v. bij de jacht; het -toornige geblaf; het jankende of huilende geblaf der vertwijfeling, -wanneer men hem b.v. opsluit; dat der vreugde, als hij b.v. met zijn -meester uit wandelen gaat, en het zeer eigenaardige geblaf, waardoor -hij het een of ander vraagt, b.v. als hij wenscht, dat een deur of een -venster open zal worden gemaakt. Volgens Houzeau [200], die bijzondere -aandacht aan dit onderwerp heeft gewijd, maakt het huishoen minstens -een dozijn verschillende geluiden, die elk hun beteekenis hebben. - -Het gewoonlijk gebruiken van gearticuleerde spraak is echter -uitsluitend eigen aan den mensch; maar deze gebruikt daarenboven -evenals de dieren ongearticuleerde kreten om zijn gevoelens uit te -drukken, en doet die vergezeld gaan van gebaren en van bewegingen van -de spieren van het aangezicht. [201] Dit is vooral het geval bij de -meer eenvoudige en levendige gevoelens, die slechts weinig hebben te -maken met ons meer ontwikkeld verstand. Onze kreten van smart, angst, -verwondering, toorn, vergezeld van de daaraan eigenaardige gebaren, en -het stamelen van een moeder tegen haar geliefd kind drukken meer uit -dan alle woorden. Niet het vermogen van articuleeren zelf onderscheidt -den mensch van andere dieren; want zooals iedereen weet, kunnen -papegaaien spreken. Evenmin is het eenvoudig het vermogen om bepaalde -klanken met bepaalde denkbeelden te verbinden; want het is zeker, dat -sommige papegaaien die hebben leeren spreken, zonder zich te vergissen -woorden met zaken en personen met gebeurtenissen verbinden. [202] De -lagere dieren verschillen van den mensch alleen door zijn bijna -oneindig grooter vermogen om de meest verschillende klanken en -denkbeelden te verbinden; en dit is blijkbaar het gevolg van de hooge -ontwikkeling zijner verstandelijke vermogens. - -Zooals Horne Took, een der grondvesters van de edele wetenschap der -philologie, opmerkt, is het spreken een kunst, evengoed als koken en -bakken; schrijven zou echter een veel gepaster vergelijking zijn -geweest. Het is zeker geen waar instinkt, daar iedere taal moet worden -aangeleerd. Het verschilt echter zeer van alle gewone kunsten; want de -mensch bezit een instinktmatige aandrift om te spreken, zooals wij aan -het stamelen onzer jonge kinderen zien, terwijl geen kind een -instinktmatige aandrift heeft om te koken, te bakken of te schrijven. -Bovendien onderstelt geen enkel philoloog meer, dat eenige taal met -opzet is uitgevonden; alle talen hebben zich langzaam en onbewust -trapsgewijze ontwikkeld. [203] De klanken door vogels voortgebracht -hebben in vele opzichten de grootste overeenkomst met de spraak, want -alle leden van een zelfde soort drukken hun gewaarwordingen door de -zelfde instinktmatige geluiden uit; en al de soorten die het vermogen -bezitten om te zingen, oefenen dit vermogen instinktmatig uit; maar hun -tegenwoordige wijze van zingen en zelfs hun loktonen hebben zij van hun -ouders of pleegouders geleerd. Deze tonen zijn, zooals Daines -Barrington [204] heeft bewezen, „hun evenmin aangeboren als de spraak -den mensch. Hun eerste pogingen om te zingen kunnen worden vergeleken -bij de onvolmaakte pogingen van een kind om te stamelen.” De jonge -mannetjes gaan gedurende tien of elf maanden voort met zich te oefenen -of, zooals de vogelaars het noemen, te repeteeren. In hun eerste -pogingen is bijna geen spoor van hun lateren zang herkenbaar; maar als -zij ouder worden, kunnen wij nagaan wat zij bedoelen, en ten laatste -wordt hun zang zooals hij behoort te zijn. Jonge nestvogels die den -zang van een andere soort hebben geleerd, zooals de in Tyrol opgevoede -kanarievogels, leeren een nieuwen zang aan hun kroost en leveren hem -zoo aan hetzelve over. De kleine natuurlijke verschillen in den zang -bij individu’s van de zelfde soort die verschillende streken bewonen, -kunnen, zooals Barrington opmerkt, zeer gepast met „provinciale -dialecten” worden vergeleken; en de wijzen van zingen van verwante, -hoewel verschillende soorten, kunnen met de talen van verschillende -menschenrassen worden vergeleken. Ik heb bovenstaande bijzonderheden -medegedeeld om aan te toonen, dat een instinktmatige aandrift om een -kunst te leeren niet uitsluitend aan den mensch eigen is. - -Wat den oorsprong van de gearticuleerde spraak aangaat, kan ik, na -zoowel de zeer belangrijke werken van den heer Hensleigh Wedgwood, den -weleerw. heer E. Farrer en Prof. Schleicher [205] als de beroemde -voordrachten van Prof. Max Müller te hebben gelezen, niet betwijfelen, -dat de spraak haar oorsprong is verschuldigd aan de nabootsing en -wijziging van verschillende natuurlijke klanken, van de geluiden van -andere dieren en van de instinktmatige kreten van den mensch zelf, -geholpen door teekens en gebaren. Wanneer wij de seksueele teeltkeus -gaan behandelen, zullen wij zien, dat de oorspronkelijke mensch, of -liever de eene of andere vroege voorvader van den mensch, -waarschijnlijk, evenals tegenwoordig een der gibbonsoorten doet, -ruimschoots zijn stem gebruikte om werkelijke muzikale tonen voort te -brengen, d.i. om te zingen; wij mogen besluiten uit een zeer algemeen -voorkomende analogie, dat dit vermogen vooral werd uitgeoefend -gedurende den paringstijd der seksen, en dat het diende om -verschillende gemoedsaandoeningen, zooals liefde, ijverzucht, zegepraal -uit te drukken, en ook om mededingers uit te dagen. Het door middel van -gearticuleerde klanken nabootsen van muzikale geluiden, kan aanleiding -hebben gegeven tot het ontstaan van woorden om verschillende -ingewikkelde gemoedsaandoeningen uit te drukken. Ten opzichte van het -punt van nabootsing verdient de sterke aandrift opmerking, die niet -alleen onze naaste bloedverwanten, de apen, maar ook microcephale -idioten [206] (9), en de wilde menschenrassen bezitten, om alles na te -bootsen wat zij hooren. Daar de apen zonder twijfel veel verstaan van -hetgeen door den mensch tegen hen wordt gezegd, en daar zij in den -natuurstaat signaalkreten gebruiken om hun makkers voor gevaar te -waarschuwen [207], schijnt het niet geheel en al ongeloofelijk, dat het -eene of andere bijzonder verstandige aapachtige dier op het denkbeeld -is gekomen om het gehuil van een roofdier na te bootsen (10), om zijn -medeapen den aard van het verwachte gevaar aan te toonen. En dit zou de -eerste stap tot de vorming van een spraak zijn geweest. - -Daar de stem meer en meer werd gebruikt, zouden de stemorganen meer en -meer versterkt en volmaakt zijn geworden door het beginsel van de -overgeërfde gevolgen van het gebruik en dit zou hebben teruggewerkt op -het spraakvermogen. Maar de betrekking tusschen het voortgezet gebruik -van de spraak en de ontwikkeling der hersenen is ongetwijfeld veel -belangrijker geweest. De zielsvermogens van den eenen of anderen -vroegeren voorvader van den mensch moeten ontwikkelder zijn geweest dan -die van eenigen thans levenden aap, voor zelfs ook maar de minst -volmaakte vorm van spraak in gebruik kon komen; wij kunnen echter -gerust aannemen, dat het voortgezet gebruik en de vooruitgang van dit -vermogen op den geest terugwerkte en dezen in staat stelde en -aanmoedigde om lange ketens van denkbeelden aan elkander te schakelen. -Een lange en samengestelde keten van denkbeelden kan evenmin worden -aaneengeschakeld zonder behulp van woorden, hetzij uitgesproken of -niet, als een lange berekening kan worden uitgevoerd zonder behulp van -cijfers of algebraïsche teekens. Zelfs gewone aaneenschakelingen van -gedachten schijnen bijna nog een soort van taal noodig te hebben, want -men heeft opgemerkt, dat Laura Bridgman, een meisje dat tegelijkertijd -doofstom en blind was, als zij droomde haar vingers gebruikte. [208] -Desniettemin kan een lange opeenvolging van levendige en met elkander -verbonden denkbeelden den geest bezig houden zonder behulp van eenige -soort van taal, zooals wij uit de lange droomen van honden mogen -afleiden. Wij hebben gezien, dat jachthonden in zekere mate kunnen -redeneeren; en dit doen zij klaarblijkelijk zonder behulp van een taal. -De nauwe band tusschen de hersenen, zooals zij nu bij ons zijn -ontwikkeld, en het spraakvermogen wordt duidelijk aangetoond door die -zonderlinge gevallen van hersenziekten, waarbij het spraakvermogen -slechts gedeeltelijk is aangedaan, als b.v. het vermogen om zich -zelfstandige naamwoorden te herinneren is verloren gegaan, terwijl -andere woorden op juiste wijze kunnen worden gebruikt. [209] Of waar -zelfstandige naamwoorden van een zekere soort, of alle letters, behalve -de beginletters van zelfstandige naamwoorden en eigennamen zijn -vergeten. Het is niet onwaarschijnlijker, dat de gevolgen van het -voortgezet gebruik van de spraak- en denkorganen erfelijk zijn (11), -dan in het geval van het schrijven met de hand, dat gedeeltelijk van -het maaksel van de hand en gedeeltelijk van den geestelijken aanleg -afhangt; en de aanleg om goed te leeren schrijven is zonder twijfel -erfelijk. [210] - -Verschillende schrijvers, meer in het bijzonder Prof. Max Müller [211], -hebben in den laatsten tijd met aandrang beweerd, dat het gebruik van -een taal het vermogen onderstelt om algemeene begrippen te vormen; en -dat, daar men onderstelt dat geen dier dit vermogen bezit, hierdoor een -onoverkomelijke slagboom tusschen dier en mensch wordt opgericht. [212] -Wat de dieren aangaat, heb ik reeds trachten aan te toonen, dat zij dit -vermogen, ten minste de grove beginselen er van, bezitten. Wat kinderen -van tien of elf maanden oud en doofstommen aangaat, schijnt het mij -ongeloofelijk, dat zij in staat zouden zijn om zekere klanken zoo snel -in verband te brengen met zekere algemeene denkbeelden, als zij het -doen, wanneer zulke denkbeelden niet reeds in hun geest waren gevormd. -De zelfde opmerking kan worden uitgebreid tot de meer verstandige -dieren; gelijk de heer Leslie Stephen opmerkt [213], „vormt zich een -hond een algemeen begrip van katten of schapen, en kent de -overeenkomstige woorden even goed als een wijsgeer. En het vermogen van -te verstaan is even goed een bewijs van begrip van spreken, hoewel in -mindere mate, als het vermogen van zelf te spreken.” - -Waarom de organen, die nu voor de spraak worden gebruikt, -oorspronkelijk meer voor dit doel geschikt werden gemaakt, dan deze of -gene andere organen, is niet moeielijk te begrijpen. Huber, die een -geheel hoofdstuk aan de taal der mieren wijdt, heeft aangetoond, dat -deze dieren een uitgebreid vermogen bezitten om elkander hun gedachten -mede te deelen door middel van hun sprieten. (12) Ook wij zouden onze -vingers met vrucht als spraakorganen kunnen gebruiken, want een -persoon, welke met die kunst bekend is, kan een doof mensch ieder woord -van een op een publieke vergadering uitgesproken redevoering -overbrengen; maar het verlies van onze handen, als wij ze daarvoor -hadden gebruikt, zou een ernstig bezwaar daartegen zijn geweest. Daar -al de hoogere zoogdieren stemorganen bezitten, volgens het zelfde -algemeene model gebouwd als de onze, en die worden gebruikt als een -middel om elkander denkbeelden mede te deelen, was het natuurlijk -waarschijnlijk, dat, als het vermogen om van denkbeelden te wisselen -zich uitbreidde, het die zelfde organen zouden zijn, die verder werden -ontwikkeld; en dit is geschied met behulp van naburige en daartoe zeer -geschikte deelen, de tong en de lippen. [214] Het feit dat de hoogere -apen hun stemorganen niet gebruiken om te spreken, wordt ongetwijfeld -veroorzaakt doordat hun verstand daartoe niet genoeg is ontwikkeld. Dat -zij organen bezitten die na lang voortgezette oefening zouden kunnen -zijn gebruikt om te spreken, hoewel zij daarvoor nu niet dienen, komt -overeen met het feit, dat vele vogels organen bezitten die geschikt -zijn voor den zang, en toch nooit zingen. Zoo komen de stemorganen van -den nachtegaal in maaksel overeen met die van de kraai, hoewel de -eerste die gebruikt voor een afwisselend gezang en de laatste alleen om -te krassen. [215] - -De vormingswijze van de verschillende talen en van de verschillende -soorten, en de bewijzen dat beide door een proces van trapsgewijze -ontwikkeling zijn ontstaan, zijn merkwaardigerwijze de zelfde. [216] -Wij kunnen echter bij het opsporen van den oorsprong van vele woorden -hooger opklimmen dan in het geval van de soorten; want wij kunnen -nagaan, dat zij zijn ontstaan uit de nabootsing van verschillende -klanken, evenals rijmende verzen. Wij vinden in onderscheidene talen -treffende homologieën, veroorzaakt door gemeenschappelijke afstamming, -en analogieën, veroorzaakt door een gelijksoortig vormingsproces. De -wijze, waarop sommige letters of klanken veranderen, wanneer andere -veranderen, gelijkt veel op correlatie van groei. In beide gevallen -hebben wij reduplicatie van deelen, de gevolgen van lang voortgezet -gebruik, enz. Het veelvuldig voorkomen van rudimenten, zoowel in talen, -als bij soorten, is nog merkwaardiger. De letter m in het Engelsche -woord am beteekent ik; zoodat in de uitdrukking: I am (ik ben) een -overtollig en nutteloos rudiment behouden is gebleven. Ook in de -spelling van woorden blijven dikwijls letters bestaan als rudimenten -van oude wijzen van uitspraak. Talen kunnen evenals organische wezens -worden geklassificeerd in groepen en ondergroepen; en zij kunnen worden -geklassificeerd, hetzij natuurlijk volgens hun afstamming, hetzij -kunstmatig volgens andere kenmerken. Heerschende talen en dialecten -breiden hun gebied ver uit en leiden tot het trapsgewijze uitsterven -van andere tongvallen. Een taal ontstaat evenals een soort, zooals Sir -Lyell opmerkt, als zij eens is uitgestorven, nimmer opnieuw. De zelfde -taal wordt nimmer op twee plaatsen tegelijk geboren. Twee verschillende -talen kunnen met elkander worden gekruist en vereenigd. [217] Wij zien -in elken tongval veranderlijkheid, en op den duur komen nieuwe woorden -in gebruik; maar, daar het geheugen zijn grenzen heeft, sterven ook -enkele woorden, zoowel als geheele talen langzamerhand uit. Zooals Max -Müller [218] juist heeft opgemerkt, „heeft in elke taal tusschen de -woorden en grammatikale vormen een onophoudelijke strijd plaats. De -beste, de kortste, de gemakkelijkste vormen, behouden voortdurend de -overhand en zijn hun overwinning aan hun eigen innerlijke -voortreffelijkheid verschuldigd.” Bij deze meer belangrijke oorzaken -van het overleven van sommige woorden mag dunkt mij eenvoudig hun -nieuwheid worden gevoegd; want er bestaat in ’s menschen geest een -sterke voorliefde voor kleine veranderingen in alle dingen. Het -overleven of behouden blijven van sommige begunstigde woorden in den -strijd voor het bestaan is natuurkeus. - -De volkomen regelmatige en verwonderlijk ingewikkelde bouw van de talen -van vele wilde volken is dikwijls aangevoerd als een bewijs, hetzij van -den goddelijken oorsprong van deze talen, hetzij van de groote -kunstvaardigheid en voormalige hoogere beschaving van hen die ze -spreken. Zoo schrijft b.v. F. von Schlegel: „Bij die talen, welke op -den laagsten graad van verstandelijke ontwikkeling schijnen te staan, -merken wij dikwijls een zeer groote mate van kunstvaardigheid en van -zorgvuldige bewerking in haar grammatikale struktuur op. Dit is vooral -het geval met het Baskisch en het Laplandsch, en velen der -Amerikaansche talen.” [219] Het is echter ongetwijfeld een dwaling van -eenige taal te spreken, als van iets kunstmatigs, dat met voordacht -zorgvuldig bewerkt en naar een vaste methode zou zijn gevormd. De -taalkundigen nemen tegenwoordig aan, dat de uitgangen van vervoegingen, -verbuigingen enz. oorspronkelijk afzonderlijke woorden waren, doch -later met de hoofdwoorden werden verbonden, en daar zulke woorden de -duidelijkste betrekkingen tusschen zaken en personen uitdrukken, is het -niet te verwonderen, dat zij door de meeste menschenrassen wellicht -reeds in de vroegste eeuwen gebruikt zijn. Wat volmaaktheid aangaat, -zal het volgende voorbeeld het beste aantoonen, hoe gemakkelijk wij -kunnen dwalen: Een Crinoïde bestaat somtijds uit niet minder dan -150,000 schelpstukken [220], allen met volmaakte symmetrie volgens uit -een punt uitstralende lijnen gerangschikt; maar een natuuronderzoeker -beschouwt daarom een dergelijk dier niet als volmaakter dan een -bilateraal dier dat uit vergelijkenderwijze weinig deelen bestaat, maar -waarbij geen van deze aan een ander gelijk is behalve aan de -tegenovergestelde kanten van het lichaam. Hij beschouwt terecht de -differentiatie en specialisatie van de organen als het kenmerk van -volmaaktheid. Evenzoo met de talen; de meest symmetrische en -samengestelde behooren niet hooger geacht te worden dan die, welke vol -onregelmatige en verkorte uitdrukkingen en bastaardwoorden zijn, doch -aan verschillende overwinnende of overwonnene of geïmmigreerde volken -uitdrukkingsvolle woorden en nuttige vormen van constructie hebben -ontleend. - -Uit deze weinige en onvolledige opmerkingen trek ik het besluit, dat de -uiterst ingewikkelde en regelmatige bouw van vele barbaarsche talen -geen bewijs is, dat zij hun oorsprong aan een bijzondere -scheppingshandeling zijn verschuldigd. [221] Evenmin vormt, zooals wij -hebben gezien, het bezit van een gearticuleerde spraak op zich zelf een -onoverkomelijke tegenwerping tegen het geloof, dat de mensch zich uit -den eenen of anderen lageren vorm heeft ontwikkeld. - - - -Schoonheidsgevoel.—Men heeft verklaard, dat het schoonheidsgevoel -alleen aan den mensch eigen was. Ik zal hier alleen spreken van het -behagen dat men schept in zekere kleuren, vormen en geluiden, dat met -recht schoonheidsgevoel kan worden genoemd; bij beschaafde menschen -staan dergelijke gewaarwordingen in nauw verband met ingewikkelde -denkbeelden en aaneenschakelingen van gedachten. Wanneer wij echter -zien, hoeveel moeite mannelijke vogels zich geven om hun vederen en -prachtige kleuren aan de wijfjes te vertoonen, terwijl andere niet -aldus versierde vogels zich die moeite niet geven, valt het onmogelijk -te betwijfelen, dat de wijfjes de schoonheid van hun mannelijke makkers -bewonderen. Daar de vrouwen zich overal met deze vederen versieren, kan -de schoonheid daarvan niet worden betwist. Gelijk wij later zullen -zien, zijn de nesten der kolibries en de lustprieeltjes der -prieelvogels (14) smaakvol versierd met vroolijk gekleurde voorwerpen; -en dit bewijst, dat zij in het zien van dergelijke zaken een zekere -soort van behagen scheppen. Bij de groote meerderheid der dieren is -echter de smaak voor het schoone, voor zoover wij er over kunnen -oordeelen, beperkt tot de aantrekkelijkheid die de andere sekse voor -hen bezit. De zoete tonen, door vele mannelijke vogels gedurende het -jaargetijde der liefde voortgebracht, worden zeker door de wijfjes -bewonderd, van welk feit later bewijzen zullen worden medegedeeld. Zoo -de wijfjes niet in staat waren de schoone kleuren, de versierselen en -den zang van hun mannelijke makkers te bewonderen, zou al de moeite en -zorg die deze besteden om hun bekoorlijkheden aan de wijfjes te -vertoonen, nutteloos zijn, en dit is onmogelijk aan te nemen. - -Waarom sommige schitterende kleuren en sommige tonen ons aangenaam -aandoen als zij in harmonie met elkander zijn, kan, geloof ik, evenmin -worden verklaard, als waarom sommige geuren en smaken ons behagen; maar -de gewoonte staat daarmede in eenig verband, want hetgeen eerst onze -zintuigen onaangenaam aandeed, wordt ten laatste aangenaam, en -gewoonten worden overgeërfd. Wat geluiden aangaat, heeft Helmholtz tot -op zekere hoogte volgens physiologische beginselen verklaard, waarom -harmonieën en sommige toonvallen aangenaam zijn. Maar behalve dit, zijn -geluiden die zich veelvuldig met onregelmatige tusschenruimten -herhalen, in hooge mate onaangenaam, gelijk iedereen zal toegeven, die -’s nachts aan boord van een schip naar het onregelmatige klapperen van -een touw heeft geluisterd. Het zelfde beginsel schijnt bij het gezicht -in het spel te komen, daar het oog de voorkeur geeft aan symmetrie of -figuren waarin sommige trekken regelmatig terugkomen. Dergelijke -patronen worden zelfs door de laagste wilden als versierselen gebruikt, -en zijn door seksueele teeltkeus tot opsiering van sommige mannelijke -dieren ontwikkeld geworden. Hetzij wij al dan niet eenige oorzaak -kunnen aangeven van het vermaak, aldus door het gezicht en het gehoor -gegeven, staat het in elk geval vast, dat zoowel de mensch als vele -lagere dieren gelijkelijk behagen scheppen in de zelfde kleuren, -bevallige schakeering en vormen, en de zelfde geluiden. - -De smaak voor het schoone, ten minste voor zoover vrouwelijke -schoonheid er bij betrokken is, is zeker in den menschelijken geest -niet van een bijzondere natuur; want hij is zeer verschillend bij de -onderscheidene menschenrassen, gelijk later zal worden aangetoond, en -is zelfs bij de verschillende natiën van een en het zelfde ras niet -geheel en al de zelfde. Te oordeelen naar de afgrijselijke versierselen -en de even afgrijselijke muziek waarin de meeste wilden behagen -scheppen, zou men kunnen beweren, dat hun aesthetisch gevoel minder -hoog ontwikkeld is dan dat van vele dieren, bij voorbeeld van vogels. -Het spreekt van zelf, dat geen dier in staat is tooneelen als den -nachtelijken sterrenhemel, een schoon landschap of klassieke muziek te -bewonderen; maar barbaren en personen van weinig opvoeding scheppen -daarin ook geen behagen, daar het gevoel daarvoor afhankelijk is van -beschaving en ingewikkelde aaneenschakelingen van denkbeelden. - -Het kon niet missen, of vele vermogens, die den mensch onschatbare -diensten hebben bewezen bij zijn trapsgewijze ontwikkeling, zooals -verbeeldingskracht, verwondering, nieuwsgierigheid, een onbestemd -schoonheidsgevoel, de aandrift tot nabootsing en de lust naar -prikkeling of naar het nieuwe, moesten hem leiden tot de grilligste -veranderingen van gewoonten en smaak. Ik zinspeel hierop, omdat onlangs -een schrijver [222] op den allerzonderlingsten inval is gekomen om -grilligheid te verklaren „voor een der merkwaardigste en meest typische -punten van verschil tusschen wilden en dieren.” Wij kunnen echter niet -alleen begrijpen, hoe het komt dat de mensch grillig is, maar ook de -lagere dieren zijn, zooals wij later zullen zien, grillig in hun afkeer -en in hun schoonheidsgevoel. Er bestaan derhalve goede gronden om te -onderstellen, dat zij het nieuwe beminnen, alleen omdat het nieuw is. - - - -Geloof in God; Godsdienst.—Er zijn geen bewijzen, dat de mensch -oorspronkelijk was begaafd met het veredelend geloof in het bestaan van -een Almachtig God. Integendeel zijn er duidelijke bewijzen, niet -ontleend aan reizigers die haastig een land doortrokken, maar aan -menschen die lang onder wilde volken hebben gewoond, dat er talrijke -rassen hebben bestaan en nog bestaan, die geen denkbeeld hebben van één -of meer goden, en die in hun taal geen bewoordingen hebben om dat -denkbeeld uit te drukken. [223] (15) Dit vraagstuk is natuurlijk geheel -onderscheiden van het veel belangrijker, of er een Schepper en -Bestuurder van het heelal bestaat; en dit is door sommigen der grootste -vernuften die ooit hebben geleefd, bevestigend beantwoord. - -Indien wij evenwel in het begrip „godsdienst” het geloof opnemen aan -onzichtbare of geestelijke krachten, krijgt de zaak een geheel ander -aanzien; want dit geloof schijnt bijna algemeen bij de minder -beschaafde rassen te worden gevonden; en het is niet moeielijk te -begrijpen hoe dit geloof ontstond. Zoodra de verbeeldingskracht, -verwondering en nieuwsgierigheid, die belangrijke geestvermogens, -gepaard aan een zekere mate van redeneerkracht, zich gedeeltelijk -hadden ontwikkeld, moest de mensch er natuurlijk naar streven om een -begrip te verkrijgen van hetgeen om hem voorviel; en onbestemd beginnen -na te denken over zijn eigen bestaan. - -Zooals de heer M’Lennan [224] heeft opgemerkt, „moet de mensch voor -zich zelf de eene of andere verklaring uitdenken van de verschijnselen -des levens; en te oordeelen naar de algemeenheid daarvan, schijnt de -eenvoudigste hypothese, die het eerst bij den mensch opkwam, te zijn -geweest, dat de natuurverschijnselen moeten worden toegeschreven aan -het aanwezen in dieren, planten, zaken en natuurkrachten van -geestvermogens die tot handelen aanzetten, evenals de mensch zich -bewust is, zelf te bezitten.” - -Het is ook waarschijnlijk, zooals de heer Tylor duidelijk heeft -aangetoond, dat droomen de eerste aanleiding hebben gegeven tot het -begrip van geesten; want de wilden onderscheiden subjectieve en -objectieve indrukken niet duidelijk van elkander. Wanneer een wilde -droomt, gelooft hij, dat de gedaanten die voor hem verschijnen, van een -afstand komen en zich dan aan hem vertoonen, of „de ziel van den -droomer gaat op reis en komt terug met een herinnering aan hetgeen zij -heeft gezien.” [225] - -Maar zoo niet de bovengenoemde vermogens, verbeeldingskracht, -nieuwsgierigheid, rede enz. behoorlijk in ’s menschen ziel ontwikkeld -waren geweest, zouden de droomen hem geen aanleiding hebben gegeven om -in geesten te gelooven, evenmin als dit het geval is bij den hond. - -De neiging der wilden, om zich te verbeelden, dat natuurlijke -voorwerpen en krachten onder den invloed staan van geestelijke of -levende wezens, wordt misschien opgehelderd door een kleine waarneming, -die ik zelf heb gedaan: mijn hond, een volwassen en zeer schrander -dier, lag op het grasperk gedurende een warmen en stillen dag, toen een -licht windje op een kleinen afstand toevallig een geopende parasol in -beweging bracht, iets waarop de hond in het geheel niet zou hebben -gelet, als er iemand had bijgestaan. In dit geval echter huilde en -blafte de hond hevig, zoo dikwijls de parasol zich maar even bewoog. Ik -houd het er voor, dat hij op snelle en onbewuste wijze bij zich zelf de -gevolgtrekking heeft gemaakt, dat een beweging zonder blijkbare oorzaak -het bestaan van een vreemden, levenden invloed aanduidde en dat geen -vreemdeling het recht had zich op zijn erf te begeven. (16) - -Het geloof aan geestelijke krachten kon lichtelijk overgaan in het -geloof aan één of meer goden. De wilden toch moesten aan de geesten wel -de zelfde hartstochten, de zelfde wraakzucht of eenvoudigsten vorm van -rechtsgevoel en de zelfde gevoelens van genegenheid toeschrijven, die -zij zelven bezaten. De Vuurlanders schijnen in dit opzicht in een -overgangsperiode te zijn; want toen de scheepsdokter van de „Beagle” -eenige jonge eenden voor een verzameling van naturaliën schoot, zeide -York Minster op de plechtigste wijze: „O! mijnheer Bynoc, veel regen, -veel sneeuw, veel wind”; en dit was blijkbaar naar zijn meening een -straf voor het verkwisten van menschelijk voedsel. Zoo verhaalde hij -bij een andere gelegenheid, dat, toen zijn broeder een „wild man” had -gedood, het lang stormde, regende en sneeuwde. Het is ons evenwel niet -gelukt te ontdekken, of de Vuurlanders gelooven in wat wij een god -zouden noemen of eenige godsdienstige plechtigheden verrichten; en -Jemmy Button beweerde met verschoonbaren trots stoutweg, dat er in zijn -land geen duivel was. Deze laatste bewering is te meer -opmerkenswaardig, daar bij de wilden het geloof aan kwade geesten veel -algemeener is dan dat aan goede. - -Het godsdienstig gevoel is iets samengestelds, daar het bestaat uit -liefde, geheele onderwerping aan een verheven en geheimzinnig hooger -wezen, een krachtig gevoel van afhankelijkheid [226], vrees, eerbied, -dankbaarheid, hoop op de toekomst en misschien nog andere -bestanddeelen. Geen wezen kon zulk een samengesteld gevoel bezitten, -voordat zijn verstandelijke en zedelijke vermogens een meer dan -middelmatigen graad van ontwikkeling hadden bereikt. Wij zien echter -een verwijderde toenadering tot deze geestesgesteldheid in de groote -liefde van den hond voor zijn meester, gepaard aan een volkomen -ondergeschiktheid, een weinig vrees en wellicht nog andere gevoelens. -Het gedrag van een hond, wanneer hij zijn meester, als deze eenigen -tijd afwezig is geweest, terugziet, en ik mag er bijvoegen dat van een -aap na zijn oppasser in lang niet te hebben gezien, is zeer -verschillend van dat tegenover hun makkers. In het laatste geval -bemerkt men minder vreugdebetoon, elke handeling toont meer het gevoel -van gelijkheid aan. Prof. Braubach [227] gaat zoo ver van te beweren, -dat een hond zijn baas als zijn God beschouwt. (17) - -De zelfde zielsvermogens, die er den mensch eerst toe brachten aan -onzichtbare geestelijke machten, daarna aan het fetichisme, vervolgens -aan het polytheïsme en eindelijk aan het monotheïsme te gelooven, -moesten hem, zoolang zijn verstandelijke vermogens maar zwak waren -ontwikkeld, noodzakelijk tot velerlei bijgeloovigheden en vreemde -gewoonten leiden. Velen daarvan zijn afschuwelijk om aan te denken, -b.v. het offeren van menschelijke wezens aan een bloeddorstig god; het -onderzoek van onschuldige personen door ’t godsoordeel van vergif of -vuur, hekserij enz.—en toch is het niet ongepast over al die -bijgeloovigheden na te denken; want zij toonen ons, hoeveel wij zijn -verschuldigd aan de ontwikkeling van ons verstand en aan de meerdere -kennis [228], die wij hebben verkregen. Terecht heeft Sir John Lubbock -opgemerkt: „dat men niet te veel zegt, als men beweert, dat er een -verschrikkelijke vrees voor onbekend kwaad, gelijk een dikke wolk over -het leven der wilden heenzweeft, en elk hunner genoegens verbittert.” -Deze ellendige en middellijke gevolgen van onze hoogste vermogens -kunnen worden vergeleken bij de nu en dan opgemerkte toevallige -vergissingen van de instinkten der lagere dieren. (18) - - - - - -AANTEEKENINGEN. - -(1) Harer Majesteits Stoomschip „Beagle.” Met dit schip maakte Darwin -een reis om de wereld, door hem beschreven in zijn werk: „A -Naturalist’s Voyage round the World; or, a Journal of Researches into -the Natural History and Geology of the Countries, visited during the -Voyage of H. M. S. „Beagle”, under the Command of Captain FitzRoy, R. -N.”, London, John Murray. - -(2) „Een slakprik.” De slakprik (Amphioxus lanceolatus) is de -onvolkomenste soort van den typus der Gewervelde Dieren, binnen de -grenzen waarin die nog kort geleden door onze dierkundigen (v. d. -Hoeven, Harting, Lubach enz.) algemeen werd beperkt. In den -ontwikkelingsgraad zijner organen wordt hij niet slechts door de meeste -weekdieren, schaaldieren en insekten, maar zelfs door de meeste wormen -overtroffen. Hij bezit geen wervelkolom, doch slechts een door een -vezelige scheede omsloten ruggestreng (chorda dorsalis), evenals de -embryo’s der overige werveldieren op een zeker tijdstip hunner -ontwikkeling. Zijn bloed is niet rood, maar wit, en het hart wordt door -kloppende vaten vervangen. Zijn darmkanaal is niet gekronkeld. De -geslachtsdeelen zijn bij beide seksen van eenerlei maaksel. Nabij den -anus vindt men een opening, waar het water uitstroomt, en die men -derhalve als ademhalingsopening kan beschouwen; zij dient echter tevens -tot ontlasting van het sperma en de eieren. De oudere dierkundigen -brengen den slakprik tot de visschen, doch Haeckel en de meeste -nieuwere beweren terecht, dat hij onder de werveldieren een -afzonderlijke klasse vertegenwoordigt. - -(3) Dit is onjuist; de beroemde Amerikaansche waarnemer Wilson -(aangehaald in Wallace’s „Contributions to the Theory of Natural -Selection”, 1870) heeft opgemerkt, dat er bij nesten van vogels van de -zelfde soort verschillen bestaan, en het eene veel beter gemaakt is dan -het andere, en schrijft dit daaraan toe, dat de minst volkomen nesten -door jonge, de meer volkomen door oude vogels zijn gemaakt. Evenzoo zal -een mensch, die voor het eerst beproeft een zeer eenvoudig werktuig of -een kano na te maken, hierin wel min of meer slagen, maar zijn werk zal -veel minder volkomen zijn dan dat van anderen die zulks meer hebben -gedaan. Vogels die uit in kooien gelegde eieren zijn opgevoed, en dus -nimmer den nestbouw hunner soort hebben gezien, bouwen, zelfs al geeft -men hun de daartoe benoodigde materialen, of in het geheel geen nest, -maar hoopen die materialen slechts ruwelijk op elkander, of zij bouwen -(en dit is het minst voorkomende geval) wel een soort van nest, doch -dit is veel onvolkomener dan het gewone nest hunner soort, en wijkt -daarvan geheel af. De vogel moet even goed zijn nest leeren bouwen, als -de mensch zijn huis (vergelijk aanteekening 6, hieronder). De -Europeesche bever, die vroeger even fraaie dijken (blz. 114, onderste -regel, staat: beek, lees: dijk) en hutten bouwde als de Amerikaansche, -heeft die kunst geheel vergeten en graaft zich slechts een ruw hol. - -(4) Dril is de naam van Cynocephalus Leucophaeus, mandril die van -Cynocephalus Mormon. - -(5) Van ’t geheugen bij dieren is het volgende voorbeeld merkwaardig: -Toen de bekende dierentemmer Martin zich reeds vóór jaren in het -privaat leven had teruggetrokken, bekroop hem eens de lust, nog eenmaal -zijn menagerie, die hij in geen vijf jaar had gezien, te bezoeken. Hij -reisde van Rotterdam naar Brussel en trad tegen vier uur, den tijd -waarop de dieren werden gevoederd, het gebouw binnen. Martin, in zijn -mantel gehuld, mengde zich tusschen de menigte en wachtte, tot men den -dieren hun voedsel zou geven. Op het oogenblik dat dit zou geschieden, -begon hij te hoesten. Plotseling richtten alle dieren hun koppen op, -luisterden, lieten een wild gehuil hooren en deden de ijzeren traliën -onder hun rukken trillen, zoodat vele toeschouwers ijlings het gebouw -verlieten. De papegaaien, kangoeroe’s, pelikanen en voornamelijk de -apen begonnen te schreeuwen en te krijschen, de hyena’s en de wolven -huilden—‘t was een helsch lawaai. - -Nu trad Martin te voorschijn, gebood stilte en eensklaps zweeg alles. -Hij sprong over de barrière welke de toeschouwers van de dieren -scheidde, en stak de handen door de traliën, om de dieren te liefkozen. -Een groote tijgerin betuigde luidruchtig haar vreugde. Toen Martin met -zijn hand over de glanzige huid van het woeste dier streek, liep een -zenuwachtig schokken door haar lichaam, zij stiet een zwak, zacht -gebrul uit en lekte met haar ruwe tong het gezicht van haar vroegeren -gebieder. Toen Martin zich verwijderde, ging ze liggen en liet haar -voedsel onaangeroerd staan. - -Na de tijgerin kreeg de leeuw Nero een bezoek. Nero was de zelfde ruwe -gast die den dierentemmer eenmaal een stuk uit de heup had gebeten, -waarvoor hij duchtig was gestraft. Sedert dien tijd had hij een -ongekenden haat tegen zijn meester opgevat. Geen enkel bewijs van -vreugde had hij tot nu toe gegeven—slechts had hij even den kop -opgericht, en zijn oogen, die fonkelden als twee smaragden, op den -binnentredende gericht. Rustig bleef hij achter in de kooi liggen, toen -Martin hem naderde. De dierentemmer riep hem, doch hij gaf geen -antwoord. Toen Martin zich echter verwijderde, richtte plotseling de -leeuw zich op, wierp zich met zijn krachtige klauwen tegen de traliën -en verscheurde nog een gedeelte van Martins mantel. - -Wat het beoordeelen van tijdsruimten tusschen periodiek terugkeerende -gebeurtenissen aangaat, haalt Prof. Harting daarvan het volgende -merkwaardige voorbeeld aan in het „Album der Natuur”, 1852, blz. 214, -in het stuk „Merkwaardige trekken uit het leven van paarden”, dat zeer -gelezen verdient te worden door ieder, die nog niet overtuigd is, dat -bij vele diersoorten meer dan alleen instinkt werkzaam is. „Een paard, -gewoon met den bode van een provinciaal dagblad wekelijks de ronde te -doen bij de geabonneerden, hield altijd geregeld van zelf op aan de -deur van ieders woning, hoewel hun aantal tusschen zestig en zeventig -beliep. Maar twee dier geabonneerden namen te zamen één exemplaar van -het blad, in dier voege, dat zij het beurtelings het eerst ter lezing -ontvingen. Weldra werd het paard aan deze schikking gewoon, en hoewel -deze personen twee Engelsche mijlen van elkander verwijderd woonden, -hield het geregeld op, zonder zich ooit te bedriegen, de eene week voor -het huis des eenen, de andere voor dat des tweeden geabonneerden.” - -Mij is nog een geval bekend van een oude juffrouw, die ’s morgens -geregeld een rijtoertje maakte, en haar hond in het rijtuig medenam, -uitgenomen Zondags, daar zij dan naar de kerk ging. De hond wist dit -zoo goed, dat hij door de week onrustig werd, als hij het rijtuig -hoorde aankomen, en dadelijk de voordeur uit en het portier insprong, -als deze werden geopend. Zondags echter bleef hij rustig in zijn mand -liggen als het rijtuig aankwam en de voordeur werd geopend. Hij wist, -dat hij dien dag niet mede ging. - -Men vergelijke ook omtrent de geestvermogens der dieren: „Alb. d. Nat.” -1872. blz. 305, 1873, blz. 23, 58, 193. - -(6) Een schoon bewijs, dat sommige dieren, even goed als de mensch, -vatbaar zijn voor trapsgewijze ontwikkeling hunner geestvermogens; dat -zij, om zoo te zeggen, in beschaving vooruit kunnen gaan, en b.v. hun -architectuur kunnen verbeteren en hun woningen geschikter maken voor -hun doel; dat het derhalve onwaar is, dat die woningen steeds in alle -tijden op de zelfde wijze waren ingericht en slechts uit instinktmatige -aandrift worden gebouwd, levert ons de gewone zwaluw (Hirundo urbica). -Ponchet heeft aangetoond („Comptes Rendus”, No. 10, 1870), dat deze -vogel in Frankrijk tegenwoordig een geheel ander nest bouwt, dan in het -begin dezer eeuw, en de verschillen tusschen deze twee soorten van -nesten en de voordeelen van het tegenwoordige boven het vroegere -nauwkeurig beschreven. In de zelfde verhandeling worden meer andere -voorbeelden aangehaald van vogels, die hun nestbouw wijzigden naar de -omstandigheden. Hierbij voegt zich in den laatsten tijd het volgende -nieuwe geval: De voortgang der beschaving in Zuid Afrika begint ook -invloed uit te oefenen op de gewoonten van de wevervogels (Ploceus). -Deze vogels zijn bijzonder gezellig van aard en bouwen hun merkwaardige -hangende nesten, vervaardigd van zeer net en dicht samengeweven -grashalmen, aan den oever eener rivier, waar zij dan hunne kunstig -gebouwde woningen aan de takken van wilgeboomen bevestigen. Dikwijls -ziet men wel twintig of dertig van die nesten aan een enkelen boom -hangen. In Natal echter, waar het aantal boomen afneemt en dat der -jongens die vogelnesten uithalen, toeneemt, hebben de wevervogels zich -naar de omstandigheden geschikt en hangen thans hun nesten aan de -telegraafdraden buiten bereik van den Natalschen kwajongen. Daarbij is -de volgende bijzonderheid opgemerkt. Toen de nesten nog aan -wilgentakken hingen, maakten de vogels de opening aan den bodem, -hetgeen eene betere bescherming tegen slangen opleverde. Doch daar geen -slangen langs de telegraafdraden bij de nesten kunnen komen, maken nu -de vogels een meer gemakkelijken ingang aan de zijde van het nest. - -Op Nieuw-Zeeland hebben de daar ingevoerde musschen hun nestbouw in -dier voege gewijzigd, dat zij, waar puimsteenlagen zijn doorgehouwen, -in gaten daarvan broeden. Zelfs schijnen zij zelven dergelijke gaten te -boren, of ten minste dieper te maken. Door Grün werden dergelijke gaten -van twee meters diepte gevonden („Nature”, 1889). - -Stelt men tegenover bovenstaande voorbeelden van gewijzigden nestbouw, -dat de Arabieren nog heden in tenten wonen, die geheel overeenkomen met -die, welke hun voorvaderen voor duizenden jaren gebruikten, dat de -palmhutten der Zuid-Amerikanen en der Maleiers en de slijkdorpen der -Egyptische Fellahs in oude tijden moeilijk onvolkomener kunnen zijn -geweest dan thans, dan zal men onwederstaanbaar er toe worden gebracht -om Wallace gelijk te geven, wanneer hij in zijn „Contributions to the -Theory of Natural Selection” zegt: „Kortom, ik geloof, dat vogels hunne -nesten niet uit instinkt bouwen, en dat de mensch zijn woningen niet -met verstand opricht; maar dat vogels veranderen en verbeteren, wanneer -zij door de zelfde oorzaken worden bewogen die de menschen er toe -brengen zulks te doen, en dat menschen noch veranderen, noch -verbeteren, als zij onder voorwaarden leven, welke overeenkomen met -diegene, welke bij de vogels bijna algemeen heerschen.” - -(7) Hier wordt de bruine rat (Mus decumanus, Pall.) bedoeld. Deze soort -is eerst in het laatst der vorige eeuw uit het Oosten naar westelijk -Europa doorgedrongen, en heeft thans in vele streken de vroeger in ons -werelddeel algemeen voorkomende zwarte rat (Mus Rattus, L.) verdrongen -en bijna geheel uitgeroeid. - -(8) Papegaaien schijnen van alle vogels de hoogst ontwikkelde -geestvermogens te bezitten, en deze schijnen bij de individu’s van de -zelfde soort van papegaai zeer veel te verschillen. Ook een zeer -vertrouwbaar en geloofwaardig schrijver, namelijk Brehm, verzekert, dat -er onder de papegaaien individu’s zijn, die zeer stellig de beteekenis -der door hen uitgesproken woorden verstaan. „Wellicht de uitstekendste -van alle papegaaien in het algemeen”, zegt Brehm („Thierleben”, Bd. -III, blz. 23), leefde jaren lang te Weenen en Salzburg en vond gelukkig -trouwe en vlijtige waarnemers. De mededeelingen van deze zijn reeds -herhaaldelijk gedrukt; desniettemin moeten zij hier haar plaats vinden. -Lenz heeft volkomen gelijk, als hij zegt, „dat wellicht nooit, zoolang -er vogels op aarde leven, een papegaai of eenige andere vogel in kunst -en wetenschap tot grootere hoogte is geklommen, dan deze papegaai, Jako -genaamd” .... „Een vriend van wijlen mijn vader, graaf Gourcy -Droitaumont, was de eerste, die in het jaar 1835 in Oken’s Isis een -bericht omtrent dezen vogel gaf, dat overal verbazing wekte. Dit -bericht heeft de laatste bezitter, president von Kleimayrn, op -verlangen van onzen Lenz, volkomener gemaakt, en zoo kon deze het hem -medegedeelde samenvatten, als volgt: - -„Jako let op alles, wat om hem heên voorvalt, weet alles te -beoordeelen, heeft op vragen het juiste antwoord, doet op bevel wat hem -wordt gelast, begroet komenden, neemt afscheid van heengaanden, zegt -slechts in de vroegte „guten Morgen”, en slechts ’s avonds „Gute -Nacht”, vraagt om voeder, als hij honger heeft. Elk lid van het -huisgezin roept hij bij zijn naam, en het eene staat hooger in zijn -gunst dan het andere. Wil hij mij (Kleimayrn) bij zich hebben, dan -roept bij: „Papa komm her!” Wat hij spreekt, zingt en fluit, draagt hij -volkomen voor als een mensch. Soms toont hij zich in oogenblikken van -geestdrift een improvisator, en zijn taal klinkt dan juist als die van -een redenaar, dien men van verre hoort zonder hem te verstaan.” - -Nu volgt bij Brehm een opgaaf van al wat Jako sprak. Wij ontleenen -hieraan slechts het volgende: „„Paperl, schiesz, schiesz, Paperl!” -[229] Daarop schiet hij door luid roepen „Puh””.... „Hij luidt aan een -klokje, dat aan zijn kooi is aangebracht, en roept luid: „Wer läut? Wer -läut? Der Paperl.””.... „’s Hunderl ist da, a schön’s Hunderl ist da, -gar a schön’s Hunderl!” Dan fluit hij den hond.—Hij vraagt: „Wie -spricht’s Hunderl?” Dan blaft hij. Daarop spreekt hij: „Pfeif’n -Hunderl!” Dan fluit hij den hond.—Als men hem beveelt: „Schiet!” dan -schreeuwt hij „Puh!” Dan kommandeert hij behoorlijk: „Halt! richt Euch! -Halt, richt! Macht euch fertig! Schlagt an; hoch! Feuer! Puh! Bravo, -Bravissimo!” Soms laat hij het „Feuer” weg en roept na het „Schlagt an; -hoch!” dadelijk „Puh!” Waarop hij dan echter niet „bravo, bravissimo” -laat volgen, alsof hij zich van zijn fout bewust was ....” - -.... „Als zijn heer buiten koortijd uitgaat, roept de papegaai, al is -hij ook den geheelen tijd stil geweest, bij het openen van de deur -bijna altijd zoo recht goedhartig: „Bsiet Gott”; [230]—Waren er echter -vreemde personen bij, dan roept hij als zij weggaan: „Bsiet Ihnen Gott! -[231] ....”” - -.... „De eigenaar van Jako had een kwartel. Toen deze in het voorjaar -voor de eerste maal zijn pickerwick sloeg, draaide zich de papegaai -naar zijn kant en riep: „Bravo! Paperl! Bravo!....”” - -.... „Om te zien, of het mogelijk was hem een weinig zingen te leeren, -koos men eerst zulke woorden, die hij buitendien kon uitspreken, b.v. -als volgt: „Ist der schöne Paperl da? ist der brave Paperl da? ist der -liebe Paperl da? ist der Paperl da? Ja, ja!”—Later leerde hij het -liedje zingen: „O Pitzigi, o Pitzigi, blas anstatt meiner Fagot, blas -anstatt meiner Fagot, blas, blas, blas, blas anstatt meiner Fagot, blas -anstatt meiner Fagot!”—Hij heft ook accoorden aan en fluit een -toonladder zeer gemakkelijk en zuiver op en af, fluit ook andere -stukjes en trillers; hij fluit en zingt echter dit alles niet altijd in -den zelfden toon, maar soms een halven of geheelen toon lager of -hooger, zonder dat hij valsche tonen voortbrengt.—Te Weenen leerde hij -een aria uit de opera Martha fluiten, en dewijl hem daarbij zijn -leermeester ook naar de maat voordanste, bootste hij den dans ten -minste hierdoor na, dat hij de voeten beurtelings ophief en daarbij het -lichaam potsierlijk op en neêr bewoog....” - -.... „Kleimayrn stierf in het jaar 1853. Jako begon, en naar het scheen -uit verlangen naar zijn geliefden meester, te sukkelen, werd in het -jaar 1854 zeer verzwakt in een bedje gelegd en zorgvuldig verpleegd, -snapte daar nog vlijtig, zeide dikwijls met een treurige stem: „Der -Paperl ist krank, armer Paperl ist krank”, en stierf.” - -Van een anderen Jako vernam Brehm (ibid., blz. 24) van een jonge dame -het volgende: - -„De papegaai waarvan ik iets wil mededeelen, werd ons door een man, die -lang in Oost-Indië had geleefd, ten geschenke gegeven. Hij sprak reeds -veel, doch alleen Hollandsch. Spoedig leerde hij echter Duitsch en -Fransch. In deze drie talen sprak hij zoo duidelijk als een mensch. -Daarbij was hij zoo oplettend, dat hij dikwijls spreekwijzen gebruikte, -die hem nooit waren voorgezegd; hij wendde ze dan, tot aller verbazing, -als de gelegenheid zich voordeed, hoogst gepast aan. - -„Hij sprak afzonderlijke woorden en samenhangende volzinnen in de -Hollandsche taal, bracht echter ook Hollandsche woorden verstandig -tusschen Duitsche aan, als hij in deze laatste taal het passende woord -niet kende of het hem niet inviel. Hij vraagde en antwoordde, vorderde -iets en bedankte daarvoor; hij wendde de woorden met kennis van tijd, -plaats en personen aan. - -„Papchen will „Klukkluk” machen” (drinken). - -„Papchen will was zu fressen haben.” Kreeg hij het verlangde niet -dadelijk, dan riep hij: „Papchen will und musz aber was zu fressen -haben.” Gebeurde het nog niet, dan wierp hij alles door elkander, om -zijn toorn lucht te geven. - -Hij groette ’s morgens met „bonjour”, en ’s avonds met „bonsoir”; hij -verlangde naar rust en nam afscheid. „Papchen will schlafen gehen.” -Werd hij weggedragen, dan riep hij herhaaldelijk „bonsoir, bonsoir.” - -„Zijn meesteres, die hem gewoonlijk voeder gaf, was hij uiterst -genegen. Als hij voedsel van haar ontving, drukte hij haar kussend den -snavel op de hand en zeide: „Küss’ der Frau die Hand.” Hij nam in alles -deel wat zijn meesteres deed, en dikwijls riep hij, als hij haar ergens -mede bezig zag, met oneindig komischen ernst: „Ja, was macht denn da -die Frau?” En toen hij haar niet meer zag, omdat de dood haar had -weggevoerd, voelde ook hij het verlies en de smart. Men had moeite om -hem voedsel in te krijgen en in het leven te houden. Ja, dikwijls deed -hij opnieuw de felle smart der treurenden ontwaken, door te vragen: „Wo -ist denn die Frau?”.... - -.... „Papchen, wie sagt denn Lottchen?” vraagde hij soms zich zelf en -antwoordde daarop, even alsof die vraag door iemand anders was gedaan: -„O, mein schönes, schönes Papchen, komm, küss mich.” En dat zeide hij -met de juiste uitdrukking van teederheid zooals Lotje het maar kon -zeggen. Zijn tevredenheid met zich zelf drukte hij met de woorden uit: -„Ach, ach, wie ist doch das Papchen schön”, en daarbij streek hij zich -met zijn pooten over den snavel. - -„Hij was echter in geenen deele schoon, want ook hij had de slechte -gewoonte, zich zijn vederen uit te trekken. Als tegenmiddel werden hem -nu wijnbaden voorgeschreven, die men hem door middel van een fijnen -gieter toediende. De baden waren hem hoogst onaangenaam: zoodra hij -bemerkte dat men daartoe toebereidselen maakte, begon hij dringend te -smeeken: „Papchen doch nicht nasz machen,—ach, das arme Papchen—nicht -nasz—machen.”.... - -.... „Een dikke majoor, dien hij goed kende, beproefde eens hem kunsten -te leeren. „Ga op den stok, papje, op den stok!” beval de krijgsman. -Papje was bepaald verdrietig. Doch plotseling lacht hij luid en zegt: -„Major auf den Stock, Major!” - -„Een ander zijner vrienden had in langen tijd in het huis geen bezoek -gebracht. Er werd daarover gesproken en men verwachtte, dat Roth, zoo -heette degeen, naar wien men verlangde, heden wel zou komen. „Da kommt -Roth”, zei papje plotseling:—hij had uit het venster gezien en den -verwachte van verre herkend. - -„Een zoon des huizes, George, werd na lange afwezigheid verwacht en -daarover natuurlijk in het huisgezin gesproken. George kwam eerst ’s -avonds laat aan, toen papje reeds in het donker zijner toegedekte kooi -sliep. Na de eerste begroeting wendde zich de teruggekeerde tot aller -lieveling en lichtte het overdek op: „Ah, George, bist du da? Das ist -schön, sehr schön”, zeide de vogel. - -„Hij had bemerkt, dat zijn meester, als hij naar het venster ging, -dikwijls den rentmeester of Voigt uit den tuin naar boven riep. Zag hij -nu, dat zijn meester wederom snel naar het venster ging, dan riep hij -telkens de namen, maar van beiden, daar hij immers niet kon weten, wien -zijn meester wilde roepen. - -„Wat de vogel daarenboven nog heeft gesproken en gedaan, kan ik -onmogelijk alles mededeelen; hij was een half mensch!....” - -.... „Hij floot verwonderlijk, vooral de wijs: „Ich dank dir schon -durch deinen Sohn”; hij zong ook zeer prachtig: „Das Papchen musz ’mal -singen” vermaande hij zich zelf, en dan begon hij: - - „Perroquet mignon, - Dis moi sans façon, - Qu’ a-t-on fait dans ma maison - Pendant mon absence? - -of - - „Ohne Lieb und ohne Wein - Können wir doch leben.” - -Nu stelde hij somtijds ook samen: - - „Ohne Lieb und ohne maison, - Können wir doch leben.” - -of - - „Ein Kusz—sans façon.” - -wat hem dan zoo vroolijk maakte, dat hij in een luid gelach uitbrak.” - -.... „Papje had een treurig einde. Hij werd aan een oude verwante van -het huis, die kinds was geworden en den vogel kinderlijk lief had -gekregen, ten geschenke gegeven. Allen weenden, toen het heerlijke dier -werd weggedragen; Papje weende wel is waar niet, maar kon toch de -scheiding van zijn geliefkoosden niet verdragen; weinige dagen later -was hij dood.”.... - -.... „Onnoodig zou het zijn”, besluit Brehm (ibid., blz. 26), „om over -de geestvermogens dezer vogels nog een woord te zeggen. Het -bovenstaande spreekt voor zich zelf, en zooveel zal wel zelfs den meest -bevooroordeelde duidelijk zijn, dat hier niet van zoogenaamd onbewust -instinkt, maar slechts van helder verstand sprake kan zijn! - -„Doch niet alleen over het verstand, maar ook over het gemoed van den -grijzen papegaai [232] zijn aardige waarnemingen bekend geworden. „Een -vriend van mij”, verhaalt Wood, „bezat een vogel van deze soort, welke -de liefste en beminnenswaardige pleegmoeder van andere kleine -hulpbehoevende schepsels was. In den tuin van zijn eigenaar stonden een -aantal rozestruiken, die door een hek van metaaldraad waren omgeven en -met dichte slingerplanten dicht omsponnen. Hier nestelden een paar -vinken, die voortdurend door de inwoners van het huis werden gevoederd, -daar deze jegens alle dieren vriendelijk gezind waren. De vele bezoeken -aan het rozeboschje vielen Polly, den papegaai, spoedig in het oog; zij -zag, hoe daar voeder werd gestrooid en besloot een zoo goed voorbeeld -te volgen. Daar zij zich vrij kon bewegen, verliet zij spoedig haar -kooi, bootste den loktoon der oude vinken bedriegelijk na en sleepte -den jongen hierop den eenen snavel vol met zijn voeder voor, den -anderen na toe. Haar bewijzen van genegenheid jegens de pleegkinderen -waren echter den ouden een weinig te onstuimig; onbekend met den -grooten vogel, vlogen zij verschrikt heên, en Polly zag, dat thans de -jongen geheel weezen waren geworden en dat voor haar zorgen de wijdste -speelruimte open was. Van dat oogenblik af weigerde zij in haar kooi -terug te keeren, bleef veeleer dag en nacht bij haar pleegkinderen, -voederde ze zeer zorgvuldig en had het genoegen ze groot te brengen. -Toen de kleinen konden fladderen, gingen zij op den kop en den hals van -hun pleegmoeder zitten, en dan gebeurde het soms, dat Polly heel deftig -met haar last rondwandelde. Toch oogstte de papegaai weinig dank in; -nadat den jongen de slagpennen waren gegroeid, vlogen zij op en weg.” - -„De arme Polly gaf eenigen tijd blijken van groot hartzeer, doch -troostte zich spoedig daarop, daar zij gelegenheid vond haar -moederlijke gevoelens door de verpleging van andere kleine wezens te -bevredigen. Zij had jonge grasmusschen opgediept, die door het eene of -andere ongeval weezen waren geworden. Deze bracht zij één voor één naar -haar kooi en wist zich werkelijk met hen te verstaan.” - -(9) „Microcephale idioten.” Men moet deze wezens scherp van de andere -idioten onderscheiden. Terwijl het gewone idiotisme moet worden -verklaard door een ziekelijke misvorming, is het microcephalisme -waarschijnlijk een atavisme, een terugkeer tot een vroeger type van -organisatie (vergelijk aanteekening 9, blz. 38). Geboren uit normaal -gevormde ouders, komen de microcephalen ter wereld met een hoeveelheid -hersenen, te klein voor een mensch, maar voldoende voor een apenleven. -[233] Zij zijn menschen door de geboorte, apen door het verstand. De -kleinheid der hersenen gaat bij de microcephalen gepaard aan een zeer -groote ontwikkeling van de wenkbrauwbogen, en zij vertoonen op den -schedel sporen van de zelfde kammen en lijsten, die men op dien der -volwassen anthropomorphen opmerkt (zeer belangrijk is in dit opzicht de -vergelijking van de door Vogt in zijne „Vorlesungen über den Menschen”, -Bd. I, fig. 44 en 45 gegeven, afbeeldingen van den schedel van een -ouden chimpanzee en Tab. II, XI, XIV, XX van zijn verhandeling „Ueber -die Microcephalen oder Affen-Menschen”). Terwijl andere idioten voor -een zekere opvoeding vatbaar, doch dikwijls zeer dof en wezenloos zijn, -leeren de microcephalen nooit spreken, doch zijn zeer vlug en levendig, -en bezitten evenals de apen een merkwaardig vermogen van nabootsing. - -(10) Deze oplossing van het raadsel door de theorie der -klanknabootsing, voorgestaan door Farrer en Prof. Moltzer (Taal- en -Letterbode II, blz. 173), wordt door Max Müller bestempeld met den -spotnaam bow-bow-theorie. Terecht zegt echter de Groningsche -Hoogleeraar (ibid., blz. 178): „de taal der kinderwereld is zeer rijk -aan klanknabootsingen”, en met hem houden wij het voor zeker, dat in -dit opzicht het kind overeenkomt met den natuurmensch. De oplossing -zelve is daarmeê echter nog niet gevonden; want een kind dat den hond -waf-waf noemt, articuleert reeds en het zwaartepunt ligt juist in de -vraag: „Hoe is de mensch tot het uiten van gearticuleerde geluiden -gekomen?” Daarop geeft ook de leer der gevoelsklanken of ontboezemingen -geen voldoend antwoord. De klanknabootsingen zijn als gearticuleerde -klanken, van te jongen, de ontboezemingen, voor zoover ze -oorspronkelijk zijn, van te ouden datum. De oorspronkelijke -ontboezemingen van pijn, toorn, angst, blijdschap enz moeten niet -anders dan onduidelijke, meest samengestelde vocalen zijn geweest. -Aau(w)! Ai! â(h)! zijn daarvan juister voorbeelden dan ach! helaas! -enz. Met de zoogenaamde klankgebaren (Lautgeberde) eindelijk komen we -tot de ontknooping, hoewel we aan het woord een ruimere beteekenis -moeten geven dan men tot nog toe heeft gedaan. De geluiden, hier -bedoeld, komen namelijk daarin overeen, dat zij een gebaar, een geste, -vergezellen of vervangen. Vooral dit soort van geluiden kan men in de -kinderkamer onophoudelijk waarnemen, vóórdat de kleinen nog van een -waf, een boe of een miauw weten. Minder gemakkelijk zijn ze intusschen -te beschrijven of door graphische teekens voor te stellen. Uw kleine -telg stoot b.v. zijn hoofd, en daar het genoegzaam zonder pijn afloopt, -gelukt het u een afleiding te geven aan de dreigende waterlandertjes, -door te vragen wat er aan scheelt, en ofschoon hij u daarvan geen -volledig relaas kan geven, deelt hij u mee, dat hij zich heeft -gestooten, en wel door het gebaar van zijn hoofdje en handje te -vergezellen met een half gearticuleerd geluid, dat men zou kunnen -noemen: de kiem van de K. Het min of meer vokaalachtig geluid, dat men -er bij waarneemt, geeft iets van een zeer korte è of à. De intensiteit -van die elementaire articulatie hangt af van de energie waarmee zij -wordt geuit, en bestaat in het meer of minder dichtknijpen van de keel. -Wanneer het kind, door de eene of andere behoefte of begeerte -gedrongen, ongeduldig om hulp schreeuwt, krijgt de klank iets meer van -de echte K. Is er echter meer verveling dan ongeduld in het spel, dan -wordt het consonantisch element een onvolkomen NG., die echter meer -neus- dan keelklank is en waarbij de geheele achterholte van den mond -meêtrilt. Een daarmede overeenkomstig dreunend geluid wordt in het -voorste gedeelte van den mond gevormd. Men zou het kunnen voorstellen -door MN, terwijl het door de trilling van den neus, de tanden en de -lippen wordt voortgebracht en den kleinen dient om bloot te roepen, te -groeten of de opmerkzaamheid te trekken. Als middel om hun blijdschap -of vroolijkheid te kennen te geven, gebruiken zij een geluid, dat een -weinig meer bepaald is en tusschen I en J zweeft, terwijl het een heel -enkele maal door een duidelijke â wordt gevolgd. Mengt zich nu de -verveling, die het kind eenige minuten heeft moeten uitstaan, met de -blijdschap over de eenigszins langzaam volbrachte vragende belofte: -„Moet-i (moet ze) bij ma-tje komen?” dan hoort men NJ(A) of ook soms -NGA of GA (fr. g). - -Genoeg hierover. De spraakschat onzer zuigelingen is hiermede niet -uitgeput; maar dat is ook voor ons doel niet noodig. Er moest alleen -worden aangetoond, dat de consonanten oorspronkelijk inderdaad niet -anders zijn dan gebaren, wier intensiteit onmiddellijk afhangt van de -energie, waarmee ze worden voortgebracht. Daar nu deze weer in het -nauwste verband staat met de ontwikkeling der hersenen [234], zoo is de -quaestie van het ontstaan der gearticuleerde taal opgelost door aan te -nemen, dat de eerste onzer articuleerende stamvaders ten opzichte der -hersenontwikkeling gunstiger bedeeld was dan zijn voorgangers, en wat -er verder van te onderzoeken blijft, behoort om de zelfde reden tot de -bevoegdheid der natuuronderzoekers, en niet tot die der taalkundigen. - -Wanneer we nu het een en ander aangaande den oorsprong van ons -spraakvermogen kort samenvatten, dan blijkt: - -1o. Dat klanknabootsingen niet den overgang hebben gevormd tot de -gearticuleerde taal. - -2o. Dat deze voorafgegaan moeten zijn door ongearticuleerde -gevoelsklanken, die de mensch ook op het dierlijkste standpunt moet -hebben bezeten. - -3o. Dat de overgang tusschen die beide waarschijnlijk gevormd is door -zeer elementaire articuleeringen, die door ontwikkeling der hersenen -als werktuig der energie allengs volkomener zijn geworden. - -Met dat volkomener worden—en vermeerderen—der articuleeringen -ontstonden de woorden, die door de taalkundigen met den naam wortels -worden bestempeld, d. z. woordvormen van één lettergreep, waaruit de -later gevormde woorden zich hebben ontwikkeld. Voorbeelden daarvan, -zijn i, gaan; ar, ploegen; ad eten; plu, vloeien enz. - -Die wortels hadden geen bepaalde beteekenis: een en de zelfde wortel -diende zoowel om een voorwerp, als om een werking of hoedanigheid aan -te duiden, terwijl sommigen van hen uitsluitend dienden als -aanwijzingen. [235] Door allerlei wijziging en vooral door -samenstelling van die oudste woordelementen zijn van lieverlede de -echte woorden ontstaan [236], die, door middel van rijzende en dalende -klemtonen tot volzinnen vereenigd, de taal vormden, in die hoogere -beteekenis die we tegenwoordig daaraan hechten, terwijl het verschil in -bodem en klimaat, en vooral volksverhuizingen het onderscheid tusschen -verschillende talen in het leven heeft geroepen. (Naar Dr. T. M. ten -Bergen in zijn: „De begrafenis van den Duivel”, Rotterdam, J. H. Dunk, -1874.) - -Sedert ik het bovenstaande schreef, is een geheel nieuw licht op den -oorsprong der taal geworpen door Dr. C. Abel, in zijn -„Sprachwissenschaftliche Abhandlungen”, Leipzig, 1885, Abh. VII, waarin -hij met behulp van zijn Egyptische studiën de grondfout van alle tot -dusver gedane onderzoekingen daaromtrent blootlegt, welke ligt in de -valsche onderstelling, dat de taal altijd verstaanbaar zou zijn -geweest. Aan de hiëroglyphische en koptische taal, die een -vijfduizendjarige ontwikkeling omvat, en, in den aanvang op het peil -der natuurvolken staande, aan het einde het standpunt der beschaafde -volken bereikte, toont hij nu op de meest gelukkige wijze door vele -voorbeelden van woorden aan, dat de ontwikkelingsgang dezer taal was -„ein allmähliches Auftauchen aus vagen Ton und Sinn in gesonderten Laut -und präzisierte Bedeutung.” Ook wat hij in Abh. VIII zegt omtrent den -„Gegensinn der Urwörter”, dat namelijk oorspronkelijk zeer dikwijls -twee volkomen tegenovergestelde begrippen (b.v. hooren en doof zijn, -sterk en zwak enz.) door het zelfde woord worden uitgedrukt, is in dit -verband hoogst merkwaardig. Evenzoo beteekent b.v. in het Latijn sacer -zoowel heilig en eerwaardig, als goddeloos en afschuwelijk, imprecari -zoowel bidden als verwenschen enz. Wij verwijzen verder naar het -oorspronkelijke. - -De gearticuleerde spraak wordt aangeleerd doordat het kind het spreken -der menschen te midden waarvan het opgroeit, nabootst. Menschen, die -lang in volslagen eenzaamheid leven, verliezen het spraakvermogen. -Alexander Selkirk (het prototype van Robinson Crusoë) had na een -vijfjarig eenzaam verblijf op het eiland Juan Fernandez het -spraakvermogen bijna geheel verloren. De groote mogol Akbar deed, bij -wijze van proef dertig kinderen te zamen zoo opvoeden, dat zij niemand -konden hooren spreken. Geen gearticuleerde tonen, geen taal of spraak -ontwikkelde zich bij die kinderen. - -Ook de verwilderde kinderen (zoogenaamde „wilde” menschen of -„woudmenschen”, die men herhaaldelijk in Europa en elders heeft -aangetroffen, en op welke wij in een latere aanteekening uitvoeriger -terugkomen), spraken niet, brachten geen gearticuleerde tonen voort. -Dat zij echter als kinderen in de wildernis of in afgelegen bosschen -zonder hulp van oudere menschen konden opgroeien en in hun voeding -voorzien, bewijst, dat ook bij de oudste menschengeslachten kinderen -vroegtijdig den stam hebben kunnen verlaten, en afgescheiden van dezen -kunnen zijn blijven voortleven en zich voortplanten. Wat in Europa in -later eeuwen bij hooge uitzondering is geschied (men kent in dat -werelddeel meer dan zestien gevallen van zulke „woudmenschen”) kan in -zeer oude tijden zeer veelvuldig zijn voorgekomen en in plaats van -enkele kinderen kunnen zoo geheele groepen van kinderen, die nog -slechts enkele woorden konden spreken, zich van hun stam hebben -afgescheiden en een nieuwe vereeniging hebben gegrond. Of zelfs als zij -niet spraken, kan zich bij hun afstammelingen zelfstandig een taal -hebben ontwikkeld. In beide gevallen zou die taal buitengewoon sterk -afwijken of zelfs volstrekt geen gelijkenis vertoond hebben met die van -den stam, waartoe zij oorspronkelijk behoorden. Op soortgelijke wijs -zoekt Horatio Hale (in een verhandeling in Augustus 1886 in de -anthropologische afdeeling van de „American Association for the -Advancement of Science” voorgedragen), het ontstaan der verschillende -groepen van talen, die in wortels en grammaticale structuur geheel van -elkander afwijken, te verklaren door aan te nemen, dat zij zich hebben -ontwikkeld uit verschillende onder kinderen ontstane dialecten, nadat -de nog sprakelooze mensch zich over de aarde had verspreid. Waarom -eerder onder de kinderen dan onder de volwassen sprakelooze menschen -het spreken zou zijn ontstaan, zegt hij niet. Wij zouden eer aannemen, -dat uit een afdeeling kinderen, die zich op zeer jeugdigen leeftijd, -toen zij nog zeer onvolkomen konden spreken, van een (reeds sprekenden) -stam afscheidden, een dialect kon ontstaan, dat zoowel in bijna alle -wortelwoorden als in grammaticale structuur van de taal van den -moederstam geheel afweek, en later ook de enkele wortels nog -grootendeels verloor, die het met deze gemeen had. Enkele wortels (b.v. -pa, ma,) komen zeer algemeen over de geheele wereld verspreid voor en -hebben juist betrekking op begrippen, die het kind zeer vroeg krijgt. -Wel is waar noemen enkele volken den vader ma en de moeder pa, maar het -blijven toch namen van een der ouders. - -(11) De heer J. Bikkers, tijdens het verschijnen der eerste uitgaaf van -dit werk Adjunct-Hoofdonderwijzer aan de Inrichting voor -Doofstommen-Onderwijs te Rotterdam, heeft mij verzekerd meermalen te -hebben opgemerkt, dat doofstomme kinderen, wier ouders gebreken in de -spraak hadden, b.v. lispelden, nadat men ze op kunstmatige wijze -spreken had geleerd, die zelfde gebreken vertoonden. Deze kinderen -hadden ze niet kunnen verkrijgen door nabootsing van huns vaders -spraak, daar zij volkomen doof waren. De heer D. Hirsch, -Directeur-Hoofdonderwijzer van voornoemde inrichting, deelde mij mede, -dat J. G., een doofgeboren knaap, bij het spreekonderwijs een -kortademigheid, „een krampachtige uitademing” vertoonde, welke hij bij -zijn vader ook had waargenomen, welk gebrek, gedurende de acht jaren, -welke J. G. aan de inrichting bleef, niet merkbaar werd overwonnen, en -dat M. de G., een doofgeboren meisje, evenals haar moeder, een -vooruitstekende onderkaak met groote tanden had, ten gevolge waarvan -het gedurende de acht jaren, welke zij aan de inrichting vertoefde, -niet mogelijk was, haar tot die zuivere uitspraak te brengen, welke -gemiddeld bij doofstommen met normale spraakwerktuigen is te bereiken; -deze beide gevallen, welke volgens den heer Hirsch met zeer vele zouden -te vermeerderen zijn, bewijzen ongetwijfeld een erfelijkheid in de -conformatie der spraakwerktuigen, maar de bijzondere conformatie -daarvan bij de ouders kan moeielijk worden bewezen een gevolg van het -gebruik te zijn. Dr. Brester, leeraar aan de H. Burgerschool te Delft, -deelde mij mede, dat een doofstomme Engelsche knaap, die te Rotterdam -onderricht in het spreken had genoten, het Nederlandsch met een sterk -Engelsch accent uitsprak; dit zou ongetwijfeld een prachtig voorbeeld -zijn van de erfelijkheid van de gevolgen van het gebruik bij de -spraakorganen; de heer Hirsch schreef mij echter, „dat hij geenszins de -mogelijkheid wil betwisten, dat een opzettelijk kritisch onderzoek tot -deze gevolgtrekking zou kunnen leiden, maar wel, dat genoemde -waarneming wetenschappelijk vertrouwbaar is.” „Ik meen”, schrijft hij, -„dat men—wetende, dat de knaap van Engelsche afkomst is—het vreemde in -zijn spraak al te spoedig aan een volkseigenaardigheid heeft -toegeschreven.” Later is echter in Frankrijk, Engeland en Spanje -herhaaldelijk opgelet, dat doofstommen die spreken leerden, het accent -bezaten van de streek, van waar zij afkomstig waren (zie: „Kosmos”, V. -Jahrgang (1881), Heft II, blz. 387). - -(12) In het „Album der Natuur”, 1857, blz. 380, vindt men aangetoond, -dat ook de bijen elkander verstaan en een taal bezitten. - -(13) Zie ook daarover Ferrière, het Darwinisme, in ’t Ned. vertaald -door Dr. H. Hartogh Heys van Zouteveen, ’s Hertogenbosch, van Heusden, -1874, waarin dit onderwerp zeer uitvoerig wordt behandeld. - -(14) De priëelvogels zijn Australische vogels. Men onderscheidt vier -soorten: den grooten priëelvogel, den gevlekten priëelvogel, den -regentvogel en den satijnvogel. De laatste (Ptilorhynchus holosericeus) -is de meest bekende. Hij heeft omtrent de grootte eener duif; het -mannetje is glinsterend blauwzwart, het wijfje olijfkleurig. Zij bouwen -een soort van kleine priëeltjes, samengesteld uit een vloer van -dooreengevlochten twijgjes en een zich daarover heên verheffend gewelf, -op de zelfde wijze gevormd. Zij versieren deze priëeltjes, die hun -gedurende den paartijd tot tijdelijk verblijf strekken, doch waarin men -nimmer eieren of jonge vogels aantreft, met allerlei bontgekleurde en -blinkende voorwerpen, b.v. vederen van papegaaien en andere vogels, -schelpjes, steentjes, en, als zij ze vinden kunnen, lapjes en snippers -van gekleurde kleedingstoffen, stukjes blik of glas, enz. Een andere -priëelvogel (Chlamydera maculata) bouwt met het zelfde doel dergelijke -lusthoven, die echter aan beide zijden open zijn, en dus meer op onze -ouderwetsche berceaux gelijken. Deze zijn soms een meter lang, van -buiten met gras bekleed en van binnen met steentjes bestrooid, en weder -met allerlei blinkende en bontgekleurde voorwerpen versierd. Wanneer de -inlanders eenig klein voorwerp, b.v. een pijlspits, missen, zoeken zij -het gewoonlijk in de nesten van deze beide soorten van vogels en vinden -het daar dikwijls terug. (Harting, „De Bouwkunst der Dieren”, -„Vlechters, Mandemakers, Wevers, Vilt- en Tapijtwerkers”, in het „Album -der Natuur”, 1861, blz. 215, 216.) - -(15) Door zendelingen en andere reizigers zijn dikwijls de -bespottelijkste redeneeringen gehouden om te bewijzen, dat de eene of -andere wilde stam een denkbeeld van het bestaan van een of meer goden -had. Zoo zegt Kolben (aangehaald in Sir John Lubbock’s werk „l’Homme -avant l’histoire”, Fransche vertaling van Barbier, blz. 343), eerst dat -de Hottentotten „aucun culte constitué” hadden. De oudste schrijvers -beschouwden wel is waar sommigen hunner dansen als godsdienstige -plechtigheden, maar deze zienswijze werd formeel tegengesproken door de -inboorlingen zelven, hetgeen Kolben niet verhindert ons te verzekeren: -„que c’étaient des actes religieux”, en er naïef bij te voegen: „quoi -qu’en disent les Hottentots.” - -(16) Bij sommige dieren bestaan ongetwijfeld de kiemen van het geloof -aan geheimzinnige wezens van hoogere natuur. Terecht merkt Carl Vogt -(„Vorlesungen über den Menschen”, 1863, Bd. I, blz. 294) op: „De hond -is klaarblijkelijk even bang voor spoken als de Bretagner of de Bask; -elk verschijnsel dat hem treft en waarover zijn neus hem geen goede -inlichtingen kan geven, brengt zelfs den moedigsten hond tot uitingen -van de meest onzinnige vrees. Ik ken een boschje waarin zich volgens de -overtuiging der boeren des nachts een vurige man ophield; als bewijs -van het bestaan van dit vuurspook voerden zij aan, dat de honden in dat -boschje ’s nachts bang waren en dat men honden die daarin ’s nachts -eenmaal waren geweest, zelfs door slagen er niet meer toe kon krijgen -om derwaarts terug te keeren. Het spook in welks nabijheid een -overigens moedige hond zich niet dorst wagen, zelfs al ging zijn -meester, mijn vader, met hem mede, was een witte, rottende boomstronk, -die ’s nachts een lichtschijn van zich gaf. De vrees voor het -bovennatuurlijke, voor het onbekende is de kiem der godsdienstige -voorstellingen, zij is bij onze intelligente huisdieren, den hond en -het paard, in hooge mate ontwikkeld. De kiem van deze voorstellingen -wordt, evenals die van zoovele andere, slechts bij den mensch verder -uitgewerkt tot een stelsel, tot een geloof. Met het zelfde recht, -waarmede men het geloof aan iets bovennatuurlijks als een eigenschap -beschouwt, die alleen aan den menschelijken geest eigen is, zou men -zulks ook van de wiskunde kunnen beweren. Geen dier kent de wiskunde, -de meetkunde—maar er zijn dieren, die ongetwijfeld kunnen tellen, al is -het ook slechts tot weinige cijfers, en dat is de kiem van geheel het -trotsche gebouw, dat de mensch heeft opgetrokken, en door middel -waarvan hij de ruimten des hemels en der aarde heeft gemeten. Evenzoo -bezit geen dier een geloof—maar het bezit de vrees voor het onbekende, -en is het niet de vrees voor het onbekende, de godvreezendheid, waaruit -de mensch de godsdiensten heeft ontwikkeld?” Men vergelijke ook het -door mij vertaalde stukje van Eugène N. S. Ringueberg, „Een -bijgeloovige hond” in „de Dageraad”, Juni 1883. - -De talentvolle Fransche vertaalster van Darwin’s „Origin of Species”, -Mme Clémence Royer, merkt in haar werk „Origine de l’Homme et des -Sociétés”, Paris, 1870, blz. 86, zeer juist op: „Partout où nous -constatons un certain degré d’intelligence et d’activité et la tracé -d’une communicabilité quelconque entre deux êtres de même espèce, il -peut exister ce commencement de science spéculative qui s’appelle une -religion et qui par plusieurs côtés se reliant au sens social et moral, -l’entrave ou le fortifie selon les cas. Ainsi pour l’animal domestique, -pour le chien surtout, l’homme est peut-être un Dieu. On ne saurait -expliquer sans un certain sentiment de vénération, sans une espèce -d’instinct religieux, la passivité de son obéissance, sa fidélité, son -dévouement, en dépit même des mauvais traitements. La reine abeille -doit être un être divin pour sa ruche: lorsque deux reines combattent -pour l’empire, qui ne peut appartenir qu’à l’une d’elles, nul ne -trouble leur combat; le peuple attend la décision du sort et adorera la -divinité victorieuse, tout comme la Grèce antique passait du culte -d’Uranus au culte du fils qui l’avait mutilé, pour accepter plus tard -celui de Jupiter, également usurpateur des droits divins de son père. -Si les fourmis ont un langage descriptif et idéalogique, elles peuvent -avoir une mythologie où l’homme certainement ne joue pas le beau rôle. -Ce doit être leur Siwah destructeur, leur Ahriman, leur Moloch. -L’oiseau, dans son chant matinal, salue peut-être le soleil; Philomèle -a voué sans doute son culte à la lune et aux étoiles; le pigeon -voyageur doit être plus fort astronomie que les anciens pasteurs -chaldéens ou que les pilotes phéniciens s’orientant à travers les -déserts ou sur les flots de la mer Atlantique d’après l’étoile immobile -de l’Ourse ou le lever héliaque de Sirius. Si rien de tout cela n’est -prouvé, rien de tout cela n’est impossible, ni même improbable. Et de -quel droit vient-on donc affirmer avec beaucoup moins de preuves -encore, que chez l’homme seul existe l’instinct religieux?” - -(17) Over het vraagstuk van den oorsprong van het godsdienstig gevoel -vergelijke men ons boekje: „Over den oorsprong der Godsdienstige -Denkbeelden”, Amsterdam, J. F. Sikken, 1883. Wij zoeken den eersten -oorsprong daarvan met Tito Vignoli („Mito e Science”, Milano, Fratelli -Dumolard, 1879) daarin, dat het dier, gelijk Vignoli onwederlegbaar -heeft bewezen (en derhalve moet zulks ook bij de dierlijke stamouders -van den mensch het geval zijn geweest) bij alle dingen die voor zijn -waarneming toegankelijk zijn, de onbestemde voorstelling heeft van een -levend, bewust handelend wezen, dat elk voorwerp, elk verschijnsel voor -het dier een virtueel willend ding, een levend wezen is, dat evenals -hij zelf kan gevoelen en begeeren, dat de wereld voor hem een machtig -samenwerken van levende en willende wezens is, zoodat de onophoudelijke -stroom der dingen, waarin alles plaats heeft volgens de wetten die hem -leven en bestaan verzekeren, voor hem slechts een groot drama is, -gespeeld door vorm bezittende of ook vormlooze, doch altijd werkzame -wezens, die nu eens tot zijn nut, dan weder tot zijn schade handelen, -hem wel of kwaad gezind zijn, zich aangenaam of lastig toonen. [237] -Deze wijze van voorstelling, van welke bij de ruwste natuurvolken van -den tegenwoordigen tijd nog onmiskenbare sporen in menigte voorhanden -zijn [238], was natuurlijk nog sterker aanwezig bij onze oudste -menschelijke voorouders, die nog nauwelijks boven het dier verheven, -ver beneden de wildste stammen van den tegenwoordigen tijd stonden. -Zoodra hij zich boven den ontwikkelingstrap der hoogere anthropomorphen -had verheven, vond dus de nauwelijks ontstane mensch in de -voorstellingswijze van de buitenwereld welke hij van zijn dierlijke -voorouders had geërfd, de kiem van een geheele mythologie, waarin de -voorwerpen zelven (b.v. hemel en aarde, wolken, zon, maan, vuur, donder -enz.) de goden waren en de ziel niet werd onderscheiden van het -lichaam. - -Zoodra echter het denkbeeld dat er ook levenlooze voorwerpen waren, -zich bij den mensch had ontwikkeld, zocht hij naar een oorzaak waaraan -dit leven moest worden toegeschreven, en zoo kwam hij tot de hypothese -van zielen of geesten, welke het eigenlijk levende zouden zijn dat in -zijn verbinding met de doode stof aan deze laatste het leven geeft en -die dikwerf met den adem, den wind, de schaduw enz. werden -vereenzelvigd. Zoo komen wij tot den ontwikkelingstrap, welke Tylor het -animisme noemt en als den oudsten vorm van godsdienst beschouwt. Ook -droomen kunnen hierop grooten invloed hebben gehad, daar de menschen, -van afgestorvenen droomend, later geloofden dat hun ziel hun was -verschenen omdat zij wisten dat hun lijk was verrot en toch in geenen -deele de objectieve realiteit van het gedroomde betwijfelden. [239] Ook -hallucinaties, zelfs van krankzinnigen, zullen niet zonder invloed zijn -geweest. - -Ware de evolutieleer er nog niet, dan zou men vele bezwaren tegen deze -verklaring kunnen opwerpen, die ons toeschijnt zeer geleidelijk aan te -geven op welke wijze de godsdienstige gevoelens zich bij den mensch -zijn begonnen te ontwikkelen, maar op grond van de evolutieleer kan men -met groote zekerheid zeggen: zij moeten op natuurlijke wijze allengs -zijn ontstaan uit psychologische verschijnselen waarvan de kiemen reeds -bij de dieren moeten zijn waar te nemen. - -Angst, egoïsme, onkunde, van de dierlijke voorouders geërfde verkeerde -voorstelling der buitenwereld, het voor objectief reëel houden van -droomen en hallucinaties deden, naar het ons voorkomt, het eerste -geloof (en niet slechts ’t mythisch spraakgebruik) ontstaan aan -bovenmenschelijke wezens, van wie men afhankelijk was, het -afhankelijkheidsgevoel dus, de godvreezendheid. - -Sluwheid, beter inzicht, macht, egoïsme hielden deze ideeën wakker -(geestelijken tegenover leeken). - -Daarna treedt de symboliek op, waarmede onvermijdelijk het verval van -den ouden godsdienst (incluis godsbegrip) gepaard gaat—„aus den Ruïnen -blüht ein neues Leben empor”; rudimenten zijn in menigte aan te toonen; -evenwel denkt men nu de eenige ware leer te bezitten, „trapt de ladder -waar men langs is opgestegen, weg”, zoodra men weder vasten grond -voelt, en vervolgt en veracht de oude oercel (ontwikkeling der hoogere -godsdienstvormen uit de lagere). - -Een schoone zedeleer wordt er in geweven, doch hoewel men zegt die als -zwaartepunt aan te nemen, als hoofdzaak waarmede het geloof staat of -valt, is daarvan in de handelingen, niet alleen van de leeken maar ook -van de geestelijken, slechts al te weinig waar te nemen. - -Geloof is bijgeloof, zegt Multatuli. - -Geloof is het wezen van allen godsdienst, Prof. Tiele, in de Gids van -Mei 1884. - -Maar bij de dieren vindt men reeds duidelijke sporen van bijgeloof! -(Vergelijk aant. 16.) - -De conclusie is gemakkelijk te trekken! - - - - - - - - -OVER DEN OORSPRONG DER SPRAAK EN TAAL, - -DOOR - -Dr. H. HARTOGH HEYS VAN ZOUTEVEEN. [240] - - -Zoowel als de mensch, geven vele dieren door geluiden hun aanwezigheid, -gewaarwordingen en wenschen te kennen. Alleen de mensch brengt echter -[241] den vorm van het geluid in verband met een voorwerp buiten hem, -en gaat dan nog verder en brengt het geluid op dergelijke wijze in -verband met algemeene begrippen en gedachten. - -Het is onmogelijk in elk geval uit te maken, waarom een vogel zeker -geluid maakt; evenmin waarom een mensch die alleen is, zingt (zingen -hier in de beteekenis genomen van b.v. een deuntje neuriën, zonder de -woorden uit te spreken, of ten minste op de beteekenis te letten). -[242] Oorspronkelijk kan beide niets anders zijn dan een levensuiting -die met geen bepaalde bedoeling wordt gedaan, evenals het rondspringen -van het kind of het jonge dier. De ervaring verbindt daarmede echter -feiten die men langzamerhand door het maken van het geluid -verwezenlijkt tracht te krijgen, hetzij zulks uit overleg of instinkt -geschiedt. Zulk een spreekuiting van de laagste soort is de loktoon der -vogels in den herfst. In den zomer verspreiden zich de vogels in -afzonderlijke families, maar in den herfst, als het voedsel slechts op -bepaalde plaatsen is te krijgen, of de tocht naar de landen waar zij -zich ’s winters ophouden, moet worden ondernomen, hebben zij er belang -bij met de ervaring van allen te rade te gaan, en in zoo groot -mogelijke scharen te reizen. Hiertoe dient de loktoon, dien de vogelaar -op verraderlijke wijze misbruikt. Als een sijsje omstreeks dezen tijd -de elzen afzoekt, verzuimt het niet, intusschen onvermoeibaar een en -den zelfden toon te laten hooren. Het heeft daarbij geen bepaald doel; -het maakt geluid omdat het er aandrang toe gevoelt, en de aard van dat -geluid wordt bepaald door den bouw zijner stemorganen. Dit geluid -voortbrengen heeft echter voor den vogel een zeer nuttig gevolg, het -roept als het ware aan de andere sijsjes toe: „Hier is een sijsje!” -Door den trek naar gezelligheid geleid, komen deze nu naar het eerste -sijsje toe, maken het zelfde geluid, dat nu echter door hun aantal -sterker klinkt, en roepen dus vereenigd weder als het ware aan wederom -andere sijsjes toe: „Hier zijn sijsjes!” - -Al moge de vogel ook nooit meer dan dit, en zelfs eigenlijk nauwelijks -dit willen zeggen, kunnen de anderen door dat geluid nog veel andere -dingen hooren. Uit het hoe langer hoe meer uit de verte klinken van het -geluid, hoort de vogel het bericht: „Wij vliegen weg, kom met ons -mede!”—en als het geluid naderbij komt, zegt het hun: „Daar komen wij -aan!” - -Een dergelijk nuttig gebruik heeft natuurlijk ook de oorspronkelijke -mensch van zijn stem gemaakt. Als menschen in een bosch elkander hebben -verloren, roepen zij thans nog dikwijls luid, zonder dat dat geluid op -zich zelf iets uitdrukt. Nu hebben echter de stemorganen van elk -individueel mensch een bijzonderen klank, waaraan degeen die hem hoort -roepen, ook zonder woorden den persoon die roept, kan herkennen. Dit -geroep in het bosch zegt dus niet alleen: „Hier is een mensch!” maar: -„Hier is A. of B.!” Tevens drukt ’s menschen stem in nog hoogere mate -dan die van het dier zijn gemoedstoestand uit. Hij gevoelt een -natuurlijken aandrang om bij smart te schreien, een klagend geluid te -maken, bij vreugde te juichen. Als dus twee oorspronkelijke menschen in -het bosch elkander (zonder nog woorden te bezigen) op bovenvermelde -wijs riepen, kon hun stem niet slechts uitdrukken: „Hier is A.” maar -daarenboven: „A. is ginds in het woud zeer blijde” of „A. is ginds in -het woud zeer treurig”. Daar de verwachtingen en zorgen van die -oorspronkelijke menschen veel eenvoudiger en minder verscheiden waren -dan de onze, en hen in het woud vooral het vinden van voedsel verheugd -en het ontmoeten van een gevaarlijk roofdier (of vijand) verschrikt zal -hebben, ligt het voor de hand, dat men dit zal hebben verstaan als: „A. -heeft ginds in het woud voedsel gevonden” en „A heeft ginds in het woud -een gevaarlijk roofdier (of vijand) aangetroffen”. Welk voedsel hij -aangetroffen of welk roofdier (of vijand) hij ontmoet had, kon men -echter niet verstaan, en moest naar hem toe gaan om het te zien als men -het wilde weten. - -Als echter wellicht slechts een enkele eetbare vrucht of een enkel -schrikverwekkend roofdier in dat woud was voorgekomen, zouden de beide -kreten voor de familieleden van A. een enger beteekenis hebben gekregen -en zich zoodanig in hun gedachten hebben kunnen verbinden, dat zij voor -de familieleden de namen van die vrucht en dat roofdier waren geworden. -Die namen zouden echter onverstaanbaar zijn geweest voor menschen eener -andere streek, waar andere vruchten en roofdieren voorkwamen. (Een -hagedissenliefhebber van het zwarte ras zal op het zien van zulk een -diertje ook een ander geluid maken dan een blanke jonge dame, en op die -wijze kan dus al zeer vroeg de kiem zijn gelegd voor een babylonische -spraakverwarring.) - -Ook de als tusschenwerpsels gebezigde uitroepen die de natuur zelve aan -de menschelijke borst ontlokt, zijn door de gewoonte in onze spraak -blijven leven en maken in het gewone leven een veel grooter deel -daarvan uit dan men uit de spraakleer zou meenen, die ze slechts als -een der tien soorten van rededeelen beschouwt. Deze wijze van -uitdrukken treedt meer op den voorgrond, naarmate een taal minder -volkomen is of er een onbeschaafder gebruik van wordt gemaakt, en men -hoort nu nog het volk dikwijls samenspraken houden, waarbij de eene -partij zich bijna alleen bedient van tusschenwerpsels, die afwisselend -bijval, schrik, ongeloof, medelijden, afschuw enz. te kennen geven. -Zelfs is er nog een overblijfsel van te vinden in de oude Duitsche -rechtspleging. De wanhoopkreet: „Jo, io” heeft op zich zelf geen -beteekenis, maar hij die hem hoorde, wist dat er een misdaad werd -gepleegd en hij verplicht was te helpen. Zoo ontstonden na bijvoeging -van een woord dat den aard der misdaad uitdrukte, de bekende kreten -„Dieb-io” en „Mord-io” waarvan de Duitschers nu nog de uitdrukking -„Mordio roepen” hebben overgehouden. - -Dit alles kunnen wij echter nog niet gelijkstellen met een menschelijke -taal, waarvan men ten minste kan verlangen, dat elk geluid zoo nauw -verbonden is met het begrip van een handeling of voorwerp, dat elk met -die taal bekende zich met het geluid ook dadelijk van de beteekenis -bewust wordt. En zoo staan wij voor de veelbesproken vraag, of er ééne -oorspronkelijke taal heeft bestaan, met andere woorden, of ooit alle -menschen de hun bekende voorwerpen met den zelfden naam hebben genoemd -en de onderlinge betrekking der dingen op de zelfde wijze aangeduid. -Tegen de laatste bewering voert de vergelijkende taalwetenschap genoeg -bewijzen aan, daar de verschillende taalstammen der menschen juist -daarin van elkaar afwijken, dat zij de betrekking waarin de begrippen -onderling staan, op geheel verschillende wijze uitdrukken. - -Er blijft dus slechts in zooverre de mogelijkheid over van een eerste -algemeene taal, als deze aan de zelfde begrippen de zelfde geluiden zou -hebben verbonden; maar daar zij elke uitdrukking voor de onderlinge -betrekking miste, zou zij dan veel armer moeten zijn geweest dan de -meeste tegenwoordige talen. Dat zulk een taal mogelijk is, bewijst -onder de oudere talen het Chineesch, dat geen bijzondere vormen voor -zulke betrekkingen kent, en onder de nieuwere het Engelsch, dat ze voor -een groot deel weder heeft afgeslepen en over boord geworpen. Dit -laatste geschiedt het gemakkelijkst bij overbrenging van een taal op -volken die een andere taal spreken. Het is dan veel gemakkelijker de -namen der begrippen en dingen te onthouden, dan de meestal verminkte en -daardoor onherkenbare betrekkingsvormen in zich op te nemen. Deze laten -wij onwillekeurig zelven weg, als we iemand die onze taal slechts -weinig kent, iets duidelijk willen maken. Wij noemen dan de -zelfstandige naamwoorden in den vorm die ons het duidelijkst de -beteekenis schijnt weêr te geven, en de werkwoorden in de onbepaalde -wijs, zoodat de onderlinge betrekking alleen aan de opvolging der -woorden is te herkennen. Zoo heeft het Latijn een overvloed van -betrekkingsvormen in zijn declinaties en conjugaties en daarbij een -groote vrijheid van woordvoeging; daarentegen hebben het Fransch en het -Engelsch slechts een overblijfsel van die vormen en een vaste -woordschikking. - -Tylor geeft ons in een Chineeschen zin het volgende beeld van een oude -taal. Kou, chi, shi, jen, sse, beteekent woordelijk: „hond, zwijn, -eten, mensch, voedsel”; maar de Chinees ziet uit de woordschikking dat -de zin beteekent: honden en zwijnen eten het voedsel der menschen. Ook -voor de bij ons gebruikelijke vormen van zelfstandig naamwoord, -bijwoord en werkwoord heeft het klassieke Oud-Chineesch geen -onderscheidingsteekenen. Thwan beteekent in die taal kogel, rond, -rondmaken, in het rond zitten, enz., en uit het verband moet blijken -wat er mede bedoeld is. - -Zooals gezegd is, blijft ons dus voor de onderstelde oorspronkelijke -taal niets over dan een hoeveelheid aan allen gemeenzame geluiden, die -voor allen met de zelfde begrippen zijn verbonden geweest. Wij moeten -dus nagaan of deze onderstelling werkelijk kan worden toegepast op alle -soorten van woorden die wij rededeelen noemen. Onder de woorden welke -met zelfstandige begrippen zijn verbonden, hebben wij sommigen, die -grammaticale rededeelen worden genoemd, en welke in geregelde zinnen -niet kunnen worden gemist, zooals de voorzetsels en de voornaamwoorden. -Nu zien wij bij vergelijking der talen spoedig, dat deze in nauwen -samenhang met de betrekkingsuitdrukkingen staan en dat de verschillende -taalfamiliën zich ook op dit gebied zelfstandig hebben bewogen. Zoo -heeft het Latijn voor ons woordje „met” een zesden uitgang of naamval, -vele Slavische talen een zevenden en de laatsten voor ons „in” een -zesden. [243] Het Chineesch echter heeft daarvoor in het geheel geen -woorden gehad, maar gebruik gemaakt van den voorhanden voorraad. - -Zoo zegt de Chinees in plaats van „een mensch met den stok dooden” op -zijn wijze „dooden menschen gebruiken stok.” De Mandingo-neger denkt op -de zelfde manier bij het begrip „ingesloten zijn” aan zijn buik, en -zegt, in plaats van in huis „huis buik”, en bij het begrip „dragen” aan -zijn nek, en zegt in plaats van op de tafel „tafel nek”. Zoo zijn dan -langzamerhand de zelfstandige naamwoorden kous (buik) en kang (nek) -voorzetsels geworden. - -Met de voornaamwoorden zijn de verschillende taalstammen even -zelfstandig te werk gegaan en de beschaving moet bij sommige volken -reeds op een vrij hoogen trap van ontwikkeling hebben gestaan, vóór zij -in de taal werden opgenomen. Zoo gebruikten de Groenlandsche Eskimo’s -eerst het woordje daar voor den aangesproken en hier voor den eersten -persoon, de Maleier maakte van het woordje „amba”, dienaar, zijn eerste -en van „toewan”, heer, zijn tweede persoon. Ook bij kinderen kan men -opmerken, hoe moeielijk het den ongeoefenden geest valt zich een -voorstelling te maken van de telkens wisselende betrekking tusschen de -verschillende personen. Op het schreeuwen, als eenvoudige levens- en -gevoelsuiting, volgt het verbinden van verschillende geluiden met -verschillende voorwerpen en personen, maar als een persoon eenmaal een -bepaalden naam heeft ontvangen, behoudt hij dien voor het kind, -onverschillig of hij in een gesprek als aangesproken of als sprekende -persoon voorkomt. Zoo zal het, van zich zelf sprekende, zeggen, „Karel -geeft dit aan Hans”, maar eerst na eenige jaren zal het in het zelfde -geval „ik geef het aan u” zeggen. Het kan er zich nog niet indenken, -dat een zelfde persoon nu eens ik, dan eens gij en dan weer hij kan -worden genoemd. Over deze moeielijkheid, welke het kind door onzen -invloed in een paar jaar leert overwinnen, hebben de vroegste menschen, -die geen opleiding genoten, niet zoo spoedig kunnen heênkomen, en dus -kunnen wij voor deze ontwikkeling der taal een zeer geruimen tijd -vaststellen, waarin de menschen echter ver verspreid kunnen zijn -geraakt en zeer verschillende wegen kunnen hebben ingeslagen om het -doel te bereiken. - -Ook het bezit van grammatikale rededeelen moeten wij dus aan de -oorspronkelijke taal ontzeggen en zoo kunnen wij ons haar dan niet -anders meer denken dan als bestaande uit een reeks geluiden, behoorende -bij begrippen van voorwerpen, handelingen en eigenschappen, dus uit -zelfstandige naamwoorden, werkwoorden en bijvoegelijke naamwoorden. -Maar ook hiervan moeten wij weder iets loslaten. Het bijvoegelijk -naamwoord is namelijk òf één met het zelfstandig naamwoord, zooals in -het Chineesche woord voor kogel, òf ontstaan door verwijzing naar een -zichtbaar voorwerp ter vergelijking, zoodat eigenlijk alleen het -daarvoor gebruikte spraakbeeld een zelfstandig deel der taal uitmaakt. -Zoo vergeleek de Tasmaniër in zijn taal het harde met den steen en het -ronde met de maan. Uit het spraakgebruik der oude Hebreërs heeft men -willen afleiden, dat zij kleuren slechts onvolkomen konden waarnemen, -daar men de zelfde kleur vergelijkenderwijze aan het gras en aan den -hemel toegekend vond. Inderdaad ligt echter juist in de vergelijking de -onderscheiding opgesloten en berust ook op de vergelijking het -toekennen van eigenschappen. Men kan dit zelfs nog aan vele -Nederlandsche bijvoegelijke naamwoorden zien. De uitgang lijk, Duitsch -lich, vroeger lîck, steekt in ons woordje gelijk, Duitsch gleich, -middelhoogduitsch gelîch, maar ook hierin steekt weder het zelfstandig -naamwoord „lich” (lijk), dat oorspronkelijk lijf (lichaam) beteekent en -nog voor een dood lichaam wordt gebruikt. Wat wij dus nu kortweg -heerlijk noemen, moet in oude tijden zeer omslachtig worden uitgedrukt -door aan te duiden, dat iemand of iets naar het „lijf” of naar het -uiterlijk een heer, „een heer gelijk” scheen. - -Er blijft ons dus niets over dan de mogelijkheid, dat de menschen eens -allen de voorwerpen en handelingen door de zelfde woorden aanduidden, -en het is nu de vraag, of er in het wezen der dingen zelf iets lag, dat -de menschen om zoo te zeggen dwong hen in de onderstelde -oorspronkelijke taal juist met een bepaalden klank uit te drukken. Bij -een groep van woorden, zooals „brommen” en „piepen” en de namen van de -vogels koekoek en kievit schijnt deze onderstelling waarheid te -bevatten, en men heeft wel eens geloofd, op die natuurtonen en de -daaruit voortkomende toonschildering de geschiedenis der talen te -kunnen gronden. Maar ofschoon het zeker is, dat vele woorden zoo zijn -ontstaan, kan dit toch alleen het geval zijn geweest, waar sprake was -van voorwerpen en handelingen die met een bepaald geluid in verband -staan, en daar bovendien door bijna ieder individu het zelfde geluid -verschillend wordt opgevat en weêrgegeven, kan ook de nabootsing er van -niet als algemeene regel voor het ontstaan der taal gelden. - -Het is nu de vraag hoe de mensch er toe is gekomen om aan de overige -voorwerpen en handelingen een naam ter onderscheiding te geven. -Natuurlijk had hij op den laagsten trap zijner ontwikkeling, toen het -zoeken naar voedsel slechts werd afgewisseld door slapen en rusten, de -spraak alleen noodig, waar zij voor zijn levensbehoeften dienstig kon -zijn, b.v. om mede te deelen wat hij met behulp van anderen wilde doen -of laten, wat hem vreugde of wat hem angst veroorzaakte, en zoodra -anderen de hiervoor door hem gebruikte geluiden in den zelfden zin -opvatten en weder gebruikten, werden zij de namen der voorwerpen en -handelingen, doch deze konden alleen gelden voor degenen die in -onmiddellijke persoonlijke betrekking tot elkander stonden en leefden. -Daar deze geluiden allen slechts werden veroorzaakt door een zekeren -graad van opgewondenheid, is deze natuurlijk ook van invloed geweest op -de keuze er van, maar dit is geen bewijs voor een (natuurlijke) -oorspronkelijke eenheid van woorden, daar nauwelijks twee menschen op -de zelfde wijze uiting geven aan een gevoel van vreugde of angst. De -keuze van de zelfde geluiden voor de zelfde zaken is dus het gevolg -geweest van een overeenkomst tusschen de verschillende leden van eene -kleine groep menschen of familie, en de rang van den spreker was daarop -van veel invloed. Bevelen en zaken die de jacht betroffen, zullen door -allen op de zelfde wijze uitgedrukt zijn als de vader, het hoofd der -familie, dat gewend was te doen, daarentegen trad in den huiselijken -kring de individualiteit der moeder meer op den voorgrond, en daar het -kind in dien kring het eerst geluiden en begrippen met elkander leerde -verbinden, heeft men deze wijze van overleveren met recht de -„moedertaal” genoemd. Hierdoor wordt ook opgehelderd, dat de zelfde -naam voor vader en moeder over bijna den geheelen aardbodem verspreid -is. Deze naam wordt gevormd door de lettergrepen ma-ma, pa-pa, ba-ba, -ab-ba, ta-ta, at-ta, na-na en dergelijke en is op soortgelijke wijze -ontstaan, met dit verschil, dat hier het kind de naamgever was. De -eerste klanken welke het kind onopzettelijk uitbracht, werden op de -naaste omgeving toegepast, en dat deze over de geheele wereld de zelfde -zijn, vindt zijn oorzaak in de onontwikkelde stemorganen van het kind, -dat begint met opzet den adem door de even tevoren nog gesloten lippen -uit te stooten en daardoor juist die geluiden voortbrengt. Dat het de -zaak der omgeving was dezen kleinen woordenvoorraad over de naaste -personen te verdeelen, bewijst de omstandigheid, dat bij sommige volken -het woordje pa moeder en ma vader beteekent. - -Het groote gewicht der keus voor de ontwikkeling eener taal heeft ons -C. Abel aangetoond bij het oud-Egyptisch, de oudste der ons bekende -talen. De eerste pogingen tot vorming eener taal kunnen alleen tot het -ontstaan eener familietaal hebben geleid. Zulke families breidden zich -echter, vooral als zij een nomadische levenswijze hadden, meer en meer -uit, en werden kleine volken en stammen. Splitste zulk een familie -zich, dan behielden de afzonderlijke vertakkingen niet lang meer de -zelfde taal, daar deze, hoewel in den beginne zeer arm, in den loop der -tijden hoe langer hoe rijker werd. Zij hielden dan nog slechts eenige -woorden uit de oorspronkelijke familietaal als gemeenschappelijk -eigendom over. Nu zijn er twee wijzen waarop zulke families volken en -staten vormden. In het eene geval sloten de naastbij wonenden den -vredebond, zooals in de kleine staten van Gothland en IJsland is -geschied; in het andere onderwierp de eene familie de andere aan het -vaderlijk gezag van haar hoofd, zooals geschiedde bij de Aziatische -volken in de oudheid en bij de Russen in de Middeleeuwen. In Egypte -vonden beide wellicht na elkander plaats. In de vroegste oudheid sloten -misschien de families welke in naburige gouwen leefden, verbonden, -terwijl zij bij den aanvang der geschiedenis onder het hoofd van ééne -gouw vereenigd waren. Het onvermijdelijk gevolg was een onderlinge ruil -van woorden en een nieuwe keuze uit den nu zoo oneindig veel grooter -geworden woordenschat. - -Bezien wij nu de Egyptische taal in den oudsten ons bekenden vorm, d.i. -na de vereeniging der families, eenigszins nader, dan geeft zij ons een -schouwspel tegelijk van grooten rijkdom en diepe armoede te zien, wat -alleen kan worden verklaard door de boven besproken wijze van -taalvorming. Haar armoede bestaat hierin, dat haast elk woord een -groote verscheidenheid van begrippen moet uitdrukken, haar rijkdom -daarin, dat zij voor bijna iedere zaak een geheelen voorraad -verschillende namen heeft. Uit een door C. Abel aangevoerd voorbeeld -zien wij, dat het woord „áb” tegelijk beduidt: dansen, hart, kalk, -muur, weggaan, verlangen, linkerhand en figuur. Voor het woord „zalven” -daarentegen heeft het Egyptisch tien, voor andere voorwerpen en -handelingen nog veel méér verschillende woorden, en terwijl voor alle -genoemde Nederlandsche woorden nog verscheidene andere uitdrukkingen -bestaan dan áb, heeft elk der tien Egyptische voor zalven nog een -menigte andere beteekenissen daarbij. De verzekering dat het -Oud-Egyptisch overrijk was aan synonymen en homonymen, maakt ons de -zaak niet veel duidelijker. Maar wel wordt de zaak duidelijk, als wij -de stelling aannemen, dat niet alle woorden met verschillende -beteekenissen tegelijk in al die beteekenissen op de zelfde plaatsen -zijn gebruikt, alsook dat niet overal het zelfde ding gelijktijdig zulk -een groot aantal namen heeft gehad. Wij hebben hier dus een historisch -voorbeeld van de ontwikkeling eener volkstaal uit oude familietalen. - -Bij de keuze van namen voor de begrippen heeft geen enkele familie zich -aan de andere gestoord en ging ieder zijn eigen weg. Later kwam de zoo -verkregen woordvoorraad in omloop bij het verkeer aan de gouwmaaltijden -en greep een onderlinge ruil plaats; nog later had het zelfde proces op -veel grooter schaal plaats, en zoo ontstond langzamerhand een taal, -waarbij men met elk woord veel kon uitdrukken en tevens het zelfde op -velerlei wijzen kon zeggen, ofschoon in de praktijk zeker niemand dezen -geheelen woordenschat in zijn macht had. Als wij nagaan, hoe moeielijk -het moet zijn geweest zich in zulk een taal uit te drukken, bemerken -wij tevens, hoe onvolkomen de menschelijke taal destijds nog moet zijn -geweest, ofschoon zij toen ter tijde zelfs reeds werd geschreven. Voor -den ingewijde laat het Egyptisch schrift geen twijfel over aan de -uitspraak der woorden, maar dit was bij het overgroot aantal -beteekenissen niet voldoende. Daarom voegde men achter elk woord nog -een beeld, dat aanduidde in welke groep van begrippen men het bedoelde -voorwerp moest zoeken. Teekende men b.v. achter het geschreven woordje -áb een dier, dan werd er zonder twijfel een kalf mede bedoeld. Waar men -nu zulke verklarende teekens (bij het schrift) gebruikte, moeten er ook -bij het spreken noodig en voorhanden zijn geweest. - -Dikwijls brachten reeds de omstandigheden mede, dat geen nadere -verklaring noodig was. Als b.v. de herder zijn meester iets mededeelde, -wist deze in welken kring van denkbeelden hij de zaken moest zoeken, -waarover de man met hem wilde spreken. Bovendien speelden de -gebarentaal en de toon toen een groote rol bij het spreken, waarvan zij -zelfs nu nog niet geheel afstand hebben gedaan, getuige den maatstaf -welke het gebruik er van nog aangeeft voor de meerdere of mindere -beschaving van een spreker. Het gesproken woord was toen om zoo te -zeggen het signaal, dat aankondigde, dat er een mededeeling, in dit -geval door een gebaar uitgedrukt, plaats had; later bevatte door -toedoen van het telkens meer uitkiezen van woorden de uitroep zelf de -mededeeling en werd het gebaar het er aan toegevoegde, verklarende -teeken, totdat het eindelijk de taak der meest ontwikkelde talen werd, -zich alleen in woorden uit te drukken. Ook de toon van spreken moet -onder de verklarende teekens worden gerangschikt, welke rol hij nu nog -in de Chineesche en Siameesche talen vervult, waar een woord dikwijls -verschillende beteekenissen heeft, welke alleen van elkander worden -onderscheiden door den toon waarop men het uitspreekt. De oorzaak dezer -homonymie kan niet de eenlettergrepigheid der woorden zijn, daar de -Thibetaansche taal ontzettend lange woorden bezit, welke in de -schrijftaal op een dergelijke wijze worden behandeld, daar er namelijk -als verklaringen een menigte letters aan de woorden voorafgaan, welke -niet kunnen worden uitgesproken. - -Intusschen bleef de Egyptische taal niet staan bij dezen onbegrensden -rijkdom van woorden. Het eerst begon men zich natuurlijk te beperken in -de keuze van uitdrukkingen voor zaken welke dikwijls in het openbaar -verkeer werden genoemd. Zoo zullen de onderworpen stammen b.v. den -koning niet den bij hen gebruikelijken naam hebben gegeven, maar dien, -welke bij de heerschende partij in zwang was. Op de zelfde wijze werden -ook onder de overige woorden meer en meer de meest geschikte en in -omloop zijnde gekozen en geraakten de andere in vergetelheid. Toen men -het Oud-Egyptisch begon te schrijven, was deze ontwikkeling der -volkstaal reeds zoover gevorderd, dat sommige woorden geen homonymen -meer waren en er nauwelijks meer synonymen voor bestonden. De -schrijftaal welke tot heilige doeleinden werd gebruikt (de hiëroglyphen -en het zoogenaamde hiëratische schrift), hield nog het meest aan het -oude vast, maar in de spreektaal (en naar wij onderstellen, ook in het -demotische schrift) werd zonder ophouden het zelfde proces voortgezet -en leidde langzamerhand tot het ontstaan van het Koptisch, dat in een -tijdsverloop van drie eeuwen zulke veranderingen heeft ondergaan, dat -de woorden bijna evenals bij ons over de begrippen zijn verdeeld, en -dat, waar een woord nog verschillende, ofschoon nu nog alleen verwante, -beteekenissen heeft, deze toch aan de eene of andere kleine -vormverandering gemakkelijk zijn te herkennen, ongeveer zooals bij ons -graf, groeve, gracht, het zelfde woord zijn, maar in begrip en vorm een -weinig verschillen. - -De wijze waarop tegenwoordig de talen verspreid zijn, wijst ons op een -dergelijk ontwikkelingsproces als de Egyptische taal heeft doorloopen. -Men kan de talen naar de verspreiding in twee hoofdgroepen verdeelen. - -Aan den eenen kant breidt zich een taal over een groote oppervlakte uit -over verschillende volken en stammen. Zoo kan men b.v. dwars door -Europa gaande, vijftig dagen lang zich alleen met Duitsch verstaanbaar -maken, aan den anderen kant wisselt bij sommige volken de taal met elke -dagreis, ofschoon zij tot een en het zelfde ras behooren. - -Bij de laatstgenoemden is zij nog veranderlijk en in wording, terwijl -zij bij de eersten, vergelijkenderwijze gesproken, reeds voltooid is en -een vasten vorm heeft aangenomen. - -Deze beide groepeeringen nu gaan hand aan hand met de verschillende -wijze van organisatie der Europeanen en Aziaten aan de eene en der -oorspronkelijke Amerikaansche stammen aan de andere zijde. Bij de -eersten heeft men geen ongeorganiseerde menschengroepen en bij gevolg -geen ontluikende en weder verdwijnende familietalen, in Amerika echter -„staat”, zooals Peschel zich uitdrukt, „de buitengewone verscheidenheid -van talen in nauwen samenhang met de ongeregelde levenswijze der -zwervende jagerstammen. Waar daarentegen ordelijke maatschappijen -bestonden, zooals in het oude Peru, kon de heerschende Quechua-taal -zich ook over meer dan 20 breedtegraden uitbreiden.” In Brazilië en -Guiana echter, in de onmiddellijke nabijheid van den ouden Peruaanschen -Staat, bestaat nu nog de grootst mogelijke spraakverwarring en wordt -elke taal slechts door een enkel stammetje begrepen, waarin eerst aan -de kusten door den invloed van zendelingen eenige verbetering is -gebracht, zoodat nu ééne taal door verscheidene stammen wordt begrepen. -Zulk een taal echter is nog altijd zeer bewegelijk en verandert -dikwijls. Peschel voert aan, dat bij kleine stammen dikwijls het zelfde -plaats grijpt als bij kinderen, die aan verschillende voorwerpen zelf -gemakkelijk uit te spreken namen geven, welke het huisgezin overneemt, -en zegt, dat (bij Braziliaansche jagers) dit kinderlijke aanwensel tot -een gewoonte der volwassenen is geworden, waardoor de afzonderlijke -stammen niet alleen door de spoedige ontwikkeling van dialecten -onverstaanbaar worden voor hun vroegere taalverwanten, maar bij hen ook -ieder uit eigenzinnigheid aan zijn eigen uitspraak vasthoudt. Een -omstandigheid die veel bijdraagt tot de groote veranderlijkheid der -taal, is het godsdienstige gebruik om den naam van een overledene niet -meer te noemen. Zelfs de woorden waarin de zelfde letters voorkomen als -in den naam van den overledene, mogen een tijdlang niet worden -gebruikt. Zoodra een taal over een groote uitgestrektheid wordt -gesproken, bepaalt zich dit tot een zeker tijdsverloop, gedurende ’t -welk die woorden in zwang blijven bij de families welke niet tot den -doode in betrekking stonden, om later weêr in het algemeen gebruik te -worden opgenomen; is er echter alleen van een familietaal sprake, dan -raken zij in vergetelheid en moeten er nieuwe voor in de plaats worden -genomen. [244] Dit gebruik heerscht nu nog onder de Papoea’s op -Nieuw-Guinea, de Nieuw-Hollanders, Tasmaniërs, de Masai’s en Zoeloe’s -in Oost-Afrika, de Vuurlanders, Abiponers enz. Bij het laatstgenoemde -volkje was het de taak der vrouwen nieuwe woorden uit te denken. - -Na al het boven gezegde kunnen wij haast met zekerheid de slotsom -trekken, dat van een algemeene oorspronkelijke taal, waaruit al de -tegenwoordige talen zich zouden hebben ontwikkeld, geen sprake kan -zijn, en tevens, dat de taal vorming geheel onafhankelijk is van de -ontwikkeling en afbakening der rassen. Zoo bestaan b.v. de Grieken -volgens Lippert den Semieten nader dan den Germanen, maar naar de -indeeling in taalgroepen behooren zij tot de zelfde groep als de -laatsten (Indo-Germaansche talen), en niet tot die der eersten. Over de -taal beslist niet het verschil van ras, maar wel de meestal onbekende -voorgeschiedenis der volken. Als ten tijde der afscheiding der Ariërs, -Iraniërs, Kelten enz. het stamvolk der Indo-Germanen nog uit -jagerstammen had bestaan, zouden de talen der genoemde volken niet -kunnen wijzen op zulke aanzienlijke overblijfselen uit een -gemeenschappelijke oude taal als nu het geval is. Daarentegen moeten de -stamverwante Semieten zich van hen hebben afgescheiden op een tijdstip, -dat de blanke rassen verkeerden in den zelfden toestand van verdeeling -in verschillende kleine stammen als nu nog bij sommige Amerikaansche -volken bestaat. - -Op den hoogsten trap harer ontwikkeling gelijkt de taal op een prachtig -woud van hooge boomen, waar alle takken aan elkander sluiten en op -uitstekende wijze overal schaduw en licht geregeld verdeeld zijn. Deze -voorbeeldige toestand is echter slechts het gevolg van een zonder -ophouden toegepaste uitdunning. In den beginne was hier de grond bedekt -met een weelderigen plantengroei van alle denkbare soorten van lage -gewassen. Iedere familie koos naar eigen goedvinden de vormen waardoor -zij zich verstaanbaar wilde maken. Toen kwam de houtvester, hier de -overeenkomst tusschen de verschillende groepen, die noodzakelijk was -geworden door het zich telkens uitbreidende onderlinge verkeer. De -houtvester koos in de chaotische verwarring de stammetjes uit, waarvan -het zich liet aanzien, dat zij zich het best staande zouden houden en -ontwikkelen, en hieuw de overige om. Hierdoor kregen de andere lucht en -ruimte om zich uit te breiden en verstikten het weder ontkiemende -onkruid in hun schaduw. Deze echter groeien ook niet allen gelijk op en -staan nog veel te dicht op elkander, telkens moet de houtvester weder -de zwaksten verwijderen. Zoo ontstond langzamerhand het bladerdak van -het volmaakt schoone bosch. Op die wijze heeft de houtvester „verkeer” -het kreupelbosch der vroegste wortelvorming der taal uitgedund en -geschift en hebben de overgeblevene krachtige stammen hun takken op -schijnbaar hoogst regelmatige wijze over het geheele taalgebied -uitgebreid. Zoo is de taal ontstaan. - -Wij kunnen deze vergelijking nog verder uitstrekken. In de eerste jaren -eener boschontginning wordt het land meestal bedekt met een weelderige -flora van struiken en kruiden, die weder verdwijnt naarmate de boomen -die de ontginner er in heeft gezaaid of geplant, opgroeien, totdat -eindelijk onder het ondoordringbare bladerdak van het bosch geen -struiken of kruiden meer kunnen opkomen en de eenige aanwas in de -takvorming der uitverkoren stammen bestaat. Het zelfde heeft plaats met -de taal, die in den beginne voor elk nieuw begrip een nieuw -geluidsbeeld gebruikte, al bestond dit soms maar alleen in het gebruik -van een homonym met een ander accent en een ander gebaar. Dit -aanhoudende ontstaan van nieuwe wortelwoorden hield echter -langzamerhand bij onderlinge overeenkomst op, toen de taal vaster -vormen aannam en de noodzakelijkheid ontstond om bij het uitdenken van -een naam voor een nieuw voorwerp dezen te doen aansluiten aan een reeds -voorhanden woord en hem zoo voor het algemeen begrijpelijk te maken, -daar de taal op dezen trap harer ontwikkeling reeds niet meer -uitsluitend door een kleinen kring van menschen maar door een geheel -volk werd gebruikt. Zoo ontstond de woordafleiding, doordat men òf het -geraamte van het oude woord gebruikte met verandering van klinkers -[245], òf door de verbinding van woorden tot een samengesteld woord, -waarvan de bestanddeelen later samengroeiden, de betrekking tusschen -het oude en nieuwe begrip uitdrukte, zooals het geval was bij het -vroeger genoemde heer-lijk en dergelijke woorden. [246] Zelfs in ééne -en de zelfde taal volgde deze woordafleiding echter niet altijd de -zelfde wetten. Soms verdrong ook een nieuw voorwerp het oude en nam den -naam daarvan aan, evenals bij het ontstaan der nieuwe wapens en der -nieuwe versierselen gebeurde. - -Tylor geeft ons eenige interessante voorbeelden van de veranderingen -die de kennismaking met nieuwe voorwerpen in een taal teweegbrengt. Zoo -noemden de Hidatso’s aan de Missouri, die oorspronkelijk alleen steen -als grondstof voor wapens kenden, later ijzer en koper, toen zij die -leerden kennen, ook steen, maar onderscheidden hen als zwartsteen en -roodsteen. Op Otaheite, waar weinig dieren zijn, was het zwijn het -voornaamste dier, en de Sioux kenden evenals sommige andere Indianen -alleen den hond als huisdier. Toen nu de Europeanen het paard -invoerden, noemden de bewoners van Otaheite het een mandragend zwijn en -de Sioux een hond, met bijvoeging van een dergelijk kenmerk. - -Uit deze voorbeelden zien wij tevens hoe de taal begint namen voor -abstracte begrippen te vormen, o.a. voor het begrip der soort. Hiervoor -is reeds een zekere trap van ontwikkeling noodig, daar bij de vroegste -talen alle dergelijke benamingen ontbreken. De Nieuw-Hollanders hebben -voor alle boomen, vogels en visschen die zij kennen, een naam, maar zij -missen een woord voor boom, vogel en visch in het algemeen. Een -Roodhuidenstam kan zeer goed de verschillende soorten van Amerikaansche -eiken van elkander onderscheiden, maar een woord voor het begrip „eik” -in het algemeen kent hij niet. - -Het zou niet te verwonderen zijn geweest als de Otaheitiër, toen hij -meer viervoetige dieren leerde kennen en zich zoodoende langzamerhand -een begrip vormde van een „viervoetig huisdier” in het algemeen, -daarvoor den naam „zwijn” gekozen en zoodoende de bestaande betrekking -tusschen het woord en het begrip verschoven had. [247] - -Op de zelfde wijze gaat de taal te werk als zij op het gebied der -„handeling” onderscheid begint te maken tusschen het concrete en het -abstracte; de Huronen bijv. hadden geen woord voor „eten”, maar noemden -deze handeling telkens anders, naarmate van de spijs die zij -gebruikten. In de Bantoetalen in Afrika heeft het woord voor „weven” de -beteekenis gekregen van „maken”, en het woord „bârâ”, dat in den bijbel -wordt gebruikt voor het scheppen van hemel en aarde, beteekent -eigenlijk „snijden” of „houwen”. Zoo zal ook ons woord „maken” vroeger -wel een concrete beteekenis hebben gehad, die wij nu niet meer kennen. - -Terwijl wij dus zien dat de oorspronkelijke taal een algemeen goed is, -waarop uit den aard der zaak niemand een bijzonder bezitsrecht kan doen -gelden, blijkt tevens, dat wij slechts tot op zekere hoogte kunnen -vertrouwen op de kunst der etymologische woordafleiding. Op een zeker -punt beginnen de algemeene stellingen waarop de etymologie berust, haar -grond te verliezen, en verder dan de eenvoudige taalwortels hebben zij -geen recht van bestaan meer. De Egyptische taal kan voor de keuze van -37 hiëroglyphisch vastgestelde woorden voor het begrip snijden, geen -andere reden aanvoeren, dan dat elk geluidsbeeld op zich zelf -beantwoordt aan ieder begrip waarmede deze of gene het wil verbinden; -bij de keuze van 10 woorden daaruit, die weder verschillende -begripsnuances uitdrukken, heeft het Koptisch zich laten leiden door -het reeds genoemde proces van uitkiezing; waarvan de bijzonderheden -niet verder kunnen worden nagegaan. - -Het schijnt ons toe, dat de in dit opstel uiteengezette theorie -ongetwijfeld waarde bezit voor de verklaring van het ontstaan der -spraak en taal, zoo niet om geheel de plaats der andere theorieën in te -nemen, dan toch daarnevens. Die der klanknabootsing b.v. is volstrekt -niet met deze in strijd, maar kan er meê samengaan. - - - - - - - - -VIERDE HOOFDSTUK. - -VERGELIJKING TUSSCHEN DE GEESTVERMOGENS VAN DEN MENSCH EN DIE DER -LAGERE DIEREN.—VERVOLG. - - Zedelijk gevoel.—Fundamenteele stelling.—De eigenschappen van - gezellig levende of sociale dieren.—Oorsprong van het gezellige - leven.—Strijd tusschen tegenovergestelde instinkten.—De mensch is - een sociaal dier.—De meer duurzame sociale instinkten overwinnen - andere minder duurzame instinkten.—De sociale instinkten alleen - worden door wilden gewaardeerd.—De deugden jegens zich zelven - worden op een hooger trap van ontwikkeling verkregen.—De - belangrijkheid van het oordeel van de leden van ééne en de zelfde - maatschappij over het gedrag.—Erfelijkheid van zedelijke - neigingen.—Besluit, waartoe de in de beide laatste hoofdstukken - vermelde feiten leiden. - - -Ik beaam ten volle het gevoelen van die schrijvers [248], welke -beweren, dat van alle verschillen tusschen den mensch en de lagere -dieren het zedelijk gevoel of geweten verreweg het belangrijkste is. -Aan dit gevoel komt, zooals Mackintosh [249] opmerkt, van rechtswege de -heerschappij toe over alle drijfveêren van de handelingen der menschen; -het ligt opgesloten in dat korte, maar gebiedende woord plicht, een -woord zoo vol van hooge beteekenis. Het is het edelste van alle -kenmerken van den mensch; het brengt hem er toe om zonder een oogenblik -te aarzelen zijn leven voor een medemensch te wagen, of om het na rijp -beraad, alleen door zijn diep gevoel van recht gedreven, voor het eene -of andere groote beginsel op te offeren. Immanuel Kant roept uit: -„Plicht! wondervolle gedachte, die noch door vleierij, noch door eenige -bedreiging, noch ook door u dwaselijk op te dringen, maar alleen door -uw naakte wet aan de ziel te doen hooren, op den mensch inwerkt en zoo -voor u zelve altijd eerbied, hoewel niet altijd gehoorzaamheid -afdwingt; gij, voor wien alle zinnelijke lusten verstommen, hoe sterk -zij zich ook in het geheim mogen verzetten, wat is uw oorsprong?” [250] - -Dit groote vraagstuk is door vele schrijvers [251] van erkende -bekwaamheid besproken en mijn eenige verontschuldiging, dat ook ik het -waag het te bespreken, is, dat ik het hier onmogelijk onvermeld kan -laten, en dat niemand, voor zoover ik weet, het nog uit een -natuurhistorisch oogpunt heeft beschouwd. Daarom is die -beschouwingswijze op zich zelve van eenig belang, als een proef om te -zien, in hoeverre de studie der lagere diersoorten licht kan werpen op -een der hoogste zielsvermogens van den mensch. - -De stelling komt mij in hooge mate waarschijnlijk voor, dat elk dier -dat goed ontwikkelde sociale instinkten bezit [252], ongetwijfeld -zedelijk gevoel of een geweten zou verkrijgen, zoodra zijn -verstandelijke vermogens even goed ontwikkeld of bijna even goed -ontwikkeld waren geworden als die van den mensch. Want eerstens leiden -de sociale instinkten een dier er toe om behagen te scheppen in het -gezelschap zijner mededieren, om tot op zekere hoogte medegevoel met -hen te hebben en hun verschillende diensten te bewijzen. Deze diensten -kunnen van een beperkten en duidelijk instinktmatigen aard zijn, of er -kan, zooals bij de meeste hoogere sociale dieren het geval is, slechts -de wensch en de bereidvaardigheid bestaan om andere dieren op zekere -algemeene wijzen te helpen. Deze gevoelens en diensten worden echter -geenszins uitgestrekt tot alle dieren van de zelfde soort, maar alleen -tot die welke tot de zelfde vereeniging behooren. In de tweede plaats -zullen, zoodra de geestvermogens hoog ontwikkeld zijn, beelden van alle -vroegere handelingen en beweegredenen onophoudelijk het brein van elk -individu doorkruisen, en dat gevoel van onvoldaanheid, dat, zooals wij -later zullen zien, het gevolg is van elk onbevredigd instinkt, zal even -dikwijls ontstaan als men bemerkt dat het duurzame en steeds -tegenwoordige instinkt heeft moeten onderdoen voor een ander instinkt, -op dat oogenblik krachtiger, maar geen zeer levendigen indruk -achterlatende. Het is duidelijk dat vele instinktmatige begeerten, b.v. -van honger, uit haar aard slechts kort van duur zijn en na haar -bevrediging niet gemakkelijk of levendig in het geheugen worden -teruggeroepen. In de derde plaats zal, nadat het vermogen om te spreken -is verkregen en de meeningen van de leden van een zelfde vereeniging -duidelijk en juist kunnen worden uitgedrukt, het algemeene gevoelen -over de wijze waarop elk lid moet handelen om het algemeen welzijn te -bevorderen, natuurlijk voor een groot deel het richtsnoer der -handelingen worden. De sociale instinkten zullen echter nog steeds den -eersten stoot geven aan het handelen voor het algemeen welzijn, maar -die stoot zal versterkt, bestuurd, ja soms van richting veranderd -worden door de publieke opinie, waarvan de macht, zooals wij zullen -zien, op instinktmatig medegevoel berust. Eindelijk zal niet alleen -gehoorzaamheid aan de wenschen en het oordeel van het publiek, maar ook -de individueele gewoonte ten laatste een zeer belangrijk aandeel -verkrijgen in het besturen van het gedrag van elk lid; want de sociale -instinkten of aandriften zullen evenals alle andere instinkten zeer -versterkt worden door gewoonte. Deze verschillende ondergeschikte -stellingen moeten nu besproken worden en sommigen er van zeer -uitvoerig. - -Het zal goed zijn eerst de verklaring af te leggen, dat ik niet wil -beweren, dat eenige strikt sociale diersoort, als haar verstandelijke -vermogens even werkzaam en even hoog ontwikkeld waren als die van den -mensch, ook juist het zelfde zedelijk gevoel zou verkrijgen als wij. Op -de zelfde wijze als verscheidene dieren eenig schoonheidsgevoel -bezitten, hoewel zij uiterst verschillende zaken bewonderen, zouden zij -ook een gevoel van goed of kwaad kunnen bezitten, hoewel dat hen -aandreef om uiterst verschillende gedragslijnen te volgen. Indien, -b.v., om een uiterste te noemen, de mensch onder volkomen de zelfde -voorwaarden was opgevoed als de honigbijen, kan men nauwelijks -betwijfelen, of onze ongehuwde vrouwen zouden het, evenals de -werkbijen, voor een heiligen plicht houden, haar broeders te dooden, en -moeders zouden haar vruchtbare dochters trachten te vermoorden, zonder -dat iemand er over dacht om tusschenbeide te komen. (1) Toch zou de -bij, of eenig ander sociaal dier, in het door ons onderstelde geval -eenig gevoel van goed of kwaad of een geweten verkrijgen. Elk individu -toch zou zich bewust worden, dat het sommige sterkere en meer duurzame -instinkten bezat, en andere, die minder sterk of duurzaam waren; zoodat -er dikwijls een strijd zou ontstaan over de vraag, welke aandrift moest -worden gevolgd; en als vroegere indrukken, gedurende hun onophoudelijk -voor den geest kruisen, met elkander werden vergeleken, zou het zich -voldaan of onvoldaan gevoelen. In dit geval zou een inwendige stem het -dier zeggen, dat het beter zou zijn geweest de eene aandrift te volgen -dan de andere. Die eerste aandrift te volgen zou plicht zijn geweest: -die eerste aandrift zou goed en de andere slecht zijn geweest; maar op -deze woorden zal ik moeten terugkomen. - - - -Het gezellige leven. Verscheidene diersoorten leven gezellig; soms -leeft zelfs meer dan ééne soort gezellig te zamen, zooals met sommige -Amerikaansche apen en met de vereenigde vluchten van roeken, kauwen en -spreeuwen het geval is. De mensch toonde het zelfde gevoelen in zijn -sterke liefde voor den hond, die de hond met belangstelling -beantwoordt. Iedereen moet hebben opgemerkt, hoe ongelukkig paarden, -honden, schapen enz. zijn, als zij van hun makkers worden gescheiden, -en hoeveel genegenheid ten minste de beide eerste diersoorten voor -elkander toonen als zij vereenigd zijn. Men kan merkwaardige -bespiegelingen maken over de gevoelens van een hond, die met zijn -meester of iemand van diens gezin uren lang rustig in de kamer blijft -liggen, hoewel men zich volstrekt niet met hem bemoeit, doch droevig -blaft en huilt, als men hem een oogenblik alleen laat. Wij zullen onze -aandacht bepalen tot de hoogere sociale dieren, met uitsluiting van de -insekten, hoewel deze elkander op vele belangrijke wijzen helpen. De -meest algemeene dienst dien de hoogere dieren elkander bewijzen, is het -waarschuwen voor gevaar door middel van de zintuigen van allen. Ieder -jager weet, zooals Dr. Jaeger opmerkt [253], hoe moeilijk het is -dieren, die in een troep of kudde bijeen zijn, te naderen. Wilde -paarden en rundvee geven, geloof ik, volstrekt geen bijzonder teeken om -voor gevaar te waarschuwen, maar de houding van den eersten die een -vijand ontdekt, waarschuwt de anderen. Konijnen waarschuwen voor gevaar -door met hun achterpooten luid op den grond te stampen; schapen en -gemzen doen het zelfde met de voorpooten en uiten daarbij tevens een -fluitend geluid. Vele vogels en sommige zoogdieren zetten schildwachten -uit, waarvoor, naar men zegt, bij de zeehonden gewoonlijk de wijfjes -worden gebruikt. [254] De aanvoerder van een troep apen handelt als een -schildwacht, maakt geluiden, zoowel om gevaar als om veiligheid uit te -drukken. [255] Sociale dieren bewijzen elkander vele kleine diensten; -paarden beknabbelen en koeien likken elkander op plaatsen die hen -jeuken; apen luizen elkander, en Brehm getuigt, dat, wanneer een troep -apen van een zekere soort (Cercopithecus griseoviridis) een dicht -doornachtig kreupelbosch zijn doorgetrokken, elke aap op een tak gaat -liggen, waarop een andere aap bij hem komt zitten, zijn haar zeer -„conscientieus” doorzoekt, en elken doorn of stekel er uithaalt. - -Dieren bewijzen elkander ook belangrijke diensten; zoo jagen wolven en -sommige andere roofdieren in troepen, en helpen elkander om hun -slachtoffers aan te vallen. Pelikanen visschen gezamenlijk. De -Hamadryas-bavianen keeren steenen om, om insekten te vinden, en als zij -aan een bijzonder grooten steen komen, gaan er zoovelen van hen -daaromheên staan, als de plaats toelaat, en daarna deelen zij den buit. -Sociale dieren verdedigen elkander wederkeerig. De mannetjes van -sommige herkauwende dieren begeven zich, als er gevaar is, in de -voorhoede en verdedigen de kudde met hun horens. In een volgend -hoofdstuk zal ik gevallen mededeelen van twee jonge stieren die -gezamenlijk een ouden stier aanvielen, en van twee hengsten die te -zamen beproefden een derden hengst van een troep merries weg te -drijven. Brehm ontmoette in Abessinië een grooten troep bavianen die -een vallei doortrokken; sommige hadden den berg aan de andere zijde -reeds beklommen en andere waren nog in de vallei; deze laatste werden -door honden aangevallen, maar de oude mannetjes klommen dadelijk in -allerijl de rotsen weder af en brulden zoo vreeselijk met open muil, -dat de honden overhaast de vlucht namen. Zij werden aangehitst om den -aanval te hervatten; maar in dien tusschentijd waren al de bavianen -weder op de hoogte geklommen, uitgenomen één jong van omtrent zes -maanden oud, dat, luid om hulp schreeuwende, op een rotsblok klom en -werd omsingeld. Daarop klom één van de grootste mannetjes, een waar -held, weder van den berg af, liep langzaam naar het jong toe, -liefkoosde het, en nam het zegepralend mede, terwijl de honden te -overbluft waren om aan te vallen. Ik kan geen weêrstand bieden aan den -lust om nog een ander tooneel mede te deelen, dat door den zelfden -natuuronderzoeker werd waargenomen; een arend greep een jongen -Cercopithecus, die, omdat hij zich aan een tak vastklemde, niet opeens -werd medegevoerd; hij schreeuwde luid om hulp, waarop de overige leden -van den troep met groot misbaar tot ontzet aanrukten, den arend -omringden en hem zooveel vederen uitrukten, dat hij niet langer dacht -om zijn prooi, maar alleen hoe hij zou ontsnappen. Deze arend zal, -zooals Brehm opmerkt, wel nooit meer een aap uit een troep hebben -aangevallen. - -Het is zeker, dat sociale dieren die tot ééne vereeniging behooren, -voor elkander een gevoel van liefde hebben, dat volwassen niet-sociale -dieren niet bezitten. In hoever zij in de meeste gevallen medegevoel -hebben voor elkanders verdrietelijkheden en genoegens, is -twijfelachtiger, vooral ten opzichte van de laatste. De heer Buxton -echter, die uitnemende gelegenheid tot waarneming bezat [256], getuigt, -dat zijn papegaaien, die te Norfolk in vrijen staat leefden, „een -buitensporig belang” stelden in een paar met een nest, en dat, wanneer -ook het wijfje het verliet, zij werd omringd door een troep, die -afgrijselijke toejuichingen te harer eere uitgilden. Het is dikwijls -moeilijk om te beoordeelen in hoeverre dieren eenig gevoel voor -elkanders lijden hebben. Wie kan zeggen, wat koeien gevoelen, als zij -een stervenden of dooden makker omringen en stijf aanstaren? Dat dieren -soms volstrekt geen medelijden met elkander hebben, is maar al te -zeker; want zij zullen een gewond dier uit hun kudde verdrijven, of -doodsteken of plagen. Dit is bijna het zwartste feit in de natuurlijke -geschiedenis, tenzij de verklaring, die men er van heeft gegeven, -inderdaad de ware is, dat namelijk hun instinkt of verstand hen -aandrijft om een gekwetsten makker te verdrijven, uit vreeze dat -roofdieren, de mensch niet uitgezonderd, zouden worden verlokt om de -kudde te volgen. In dit geval is hun gedrag niet veel erger dan dat van -de Noord-Amerikaansche Indianen, die hun zwakke stamgenooten in de -prairiën achterlaten om daar te sterven, of dat van de -Fidsji-eilanders, die hun ouders, als zij oud of ziek zijn geworden, -levend begraven. [257] - -Vele dieren hebben echter ongetwijfeld medegevoel voor elkanders -ongeluk of gevaar. Dit is zelfs bij vogels het geval; kapitein -Stansbury [258] vond in een zoutmeer in Utah een ouden en geheel -blinden pelikaan, die zeer vet was, en gedurende langen tijd door zijn -metgezellen goed moest zijn gevoerd. De heer Blyth deelt mij mede, dat -hij heeft gezien, dat Indische kraaien twee of drie hunner makkers, die -blind waren, voedden; en ik heb een dergelijk geval gehoord van het -gewone hoen. Wij kunnen deze handelingen, als wij willen, instinktmatig -noemen, maar zulke gevallen zijn veel te zeldzaam voor de ontwikkeling -van eenig bijzonder instinkt. [259] Ik heb zelf een hond gezien, die -een vriendin van hem, een kat, die ziek in een mand lag, nooit -voorbijging zonder haar eens of meermalen met zijn tong te likken, het -zekerste bewijs van vriendschap bij een hond. - -Het gevoel, dat een moedigen hond er toe brengt om iedereen die zijn -meester slaat, aan te vliegen, zooals hij ongetwijfeld zal doen, -verdient den naam van medegevoel (sympathie). Ik zag iemand, die zich -hield, alsof hij een dame wilde slaan, die een zeer vreesachtig hondje -op haar schoot had, en deze proef was nog nooit genomen. Het kleine -schepsel sprong dadelijk weg, maar, nadat de voorgewende slag was -gegeven, was het wezenlijk aandoenlijk te zien, hoe lang het het -gezicht van zijn meesteres likte, en haar trachtte te troosten. Brehm -[260] zegt, dat, als hij een van de bavianen die hij in gevangen staat -bezat, vervolgde om hem te straffen, de anderen dezen trachtten te -beschermen. Het moet in de bovenvermelde gevallen medegevoel zijn -geweest, dat de bavianen en Cercopitheci er toe bracht om hun jonge -kameraden tegen de honden en den arend te verdedigen. Ik wil nog -slechts één enkel ander voorbeeld aanhalen, namelijk het medelijdend en -heldhaftig gedrag van een kleinen Amerikaanschen aap. Verscheidene -jaren geleden vertoonde een oppasser in den Londenschen dierentuin mij -eenige diepe en nauwelijks genezen wonden in den nek, die hem door een -kwaadaardigen baviaan waren toegebracht, terwijl hij op den grond -knielde. Het Amerikaansche aapje, dat een warm vriend van zijn oppasser -was, bevond zich in de zelfde kooi, en was verbazend verschrikt van den -grooten baviaan. Zoodra het echter zag, dat zijn vriend, de oppasser, -in gevaar verkeerde, snelde het te hulp, en door zijn gegil en zijn -beten bracht het den baviaan zoo in de war, dat de man in staat was te -ontsnappen, na, volgens de meening van den heelmeester die hem -verzorgde, groot levensgevaar te hebben geloopen. - -Behalve liefde en medegevoel vertoonen dieren nog andere hoedanigheden -die bij ons zedelijk zouden worden genoemd, en ik ben met Agassiz [261] -eens, dat honden iets bezitten, dat zeer sterk op een geweten gelijkt. -(2) Zij bezitten ongetwijfeld eenig vermogen van zelfbeheersching, en -dit schijnt niet geheel en al een gevolg van vrees te zijn. Zooals -Braubach [262] opmerkt, zal een hond zich weêrhouden voedsel te stelen -bij afwezigheid van zijn meester. Honden zijn lang beschouwd als het -eigenlijke type van getrouwheid en gehoorzaamheid. Doch de olifant is -eveneens zeer getrouw aan zijn kornak of oppasser, en beschouwt hem -waarschijnlijk als den aanvoerder van de kudde. Dr. Hooker meldt mij, -dat een olifant waarop hij in Indië reed, zoo diep in het slijk zonk, -dat hij bleef vastzitten tot den volgenden dag, toen hij er door -menschen met touwen werd uitgehaald. In dergelijke gevallen grijpen -olifanten met hun snuit alle voorwerpen, dood of levend, om ze onder -hun knieën te plaatsen om daardoor te voorkomen, dat zij dieper in het -slijk zinken; en de kornak was vreeselijk bang, dat het dier Dr. Hooker -zou grijpen en dooddrukken. Maar de kornak zelf liep, naar men Dr. -Hooker verzekerde, volstrekt geen gevaar. Dit gedrag bij een voor een -zwaar dier zoo vreeselijk ongeval, is een verwonderlijk bewijs van -edele trouw. [263] - -Alle dieren die in troepen leven, elkander verdedigen en hun vijanden -gezamenlijk aanvallen, moeten tot op zekere hoogte elkander getrouw -zijn, en die welke een aanvoerder volgen, moeten tot op zekere hoogte -gehoorzaam zijn. Als de bavianen in Abessinië [264] een tuin plunderen, -volgen zij zoo stil mogelijk hun aanvoerder, en als een onvoorzichtig -jong dier gedruisch maakt, krijgt het van de anderen een oorveeg om het -stilte en gehoorzaamheid te leeren; maar zoodra zij zeker zijn dat er -geen gevaar is, toonen allen hun vreugde door een luid geschreeuw. - -De heer Galton, die uitstekend in de gelegenheid is geweest om de -halfwilde runderen in Zuid-Afrika waar te nemen, zegt [265], dat zij -zelfs een zeer korte scheiding van de kudde niet kunnen verdragen. Zij -zijn zeer slaafsch, volgen na wat de anderen doen en zoeken geen beter -lot dan om te worden geleid door den eersten den besten stier die -zelfvertrouwen genoeg heeft om de positie aan te nemen. De mannen die -deze dieren vangen om er trekossen van te maken, geven vlijtig acht op -die, welke door afzonderlijk te grazen bewijzen dat zij zelfvertrouwen -bezitten, en deze dresseeren zij om deel uit te maken van het voorste -span ossen. De heer Galton voegt er bij, dat dergelijke dieren zeldzaam -en kostbaar zijn, en, als er vele werden geboren, zouden zij spoedig -worden opgeruimd, daar de leeuwen altijd loeren op de individu’s, die -zich van de kudde verwijderen. - -Wat de oorzaak aangaat, die sommige dieren aandrijft om gezellig te -leven en elkander op vele wijzen te helpen, mogen wij aannemen, dat zij -in de meeste gevallen worden aangedreven door het zelfde gevoel van -voldoening of genoegen, dat zij ondervinden bij het volbrengen van -andere instinktmatige handelingen; of door het zelfde gevoel van -onvoldaanheid, als in andere gevallen, waarin instinktmatige -handelingen worden verhinderd. Wij zien zulks in tallooze voorbeelden, -en het wordt op treffende wijze aangetoond door de instinkten die onze -huisdieren na hun temming hebben verkregen; zoo schept een jonge -schaapherdershond er behagen in om een kudde schapen te drijven en om -dezelve heên te loopen, maar niet om hen te plagen; een jonge voshond -houdt veel van de vossenjacht, terwijl ik heb opgemerkt, dat sommige -andere hondenrassen volstrekt geen acht op vossen slaan. Wat moet het -gevoel van inwendige voldoening sterk zijn bij een vogel, een wezen zoo -vol bewegelijkheid, als hij den eenen dag voor en den anderen na zijn -eieren zit uit te broeden. Trekvogels gevoelen zich ongelukkig, als men -hun belet weg te trekken, en wellicht hebben zij veel genoegen als zij -hun langen tocht aanvangen. Het is echter moeilijk te gelooven, dat de -arme gekortwiekte gans welke Audubon heeft beschreven, die, toen de -tijd van trekken daar was, te voet vertrok voor haar reis van -waarschijnlijk meer dan duizend mijlen, eenig genoegen in haar -handeling zal hebben gehad. - -Eenige weinige instinkten zijn het gevolg van uitsluitend onaangename -gewaarwordingen, zooals van vrees, die tot zelfbehoud leidt of meer in -’t bijzonder tegen bepaalde vijanden is gericht. Niemand kan, geloof -ik, het gevoel van genoegen of van smart ontleden. In vele gevallen is -het echter waarschijnlijk, dat instinkten voortdurend worden gevolgd -alleen krachtens de overerving, zonder den prikkel van genoegen of -smart. Als een jonge staande hond, voor de eerste maal wild ruikende, -staan blijft, is het duidelijk, dat hij zulks onbewust doet. Als een -eekhoorn in een kooi op de noten klopt, die hij niet kan eten, even -alsof hij ze in den grond wilde begraven, kan men moeilijk aannemen, -dat hij daartoe door genoegen of smart wordt aangedreven. De gewone -meening, dat de mensch tot iedere handeling moet worden aangedreven -door het ondervinden van eenig genoegen of eenige smart, zou daarom wel -een dwaling kunnen zijn. Hoewel een gewoonte soms blindelings en -onvoorwaardelijk moge worden gevolgd, onafhankelijk van eenig dadelijk -gevoel van genoegen of smart, ondervindt men toch, als die gewoonte -plotseling met geweld wordt tegengegaan, over het algemeen een -onbestemd gevoel van onvoldaanheid; en dit is vooral het geval bij -verstandelijk weinig ontwikkelde personen. - -Men heeft dikwijls beweerd, dat dieren eerst een gezellige levenswijze -aannamen, en dat zij het, als een gevolg daarvan, onaangenaam vonden -van elkander te scheiden en er behagen in schepten om bij elkander te -zijn; het is echter waarschijnlijker, dat deze laatste gevoelens het -eerst werden ontwikkeld, en dat, als een gevolg daarvan, de dieren voor -welke het gezellige leven voordeelig was, er toe kwamen in gezelschap -te leven. Op de zelfde wijze werden ongetwijfeld het gevoel van honger -en de aangename gewaarwordingen bij het eten eerst verkregen om -daardoor de dieren aan te drijven om te eten. Het gevoel van behagen in -gezelschap is waarschijnlijk een uitbreiding van de ouderlijke of -kinderlijke liefde, en deze uitbreiding moet voornamelijk worden -toegeschreven aan natuurlijke teeltkeus, maar waarschijnlijk -gedeeltelijk alleen aan gewoonte. Want bij die dieren voor welke het -voordeelig was gezellig te leven, ontsnapten de individu’s die het -meest behagen schepten in gezelschap, ook het best aan allerlei -gevaren; terwijl zij die het minst omzagen naar metgezellen en eenzaam -leefden, in grooter getal omkwamen. Bespiegelingen te maken over den -oorsprong van de ouderlijke en kinderlijke liefde, die de grondslag der -sociale genegenheid schijnen te zijn, is een hopelooze zaak; maar wij -mogen aannemen, dat zij voor een groot deel door natuurlijke teeltkeus -zijn verkregen. (3) Het is bijna zeker, dat ook het ongewone en -tegenovergestelde gevoel van haat tusschen de naaste betrekkingen, -zooals bij de werkbijen, die hun broeders de darren (4), en bij de -bijenkoninginnen, die haar vruchtbare dochters ombrengen, op de zelfde -wijze is verkregen; want in dit geval strekte de aandrift om haar -naaste betrekkingen te dooden, in plaats van ze lief te hebben, aan het -gemeenebest tot voordeel. Ouderliefde of een of ander gevoel dat de -plaats daarvan inneemt, heeft zich ontwikkeld bij sommige dieren die -uiterst laag in de reeks staan, bij voorbeeld bij zeesterren en -spinnen. Zij bestaat somtijds ook alleen bij eenige weinige leden van -een geheele groep van dieren, zooals in het geslacht (genus) Forficula -of der Oorwormen. - -De hoogst belangrijke aandoening van medegevoel (sympathie) is zeer -onderscheiden van die der liefde. Een moeder moge haar slapend en -lijdelijk kind hartstochtelijk liefhebben, men kan moeielijk zeggen, -dat zij er sympathie voor gevoelt. De liefde van een man voor zijn hond -is onderscheiden van medegevoel, en evenzoo die van den hond voor zijn -meester. Adam Smith beweerde indertijd, evenals de heer Bain onlangs, -dat de grondslag van het medegevoel daarin is gelegen, dat wij ons -vroegere aangename of onaangename toestanden levendig herinneren. Van -daar „roept het gezicht van een ander persoon, die honger of koude -lijdt of vermoeid is, die toestanden, waarvan zelfs de gedachte ons -onaangenaam aandoet, in ons geheugen terug.” Wij worden daardoor -aangedreven om het lijden van anderen te verzachten, opdat ook onze -eigen onaangename aandoeningen zouden worden verzacht. Op de zelfde -wijze komen wij er toe om in het genoegen dat anderen smaken, te -deelen. [266] Ik kan echter niet inzien, hoe deze beschouwingswijze het -feit verklaart, dat ons medegevoel in oneindig hoogere mate wordt -opgewekt door een bemind, dan door een onverschillig persoon. Het -gezicht alleen van het lijden zou, onafhankelijk van liefde, voldoende -zijn om levendige herinneringen en gedachtenverbindingen in ons op te -wekken. De verklaring ligt wellicht daarin, dat bij alle dieren het -medegevoel alleen wordt gevoeld voor alle leden der zelfde vereeniging, -en dus voor bekende en meer of min beminde individu’s, maar niet voor -alle individu’s van de zelfde soort. Dit feit is niet verwondelijker -dan dat vele dieren slechts vrees gevoelen voor bijzondere vijanden. -Soorten die niet gezellig (sociaal) zijn, zooals leeuwen en tijgers, -voelen ongetwijfeld medegevoel voor het lijden van hun eigen jongen, -maar niet voor dat van eenig ander dier. Bij den mensch bevorderen -eigenbelang, ondervinding en zucht tot nabootsing, zooals de heer Bain -heeft aangetoond, ongetwijfeld het medegevoel; want de hoop om op onze -beurt goed te worden behandeld, drijft ons aan om anderen op -sympathieke en vriendschappelijke wijze te behandelen; en het kan niet -worden betwijfeld, dat het medegevoel door de gewoonte zeer wordt -versterkt. Op hoe samengestelde wijze een gevoel ook moge zijn -ontstaan, zal het toch, wanneer het van hoog belang is voor al die -dieren welke elkander helpen en beschermen, door natuurlijke teeltkeus -zijn vermeerderd; want die vereenigingen die het grootste aantal -medegevoel bezittende leden bevatten, zullen het meest bloeien en de -grootste nakomelingschap achterlaten. - -In vele gevallen is het volkomen onmogelijk om te beslissen, of sommige -sociale instinkten zijn verkregen door natuurlijke teeltkeus, dan wel, -of zij het indirecte gevolg zijn van andere instinkten en vermogens, -zooals van medegevoel, rede en neiging tot nabootsing; of dat zij -eindelijk eenvoudig het gevolg zijn van lang voortgezette gewoonten. -Zulk een merkwaardig instinkt als dat om schildwachten uit te zetten om -de vereeniging voor gevaar te waarschuwen, kan moeilijk het indirecte -gevolg zijn geweest van eenig ander vermogen; het moet daarom -rechtstreeks zijn verkregen. Van den anderen kant is wellicht de -gewoonte van de mannetjes van sommige sociale dieren om de vereeniging -te verdedigen of gemeenschappelijk hun vijand of hun prooi aan te -vallen, oorspronkelijk uit wederkeerig medegevoel ontstaan; maar eerst -moeten moed en in de meeste gevallen ook kracht zijn verkregen, -waarschijnlijk door natuurlijke teeltkeus. - -Van de verschillende instinkten en gewoonten zijn sommige veel sterker -dan andere, dat wil zeggen, sommige geven òf meer genoegen wanneer men -er gehoor aan geeft, en meer smart, wanneer men wordt verhinderd ze te -volgen, òf, hetgeen waarschijnlijk even belangrijk is, zij worden door -overerving standvastiger gevolgd zonder eenig bijzonder gevoel van -genoegen of smart te veroorzaken. Wij zijn ons zelven bewust, dat -sommige gewoonten moeilijker na te laten of te veranderen zijn dan -andere. Van daar kan men bij dieren dikwijls een strijd tusschen -verschillende instinkten of tusschen instinkt en eenige door gewoonte -verkregen neiging waarnemen; b.v. als een hond op een haas toesnelt, of -beschaamd tot zijn meester terugkeert; of tusschen de liefde van een -teef voor haar jongen en die voor haar meester; want men kan soms -opmerken, hoe zij ter sluiks naar hen toesluipt, alsof zij half -beschaamd was dat zij niet met haar meester meêging. Het merkwaardigste -voorbeeld echter, dat mij bekend is van de overwinning van het eene -instinkt op het andere, is die van het trekinstinkt op het moederlijk -instinkt. Het eerste is wonderlijk sterk; een opgesloten vogel zal, als -de tijd van het trekken daar is, zijn borst tegen de traliën van zijn -kooi slaan, totdat die naakt en bebloed is. Het drijft jonge zalmen aan -om het zoete water te verlaten, waarin zij nog konden blijven leven, en -zoo onwillekeurig een zelfmoord te begaan. Iedereen weet hoe sterk het -moederlijk instinkt is, dat zelfs aan vreesachtige vogels den moed -geeft om aan groote gevaren het hoofd te bieden, hoewel met aarzeling -en in weêrwil van het instinkt van zelfbehoud. Het trekinstinkt is -echter zoo machtig, dat zwaluwen en gierzwaluwen dikwijls laat in den -herfst hun teedere jongen verlaten, en hen zoo in hun nesten aan een -ellendigen dood prijs geven. [267] - -Wij kunnen begrijpen, hoe een instinktmatige aandrift, indien zij op de -eene of andere wijze voordeeliger voor een soort was dan eenig ander -tegenovergesteld instinkt, de machtigste van de twee gemaakt zou worden -door natuurlijke teeltkeus; want van de individu’s bij welke het -instinkt het sterkst was ontwikkeld, zouden meer blijven leven, dan van -de andere. Of dit echter het geval is met het trekinstinkt in -tegenoverstelling met het moederlijk instinkt, is hoogst twijfelachtig. -De groote standvastigheid en voortdurende werking van het eerste op -sommige tijden van het jaar gedurende den geheelen dag, geeft het -wellicht voor een tijd een onbeperkte macht. - - - -De mensch is een sociaal dier.—Bijna iedereen geeft toe, dat de mensch -een sociaal wezen is. Wij zien dit uit zijn afkeer van de eenzaamheid -en zijn verlangen naar gezelschap behalve dat van zijn eigen huisgezin. -Sommige schrijvers onderstellen, dat de mensch oorspronkelijk in -afzonderlijke huisgezinnen leefde; maar hoewel tegenwoordig -afzonderlijke huisgezinnen, of slecht twee of drie te zamen, de -eenzaamheden van sommige woeste landen doorkruisen, zijn zij, zoover ik -kan nagaan, altijd bevriend met andere huisgezinnen die de zelfde -streek bewonen. Dergelijke huisgezinnen houden somtijds vergaderingen -en vereenigen zich tot hun gemeenschappelijke verdediging. Het is geen -bewijs tegen de stelling dat de wilde mensch een sociaal dier is, dat -de stammen die aangrenzende streken bewonen, bijna altijd in oorlog met -elkander zijn; want de sociale instinkten strekken zich nooit uit tot -al de individu’s van de zelfde soort. Te oordeelen naar de analogie van -de meeste vierhandige zoogdieren, is het waarschijnlijk, dat de -voormalige stamouders van den mensch eveneens sociale dieren waren; -maar dit is voor ons niet van veel belang. Hoewel de mensch, zooals hij -tegenwoordig is, slechts weinige bijzondere instinkten bezit, wellicht -omdat hij er eenige heeft verloren, die zijn voormalige stamhouders -bezaten, is dat nog geen reden, waarom hij niet een zekere mate van -instinktmatige liefde en medegevoel voor zijn medemenschen behouden zou -hebben. Wij zijn inderdaad ons zelven bewust, dat wij dergelijke -sympathetische gevoelens bezitten [268], maar dit bewustzijn leert ons -nog niet, of die gevoelens instinktmatig zijn en in lang vervlogen -tijden op de zelfde wijze zijn ontstaan als bij de lagere dieren, dan -of zij door ieder onzer gedurende zijn prille jeugd zijn verkregen. -Daar de mensch een sociaal dier is, is het ook waarschijnlijk, dat hij -de neiging om aan zijn makkers getrouw te zijn overerfde, want deze -hoedanigheid bezitten de meeste sociale dieren. Hij moest op de zelfde -wijze eenig vermogen om zich zelf te beheerschen en wellicht om -gehoorzaam te zijn aan den aanvoerder der vereeniging bezitten. Hij -moest door een overgeërfde neiging steeds bereid zijn om gezamenlijk -met anderen zijn medemenschen te verdedigen en om hen te helpen op elke -wijze die niet al te sterk inbreuk maakte op zijn eigen welvaart of -zijn eigen sterke begeerten. - -De sociale dieren die geheel beneden op de ladder staan, worden bijna -uitsluitend, en die welke hooger op de ladder staan, voor een groot -deel door bijzondere instinkten geleid tot de hulp die zij aan leden -der zelfde vereeniging geven; maar zij worden gedeeltelijk ook gedreven -door wederkeerige liefde en medegevoel, waarschijnlijk door een zekere -hoeveelheid rede geholpen. Hoewel de mensch, zooals zooeven is -opgemerkt, geen bijzondere instinkten bezit om hem te leeren, hoe hij -zijn medemenschen moet helpen, heeft hij toch de aandrift daartoe, en -wordt met zijn verbeterde verstandelijke vermogens in dit opzicht voor -een groot deel door rede en ondervinding geleid. Het instinktmatige -medegevoel moet ook veroorzaken, dat hij hooge waarde toekent aan de -goedkeuring zijner medemenschen; want, zooals de heer Bain duidelijk -heeft aangetoond [269], het haken naar lof en de sterke zucht naar -roem, en de nog sterker afkeer van minachting en schande, „hebben hun -grond in de werking van het medegevoel.” Bijgevolg moeten de wenschen, -de goed- of afkeuring zijner medemenschen, uitgedrukt door gebaren en -taal, grooten invloed op den mensch uitoefenen. Aldus drijven de -sociale instinkten, die door den mensch zijn verkregen toen hij nog -zeer onbeschaafd was, en waarschijnlijk zelfs reeds door zijn -voormalige op apen gelijkende voorouders, hem nog heden aan tot velen -zijner beste handelingen; maar deze handelingen worden bepaald door de -uitgedrukte wenschen en het oordeel zijner medemenschen, en ongelukkig -nog meer door zijn eigen sterke zelfzuchtige begeerten. Maar zoodra de -gevoelens van liefde en medegevoel en het vermogen van zelfbeheersching -door de gewoonte worden versterkt, en zoodra het vermogen om te -redeneeren zich meer ontwikkelt, zoodat de mensch de rechtvaardigheid -van het oordeel zijner medemenschen kan beoordeelen, zal hij zich, -onafhankelijk van elke vreugde of smart, tot een bepaalde gedragslijn -aangedreven gevoelen. Dan kan hij zeggen: ik ben de opperste rechter -van mijn eigen gedrag, en met de woorden van Kant: ik zal niet in mijn -eigen persoon de waardigheid der menschheid schenden. - -De meer voortdurend werkende sociale instinkten overwinnen die welke -minder voortdurend werken.—Wij hebben echter tot dusverre het hoofdpunt -nog niet beschouwd, waarvan het geheele vraagstuk van het zedelijk -gevoel afhankelijk is. Waarom gevoelt iemand, dat het zijn plicht is -liever aan de eene instinktmatige begeerte te gehoorzamen, dan aan de -andere? Waarom heeft hij bitter berouw, als hij heeft toegegeven aan -het sterke instinkt van zelfbehoud, en zijn leven niet heeft gewaagd om -dat van een medemensch te redden; of waarom betreurt hij het, voedsel -te hebben gestolen toen hij hevigen honger had? - -Het is in de eerste plaats duidelijk, dat bij den mensch de -instinktmatige aandriften verschillende graden van kracht bezitten; een -jonge en vreesachtige moeder zal, aangedreven door het moederlijk -instinkt, zonder een oogenblik te aarzelen, het grootste gevaar loopen -voor haar kind, maar niet voor iemand, die niets meer dan een -medemensch is. Menig man of zelfs menige jongen, die nooit te voren -zijn leven voor een ander waagde, maar wiens moed en medegevoel goed -ontwikkeld waren, is zonder acht te slaan op het instinkt van -zelfbehoud, oogenblikkelijk in het water gesprongen om een verdrinkend -medemensch te redden. In dit geval werd hij door de zelfde -instinktmatige oorzaak aangedreven, die het bovenvermelde (blz. 187) -Amerikaansche aapje aanzette, om den grooten en gevreesden baviaan aan -te vallen en daardoor zijn oppasser te redden. Dergelijke handelingen -als de bovenvermelde schijnen eenvoudig daarvan het gevolg te zijn, dat -de sociale en moederlijke instinkten krachtiger zijn dan elk ander -instinkt of elke andere drijfveer; want zij worden te oogenblikkelijk -volbracht, dan dat men ze zou kunnen toeschrijven aan nadenken of aan -het gevoel van vreugde of smart, hoewel men zich onvoldaan zou gevoelen -als men ze had nagelaten. - -Ik weet, dat sommige personen volhouden, dat handelingen die, evenals -de bovenvermelde, zonder nadenken worden volbracht, niet onder de -heerschappij van het zedelijk gevoel staan en niet zedelijk kunnen -worden genoemd. Zij beperken deze benaming tot handelingen die met -overleg geschieden, nadat men tegenovergestelde begeerten heeft -overwonnen, of tot handelingen die uit deze of gene prijzenswaardige -beweegredenen worden volbracht. Het schijnt echter nauwelijks mogelijk -een dergelijke scherpe afscheidingslijn te trekken, hoe wezenlijk het -onderscheid ook moge zijn. Zoover het verheven beweegredenen betreft, -vindt men vele voorbeelden opgeteekend van barbaren, ontbloot van elk -gevoel van algemeene welwillendheid jegens het menschdom en volstrekt -niet door godsdienstige drijfveêren geleid, die, gevangen genomen -zijnde, na rijp overleg liever hun leven opofferden [270] dan hun -makkers te verraden; en hun gedrag moet ongetwijfeld als zedelijk -worden beschouwd. Zoover het overleg en de overwinning over -tegenovergestelde drijfveêren betreft, kan men soms opmerken, hoe -dieren aarzelen tusschen twee tegenovergestelde instinkten, b.v. of zij -hun jongen, dan wel hun makkers in het gevaar zullen bijstaan; echter -noemt men hun daden, hoewel ten bestwil van anderen gedaan, niet -zedelijk. Daarenboven zal een handeling die herhaaldelijk door ons is -volbracht, ten laatste zonder overleg of aarzeling worden gedaan, en -kan dan moeilijk van een instinkt worden onderscheiden; voorzeker zal -niemand desniettegenstaande beweren, dat een aldus verrichte handeling -ophoudt zedelijk te zijn. Van den anderen kant gevoelen wij allen, dat -een handeling niet als volmaakt kan worden beschouwd, of niet als op de -meest edele wijze volbracht wordende, behalve wanneer zij uit inwendige -aandrift wordt volvoerd, zonder overleg of moeite, op de zelfde wijze -als door iemand wien de vereischte hoedanigheden aangeboren zijn. Hij -die genoodzaakt is zijn vrees of gebrek aan medegevoel te overwinnen, -vóór hij handelt, verdient echter in één opzicht meer achting dan de -man wiens aangeboren neiging hem aandrijft tot een goede handeling, -zonder dat het hem eenige moeite kost. Daar wij de drijfveêren niet -kunnen onderscheiden, noemen wij alle handelingen van een bepaalde -soort zedelijk, wanneer zij door een zedelijk wezen worden volbracht. -Zedelijk noemen wij een wezen, dat het vermogen bezit zijn vroegere -handelingen of beweegredenen met zijn toekomstige te vergelijken en ze -goed- of af te keuren. Wij hebben geen reden om te onderstellen, dat -eenig lager dier dit vermogen bezit; wanneer dus een aap zich aan -gevaar blootstelt om zijn makker te helpen, noemen wij zijn gedrag -daarom nog niet zedelijk. In het geval van den mensch echter, die -alleen met zekerheid onder de zedelijke wezens kan worden gerangschikt, -noemt men handelingen van een bepaalde soort zedelijk, hetzij zij met -overleg na een strijd met tegenovergestelde drijfveêren, of door de -uitwerkselen van langzamerhand verkregen gewoonte of instinktmatig -werden volbracht. - -Maar om weêr tot ons eigenlijke onderwerp terug te keeren, hoewel -sommige instinkten machtiger dan andere zijn en dus tot overeenkomstige -handelingen leiden, kan men echter niet volhouden, dat bij den mensch -de sociale instinkten oorspronkelijk sterker zijn of door lang -voortgezette gewoonte sterker zijn geworden dan b.v. de instinkten van -zelfbehoud, honger, wellust, wraak, enz. Waarom heeft de mensch dan -berouw, dat hij aan de eene natuurlijke aandrift gehoor heeft gegeven -in plaats van aan de andere, zelfs al doet hij moeite om elk gevoel van -berouw uit zijn binnenste te bannen, en waarom gevoelt hij ook, dat het -zijn plicht is over zijn gedrag berouw te hebben? In dit opzicht -verschilt de mensch zeer van de lagere dieren. Wij kunnen, echter, -dunkt mij, met zekere mate van duidelijkheid de oorzaak van dit -verschil inzien. - -De mensch kan wegens de groote werkzaamheid zijner geestvermogens zich -niet aan het nadenken onttrekken; vroegere indrukken en beelden -doorkruisen onophoudelijk met duidelijkheid zijn geest. Bij die dieren -nu die voortdurend gezellig leven, zijn de sociale instinkten altijd -tegenwoordig en onophoudelijk werkzaam. Dergelijke dieren zijn altijd -bereid den kreet van gevaar te slaken om de vereeniging te verdedigen -en om hun makkers volgens hun gewoonte te verdedigen; zij gevoelen ten -allen tijde, zonder den prikkel van eenigen bijzonderen hartstocht of -begeerlijkheid, een zekere mate van liefde en medegevoel voor hen; zij -gevoelen zich ongelukkig als zij gedurende langen tijd van hen worden -gescheiden, en altijd gelukkig om in hun gezelschap te zijn. Evenzoo -gaat het met ons zelven. Een mensch die geen spoor van dergelijke -gevoelens bezat, zou een onnatuurlijk monster zijn. Van den anderen -kant zijn de begeerte om zijn honger te stillen, of sommige -hartstochten b.v. wraak, van nature tijdelijk, en kunnen voor een tijd -volkomen worden bevredigd. Het is ook niet gemakkelijk, ja wellicht -nauwlijks mogelijk, om met volkomen levendigheid het gevoel b.v. van -honger voor den geest terug te roepen; en evenmin, zooals dikwijls is -opgemerkt, dat van eenig lijden. Het instinkt van zelfbehoud wordt -slechts gevoeld in tegenwoordigheid van het gevaar, en menig lafaard -heeft zich voor dapper gehouden totdat hij zijn vijand van aangezicht -tot aangezicht ontmoette. Het verlangen naar de eigendommen van anderen -is wellicht een even aanhoudend werkende begeerte, als eenige die men -kan noemen; maar zelfs in dit geval is de voldoening over het -werkelijke bezit gewoonlijk een zwakker gevoel dan de begeerte er naar; -menig dief die niet aan het stelen gewoon was, verwonderde zich er -over, na te zijn geslaagd, dat hij de eene of andere zaak had gestolen. -[271] - -Daar de mensch derhalve niet kan beletten dat oude indrukken -voortdurend opnieuw zijn geest doorkruisen, zal hij zich aangedreven -gevoelen om de zwakkere indrukken, b.v. vroegeren honger of botgevierde -wraakzucht of ten koste van anderen vermeden gevaar te vergelijken met -het instinkt van medegevoel en welwillendheid jegens zijn medemenschen, -dat in zijn geest nog bestaat en voortdurend eenigermate werkzaam is. -Hij zal dan in zijn verbeelding voelen dat een sterker instinkt heeft -ondergedaan voor een dat nu vergelijkenderwijze zwak schijnt en dan zal -onvermijdelijk dat gevoel van onvoldaanheid hem bekruipen, waarmede de -mensch evenals elk ander dier is begaafd, opdat zijn instinkten zouden -worden gehoorzaamd. Het boven medegedeelde geval van de zwaluw geeft -een voorbeeld, hoewel van omgekeerden aard, van de overwinning van een -tijdelijk maar aanhoudend werkzaam instinkt over een ander instinkt, -dat gewoonlijk alle andere beheerscht. In het daartoe dienende -jaargetijde schijnen deze vogels den geheelen dag onophoudelijk te zijn -vervuld met de begeerte om weg te trekken; hun gewoonten veranderen; -zij worden rusteloos, zijn luidruchtig, en komen in zwermen bij -elkander. Zoolang de moeder-vogel bezig is met het voeden of uitbroeden -harer jongen, is het moederlijk instinkt waarschijnlijk sterker dan het -trekinstinkt; het instinkt dat meer voortdurend werkzaam is, behaalt -echter de overwinning, en ten laatste, op een oogenblik dat haar jongen -niet in het gezicht zijn, vliegt zij weg en laat hen aan hun lot over. -Welk een folterende wroeging zou zulk een vogel niet gevoelen, wanneer -hij aan het einde zijner lange reis was gekomen en het trekinstinkt -ophield te werken, als hij begaafd was met groote geesteswerkzaamheid, -en niet kon beletten, dat onophoudelijk het beeld van zijn jongen, in -het kille noorden van koude en honger omkomende, hem voor den geest -kwam. - -Op het oogenblik der handeling zal de mensch zonder twijfel geneigd -zijn om de sterkste aandrift te volgen; en hoewel deze hem nu en dan -tot de edelste daden kan aansporen, zal zij hem gewoonlijk er toe -leiden om zijn eigen begeerten bot te vieren ten koste van anderen. Als -hij ze echter heeft botgevierd en de voorbijgegane en daardoor zwakkere -indrukken tegenover de voortdurende werkzame sociale instinkten worden -gesteld, zal de vergelding ongetwijfeld komen. - -Hij zal dan wroeging, berouw, spijt en schaamte gevoelen, welke laatste -aandoening echter bijna uitsluitend betrekking heeft op het oordeel van -anderen. Hij zal bijgevolg meer of min vast besluiten om in de toekomst -anders te handelen; en dit is geweten; want het geweten ziet in het -verleden, en dient als een gids voor de toekomst. - -De aard en kracht van de gevoelens die wij spijt, schaamte, berouw of -wroeging noemen, schijnt niet slechts af te hangen van de kracht van -het geschonden instinkt, maar gedeeltelijk van de kracht der -verzoeking, en dikwijls nog meer van het oordeel onzer medemenschen. In -hoever ieder mensch waarde hecht aan de waardeering van anderen hangt -af van de kracht van zijn aangeboren of verkregen medegevoel, en van -zijn eigen bekwaamheid om de verwijderde gevolgen van zijn handeling te -beredeneeren. Er is nog een hoogst belangrijke, hoewel niet -noodzakelijke factor: de eerbied of vrees voor de goden of geesten -waarin iemand gelooft: en dit is vooral van toepassing in gevallen van -wroeging. Verscheidene critici hebben de tegenwerping gemaakt, dat, -hoewel eenige geringe spijt of berouw kon worden verklaard door de in -dit hoofdstuk verdedigde meening, het onmogelijk is op die wijze een -verklaring te geven van het gevoel van wroeging, dat de ziel doet -sidderen. Maar ik kan aan deze tegenwerping slechts weinig gewicht -hechten. Mijn critici geven geen bepaling van wat zij onder wroeging -verstaan, en ik kan geen bepaling vinden, die meer insluit dan een -overstelpend gevoel van berouw. Wroeging schijnt in de zelfde -betrekking te staan tot berouw, als woede tot toorn, of foltering tot -pijn. Het is ver van vreemd, dat een instinkt, zoo sterk en zoo -algemeen bewonderd als moederliefde, als men er niet aan gehoorzaamt, -tot de diepste ellende leidt, zoodra de indruk van de voormalige -oorzaak der ongehoorzaamheid is verzwakt. Zelfs als een handeling met -geen enkel bijzonder instinkt in strijd is, is het genoeg eenvoudig te -weten, dat onze vrienden en gelijken ons er om verachten, om ons er ons -diep ongelukkig over te doen gevoelen. Wie kan betwijfelen, dat de -weigering om te duelleeren heeft veroorzaakt, dat vele mannen door de -grootste schaamte werden gefolterd? Menig Hindoe, zegt men, is tot het -diepst zijner ziel ontroerd geworden, omdat hij onrein voedsel had -gegeten. Ziehier nog een geval van iets dat dunkt mij wroeging moet -worden genoemd. Dr. Landor, een voormalig overheidspersoon in -West-Australië, verhaalt [272], dat een inboorling op zijn hoeve, die -een zijner vrouwen had verloren, tot hem kwam en zeide, „dat hij naar -een veraf wonenden stam wilde gaan om een vrouw met zijn speer te -doorsteken, om te voldoen aan zijn gevoel van plicht jegens zijn -overleden vrouw.” Ik zeide hem, dat, als hij dat deed, ik hem -levenslang gevangen zou zetten. Hij bleef gedurende eenige maanden in -de nabijheid der hoeve, maar werd uiterst mager en beklaagde zich dat -hij kon slapen noch eten, dat de geest van zijn vrouw hem kwelde, omdat -hij geen leven voor het hare had genomen. Ik was onverbiddelijk en -zeide, „dat niets hem zou redden als hij zulks deed.” Toch verdween de -man, bleef meer dan een jaar weg en keerde toen in zeer opgeruimde -stemming terug, en zijn andere vrouw vertelde aan Dr. Landor dat haar -man het leven had genomen van een vrouw die tot een veraf wonenden stam -behoorde; maar het bleek onmogelijk te zijn het wettig bewijs van de -daad te verkrijgen. Het niet opvolgen van een gewoonte die door den -stam voor heilig wordt gehouden, zal dus, naar het schijnt, de diepste -gemoedsaandoeningen doen ontstaan—en dit geheel afgescheiden van de -sociale instinkten, behalve in zoover als de gewoonte is gegrond op de -publieke opinie in den stam. Hoe zoovele vreemde bijgeloovigheden door -de geheele wereld heên zijn ontstaan, weten wij niet, en wij kunnen ook -niet zeggen, hoe het komt, dat de laagste wilden van sommige wezenlijke -en groote misdaden, zooals bloedschande, een afschuw hebben (hoewel die -afschuw niet volkomen algemeen is). Het is zelfs twijfelachtig, of men -in sommige stammen met grooter afschuw zou nederzien op bloedschande, -dan op het huwelijk van een man met een vrouw die den zelfden naam -droeg, hoewel zij geen bloedverwant van hem was. „Deze wet te schenden -is een misdaad, waarvan de Nieuw-Hollanders den grootsten afschuw -hebben, en zij komen daarin geheel en al overeen met sommige stammen -van Noord-Amerika. Als in een van beide streken de vraag werd gesteld, -wat slechter is, een meisje van een vreemden stam te dooden, of een -meisje van zijn eigen stam te huwen, zou zonder aarzeling juist het -omgekeerde antwoord worden gegeven, als wij zouden geven.” [273] Wij -moeten daarom het geloof verwerpen, dat voor korten tijd door sommige -schrijvers met aandrang is verdedigd, dat de afschuw van bloedschande -wordt veroorzaakt, doordat wij een bijzonder door God in ons gelegd -geweten bezitten. (4) Over het geheel is het begrijpelijk, dat iemand -die wordt gekweld door zulk een krachtige gemoedsaandoening als -wroeging, al is die ontstaan gelijk boven is uiteengezet, er toe komt -te handelen op een wijze die men hem heeft geleerd te gelooven dat als -boetedoening kan dienen, zooals door zich zelf aan de justitie over te -leveren. - -De door zijn geweten aangespoorde mensch zal door lange gewoonte een -zoo volkomen zelfbeheersching verkrijgen, dat zijn begeerten en -hartstochten ten laatste oogenblikkelijk onderdoen voor zijn sociale -sympathieën, en dat er niet langer strijd tusschen hen zal zijn. De -niet hongerige, of de niet wraakzuchtige mensch zal er niet aan denken -voedsel te stelen of zijn wraak te volvoeren. Het is mogelijk, of, -zooals wij later zullen zien, zelfs waarschijnlijk, dat de gewoonte van -zelfbeheersching, evenals andere gewoonten, kan worden overgeërfd. Zoo -komt de mensch er ten laatste toe om uit verkregen of wellicht -overgeërfde gewoonte te gevoelen, dat het het beste voor hem is om zijn -meer voortdurend werkzame instinkten te volgen. Het gebiedende woord -plicht schijnt alleen het bewustzijn te omvatten van het bestaan van -een voortdurend werkzaam instinkt, hetzij aangeboren, hetzij -gedeeltelijk verkregen, dat hem tot gids dient, hoewel het mogelijk is -daaraan niet te gehoorzamen. Wij gebruiken het woord plicht nauwelijks -in een overdrachtelijken zin, als wij zeggen, dat het de plicht is van -jachthonden om te jagen, van staande honden om voor het wild te staan, -van speurhonden om het op te sporen. Indien zij dit niet doen, verzaken -zij hun plicht en handelen slecht. - -Indien eenige begeerte of instinkt, die tot een handeling leidt in -strijd met het welzijn van anderen, iemand, als hij zich haar opnieuw -voor den geest brengt, nog even sterk als of sterker dan zijn sociaal -instinkt toeschijnt, zal hij geen snijdend berouw gevoelen, dat hij -haar heeft gevolgd, maar hij zal zich bewust zijn, dat, als zijn gedrag -aan zijn medemenschen bekend was, zij het zouden afkeuren; en weinigen -zijn zoo ontbloot van medegevoel, om geen verdriet te gevoelen, wanneer -dit het geval is. Indien hij zulk een medegevoel niet bezit, en als -zijn begeerten die hem tot slechte daden aandrijven, tegelijkertijd -sterk zijn, en als zij bij de herinnering er aan niet door de -voortdurend werkende sociale instinkten worden overwonnen, dan is hij -werkelijk een slecht mensch [274]; en de eenige beweegreden die hem nog -bedwingt, is de vrees voor straf en de overtuiging, dat het op den -langen duur het beste is voor zijn eigen zelfzuchtige belangen, als hij -meer let op het welzijn van anderen dan op dat van zich zelf. - -Het is duidelijk, dat iedereen met een goed geweten zijn eigen -begeerten bot kan vieren, als zij niet in strijd zijn met zijn sociale -instinkten, dat is met het welzijn van anderen; maar om geheel vrij te -zijn van zelfverwijt of ten minste van angst, is het bijna noodzakelijk -voor hem om de afkeuring van zijn medemenschen, hetzij die rechtmatig -is of niet, te vermijden. Ook moet hij geen inbreuk maken op zijn vaste -levensgewoonten, vooral indien deze door de rede worden gesteund; want -indien hij dit doet, zal hij zich zeker onvoldaan gevoelen. Hij moet -eveneens de afkeuring vermijden van de één of meer goden, in welke hij -krachtens zijn kennis of uit bijgeloof gelooft; maar in dit geval komt -er dikwijls daarenboven nog de vrees voor goddelijke straf bij. - - - -De meer uitsluitend sociale deugden eerst afzonderlijk beschouwd.—De -hierboven uiteengezette beschouwingswijze omtrent den eersten oorsprong -en aard van het zedelijk gevoel, dat ons zegt hoe het onze plicht is te -handelen, en van het geweten, dat ons berispt als wij daaraan niet -gehoorzamen, komt zeer goed overeen met hetgeen wij weten omtrent den -vroegeren en onontwikkelden toestand van dit vermogen bij het -menschelijk geslacht. De deugden die ten minste in het algemeen door -onbeschaafde menschen moeten worden beoefend, willen zij zich tot een -maatschappij kunnen vereenigen, zijn die, welke nog tegenwoordig voor -de meest belangrijke worden gehouden. Zij worden echter uitsluitend -beoefend ten opzichte van menschen van den zelfden stam, en de -tegenover haar staande ondeugden worden niet als misdrijven beschouwd -ten opzichte van menschen van andere stammen. Geen stam zou bijeen -kunnen blijven, wanneer moord, diefstal en verraad algemeen waren; -bijgevolg worden dergelijke misdrijven „gebrandmerkt met altoosdurende -schande” [275]; maar wekken geenszins gelijke gevoelens op buiten deze -grenzen. Een Noord-Amerikaansch Indiaan smaakt groote zelfvoldoening en -wordt door anderen geëerd, als hij iemand van een anderen stam -scalpeert; en een Dajak houwt het hoofd af van een persoon van een -anderen stam, die hem volstrekt geen leed heeft gedaan, droogt het en -bewaart het als een zegeteeken. Kindermoord is op de ruimste schaal -over de wereld verspreid geweest [276] zonder te worden afgekeurd; want -men meende, dat het dooden van kinderen, vooral van dochters, goed of -ten minste niet slecht voor den stam was. Zelfmoord werd in vroegere -tijden niet algemeen voor een misdaad gehouden [277], maar wegens den -daarbij betoonden moed eerder voor een eervolle handeling; en hij wordt -nog op groote schaal uitgeoefend bij sommige halfbeschaafde volken; -want het verlies van een enkel individu wordt door het volk niet -gevoeld; hoe het echter ook te verklaren zij, is zelfmoord, naar Sir J. -Lubbock mij mededeelt, bij de laagst ontwikkelde wilden zeldzaam. Men -heeft opgeteekend, dat een Indische Thug er gemoedelijk zijn leedwezen -over betuigde, dat hij niet zooveel vreemdelingen geworgd en bestolen -had, als wijlen zijn vader. Op een laag standpunt van beschaving wordt -het bestelen van vreemdelingen werkelijk algemeen voor eervol gehouden. - -De groote zonde der slavernij heeft bijna overal bestaan, en slaven -zijn dikwijls op schandelijke wijze behandeld. Daar barbaren niets -geven om de meening hunner vrouwen, behandelen zij deze gewoonlijk ook -als vreemden. De meeste wilden zijn volkomen ongevoelig voor het lijden -van vreemdelingen, ja, scheppen er zelfs behagen in om het te -aanschouwen. Het is algemeen bekend, dat de vrouwen en kinderen der -Noord-Amerikaansche Indianen hun behulpzaam zijn bij het martelen -hunner vijanden. Sommige wilden scheppen een afgrijselijk behagen in -wreedheid jegens dieren [278], en menschelijkheid is een hun onbekende -deugd. Desniettemin zijn gevoelens van medegevoel en welwillendheid, -vooral gedurende ziekten, tusschen leden van den zelfden stam algemeen, -en worden somtijds tot buiten de grenzen van den stam uitgestrekt. -Mungo Park’s treffend verhaal van de welwillendheid die een negerin uit -het binnenland hem betoonde, is algemeen bekend. Het zou mij -gemakkelijk vallen vele voorbeelden te geven van de edele trouw van -wilden jegens elkander, maar niet jegens vreemden; de algemeene -ondervinding bevestigt het Spaansche spreekwoord: „Vertrouw nooit of -nimmer een Indiaan.” Trouw is onbestaanbaar zonder oprechtheid; en deze -fundamenteele deugd is niet zeldzaam tusschen de leden van den zelfden -stam; zoo hoorde Mungo Park, hoe de negerin haar jonge kinderen leerde -de waarheid te beminnen. Dit is wederom een van die deugden die zich -zoo diep in den geest wortelen, dat zij soms zelfs door wilden, -ofschoon het hun veel moeite kost, jegens vreemden worden uitgeoefend; -om onzen vijand voor te liegen is maar zelden voor zondig gehouden, -zooals de geschiedenis der moderne diplomatie duidelijk bewijst. Zoodra -een stam een erkend opperhoofd heeft, wordt ongehoorzaamheid een -misdaad, en beschouwt men zelfs slaafsche onderwerping als een heilige -deugd. - -Daar in onbeschaafde tijden niemand nuttig of getrouw voor zijn stam -kan zijn zonder moed, wordt deze hoedanigheid algemeen het meest -geacht; en hoewel in beschaafde landen een goed doch vreesachtig man -soms veel nuttiger voor de maatschappij is dan een bijzonder dapper, -eeren wij onwillekeurig dezen laatsten instinktmatig meer dan een -lafaard, hoe welwillend deze ook zij. Van den anderen kant is -voorzichtigheid, die geene betrekking heeft op de welvaart van anderen, -hoewel een zeer nuttige deugd, nooit op hoogen prijs gesteld. Daar -niemand de deugden die voor het welzijn van den stam noodig zijn, kan -beoefenen zonder zelfopoffering, zelfbeheersching en geduld, heeft men -aan deze hoedanigheden ten allen tijde een hooge en rechtmatige waarde -gehecht. De Amerikaansche wilde onderwerpt zich zonder een zucht te -slaken aan de afgrijselijkste martelingen om daardoor zijn kracht en -moed te bewijzen en te versterken; en onwillekeurig bewonderen wij hem, -of zelfs een Indischen Fakir die uit dwaze godsdienstige drijfveeren -zich aan een wipgalg laat ophangen door middel van een in zijn vleesch -gestoken haak. - -De andere deugden die op het individu betrekking hebben, en waarvan het -niet zoo duidelijk is, dat zij invloed uitoefenen op het welzijn van -den stam, al doen zij zulks in wezenlijkheid toch, zijn door de wilden -nooit hooggeschat, hoewel beschaafde natiën ze thans op hoogen prijs -stellen. De grootste onmatigheid is bij wilden geen ondeugd. Hun groote -losbandigheid, om onnatuurlijke zonden niet te vermelden, is iets -verbazends. [279] Zoodra echter het huwelijk, hetzij met meer dan ééne, -hetzij slechts met ééne vrouw, in gebruik is, zal de ijverzucht leiden -tot het inprenten van vrouwelijke deugd; en zoodra deze geëerd is, zal -zij zich ook meer en meer over de ongehuwde vrouwen beginnen te -verbreiden. Hoe langzaam zij zich onder de mannelijke sekse verbreidt, -zien wij nog tegenwoordig. Kuischheid eischt bijzonder veel -zelfbeheersching, vandaar is zij geëerd geworden sedert een zeer lang -geleden tijdperk van de zedelijke geschiedenis van den beschaafden -mensch. Als een gevolg hiervan is de zinnelooze onthouding van het -huwelijk sedert een ver verwijderd tijdperk als een deugd beschouwd. -[280] De afkeer van onwelvoegelijkheid, die ons zoo natuurlijk schijnt, -dat men hem voor aangeboren houdt, en die een zoo krachtige hulp aan de -kuischheid verstrekt, is een moderne deugd, zooals Sir G. Staunton -opmerkt [281], uitsluitend aan het beschaafde leven eigen. Dit wordt -bewezen door de oude godsdienstige plechtigheden van vele volken, door -de teekeningen op de muren van Pompeji en door de gewoonten van vele -wilden. - -Wij hebben nu gezien, dat handelingen door wilden als goed of kwaad -worden beschouwd, en waarschijnlijk door den oorspronkelijken mensch -evenzoo werden beschouwd, alleen naar de wijze waarop zij een -duidelijken invloed uitoefenen op de welvaart van den stam,—niet op die -van de soort, noch op die van den mensch als individueel lid van den -stam. Dit besluit komt goed overeen met het geloof, dat het zoogenaamde -zedelijke gevoel oorspronkelijk uit de sociale instinkten is ontstaan; -want beide hebben eerst uitsluitend op de geheele vereeniging -betrekking. De voornaamste oorzaak van het, naar onze begrippen lage, -zedelijke standpunt der wilden, is eerstens, de beperking van het -medegevoel tot de leden van een zelfden stam. Ten tweede, onvoldoend -vermogen van redeneering, zoodat de invloed van vele deugden, vooral -van die welke op het individu betrekking hebben, op de welvaart van den -stam niet wordt ingezien. Wilden bemerken de vele nadeelen niet, die -voor den stam voortvloeien uit onmatigheid, zedeloosheid enz. In de -derde plaats eindelijk, een zwak vermogen van zelfbeheersching; want -dit vermogen is niet versterkt door lang voortgezette, wellicht -overgeërfde gewoonte, onderwijs en godsdienst. - -Ik ben in bovenvermelde bijzonderheden omtrent de zedeloosheid der -wilden [282] getreden, omdat sommige schrijvers in den laatsten tijd -een hoog denkbeeld hebben gegeven van hun zedelijken aard of de meeste -hunner misdrijven aan verkeerd opgevatte welwillendheid hebben -toegeschreven. [283] Deze schrijvers schijnen dit besluit daaruit te -trekken, dat wilden, soms zelfs in hooge mate, die deugden bezitten, -die dienstig of zelfs noodig zijn voor het bestaan van die vereeniging, -welke men stam noemt, en dat zij die deugden bezitten, is aan geen -twijfel onderhevig. - - - -Slotopmerkingen.—Wijsgeeren van de derivatieve [284] zedekundige school -beweerden vroeger, dat de grond der zedelijkheid in een vorm van het -eigenbelang, maar later, dat zij in het „beginsel van het grootste -geluk” was gelegen. Het is echter juister om dit laatste beginsel den -maatstaf, dan om het de beweegreden van het gedrag te noemen. Toch -schrijven alle schrijvers wier werken ik heb geraadpleegd, met weinige -uitzonderingen [285], alsof er voor elke handeling een afzonderlijke -beweegreden moest zijn en of deze gepaard moest gaan met eenig genoegen -of ongenoegen. Maar de mensch schijnt dikwijls van zelf, dat is uit -instinkt of lange gewoonte, zonder eenige bewustheid van genoegen te -handelen, op de zelfde wijze als waarschijnlijk een mier of bij -handelt, als zij blind haar instinkten volgt. Als onder uiterst -gevaarlijke omstandigheden, zooals bij een brand, iemand zonder een -oogenblik te aarzelen een zijner medemenschen tracht te redden, kan hij -moeilijk genoegen gevoelen; en nog minder heeft hij tijd om na te -denken over de onvoldaanheid die hij, indien hij de poging niet deed, -later wellicht zou gevoelen. Als hij naderhand over zijn gedrag -nadacht, zou hij gevoelen, dat er een instinktmatige aandrift in hem -lag, zeer verschillend van het zoeken naar genoegen of geluk; en dit -schijnt het diep ingeplante sociale instinkt te zijn. - -In het geval der lagere dieren schijnt het veel eigenaardiger om te -zeggen dat hun sociale instinkten zijn ontwikkeld voor het algemeen -welzijn, dan dat zij zulks zijn voor het algemeen geluk van de soort. -De uitdrukking „algemeen welzijn” beteekent hier de middelen waardoor -het grootst mogelijke aantal individu’s tot volle kracht en gezondheid -en tot groote volmaking hunner vermogens kunnen worden gebracht, onder -de omstandigheden waaraan zij zijn blootgesteld. Daar de sociale -instinkten van den mensch en die van de lagere dieren zich ongetwijfeld -langs den zelfden weg hebben ontwikkeld, zou het raadzaam wezen, als -het werd bevonden mogelijk te zijn, om in beide gevallen de zelfde -uitdrukking te gebruiken en als criterium van zedelijkheid liever het -algemeen welzijn van de vereeniging dan het algemeen geluk te nemen; -maar deze uitdrukking zou wellicht eenige beperking ten opzichte van -politieke zedelijkheid vereischen. - -Als iemand zijn leven waagt om dat van een medemensch te redden, -schijnt het juister om te zeggen, dat hij handelt voor het algemeen -welzijn, dan dat hij handelt voor het algemeen geluk van de menschheid. -Ongetwijfeld beteekenen welzijn en geluk voor het individu gewoonlijk -het zelfde, en een tevredene en gelukkige stam zal meer bloeien dan een -ontevredene en ongelukkige. Wij hebben gezien, dat zelfs in een vroeg -tijdperk van de geschiedenis van den mensch, de uitdrukkelijke wenschen -van de vereeniging van zelf een grooten invloed moeten hebben gehad op -het geluk van elk lid; en daar allen wenschen naar geluk, zal het -„beginsel van het grootste geluk” een zeer belangrijke bijkomende -leiddraad en doelwit zijn geworden; terwijl echter de sociale -instinkten met inbegrip van het medegevoel altijd de voornaamste -aandrift en leiddraad gaven. Op deze wijze vervalt het verwijt van den -grond van het edelste gedeelte onzer natuur in het lage beginsel van -eigenbelang te zoeken; tenzij men de voldoening die elk dier gevoelt -wanneer het de aan het zelve eigen instinkten volgt, en de -onvoldaanheid die het gevoelt wanneer het die niet bevredigt, -zelfzuchtig wil noemen. - -De uitdrukking van de wenschen en het oordeel van de leden der zelfde -vereeniging, eerst door woorden en daarna door geschreven taal, is, -zooals hierboven is opgemerkt, een hoogst belangrijke bijkomende -leiddraad van ons gedrag en helpt de sociale instinkten: soms is zij -echter met deze in strijd. Van dit laatste is de Wet van Eer een goed -voorbeeld, d.w.z. de wet van de meening onzer gelijken en niet van die -van al onze landslieden. Het overtreden van deze wet, zelfs wanneer het -bekend is dat de overtreding volkomen overeenstemt met ware -zedelijkheid, heeft menigeen meer zieleangst gekost, dan een wezenlijke -misdaad. Wij herkennen den zelfden invloed in het brandend -schaamtegevoel dat de meesten onzer zelfs na verloop van jaren hebben -gevoeld als hun de eene of andere toevallige overtreding van een -nietigen maar vasten regel van etiquette opnieuw voor den geest kwam. -Het oordeel der vereeniging zal gewoonlijk worden geleid door eenige -ruwe ondervinding van hetgeen op den langen duur voor alle leden het -beste is; maar dit oordeel zal niet zelden onjuist zijn wegens -onwetendheid of wegens zwak vermogen van redeneeren. Vandaar zijn de -vreemdste gewoonten en bijgeloovigheden, strijdig met het ware welzijn -en het ware geluk van het menschdom, overal in de wereld almachtig -geworden. Wij zien dit in het afgrijzen dat een Hindoe gevoelt als hij -zijn kaste breekt, in de schaamte van een Mohammedaansche vrouw die -haar gelaat ontbloot, en in tallooze voorbeelden. Het zou moeilijk -zijn, de wroeging welke een Hindoe gevoelt als hij onrein voedsel heeft -gegeten, te onderscheiden van die welke hij gevoelt als hij een -diefstal heeft begaan, maar waarschijnlijk zou de eerste de sterkste -zijn. - -Hoe zoovele ongerijmde regelen van gedrag en zoovele ongerijmde -godsdienstige dogma’s zijn ontstaan, weten wij evenmin als waarom zij -in alle deelen van de wereld zulk een diepen indruk op den -menschelijken geest hebben gemaakt; maar het is merkwaardig, dat een -geloof dat gedurende de prille jeugd, wanneer de hersenen gemakkelijk -indrukken opnemen, onophoudelijk is ingeprent, bijna de natuur van een -instinkt schijnt te verkrijgen, en het is het eigenlijke wezen van een -instinkt, dat het onafhankelijk van de rede wordt gevolgd. Evenmin -kunnen wij zeggen waarom zekere bewonderenswaardige deugden, zooals de -waarheidsliefde, door sommige wilde stammen hooger worden geschat dan -door andere [286], noch ook waarom dergelijke verschillen zelfs -tusschen beschaafde volken bestaan. Wetende hoe vast vele vreemde -gewoonten en bijgeloovigheden zijn ingeworteld, behoeven wij ons niet -te verwonderen, dat de op het individu betrekking hebbende deugden ons -nu zoo natuurlijk schijnen dat wij ze voor aangeboren houden, hoewel -zij oudtijds door den mensch niet werden gewaardeerd. - -Niettegenstaande vele bronnen van twijfel kan de mensch over het -algemeen zonder moeite de hoogere zedelijke regels van de lagere -onderscheiden. De hoogere berusten op de sociale instinkten en hebben -betrekking op de welvaart van anderen. Zij worden gesteund door de -goedkeuring onzer medemenschen en door de rede. De lagere regels, -hoewel sommige er van, die zelfopoffering vereischen, nauwelijks -verdienen lagere te worden genaamd, hebben vooral betrekking op het -individu en zijn hun oorsprong verschuldigd aan de publieke opinie, -hoewel zij door ondervinding en beschaving zijn gerijpt; want zij -worden door onbeschaafde stammen niet in acht genomen. - -Naarmate de mensch in beschaving vooruitgaat en kleine stammen zich tot -grooter maatschappijen vereenigen, zal de meest eenvoudige rede elk -individu doen gevoelen, dat hij zijn sociale instinkten en medegevoel -behoort uit te breiden tot al de leden van de zelfde natie, al zijn zij -hem ook persoonlijk onbekend. Dit punt eens bereikt zijnde, bestaat er -nog slechts een kunstmatige slagboom tegen het uitbreiden van zijn -medegevoel tot alle menschen, van welke natie of ras zij ook zijn. -Indien echter dergelijke menschen door groote verschillen in uiterlijk -of gewoonten van ons zijn gescheiden, bewijst de ondervinding ons -ongelukkig, hoe lang het duurt voor wij hen als onze medemenschen -beschouwen. Medegevoel tot voorbij de grenzen van den mensch, dat wil -zeggen menschelijkheid jegens de lagere dieren, schijnt een der laatst -verkregen zedelijke hoedanigheden te zijn. Zij schijnt door wilden -alleen ten opzichte hunner geliefkoosde huisdieren te worden gevoeld. -Hoe weinig de oude Romeinen haar kenden, blijkt uit hun afgrijselijke -vertooningen van zwaardvechters en gevechten van wilde dieren in het -amphitheater. Het denkbeeld van menschelijkheid zelf is, zoover ik kon -waarnemen, nieuw voor de meeste Gaucho’s van de Pampa’s. Deze deugd, -een der edelste waarmede de mensch is begaafd, schijnt als een -bijkomende zaak te ontstaan, doordat ons medegevoel teederder en verder -verspreid wordt, totdat het zich eindelijk over alle gevoel bezittende -wezens uitbreidt. Zoodra deze deugd door eenige weinige menschen wordt -geëerd en uitgeoefend, verspreidt zij zich door leering en voorbeeld en -soms ook door de publieke opinie onder het jongere geslacht. - -De hoogste trap van zedelijke ontwikkeling dien wij kunnen bereiken, is -wanneer wij bemerken dat wij zelfs op onze gedachten toezicht moeten -houden, en „dat de zonden, die het verleden zoo aangenaam voor ons -maakten [287], het voorwerp niet mogen zijn zelfs van onze meest -verborgen gedachten.” Al wat den geest met de eene of andere slechte -handeling gemeenzaam maakt, maakt het verrichten daarvan zooveel te -gemakkelijker. Gelijk Marcus Aurelius reeds lang geleden zeide: „Zooals -uwe gedachten gewoonlijk zijn, zoo zal ook het karakter van uw geest -zijn; want de ziel wordt door de gedachten gekleurd.” [288] - -Onze groote wijsgeer Herbert Spencer heeft voor eenige jaren zijn -zienswijze over het zedelijk gevoel bekend gemaakt. Hij zegt [289]: „Ik -geloof, dat de ondervinding van hetgeen nuttig is, gedurende alle -vervlogen menschengeslachten georganiseerd en bevestigd, -overeenkomstige wijzigingen heeft voortgebracht, die door voortgaande -overerving en opeenhooping in ons zekere vermogens van zedelijke -intuïtie zijn geworden—zekere gemoedsaandoeningen, die aan goed en -slecht gedrag beantwoorden en geen grondslag schijnen te hebben in de -individueele opvatting van hetgeen nuttig is.” Het is, dunkt mij, op -zich zelf in het minst niet onwaarschijnlijk, dat deugdzame neigingen -in meerdere of mindere mate worden overgeërfd; want ik heb, om de -verschillende neigingen of gewoonten, door velen onzer huisdieren -overgeërfd, niet te vermelden (5), van gevallen gehoord, waarin een -aandrift tot stelen en een neiging om te liegen zich over families van -den hoogsten stand bleek uit te breiden; en daar stelen bij de -vermogende klassen zulk een zeldzame misdaad is, kunnen wij moeielijk -door een toevalligen samenloop verklaren, dat de aandrift daartoe zich -bij twee of drie leden der zelfde familie voordeed. Indien slechte -neigingen worden overgeërfd, is het waarschijnlijk, dat zulks ook met -goede het geval is. De verschillen die men gelooft dat in dit opzicht -tusschen de onderscheidene menschenrassen bestaan, kunnen niet worden -verklaard, tenzij wij het beginsel van de erfelijkheid der zedelijke -neigingen aannemen. Wij hebben echter tot dusver daaromtrent nog geen -genoegzame zekerheid. - -Zelfs de gedeeltelijke erfelijkheid van deugdzame neigingen zou ons van -ontzaglijk veel dienst zijn om de eerste aandrift daartoe direct van de -sociale instinkten en indirect van de goedkeuring onzer medemenschen af -te leiden. Wanneer wij voor het oogenblik aannemen dat deugdzame -neigingen erfelijk zijn, is het waarschijnlijk, ten minste in zulke -gevallen als kuischheid, matigheid, menschelijkheid jegens dieren enz., -dat zij vooral in de organisatie van den geest worden geprent door -gedurende verscheidene generaties in de zelfde familie voortgezette -gewoonte, leering en voorbeeld, en slechts in zeer ondergeschikte mate -of in het geheel niet, doordat de individu’s welke die deugden -bezitten, het best zijn geslaagd in den strijd om het leven. Mijn -voornaamste reden om elke dergelijke erfelijkheid te betwijfelen is, -dat zinnelooze gewoonten, bijgeloovigheden en smaken, zooals de afschuw -van een Hindoe voor onrein voedsel, volgens het zelfde beginsel ook -erfelijk behoorden te zijn. Hoewel dit op zich zelf wellicht niet -onwaarschijnlijker is dan dat dieren door overerving smaak krijgen in -sommige soorten van voedsel of vrees voor zekere vijanden, heb ik -volstrekt geen bewijzen gevonden voor de erfelijkheid van bijgeloovige -of zinnelooze gewoonten. - - - -De sociale instinkten eindelijk, die zonder twijfel door den mensch, -evenals door de lagere dieren, voor het welzijn der vereeniging werden -verkregen, zullen hem van den beginne af eenige begeerte om zijn -makkers te helpen en eenig medegevoel voor hen hebben ingeboezemd. -Dergelijke aandrijvingen zullen hem in een zeer lang geleden tijd tot -een ruwen regel ter onderscheiding van goed en kwaad hebben gediend. -Maar naarmate de mensch trapsgewijze vooruitging in verstandelijke -vermogens en daardoor in staat werd gesteld om de meer verwijderde -gevolgen zijner daden te overzien; naarmate hij kennis genoeg verkreeg -om verderfelijke gewoonten en bijgeloovigheden te verwerpen; naarmate -hij meer en meer niet alleen op het welzijn, maar ook op het geluk -zijner medemenschen lette; naarmate uit gewoonte, ten gevolge van een -weldadige ondervinding, van leering en voorbeeld, zijn medegevoel -teederder en in ruimer kring werd verspreid, zoodat het zich uitbreidde -over menschen van alle rassen, over onnoozelen, verminkten en andere -nuttelooze leden der maatschappij en eindelijk tot de lagere -dieren—steeg ook het peil zijner zedelijkheid hoe langer hoe meer. Door -zedekundigen van de derivatieve school en door sommige intuïtionisten -nu wordt aangenomen, dat het peil der zedelijkheid werkelijk sedert een -lang verleden tijdvak van ’s menschen geschiedenis [290] is gerezen. - -Daar men soms een strijd kan opmerken tusschen de verschillende -instinkten van de lagere dieren, is het niet te verwonderen dat ook bij -den mensch soms strijd ontstaat tusschen zijn sociale instinkten en de -daarvan afgeleide deugden en zijn lagere, hoewel op dat oogenblik -sterkere driften en begeerten. Dit is, zooals de heer Galton heeft -opgemerkt, des te minder te verwonderen, daar de mensch zich in een -vergelijkenderwijs kort geleden tijdvak uit den staat van -barbaarschheid heeft verheven. [291] Wanneer wij voor de eene of andere -verzoeking zijn bezweken, gevoelen wij een soort van onvoldaanheid, -overeenkomende met die, welke wij gevoelen als wij andere instinkten -onbevredigd hebben gelaten, die in dit geval geweten wordt genoemd; -want wij kunnen niet verhinderen, dat beelden en indrukken van vroegere -gebeurtenissen onophoudelijk onzen geest doorkruisen, en deze -vergelijken wij in hun verzwakten toestand met de altijd tegenwoordige -sociale instinkten of met gewoonten in onze prille jeugd verkregen en -gedurende ons geheele leven versterkt, ja wellicht overgeërfd, zoodat -zij ten laatste bijna even sterk als instinkten zijn geworden. Met het -oog op volgende generaties is het niet te vreezen, dat de sociale -instinkten zwakker zullen worden, en mogen wij verwachten, dat de -deugdzame gewoonten sterker zullen worden, omdat zij wellicht door -erfelijkheid worden bevestigd. In dit geval zal de strijd tusschen onze -hoogere en lagere aandriften minder streng zijn en zal de deugd -overwinnen. - - - -Besluit waartoe de in de beide laatste hoofdstukken vermelde feiten -leiden.—Het kan niet worden betwijfeld, dat het verschil tusschen den -geest van den laagsten mensch en het hoogste dier verbazend groot is. -Een anthropomorphe aap zou, als hij een onpartijdig oordeel kon vellen -over zijn eigen toestand, erkennen, dat, hoewel hij een behendig plan -kon vormen om een tuin te plunderen, hoewel hij steenen gebruikte om -mede te vechten of noten open te breken, de gedachte om uit een steen -een werktuig te vervaardigen, zijn bevatting verre te boven ging. Hij -zou erkennen, dat hij nog minder een redeneering over bovennatuurkunde -kon volgen of een meetkundig vraagstuk oplossen of over het bestaan van -God nadenken, of een grootsch natuurtafereel bewonderen. Sommige apen -zouden echter waarschijnlijk verklaren, dat zij de schoonheid van het -gekleurde vel en den pels hunner echtgenooten bewonderden. Zij zouden -erkennen, dat, hoewel zij door geluiden aan andere apen sommige hunner -gewaarwordingen en hun meer eenvoudige behoeften kenbaar konden maken, -het denkbeeld om bepaalde denkbeelden door bepaalde klanken uit te -drukken nooit in hun geest was opgekomen. Zij zouden er wellicht op -wijzen, dat zij bereid waren hun medeapen van de zelfde bende op vele -wijzen te helpen, hun leven voor hen te wagen en voor hun weezen te -zorgen, maar zij zouden genoodzaakt zijn te erkennen, dat belangelooze -liefde voor alle levende schepselen, de edelste eigenschap van den -mensch, hun bevatting ver te boven ging. - -Toch is het geestelijk verschil tusschen den mensch en de hoogere -dieren, hoe groot het ook zij, zeker slechts een verschil in -hoeveelheid en niet in hoedanigheid. (6) Wij hebben gezien, dat de -verschillende gemoedsaandoeningen en vermogens, zooals liefde, -geheugen, oplettendheid, nieuwsgierigheid, nabootsing, rede enz., -waarop de mensch trotsch is, ook in wordenden of zelfs somtijds in goed -ontwikkelden toestand bij de lagere dieren kunnen worden gevonden. Zij -zijn ook vatbaar voor een zekere erfelijke verbetering, zooals wij zien -in den huishond bij vergelijking met den wolf of jakhals. Indien wordt -volgehouden, dat sommige vermogens, zooals zelfbewustzijn, het vermogen -om afgetrokken denkbeelden te vormen enz., uitsluitend aan den mensch -eigen zijn, kan het wel zijn, dat deze toevallige uitvloeisels zijn van -andere hoog ontwikkelde verstandelijke vermogens; en deze zijn op hun -beurt voornamelijk het gevolg van het voortdurend gebruik van een hoog -ontwikkelde taal. Op welken leeftijd komt het pasgeboren kind in het -bezit van het vermogen om afgetrokken denkbeelden te vormen, of op -welken leeftijd wordt het zelfbewust en begint het na te denken over -zijn eigen bestaan? Wij kunnen die vraag niet beantwoorden en evenmin -kunnen wij haar beantwoorden met betrekking tot de opklimmende reeks -der organische wezens. Het half kunstmatige en half instinktmatige van -de taal draagt nog den stempel van haar trapsgewijze ontwikkeling. Het -veredelende geloof aan God is niet aan alle menschen eigen, en het -geloof aan de werking van geestelijke invloeden volgt op natuurlijke -wijze uit zijn andere geestvermogens. Het zedelijk gevoel is wellicht -het beste en hoogste kenmerk waardoor de mensch zich van de lagere -dieren onderscheidt; maar ik behoef daarover niets meer te zeggen, daar -ik zoo even nog heb trachten aan te toonen dat de sociale -instinkten—het grondbeginsel van ’s menschen zedelijken aanleg -[292]—met behulp van de werkzaamheid zijner verstandelijke vermogens en -de uitwerkselen der gewoonte op natuurlijke wijze leiden tot den gulden -regel: „Alle dingen dan, die gij wilt dat de menschen u souden doen, -doet gij hun oock alsoo”; en dit is de hoeksteen der zedelijkheid. - -In een volgend hoofdstuk zal ik eenige weinige opmerkingen maken over -de stappen en middelen waardoor de verschillende verstandelijke en -zedelijke vermogens van den mensch zich waarschijnlijk trapsgewijze -hebben ontwikkeld. Dat dit ten minste mogelijk is, kan niet wel worden -ontkend, daar wij hun ontwikkeling dagelijks in elk kind aanschouwen en -daar wij door onmerkbare overgangen van den geest van een volkomen -idioot, lager staande dan het laagste dier, kunnen opklimmen tot dien -van een Newton. - - - - - -AANTEEKENINGEN. - -(1) Tegen het einde van den zomer, als de honigoogst begint op te -houden en de mannelijke bijen aan hun bestemming (de voortplanting der -soort) hebben voldaan, worden deze, die nu aan de bijenmaatschappij -geen nut meer toebrengen, doch integendeel schadelijk voor haar zouden -worden daar zij ten koste der overigen zouden moeten leven, door de -werkbijen meêdoogenloos verjaagd en komen van gebrek om. Dat de -werkbijen hen rechtstreeks zouden dooden, gelijk Darwin meent, schijnt -op onjuiste waarnemingen te berusten. Daar al de bijen van een korf -gewoonlijk kinderen zijn van ééne moeder, een koningin, zijn de -mannelijke bijen gewoonlijk de broeders der werkbijen. [293] Wanneer in -een korf een of meer jonge koninginnen worden geboren en er geen -overbevolking, dus geen behoefte aan zwermen bestaat, worden zij door -haar moeder, de koningin, gedood, zonder dat de werkbijen er zich tegen -verzetten; want het zou nadeelig zijn voor de belangen der -bijenmaatschappij, als zich in éénen korf twee of meer koninginnen -bevonden. Bestaat er overbevolking, dan tracht de oude koningin ook wel -de jonge te dooden, maar de werkbijen verzetten zich daartegen; de -jonge koningin blijft meesteres van den korf; de oude koningin verlaat -dien met een gedeelte der bijen om elders een volkplanting te stichten, -hetgeen men het zwermen der bijen noemt. - -(2) De zedelijke verantwoordelijkheid van sommige dieren schijnt minder -twijfelachtig dan die van „intermittente krankzinnigen.” Indien het in -de toekomst de plicht werd van een procureur-generaal, om een aap te -vervolgen die zich aan den moord van een mensch had schuldig gemaakt, -zou het volgende geval, ontleend aan Brehm’s „Thierleben”, een slecht -precedent opleveren voor den advocaat die met zijn verdediging was -belast. - -Eenige weinige jaren geleden kocht Dr. Schomburg, de directeur van den -botanischen tuin te Adelaïde, Australië, een uitgezocht partijtje apen -en kangoeroe’s die hij een „gelukkig huisgezin” had kunnen noemen, als -er niet een zeer boosaardige vrouwelijke Bhunder-baviaan bij was -geweest. Ware zij niet de eenige vertegenwoordigster van haar soort -geweest, dan zou hij haar hebben trachten kwijt te raken, want haar -eenig levensdoel scheen te wezen om zich zoo onaangenaam mogelijk te -maken. Eenzame opsluiting maakte haar wild en luidruchtig, maar in de -algemeene kooi maakte zij de buideldieren waanzinnig van schrik, en -scheen zich ’s avonds als haar jongere verwanten het waagden het -slaaphok te betreden, te beschouwen, als van hooger hand verordineerd -om hen met geweld daaruit te verjagen. Op zekeren dag viel zij haar -eigen oppasser aan en verwondde hem, zonder eenige aanleiding -zijnerzijds, op ergerlijke wijze aan zijn pols. Schomburg veroordeelde -haar onmiddellijk om te worden doodgeschoten. Den volgenden morgen -naderde de onder-oppasser haar kooi met een geweer, dat dikwijls was -gebruikt om de ratten dood te schieten die in het menageriegebouw zeer -veelvuldig waren. De andere apen schenen een nieuwe razzia onder de -ratten te verwachten, maar de Bhunder-baviaan wist wel beter. Zoodra -zij het geweer zag, sprong zij plotseling in het slaaphok en trok de -deur daarvan toe. Toen de oppasser die trachtte open te maken, gilde -zij, alsof zij hoopte vrij te komen door krankzinnigheid voor te -wenden. Om haar te beproeven, wachtte de oppasser tot den tijd van het -ontbijt, maar de baviaan vertoonde zich niet. Zij bleef een vol uur in -haar schuilhoek, totdat de baksjongen een extra tractatie bracht, -bestaande uit in schijfjes gesneden pompoenen. Zij deed toen een sprong -naar den emmer, waarin die zich bevonden. Op dat oogenblik deed de -oppasser de deur van haar slaaphok op slot en ging zijn geweer halen. -Zoodra de baviaan hem zag terugkomen, vlood zij naar haar schuilplaats, -en deed, toen zij die gesloten vond, een wanhopige poging om zich door -de tralies van de kooi heen te wringen en zoo te ontvluchten. De -tralies bleken echter onbuigbaar, en na nog een wanhopigen ruk aan de -deur van het slaaphok, wierp de baviaan zich in een hoek, sloot haar -oogen en scheen van vrees te zijn gestorven, nog voor het geweerschot -haar doodde. - -(3) Het is duidelijk, dat die individu’s welke door hun ouders in hooge -mate worden bemind en beschermd, meer kans zullen hebben in den strijd -des levens te overwinnen, meer kans zullen hebben om te blijven leven, -dan de individu’s die door hun ouders slechts in geringe mate worden -bemind en beschermd, en dat eveneens de kansen dezer laatste grooter -zullen zijn, dan die der individu’s die door hun ouders volstrekt niet -worden bemind en beschermd. Die individu’s welke de grootste -kinderliefde bezitten, zullen dus hun soort het best kunnen -voortplanten. Krachtens het beginsel der erfelijkheid zullen ook hun -kinderen zich doorgaans weêr onderscheiden door gehechtheid aan hun -kroost, en ook van deze zullen ook weder zij de meeste kans hebben om -een groote nakomelingschap achter te laten, welke die hoedanigheid in -de hoogste mate bezitten. Verder is het waarschijnlijk, dat bij die -individu’s bij welke de ouderliefde het meest is ontwikkeld, ook de -kinderen de meeste gehechtheid aan hun ouders zullen verkrijgen. Op -deze wijze kan de ontwikkeling der ouderlijke en kinderlijke liefde -worden verklaard door de natuurlijke teeltkeus, daar die variëteiten, -bij welke deze gevoelens het minst zijn ontwikkeld, in den strijd des -levens zullen moeten onderdoen voor de andere. - -(4) „De darren” (blz. 190). Velen noemen de mannelijke bijen hommels. -Dit is echter een geheel verkeerde uitdrukking; hommels is de naam van -een met de honigbijen (Apis en Melipona) nauw verwant geslacht van -sociale Vliesvleugelige Insekten, van het geslacht Bombus namelijk. De -ware Nederlandsche naam der honigbijen is darren of darries. Op blz. -201 is het teeken (4) bij vergissing blijven staan. Men zie over de -bloedschande: „Het Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Deel -II, blz. 141. - -(5) In het „Album der Natuur” 1876, blz. 22, deelt Prof. Harting een -opmerkelijk geval mede van erfelijke genegenheid van een kat voor een -hond, ontleend aan „Nature” 15 Juli 1875. - -(6) „Het verschil in geestvermogens tusschen den mensch en de lagere -dieren, hoe groot het ook zij, is ongetwijfeld slechts een verschil in -hoeveelheid” (quantitatief), „en niet in hoedanigheid” (qualitatief). -Het komt ons voor, dat Darwin in dit en het vorige hoofdstuk de -waarheid dezer stelling op de meest overtuigende wijze heeft bewezen. -Reeds lang werd door de meeste mannen der wetenschap erkend, dat de -theorie van Cartesius, die van alle dieren levende werktuigen maakte -zonder denkvermogen en zonder bewustzijn, onjuist was, zoodat dan ook -Quatrefages („l’Unité de l’Espèce Humaine”), den mensch als -afzonderlijk „Menschenrijk” van het Dierenrijk scheidende, dit niet -doet op grond, dat slechts deze denkvermogen zou bezitten, maar op -grond van het godsdienstig en zedelijk gevoel (Religiositeit en -Moraliteit), dat de dieren volkomen zouden missen. Wij hebben in -Hoofdstuk III en IV van dit werk echter gezien, dat ook bij andere -dieren wel degelijk de kiemen dier beide vermogens bestaan. Al wilde -men dit echter niet erkennen, men zou toch moeten toegeven, dat het -onmogelijk kan worden bewezen, dat deze beide vermogens bij alle dieren -ontbreken, en evenmin, dat zij bij alle voormalige en tegenwoordige -menschenrassen aanwezig waren en zijn. Wij hebben in aanteekening 15, -blz. 160, gezien, hoeveel vergeefsche moeite men zich dikwijls gegeven, -welke belachelijke opmerkingen men dikwijls gemaakt heeft, om dit -laatste te bewijzen. Maar zelfs al stellen wij voor een oogenblik, dat -van het zedelijk en godsdienstig gevoel bij geen enkel dier zelfs de -geringste kiem bestond, zou dan nog het bezit dier vermogens een -genoegzamen grond opleveren om den mensch als afzonderlijk „Rijk” van -de Dieren, als afzonderlijke Klasse of Onder-klasse van de Zoogdieren, -of zelfs slechts als afzonderlijke Orde van de anatomisch en -physiologisch zoo nauw met hem verwante apen (Primaten) te scheiden? -Wij gelooven geenszins. Onder de hoogere planten zijn duidelijk -zichtbare gevoels- en bewegingsverschijnselen even zeldzaam, als -godsdienstig en zedelijk gevoel bij de hoogere dieren maar kunnen zijn; -Linnaeus gaf zelfs als onderscheid tusschen het dieren- en plantenrijk -op, „Vegetabilia crescunt et vivunt; animalia crescunt, vivunt et -sentiunt.” En toch is, voor zoover ik weet, nog nooit een plantkundige -op de zonderlinge gedachte gekomen om de Kruidjes roer mij niet (Mimosa -pudica, M. sensitiva en eenige aanverwante soorten), die zeer -duidelijke verschijnselen van gevoel en beweging vertoonen, daarom als -afzonderlijk „Kruidje roer mij niet’s Rijk” van het Plantenrijk, als -afzonderlijke Klasse van de Tweezaadlobbige Planten (Dicotyledones), of -zelfs als Onder-klasse van de Tweezaadlobbige Planten met een -Veelbladige Bloemkroon (Dialypetalae of Dicotyledones Polypetalae), als -Familie van de Peulvruchten (Leguminosae), of zelfs maar als geslacht -van het geslacht Mimosa, waartoe zij op morphologische gronden moeten -worden gebracht, af te scheiden. Even weinig of liever nog veel minder -grond is er, voor den mensch een afzonderlijk Rijk, een afzonderlijke -Klasse, Onder-klasse of zelfs Orde aan te nemen, zelfs al gaf men toe, -dat alleen hij godsdienstig en zedelijk gevoel bezit. Hoeveel te minder -dan, wanneer men bewezen ziet, dat het verschil in geestvermogens -tusschen den mensch en de lagere dieren slechts quantitatief en niet -qualitatief is! - -Wij kunnen ons het genoegen niet ontzeggen, onze aanteekeningen op dit -Hoofdstuk met een aanhaling uit Carl Vogt’s „Vorlesungen über den -Menschen” (Bd. I, blz. 295) te besluiten, waar hij, na Quatrefages ten -opzichte van het godsdienstig gevoel te hebben weêrlegd (vergelijk -aanteekening 16, blz. 161), omtrent het zedelijk gevoel het volgende in -het midden brengt: - -„Wat nu de moraliteit, of het begrip van goed en kwaad aangaat, zal men -niet willen beweren, dat dit bij den mensch iets absoluuts is. Het -richt zich altijd naar den toestand der maatschappij, het is in één -woord het resultaat van den socialen toestand. Terwijl het in de -beschaafde wereld een met den dood strafbare misdaad is zijn ouden, -verlamden vader om te brengen, zijn er Indiaansche stammen bij welke -dit als een hoogst prijzenswaardige handeling van den zoon wordt -beschouwd. Het begrip van goed en kwaad ontwikkelt zich dus uit de -behoeften der maatschappij, uit de onderlinge betrekkingen tusschen de -individu’s. Als dit echter waar is, is het ook even zeker, dat het -begrip van goed of kwaad bij de diermaatschappijen evenzoo is -ontwikkeld in verhouding tot de mate van sociale ontwikkeling, als bij -de menschelijke maatschappijen. De eerste trap der maatschappij is het -huisgezin; het begrip van goed en kwaad resumeert zich bij het kind in -de gehoorzaamheid aan de ouders, in de vervulling der aan hetzelve -opgelegde plichten, in de terechtwijzing, straf of liefkozing, welke -hetzelve ten deel valt. Nu zie men eens een katten- of berenfamilie en -lette op de gebaren der jongen, hun opvoeding door de ouden, en dan -vrage men zich af, of men hier niet het beeld van een menschelijk -huisgezin voor zich heeft, met al die uitingen van het begrip van goed -en kwaad, welke men maar zou kunnen verlangen. Ik geef toe, dat het een -kattenmoraal, dat het een berenmoraal is, die hier den kinderen wordt -ingeprent en geleerd, maar het is toch een moraal, en het jonge katje -dat niet luistert naar de roepstem zijner moeder, de tweejarige beer -die niet behoorlijk voor zijn broertjes en zusjes zorgt, krijgen even -goed knorren en oorvijgen, als de lieve menschenkinderen, als deze het -grondbegrip der menschelijke en christelijke moraal, de kinderlijke -gehoorzaamheid, niet betrachten. - -„Ten opzichte der dierenmaatschappijen echter veroorloof ik mij hier -een plaats uit Dr. A. E. Brehm’s voortreffelijk werk, „Illustrirtes -Thierleben”, over de apenmaatschappijen aan te halen: - -„„Dat lid eener troep dat de meeste ervaring bezit, wordt aanvoerder of -leidaap. Deze waardigheid wordt hem echter niet door het „algemeen -stemrecht” opgedragen, maar hem eerst na een zeer hardnekkigen kamp met -andere mededingers toegekend. De langste tanden en sterkste armen -beslissen. Wie er zich niet goedschiks aan wil onderwerpen, wordt door -beten en klappen geringeloord, totdat hij tot rede is gebracht. Den -sterke komt de kroon toe, in zijn tanden ligt zijn wijsheid. Dit is -echter ook zeer verklaarbaar: de oudste apen zijn steeds ook de -sterkste en aan hen moeten ook goedschiks of kwaadschiks de jongere -onervarene zich onderwerpen. De leidaap verlangt en geniet -onvoorwaardelijke gehoorzaamheid en wel in elk opzicht. Ridderlijke -galanterie is hem niet eigen; stormenderhand verovert hij het loon der -min. Het jus primae noctis geldt bij hem nog heden. Hij wordt stamvader -van een volk, en zijn geslacht vermeerdert zich, evenals dat van -Abraham, Izaäk en Jakob, „gelijk het zand der zee”. Geen vrouwelijk lid -der troep mag zich aan een onnoozele minnarij met den eenen of anderen -vlasbaard overgeven. Zijn oogen zijn scherp en zijn tucht is zeer -streng; hij verstaat in liefdezaken geen gekscheren. Ook de apinnen die -zich, of liever hem, vergeten, krijgen zooveel muilperen en worden zoo -geplukhaard, dat haar de lust tot verboden omgang met andere helden van -den troep zeker vergaat; nog erger gaat het met den apenjongeling die -de wetten des harems van den op zijn recht trotschen Sultan -overtreedt”.... - -....„„Voor het overige oefent de leidaap zijn ambt met groote -waardigheid uit. Reeds de achting die hij geniet, geeft hem een zekere -zekerheid en zelfstandigheid in zijn handelingen, die aan zijn -ondergeschikten ontbreekt; hij wordt ook door deze op allerlei wijzen -gevleid. Zoo ziet men, dat zelfs de apinnnen zich moeite geven om hem -de hoogste gunst welke een aap kan betoonen of ontvangen, ten deel te -doen worden. Zij beijveren zich namelijk om zijn haarkleed steeds -zooveel mogelijk van lastige parasieten te zuiveren, en hij laat zich -deze hulde welgevallen met de waardigheid van een Pacha wien zijn -geliefde slavin de voetzolen kittelt. Daarentegen zorgt hij nu ook -trouw voor de zekerheid zijner ondergeschikten en is daardoor in nog -grooter onrust dan zij. Naar alle zijden heên wendt hij zijn blikken, -geen wezen vertrouwt hij, en zoo ontdekt hij ook bijna altijd -terechtertijd elk dreigend gevaar.” - -„Wij weten niet, of het verschil tusschen de moraliteit, die in deze -apenmaatschappij geheel van den wil des stamhouders afhangt en die van -een horde Nieuw-Hollanders, waar evenzeer de sterkste de wet maakt, -groot genoeg kan schijnen, om het geheele onderscheid van een Rijk -daarop te gronden. Het theoretische absolutisme kent immers volstrekt -geen andere moraal, dan die des heerschers. Hij maakt de wet, hij -schrijft het geloof voor, hij bepaalt de moraal,—wie anders handelt, -anders denkt, dien heeft hij het recht te dooden of te straffen,—is de -moraliteit van een absoluut despotisme theoretisch een andere dan die -eener apenfamilie? - -„Ook deze onderscheidende categorie van Quatrefages is dus volkomen -onhoudbaar. - -„De beide Fransche geleerden [294] hebben iets onmogelijks beproefd—om -namelijk eigenschappen te vinden, die niet op een materiëelen grondslag -rusten. - -„Waar de organisatie naar het zelfde type is gevormd, daar moeten ook -de uit deze organisatie voortspruitende eigenschappen de zelfde -grondeenheid vertoonen. - -„Eer ik echter van dit onderwerp afstap, wil ik hun die zich te -vergeefs aftobben om uit een of ander geestvermogen een bijzonderen -troon voor den mensch op te richten, de volgende woorden van Wundt -toeroepen: „De dieren zijn wezens, wier zelfbewustheid van die des -menschen en slechts door den bereikten trap van volkomenheid verschilt. -Tusschen mensch en dier bestaat geen wijdere kloof dan tusschen de -dieren onderling. Alle bezielde organismen vormen een keten van -gelijksoortige wezens, waarin nergens een gaping blijft. Een verouderde -zieleleer met haar menigvuldige geestelijke vermogens en krachten mocht -al grenslijnen trekken, hier dit, daar dat vermogen uitdeelen;—wij -echter moeten, nadat het ons gelukt is te bewijzen, dat het -gezamenlijke geestelijke leven slechts één groot geheel uitmaakt, ook -toegeven, dat al wat bezield is, ook deel heeft aan dit geheel.”” - -Men vergelijke overigens, zoo men nog niet overtuigd mocht zijn, -Houzeau, „Études sur les facultés mentales des animaux comparées à -celles de l’homme, Mons-Paris”, 1872; Haeckel, E., „Ziel-cellen en -cel-zielen”, uit „Deutsche Rundschau”, in „Wetensch. Bladen”, October -1878; Dr. L. Büchner, „Uit het Leven der Dieren, hun denken, willen, -werken en gevoelen”, en Dr. L. Büchner, „Het leven der liefde in de -dierenwereld.” De beide laatsten vertaald door R. E. de Haan, Directeur -der R. Hoogere Burgerschool te Winterswijk, Nijmegen, Blomhert & -Timmerman, 1877 en 1880, thans D. Bolle, Rotterdam. Carus Sterne (Dr. -E. Krause), „Dieren- en Menschenziel”, vertaald door P. F. Spaink, in -de Dageraad van Juli 1884, Tito Vignoli. „Das Fundamentalgesetz der -Intelligenz im Thierreiche”, Leipzig, Brockhaus, en „Mythus und -Wissenschaft”, Leipzig 1879 en 1882. Volgens dezen laatste verschilt -het geestelijk proces bij het hoogere dier alleen daarin van dat van -den mensch, dat het dier nog niet de innerlijke beschouwing zijner -beschouwingen heeft, d. w. z, dat hij niet wat wij zelfbewustzijn -noemen van het bewustzijn kan onderscheiden. Men zie ook: „De zedekunde -als wetenschap”, door H. A. F. de Vogel, Arnhem, H. W. v. Marle, 1880. -Dr. Büchner’s door mij bewerkt boekje „Feiten en Theorieën”, Amsterdam, -Warendorf, 1888 [295], en R. E. de Haan in „Isis”, 1879, blz. 50 en -153. - -Evenals de sociaal levende dieren zich in geestvermogens ver boven de -eenzaam levende verheffen, zinkt omgekeerd de mensch die buiten de -menschelijke maatschappij opgroeit, verstandelijk tot het peil van het -dier terug, en kent noch godsdienst noch zedelijkheid. - -In den loop der tijden zijn in Europa, Indië en Noord-Amerika -herhaaldelijk kinderen opgevangen, die ver van de maatschappij in -uitgestrekte wildernissen of afgelegen wouden waren opgegroeid. In al -die gevallen bleek het, dat die kinderen aan de dieren gelijk waren, en -zelfs gewoonlijk door latere opvoeding niet konden leeren spreken, noch -hun verstand verder ontwikkelden dan een getemd huisdier. - -Professor Raube te Leipzig verzamelde de levensgeschiedenissen van -zestien dier „woudmenschen” in zijn boekske: Homo sapiens ferus -(Leipzig, Denicke), en Dr. E. Dorn bespreekt nog andere gevallen in -zijn artikel „Wolfskinder” in „Ueber Land und Meer”, 1890–1891, No. 5, -aan welke beide bronnen wij het volgende ontleenen: - -In 1661 zagen jagers in Littauen te midden van een troep beren twee -kleine wezens die een menschelijke gedaante bezaten. Het gelukte hun -een daarvan te vangen niettegenstaande zijn tegenstand en geschreeuw. -Het verdedigde zich evenals een beer met zijn nagels en tanden. Het -bleek een kind te zijn van ongeveer negen jaar oud. Men bracht het naar -Warschau voor den koning en de koningin van Polen. De adel en de -geheele burgerij verdrong zich om het kind te zien. Het had een uiterst -blanke huid, witte haren, aangename gelaatstrekken, een goedgevormd en -krachtig lichaam en blauwe oogen. Het vertoonde echter geen spoor van -verstand, kon niet spreken, was zeer wild en bezat alle neigingen van -een dier. Men heeft het nooit kunnen leeren deze wildheid af te leggen, -te spreken, zich te kleeden, zijn hoofd te bedekken of schoenen aan te -doen. Het nam echter wèl de gewoonte aan om op twee beenen te loopen, -en werd zoover getemd, dat het, evenals een hond, kwam als men het -riep. Van tijd tot tijd vluchtte het naar het bosch, waar het -boomschors met de nagels losscheurde en uitzoog. Het at gaarne vleesch, -rauw zoowel als gekookt. - -In 1672 werd een jongen van omstreeks 16 jaar naar Amsterdam gebracht, -die in Ierland als klein kind zijn ouders ontloopen en onder -verwilderde schapen opgegroeid was. Hij was gezond en vlug van lichaam, -had een laag, achteruitwijkend voorhoofd, blaatte als een schaap, -lustte geen menschelijke spijzen en dranken, maar at gras en hooi. -Alles wat men hem gaf, betastte, berook en besnuffelde hij, stak het in -den mond en at het of wierp het weg, al naar het hem smaakte. Hij was -wild en schuw en eerst na langen tijd gelukte het hem eenigermate te -temmen. Hij had lang alle pogingen der jagers om hem te krijgen -verijdeld, doch werd eindelijk in een net gevangen. Hij liep voorover, -zijn tong was weinig bewegelijk. - -In 1725 werd in Hannover in een bosch een knaap van omstreeks vijftien -jaar gevangen. Hoewel hij uiterlijk op een menschelijk wezen geleek, -stond hij, wat den geest aangaat, volkomen op den trap van een wild -dier; hij liep of liever kroop op handen en voeten, at gras en mos en -sliep op boomen. Na zijn gevangenneming toonde hij een grooten afkeer -van kleederen en was niet te bewegen in een bed te gaan liggen. De -kleederen die men hem aan trok, scheurde hij zich spoedig onder -teekenen van de grootste verontwaardiging van het lijf en kroop, bij -gebrek aan zijn gewone legerstede in de takken van een boom, naar den -uitersten hoek der hem aangewezen verblijfplaats, om zich daar te -slapen te leggen. Zijn lievelingsvoedsel bleven rauwe kruiden, vooral -bladeren van kool en andere groenten, terwijl hij van al wat gekookt of -gestoofd was, voortdurend de grootste walging toonde. Hij had niet het -geringste spoor van eenige gearticuleerde spraak, maar drukte veeleer -zijn gedachten uit door geluiden die hij van de dieren had -afgeluisterd. - -Ofschoon slechts 1,65 M. lang, was hij buitengewoon gespierd en sterk, -daarbij vertoonde hij tot aan zijn dood (die op vermoedelijk ongeveer -drie-en-twintigjarigen leeftijd plaats greep) niet de geringste -belangstelling in de vrouwelijke sekse. Zijn dierlijken aard legde hij -slechts in zijn laatste levensjaren in zijn uiterlijk aanzien af; hij -scheen zachter en goedaardiger; godsdienstige begrippen of het geloof -aan een hooger wezen bleek het onmogelijk hem in te prenten. - -In 1731 kwam in het dorp Songi (bij Châlons) tegen schemeravond een -meisje van 9 à 10 jaar oud, door dorst geplaagd. Haar voeten waren -naakt, haar lichaam met lompen bedekt, een uitgeholde pompoen diende -haar tot muts. Zij droeg een houten knuppel in de hand. Iemand uit het -dorp liet een dog op haar los. Zij bleef onversaagd staan en sloeg het -dier met haar knuppel zoo heftig op den kop, dat het dood ter aarde -stortte. Vol vreugde over deze overwinning wierp zij zich herhaaldelijk -op het lichaam van den hond. - -Daarna beproefde zij een deur te openen. Toen haar dit niet gelukte, -verliet zij het dorp, klom op het veld in een boom (waarin zij later -buitengewoon behendig bleek te zijn) en sliep daar rustig in. Een vrouw -lokte haar uit den boom en zij werd door de dorpelingen gevangen, die -haar naar de keuken van zeker kasteel brachten. De kok was daar bezig -een hoen klaar te maken. Zij ontrukte het hem en begon het dadelijk te -eten. Een haar gegeven konijn at zij met vel en al op. - -Zij had een eigenaardigen glijdenden gang en was zoo vlug, dat zij -hazen kon inhalen en vangen. Zij dook ook voortreffelijk en at rauwe -visschen en kikkers. - -Het gelukte dit meisje, dat echter reeds in den aanvang minder -verwilderd was dan de eerst besproken kinderen, daar het eenigszins -gekleed en gewapend was, eenigszins te ontwikkelen. Zij leerde Fransch -spreken en werd non. Het kostte haar groote moeite af te leeren het -vleesch rauw te eten en bladeren, twijgen en wortels te nuttigen. Twee -jaar na haar gevangenneming had zij nog groote neiging om, duikende, -visschen te vangen. - -Een ander bij haar gevangenneming omstreeks twaalf- of dertienjarig -meisje toonde, hoewel niet zonder geslachtsdrift, tot haar dood den -grootsten afschuw voor alle mannen. Haar wilde temperament onttrok zich -aan alle contrôle, daarbij legde zij een grooten trek naar bloed aan -den dag en zoog dat aan levende dieren uit. Eens zag men haar als een -otter in een meer duiken, met groote handigheid eenige visschen vangen -en die dadelijk daarna aan den oever verslinden. - -Later leerde dit meisje spreken en was daardoor in staat eenige -onbestemde mededeelingen omtrent haar leven in het bosch te doen. Aan -het einde van haar leven, nadat zij zwaar ziek had gelegen, traden de -sporen van haar vroegere dierlijke leven weder duidelijk te voorschijn. - -Een in de bosschen bij Cannes in Frankrijk gevangen knaap van omstreeks -elf of twaalf jaar toonde bij zijn dierlijke natuur nog sporen van -krankzinnigheid, die soms tot razernij oversloegen. Het gelukte met -oneindige moeite, geduld en duizenden kunstgrepen hem twee of drie -woorden te leeren. Ongelukkig ontbreekt het slot van zijn door zijn -verpleger, een Fransch geneesheer, geschreven levensgeschiedenis. - -In 1889 werd volgens de dagbladen in België zulk een wilde knaap -gevangen. - -Nog belangwekkender dan bovenstaande gevallen, die allen op Europa -betrekking hebben, is het volgende uit Indië, dat door den Engelschen -resident aan het hof te Lucknow, kolonel Steeman, wordt medegedeeld. - -Op zekeren dag merkte een cavalerist op een verkenningstocht aan de -oevers van de rivier de Goombee in de nabijheid van het dorpje -Chandour, niet ver van Sultanpour (koninkrijk Oude), hoe op geringen -afstand van hem een wolvin met haar jongen en—een knaap uit het bosch -kwam, en zich naar het water begaf om te drinken. De knaap liep op -handen en voeten. Nadat zij had gedronken, wilde de wolvenfamilie weder -in het bosch gaan. De cavalerist trachtte haar toen den weg te -versperren om den knaap te bemachtigen. Deze ging echter met de wolven -en zich nauw bij de wolvin aansluitend op de vlucht. De cavalerist -bleef echter de vluchtelingen zoo na op de hielen, dat hij hen in een -hol zag verdwijnen. - -Met behulp van een aantal boeren uit het naburige dorp werd het hol in -korten tijd opengegraven. Volgens het bijgeloof der Hindoes van die -streek liet men de wolven ontvluchten, maar maakte zich meester van den -zich heftig verzettenden knaap. - -Bij het transport naar het dorp beproefde de knaap, dien men had -vastgebonden, herhaaldelijk zich los te rukken en in daartoe geschikte -gaten, boschjes of holen te verdwijnen. De poging om hem tot spreken te -brengen, werden van zijn kant slechts met knorren en brommen -beantwoord. - -Men hield hem gedurende verscheidene dagen in het dorp. Zoodra hem een -volwassen persoon naderde, zocht hij weg te sluipen, kwam echter een -kind te dicht bij hem, dan trok hij met wild geknor op hetzelve los en -trachtte het te bijten. Van gekookt voedsel toonde hij grooten afkeer; -wierp men hem daarentegen rauw vleesch toe, dan greep hij dat begeerig, -wierp het onder zijn handen op den grond en at het dan, evenals een -hond, met blijkbaar genot en genoegen. Zoolang hij at, duldde hij geen -menschelijk wezen in zijn nabijheid, doch aan honden veroorloofde hij -zijn maal te deelen. - -Deze wilde knaap, die aan kapitein Nicholett werd overgegeven, -overleefde zijn gevangenneming slechts drie jaar en stierf in Augustus -1850 te Sultanpour. - -Zijn groote vraatzucht was spreekwoordelijk geworden; men vertelde van -hem, dat hij een half schaap in één maal opat en daarbij een groote -schaal karnemelk in één teug opdronk. Hij was volkomen ongevoelig voor -beleedigingen en slechts door voortdurend plagen toornig te maken; hij -at alles wat hem werd toegeworpen, maar behield een bijzondere -voorliefde voor rauw vleesch. Ook at hij rauwe beenderen die hij met -evenveel gemak als het vleesch scheen te kauwen. Het zonderlingste was -zijn liefhebberij voor kleine steentjes en aarde, die hij in -betrekkelijk groote hoeveelheden verslond. - -Kleeding wilde hij zelfs bij het koudste weder niet aandoen. Wollen en -met watten gevulde dekens, die men hem tot bescherming tegen de koude -gaf, verscheurde hij in kleine stukjes, die hij bij zijn brood at. Hij -was buitengewoon morsig en van terugstootend karakter; men heeft hem -nooit zien lachen. Den menschen vijandig, ging hij gaarne met honden en -jakhalzen om. Doch ook zijn genegenheid voor deze was van een -bijzonderen aard. Toen zijn eenige vriend, een groote hond, met welken -hij samen at, werd doodgeschoten wegens al te groote vraatzucht, toonde -hij niet de minste gemoedsbeweging. - -Een andere knaap, die in zijn derde levensjaar bij het twintig mijlen -van Sultanpour gelegen dorp Chupra door een wolvin aan zijn moeder werd -ontroofd, werd zeven jaar later in volkomen verdierlijkten toestand -door twee soldaten weder aan een wolfsfamilie ontroofd. Alle pogingen -zijner moeder om den knaap weder uit zijn verdierlijkten toestand op te -heffen, mislukten geheel. De arme vrouw zag zich genoodzaakt het -menschdier aan de openbare liefdadigheid over te laten. De knaap hield -zich over dag in het dorp op, maar ging ’s nachts geregeld in het -naburige bosch slapen. Zijn voedsel bestond in rauw vleesch, hazen, -vogels en allerlei soort van afval. Zijn dorst stilde hij door zijn -gezicht vlak bij het water te brengen en dit dan op te zuigen. Zijn -knieën en ellebogen waren door zijn gewoonte om alle vier ledematen bij -het loopen te gebruiken, met een hoornachtige huid bedekt. - -Zijn lichaam stonk evenals dat der wolven. Hij verdween in 1850 bij -zijn overbrenging van Sultanpour naar Lucknow en werd niet teruggezien. - -Wij gaan de geschiedenis van nog drie in Indië gevangen „wolfskinderen” -voorbij, om nog even stil te staan bij het laatst bekend gewordene, -zeer opmerkelijke geval. - -Een Hindoeknaap van omstreeks twaalf jaar, werd door twee soldaten -evenals de beide vorigen in gezelschap van wolven aangetroffen en -gevangen. Aan den zadelknop van zijn vanger vastgebonden, verscheurde -hij diens kleederen, en hoewel men zijn handen had gebonden, gelukte -het hem zijn overwinnaar gevaarlijk te bijten. Hij werd ter verpleging -toevertrouwd aan den Rajah te Bondee, van wien hem Janoo, de bediende -van een koopman uit Kasjmier, overnam. De knaap liep, hoewel hij, als -hij er toe gedwongen werd, rechtop kon gaan, op handen en voeten. Onder -de leiding van Janoo, die zijn beenen dagelijks met olie inwreef en -masseerde, leerde hij spoedig als een menschelijk wezen loopen, maar de -vosachtige stank die zijn lichaam eigen was, was niettegenstaande -maanden lang voortgezette inwrijvingen met in water geweekt mosterdzaad -niet te verwijderen; zelfs door onthouding van allen vleeschkost en -uitsluitende voeding met rijst, peulvruchten en brood was daarin geen -verbetering te brengen. - -Hij sliep onder een mangoboom, vastgebonden aan het veldbed van Janoo, -die onder den zelfden boom zijn tent had opgeslagen. Op zekeren nacht -bemerkte Janoo tot zijn schrik, dat twee wolven den slapenden knaap -naderden en hem besnuffelden. Zij raakten hem aan, hij werd wakker, en -zich opheffend, legde hij zijn handen op de koppen zijner bezoekers, -die hem zijn aangezicht lekten. Zij sprongen om hem heên en hij wierp -met stroo en bladeren naar hen. Janoo waande eerst zijn beschermeling -verloren, maar overtuigde zich zeer spoedig, dat de wolven slechts met -hem speelden. Hij zag het een tijd lang rustig aan, maar jaagde -eindelijk de wolven weg. Deze kwamen echter reeds na korten tijd terug -om het spel te hervatten. Den volgenden nacht kwamen drie, eenige -nachten later zelfs vier van die ruwe speelkameraden. Zij kwamen in het -geheel vijfmaal, zoodat ook Janoo eindelijk alle vrees voor hen -verloor. - -Na den terugkeer van zijn principaal van een vrij langdurige reis was -Janoo genoodzaakt drukke werkzaamheden te verrichten bij welke hij zijn -pleegkind, dat hij met een touw aan zijn arm had bevestigd, als -lastdrager zocht te gebruiken, door hem lasten op het hoofd te doen -dragen. Bij elk boschje dat zij voorbij kwamen, beproefde de knaap zich -van zijn last te bevrijden en in het boschje te ontvluchten. Door een -behoorlijk pak slaag na elke dier pogingen, leerde hij dit echter -langzamerhand af. - -De grootste moeilijkheid bestond daarin, hem aan het dragen van -kleederen te gewennen daar hij die dikwijls verscheurde en geheel te -gronde richtte, daar hij er zich evenals een dier mede schobde tegen -muren, pilaren, boomen enz., zoodra zijn huid hem jeukte. Eenige -maanden na de aankomst in Lucknow werd Janoo door zijn heer voor eenige -dagen voor zaken weggezonden. Bij zijn terugkeer was de knaap verdwenen -en werd nimmer teruggezien. - -In Amerika heeft men herhaaldelijk in verschillende streken, ook in de -laatste tientallen jaren, verwilderde kinderen gevangen, maar daaraan -na bevrediging der nieuwsgierigheid verder geen nadere aandacht -geschonken, zoodat zij spoedig weder vergeten waren en voor de -wetenschap verloren gingen. - - - - - - - - -WALLACE OVER DE HOOGSTE GEESTVERMOGENS VAN DEN MENSCH, - -DOOR - -Dr. H. HARTOGH HEYS VAN ZOUTEVEEN. - - -In zijn werk „Darwinism”, Londen 1889, wijdt A. R. Wallace een -hoofdstuk aan de „Afstamming van den Mensch.” Hij zegt daarin volkomen -in te stemmen met Darwin’s besluit (in hoofdstuk VI van dit werk), dat -de mensch in zijn lichamelijk maaksel wezenlijk met de hoogere -zoogdieren overeenstemt, en dat de menschen en de anthropomorphe apen -van dezen of genen gemeenschappelijken stamvader afstammen. De bewijzen -daarvoor schijnen hem overstelpend en afdoende. Verder mag men volgens -Wallace, ten minste voorloopig, aannemen, dat de wetten der variatie en -natuurlijke teeltkeus, werkende door den strijd om het bestaan en de -voortdurende behoefte om hoe langer hoe meer geschikt te worden voor -zijn physische en biologische omgeving, de oorzaken zijn geweest, -waardoor hij zijn eigenaardig lichamelijk maaksel en die groote, -hoog-ontwikkelde hersenen verkreeg, die hem in staat hebben gesteld het -geheele dieren- en plantenrijk aan zich te onderwerpen. - -Daarentegen schijnt het Wallace toe, dat, hoewel de rudimenten van de -meeste, zoo niet van alle, verstandelijke en zedelijke vermogens van -den mensch bij sommige dieren mogen worden aangetroffen, toch de -ontwikkeling van sommige zijner hoogste geestvermogens niet door -variatie, natuurlijke teeltkeus en den strijd om het leven kan worden -verklaard, maar het gevolg moet zijn geweest van de inwerking eener -geheel verschillende oorzaak. Als zoodanige geestvermogens noemt hij -meer in het bijzonder: - - - 1. De aanleg voor wiskunde. - 2. De aanleg voor muziek en andere schoone kunsten. - 3. De aanleg voor metaphysica. - 4. De aanleg voor boert en scherts. - - -Al deze vermogens zijn bij wilden weinig of niet ontwikkeld. Boerten en -schertsen doen zij bijna niet. Met metaphysische bespiegelingen houden -zij zich niet veel op. Hun kunsten staan op zeer lagen trap, hun -wiskunde beperkt zich tot tellen, dat soms niet verder dan drie schijnt -te gaan. Er schijnt dus weinig tegen te zeggen te zijn, dat deze -vermogens, in zoo ver zij zich bij de wilden openbaren door de -beginselen van Darwin zijn te verklaren. Wallace zegt wel, dat -inlandsche muziekkorpsen van wilde rassen onder Europeesche leiding -onze beste moderne muziek op dragelijke wijze leeren spelen, en dus de -hoogere muzikale vermogens bij die rassen in latenten toestand aanwezig -schijnen te zijn, maar men zou o.i. evengoed kunnen beweren, dat die -bij de zangvogels aanwezig zijn, omdat men sommigen daarvan aria’s uit -opera’s kan leeren fluiten, of dat de papegaaien aanleg hebben voor de -studie der doode talen, omdat Humboldt in Zuid Amerika een papegaai -aantrof, die de taal van een uitgestorven Indianenstam sprak. - -Het bezwaar van Wallace betreft dus niet zoozeer de afstamming van den -wilden mensch van het dier als de afstamming van den beschaafden mensch -van den wilden. Zijn „hoogste vermogens”, waarvoor de inwerking eener -bijzondere oorzaak zou zijn noodig geweest, vormen geen scherp verschil -tusschen dier en mensch (de eenige quaestie, waarop het o.i. bij de -bespreking van de afstamming van den mensch aankomt), maar wel tusschen -den wilden mensch en den beschaafden mensch, die echter door tallooze -overgangen zijn verbonden, en wier afstamming van gemeenschappelijke -stamouders door niemand ooit is betwijfeld, of ten minste nooit op -grond van hun verschil in beschavingstoestand voor onmogelijk, of voor -slechts op bovennatuurlijke wijze verklaarbaar is gehouden. - -Laten wij echter de bewijsvoering van Wallace eenigszins meer in -bijzonderheden nagaan. - - - -1. De aanleg voor wiskunde. - -Als wij aannemen, dat de voorhistorische en wilde mensch volstrekt geen -aanleg voor wiskunde bezat, zou het hoogst moeilijk zijn te verklaren, -hoe die aanleg ontstond. Nemen wij echter aan, dat hij de rudimenten -van dien aanleg bezat, zooals het vermogen om tot tien te tellen, maar -zonder het eenvoudigste rekenkunstige of wiskunstige vraagstuk te -kunnen oplossen, hoe werd dan dit rudimentaire vermogen bij de moderne -volken, die voor betrekkelijk korte eeuwen nog barbaren en wilden -waren, zoo snel ontwikkeld tot een aanleg voor wiskunde als die van een -Newton, Gauss of La Place? De strijd om het leven van den wilde met de -elementen, met de dierenwereld of met zijns gelijken kan daarop geen -invloed hebben gehad, evenmin als de oorlogen der latere volken met -elkander. De Grieken overwonnen de Perzen niet door hun meerdere kennis -van wiskunde, maar door hun betere militaire geoefendheid, -vaderlandsliefde en zelfopoffering. Tamerlan en Gengis-Khan veroverden -Azië, maar geenszins omdat zij zelven of hun volgelingen meer kennis -van wiskunde hadden dan de volken die zij overwonnen. De -ingenieurskunst der Romeinen vereischte zeker eenige wiskundige kennis, -maar deze verhinderde niet, dat zij den inval der barbaren, welke die -wiskundige kennis niet bezaten, niet konden weêrstaan. Die barbaren, de -Kelten, Germanen en Slaven, zijn, reeds vóór zij vorderingen in de -wiskunde hadden gemaakt, gebleken in den grooten strijd tusschen de -rassen, de geschiktsten te zijn om te overwinnen, en in dit opzicht de -beschaafdste en wiskundig het meest ontwikkelde volken der oude -wereld,—de Hindoes, Arabieren, Grieken en Romeinen te overtreffen. Wel -hebben in de laatste eeuwen de afstammelingen dier barbaren, de -Franschen, Duitschers, Engelschen, Nederlanders enz. zich in de -wiskunde tot een vroeger ongekende hoogte ontwikkeld, maar hun -voorspoed in en buiten Europa, als kolonisten en veroveraars, als -individu’s of als natiën, kan volgens Wallace in geenen deele aan die -ontwikkeling der wiskunde worden toegeschreven. Derhalve is de oorzaak -dier ontwikkeling niet natuurlijke teeltkeus, maar een andere geheel -verschillende. - -Wij kunnen geenszins toegeven, dat de ontwikkeling der wiskunde geen -aandeel zou hebben in den voorspoed der moderne volken als veroveraars -en kolonisten, als individu’s en als natiën. Die voorspoed toch is -grootendeels het gevolg van hun betere krijgskunde en bewapening. En -ieder weet, dat voor vestingbouwkunde en artilleriewetenschap, voor het -uitvinden van nieuwe vuurwapenen en ontplofbare stoffen, wiskunde, -werktuigkunde (die zich zonder wiskunde niet kan ontwikkelen) en -scheikunde (die de beoefening van andere natuurwetenschappen -onderstelt, voor welke wiskunde eveneens onmisbaar is) noodig zijn. -Zonder vuurwapens geen succes tegenover de wilden, zelfs als individu, -zonder werktuigkunde en natuurwetenschap geen vuurwapens, zonder -wiskunde geen werktuigkunde en natuurwetenschap! De wiskunde, die de -uitstekendste oefening voor het denkvermogen vormt, ontwikkelt -daarenboven de hersenen, die het voornaamste werktuig zijn, waarmede de -mensch den strijd om het leven strijdt, en helpt hem daardoor krachtig -bij het voeren van dien strijd, al moet de intellectueel meer -ontwikkelde soms terugwijken voor meerdere physieke kracht en numerieke -overmacht, gelijk in het geval der Romeinen en barbaren, waarbij -daarenboven nog andere geheel verschillende oorzaken, zooals het -innerlijke verval, ook in zedelijk opzicht, van het Romeinsche rijk -bijdroegen om aan de barbaren de zege te verschaffen. - - - -2. Muzikale en andere vermogens. - -Bij de wilden bestaat nauwelijks muziek in onzen zin, al scheppen zij -ook behagen in den klank van trommen, bekkens, fluitjes enz. en al -zingen zij ook eentonige liedjes. [296] De Egyptenaars worden voor de -oudste beoefenaars der eigenlijke muziek gehouden; op hen volgden de -Joden en Grieken, maar evenmin als de Romeinen hadden deze volken -(volgens Wallace) eenig begrip van harmonie of van de wezenlijke -gronden der moderne muziek. Sedert de vijftiende eeuw is de muziek zich -eerst snel beginnen te ontwikkelen, maar voor den strijd om het leven -is noch bij de oude volken, noch sedert de vijftiende eeuw de -vooruitgang der muziek van eenige beteekenis geweest, en natuurlijke -teeltkeus kan dus niet de oorzaak van dien vooruitgang zijn geweest. - -Darwin toont in het XIXde hoofdstuk van dit werk aan, dat de eerste -ontwikkeling der muzikale vermogens waarschijnlijk met de seksueele -teeltkeus in verband staat, zoodat het door Wallace bestreden gevoelen -eigenlijk door niemand wordt verdedigd. Bij de latere ontwikkeling der -muziek heeft ongetwijfeld de godsdienst een groote rol gespeeld. De -krijgsmuziek eindelijk kan door den moed der krijgslieden aan te -wakkeren wel degelijk hebben bijgedragen tot de overwinning, en dus tot -het overleven der muzikaal het best begaafden. In allen gevalle vinden -wij reeds in het dierenrijk de muzikale vermogens zeer ongelijk -verdeeld, en is het de vraag of b.v. de zang van den nachtegaal niet -even hoog staat boven het gekras van de (in het systeem eveneens onder -de zangvogels gerangschikte) raaf als de beste moderne muziek boven het -getrommel en de eentonige liederen der wilden, welke laatste zeker in -welluidendheid voor het gezang van den nachtegaal onderdoen. - -Wat de beeldende kunsten aangaat, de door de vóórhistorische menschen -uit het Zuiden van Frankrijk vervaardigde teekeningen van dieren -(mammouth, rendier enz.) worden ongetwijfeld in natuurlijkheid niet -slechts, gelijk Wallace zegt, nauwelijks geëvenaard door die der -hedendaagsche wilden, maar overtreffen zelfs menig kunstwerk uit den -Oud Egyptischen tijd. De beeldhouwkunst bereikte haar toppunt in het -Oude Griekenland, de schilderkunst in de dertiende tot de vijftiende -eeuw in Italië. De bouwkunde, waarvan de eerste rudimenten, tot vroegen -vóórhistorischen tijd opklimmen, daar de eenvoudigste hut immers reeds -een gebouw is, schiep in Egypte en Assyro-Babylonië kolossale -gedenkteekenen, maar bereikte in de oudheid, als schoone kunst -beschouwd, haar toppunt eveneens in Griekenland, en in de Middeleeuwen -in de gothische kerkgebouwen. - -Met den strijd om het leven en het overleven der geschiktsten staat die -ontwikkeling der schoone kunsten echter in geen onmiddellijk verband. -Griekenland’s ontwikkeling in de kunst belette niet, dat het door de in -dat opzicht minder ontwikkelde Romeinen werd onderworpen, en de -Engelschen, die stellig in begaafdheid voor de beeldhouwkunst voor de -Italianen en Denen, voor de schilderkunst voor de Italianen, -Spanjaarden, Franschen en Nederlanders, in de muziek voor de Duitschers -en Italianen onderdoen, zijn toch de eerste koloniseerende natie der -wereld geworden, en geen ras neemt tegenwoordig zoo sterk in aantal toe -als juist het, wat de kunst aangaat, zoo middelmatig begaafde -Angel-Saksische. - -De hooge ontwikkeling van den aanleg tot wiskunde als die voor de -schoone kunsten schijnen het resultaat en geenszins een oorzaak van den -socialen en intellectueelen vooruitgang te zijn. Dit willen wij Wallace -toestemmen, ofschoon wij geenszins met hem medegaan in de nadere -oorzaak welke hij voor die hooge ontwikkeling aanneemt, op welk punt -wij straks terugkomen. Evenals een werktuig, met een bepaald doel -gemaakt en verbeterd, daardoor dikwijls tevens voor andere, geheel -verschillende doeleinden geschikter kan worden, een mes, gemaakt en -geslepen om b.v. te snoeien, wordt door den vorm welken men aan het -metaal heeft gegeven, en het slijpen tevens geschikter om andere -voorwerpen dan takken te snijden, heeft de menschelijke geest, door den -strijd om het bestaan voortdurend ontwikkeld, daarmede tegelijkertijd -geschiktheid gekregen voor andere zaken, zooals kunst, die veel -bijdragen om het menschelijk leven te veraangenamen, maar in geen -rechtstreeksche betrekking staan tot dien strijd om het bestaan, en -waarvan men de eerste rudimenten reeds bij wilden, en wat de muziek en -bouwkunst aangaat, ook in de dierenwereld aantreft. - - - -Wallace’s tweede bewijs, dat de aanleg voor de wiskunde en de schoone -kunsten niet door natuurlijke teeltkeus zijn ontstaan. - -Daar de natuurlijke teeltkeus de individu’s die een nuttig kenmerk -bezitten, bewaart ten koste van het leven van die welke het niet of in -geringe mate bezitten, is elk kenmerk, dat onder haar werking tot -ontwikkeling is gekomen, vrij gelijkmatig over al de individu’s eener -soort verdeeld. Als men de gemiddelde ontwikkeling van zulk een kenmerk -op 100 stelt, zullen de variaties, gelijk Wallace in het derde -hoofdstuk van zijn „Darwinism” heeft aangetoond, van 80 tot 120 (of -iets meer als een zeer groot aantal individu’s wordt vergeleken) -loopen, zoodat het bedrag der variatie omstreeks ⅕ tot ⅙ van de -gemiddelde waarde is. Daarom bestaan ook alle vermogens, welke voor den -mensch in zijn vroege ontwikkelingstrappen van hooge waarde zijn -geweest,—zooals snel loopen, lichaamskracht, behendigheid in den -wapenhandel, scherpte van zintuigen, vermogen om een spoor te volgen -enz.,—bij alle wilden in eenigszins gelijkmatigen graad. Eveneens is -het met de instinkten en verstandelijke eigenschappen van de dieren -eener zelfde soort gesteld; elk winterkoninkje bouwt ongeveer een even -goed nest, elke vos is nagenoeg even slim enz. - -Als vermogens die zijn verkregen door natuurlijke teeltkeus, uit den -aard der zaak vrij gelijkmatig over alle individu’s eener soort moeten -zijn verdeeld, kunnen wij omgekeerd besluiten, dat vermogens die zeer -ongelijkmatig over de individu’s eener soort zijn verdeeld, niet kunnen -zijn verkregen door natuurlijke teeltkeus. - -De aanleg voor wiskunde en voor de schoone kunsten zijn zeer ongelijk -verdeeld. Derhalve kan die aanleg niet zijn verkregen door natuurlijke -teeltkeus. - -Ten bewijze dat de aanleg voor wiskunde zelfs onder de beschaafde -volken zeer ongelijkmatig is verdeeld, haalt Wallace de getuigenis van -twee onderwijzers in de wiskunde aan Engelsche scholen aan, volgens -welke slechts één op de honderd jongens een bijzonderen aanleg voor de -wiskunde heeft en het er ver in kan brengen, terwijl de groote -meerderheid der bevolking er weinig of geen aanleg voor heeft en er -niet het geringste belang in stelt. En als wij de grootte der variatie -en aanleg voor wiskunde tusschen een wiskunstenaar van de eerste klasse -en de meeste andere menschen wilden schatten, zou die aanleg volgens -Wallace bij den eerste minstens honderd- en wellicht duizendmaal -grooter zijn dan bij de laatsten. - -Wat den aanleg tot beeldende kunst betreft, is het resultaat het -zelfde. Uit onderzoekingen, door Wallace op Engelsche scholen -ingesteld, zou het aantal kinderen dat werkelijk aanleg heeft tot -teekenen—dat afbeeldt wat het ziet, niet wat het weet dat de vorm der -dingen is, dat van zelf in perspectief teekent, omdat het aldus is, dat -het de voorwerpen ziet, dat in zijn teekeningen van zelf licht en -schaduw aanbrengt en zich niet bepaalt tot omtrekken, dat herkenbare -schetsen kan maken van al zijn bekenden—hoogstens een percent van het -geheele aantal kinderen bedragen, en zou de aanleg tot teekenen bij een -middelmatig artist minstens vijftig- of zelfs honderdmaal grooter zijn -dan die van een gewone man of vrouw „die niet teekent en wiens pogingen -om een of ander voorwerp af te beelden, eenvoudig belachelijk zijn.” - -Wat den aanleg voor muziek aangaat, deze is, in zijn lagere vormen, -meer algemeen verspreid dan de beide vorige, en tegen één persoon die -uit zich zelven, als het ware instinktmatig teekent, zijn er stellig -vijf of tien die wat zingen of spelen zonder het te hebben geleerd. Een -muziekmeester op een groote school verzekerde echter aan Wallace, dat -slechts ongeveer één percent der menschen stellig muzikaal talent -bezaten, en de muzikale aanleg van een groot componist zal die van een -gewoon mensch stellig vele honderden en wellicht duizenden malen -overtreffen. - -Derhalve moeten volgens Wallace de aanleg voor wiskunde, beeldende -kunsten en muziek zijn verkregen door deze of gene oorzaak welke geheel -van de natuurlijke teeltkeus verschilt. - -Het zelfde is volgens hem het geval met den aanleg voor metaphysica, -welke ons in staat stelt afgetrokken begrippen te vormen, welke zoo -verwijderd mogelijk van alle practische toepassing zijn, en de laatste -oorzaken der dingen, den aard en de eigenschappen van stof, beweging en -kracht, van ruimte en tijd, van oorzaak en gevolg, van wil en -bewustzijn te bespreken. Wilden houden volgens Wallace geen -bespiegelingen over dergelijke afgetrokken en moeilijke vraagstukken, -maar zoodra een volk beschaafd wordt en er een klasse van menschen -ontstaat, die, hetzij als priesters of als wijsgeeren, niet in de -noodzakelijkheid verkeeren te werken of een werkzaam aandeel aan den -oorlog of het bestuur te nemen, vertoont zich plotseling die aanleg tot -metaphysica, schoon zij, evenals de overige boven besproken vermogens, -altijd tot een zeer klein gedeelte der bevolking beperkt blijft. - -Tot de zelfde klasse van vermogens behoort eindelijk ook de aanleg tot -boert en scherts, het humoristische vermogen. Dit is het laatste dat -Wallace in het bijzonder noemt, ofschoon hij blijkbaar schijnt te -bedoelen, dat daarmede de opsomming dier vermogens nog niet volledig -is. - -Ook Weismann bespreekt in zijn verhandeling over „Erfelijkheid” den -oorsprong der „talenten” en komt, evenals Wallace, tot het besluit, dat -zij niet door de natuurlijke teeltkeus kunnen zijn verkregen. „Die -prae-disposities”, zegt hij, „welke wij talenten noemen, kunnen niet -zijn ontstaan door natuurlijke teeltkeus, omdat het leven in geenen -deele van het bezit daarvan afhankelijk is en er schijnt geen andere -weg te bestaan om haar oorsprong te verklaren, dan door aan te nemen, -dat de bekwaamheid in den loop van elk individueel leven verkregen, -zich” (in den loop der generaties) „ophoopt. In dit geval schijnen wij -dus op het eerste gezicht genoodzaakt te zijn de overerving van -verworven kenmerken aan te nemen.” Weismann is echter van oordeel, dat -de feiten deze meening niet steunen, en wijst er op, dat de aanleg voor -wiskunde, beeldende kunst en muziek dikwijls plotseling verschijnt in -een familie, waarvan de andere leden en voorouders zich in dit opzicht -volstrekt niet onderscheidden, en dat zelfs, waar zulk een aanleg -erfelijk is, hij dikwijls het sterkst optreedt in het begin of in het -midden der reeks, en naar het einde daarvan niet toeneemt, gelijk men -zou hebben mogen verwachten als hij met de overerving van verkregen -bekwaamheid in verband stond. Na te hebben aangetoond, dat wiskundigen -en kunstenaars van den eersten rang alleen optreden op een bijzonderen -trap van menschelijke ontwikkeling, besluit hij als volgt: - -„Omtrent dit onderwerp wensch ik hier alleen bij te voegen, dat volgens -mijn meening talenten niet het gevolg zijn van de ontwikkeling van deze -of gene eigenschap van het verstand door voortdurende oefening, maar -dat zij de uitdrukking en tot zekere hoogte het bijproduct zijn van den -menschelijken geest, die in alle richtingen zoo hoog ontwikkeld is.” - -Wallace, welke deze plaats van Weismann aanhaalt, is met diens -verklaring van het vraagstuk in geenen deele tevreden. Hij meent, dat -de bedoelde vermogens duidelijk wijzen op de aanwezigheid in den mensch -van iets, dat hij niet aan zijn dierlijke voorouders heeft ontleend, en -dat men het best zou kunnen aanduiden als een wezen van geestelijken -aard of natuur, vatbaar om zich onder gunstige omstandigheden -progressief te ontwikkelen,—dat zij verder duidelijk wijzen op een -onzichtbaar heelal, een geestelijke wereld, waaraan deze stoffelijke -wereld geheel ondergeschikt is. - -Zeker zullen velen onzer lezers hierin met voldoening de oude -dualistische leer dat de mensch uit ziel en lichaam bestaat, -terugvinden, en in Wallace’s verklaring een zinspeling meenen te zien -op de dogma’s van den Christelijke godsdienst. Ten onrechte echter, -want de juiste verklaring is dat de heer Wallace spiritist is. Als hij -van de onzichtbare wereld der geesten (spirits) spreekt, bedoelt hij -daarmede de klopgeesten die zich in dansende tafels enz. onder den -invloed der mediums openbaren. Of het vermogen van boert of scherts -onder den invloed der zoogenaamde „spotgeesten” is ontstaan, die, -gelijk bekend is, bij de spiritistische openbaringen zulk een groote -rol spelen, zegt hij echter niet! Gelijk men weet, zijn volgens -spiritisten de klopgeesten zielen van afgestorvenen. Om na den dood als -klopgeest te kunnen optreden, moet de ziel natuurlijk als zelfstandig -geestelijk wezen reeds tijdens het leven van den mensch bestaan. Van -waar nu de eerste geesten kwamen, die tijdens de mensch zich uit zijn -dierlijke voorouders ontwikkelde, hem daarbij behulpzaam waren, blijft -in ’t duister. Zielen van menschen kunnen die eerste geesten niet zijn -geweest, want vóór de mensch zich had gevormd, bestonden er natuurlijk -geen zielen van afgestorven menschen. Waren het dan de zielen van -redelijke wezens die op andere wereldbollen hadden geleefd? Ook dit -vraagpunt blijft in ’t duister! - -Dat Wallace, de zelfstandige mede-opsteller van Darwin’s theorie en een -der scherpzinnigste natuuronderzoekers die ooit hebben geleefd, -spiritist is, en wel spiritist met hart en ziel in de meest -uitgestrekte beteekenis van dat woord, is boven elken twijfel verheven. -Dat hij aan spookhuizen en de verschijning van spoken daarin, aan het -verschijnen van geesten van afgestorvenen om hun bloedverwanten hun -dood aan te kondigen, aan het dierlijk magnetisme met inbegrip van -helderzienheid (clairvoyance), aan odkracht enz. enz. gelooft, niet -minder. Daarentegen is hij geen aanhanger der zoogenaamde -reïncarnatieleer, (d.i. de leer der zielsverhuizing, der wedergeboorte -in een nieuw menschelijk lichaam op aarde), maar neemt aan dat de -menschelijke ziel zich na den dood in de geestenwereld tot het -oneindige kan ontwikkelen, en er dus een zeer groot aantal geesten van -verschillenden ontwikkelingsgraad bestaan, die de gaping tusschen -mensch en God aanvullen. „De groote wet der continuïteit of van den -samenhang van alles (als de laatste uitspraak der moderne wetenschap, -welke in alle sferen der stof, der kracht en des geestes, zoover wij ze -kunnen doorvorschen, absoluut schijnt te zijn) kan”, zegt Wallace aan -het slot van het voorwoord van zijn werk „The Scientific Aspect of the -Supernatural”, „onmogelijk ophouden te gelden, zoodra wij ons boven de -enge sfeer van onzen gezichtseinder verheffen. Er kan geen oneindige -afgrond bestaan tusschen den mensch en den grooten Geest van het -Heelal; een dergelijke hypothese komt mij in de hoogste mate -onwaarschijnlijk voor.” [297] - -Hoe geheel anders Darwin over het spiritisme dacht, blijkt uit het -volgende uittreksel uit een brief, geschreven 18 Januari 1874, en -betrekking hebbende op een spiritistische séance ten huize van zijn -broeder Erasmus, 6 Queen Anne straat Londen, gehouden, met medewerking -van een zeer bekend medium. - -„.....Laatst hadden wij op een achtermiddag veel pret; want George had -een medium gehuurd, dat de stoelen, een fluit, een schel, een kandelaar -en vuurvonken in mijn broeders eetvertrek rond liet springen op een -wijze die iedereen in verbazing bracht en ademloos stil maakte. Het was -in het duister, maar George en Hensleigh Wedgwood hielden voortdurend -de handen en voeten van het medium aan weêrszijden vast. Ik vond het er -zoo drukkend warm en vervelend, dat ik wegging, vóór al deze verbazende -wonderen of goochelkunsten plaats hadden. Hoe de man bij mogelijkheid -kon doen wat werd gedaan, gaat mijn begrip te boven. Ik kwam naar -beneden en zag al de stoelen enz. op de tafel staan, die over de -hoofden van hen die er om heên zaten, opgelicht was geworden. - -„De hemel zij ons genadig als wij aan zulken onzin [298] moeten -gelooven. F. Galton was er bij en zegt dat het een goede séance -was.....” - -Bedoelde séance gaf aanleiding, dat er een kleinere en met meer zorg -ingerichte op touw werd gezet, waarbij Professor Huxley tegenwoordig -was, die er aan Darwin rapport over uitbracht. Deze schreef daarop aan -Huxley den volgenden brief: - - - Down, 20 Januari 1874. - -„Waarde Huxley! - -„Het was zeer goed van U zulk een lang verslag voor mij te schrijven. -Hoewel de séance U zoozeer verveelde, was zij, dunkt mij, de inspanning -wel waard, daar de zelfde soort van zaken op alle séances worden -gedaan, zelfs op die bij....., en nu zouden voor mijn geest verbazend -sterke bewijsgronden noodig zijn om iemand te doen gelooven dat het -iets meer was dan bloote fopperij ... Het doet mij genoegen als ik mij -herinner, dat ik eergisteren aan mijn geheele huisgezin heb verklaard, -dat hoe langer ik nadacht over hetgeen ik hoorde dat in Queen Anne -straat was geschied, hoe meer ik overtuigd werd, dat het alles bedrog -was .... mijn theorie was, dat [het medium] het zoo wist in te richten, -dat de beide personen aan weêrszijden van hem elkanders handen -vasthielden, in plaats van de zijne en hij daardoor vrij was om zijn -kluchten uit te voeren. Ik ben zeer blijde, dat ik U mijn ukase -uitvaardigde om er bij tegenwoordig te zijn. - - Uw toegenegen - Charles Darwin.” - - - - - - - - -VIJFDE HOOFDSTUK. - -OVER DE ONTWIKKELING DER VERSTANDELIJKE EN ZEDELIJKE VERMOGENS -GEDURENDE DE VOORHISTORISCHE EN BESCHAAFDE TIJDEN. - - De volmaking der verstandelijke vermogens door natuurlijke - teeltkeus.—Belangrijkheid van de nabootsing.—Sociale en zedelijke - vermogens.—Hun ontwikkeling binnen de grenzen van een zelfden - stam.—De natuurlijke teeltkeus oefent ook op beschaafde volken - invloed uit.—Bewijzen dat de beschaafde volken eens in wilden staat - verkeerden. - - -De onderwerpen die in dit hoofdstuk moeten worden besproken, zijn van -het hoogste belang, maar worden door mij slechts hoogst onvolkomen -stuksgewijze behandeld. De heer Wallace toont in een reeds vroeger -aangehaalde verhandeling [299] aan, dat de mensch, nadat hij -gedeeltelijk die verstandelijke en zedelijke vermogens had verkregen, -welke hem van de lagere dieren onderscheiden, slechts weinig -vatbaarheid moet hebben bezeten voor veranderingen in zijn lichamelijk -maaksel door natuurlijke teeltkeus of andere middelen. Want de mensch -is door zijn geestvermogens in staat „met een onveranderd lichaam in -harmonie te blijven met het veranderd heelal.” Hij bezit een groot -vermogen om zijn gewoonten te wijzigen naar de behoeften, door nieuwe -levensvoorwaarden ontstaan. Hij vindt wapenen, werktuigen en -verschillende listen uit, waarmede hij zich voedsel verschaft of zich -verdedigt. Als hij naar een kouder klimaat verhuist, gebruikt hij -kleederen, bouwt hutten en ontsteekt vuur; met behulp van het vuur -kookt hij voedsel, dat anders onverteerbaar zou zijn. Zelfs in een lang -vervlogen tijdperk maakte hij eenigszins gebruik van de verdeeling van -den arbeid. - -Bij de lagere dieren moet daarentegen het maaksel van het lichaam -worden gewijzigd, willen zij bij sterk veranderde levensvoorwaarden -blijven bestaan. Zij moeten sterker worden of scherper tanden of -klauwen verkrijgen om zich tegen hun vijanden te verdedigen; of zij -moeten in grootte afnemen om aan ontdekking en gevaar te ontkomen. Als -zij naar een kouder klimaat verhuizen, moeten zij met een dikker pels -worden bekleed of hun gestel moet veranderen. Wanneer zij dergelijke -wijzigingen niet ondergaan, zullen zij ophouden te bestaan. - -Met de verstandelijke en zedelijke vermogens van den mensch is het, -zooals de heer Wallace terecht heeft beweerd, geheel anders gesteld. -Deze vermogens zijn variabel, en wij hebben alle reden om te gelooven, -dat die variaties een neiging tot erfelijkheid hebben. Als zij daarom -vroeger van hoog belang waren voor den oorspronkelijken mensch en zijn -op apen gelijkende voorouders, moeten zij door natuurlijke teeltkeus -meer volkomen gemaakt en vooruitgegaan zijn. Over de hooge -belangrijkheid der verstandelijke vermogens kan geen twijfel bestaan; -want de mensch heeft daaraan voornamelijk zijn verheven plaats op aarde -te danken. Wij kunnen nagaan, dat in den ruwsten staat der -maatschappij, de individu’s die het scherpzinnigst waren, die de beste -wapenen en vallen uitvonden en gebruikten, en die het best in staat -waren zich te verdedigen, het talrijkste kroost moesten voortbrengen. -De stammen die de meeste aldus begaafde mannen bezaten, moesten in -aantal toenemen en andere stammen verdringen. Het aantal menschen hangt -oorspronkelijk van de hoeveelheid levensmiddelen af, en deze -gedeeltelijk van de natuurlijke gesteldheid van het land, maar in veel -grooter mate van de kunsten die daar worden beoefend. Als een stam -vermeerdert en overwint, wordt hij verder nog dikwijls vermeerderd, -doordat andere stammen met hem samensmelten. [300] De lichaamsgrootte -en spierkracht van een stam zijn eveneens van belang voor zijn -voorspoed, en deze hangen gedeeltelijk van den aard en de hoeveelheid -voedsel af, die kan worden verkregen. In Europa werden de menschen van -den bronstijd verdrongen door een machtiger ras, dat, te oordeelen naar -de gevesten hunner zwaarden, grootere handen bezat [301], maar de -voorspoed van dit laatste was waarschijnlijk in veel hooger mate -daaraan te danken, dat zij veel verder in de kunsten waren gevorderd. - -Al wat wij van wilde volksstammen weten, of af mogen leiden uit hun -overleveringen en uit oude gedenkteekenen, waarvan de geschiedenis door -de tegenwoordige bewoners volkomen is vergeten, bewijst, dat sedert de -vroegste tijden voorspoedige stammen andere stammen hebben verdrongen. -Overblijfselen van uitgestorven of vergeten stammen zijn overal op -aarde ontdekt, zoowel in beschaafde landen als in de woeste vlakten van -Amerika en op de eenzame eilanden van den Stillen Oceaan. In den -tegenwoordigen tijd verdringen de beschaafde volken overal de -onbeschaafde, behalve waar het klimaat een doodelijken slagboom -daartegen opwerpt, en zij slagen daarin voornamelijk, hoewel niet -uitsluitend, door hun kunsten, die voortbrengselen zijn van het -verstand. Het is daarom hoogst waarschijnlijk, dat bij het menschelijk -geslacht de verstandelijke vermogens trapsgewijze volkomener zijn -geworden door natuurlijke teeltkeus; en dit besluit is genoegzaam voor -ons doel. Ongetwijfeld zou het zeer belangwekkend zijn geweest, om de -ontwikkeling van elk afzonderlijk vermogen te schetsen van den toestand -waarin het zich bij lagere dieren bevindt, af, tot dien waarin het bij -den mensch bestaat, toe; maar ik bezit noch genoegzame bekwaamheid, -noch genoegzame kennis om dit te beproeven. - -Het verdient opmerking, dat zoodra de voorouders van den mensch een -gezellige levenswijze aannamen (en dit geschiedde waarschijnlijk in een -zeer vroeg tijdperk), de vooruitgang der verstandelijke vermogens in -hooge mate geholpen en gewijzigd moet zijn op een wijze, waarvan wij -bij de lagere dieren slechts sporen zien, namelijk door het beginsel -van nabootsing, verbonden met rede en ondervinding. Apen bezitten, -evenals de laagste wilden, de aandrift tot nabootsing in zeer hooge -mate; en het vroeger aangehaalde feit, dat na eenigen tijd geen dier op -de zelfde plaats in de zelfde soort van val kan worden gevangen, -bewijst alleen reeds, dat dieren door ondervinding leeren en elkanders -omzichtigheid navolgen. Indien nu één man in een stam, die -scherpzinniger dan de anderen was, eene nieuwe list of wapen, of andere -middelen van aanval of verdediging uitvond, moest eenvoudig het -eigenbelang zonder behulp van veel redeneering de andere leden van den -stam aandrijven om hem na te volgen, en zoo moesten allen er voordeel -uit trekken. De voortdurende uitoefening van een nieuwe kunst moest ook -eenigermate het verstand versterken. Als de nieuwe uitvinding -belangrijk was, moest de stam in aantal toenemen, zich uitbreiden en -andere stammen verdringen. In een op die wijze talrijker geworden stam -moest altijd meer kans bestaan op de geboorte van meer scherpzinnige en -vindingrijke leden dan bij andere stammen. Indien dergelijke mannen -kinderen nalieten, die hun verstandelijke meerderheid erfden, moest de -kans op de geboorte van nog vernuftiger leden iets grooter en in een -zeer kleinen stam stellig grooter worden. Zelfs als zij geen kinderen -achterlieten, bevatte de stam toch nog hun bloedverwanten; en de -veefokkers verzekeren, dat men, door de bloedverwanten van een dier, -dat bij het slachten goed was bevonden, uit te kiezen en met elkander -voort te doen telen, het gewenschte kenmerk heeft verkregen. - - - -Laten wij thans overgaan tot de sociale en zedelijke vermogens. De -oorspronkelijke menschen of de op apen gelijkende voorouders van den -mensch moesten, om een gezellige levenswijze aan te nemen, eerst de -zelfde instinktmatige gevoelens verkrijgen, die andere dieren -aandrijven om in gezelschap te leven; en vertoonden ongetwijfeld de -zelfde algemeene neigingen. Zij moeten zich onaangenaam aangedaan -hebben gevoeld als zij van hun makkers, voor welke zij een zekere mate -van genegenheid koesterden, werden gescheiden; zij moeten elkander voor -gevaar gewaarschuwd en bij den aanval en de verdediging geholpen -hebben. Dit alles sluit een zekere mate van sympathie, trouw en moed in -zich. Dergelijke sociale hoedanigheden, wier hooge belangrijkheid voor -de lagere dieren door niemand wordt betwist, werden ongetwijfeld door -de voorouders van den mensch op gelijksoortige wijze verkregen, -namelijk door natuurlijke teeltkeus, geholpen door overgeërfde -gewoonte. Als twee stammen van oorspronkelijke menschen, die in -hetzelfde land woonden, elkanders mededingers waren, en als een dier -stammen (de overige omstandigheden de zelfde zijnde) een grooter aantal -moedige, medegevoel bezittende en getrouwe leden bezat, die altijd -bereid waren om elkander voor gevaar te waarschuwen, te helpen en te -verdedigen, moest die stam ongetwijfeld het best slagen en de andere -overwinnen. Dat men steeds bedenke, van hoe hoog belang bij de -onophoudelijke oorlogen der wilden trouw en moed moeten zijn. Het -voordeel, dat gedisciplineerde soldaten over ongedisciplineerde hebben, -is voornamelijk het gevolg van het vertrouwen dat elk hunner op zijn -makkers stelt. Gehoorzaamheid is, zooals de heer Bagehot zeer juist -heeft aangetoond [302], van de hoogste waarde; want de een of andere -vorm van bestuur is beter dan in het geheel geen. Zelfzuchtige en -twistzieke menschen zijn niet eensgezind, en zonder eendracht kan niets -tot stand worden gebracht. Een stam die de bovengenoemde hoedanigheden -in hooge mate bezat, moest zich uitbreiden en andere stammen -overwinnen; maar in den loop der tijden moest hij, te oordeelen naar al -wat wij van de geschiedenis van vroegere eeuwen weten, op zijn beurt -onderdoen voor den eenen of anderen nog hooger begaafden stam. Zoo was -er kans, dat de sociale en zedelijke hoedanigheden langzamerhand -vooruitgingen en zich over de wereld verspreidden. - -Men zou echter kunnen vragen, hoe het kwam, dat binnen de grenzen van -een zelfden stam een groot aantal leden voor het eerst met deze sociale -en zedelijke hoedanigheden begaafd werden, en op welke wijze deze -hoedanigheden hoe langer hoe uitnemender werden. Het is uiterst -twijfelachtig, of de meer medegevoel bezittende en welwillende -menschen, of zij die het getrouwst waren aan hun makkers, een grooter -aantal kinderen moesten nalaten, dan de zelfzuchtige en verraderlijke -leden van den zelfden stam. Hij die bereid was zijn leven op te -offeren, zooals menig wilde is geweest, liever dan zijn makkers te -verraden, moest dikwijls geen kinderen nalaten die zijn edele inborst -konden erven. De dapperste mannen die altijd bereid waren om in den -oorlog aan de spits te staan en vrijwillig hun leven voor anderen op te -offeren, moesten gemiddeld in grooter getale omkomen dan andere -menschen. Daarom schijnt het nauwelijks mogelijk (als men bedenkt, dat -wij hier niet spreken van éénen stam, die een anderen overwint), dat -het aantal der mannen, met dergelijke deugden begaafd, toegenomen, of -dat die deugden zelf hooger ontwikkeld zouden zijn door natuurlijke -teeltkeus, dat is, door het overleven van hen die ze in de hoogste mate -bezaten. - -Hoewel de omstandigheden die aanleiding gaven tot de vermeerdering van -het aantal der dus begaafde menschen in den zelfden stam, te -ingewikkeld zijn om dadelijk te worden nagegaan, kunnen wij echter -eenige waarschijnlijke stappen aangeven. In de eerste plaats moest, -zoodra de redeneerkracht en het vooruitziend vermogen der leden -vooruitgingen, elk man spoedig door ondervinding leeren, dat hij, als -hij zijn medemenschen hielp, gewoonlijk wederkeerig door hen werd -geholpen. Door deze lage beweegreden verkreeg hij wellicht de gewoonte -om zijn makkers te helpen, en de gewoonte om welwillende handelingen te -volbrengen versterkt ongetwijfeld het medegevoel, dat den eersten stoot -aan welwillende handelingen geeft. Daarenboven hebben gewoonten die -gedurende vele geslachten zijn gevolgd, een neiging tot erfelijkheid. - -Er is echter een ander en veel machtiger prikkel voor de ontwikkeling -der sociale deugden, namelijk, de lof en de afkeuring onzer -medemenschen. De begeerte naar lof en de vrees voor schande berusten -oorspronkelijk, zooals wij reeds hebben gezien, op het instinkt van -medegevoel; en dit instinkt werd ongetwijfeld, evenals alle andere -sociale instinkten, oorspronkelijk verkregen door natuurlijke -teeltkeus. In hoe vroeg een tijdperk de voorouders van den mensch in -den loop van hun ontwikkeling voor het eerst vatbaar werden om gevoelig -te zijn voor en te worden aangedreven door den lof en de afkeuring -hunner medeschepselen, kunnen wij natuurlijk niet zeggen. Het schijnt -echter, dat zelfs honden gevoelig zijn voor aanmoediging, lof en -afkeuring. De ruwste wilden bezitten het gevoel van roem, zooals zij -duidelijk toonen door de zegeteekenen hunner heldendaden te bewaren, -door hun gewoonte van bovenmate te snoeven en zelfs door de groote zorg -die zij aan hun uiterlijk aanzien en versierselen besteden; want, -wanneer zij geen prijs stelden op de meening hunner makkers, zouden -dergelijke gewoonten zinneloos zijn. - -Zij gevoelen ongetwijfeld schaamte, wanneer zij een hunner zedelijke -regels overtreden; maar in hoe verre zij ook berouw ondervinden, is -twijfelachtig. Ik was eerst verwonderd, dat ik mij niet kon herinneren -ooit eenig voorbeeld van dit gevoel bij wilden te hebben opgeteekend -gevonden, en Sir J. Lubbock getuigt [303], dat ook hem daarvan geen -voorbeeld bekend is. Als wij echter alle gevallen uit onzen geest -verbannen die in romans en tooneelspelen en in bekentenissen, op het -sterfbed aan priesters gedaan, worden medegedeeld, betwijfel ik, of -velen van ons in den tegenwoordigen tijd getuige zijn geweest van een -oprecht berouw; hoewel wij dikwijls schaamte en droefheid over geringe -misdrijven hebben gezien. Berouw is een diep verborgen gevoel. Het is -niet te gelooven, dat een wilde die liever zijn leven zou opofferen, -dan zijn stam te verraden, of die zich liever gevangen wil geven, dan -zijn woord te breken, geen berouw zou gevoelen in het binnenste van -zijn ziel, hoewel hij het ook verborgen mocht houden, als hij een -plicht had verzuimd, dien hij voor heilig hield. - -Wij mogen daarom besluiten, dat in een zeer verwijderd tijdperk de lof -of de afkeuring zijner makkers op den oorspronkelijken mensch invloed -moet hebben uitgeoefend. Het is duidelijk, dat de leden van den stam -een gedrag dat hun voorkwam voordeelig te zijn voor het algemeene -welzijn, goedkeuren, en handelingen die daarmede in strijd waren, -afkeuren moesten. Anderen goed te doen,—anderen te behandelen, zooals -men zelf wenscht door hen te worden behandeld,—is de hoeksteen der -zedelijkheid. Het is daarom nauwelijks mogelijk de belangrijkheid van -de begeerte naar lof en de vrees voor afkeuring gedurende onbeschaafde -tijden te hoog te schatten. Iemand die niet door eenig diep -instinktmatig gevoel werd gedreven om zijn leven voor het welzijn van -anderen op te offeren, maar toch tot dergelijke daden werd aangezet -door de zucht naar roem, moest door zijn voorbeeld de zelfde zucht naar -roem bij anderen opwekken en door oefening het edel gevoel van -bewondering versterken. Hij deed zoo wellicht veel meer goed aan zijn -stam, dan door kinderen te verwekken, die aanleg bezaten om zijn eigen -verheven karakter te erven. - -Met vermeerderde ondervinding en rede, begrijpt de mensch de meer -verwijderde gevolgen zijner handelingen, en de op het individu zelf -betrekking hebbende deugden, zooals matigheid, kuischheid enz., die in -vroege tijden, zooals wij hierboven zagen, zeer weinig in aanzien -stonden, komen in hooge achting of worden zelfs voor heilig gehouden. -Ik behoef echter niet te herhalen wat ik hierover in het derde -hoofdstuk heb gezegd. Ten slotte bestaat onze zedelijke zin of geweten -uit een zeer samengesteld gevoel, dat zijn eersten oorsprong vindt in -de sociale instinkten, in hooge mate geleid door de goedkeuring onzer -medemenschen, bestuurd door rede, eigenbelang, en in latere tijden door -diepe godsdienstige gevoelens, bevestigd door onderwijs en gewoonte. - -Men moet niet uit het oog verliezen, dat, hoewel een groote zedelijke -ontwikkeling ieder individu en diens kinderen slechts weinig of geen -voordeel boven de andere menschen van den zelfden stam geeft, een -algemeene vooruitgang in zedelijke ontwikkeling en een vermeerdering -van het aantal zedelijk hoog ontwikkelde menschen echter ongetwijfeld -aan een stam een zeer groot voordeel boven andere zal geven. Het valt -niet te betwijfelen, dat een stam die vele leden bevatte, welke, daar -zij een groote mate van vaderlandslievenden geest, trouw, -gehoorzaamheid, moed en medegevoel bezaten, altijd bereid waren -elkander te helpen en zich voor het algemeen welzijn op te offeren, -andere stammen zou overwinnen, en dit zou natuurlijke teeltkeus zijn. -Ten allen tijde en overal op aarde hebben stammen andere stammen -verdrongen; en daar zedelijkheid een der elementen van hun slagen is, -moet de zedelijke ontwikkeling en het aantal zedelijk hoog ontwikkelde -menschen overal een neiging tot vergrooting en vermeerdering hebben. - -Het is echter zeer moeielijk zich eenig oordeel er over te vormen, -waarom deze of gene bijzondere stam en niet een andere voorspoedig -geweest en geklommen is op de ladder der beschaving. Vele wilden zijn -in den zelfden toestand als toen zij verscheidene eeuwen geleden werden -ontdekt. Zooals de heer Bagehot heeft opgemerkt, zijn wij geneigd om -vooruitgang als den normalen regel der menschelijke maatschappij te -beschouwen; maar de geschiedenis spreekt dit tegen. De Ouden dachten -daaraan zelfs niet; en evenmin doen dit tegenwoordig de volken in het -Oosten. Volgens een andere groote autoriteit, den heer Maine [304], -„heeft het grootste gedeelte van het menschelijk geslacht nooit eenige -de minste begeerte aan den dag gelegd naar verbetering van zijn -maatschappelijke instellingen.” Vooruitgang schijnt af te hangen van de -samenwerking van vele gunstige omstandigheden, veel te ingewikkeld om -ze geheel te doorgronden. Het is echter reeds dikwijls opgemerkt, dat -een koud klimaat, omdat het tot nijverheid en de beoefening van -verschillende kunsten leidt, daartoe zeer bevorderlijk of zelfs -onmisbaar is geweest. De Eskimo’s zijn, door harde noodzakelijkheid -gedrongen, in vele vernuftige uitvindingen geslaagd, maar hun klimaat -was te streng voor voortdurenden vooruitgang. Een nomadische -levenswijze, hetzij in uitgestrekte vlakten of in de dichte bosschen -der tropische gewesten of langs de stranden der zee, is in elk geval -daarvoor zeer nadeelig geweest. Toen ik de onbeschaafde bewoners van -Vuurland waarnam, trof het mij, dat het bezit van eenig eigendom, een -vaste woonplaats en de vereeniging van vele huisgezinnen onder één -opperhoofd de onmisbare vereischten voor beschaving waren. Dergelijke -gewoonten maken de bebouwing van den grond bijna noodzakelijk; en de -eerste stappen tot den landbouw waren waarschijnlijk, zooals ik elders -[305] heb aangetoond, het gevolg van een of ander toeval, zooals van -het vallen van zaden van een vruchtboom op een hoop afval en het -daardoor voortgebracht worden van een buitengewoon schoone -verscheidenheid. Het vraagstuk, hoe de wilden er toe zijn gebracht om -hun eerste schreden op de baan der beschaving te zetten, is echter -tegenwoordig nog veel te moeielijk om te worden opgelost. - - - -De natuurlijke teeltkeus heeft ook op beschaafde volken invloed.—Tot -dusver heb ik den vooruitgang van den mensch slechts beschouwd van een -half-menschelijken staat tot den toestand waarin zich de tegenwoordige -wilden bevinden. Het zal echter wellicht de moeite waard zijn om hier -eenige opmerkingen over de werking der natuurlijke teeltkeus op -beschaafde volken bij te voegen. Dit onderwerp is op uitnemende wijze -besproken door den heer W. R. Greg [306] en vroeger door de heeren -Wallace en Galton. [307] Mijn meeste opmerkingen zijn aan deze drie -schrijvers ontleend. Bij wilden worden zij die zwak van lichaam of -geest zijn, spoedig geëlimineerd; en de overlevenden bezitten -gewoonlijk een krachtige gezondheid. Wij beschaafden doen daarentegen -ons uiterste best om de eliminatie tegen te gaan; wij bouwen gestichten -voor krankzinnigen, idioten, verminkten en zieken; wij maken -armenwetten, en onze geneeskundigen doen hun uiterste best om ieders -leven zoo lang mogelijk te rekken. Er bestaat reden om te gelooven, dat -de koepokinenting duizenden in het leven heeft behouden, die vroeger -door hun zwak gestel aan de kinderpokken zouden zijn bezweken. Op die -wijze worden de zwakke leden der beschaafde maatschappijen in staat -gesteld hun soort voort te planten. Niemand die acht heeft geslagen op -de voortteling onzer huisdieren, zal betwijfelen, dat zulks hoogst -nadeelig op het menschenras moet inwerken. Het is verwonderlijk hoe -spoedig gemis aan zorg of verkeerd bestede zorg tot ontaarding van een -huisdierras leiden; maar, behalve in het geval van den mensch, is -niemand zoo onwetend, dat hij zijn slechtste dieren toelaat zich voort -te planten. - -De hulp die wij ons gedrongen gevoelen aan de hulpeloozen te geven, is -voornamelijk een bijkomend gevolg van het instinkt van medegevoel, dat -oorspronkelijk werd verkregen als een deel der sociale instinkten, maar -later op de vroeger aangetoonde wijze teederder en over een ruimer -kring verspreid werd. Wij zouden dat medegevoel ook niet kunnen -beperken, wanneer wij daartoe door de hardvochtige rede werden -genoodzaakt, zonder dat het edelste gedeelte onzer natuur er schade -door leed. De heelmeester mag zich harden, terwijl hij een operatie -doet; want hij weet dat hij tot het bestwil van zijn patiënt handelt; -maar wanneer wij de zwakken en hulpeloozen opzettelijk -veronachtzaamden, zou het alleen kunnen zijn om een onzeker toekomstig -voordeel te verkrijgen door een zeker en groot tegenwoordig kwaad. Wij -moeten daarom zonder ons er over te beklagen dulden, dat de zwakken -blijven leven en hun soort voortplanten; maar er schijnt ten minste één -beletsel tegen de voortdurende werking daarvan te bestaan, namelijk dat -de zwakkere en mindere leden van de maatschappij niet zoo gemakkelijk -huwen als de gezonden; en dit beletsel zou onbepaald kunnen worden -vergroot, zoo de zwakken naar lichaam en geest zich van het huwelijk -onthielden, hoewel dit meer is te hopen dan te verwachten. - -In ieder land waar men er een groot staand leger op nahoudt, vallen de -fraaiste jonge mannen in de loting of worden aangeworven. Zij zijn -daardoor blootgesteld aan een vroegen dood gedurende den oorlog, worden -dikwijls tot losbandigheid verleid en zijn verhinderd te trouwen -gedurende den bloeitijd van het leven. De kortere en zwakkere mannen -met slechte gestellen worden t’huis gelaten en hebben derhalve een veel -betere kans om te huwen en hun soort voort te planten. [308] - -De mensch verzamelt eigendom en laat dien aan zijn kinderen na, zoodat -de kinderen van de rijken een voordeel boven die der armen hebben in -den wedstrijd van het leven, onafhankelijk van lichamelijke of -geestelijke meerderheid. Van den anderen kant komen kinderen van ouders -die kort leven en dus door elkander genomen slechter van gezondheid en -zwakker zijn, spoediger in het bezit van hun eigendom dan andere -kinderen, en zullen kans hebben vroeger te huwen en een grooter aantal -kinderen na te laten om hun slechtere gestellen te erven. Doch de -erfelijkheid van eigendom is op zich zelf ver van een nadeel, want -zonder de opeenstapeling van kapitaal zouden de kunsten niet kunnen -vooruitgaan; en het is voornamelijk door de macht van deze laatsten, -dat de beschaafde rassen zich hebben uitgebreid en zich tegenwoordig -nog overal uitbreiden ten koste der lagere rassen. De gematigde -opeenstapeling van het kapitaal heft ook de werking der natuurlijke -teeltkeus volstrekt niet geheel op. Als een arm man rijk wordt, komen -zijn kinderen in zaken en betrekkingen waarin strijd genoeg is; en -waarin zij die flink zijn ontwikkeld naar lichaam en geest, het beste -slagen. Het bestaan van een stand van menschen die goed onderwijs -hebben genoten en niet behoeven te werken voor hun dagelijksch brood, -is zoo belangrijk, dat het nimmer te hoog kan worden geschat, daar al -het hooge intellectueele werk door hen wordt volvoerd en daar van dat -werk de materiëele vooruitgang in alle zaken voornamelijk afhangt, om -andere en grootere voordeelen hier niet te vermelden. Ongetwijfeld -maakt zeer groote rijkdom de menschen dikwijls tot nuttelooze -leegloopers; maar het aantal daarvan is nooit groot en er heeft hierbij -een soort van eliminatie plaats, daar wij dagelijks rijke menschen -zien, die tevens dwazen of losbollen zijn en hun geheele vermogen -verkwisten. - -Het recht van eerstgeboorte met de bepaling van onvervreemdbaarheid van -het erfgoed is een meer direct nadeel, hoewel het vroeger een groot -voordeel moge zijn geweest, daar het aanleiding gaf tot het ontstaan -van een heerschenden stand, en eenige vorm van staatsbestuur is beter -dan in ’t geheel geen. De oudste zonen huwen gewoonlijk, hoe zwak zij -naar lichaam en geest ook mogen zijn, terwijl de jongere zonen, al -munten zij ook te dien opzichte uit, niet zoo algemeen huwen. Ook -kunnen nietswaardige oudste zonen, waar de bepaling van -onvervreemdbaarheid van het erfgoed bestaat, hun vermogen niet -verkwisten. Maar hier zijn, evenals elders, de betrekkingen van het -beschaafde leven zoo ingewikkeld, dat er sommige verevenende -hinderpalen bestaan. De mannen, die door het recht van eerstgeboorte -rijk zijn, zijn in staat om van generatie op generatie de schoonste en -bekoorlijkste vrouwen uit te kiezen, en deze zullen gewoonlijk gezond -van lichaam en werkzaam van geest zijn. De slechte gevolgen, welke die -ook mogen zijn, van het voortdurend bewaard blijven van de zelfde lijn -van afstamming zonder eenige teeltkeus worden daardoor tegengegaan, dat -mannen van rang altijd hun rijkdom en macht wenschen te vermeerderen, -en dit brengen zij tot stand door met rijke erfdochters te huwen. Bij -de dochters van ouders die slechts één enkel kind hebben verwekt, -bestaat echter, zooals de heer Galton heeft aangetoond [309], een -aanleg tot onvruchtbaarheid; en zoo sterven de adellijke familiën -telkens in de rechte lijn uit en vloeit hun rijkdom in het eene of -andere zijkanaal; maar ongelukkig wordt dit zijkanaal niet bepaald door -bijzondere voortreffelijkheid in het eene of andere opzicht. - -Hoewel dus de beschaving op verschillende wijzen de werking der -natuurlijke teeltkeus belemmert, begunstigt zij blijkbaar, door middel -van de verbeterde voeding en de vrijwaring voor sommige soorten van nu -en dan voorkomende ongevallen, de betere ontwikkeling van het lichaam. -Men mag dit daaruit besluiten, dat, waar men ook beschaafde menschen en -wilden in dit opzicht heeft vergeleken, men steeds heeft bevonden, dat -de eersten meer lichaamskracht bezaten dan de laatsten. Zij schijnen -ook even groote vermoeienissen en ontberingen te kunnen uitstaan, -zooals door vele stoutmoedige tochten is bewezen. Zelfs de groote -weelde der rijken kan niet zeer schadelijk zijn; want de vermoedelijke -levensduur van onze aristocratie is op alle leeftijden en bij beide -seksen slechts weinig korter dan bij gezonde Engelschen uit de lagere -standen. [310] - -Wij zullen nu de verstandelijke vermogens alleen beschouwen. Indien in -elken stand der maatschappij de leden waren verdeeld in twee even -talrijke groepen, waarvan de eene de meest- en de andere de -minstverstandigen bevatte, kan er slechts weinig twijfel bestaan, dat -de eersten in alle beroepen het best zou slagen en een grooter aantal -nakomelingen nalaten. Zelfs in de laagste kringen der maatschappij -moeten kunde en bekwaamheid eenig voordeel opleveren, hoewel dat -voordeel bij vele bedrijven, ten gevolge der groote verdeeling van den -arbeid, zeer gering moge zijn. Daarom zal er bij beschaafde volken -eenige kans bestaan, dat de verstandelijk meer ontwikkelden zoowel in -aantal als in gehalte toenemen. Ik wil echter niet beweren, dat die -kans langs andere wegen niet meer dan opgewogen wordt, b.v. door de -vermeerdering van de zorgelooze en niet om de toekomst denkende -menschen; maar zelfs aan dezen moet bekwaamheid eenig voordeel -opleveren. - -Men heeft dikwijls tegen beschouwingen als de voorgaande ingebracht, -dat de uitnemendste mannen die ooit hebben geleefd, geen kinderen -hebben nagelaten, die hun groot verstand konden erven. De heer Galton -zegt [311]: „Ik betreur het, niet in staat te zijn de eenvoudige vraag -op te lossen of, en in hoeverre, mannen en vrouwen die wonderen van -genialiteit zijn, onvruchtbaar zijn. Ik heb echter aangetoond, dat -uitstekende mannen zulks in geenen deele zijn.” Groote wetgevers, de -grondvesters van weldadige godsdiensten, groote wijsgeeren en -uitvinders hebben veel meer toegebracht tot den vooruitgang der -menschheid door hun werken, dan door het nalaten eener talrijke -nakomelingschap. In het geval van lichamelijke eigenschappen is het, -gelijk ik in mijn „Ontstaan der Soorten” heb aangetoond, het voor de -voortplanting uitgekozen worden van de een weinig beter begaafde, en de -eliminatie van de een weinig, minder goed begaafde individu’s, en niet -het bewaard blijven van sterksprekende en zeldzame afwijkingen die tot -den vooruitgang eener soort leidt. Evenzoo zal het zijn gelegen met de -verstandelijke vermogens; de iets meer ontwikkelde menschen zullen -gemiddeld in elken stand van de maatschappij wat beter slagen dan de -iets minder ontwikkelde, en de eersten zullen derhalve in aantal -toenemen, als daartegen geen andere hinderpalen bestaan. Als bij een of -ander volk het gehalte van de verstandelijke ontwikkeling en het aantal -verstandige menschen is toegenomen, mogen wij, zooals de heer Galton -heeft aangetoond, wegens de wet van afwijking van het gemiddelde -verwachten, dat groote genieën iets veelvuldiger zullen verschijnen dan -vroeger. - -Ten opzichte der zedelijke hoedanigheden gaat de eliminatie van de -slechtst begaafden zelfs bij de meestbeschaafde volken steeds -eenigermate voort. Misdadigers worden ter dood gebracht of gedurende -langen tijd gevangen gezet, zoodat zij hun slechte eigenschappen niet -vrijelijk kunnen voortplanten. Zwartgallige en krankzinnige menschen -worden opgesloten of brengen zich zelven om het leven. Driftige en -twistzieke menschen sterven dikwijls een gewelddadigen dood. -Ongestadige menschen die volstrekt geen vast beroep willen -uitoefenen,—en dit overblijfsel van barbaarschheid is een groote -hinderpaal voor de beschaving [312],—verhuizen naar nieuw aangelegde -volkplantingen, en blijken daar nuttige pioniers te zijn. Onmatigheid -werkt zoo verwoestend, dat de vermoedelijke levensduur van een -dronkaard op den ouderdom b.v. van 30 jaren, slechts 138⁄10 jaar is; -terwijl die van Engelsche landbouwers op den zelfden leeftijd 4059⁄100 -jaar is. [313] Losbandige vrouwen krijgen weinig kinderen, en -losbandige mannen huwen zelden; beiden lijden aan ziekten. Bij de teelt -van huisdieren is de eliminatie van die individu’s welke in een of -ander opzicht minder goed zijn, hoe gering hun getal ook moge zijn, in -geenen deele een onbelangrijk element voor het succes. Vooral is zulks -het geval met nadeelige kenmerken die neiging hebben om door atavisme -opnieuw te verschijnen, zooals de zwarte kleur bij schapen; en bij den -mensch zijn wellicht sommige zeer slechte neigingen die nu en dan, -zonder dat men de oorzaak er van kan aangeven, in familiën verschijnen, -niet anders dan atavismen, door terugkeer tot het type dier wilde -voorouders, van welke wij niet door zeer vele generaties zijn -gescheiden. (1) Deze beschouwingswijze schijnt inderdaad te worden -teruggevonden in de gewone uitdrukking, dat dergelijke menschen de -zwarte schapen van de familie zijn. - -Wat de hooge zedelijke ontwikkeling van het algemeen en de -vermeerdering van het aantal zedelijk zeer hoog ontwikkelde menschen -aangaat, werkt de natuurlijke teeltkeus blijkbaar slechts in geringe -mate op beschaafde volken, ofschoon de oorspronkelijke zedelijke -instinkten in den beginne op die wijze werden verkregen. Ik heb echter, -toen ik over de lagere rassen handelde, reeds genoeg gezegd over de -oorzaken die tot den vooruitgang der zedelijkheid leiden, namelijk: de -goedkeuring onzer medemenschen,—de versterking van ons medegevoel door -de gewoonte,—voorbeeld en navolging,—rede,—ondervinding en zelfs -eigenbelang,—onderwijs gedurende de jeugd en godsdienstige gevoelens. - -Op een hoogst belangrijken hinderpaal in beschaafde landen tegen een -vermeerdering van het aantal zedelijk zeer hoog ontwikkelde menschen is -door de heeren Greg en Galton [314] met nadruk gewezen, op het feit -namelijk, dat de zeer arme en zorgelooze lieden, die dikwijls door -ondeugd verlaagd zijn, bijna altijd vroeg huwen, terwijl de -voorzichtige en spaarzame lieden, die gewoonlijk ook andere deugden -bezitten, eerst op lateren leeftijd huwen, opdat zij in staat zouden -zijn op voldoende wijze in het onderhoud van zich zelven en hun -kinderen te voorzien. Zij die vroeg huwen, brengen niet slechts in een -gegeven tijd een grooter aantal generaties voort, maar Dr. Duncan [315] -heeft aangetoond, dat zij ook een grooter aantal kinderen voortbrengen. -Daarenboven zijn de kinderen die geboren worden uit moeders welke in -den bloeitijd van het leven zijn, zwaarder en grooter, en daarom -waarschijnlijk ook sterker, dan die welke in een ander tijdperk worden -geboren. Derhalve bestaat er bij de zorgelooze, verlaagde en dikwijls -slechte leden der maatschappij een streven naar sneller vermeerdering -dan bij de voorzichtige, spaarzame en over het algemeen deugdzame -leden. Of, zooals de heer Greg het geval stelt: „De zorgelooze, -smerige, onverschillige Ier vermenigvuldigt als de konijnen; de -spaarzame, om den dag van morgen denkende, zich zelf eerbiedigende, -eerzuchtige Schot, met zijn strenge zeden, zijn geestelijk geloof, zijn -scherpzinnig en ontwikkeld verstand, brengt zijn beste jaren in -inspanning en ongehuwd door, huwt laat en laat weinig nakomelingen -achter. Gegeven een land, oorspronkelijk bewoond door een duizendtal -Saksers en een duizendtal Kelten,—dan zullen in een dozijn generaties -vijf zesde gedeelten van de bevolking Kelten zijn, maar vijf zesde -gedeelten van den eigendom, de macht, het verstand zullen toebehooren -aan het overblijvend één zesde, uit Saksers bestaande gedeelte der -bevolking. In den eeuwigen „strijd om het bestaan”, zal het lagere en -minder begaafde ras de bovenhand behouden,—en dat, niet krachtens zijn -goede hoedanigheden, maar krachtens zijn gebreken.” - -Er zijn echter eenige hinderpalen tegen dit streven naar achteruitgang. -Wij hebben gezien, dat onder dronkaards de gemiddelde sterfte zeer -groot is, en uiterst losbandige lieden laten weinig kroost na. De -armste klassen zijn in de steden opeengehoopt, en Dr. Stark [316] heeft -uit een in Schotland gedurende tien jaren gehouden statistiek bewezen, -dat op alle leeftijden de gemiddelde sterfte grooter is in de steden -dan op het land, ja, „gedurende de vijf eerste levensjaren is de -gemiddelde sterfte in de steden ongeveer dubbel zoo groot als op het -land.” Daar deze berekening zoowel de rijken als de armen omvat, zou -ongetwijfeld meer dan het dubbele van het aantal geboorten noodig zijn -om het aantal zeer arme bewoners in de steden in de zelfde verhouding -te doen toenemen als die op het land. - -Voor vrouwen is het huwelijk op al te vroegen leeftijd hoogst -schadelijk; want in Frankrijk heeft men bevonden, dat „jaarlijks van de -gehuwde vrouwen onder de twintig jaar tweemaal meer sterven dan van het -zelfde aantal ongehuwde.” Ook de sterfte van gehuwde mannen onder de -twintig jaar is „uiterst groot” [317], wat echter de oorzaak hiervan -is, schijnt twijfelachtig. Als eindelijk de mannen die voorzichtig hun -huwelijk uitstellen tot zij hun huisgezin behoorlijk kunnen -onderhouden, vrouwen uitkiezen die in den bloeitijd des levens zijn, en -dit doen zij dikwijls, zal de gemiddelde hoegrootheid der vermeerdering -van de meer welvarende klasse slechts weinig afnemen. - -Uit een ontzaglijk aantal statistische gegevens, in het jaar 1853 -verzameld, bleek, dat in Frankrijk de ongehuwde mannen op den leeftijd -van 20 tot 30 jaren in veel sterker verhouding sterven dan de gehuwde: -van elke 1000 ongehuwde mannen op den leeftijd van 20 tot 30 jaren -stierven b.v. jaarlijks 11,3, terwijl van de gehuwde slechts 6,5 -stierven. [318] Het is bewezen, dat een dergelijke wet gedurende de -jaren 1863 en 1864 steek hield bij de geheele bevolking van Schotland -die boven de 20 jaar oud was: van elke duizend ongehuwde mannen op den -leeftijd van 20–30 jaar stierven b.v. jaarlijks 14,97, en van de -gehuwde slechts 7,24, dat is minder dan de helft. [319] Dr. Stark -bemerkt naar aanleiding hiervan: „De ongehuwde staat werkt -verwoestender op het leven dan de ongezondste bedrijven, of dan het -verblijf in een ongezond huis of in een ongezonde streek waar men nooit -de geringste poging heeft gedaan om den gezondheidstoestand te -verbeteren. Hij meent dat de verminderde sterfte een rechtstreeksch -gevolg is „van het huwelijk en van de meer geregelde levenswijze welke -met dien staat gepaard gaat.” Hij geeft echter toe, dat de onmatige, -losbandige en misdadige klassen, wier gemiddelde levensduur kort is, -gewoonlijk niet huwen; en men moet eveneens aannemen, dat menschen met -een zwak gestel, slechte gezondheid, of eenig groot lichamelijk of -geestelijk gebrek, dikwijls niet zullen willen of kunnen huwen. Dr. -Stark schijnt tot het besluit te zijn gekomen, dat het huwelijk op zich -zelf een hoofdoorzaak van een lang leven is, omdat hij vindt, dat -hoogbejaarde gehuwde mannen in dit opzicht nog een aanmerkelijk -voordeel hebben boven ongehuwde van den zelfden hoogen leeftijd; maar -iedereen zal wel voorbeelden kennen van menschen, die wegens hun zwakke -gezondheid in hun jeugd niet huwden en toch hoogbejaard zijn geworden, -hoewel zij voortdurend zwak bleven en dus steeds slechts een kleinere -kans hadden om te blijven leven. Er is een andere merkwaardige -omstandigheid, die Dr. Stark’s besluit schijnt te bevestigen, namelijk, -dat weduwnaars en weduwen in Frankrijk in vergelijking van gehuwde -lieden aan een zeer groote sterfte onderhevig zijn; maar Dr. Farr -schrijft dit toe aan armoede en slechte gewoonten, die het gevolg zijn -van het vaneenscheuren van het huisgezin en van droefheid. Over het -geheel mogen wij met Dr. Farr besluiten, dat de mindere sterfte van -gehuwde dan van ongehuwde lieden, die een algemeene wet schijnt te -zijn, „hoofdzakelijk wordt veroorzaakt door de voortdurende eliminatie -van onvolmaakte typen, en door de met bekwaamheid geschiedende keuze -van de uitnemendste individu’s van elke opeenvolgende generatie”, welke -keuze alleen betrekking heeft op den gehuwden staat, en op alle -lichamelijke, verstandelijke en zedelijke hoedanigheden acht slaat. Wij -mogen daaruit afleiden, dat gezonde en deugdzame lieden die uit -voorzichtigheid een tijd lang ongehuwd blijven, aan geen bijzonder -hooge sterfte onderhevig zijn. - -Indien de verschillende hinderpalen in de beide laatste alinea’s -opgenoemd, en wellicht andere die nog onbekend zijn, niet verhinderen, -dat de zorgelooze, slechte en op andere wijzen mindere leden van de -maatschappij zich sneller vermenigvuldigen dan de betere klasse van -menschen, zal het volk achteruitgaan, zooals maar al te dikwijls in de -wereldgeschiedenis is gebeurd. Wij moeten ons herinneren, dat de -vooruitgang niet onveranderlijk regel is. Het is hoogst moeilijk te -zeggen, waarom de eene beschaafde natie tot aanzien klimt, machtiger -wordt en zich verder uitbreidt dan de andere; of waarom een zelfde -natie op den eenen tijd sterker vooruitgaat dan op den anderen. Wij -kunnen alleen zeggen, dat dit afhangt van een vermeerdering van de -bevolking in het algemeen, van het aantal mannen, met groote -verstandelijke en zedelijke vermogens begaafd, zoowel als van de -hoegrootheid dier vermogens. De lichamelijke eigenschappen, behalve in -zoover een krachtig lichaam ook kracht aan den geest geeft, schijnen -slechts weinig invloed te hebben. - -Verschillende schrijvers hebben beweerd, dat, daar groote -verstandelijke vermogens voor een volk voordeelig zijn, de oude -Grieken, die in verstand eenige graden hooger stonden dan eenig ras dat -ooit heeft bestaan [320], indien de natuurlijke teeltkeus wezenlijk -zulk eene groote macht bezat, nog meer in aanzien gestegen en in getal -toegenomen hadden moeten zijn en geheel Europa hebben bevolkt. Hier -hebben wij de stilzwijgende onderstelling, zoo dikwijls geschied ten -opzichte van lichamelijke eigenschappen, dat er eenige aangeboren -neiging bestaat tot voortdurende ontwikkeling van geest en lichaam. -Elke soort van ontwikkeling hangt echter van den samenloop van vele -gunstige omstandigheden af. De natuurlijke teeltkeus werkt slechts op -een beproevende wijze. Individu’s en rassen kunnen zekere onbetwistbare -voordeelen hebben verkregen, en toch zijn ondergegaan, omdat zij andere -kenmerken misten. De Grieken kunnen zijn achteruitgegaan door gebrek -aan samenhang tusschen de vele kleine staten, wegens de geringe grootte -van hun geheele land, wegens de gewoonte om slaven te houden, of wegens -zeer groote zinnelijkheid; want zij bezweken niet voor zij „tot in den -grond waren ontzenuwd en bedorven.” [321] De volken van West-Europa, -die nu hun vroegere wilde voorouders zoo verbazend overtreffen en aan -de spits der beschaving staan, zijn weinig of niets van hun -voortreffelijkheid verschuldigd aan rechtstreeksche overerving van de -oude Grieken, hoewel zij veel hebben te danken aan de geschrevene -werken van dit verwonderlijke volk. - -Wie kan met zekerheid zeggen, waarom de Spaansche natie, in een zeker -tijdvak zoo machtig, door andere volken is voorbijgestreefd? De -ontwaking der volken van Europa uit den slaap der middeleeuwen is nog -moeielijker te verklaren. In dien vroegen tijd hadden, zooals de heer -Galton heeft opgemerkt [322], bijna alle mannen van edelen aard, zij -die zich toelegden op nadenken en geestbeschaving, geen ander -toevluchtsoord dan in den boezem der kerk, die den ongehuwden staat -eischte, en het kon moeielijk missen, of dit moest op elke -opeenvolgende generatie een verderfelijken invloed uitoefenen. -Gedurende het zelfde tijdvak koos de Heilige Inquisitie met de meeste -zorg de meest vrijheidlievende en moedige mannen uit om hen te -verbranden en gevangen te zetten. In Spanje alleen werden eenigen van -de beste mannen,—zij die twijfelden en onderzochten, en zonder den -twijfel kan geen vooruitgang bestaan,—gedurende drie eeuwen -geëlimineerd in de verhouding van een duizendtal per jaar. Het kwaad -dat de Katholieke kerk op die wijze heeft gesticht, hoewel ongetwijfeld -in zekere, ja wellicht in groote mate opgewogen op andere wijze, is -onberekenbaar; toch is Europa met ongeëvenaarde snelheid vooruitgegaan. - -De merkwaardige voorspoed van de Engelschen als kolonisten boven andere -Europeesche natiën, waarvan een vergelijking tusschen de toeneming van -het aantal Canadeezen van Engelsche en van Fransche afkomst een goed -voorbeeld oplevert, is toegeschreven aan hun „koene en volhardende -energie”; maar wie kan zeggen, hoe de Engelschen die energie verkregen. - -Er is blijkbaar veel waars in het geloof, dat de verwonderlijke -vooruitgang der Vereenigde Staten, zoowel als het karakter van hun -bewoners, het gevolg zijn van natuurlijke teeltkeus, daar de -energiekste, rustelooste en moedigste mannen van alle deelen van Europa -gedurende de tien of twaalf laatste generaties naar dat groote land -verhuisd en daar het best geslaagd zijn. [323] Met het oog op een verre -toekomst, geloof ik, dat de heer Zincke zich niet aan overdrijving -schuldig maakt, wanneer hij zegt [324]: „Alle andere reeksen van -gebeurtenissen,—zoowel die welke uitliepen op de geestbeschaving van -Griekenland, als die welke het aanzijn gaven aan het Romeinsche -Rijk,—schijnen alleen een doel en waarde te hebben als men ze beschouwt -in verband met, of liever als ondergeschikt aan .... den grooten stroom -der Anglo-Saksische emigratie naar het Westen.” Hoe duister ook het -vraagstuk van den vooruitgang der beschaving zij, wij kunnen toch ten -minste begrijpen, dat een volk hetwelk gedurende een langdurig tijdperk -het grootste aantal verstandelijk hoog ontwikkelde, energieke, dappere, -vaderlandslievende en welwillende menschen voortbracht, over het -algemeen de bovenhand moest behouden over minder begunstigde natiën. - -De natuurlijke teeltkeus is het gevolg van den strijd om het bestaan, -en deze van een snelle vermeerdering. Het is onmogelijk de snelheid -niet te betreuren, met welke het menschelijk geslacht naar -vermeerdering streeft (of het verstandig is zulks te doen, is een -andere vraag); want deze leidt bij wilde stammen tot kindermoord en -vele andere misdaden, bij beschaafde natiën tot ellende, armoede, een -ongehuwd leven en tot late huwelijken van hen die om den dag van morgen -denken. Daar de mensch echter onderhevig is aan de zelfde physieke -kwalen als de lagere dieren, heeft hij geen recht om te verwachten, dat -hij vrij zal zijn van de kwalen die het gevolg zijn van den strijd om -het bestaan. Als men nagaat, dat in vele deelen der wereld verbazend -uitgestrekte en hoogst vruchtbare streken, die in staat zouden zijn -talrijke gelukkige huisgezinnen te voeden, slechts door eenige weinige -zwervende wilden worden bewoond, zou men kunnen beweren, dat de strijd -om het bestaan niet hevig genoeg is geweest om den mensch tot zijn -hoogste ontwikkeling te brengen. Te oordeelen naar al wat wij weten van -den mensch en van de lagere dieren, is er altijd genoeg verscheidenheid -geweest in de verstandelijke en zedelijke vermogens om ze voortdurend -door natuurlijke teeltkeus vooruit te doen gaan. Ongetwijfeld vereischt -een dergelijke vooruitgang een samenloop van vele gunstige -omstandigheden; maar het mag worden betwijfeld, of zelfs de gunstigste -wel voldoende zouden zijn geweest, zoo er geen neiging tot snelle -vermeerdering bestaan en derhalve geen uiterst hevige strijd om het -bestaan plaats gehad had. Naar hetgeen wij bijvoorbeeld in sommige -deelen van Zuid-Amerika zien, schijnt het zelfs, dat een volk dat -beschaafd mag worden genoemd, zooals de Spaansche kolonisten, kans -loopt om vadsig te worden en achteruit te gaan, als de -levensvoorwaarden zeer gemakkelijk zijn. Bij hoogst beschaafde natiën -hangt de voortdurende vooruitgang in ondergeschikte mate van -natuurlijke teeltkeus af; want dergelijke natiën verdringen elkander -niet en roeien elkander niet uit, gelijk wilde stammen. Toch zullen de -meer verstandige leden in de zelfde maatschappij op den langen duur -beter slagen en talrijker kroost nalaten dan de minder verstandige, en -dit is een vorm van natuurlijke teeltkeus. De meer werkdadige oorzaken -van vooruitgang schijnen te bestaan in een goede opvoeding gedurende de -jeugd, als de hersenen vatbaar voor indrukken zijn, en in een hoogen -trap van uitnemendheid, ingeprent door de bekwaamste en beste mannen, -verlichamelijkt in de wetten, zeden en overleveringen van de natie, en -versterkt door de publieke opinie. Men bedenke echter, dat deze -versterking door de openbare meening afhankelijk is van de waarde die -wij aan de goed- of afkeuring van anderen hechten, en die waardeering -is gegrond op ons medegevoel, hetwelk wij moeilijk kunnen betwijfelen, -dat oorspronkelijk is ontwikkeld door natuurlijke teeltkeus als een der -meest belangrijke bestanddeelen van de sociale instinkten. [325] - - - -Bewijzen dat alle beschaafde natiën eens in wilden staat verkeerden. -Daar wij de trappen moeten beschouwen, door welke een of ander -half-menschelijk schepsel allengs is opgeklommen tot den rang van den -mensch in zijn meest volkomen staat, kan dit onderwerp niet geheel -onbemerkt worden voorbijgegaan. - -Het is echter op zoo volledige en bewonderenswaardige wijze behandeld -door Sir J. Lubbock [326], de heeren Tylor, M’Lennan en anderen, dat ik -hier slechts een zeer kort overzicht behoef te geven van hun -resultaten. De onlangs door den Hertog van Argyll [327] en vroeger door -den Aartsbisschop Whately aangevoerde bewijsgronden ten gunste van het -geloof, dat de mensch als een beschaafd wezen in de wereld kwam, en dat -alle wilde stammen sinds dien tijd zijn achteruitgegaan, schijnen mij -zwak in vergelijking van die, welke van de andere zijde worden -aangevoerd. Vele natiën zijn ongetwijfeld in beschaving -achteruitgegaan, en sommige wellicht tot de uiterste barbaarschheid -vervallen, hoewel ik voor dit laatste geen enkel bewijs heb gevonden. -De Vuurlanders werden waarschijnlijk door andere veroverende horden -gedwongen om zich in hun ongastvrij land te vestigen, en kunnen ten -gevolge daarvan nog een weinig lager zijn gezonken; maar men zou -moeielijk kunnen bewijzen, dat zij tot grooter barbaarschheid zijn -vervallen dan de Botocudo’s, die de schoonste gedeelten van Brazilië -bewonen. - -De bewijzen dat alle beschaafde volken de afstammelingen van wilden -zijn, berusten eerstens op duidelijke sporen van hun voormaligen -onbeschaafden toestand in nog bestaande gewoonten, meeningen, -spreekwijzen, enz.; en in de tweede plaats, op bewijzen dat wilden in -staat zijn door eigen ontwikkeling eenige weinige schreden voorwaarts -te doen op de baan der beschaving en zulks ook werkelijk hebben gedaan. -De gronden voor de eerste bewering zijn hoogst merkwaardig, maar kunnen -hier niet worden medegedeeld. Ik verwijs naar zulke gevallen als b.v. -dat van de telkunst die, zooals de heer Tylor duidelijk aantoont door -de woorden die op sommige plaatsen nog worden gebruikt, ontstond door -eerst de vingers van de eene hand, daarna die van de andere, en -eindelijk de teenen te tellen. Wij hebben daarvan nog sporen in ons -eigen tientallig stelsel en in de Romeinsche cijfers, die na het getal -V te hebben bereikt, wanneer ongetwijfeld de andere hand werd gebruikt, -in VI, enz. overgaan. Evenzoo „gebruiken wij, als wij spreken van -drie-score en tien, het twintigtallig stelsel, daar elk aldus in de -gedachten gemaakt score staat voor 20—of „één mensch”, zooals een -Mexicaan of Caraïbe het zou uitdrukken.” [328] (2) Volgens een groote -en toenemende school van taalkundigen draagt iedere taal de kenteekenen -van haar langzame en trapsgewijze ontwikkeling. Het zelfde is het geval -met de schrijfkunst, daar de letters rudimenten zijn van afbeeldingen -van voorwerpen. Het is bijna niet mogelijk het werk van den heer -M’Lennan te lezen [329], en niet toe te geven, dat bijna alle -beschaafde volken eenige sporen hebben behouden van zulk een ruwe -gewoonte als het met geweld rooven der vrouwen. De zelfde schrijver -vraagt, welke natie kan worden genoemd, die oorspronkelijk in monogamie -leefde? Het oorspronkelijke denkbeeld van recht was insgelijks hoogst -ruw, zooals blijkt uit de wet van den strijd en andere gewoonten, -waarvan nog sporen bewaard zijn gebleven. Vele bestaande -bijgeloovigheden zijn de overblijfselen van vroegere valsche -godsdienstige meeningen. De hoogste vorm van godsdienst,—het groote -denkbeeld van een God die de zonde haat en de rechtvaardigheid -bemint,—was gedurende de oorspronkelijke tijden onbekend. - -Laten wij nu tot de tweede soort van bewijs overgaan: Sir John Lubbock -heeft aangetoond, dat sommige wilden in de laatste tijden een weinig -zijn vooruitgegaan in sommige van hun meer eenvoudige kunsten. Als men -de uiterst merkwaardige mededeelingen nagaat, die hij doet omtrent de -wapenen, werktuigen en kunsten, gebruikt of uitgeoefend door wilden in -verschillende deelen der wereld, kan men niet betwijfelen, dat dit -bijna allen zelfstandige ontdekkingen zijn geweest, behalve wellicht de -kunst om vuur te maken. [330] De Australische boemerang (3) is een goed -voorbeeld van een dergelijke onafhankelijke ontdekking. Toen Otaheite -pas was ontdekt, waren deszelfs bewoners in vele opzichten verder -gevorderd dan die van de meeste andere eilanden van Polynesië. Er -bestaan geen goede gronden om aan te nemen, dat de groote beschaving -van de inboorlingen van Peru en Mexico was voortgevloeid uit een -vreemde bron [331]; vele in die landen inheemsche planten werden daar -verbouwd en ook enkele inheemsche dieren waren er getemd (4). - -Wij moeten bedenken, dat, als de bemanning van een uit een of ander -half beschaafd land komend schip naar de stranden van Amerika was -gedreven, zij op de inboorlingen zeer weinig invloed zou hebben -uitgeoefend, tenzij deze reeds eenigszins in beschaving waren -gevorderd, te oordeelen ten minste naar den geringen invloed der meeste -zendelingen. Wanneer wij een zeer oud tijdvak van de wereldgeschiedenis -beschouwen, vinden wij, om Sir J. Lubbock’s welbekende uitdrukkingen te -gebruiken, een palaeolithische en neolithische periode, en niemand zal -beweren, dat de kunst om ruwe vuursteenen werktuigen te slijpen, uit -vreemde landen was ingevoerd. In alle landen van Europa tot Griekenland -toe, in Palaestina, Indië, Japan, Nieuw-Zeeland en Afrika, met -insluiting van Egypte, zijn vuursteenen werktuigen in overvloed -gevonden; en van het gebruik daarvan bestaat bij de tegenwoordige -inwoners geen overlevering. Er bestaan ook indirecte bewijzen van het -voormalig gebruik van dergelijke werktuigen bij de Chineezen (5) en -oude Joden. Het kan daarom moeielijk worden betwijfeld, dat de inwoners -van deze vele landen die bijna de geheele beschaafde wereld omsluiten, -eens in wilden staat verkeerden. Om te gelooven, dat de mensch -oorspronkelijk beschaafd was en later in zoovele landen tot de uiterste -barbaarschheid verviel, moet men een beklagenswaardig laag denkbeeld -koesteren van de menschelijke natuur. Het is blijkbaar een meer met de -waarheid overeenkomstig en troostvoller denkbeeld, dat vooruitgang veel -algemeener is geweest dan achteruitgang, dat de mensch, hoewel langzaam -en met afgebroken schreden, is opgeklommen van een laag standpunt tot -de hoogste ontwikkeling die hij nog in kennis, zedelijkheid en -godsdienst heeft bereikt. - - - - - -AANTEEKENINGEN. - -(1) Zeer belangwekkend is in het veel besproken, voor een drietal jaren -in het Fransch vertaalde werk van Caesar Lombroso „Homo Delinquante” -(de misdadige mensch) de min of meer nieuwe theorie van den -atavistischen oorsprong van de misdaad. Volgens deze theorie zou de -aanleg om misdadiger te worden een erfenis uit ouden tijd zijn, een -verschijnsel dat vroeger deel uitmaakte van de organisatie en het -karakter onzer voorouders en dat zich op noodlottige wijze bij sommigen -hunner nakomelingen opnieuw vertoont door een soort van gril in de -slecht verzekerde ontwikkeling van den mensch. Het atavisme is de bron -van de misdaad, omdat alle levende wezens een neiging hebben om tot het -oorspronkelijk type terug te keeren, en zoo plotseling zekere lang -verloren kenmerken hunner voorouders te herkrijgen. Het atavisme staat -in nauw verband met de erfelijkheid, maar onderscheidt er zich toch -van. „Het is een erfelijkheid na zeer lange tusschenpoozen, waarvan de -invloed, door nieuwere kenmerken lang verborgen, zich na eeuwen weder -doet gevoelen.” - -Lombroso meent dus, dat handelingen die wij misdadig noemen, weleer -gewone en normale handelingen zijn geweest, die van zelf uit het gestel -van het menschelijk wezen voortvloeiden. De misdaad is volgens hem bij -wilden de algemeene regel. - -Paintel voegt er in zijn „Théorie de la tutelle pénale” bij: „Er is bij -de wilden stammen niets dat op een voortdurend werkzaam geweten -gelijkt.” De „verharde misdadiger” en onverbeterlijke recidivist is dus -een vroeger type, door de wet van het atavisme opnieuw in het leven -geroepen of gevormd, en dat men, om het te genezen, aan een speciale -behandeling moet onderwerpen. Men versta wel, dat deze theorie niet van -toepassing is op individu’s, wier wil onvoorziens door een samenloop -van toevallige omstandigheden bezwijkt. - -(2) Het Engelsche woord „score” beteekent een twintigtal op de zelfde -wijze als ons woord „dozijn” een twaalftal beteekent. Evenzoo beteekent -in Friesland „snees” en in Drenthe „stieg” een twintigtal. In het -Fransch vindt men vele sporen van het twintigtallig stelsel, b.v. -soixante-dix, quatre-vingt, quatre-vingt-dix, six-vingts (120, vroeger -in gebruik) enz. - -(3) „De Australische boemerang”. Sir J. Lubbock, („l’Homme avant -l’Histoire”, Fransche Vert. van Barbier, blz. 353) deelt omtrent dit -merkwaardig wapen, dat uitsluitend aan Nieuw-Holland eigen is, o.a. het -volgende mede: „Men noemt zoo een stok van gekromden vorm, gewoonlijk -aan den eenen kant afgerond, aan den anderen plat, ongeveer 9 decimeter -lang, 5 centimeter breed en 1,8 centimeter dik. Op het eerste gezicht -gelijkt hij op een zeer grof gemaakten houten sabel. Hij wordt zoowel -voor de jacht als voor den oorlog gebruikt. Men neemt hem aan het eene -uiteinde in de rechterhand en werpt hem als een sikkel, hetzij in de -lucht, van beneden naar boven, hetzij van boven naar beneden, zoodat -hij den grond raakt op eenigen afstand van dengene, welke hem werpt. In -het eerste geval vliegt hij voort met een draaiende beweging die een -gevolg van zijn vorm is; na zich tot een groote hoogte in de lucht te -hebben opgeheven, beschrijft hij plotseling een elliptische kromme lijn -die hem terugbrengt tot het punt, van waar hij werd geworpen. Als men -hem naar beneden op den grond werpt, springt hij in rechte lijn al -ricochetteerende vooruit, totdat hij het voorwerp bereikt dat men wil -treffen. De vreemdste kromme lijn wordt door dit wapen doorloopen, als -men het onder een hoek, grooter dan 45°, in de lucht werpt; het komt -dan zonder uitzondering aan de achterzijde terug, en de inboorling die -het werpt, keert dan den rug, in plaats van het gelaat, naar den kant -van het voorwerp dat hij wil treffen. [332] De heer Merry, die eenigen -tijd in Nieuw-Holland doorbracht, verhaalt mij, dat hij eens, zich -willende overtuigen van de behendigheid, waarmede men den boemerang kon -gebruiken, een belooning van 8 pence uitloofde voor elke maal, dat de -boemerang terug zou komen naar de plaats, van waar men hem zou hebben -geworpen. Hij teekende in het zand een cirkel van 5 à 6 voet middellijn -en, hoewel het wapen met veel kracht werd geworpen, gelukte het den -inboorling om het vijf keeren van de twaalf in den cirkel te doen -terugkomen.” - -(4) Het is een tamelijk algemeene dwaling, dat de inboorlingen van -Amerika, tijdens de ontdekking, geen landbouw beoefenden en geen dieren -hadden getemd. De landbouw bloeide echter in hooge mate bij de -Peruanen, gelijk door mij in het aanhangsel op het „Varieeren der -Huisdieren en Cultuurplanten”, II 509, uitvoerig is aangetoond, terwijl -zij ook vee (de lama’s en alpaca’s) en pluimgedierte (de muskuseend) -bezaten. Omtrent de cultuurplanten der Azteken zie men ib. I, 392. De -Azteken bezaten ook „tamme kalkoenen en groote honden, in staat om met -een stier te strijden, en die een lading van twee arroba’s (25 kilo) op -een pakzadel droegen als zij op de jacht gingen.” Gomara, die kapelaan -van Cortez was, spreekt op verschillende plaatsen van zijn werk [333] -er van, dat de ten noorden van Mexico wonende volksstammen groote -kudden tamme bisons bezaten, die hun kleeding, spijs en drank -opleverden. Men kweekte in hun land den wijnstok, moerbeziënboom en -rozenboom aan.(?) Andere Indianen in het noorden der tegenwoordige -Vereenigde Staten en in Canada bedienden zich van tamme herten om hun -sleden voort te trekken. (Brasseur de Bourbourg, „Recherches sur les -Ruines de Palenqué”, blz. XVIII, noot 8, 10). Omtrent den landbouw der -Indianen van Noord-Amerika, zie men „Var. Huisd. en Cultuurpl.”, I, -363, 387. De Nonville schat de hoeveelheid maïs, door hem in vier -dorpen der Seneca’s (in het zuiden der tegenwoordige Ver. Staten) -vernield, op 2,400,000 hectoliters (Lubbock, „l’Homme avant -l’Histoire”, Fransche vert. van Barbier, blz. 231). In Wisconsin vindt -men te midden der dichtste schijnbaar oorspronkelijke wouden overal de -sporen eener overoude maïscultuur (ibid. blz. 232). [334] - -Wanneer echter de Mexicaansche beschaving werkelijk uit geen vreemde -bron kan worden afgeleid, hoe zijn dan de afbeeldingen van -olifantachtige dieren te verklaren die men op de ruïnen van de overoude -Mexicaansche stad Palinqué aantreft (vergelijk mijn stuk: „De -Voorhistorische Mensch in Amerika”, Album der Natuur, 1870)? Stellen -zij wellicht uitgestorven soorten voor? - -(5) In Griekenland heeft men in 1870 een menschelijke woning uit den -steentijd onder een 20 meters dikke vulkanische tuflaag gevonden. -(„Ergänzungsblätter zur Kenntnisz der Gegenwart”, Hildburghausen, -Verlag des Bibliographischen Instituts; erstes Februarheft, 1870) In -Indië zijn voor eenige jaren nabij Madras door de heeren King en Foote -op een diepte van vijf meters een aantal zeer ruw bewerkte werktuigen -gevonden, vervaardigd van een dichte half glasachtige kwartsiet, en -zeer veel gelijkende op dergelijke werktuigen van vuursteen die men in -Europa op zoovele plaatsen heeft gevonden („Ann. and Mag. of Nat. -Hist.”, XIV, blz. 155). Op ’t Prov. Drenthsch Museum van Oudheden te -Assen zijn drie steenen beitels, op Java gevonden. - -In Egypte zijn tijdens de opening van het Suez-kanaal door de invités -van den Khedive een overvloed van vuursteenen werktuigen op den -Ghebel-el-Assassif, nabij de ruïnen van het oude Thebe, gevonden. - -Ook in China heeft volgens een mededeeling van den heer Chevreuil in de -vergadering van de Académie des Sciences van 13 Aug. 1866, vroeger een -steenperiode bestaan. Hij bewijst uit een plaats uit het leven van -Confucius door Amyot (Parijs, 1866), dat men aldaar ongeveer 1122 jaren -voor Christus reeds ijzeren pijlpunten bezat, doch dat een overlevering -van het voormalig gebruik van steenen pijlpunten gewaagde. De heer -Stanislas Julien gaf hem (Chevreuil) een menigte plaatsen uit -Chineesche werken op die onwederlegbaar bewijzen, dat ook in China in -overoude tijden wapenen en werktuigen van steen werden gebruikt. Ook in -Japan vond men voorhistorische steenen werktuigen. - -Omtrent een voormalige steenperiode in Amerika die in sommige afgelegen -streken zelfs nog heden voortduurt, verwijs ik naar mijn stuk „de -Voorhistorische Mensch in Amerika”, in het „Album der Natuur”, 1870. - -Op ’t Prov. Drenthsch Museum van Oudheden te Assen vindt men een -steenen beitel uit Suriname en verschillende steenen wapens -(pijlspitsen enz.) uit N-Amerika. - -In Nieuw-Zeeland vond de heer Th. Tate in een hol op den Waiwo een -ouden schedel-typus, ouder dan die der Maori’s, in gezelschap van -beenderen van den uitgestorven Moa (Dinornis giganteus) en van steenen -werktuigen („Anthrop. Review”, April 1867, blz. 244). Wij moeten -hierbij echter opmerken, dat ook de Maori’s zelven, tijdens de -ontdekking van Nieuw-Zeeland, steenen werktuigen gebruikten, evenals -ook op Nieuw-Holland en elders in Australië het geval was. Een -zeeofficier liet mij een zeer fraaien steenen beitel zien, door hem uit -Nieuw-Guinea medegebracht, en voegde er bij, dat daar verhaald werd, -dat zulke steenen ontstonden als de bliksem in den grond sloeg, wat aan -Europeesche folk-lore omtrent dergelijke beitels (donderbeitels) -herinnert. - -De beitel gelijkt volkomen op de Europeesche uit de neolithische -periode. - -Men vergelijke ook omtrent de voorhistorische bewoners van Europa enz. -mijn werkje „De voorhistorische mensch in Europa”, ’s Gravenhage, Gebr. -Belinfante, 1890; H. le Hon, „De mensch in de voorwereld”, bewerkt door -H. M. C. van Oosterzee, Amsterdam, 1869, Gebr. Koster; Sir John -Lubbock, „De oorsprong der beschaving”, voor ons volk uit het Engelsch -vertaald. Met eene aanbeveling van Jhr. B. H. C. K. van der Wijck, -Hoogleeraar te Groningen, ’s Hertogenbosch, van Heusden, 1876, en „De -mensch voor de geschiedenis”, door Dr. T. C. Winkler, Leiden, P. van -Santen, 1877 (thans Gebr. Cohen). - - - - - - - - -ZESDE HOOFDSTUK. - -OVER DE VERWANTSCHAPPEN EN DEN STAMBOOM VAN DEN MENSCH. - - Plaats van den mensch in het dierenrijk.—Het natuurlijke stelsel - berust op de afstamming.—Adaptieve kenmerken hebben geringe - waarde.—Verschillende kleine punten van overeenkomst tusschen den - mensch en de apen.—Rang van den mensch in het natuurlijke - stelsel.—Plaats van ontstaan en oudheid van den mensch.—Afwezigheid - van fossiele verbindingsleden.—Lagere trappen in den stamboom van - den mensch, afgeleid, ten eerste uit zijn verwantschap, ten tweede - uit het maaksel van zijn lichaam.—Voormalige tweeslachtigheid - (hermaphroditisme) der Gewervelde Dieren.—Besluit. - - -Zelfs al gaf men toe, dat het verschil in lichamelijk maaksel tusschen -den mensch en zijn naaste verwanten zoo aanmerkelijk is, als sommige -natuuronderzoekers beweren, en hoewel niet valt te ontkennen, dat het -verschil in geestvermogens tusschen hen verbazend groot is, bewijzen -toch de in de voorgaande hoofdstukken medegedeelde feiten, naar het mij -toeschijnt, op de duidelijkste wijze, dat de mensch afstamt van den -eenen of anderen lageren vorm, hoewel tot nog toe geen verbindingsleden -zijn ontdekt. - -De mensch is onderhevig aan talrijke, kleine en zeer uiteenloopende -variaties, die het gevolg zijn van de zelfde algemeene oorzaken en -worden beheerscht door en overgeërfd volgens de zelfde algemeene -wetten, als bij de lagere dieren. De mensch streeft naar een zoo snelle -vermenigvuldiging, dat zijn kroost noodzakelijk is blootgesteld aan een -strijd om het leven en derhalve aan natuurlijke teeltkeus. Hij heeft -het aanzijn gegeven aan vele rassen, waarvan sommige zoozeer van -elkander verschillen, dat er natuuronderzoekers zijn, die ze als -afzonderlijke soorten beschouwen. Zijn lichaam is gebouwd volgens het -zelfde homologe plan als dat van andere zoogdieren. Hij doorloopt als -embryo de zelfde ontwikkelingsphasen. Hij heeft vele rudimentaire en -nuttelooze deelen behouden, die hem ongetwijfeld eens van dienst waren. -Nu en dan verschijnen kenmerken opnieuw, die wij alle reden hebben om -te gelooven, dat eens door zijn vroege voorouders werden bezeten. -Indien de oorsprong van den mensch verschillend was geweest van dien -van alle andere dieren, zouden deze verschillende verschijnselen -slechts misleidingen zonder beteekenis zijn, en dit is niet aan te -nemen, noch te gelooven. Daarentegen worden deze verschijnselen -begrijpelijk, ten minste voor een groot deel, als de mensch met andere -zoogdieren de medeafstammeling is van dezen of genen onbekenden en -lageren vorm. - -Sommige natuuronderzoekers, op welke de verstandelijke en geestelijke -vermogens van den mensch een diepen indruk hadden gemaakt, hebben de -geheele organische wereld in drie rijken verdeeld, het Menschenrijk, -het Dierenrijk en het Plantenrijk, en dus den mensch tot een -afzonderlijk Rijk gebracht. [335] (1) Geestvermogens kunnen door een -natuuronderzoeker niet worden vergeleken noch geklassificeerd; maar hij -kan beproeven om aan te toonen, zooals ik heb gedaan, dat de -geestvermogens van den mensch niet in hoedanigheid, ofschoon verbazend -in hoeveelheid van die der overige dieren verschillen. Een verschil in -hoeveelheid, hoe groot het ook zij, geeft ons nog geen recht om den -mensch in een afzonderlijk Rijk te plaatsen, zooals wellicht het best -zal worden bewezen door de geestvermogens van twee insekten, een -schildluis (Coccus) en een mier, die ontegenzeggelijk tot de zelfde -klasse behooren, met elkander te vergelijken. Het verschil is hier -grooter, hoewel van eenigszins verschillenden aard, dan tusschen den -mensch en het hoogste zoogdier. De vrouwelijke schildluis hecht zich, -terwijl zij jong is, met haar zuigsnuit aan een plant, zuigt het sap -uit, maar verandert nooit meer van plaats, wordt bevrucht en legt -eieren, en dit is haar geheele geschiedenis. Daarentegen zou, zooals -Pierre Huber heeft aangetoond, de beschrijving der gewoonten en -geestvermogens van een vrouwelijke mier een dik boekdeel vullen; ik wil -echter eenige punten nader opnoemen. Mieren doen elkander mededeelingen -en verscheidene vereenigen zich tot het volbrengen van het zelfde werk -of om met elkander te spelen. Zij herkennen hun medemieren na -maandenlange afwezigheid. Zij bouwen groote gebouwen, houden die -schoon, sluiten ’s avonds de deuren en zetten schildwachten uit. Zij -maken wegen en zelfs tunnels onder rivieren. (2) Zij verzamelen voedsel -voor het gemeenebest en wanneer een voorwerp, te groot om binnen te -komen, naar het nest wordt gebracht, vergrooten zij de deur en -herstellen die later weder. [336] Zij trekken in geregelde benden ten -strijde, en offeren vrijwillig hun leven op voor het algemeen welzijn. -Zij verhuizen volgens een vooraf beraamd plan. Zij houden -slavenjachten. Zij houden bladluizen als melkkoeien. Zij brengen de -eieren van hun bladluizen even goed als hun eigen eieren en poppen naar -warme plaatsen in het nest, opdat zij spoedig zouden worden uitgebroed; -tallooze dergelijke feiten zou men kunnen opsommen. Over het geheel is -het verschil in geestvermogens tusschen een mier en een schildluis -verbazend groot; en toch heeft niemand er ooit over gedacht ze tot -verschillende Klassen, laat staan tot verschillende Rijken te brengen. -Ongetwijfeld wordt deze tusschenruimte overbrugd door de tusschen beide -in staande geestvermogens van vele andere insekten; en dit is niet het -geval met den mensch en de hoogere apen. Wij hebben echter alle reden -om aan te nemen, dat dergelijke gapingen in de reeks eenvoudig het -gevolg zijn van het uitsterven van vele vormen. - -Professor Owen heeft, zich voornamelijk grondende op het maaksel der -hersenen, de reeks der zoogdieren in vier Onderklassen verdeeld. (3) -Een daarvan wijdt hij aan den mensch, in een ander plaatst hij zoowel -de Buideldieren als de Snaveldieren (Monotremata) (4); zoodat hij -evenveel onderscheid maakt tusschen den mensch en alle andere -zoogdieren, als tusschen deze en de beide laatstgenoemde groepen. Deze -beschouwingswijze wordt, zoover mij bekend is, door geen enkel -natuuronderzoeker die in staat is een zelfstandig oordeel te vellen, -gedeeld, en behoeft daarom hier niet verder te worden beschouwd. - -Wij kunnen begrijpen, waarom het bijna zeker is, dat een klassificatie, -gegrond op één enkel kenmerk of orgaan,—zelfs al is dat orgaan zoo -verwonderlijk samengesteld en belangrijk als de hersenen,—of op de -hooge ontwikkeling der geestvermogens, steeds zal blijken onvoldoende -te zijn. Men heeft inderdaad beproefd dit beginsel bij de -Vliesvleugelige Insekten (Hymenoptera) toe te passen, maar toen zij op -die wijze werden gerangschikt volgens hun gewoonten of instinkten, -bleek dit een geheel en al kunstmatige klassificatie te zijn. [337] -Klassificaties mogen natuurlijk gegrond zijn op elk kenmerk, welk het -ook zij, zooals op grootte, kleur, het element, waarin de dieren wonen; -maar de natuuronderzoekers hebben reeds lang een diepe overtuiging -gevoeld, dat er een natuurlijk stelsel bestaat. Dit stelsel moet, naar -men tegenwoordig algemeen aanneemt, genealogisch zijn,—dat is, al de -gezamenlijke afstammelingen van één en den zelfden vorm moeten in ééne -groep te zamen gehouden, en van de gezamenlijke afstammelingen van -elken anderen vorm worden afgescheiden; als er echter tusschen die -stamvormen bloedverwantschap bestaat, zal dit ook het geval zijn met -hun afstammelingen, en zullen de beide groepen gezamenlijk een grootere -groep uitmaken. De hoegrootheid van het verschil tusschen de -verschillende groepen,—dat is de hoegrootheid van het verschil dat elk -daarvan heeft ondergaan—zal worden uitgedrukt door woorden, als -Geslacht (Genus), Familie (Familia), Orde (Ordo) en Klasse (Classis). -Daar wij geen registers hebben, waarin de lijnen van afstamming zijn -opgeteekend, kunnen deze lijnen slechts worden ontdekt door de mate van -gelijkenis tusschen de wezens die moeten worden gerangschikt. Voor dit -doel zijn talrijke punten van gelijkenis veel belangrijker dan de -hoegrootheid van de gelijkheid of ongelijkheid in eenige weinige -punten. Wanneer men bevond, dat twee talen een menigte woorden en -regelen van zinbouw gemeen hadden, zou algemeen worden erkend, dat zij -een gemeenschappelijken oorsprong hadden, niettegenstaande zij in -eenige weinige woorden of regelen van zinbouw sterk van elkander -afweken. Bij organische wezens moeten echter de punten van gelijkenis -niet bestaan in het geschikt zijn voor gelijksoortige levensgewoonten -(adaptatie): het geheele geraamte van twee dieren kan bij voorbeeld -zijn gewijzigd voor het leven in het water, en toch zullen zij daardoor -in het natuurlijke stelsel volstrekt niet nader tot elkander zijn -gebracht. Wij kunnen daaruit zien, hoe het komt, dat gelijkenissen in -onbelangrijke deelen, in nuttelooze en rudimentaire organen, en in -deelen die nog niet volkomen zijn ontwikkeld of nog tot geen bepaalde -functie dienen, voor de klassificatie verreweg de nuttigste zijn; want -zij kunnen moeilijk het gevolg zijn van geschiktwording (adaptatie) in -een laat tijdperk; en zoo openbaren zij de oude lijnen van afstamming -of van ware verwantschap. - -Wij kunnen verder begrijpen, waarom een belangrijke wijziging in een of -ander afzonderlijk kenmerk ons niet behoort te bewegen om twee -organismen ver van elkander te scheiden. Een deel dat reeds veel -verschilt van het zelfde deel bij een andere verwante soort, heeft -volgens de ontwikkelingstheorie reeds een groote wijziging ondergaan; -bij gevolg moet het (zoolang het organisme aan de zelfde daarop -inwerkende oorzaken blootgesteld blijft) vatbaar zijn voor verdere -veranderingen van deze soort, en deze zouden, zoo zij voordeelig waren, -behouden blijven en dus voortdurend worden vermeerderd. In vele -gevallen zou de voortdurende ontwikkeling van een deel, bij voorbeeld -van den snavel van een vogel of van de tanden van een zoogdier, voor de -soort niet voordeelig zijn om zijn voedsel te verkrijgen of voor eenig -ander doel; maar bij den mensch kunnen wij geen bepaalde grens zien, -wat het voordeel aangaat, voor de voortdurende ontwikkeling van de -hersenen en de geestvermogens. Bij de bepaling van ’s menschen plaats -in het natuurlijke of genealogische stelsel, behoort de verbazende -ontwikkeling zijner hersenen niet zwaarder te wegen dan een menigte -overeenkomsten in andere minder belangrijke of volstrekt onbelangrijke -punten. - -De meeste natuuronderzoekers die het geheele maaksel van den mensch met -inbegrip zijner geestvermogens in aanmerking hebben genomen, hebben -Blumenbach en Cuvier gevolgd, en den mensch in een afzonderlijke Orde -geplaatst onder den titel van Tweehandigen (Bimana), en hem dus -gelijkgesteld met de Orden der Vierhandigen (Quadrumana), der -Verscheurende Dieren (Carnivora), enz. Voor korten tijd zijn velen -onzer beste natuuronderzoekers teruggekeerd tot de beschouwingswijze -die het eerst door Linnaeus, die zulk een opmerkelijke scherpzinnigheid -bezat, is voorgestaan, en hebben den mensch met de apen in ééne Orde -geplaatst onder den naam van Primaten. De juistheid van dit besluit zal -worden toegegeven, als wij ons in de eerste plaats de zoo even gemaakte -opmerkingen herinneren omtrent de vergelijkenderwijze geringe -belangrijkheid voor de klassificatie van de groote ontwikkeling der -hersenen bij den mensch, en ook bedenken, dat de sterk uitgesproken -verschillen tusschen de schedels van den mensch en de apen (waaraan nog -onlangs Bischoff, Aeby en anderen zooveel gewicht hechtten) blijkbaar -slechts een gevolg is van de verschillende ontwikkeling hunner -hersenen. In de eerste plaats moeten wij niet vergeten, dat de andere -en belangrijker verschillen tusschen den mensch en de apen blijkbaar -adaptief van aard zijn en hoofdzakelijk een gevolg van de rechtopgaande -houding van den mensch; dit is bij voorbeeld het geval met het maaksel -van de hand, den voet en het bekken, de kromming van zijn ruggegraat en -de stelling van zijn hoofd. De familie der zeehonden levert een goed -voorbeeld van de geringe belangrijkheid der adaptieve kenmerken voor de -klassificatie. Deze dieren verschillen van alle andere Verscheurende -Dieren (Carnivora) in den vorm van hun lichaam en het maaksel hunner -ledematen: en toch worden in alle stelsels, van dat van Cuvier af tot -het nieuwste, dat van den heer Flower, toe [338], de zeehonden als een -eenvoudige Familie tot de Orde der Carnivora gebracht. Als de mensch -niet zijn eigen klassificator was, zou het hem nooit zijn ingevallen -een afzonderlijke Orde, om hem zelf op te nemen, te gronden. - -Het zou de grenzen van dit werk te buiten en geheel en al mijn kennis -te boven gaan, om de tallooze punten waardoor de mensch in zijn maaksel -met de andere Primaten overeenkomt, zelfs maar alleen op te noemen. -Onze groote ontleedkundige en wijsgeer, Prof. Huxley, heeft dit -onderwerp uitvoerig behandeld [339], en is tot het besluit gekomen, dat -de mensch in alle punten van zijn maaksel minder van de hoogere apen -verschilt dan deze laatste van de lagere leden der zelfde groep. -Derhalve „heeft men geen recht om den mensch in een afzonderlijke Orde -te plaatsen.” - -In een vroegere afdeeling van dit werk heb ik verschillende feiten -aangevoerd om te toonen hoe nauw de mensch in gestel met de hoogere -zoogdieren overeenkomt; en deze overeenkomst is ongetwijfeld een gevolg -van de groote gelijkheid in fijneren bouw en scheikundige -samenstelling. Ik gaf als voorbeelden, dat wij aan de zelfde ziekten en -aan de aanvallen van verwante parasieten bloot stonden, dat wij den -zelfden smaak hadden voor de zelfde opwekkende middelen, dat deze -middelen, en ook verschillende geneesmiddelen gelijksoortige -uitwerkselen voortbrachten, en meer dergelijke feiten. - -Daar kleine onbelangrijke punten van overeenkomst tusschen den mensch -en de hoogere apen in systematische werken gewoonlijk niet worden -opgeteekend, en daar zij, als zij talrijk zijn, duidelijk onze -bloedverwantschap openbaren, zal ik eenige weinige dergelijke punten -opgeven. De betrekkelijke plaats der gelaatstrekken is blijkbaar de -zelfde bij den mensch en de apen, en de verschillende -gemoedsaandoeningen worden uitgedrukt door bijna gelijksoortige -bewegingen van de spieren en de huid, vooral boven de wenkbrauwen en -rondom den mond. Eenige weinige uitdrukkingen zijn inderdaad bijna -geheel de zelfde, zooals bij het weenen van sommige soorten van apen en -bij het lachend geluid dat andere voortbrengen, gedurende hetwelk de -hoeken van den mond teruggetrokken en de onderste oogleden gerimpeld -worden. Bij den mensch steekt de neus veel meer vooruit dan bij de -meeste apen; maar wij kunnen het begin van een arendsneusachtige bocht -waarnemen bij den Hoelock Gibbon, en bij den neusaap (Semnopithecus -nasicus) wordt deze tot een belachelijk uiterste gedreven. - -Het gelaat van vele apen is versierd met een baard, met bakkebaarden of -knevels. Het hoofdhaar wordt bij sommige soorten van slankapen -(Semnopithecus) zeer lang [340], en bij den muts-aap (Macacus radiatus) -loopt het straalsgewijze van een punt op de kruin van het hoofd uit, -met een scheiding in het midden, evenals bij den mensch. Men zegt -gewoonlijk, dat het voorhoofd den mensch zijn edel en verstandig -uiterlijk geeft, maar het dikke haar op den kop van den muts-aap -eindigt aan de benedenzijde plotseling, en wordt door zulk kort en fijn -haar of dons opgevolgd, dat op geringen afstand gezien, het voorhoofd, -met uitzondering der wenkbrauwen, geheel naakt schijnt. Men heeft ten -onrechte wel eens beweerd, dat geen enkele aap wenkbrauwen bezit. Bij -de zooeven genoemde soort verschilt de graad van naaktheid bij -verschillende individu’s, en Eschricht [341] verzekert, dat bij onze -kinderen de afscheiding tusschen de behaarde schedelhuid en het naakte -voorhoofd soms niet scherp begrensd is; zoodat wij hier een klein -voorbeeld hebben van terugkeer tot het type van een voorvader -(atavisme) bij wien het voorhoofd nog niet, zooals thans, geheel naakt -was geworden. - -Het is zeer bekend, dat het haar op onze armen van boven en beneden -eenigszins convergeert naar een punt van den elleboog. Deze -merkwaardige rangschikking, zoo ongelijk aan die bij de meeste lagere -zoogdieren, vindt men terug bij den gorilla, chimpanzee, orang, sommige -soorten van gibbons (Hylobates) en zelfs bij sommige Amerikaansche -apen. Bij Hylobates agilis is echter het haar op de gewone wijze naar -beneden of naar den pols toe gericht; en bij H. lar staat het bijna -recht overeind, met een slechts geringe helling naar voren; zoodat deze -laatste in een overgangstoestand verkeert. Het kan moeielijk worden -betwijfeld, dat bij de meeste zoogdieren de dichtheid van het haar en -de richting daarvan op den rug dient om den regen te doen afdruipen; -zelfs de dwarse haren aan de voorpooten van een hond kunnen daartoe -dienen, als hij bij het slapen ineengerold is. De heer Wallace merkt -op, dat het convergeeren van het haar naar den elleboog op de armen van -den orang (wiens levenswijze hij zoo nauwkeurig heeft bestudeerd) dient -om den regen te doen afdruipen, als de armen, zooals de gewoonte van -dit dier is, gebogen en de handen om een tak of om zijn eigen kop zijn -geklemd. Volgens Livingstone zit ook de gorilla „als het sterk regent, -met zijn handen over zijn kop.” [342] Wij moeten echter bedenken, dat -de houding van dit dier wellicht gedeeltelijk wordt bepaald door de -richting van het haar, en niet de richting van het haar door de -houding. Indien de bovenvermelde uitlegging in het geval van den orang -juist is, dan herinnert ons het haar op onze voorarmen op merkwaardige -wijze aan onzen vroegeren toestand; want niemand zal onderstellen, dat -het nu eenig nut doet voor het afdruipen van den regen, en in onze -tegenwoordige rechtopgaande houding is de richting er van daartoe ook -niet geschikt. (5) - -Het zou echter overijld zijn te veel gewicht te hechten aan het -beginsel van adaptatie ten opzichte van de richting van het haar bij -den mensch en zijn vroege voorouders; want het is onmogelijk de -afbeeldingen die Eschricht geeft van de rangschikking van het haar bij -den menschelijken foetus (welke de zelfde is als bij den volwassene) te -bestudeeren, zonder dien uitnemenden waarnemer toe te geven, dat andere -en meer ingewikkelde oorzaken in het spel zijn geweest. De punten, naar -welke de haren convergeeren, schijnen eenigermate in betrekking te -staan tot die punten van het embryo die zich gedurende de ontwikkeling -het laatst hebben gesloten. Er schijnt ook eenige betrekking te bestaan -tusschen de rangschikking der haren op de ledematen en den loop der -mergslagaderen. [343] - -Men moet niet onderstellen, dat de punten van overeenkomst tusschen den -mensch en sommige apen in de bovengenoemde en vele andere -opzichten—zooals in het bezit van een naakt voorhoofd, lange haarlokken -op het hoofd, enz.—allen het gevolg zijn van onafgebroken overerving -van een gemeenschappelijken voorvader welke die kenmerken bezat, of van -een later atavisme. Het is waarschijnlijker, dat de oorzaak van vele -dezer punten van overeenkomst moet worden gezocht in analoge variatie, -die, zooals ik elders heb trachten aan te toonen [344], het gevolg is -van de inwerking van gelijksoortige, tot wijzigingen aanleiding gevende -oorzaken, op organismen die van een zelfden stamvorm afstammen en een -gelijksoortige lichaamsgesteldheid bezitten. Wat de overeenstemmende -richting van het haar op de voorarmen van den mensch en van zekere apen -aangaat, zoo moet dit kenmerk, daar het aan bijna al de anthropomorphen -gemeen is, waarschijnlijk aan overerving worden toegeschreven; schoon -zulks niet zeker is, want ook eenige zeer van hen verschillende -Amerikaansche apen bezitten het eveneens. De zelfde opmerking is -toepasselijk op den staarteloozen toestand van den mensch; want de -staart ontbreekt bij al de anthropomorphen. Toch kan dit kenmerk niet -met zekerheid aan overerving worden toegeschreven, daar de staart, -hoewel niet ontbrekende, echter rudimentair is bij verscheidene andere -apen uit de Oude Wereld en bij sommige uit de Nieuwe Wereld, en geheel -ontbreekt bij verscheidene soorten van de verwante groep der Lemuriden. - -Hoewel de mensch, zooals wij nu hebben gezien, geen recht heeft om een -afzonderlijke Orde voor zich zelf te vormen, mag hij wellicht aanspraak -maken op den rang van een afzonderlijke Onder-orde of Familie. Prof. -Huxley verdeelt in zijn laatste werk [345] de Primaten in drie -Onder-orden; namelijk, de Anthropidae alleen uit den mensch bestaande, -de Simiadae die alle soorten van ware apen bevat, en de Lemuridae, -waarin de verschillende geslachten van half apen worden opgenomen. Voor -zooverre het verschillen in zekere belangrijke punten van maaksel -betreft, mag de mensch ongetwijfeld met recht aanspraak maken op den -rang van een Onder-orde, en deze rang is te laag, als wij hoofdzakelijk -op zijn geestvermogens letten. Uit een genealogisch oogpunt schijnt het -echter, dat deze rang te hoog is, en dat de mensch eenvoudig een -Familie of mogelijk zelfs slechts een Onder-familie behoort te vormen. -Indien wij ons drie lijnen van afstamming voorstellen die van een -gemeenschappelijke bron uitgaan, dan is het zeer goed te begrijpen, dat -twee daarvan in den loop der eeuwen zoo weinig kunnen zijn veranderd, -dat zij nog soorten van een zelfde geslacht blijven, hoewel de derde -zoo sterk is gewijzigd, dat zij als een afzonderlijke Onder-familie, -Familie of zelfs Orde moet worden beschouwd. In dit geval is het echter -bijna zeker, dat de derde lijn door overerving nog talrijke kleine -punten van overeenkomst met de beide andere lijnen zal behouden. Hier -zou men dan stuiten op de tegenwoordig nog onoplosbare moeilijkheid, of -wij in onze klassificaties meer gewicht behooren te hechten aan sterk -sprekende verschillen in eenige weinige punten,—dat is aan de -hoegrootheid der ondergane wijziging,—dan wel aan groote overeenkomst -in talrijke onbelangrijke punten, die de lijnen van afstamming of den -stamboom aanwijzen. Het eerste is het duidelijkste en wellicht het -veiligste, hoewel het laatste het meest juiste schijnt te zijn, daar -het een werkelijk natuurlijke klassificatie geeft. - -Om hierover een oordeel te kunnen vellen, moeten wij een kort overzicht -geven van de klassificatie der Simiadae of Ware Apen. Deze familie -wordt door bijna alle natuuronderzoekers verdeeld in de groep der -Simiae Catarrhinae of Apen der Oude Wereld, die, zooals hun Latijnsche -naam uitdrukt, allen zijn gekenmerkt door het bijzondere maaksel hunner -neusgaten en door het bezit van vier valsche maaltanden in elke kaak, -en in de groep der Simiae Platyrrhinae of Apen der Nieuwe Wereld (die -uit twee zeer verschillende ondergroepen bestaat) die zich allen -kenmerken door anders gevormde neusgaten en het bezit van zes valsche -maaltanden in elke kaak. (6) Nog enkele andere kleine verschillen -zouden hier kunnen worden vermeld. Nu behoort de mensch, wat zijn -tandstelsel, het maaksel zijner neusgaten en eenige andere kenmerken -aangaat, ongetwijfeld tot de Catarrhinae of Apen der Oude Wereld; en in -geen enkel opzicht gelijkt hij meer op de Platyrrhinae, dan op de -Catarrhinae, behalve in eenige weinige kenmerken van niet veel belang -en van adaptieven aard. Het zou daarenboven tegen alle -waarschijnlijkheid strijden, om te onderstellen, dat de eene of andere -voormalige soort, tot de Apen der Nieuwe Wereld behoorende, zich -gewijzigd en zoo een op den mensch gelijkend wezen met al de -onderscheidende kenmerken van de Apen der Oude Wereld zou hebben -voortgebracht, terwijl het tegelijkertijd al zijn eigen onderscheidende -kenmerken had verloren. Het kan bijgevolg moeielijk worden betwijfeld, -dat de mensch is gesproten uit den stam van de Apen der Oude Wereld, en -dat hij uit een genealogisch oogpunt tot de groep der Catarrhinae moet -worden gebracht. [346] - -De anthropomorphe apen, namelijk de gorilla, de chimpanzee, de orang en -de gibbons worden door de meeste natuuronderzoekers als een -afzonderlijke onder-groep van de overige apen der Oude Wereld -afgescheiden. Ik weet, dat Gratiolet, zich grondende op het maaksel der -hersenen, het bestaan van deze onder-groep niet aanneemt; en -ongetwijfeld vormt zij geen goed geheel; zoo is de orang, gelijk de -heer St. George Mivart opmerkt [347], „een der meest bijzondere en -afwijkende vormen, die in de geheele Orde worden gevonden.” De overige, -niet-anthropomorphe Apen der Oude Wereld worden door sommige -natuuronderzoekers weder verdeeld in twee of drie kleinere -onder-groepen, waarbij dan de Slankapen (Semnopithecus) met hun -eigenaardige in zakken verdeelde maag (7) het type van één dier -onder-groepen zijn. Het schijnt echter, volgens Gaudry’s wondervolle -ontdekkingen in Attika, dat er gedurende de Miocene periode een vorm -leefde die de Slankapen (Semnopithecus) met het geslacht Macacus -verbond (8), en dit is waarschijnlijk een voorbeeld van de wijze, -waarop de andere en hoogere groepen eens ineensmolten. - -Indien men aanneemt, dat de anthropomorphe apen een natuurlijke -onder-groep vormen, dan mogen wij, daar de mensch met hen overeenkomt, -niet alleen in die kenmerken welke hij met de geheele groep der -Catarrhinae gemeen heeft, maar ook in andere bijzondere kenmerken, -zooals in het gemis van een staart en van eeltplekken aan de billen en -in algemeen uiterlijk, daaruit afleiden, dat een of ander voormalig lid -van de onder-groep der anthropomorphen de stamvader was van het -menschelijk geslacht. Het is niet waarschijnlijk, dat een lid van een -der andere lagere onder-groepen door de wet der analoge variatie een op -den mensch gelijkend schepsel zou hebben voortgebracht, dat in zoovele -opzichten op de hoogere anthropomorphe apen geleek. Ongetwijfeld heeft -de mensch, in vergelijking met zijn meeste verwanten buitengewoon -groote wijzigingen ondergaan, hoofdzakelijk ten gevolge van de sterke -ontwikkeling zijner hersenen en rechtopgaande houding; wij moeten -echter nimmer vergeten, dat hij „slechts een der verschillende -afwijkende vormen van de Primaten is.” [348] - -Ieder natuuronderzoeker die gelooft in het beginsel van ontwikkeling, -zal toestemmen, dat de twee hoofdgroepen der Simiadae, namelijk de -Catarrhinen en Platyrrhinen, met hun ondergroepen, alle uit een enkelen -zeer ouden stamvader zijn voortgesproten. De vroege afstammelingen van -dien stamvader moeten, vóór zij op eenigszins belangrijke wijze van -elkander waren afgeweken, nog een enkele natuurlijke groep hebben -gevormd; maar sommige van de soorten of beginnende geslachten moeten -door hun uiteenloopende kenmerken reeds eenigszins de toekomstige -onderscheidingsteekenen van de groepen der Catarrhinen en Platyrrhinen -hebben vertoond. De leden van deze onderstelde oude groep moeten dus -niet zoo gelijkvormig zijn geweest in hun tandstelsel en in het maaksel -hunner neusgaten, als het de tegenwoordige Catarrhinen eenerzijds en de -Platyrrhinen anderzijds zijn, maar zij moeten in dit opzicht hebben -geleken op de verwante Lemuriden, die zeer van elkander afwijken in den -vorm van hun snoet [349], en op buitengewone wijze in hun tandstelsel. - -De Catarrhinen en Platyrrhinen komen in een menigte van kenmerken -overeen, zooals daaruit blijkt, dat zij onbetwistbaar tot ééne en de -zelfde Orde behooren. De vele gemeenschappelijke kenmerken die zij -bezitten, kunnen moeielijk door zoovele verschillende soorten -onafhankelijk van elkander zijn verkregen, zoodat deze kenmerken moeten -zijn overgeërfd. Een voormalige vorm, die vele kenmerken met de -Catarrhinen en Platyrrhinen gemeen had, andere in een tusschen hen in -liggenden toestand, en wellicht ook eenige weinige bezat, welke van die -welke thans aan die beide groepen eigen zijn, verschilden, zou, als hij -door een natuuronderzoeker werd gezien, door dezen zonder den minsten -twijfel tot de apen worden gebracht. Daar nu de mensch uit een -genealogisch oogpunt tot den stam der Catarrhinen of Apen der Oude -Wereld behoort, moeten wij tot het besluit komen, hoezeer deze -gevolgtrekking ook onzen trots moge kwetsen, dat onze vroege voorouders -met recht aldus zouden zijn genoemd. [350] Wij moeten echter niet in de -dwaling vervallen van te onderstellen, dat de voormalige voorvader van -den geheelen stam der apen, met insluiting van den mensch, identisch -was met, of zelfs zeer sterk geleek op eenige bekende aapsoort. (9) - - - -Over het oorspronkelijk Vaderland en de Oudheid van den Mensch.—Wij -worden er nu van zelf toe gebracht te onderzoeken, waar het -oorspronkelijk vaderland van den mensch was op dat tijdperk van de -afstamming, toen onze voorouders uit den stam der Catarrhinen -ontsproten. Het feit dat zij tot dien stam behoorden, bewijst -klaarblijkelijk, dat zij de Oude Wereld bewoonden, maar niet Australië, -noch eenig Oceanisch eiland, zooals wij mogen afleiden uit de wetten -van de geographische verspreiding der dieren. In elke groote streek van -de wereld zijn de daar levende zoogdieren nauw verwant met de -uitgestorven soorten van die zelfde streek. Het is daarom -waarschijnlijk, dat Afrika vroeger werd bewoond door uitgestorven -aapsoorten, die nauw verwant waren met den gorilla en den chimpanzee; -en daar deze beide soorten nu de naaste verwanten van den mensch zijn, -is het een weinig waarschijnlijker, dat onze vroegere voorouders het -vasteland van Afrika bewoonden, dan eenige andere streek. (10) Het is -echter nutteloos hierover bespiegelingen te maken, want een aap bijna -zoo groot als de mensch, namelijk de Dryopithecus van Lartet, die nauw -verwant was met de anthropomorphe Gibbons, leefde in Europa gedurende -de Opper-Miocene periode; en sinds een zoo lang geleden tijdvak heeft -de aarde zekerlijk vele groote omwentelingen ondergaan, en is er -ruimschoots tijd geweest voor verhuizingen op de grootste schaal. - -In het tijdperk en op de plaats; wanneer en waar zulks ook moge zijn -geweest, toen de mensch zijn haarkleed verloor, bewoonde hij -waarschijnlijk een warm land, en dit zou het hem gemakkelijk hebben -gemaakt zich met vruchten te voeden, waarvan hij, naar de analogie te -oordeelen, leefde. Wij weten volstrekt niet, hoe lang het geleden is, -dat de mensch het eerst uit den stam der Catarrhinen ontsproot; maar -dit is wellicht geschied in een zoo lang vervlogen tijd als de Eocene -periode (11); want de hoogere apen hadden zich reeds in de -Opper-Miocene periode van de lagere gescheiden, zooals blijkt uit het -bestaan van den Dryopithecus. Wij kunnen dus ook volstrekt niet zeggen, -hoe snel organismen, hetzij zij hoog of laag op de ladder staan, zich -onder gunstige omstandigheden kunnen wijzigen; wij weten echter, dat -sommige gedurende een langen tijd den zelfden vorm hebben behouden. Uit -hetgeen wij bij getemde dieren zien gebeuren, leeren wij, dat sommige -afstammelingen van een zelfde soort volstrekt niet kunnen zijn -veranderd, terwijl andere een weinig, en wederom andere in groote mate -zijn veranderd. Zoo kan het ook met den mensch zijn gegaan, die in -zekere kenmerken zeer groote wijzigingen heeft ondergaan in -vergelijking van de hoogere apen. - -De groote gaping in de organische reeks tusschen den mensch en zijn -naaste verwanten, die door geen uitgestorven of levende soort kan -worden aangevuld, is dikwerf aangemerkt als een ernstig bezwaar tegen -het geloof dat de mensch van den eenen of anderen lageren vorm afstamt, -maar dit bezwaar zal niet zeer gewichtig toeschijnen aan hen die, door -algemeene redenen overtuigd, in het algemeene beginsel van ontwikkeling -gelooven. Men ontmoet elk oogenblik gapingen in alle deelen van de -reeks, sommige wijd en scherp begrensd, andere in verschillende mate -minder sterk uitgesproken; zooals tusschen den orang en zijn naaste -verwanten; tusschen Tarsius en de overige Lemuriden; tusschen den -olifant, en in nog sterkere mate tusschen de Snaveldieren -(Ornithorhynchus of Echidna) en de overige Zoogdieren. Al deze gapingen -hangen echter alleen af van het aantal verwante vormen dat is -uitgestorven. In een toekomstig tijdperk, niet zoo verwijderd, als men -het bij eeuwen meet, zullen de beschaafde menschen bijna zeker de wilde -rassen over de geheele wereld uitgeroeid en hun plaats ingenomen -hebben. In het zelfde tijdperk zullen de anthropomorphe apen, zooals -Professor Schaaffhausen heeft opgemerkt [351], ongetwijfeld ook zijn -uitgeroeid. De gaping zal dan nog wijder zijn geworden; want zij zal -bestaan tusschen den mensch in een beschaafder staat, naar wij mogen -hopen, dan de Kaukasiër, en den eenen of anderen aap, zoo laag -ontwikkeld als de baviaan, in plaats van, zooals tegenwoordig, tusschen -den neger of Nieuw-Hollander en den gorilla. - -Wat de afwezigheid van fossiele overblijfselen aangaat, die als -verbindingsleden tusschen den mensch en zijn op apen gelijkende -voorouders zouden kunnen dienen, zal niemand veel gewicht daaraan -hechten, die de verhandeling van Sir C. Lyell [352] heeft gelezen, -waarin deze aantoont, dat bij al de klassen van Gewervelde Dieren de -ontdekking van fossiele overblijfselen uiterst langzaam en toevallig -heeft plaats gehad. Ook moeten wij niet vergeten, dat die streken, waar -men de meeste kans heeft fossiele verbindingsleden tusschen den mensch -en een of ander uitgestorven aapachtig schepsel te vinden, tot nog toe -niet door geologen zijn doorzocht. - - - -Lagere ontwikkelingstrappen in de geschiedenis van den mensch. Wij -hebben gezien, dat de mensch zich uit de Catarrhinen of de afdeeling -der Simiadae die de Oude Wereld bewoont, schijnt te hebben ontwikkeld, -nadat deze laatste zich van de afdeeling der Apen der Nieuwe Wereld had -gescheiden. Wij zullen nu de meer verwijderde sporen van zijn stamboom -trachten te volgen, en daarbij in de eerste plaats afgaan op de -wederzijdsche verwantschappen tusschen de verschillende klassen en -orden, waarbij wij eenige geringe hulp zullen ontvangen van de -perioden, zoover die met zekerheid bekend zijn, waarin zij -achtereenvolgens op aarde verschenen. De halfapen (Lemuriden) staan -beneden de ware apen (Simiadae), doch zij zijn nauw met hen verwant; -zij vormen een zeer onderscheiden familie der Primaten, of, volgens -Haeckel, een afzonderlijke orde. Deze groep omvat zeer verschillende, -ja, soms sterk van elkander afwijkende vormen, tusschen welke gapingen -bestaan. Het is daarom waarschijnlijk, dat vele daartoe behoorende -soorten zijn uitgestorven. De overblijvende leven meest op eilanden, -namelijk op Madagascar en in Insulinde, waar zij niet blootgesteld -waren aan een zoo sterke mededinging in den levensstrijd, als zij zulks -op goed aaneenhangende vastelanden zouden zijn geweest. Deze groep -omvat vormen die op zeer verschillende trappen van ontwikkeling staan, -en leidt ons dus, zooals Huxley opmerkt [353], „ongevoelig van de kroon -en het toppunt der dierlijke schepping naar beneden tot wezens welke, -naar het schijnt, nog slechts ééne schrede zijn verwijderd van de -laagste, kleinste en verstandelijk het minst ontwikkelde der Placentale -Zoogdieren.” Deze verschillende redenen maken het waarschijnlijk, dat -de Simiadae zich oorspronkelijk hebben ontwikkeld uit de voorouders der -thans levende Lemuriden (12); en deze op hun beurt uit vormen die zeer -laag stonden in de reeks der zoogdieren. - -De Buideldieren (Marsupialia) staan door vele belangrijke kenmerken -beneden de Placentale Zoogdieren. Zij verschenen in een vroegere -geologische periode en hun verbreiding was eertijds veel grooter dan -tegenwoordig. Daarom onderstelt men algemeen, dat de Placentale -Zoogdieren zijn ontsproten uit de Implacentale of Buideldieren; echter -niet uit vormen die zeer veel geleken op de thans levende Buideldieren, -maar uit de vroege voorouders van deze. De Snaveldieren (13) -(Monotremata) zijn nauw verwant met de Buideldieren en vormen een derde -en nog lagere afdeeling in de groote reeks der Zoogdieren. Zij worden -in onzen tijd alleen vertegenwoordigd door het vogelbekdier -(Ornithorhynchus) en het Stekeldier (Echidna), en deze beide vormen mag -men veilig beschouwen als overblijfselen van een veel grootere groep, -die in Australië door een gelukkigen samenloop van omstandigheden zijn -bewaard gebleven. De Snaveldieren zijn hoogst belangwekkend, daar zij -ons door vele belangrijke punten van hun maaksel tot de klasse der -Reptielen voeren. - -Bij onze pogingen om den stamboom der zoogdieren, en derhalve ook dien -van den mensch, nog lager in de reeks te vervolgen, worden wij door hoe -langer hoe grooter wordende duisternis omgeven. Hij die wenscht te zien -wat scherpzinnigheid en kennis tot stand kunnen brengen, raadplege -Prof. Haeckel’s werken. [354] Ik zal mij tevreden stellen met eenige -weinige algemeene opmerkingen. Ieder aanhanger der ontwikkelingstheorie -zal aannemen, dat de vijf groote klassen van Gewervelde Dieren, -namelijk de Zoogdieren, Vogels, Reptielen, Amphibieën en Visschen, -allen gezamenlijk van een enkelen grondvorm afstammen want zij hebben -vele gemeenschappelijke kenmerken, vooral gedurende den embryonalen -staat. Daar de klasse der Visschen de laagst georganiseerde is en -vroeger dan de andere op aarde verscheen, mogen wij besluiten, dat al -de leden van het onder-rijk der Gewervelde Dieren afstammen van een of -ander op een visch gelijkend dier, minder hoog georganiseerd dan eenige -visch die tot dusverre in de laagste formaties die bekend zijn, is -gevonden. Het geloof dat dieren, zoo verschillend als een aap of -olifant en een kolibri, een slang, een kikvorsch en een visch, enz., -allen kunnen zijn voortgekomen uit de zelfde stamouders, zal -monsterachtig schijnen aan hen, die geen acht hebben geslagen op de -vorderingen, die de natuurlijke geschiedenis in de laatste jaren heeft -gemaakt. Want dit geloof sluit in zich het voormalig bestaan van -tusschenvormen, welke al die thans zoo uiterst ongelijke vormen nauw -met elkander verbonden. - -Het is echter zeker, dat er groepen van dieren hebben bestaan of nog -bestaan, welke dienen om verscheidene groote klassen van Gewervelde -Dieren meer of minder nauw met elkander te verbinden. Wij hebben -gezien, dat het vogelbekdier (Ornithorhynchus) een overgang vormt tot -de Reptielen; en Prof. Huxley heeft de merkwaardige, door den heer Cope -en anderen bevestigde ontdekking gedaan, dat de voormalige Dinosauriërs -in vele belangrijke punten tusschen zekere Reptielen en zekere Vogels -in staan—welke laatste bestaan uit de struisvogelachtige vogels (zelven -blijkbaar een wijdverspreid overblijfsel van een grootere groep) en uit -de Archaeopteryx, dien vreemdsoortigen vogel uit het secundaire -tijdvak, die een langen staart bezat, op dien van een hagedis -gelijkende. (14) Verder vertoonen volgens Prof. Owen [355] de -Ichthyosauriërs—roeipooten bezittende, groote zeehagedissen—vele punten -van verwantschap met de Visschen, of liever, volgens Huxley, met de -Amphibieën. Deze laatste klasse (tot de hoogste afdeeling waarvan de -kikvorschen en padden behooren) is blijkbaar verwant met de Ganoïde -Visschen. Van deze laatste visschen wemelde het gedurende de oudere -geologische vormingen, en zij waren gebouwd volgens hetgeen men een -sterk gegeneraliseerd type noemt, dat is, zij vertoonden verschillende -punten van verwantschap met verscheidene andere groepen van organismen. -De Amphibieën en Visschen worden ook door de Lepidosiren zoo nauw -verbonden, dat de natuuronderzoekers het gedurende langen tijd niet -eens waren, tot welke dezer beide klassen dit dier moet worden -gebracht. De Lepidosiren en eenige Ganoïde Visschen zijn voor volkomen -uitsterving bewaard gebleven, doordat zij onze rivieren bewoonden, die -vluchthavens zijn en tot de groote wateren van den oceaan in de zelfde -betrekking staan, als eilanden tot de vastelanden. - -Eindelijk wijkt één enkel lid van de uitgebreide en zeer verschillend -gevormde klasse der visschen, de Slakprik of Amphioxus, in maaksel -zoozeer van alle andere visschen af, dat Haeckel volhoudt, dat het een -afzonderlijke klasse van het onder-rijk der Gewervelde Dieren behoorde -te vormen. Deze visch is merkwaardig wegens zijn negatieve kenmerken; -men kan moeielijk zeggen, dat hij hersenen, of hart enz. bezit, zoodat -hij door de oudere natuuronderzoekers onder de wormen werd -gerangschikt. Vele jaren geleden merkte Prof. Goodsir op, dat de -slakprik eenige punten van verwantschap vertoonde met de Zakpijpen -(Ascidiae), ongewervelde, tweeslachtige (hermaphroditische) zeedieren, -die voortdurend aan een steunsel zijn bevestigd. Zij gelijken -nauwelijks op dieren en bestaan uit een eenvoudigen, harden, -lederachtigen zak, met twee vooruitstekende openingen. Zij behooren tot -de Molluscoïda van Huxley,—een lagere afdeeling van het groote -onder-rijk der Weekdieren (Mollusca);—maar zij zijn sedert korten tijd -door sommige natuuronderzoekers onder de Wormen (Vermes) geplaatst. -Haar larven gelijken in vorm eenigszins op de maskers van kikvorschen -[356], en bezitten het vermogen om vrij rond te kunnen zwemmen. De heer -Kowalewski [357] heeft onlangs ontdekt, dat de larven der Zakpijpen -(Ascidiae) verwant zijn met de Gewervelde Dieren in hun wijze van -ontwikkeling, in de betrekkelijke ligging van het zenuwstelsel, en door -het bezit van een deel, dat zeer veel gelijkt op de chorda dorsalis der -Gewervelde Dieren. Het schijnt dus, als wij mogen afgaan op de -embryologie, die altijd gebleken is de veilige gids te zijn voor de -klassificatie, dat wij eindelijk een leiddraad hebben naar de bron -waaruit de Gewervelde Dieren zijn gesproten. [358] Wij zouden dus recht -hebben om aan te nemen, dat er in een uiterst lang geleden tijdperk een -groep van dieren bestond, die in vele opzichten op de larven der -tegenwoordige Zakpijpen (Ascidiae) geleek, en zich in twee groote -takken splitste,—waarvan de eene in ontwikkeling achteruitging en de -tegenwoordige klasse der Zakpijpen (Ascidiae) voortbracht, terwijl de -andere opsteeg tot de kroon en het toppunt van het Dierenrijk, door het -aanzijn te geven aan de Gewervelde Dieren. (15) - - - -Wij hebben tot dusverre beproefd den stamboom der Gewervelde Dieren met -behulp hunner wederkeerige punten van verwantschap op te maken. Wij -zullen nu den mensch beschouwen, zooals hij bestaat, en, dunkt mij, in -staat zijn het maaksel onzer vroege voorouders gedeeltelijk te -beschrijven, zooals het in opvolgende tijdperken was, ofschoon niet in -nauwkeurige tijdsorde. Dit kan geschieden door middel der rudimentaire -deelen die de mensch nog heeft behouden, door de kenmerken die zich nu -en dan door atavisme bij hem vertoonen, en door behulp van de -beginselen der morphologie en embryologie. De verschillende feiten -waarop ik hier zinspeel, zijn in de vorige hoofdstukken medegedeeld. De -vroege voorouders van den mensch waren ongetwijfeld eens geheel met -haar bedekt, terwijl beide seksen baarden bezaten; hun ooren waren -puntig en konden worden bewogen, en hun lichamen waren voorzien van een -staart, die de daartoe behoorende spieren bezat. Hun ledematen en -lichamen werden ook in beweging gebracht door vele spieren, die -tegenwoordig slechts nu en dan opnieuw verschijnen, maar bij de apen -normaal voorkomen. De groote slagader en zenuw van het opperarmbeen -liep door een foramen supra condyloïdeum. In dit of in een vroeger -tijdperk bezat het darmkanaal een veel grooter diverticulum of coecum -(blinden darm), dan tegenwoordig. Te oordeelen naar de plaatsing van -den grooten teen bij den foetus, was de voet toen een grijporgaan; en -onze voorouders hadden ongetwijfeld de gewoonte van in de boomen te -leven en bewoonden een of ander warm boschrijk land. De mannetjes -bezaten groote hoektanden, en gebruikten die als geduchte wapenen. - -In een veel vroeger tijdperk was de baarmoeder dubbel, werden de -uitwerpselen door een cloaca ontlast, en werd het oog beschermd door -een derde ooglid (membrana nictitans). In een nog vroeger tijdperk -waren de voorouders van den mensch waterbewoners; want de morphologie -leert ons op duidelijke wijze, dat onze longen uit een gewijzigde -zwemblaas bestaan, die eens diende om zich drijvende te houden. De -spleten in den hals van den menschelijken embryo toonen de plaats waar -zich eens de kieuwen bevonden. Ongeveer in dit zelfde tijdvak vervulden -de oernieren (corpora Wolffiana) de plaats der ware nieren. Het hart -bestond slechts uit een eenvoudig kloppend vat en de wervelkolom werd -vervangen door een ruggestreng (chorda dorsalis). Deze vroege -voorgangers van den mensch, aldus beschouwd in de duistere schuilhoeken -van het verleden, moeten even laag, of zelfs nog lager georganiseerd -zijn geweest, dan de Slakprik of Amphioxus. - -Er is een ander punt dat een nadere vermelding verdient. Het is lang -bekend geweest, dat in het onder-rijk der Gewervelde Dieren de eene -sekse rudimenten bezit van verschillende bijkomende deelen, behoorende -tot het voortplantingsstelsel, die eigenlijk aan de andere sekse -toekomen; en het is tegenwoordig uitgemaakt, dat op een zeer vroeg -tijdstip van de embryonale ontwikkeling, beide seksen ware mannelijke -en vrouwelijke geslachtsklieren hebben. Een uiterst ver verwijderde -stamvorm van het geheele onder-rijk der Gewervelde Dieren schijnt dus -tweeslachtig (hermaphroditisch) te zijn geweest. [359] Hier stuiten wij -echter op een eigenaardige moeielijkheid. In de klasse der Zoogdieren -bezitten de mannetjes in hun vesiculae prostaticae rudimenten van een -baarmoeder met den daaraan verbonden doorgang; zij hebben ook -rudimentaire tepels en sommige mannelijke buideldieren vertoonen -rudimenten van een buidel. [360] Andere dergelijke feiten zouden -hierbij gevoegd kunnen worden. Moeten wij derhalve onderstellen, dat -eenig uiterst oud zoogdier de organen bezat aan beide seksen eigen, dat -nog hermaphrodiet bleef, nadat het de voornaamste kenmerken van zijn -eigen klasse had verkregen, en dus nadat het zich had afgescheiden van -de lagere klassen van het onder-rijk der Gewervelde Dieren? Dit is in -de hoogste mate onwaarschijnlijk; want wij moeten afdalen tot de -Visschen, de laagste van alle klassen der Gewervelde Dieren, eer wij -eenige nog bestaande hermaphroditische vormen vinden. [361] Waarom -mannelijke zoogdieren rudimenten van de bijkomende vrouwelijke organen, -en vrouwelijke zoogdieren rudimenten van de mannelijke organen -bezitten, kan wellicht worden verklaard door aan te nemen, dat toen de -eene sekse trapsgewijze de aan haar eigen bijkomende organen verkreeg, -sommige der achtereenvolgende trappen of wijzigingen op de andere sekse -werden overgebracht. Wanneer wij de seksueele teeltkeus behandelen, -zullen wij tallooze voorbeelden van dezen vorm van overbrenging -ontmoeten,—zooals in het geval van de sporen, vederen en schitterende -kleuren, door mannelijke vogels verkregen voor den strijd of tot -versiering, maar op de wijfjes overgebracht in een rudimentairen of -onvolmaakten toestand. - -Het feit, dat mannelijke zoogdieren borsten bezitten die, wat hun -functie aangaat, onvolkomen zijn, is in sommige opzichten bijzonder -merkwaardig. De Snaveldieren (Monotremata) bezitten wel -melkafscheidende klieren met openingen, maar geen tepels; en daar deze -dieren geheel onder aan de reeks der Zoogdieren staan, is het -waarschijnlijk, dat de stamvormen dier klasse eveneens wel -melkafscheidende klieren, doch geen tepels bezaten. Deze gevolgtrekking -wordt gesteund door hetgeen van de ontwikkelingswijze bekend is; want -Professor Turner verzekert mij, op autoriteit van Kölliker en Langer, -dat bij den embryo de melkafscheidende klieren duidelijk zijn -afgeteekend, vóór er nog een spoor van tepels zichtbaar is; en wij -moeten ons steeds herinneren, dat de opeenvolgende ontwikkeling der -deelen bij het individu over het algemeen schijnt te vertegenwoordigen -en in overeenstemming te zijn met de opeenvolgende ontwikkeling der -wezens in de zelfde lijn van afstamming. (18) De Buideldieren -(Marsupialia) verschillen van de Snaveldieren (Monotremata) door het -bezit van tepels; zoodat deze organen waarschijnlijk het eerst werden -verkregen door de Buideldieren, nadat zij zich van de Snaveldieren -hadden gescheiden en deze in ontwikkeling waren voorbijgestreefd, en -daarna op de Placentale Zoogdieren werden overgebracht. [362] Niemand -zal onderstellen, dat, nadat de Buideldieren ongeveer hun tegenwoordig -maaksel hadden verkregen en daarom in een vrij laat tijdperk van de -ontwikkeling van de reeks der Zoogdieren, eenige daartoe behoorende -soort nog hermaphroditisch was gebleven. Wij schijnen dus genoodzaakt -te zijn tot de voorgaande beschouwingswijze terug te keeren en te -besluiten, dat de tepels zich het eerst hebben ontwikkeld bij de -wijfjes van den eenen of anderen zeer ouden vorm van Buideldieren, en -later overeenkomstig een gewone wet van erfelijkheid op de mannetjes -werden overgebracht in een, wat hun functie aangaat, on volmaakten -toestand. - -Toch is het vermoeden wel eens bij mij opgekomen, dat, lang nadat de -stamouders van de geheele klasse der Zoogdieren hadden opgehouden -hermaphroditen te zijn, beide seksen wellicht melk voortgebracht en de -jongen daarmede gevoed hadden; en in het geval van de Buideldieren, dat -beide seksen de jongen in haar buidels hadden gedragen. Dit zal niet -volstrekt ongelooflijk schijnen, als wij bedenken, dat de mannetjes der -Naaldvisschen of Zeenaalden (Syngnatus) de eieren der wijfjes in een -door zijdelingsche uitbreiding der huid gevormden broedzak opnemen, ze -uitbroeden en later, naar sommigen gelooven, de jongen voeden -[363];—dat sommige andere mannelijke visschen de eieren in hun bekken -of kieuwholten uitbroeden;—dat de mannetjes van sommige soorten van -padden de eiersnoeren aan de wijfjes ontnemen en om hun eigen dijen -winden en ze daar houden tot de maskers geboren zijn;—dat de mannetjes -van sommige vogels den geheelen plicht der uitbroeding op zich nemen en -dat mannelijke duiven, even goed als de wijfjes, hun jongen met een in -hun krop afgescheiden stof voeden. Het bovenvermelde vermoeden kwam -echter het eerst bij mij op, omdat de melkklieren bij de mannelijke -zoogdieren zooveel volkomener zijn ontwikkeld dan de rudimenten van die -andere bijkomende voortplantingsorganen, welke men bij de eene sekse -vindt, hoewel zij eigenlijk aan de andere toebehooren. De melkklieren -en tepels, zooals zij bij de mannelijke zoogdieren bestaan, kunnen -inderdaad nauwelijks rudimentair worden genoemd; zij zijn eenvoudig -niet ontwikkeld en wat hun functie aangaat, niet werkzaam. Zij worden -sympathetisch (19) aangedaan onder den invloed van sommige ziekten, -evenals de zelfde organen bij het wijfje. Bij de geboorte scheiden zij -dikwijls eenige weinige droppels melk af, en er bestaan voorbeelden dat -zij nu en dan bij den mensch en andere zoogdieren goed ontwikkeld waren -en een behoorlijke hoeveelheid melk afscheidden. Dit laatste was ook -het geval bij dien jongen man, waarvan ik vroeger melding heb gemaakt, -die twee paar tepels bezat. Indien wij nu onderstellen dat gedurende -een vroegere langdurige periode de mannelijke zoogdieren de wijfjes -behulpzaam waren in het voeden van hun jongen en dat naderhand door de -eene of andere oorzaak, b.v. omdat er minder jongen werden -voortgebracht, de mannetjes ophielden deze hulp te verleenen, zou -onbruik dezer organen gedurende den volwassen leeftijd maken, dat zij -ophielden werkzaam te zijn, en volgens twee welbekende beginselen van -de erfelijkheid zou deze werkeloosheid waarschijnlijk overgaan op de -mannetjes op den overeenkomstigen volwassen leeftijd. In vroegere -leeftijden zouden zij daardoor echter niet zijn aangedaan, zoodat zij -even goed ontwikkeld zouden zijn bij de jongen van beide seksen. - - - -Besluit.—De beste definitie van vooruitgang of hoogere ontwikkeling in -de organische reeks, welke ooit is gegeven, is die van von Baer; en -deze berust op de hoegrootheid der differentiatie en specialisatie van -de verschillende deelen van het zelfde wezen, als het, zooals ik -geneigd zou zijn er bij te voegen, op volwassen leeftijd is gekomen. -Daar nu de organismen door middel der natuurlijke teeltkeus op langzame -wijze geschikt zijn gemaakt voor verschillende levenswijzen, zullen hun -organen, wegens het voordeel, verkregen door de verdeeling van den -physiologischen arbeid, meer en meer voor verschillende functies -gedifferentieerd en gespecialiseerd zijn geworden. Het zelfde deel -schijnt soms eerst voor het eene doel, en dan lang naderhand voor eenig -ander en geheel verschillend doel te zijn gewijzigd; en zoo zijn alle -deelen hoe langer hoe samengestelder geworden. Elk organisme zal echter -in zijn maaksel nog het algemeene type hebben behouden van den stamvorm -waaruit het zich oorspronkelijk ontwikkelde. In overeenstemming met -deze beschouwingswijze schijnt het, als wij ons tot de geologische -bewijzen wenden, dat de organisatie over de geheele wereld met langzame -en afgebroken stappen is vooruitgegaan. In het groote onder-rijk der -Gewervelde Dieren bereikte zij haar toppunt in den Mensch. Men moet -echter niet onderstellen, dat groepen van organische wezens altijd -worden verdrongen en verdwijnen, zoodra zij andere en meer volmaakte -groepen hebben doen geboren worden. Deze laatste, hoewel overwinnaars -van haar voorgangers, zijn niet altijd beter geschikt voor alle -plaatsen in de huishouding der natuur. Sommige oude vormen schijnen te -zijn blijven leven, omdat zij beschermde streken bewoonden, waar zij -niet aan strenge mededinging waren blootgesteld; en deze helpen ons -dikwijls bij het opmaken van onze stamboomen door ons een goed -denkbeeld te geven van voormalige verloren gegane bevolkingen. Wij -moeten ons echter hoeden voor het dwaalbegrip om de bestaande leden van -de eene of andere laag georganiseerde groep aan te zien voor volmaakte -vertegenwoordigers van hun oude voorgangers. - -De oudste stamvormen van het Onder-rijk der Gewervelde Dieren, waarvan -wij in staat zijn een duister denkbeeld te verkrijgen, bestonden, naar -het schijnt, in een groep van zeedieren [364], op de larven der -tegenwoordige Zakpijpen (Ascidiae) gelijkende. Deze dieren gaven -waarschijnlijk het aanzijn aan een groep Visschen, even laag -georganiseerd als de Slakprik; en uit deze moeten zich de Ganoïden en -andere op Lepidosiren gelijkende Visschen hebben ontwikkeld. Van zulk -een visch zou een zeer kleine vooruitgang ons tot de Amphibieën leiden. -Wij hebben gezien, dat er eens een innig verband heeft bestaan tusschen -Vogels en Reptielen, en de Snaveldieren (Monotremata) verbinden nog -heden in geringe mate de Zoogdieren met de Reptielen. Niemand kan -echter op dit oogenblik zeggen, door welke afstammingslijn de drie -hoogere verwante klassen, namelijk de Zoogdieren, Vogels en Reptielen, -zijn ontstaan uit een der beide lagere klassen van Gewervelde Dieren, -namelijk de Amphibieën en de Visschen. In de klasse der Zoogdieren zijn -de stappen niet moeielijk te begrijpen, die van de oude Snaveldieren -(Monotremata) tot de oude Buideldieren (Marsupialia) en van deze tot de -voormalige stamouders der Placentale Zoogdieren leiden. Wij kunnen op -die wijze opklimmen tot de Lemuriden, en deze worden door geen wijde -tusschenruimte van de Ware Apen (Simiadae) gescheiden. De Ware Apen -(Simiadae) vertakten zich toen in twee groote stammen, de Apen der -Nieuwe Wereld en de Apen der Oude Wereld; en uit den laatsten kwam, in -een lang geleden tijdperk, de Mensch, het wonder en de roem van het -Heelal, voort. (21) - -Wij hebben op deze wijze den mensch een stamboom gegeven van verbazende -lengte, maar, het moet worden bekend, niet van den edelsten aard. Men -heeft dikwijls opgemerkt dat de wereld juist zoo is ingericht, alsof -zij gereed was gemaakt voor de ontvangst van den mensch; en dit is in -zekeren zin de zuivere waarheid; want hij is het aanzijn verschuldigd -aan een lange reeks van voorouders. Tenzij wij willens de oogen -sluiten, kunnen wij met onze tegenwoordige kennis bij benadering onze -voorouders en bloedverwanten leeren kennen; en wij behoeven ons -geenszins over hen te schamen. (22) Het nederigste organisme staat een -weinig hooger dan het onbezielde stof onder onze voeten; en niemand kan -met een onbevooroordeelden geest eenig levend wezen bestudeeren, zonder -in verrukking te geraken over deszelfs wondervol maaksel en -eigenschappen. - - - - - -AANTEEKENINGEN. - -(1) Vergelijk aanteekening 6, blz. 217. - -(2) „De geestelijke Hamlet Clark zegt, dat de Saüba van Rio de Janeiro, -een soort zeer nauw verwant aan die waarvan wij spreken [365], een -tunnel heeft uitgegraven onder het bed der rivier Parahyba, op een -plaats, waar zij zoo breed is als de Theems bij London-Bridge” (Snellen -van Vollenhoven, „Gedaantewisseling en Levenswijze der Insekten”, -Haarlem, 1870, blz. 435). - -In Texas leeft een soort van mieren, die de zaden van een bepaalde -grassoort op daartoe toebereiden grond zouden uitzaaien, oogsten en -bewaren, en een deel van den oogst weêr tot uitzaaiing gebruiken, dus -landbouw beoefenen. Volgens andere berichten zouden zij die -„mierenrijst”, echter niet zaaien, maar eenvoudig alle andere planten -op de plekken waar die groeit, vernielen, met andere woorden: wieden. -Hierdoor kan de „mierenrijst” natuurlijk weliger groeien. - -Men vergelijke over de mieren ook „Ontstaan der Soorten”, 3e Ned. -Uitgaaf, blz. 304, 315, 353, 362, 366, 408; Büchner, Dr. L., „Uit het -Leven der Dieren”, Nijmegen, 1877, en vooral Sir John Lubbock, „Ants, -Bees and Wasps. A Record of Observations on the Habits of the Social -Hymenoptera”, 9de Uitgaaf, deel uitmakende van de bekende -„International Scientific Series.” - -(3) Deze vier Onder-klassen dragen den naam van Archencephala, -Gyrencephala, Lissencephala en Lyencephala. De Archencephala, waartoe -alleen de Mensch (Orde der Bimana) behoort, zouden zich van alle andere -zoogdieren onderscheiden, doordat bij hen alleen de halfronden der -groote hersenen zich van boven tot achter de kleine hersenen zouden -uitstrekken, en zij alleen ook een lobus posterior en hippocampus minor -zouden bezitten. Wij hebben er reeds in aanteekening 10, blz. 39, op -gewezen, dat Owen hierin dwaalde en de hersenen der hoogere apen de -zelfde kenmerken aanbieden. Tot de Onder-klasse der Gyrencephala, bij -welke de groote hersenen bijna altijd windingen bezitten en de groote -hersenen de kleine nog steeds grootendeels bedekken, brengt Owen de -Orden der Quadrumana, Carnivora, Artiodactyla [366], Perissodactyla -[367], Proboscidea [368], Toxodontia [369], Sirenia en Cetacea. Tot de -Lissencephala, bij welke de groote hersenen gewoonlijk glad zijn of -slechts weinig windingen vertoonen, en de lobi olfactorii van voren en -de geheele massa der kleine hersenen van achteren onbedekt laten, -brengt Owen de Orden der Bruta [370], Insectivora en Rodentia. De -Onder-klasse der Lyencephala die zich door het gemis van het corpus -callosum onderscheidt, bevat de Orden der Marsupialia en Monotremata -(R. Owen, „On the Characters, Principles of Division and Primary Groups -of the Class Mammalia.” Read at the Linnean Society, Febr. 17th and -21st, 1857). - -(4) Ik ben bewust, dat velen het woord Snaveldieren voor een Germanisme -verklaren. Het is echter goed gevormd volgens de regels der -Nederlandsche taal en m.i. fraaier dan vogelbekdier (dat vooral in -samenstellingen als Eendvogelbekdier en Egelvogelbekdier afschuwelijk -is). Den naam Vogelbekdier wensch ik alleen gegeven te zien aan -Ornithorhynchus (waarvan het de letterlijke vertaling is) en die van -Snaveldieren aan alle Monotremata. Voor Echidna sla ik den naam -Stekeldier voor. Gestekelde miereneter, zooals Lubock hem noemt, kan -aanleiding geven tot verwarring met de eigenlijke miereneters -(Myrmecophaga) die tot een geheel andere Orde en zelfs Onder-klasse der -Zoogdieren behooren. - -(5) Bij eenige buitengewoon behaarde individu’s van de Japansche Aino’s -(gelijk bekend is, een buitengewoon harig volk) vond B. H. Chamberlain -(„Memoirs of the Literature College of the University of Japan”, 1886, -afl. 1) dat de haren op het borstbeen, tusschen de schouders en billen -juist zoodanig gericht waren als het nuttigst zou zijn om den regen af -te doen druppelen. De daar groeiende haarbossen waren verscheidene Eng. -duimen lang. - -(6) De beide ondergroepen, waaruit de groep der Platyrrhinae is -samengesteld en die de namen van Hesperopitheci of Cebidae en van -Hemipitheci of Hapalidae dragen, verschillen evenveel van elkander als -de Platyrrhinae van de Catarrhinae. [371] - -Wij meenen daarom, dat het beter is de ware apen in drie hoofdgroepen -van gelijke waarde te verdeelen: 1o. de Catarrhinae of Heopitheci (Apen -der Oude Wereld); 2o. de Cebidae of Hesperopitheci (voor welke groep -men ook den naam Platyrrhinae (in beperkten zin) zou kunnen behouden); -3o. de Hemipitheci of Hapalidae (Eekhoornapen). Deze laatste -vertegenwoordigen o.i. de Nieuwe Wereld de Lemuriden der Oude Wereld. -Deze indeeling komt met die van Mivart (blz. 274, noot) overeen maar -wijkt o.i. belangrijk van de door Darwin (blz. 273) gegeven -rangschikking af. De verschillen blijken uit de volgende tabel: - - -CATARRHINAE PLATYRRHINAE. -OF HEOPITHECI HESPEROPITHECI HEMIPITHECI - -32 tanden. 36 tanden. 32 tanden. - -4 valsche en 6 ware 6 valsche en 6 ware 6 valsche en 4 ware -maaltanden in elke maaltanden in elke maaltanden in elke -kaak. kaak. kaak. - -Platte nagels. Platte nagels. Klauwvormige nagels met - uitzondering van die - van den duim der - achterhanden. - -Duim der voorhanden Duim der voorhanden Duim der voorhanden -ontbreekt slechts zeer ontbreekt bij velen ontbreekt nimmer en is -zelden en is van de en is, waar hij niet van de vingers -vingers verwijderd. aanwezig is, van de verwijderd. - vingers verwijderd. - -Neusschot smal, Neusschot breed, Neusschot breed, -neusgaten voor- en neusgaten zijdelings neusgaten zijdelings -benedenwaarts gekeerd. gekeerd. gekeerd. - - Het voorhoofdsbeen zet - zich bij vele tusschen - de oogkassen boven de - neusbeenderen voort en - is aldaar bol verheven. - -Sommige staartloos, Alle gestaart, bij Alle gestaart, nimmer -nimmer een vele een een grijpstaart. -grijpstaart. grijpstaart. - -Bij de meesten Nimmer eeltplekken Nimmer eeltplekken aan -eeltplekken aan de aan de billen, noch de billen, noch -billen, bij velen wangzakken. wangzakken. -wangzakken. - - -Zoo wij in deze tabel van „voor-” en „achterhanden” spreken, hoewel wij -in aanteekening 14, blz. 41, hebben opgemerkt, dat de zoogenaamde -achterhanden der apen eigenlijk ware voeten zijn, was zulks slechts om -ons aan het eenmaal aangenomen spraakgebruik te houden. - -Wat de in de volgende alinea door Darwin aangestipte vraag aangaat, of -de anthropomorphen als een afzonderlijke groep der Catarrhinae moeten -worden beschouwd, willen wij nog het volgende opmerken: - -Haeckel verdeelt de Apen der Oude Wereld in twee ondergroepen: 1o. -Catarrhinae met een staart (Menocerca) en 2o. Catarrhinae zonder staart -(Lipocerca). De groep der Lipocerca omvat de Anthropomorphen en den -Mensch, die der Menocerca de overige Apen der Oude Wereld. Deze laatste -worden, al naar zij wangzakken bezitten of niet, in de beide families -der Ascoparea en Anasca onderscheiden („Natürliche -Schöpfungsgeschichte”, 1ste uitgaaf, blz. 570). R. Hartman, hoogleeraar -aan de Universiteit te Berlijn, geeft in zijn werk: „Die Menschenähnl. -Affen”, Leipzig, Brockhaus, 1883, blz. 268, de volgende indeeling van -de Orden der Primaten en Lemuriden (hij scheidt deze laatste als -afzonderlijke Orde af van die, welke den mensch en de ware apen omvat), -met welke ik mij in hoofdzaak goed kan vereenigen, schoon ik Hapale als -een derde zelfstandige Onder-familie van de eigenlijke apen (Simiina) -beschouw. - - -1. Zoogdieren (MAMMALIA). - -A. Monodelphia Blainv. (Placentalia Owen). - -1. Orde: PRIMATES L. - 1. Familie: Primarii. - 1. Onder-familie: Erecti (de Mensch, Homo sapiens). - 2. Onder-familie: Anthropomorpha L. - a) Dasypoga (d.i. zonder eeltplekken aan de billen). - 1. Geslacht: Troglodytes. - Soorten: T. Gorilla en T. niger (Chimpanzee) enz. - 2. Geslacht: Pithecus. - Soort: P. Satyrus (Orang Oetan). - b) Tylopoga (d.i. met eeltplekken aan de billen). - 3. Geslacht: Hylobates. - Soorten: de Gibbons. - 2. Familie: Eigenlijke Apen (Simiina). - 1. Onder-familie: Catarrhina. - Geslachten: Semnopithecus, enz. - 2. Onder-familie: Platyrrhina. - Geslachten: Mycetes, Cebus, Hapale enz. - -2. Orde: PROSIMII (Halfapen of Lemuridae). - - -De Lemuriden kunnen o.a. ook daarom niet met den mensch en de apen in -de zelfde orde worden vereenigd, omdat zij van hen afwijken in den vorm -der eivliezen en van de placenta, welke laatste bij hen, gelijk Milne -Edwards („Compt. rend.”, T. LXXIII, blz. 422) heeft aangetoond, -klokvormig is en veel meer nadert tot die der Carnivora, dan tot die -van den mensch, de apen, vledermuizen, insectivoren en knaagdieren, -wier gemeenschappelijke voorouders waarschijnlijk tot de Lemuriden -behoorden. Ook de anatomische verschillen zijn daartoe te groot. - -(7) De maag der Slankapen bestaat uit drie deelen: het cardiale -gedeelte, waarin de slokdarm uitmondt, bezit inwendig een gladde -oppervlakte; het tweede gedeelte bestaat uit een dubbele rij zakjes; -het derde of pylorusgedeelte is langwerpig van vorm, bezit nog eenige -insnoeringen, evenals een karteldarm, doch wordt aan het einde van -eenvoudiger maaksel. - -(8) Mesopithecus penthelicus Gaudry. In het maaksel van den kop geleek -hij op Semnopithecus, in dat der ledematen op Macacus. - -(9) Onder al de verdraaide voorstellingen die de tegenstanders der -ontwikkelingstheorie van de denkbeelden der Darwinisten gelieven te -geven, is er wellicht geen belachelijker, dan dat de Darwinisten zouden -beweren, dat de mensch uit een der thans levende aapsoorten zou zijn -ontstaan. Tot hun verontschuldiging kan men bijbrengen, dat juist de -hevigste tegenstanders meestal personen zijn, die de eerste beginselen -missen van de kundigheden, noodig om de stellingen der Darwinisten te -beoordeelen, en wier uitspraken daaromtrent slechts even zoo vele -bewijzen zijn hunner onwetendheid. Daar de ontwikkelingstheorie berust -op het denkbeeld, dat de thans levende hoogere diersoorten slechts -gewijzigde afstammelingen zijn der uitgestorvene, ligt het voor de -hand, dat twee thans levende hoogere diersoorten nimmer in rechte lijn -met elkander verwant kunnen zijn, maar dat hun verwantschap beter zou -kunnen worden uitgedrukt door het woord „neef.” Niemand zal dus zoo -dwaas zijn te beweren, dat de mensch van den gorilla, chimpanzee of -orang afstamt, schoon deze dieren zeker tot onze naaste familie -behooren. Het is dus zeer duidelijk, hoe onze vaderlandsche geleerden -Schroeder van der Kolk en Vrolik hebben kunnen zeggen: „Wij kennen geen -soort van apen die een directen overgang tot den mensch vormt. Wilde -men met geweld den mensch van de apen afleiden, dan zou men zijn hoofd -moeten zoeken bij die kleine apen, die zich om de Ouistiti’s en Rolapen -groepeeren, zijn hand bij den Chimpanzee, zijn skelet bij den Siamang, -zijn hersenen bij den Orang” („zijn voet bij den Gorilla”, voegt Vogt -er bij). Zij hebben daardoor voldingend bewezen, dat de mensch niet in -rechte lijn van die apen afstamt, iets dat eigenlijk niet behoefde te -worden bewezen, daar niemand zulks beweert. Zij hebben daardoor echter -ook voldingend bewezen, dat de mensch met al die apen nauw verwant is. -Evenzoo nadert het Fransch in sommige opzichten tot het Italiaansch, in -andere tot het Spaansch, wederom in andere tot het Roemenisch, terwijl -het Spaansch wederom met het Portugeesch overeenkomt in punten, waarin -het van het Fransch en Italiaansch afwijkt, enz. Dit bewijst, dat het -Fransch geen dochtertaal is van een der genoemde talen, maar tevens, -dat zij allen afstammelingen zijn van een zelfde oude, doode taal, het -Latijn. De kinderen der verschillende menschenrassen gelijken meer op -elkander, dan de volwassen individu’s, evenzoo gelijken de jongen der -apen meer op onze kinderen en op elkander, dan de volwassen apen op ons -en op elkander. Wij hebben hier dus een aantal convergeerende lijnen -die elkander in een achter ons gelegen punt moeten snijden. De -ontwikkelingsgeschiedenis van het individu toch geeft de -ontwikkelingsphasen die het type heeft doorloopen, terug. Als dus de -jonge apen meer op onze kinderen gelijken, dan de volwassen apen op -ons, dan is er een tijd geweest dat de voorouders der tegenwoordige -apen meer op onze voorouders geleken, dan de tegenwoordige apen op ons. -Als er een tijdstip in de embryonale ontwikkeling is, waarop de embryo -van een aap niet van een menschelijk embryo is te onderscheiden, dan is -er ook een tijdstip geweest, waarop de voorouders der tegenwoordige -apen de zelfde kenmerken hadden, tot de zelfde soort behoorden, als de -onze. Iedere ontwikkelingsphase van het menschelijk type is op die -wijze om zoo te zeggen pro memoria aangeteekend in de -ontwikkelingsgeschiedenis van het individu. - -(10) Haeckel ontwikkelde in de eerste uitgaven zijner „Natürliche -Schöpfungsgeschichte” (1ste uitgaaf, blz. 619), het denkbeeld, dat de -oorspronkelijke bakermat van het menschelijk geslacht een thans onder -den spiegel van den Indischen Oceaan verzonken vasteland zou zijn -geweest, dat zich ten zuiden van het tegenwoordige Azië (en -waarschijnlijk daarmede verbonden) eenerzijds tot Achter-Indië en -Insulinde, anderzijds westelijk tot Madagascar en Zuid-oostelijk Afrika -uitstrekte. Dit hypothetische vasteland is wegens de Lemuriden die -sommige nog overgebleven deelen er van bewonen, door den Engelschman -Sclater Lemuria genoemd. Deze hypothese moet als onjuist worden -beschouwd. Er leven ook op het vasteland van Afrika Lemuriden en in -Noord-Amerika zijn fossiele Lemuriden gevonden. Daarenboven is de -Indische Oceaan grootendeels zeer diep, en het is in hooge mate -onwaarschijnlijk, dat daarin ooit een vasteland zou hebben gelegen. In -zijn „Darwinism”, 2de uitgaaf, Londen 1889 geeft A. R. Wallace een -wereldkaart, waarop de lijn van 1000 vademen diepte is aangegeven, die, -gelijk hij in het breede aantoont, bijna overal de uiterste grens -aangeeft tot welke zich ooit het vasteland kan hebben uitgestrekt. Men -vergelijke het nevensgaande kaartje, dat echter in tegenoverstelling -van dat van Wallace ook de omstreken der polen bevat, en waarvan de -projectie mij voor het beoogde doel beter en duidelijker schijnt dan de -door Wallace gebruikte projectie. Op dit kaartje zijn al de gedeelten -der zee, die minder dan duizend vademen diep zijn, wit geteekend. Het -onderstelde Lemuria valt bijna overal buiten de lijn van 1000 vademen -diepte en heeft derhalve nooit bestaan. In de eerste uitgaaf van de -Nederlandsche vertaling maakte ik omtrent het oorspronkelijk vaderland -van den mensch de volgende opmerking: „Het is even waarschijnlijk, dat -het Aziatisch gewest van Insulinde, waar thans nog de Orang en de -Gibbons leven, de oorspronkelijke bakermat van den mensch is, als -West-Afrika, het vaderland van den Chimpanzee en den Gorilla. Bedenken -wij echter, dat alle volken van Afrika dolichocephaal zijn, en ook de -Chimpanzee en Gorilla dit kenmerk vertoonen, terwijl het Maleische ras -en vele andere Aziatische stammen brachycephaal zijn evenals de Orang -en de Gibbons, bedenken wij verder, dat evenals ten Oosten van het -vaderland van Chimpanzee en Gorilla een door Lemuriden bewoond eiland -(Madagascar) ligt, ook het oostelijk deel van het Aziatisch gewest van -Insulinde door een door Lemuriden bewoond eiland (Celebes) wordt -ingenomen, ja, dat ook op Borneo, Sumatra en Java Lemuriden wonen, en -dat de Lemuriden volgens Darwin en Haeckel de stam zijn, waaruit zich -de ware apen en de mensch hebben ontwikkeld, dan rijst de vraag op, of -de oorspronkelijke mensch niet op minstens twee afzonderlijke plaatsen -is ontstaan: 1o. In Zuid-west-Afrika uit met den Chimpanzee en Gorilla -verwante vormen; dit menschenras zou de oorspronkelijke stamvorm der -Negers, Kaffers en Hottentotten zijn, en 2o. In het Aziatische gewest -van Insulinde uit met den Orang en de Gibbons verwante vormen; dit -menschenras zou de oorspronkelijke stam der Aziatische volken zijn -geweest.” Hierbij komt nog, dat de Chimpanzee en Gorilla zwart zijn als -de Negers, de Orang bruin als de Maleiers. - -Sedert is echter door den Markies de Saporta een geheel nieuwe -hypothese omtrent het oorspronkelijke vaderland van den mensch -geopperd, die mij uiterst waarschijnlijk en ook uit een algemeen -geologisch en palaeontologisch oogpunt hoogst belangrijk voorkomt. Ik -heb haar daarom nader uiteengezet en uitgebreid in een artikel over -„Het oorspronkelijk vaderland van den mensch en de oudste -volksverhuizingen in het palaeolithische tijdperk”, dat ik achter het -eerste gedeelte van Darwin’s werk (tusschen Hoofdstuk VII en VIII) -inlasch en waarnaar ik verder verwijs. Ik zal daar het kaartje ook -verder bespreken. - -(11) De meening, dat de mensch niet reeds gedurende het zoogenaamde -Diluvium (de Pleistocene vorming) bestond (dit laatste is een volkomen -bewezen, niet meer te betwijfelen feit), maar dat zijn geslacht zelfs -opklimt tot de oude tertaire tijden, wordt zeer gesteund door -verscheidene overblijfselen van menschelijke nijverheid, of ten minste -van stukken vuursteen die sporen van bewerking schijnen te vertoonen, -welke men in verschillende tertaire lagen heeft gevonden. - -Zoo vond de Abt Bourgeois in het Calcaire de la Beauce in de gemeente -Thénay, dicht bij Pont-Leroy, alwaar dit 4,80 meter dik is en uit -afwisselende lagen mergel, leem en zoetwater-kalksteen bestaat, in de -alleronderste, uit mergel bestaande laag eenige, en in de onmiddellijk -daarop rustende gele of groenachtige leem talrijke bewerkte -vuursteenen. Op het Calcaire de la Beauce rusten in die gemeente de -zoogenaamde Sables de l’Orléanais; ook in deze vond hij zeer grof en -onvolmaakt bewerkte vuursteenen en een bal („galet”), uit een -kunstmatig, kool bevattend deeg vervaardigd, te zamen met beenderen van -groote Olifantachtige Dieren en van Dinotherium. Deze Sables de -l’Orléanais behooren evenals de daarboven gelegen Faluns de la -Tourraine, die uit grijs, met zeeschelpen en zoogdierbeenderen vermengd -zand bestaan, tot de Miocene vorming. Ook in de Faluns de la Tourraine -vond de Abt Bourgeois bewerkte vuursteenen met de schelpen vermengd; -zij vertoonen sporen van lang door het water te zijn heên en weêr -gerold en zijn waarschijnlijk tijdens de vorming der Faluns door de zee -uit de onderliggende lagen losgespoeld. - -Ook in de Miocene lagen van Lelles sur Cher (Loir-et-Cher) vonden de -Abt Bourgeois en de heer Vibraye, en in die van Pouancé -(Maine-et-Loire) de abt Delaunay sporen van den tertiairen mensch. - -In de Sablonières de St. Prest (Eure-et-Loir), die tot de Pliocene -vorming behooren, zijn in 1863 beenderen van Rhinoceros leptorhinus, -Elephas meridionalis en Hippopotamus gevonden, waarop de heer Desnoyers -strepen of sporen van insnijdingen ontdekte, door ’s menschen hand -gemaakt, zeer duidelijk en regelmatig, volkomen overeenkomende met die -welke zijn waargenomen op de fossiele beenderen van nieuwere -zoogdiersoorten. De heer Issel vond dergelijke overblijfselen in de -Pliocene vorming van Colle del Vento in Savoye. Omtrent menschelijke -overblijfselen uit de oudere Pliocene-periode, in Italië in het -Tiberdal gevonden, vergelijke men de mededeelingen van G. Marinoni, G. -R. Gualterio en A. Issel in „Atti della società Italiana die scienze -naturali”, 1868 (en beknopt in „Neues Jahrb. f. Miner.”, 1871, blz. -196). In Portugal werden bewerkte vuursteenen in tertiaire lagen van -het dal van den Taag bij Lissabon door den geoloog Carlos Ribeira -gevonden, en tijdens het internationale voorhistorische congres te -Lissabon in 1880 en 1881 door verschillende Fransche, Engelsche en -Duitsche geleerden van grooten naam die ook de vindplaatsen bezochten, -als echt erkend. - -In zijn in den winter van 1868 te Rotterdam gehouden lezingen deelde -Carl Vogt mede, dat men in het dal van den Manzanares in zekere laag -een volledig skelet van Elephas meridionalis en in een daaronder -gelegene en dus oudere laag overblijfselen van menschelijke kunstvlijt -en zelfs menschenbeenderen had gevonden. Elephas meridionalis nu sterft -reeds in de Pliocene vorming uit. - -Ook de in 1844 het eerst beschreven, in den vulkanischen tuf van den -uitgebranden vulkaan van Denise nabij le Puy en Velay gevonden fossiele -menschenbeenderen behooren wellicht tot het tertiaire tijdvak. - -Omtrent tertiaire menschenbeenderen en steenen voorwerpen uit -Californië zie men de aanteekeningen op het volgende hoofdstuk. - -Het is mij wel eens ingevallen, of de in de Miocene vorming gevonden, -uiterst ruw bewerkte vuursteenen en de door den heer Desnoyers ontdekte -insnijdingen wellicht afkomstig konden zijn, niet van menschen, maar -van nog half-aapachtige voorouders van den mensch die reeds wat verder -ontwikkeld waren dan de tegenwoordige apen, welke laatste, zooals men -weet, steenen als werktuigen bezigen, zonder ze echter te bewerken. Er -moeten tusschentrappen zijn geweest waarop de voorouders van den mensch -verstandelijk vrij wat hooger ontwikkeld waren dan de Apen, doch nog -steeds veel lager stonden, dan de ruwsten der tegenwoordige wilden. Het -zelfde denkbeeld is, lang nadat deze opmerking in de eerste uitgaaf van -dit werk verscheen, ook gemaakt door G. de Mortillet, die de tertiaire -vuursteenwerktuigen toeschrijft aan „le précurseur de l’homme”, -wellicht Dryopithecus Fontani. Men vergelijke o.a. „Isis”, 1878, blz. -317. [372] Dryopithecus Fontani is echter later gebleken geenszins -nader met den mensch verwant te wezen dan de thans nog levende -anthropomorphen, zoodat „le précurseur de l’homme” blijkbaar een hooger -ontwikkeld wezen dan Dryopithecus moet zijn geweest. Daar de tertiaire -vuursteenen die men voor bewerkt houdt, sporen van de inwerking van het -vuur vertoonen, zou deze voorganger van den mensch met het gebruik van -het vuur bekend moeten zijn geweest, waarop ook de in de Sables de -l’Orléans gevonden, kool bevattende bal wijst. De tegenwoordige apen, -zelfs de anthropomorphen, warmen zich wel bij het door den mensch -ontstoken vuur, maar verstaan de kunst niet om het aan te houden door -de toevoeging van nieuwe brandstof, of om het te maken. Het verhaal -door Emin Pacha aan Stanley gedaan (zie „In Afrika’s donkere -wildernissen”, Dl. I, blz. 494), dat de chimpanzees uit het woud van -Msongwa ’s nachts fakkels gebruiken om hun weg te verlichten, als zij -vruchten uit de aanplantingen komen stelen, houden wij voor een -sprookje. Het verhaal komt wel in het Engelsche origineele werk („In -Darkest Africa”, vol. I, blz. 423) voor, maar ontbreekt, zonderling -genoeg, in de Duitsche vertaling. - -(12) Prof. Cope beschreef in „The Amer. Naturalist” van Jan. 1882, blz. -73, onder den naam van Anaptomorphus Homunculus een lemuride, waarvan -de schedel in de Eocene lagen van westelijk Noord-Amerika is gevonden, -en die volgens hem meer nadert tot den hypothetischen lemuroïden -voorvader van den mensch dan eenige tot dusver ontdekte soort. In zijn -tandstelsel nadert dit dier eensdeels tot de Indri’s van Madagascar, -van den anderen kant tot de echte apen en vooral tot den mensch. De -hoektanden zijn zeer klein, de tanden vormen een onafgebroken reeks en -staan verticaal. De groote hersenen hadden voor een Eoceen zoogdier een -aanzienlijk volumen. De groote oogholten pleiten voor een nachtelijke -levenswijze. - -(13) Een vijftal jaren geleden is het gebleken, dat de Snaveldieren -eierleggende dieren zijn, en dus ook in dit opzicht van de overige -zoogdieren afwijken en tot de reptielen en andere lagere klassen der -gewervelde dieren naderen. - -In September 1884 werd dit, wat Ornithorhynchus aangaat, ontdekt door -Caldwell te Sydney. Hij ontdekte tevens, dat het ei meroblastisch is, -d.w.z. een dojerblaas bezit, en dus in zijn ontwikkeling groote -overeenkomst heeft met dat der Reptielen, vooral der slangen en -hagedissen, en niet met dat der Amphibieën. Het ei is uitwendig met een -fijn net van dunne kalkvezeltjes bedekt en gelijkt het meest op dat van -sommige slangen. - -Reeds in Augustus 1884 had een andere in Nieuw-Holland verblijfhoudende -natuuronderzoeker, Dr. Wilhelm Haacke, bij Echidna in een zich -tijdelijk bij het wijfje vormenden zak het met een perkamentachtige -schaal bedekte ei van dit dier ontdekt. Hij maakte die ontdekking -echter eerst in December, dus na Caldwell, publiek. - -Men vergelijke ook het stuk van Dr. D. Lubach, „Eierleggende -Zoogdieren” in Alb. d. Natuur 1886. - -In 1886 werd door Miklucho-Macklay aangetoond, dat de -lichaamstemperatuur van Ornithorhynchus 25,2 °C. en die van Echidna 28 -°C. is. Bij de hoogere zoogdieren is die temperatuur veel hooger en -gelijk of nagenoeg gelijk aan die van den mensch. Ook in dit opzicht -vormen dus de Snaveldieren een overgang tusschen de hoogere zoogdieren -en de koudbloedige Reptielen en Amphibieën. - -Ofschoon de Snaveldieren geen eigenlijke tepels bezitten, bezitten zij -echter wel zogklieren. Deze scheiden echter geen eigenlijk gezegde melk -af. Het zijn gewijzigde zweetklieren, terwijl de zogklieren der overige -zoogdieren vervormde talkklieren zijn. De gemeenschappelijke voorouders -der zoogdieren brachten waarschijnlijk het vocht waarmede zij hun -jongen voedden, voort uit een orgaan, dat zoowel uit veranderde -zweetklieren als vervormde talkklieren bestond. Bij de typische -zoogdieren kwamen de laatste tot bijna uitsluitende ontwikkeling, bij -de snaveldieren de eerste. De typische zoogdieren stammen dus niet in -rechte lijn van snaveldieren af, maar deze laatste vormen een -zelfstandig ontwikkelden zijtak, die echter in organisatie veel dichter -bij den oorspronkelijken stam staat dan de typische zoogdieren -(Humboldt, Juni 1887, blz. 271). - -(14) Als overgangsvormen tusschen de reptielen en de tegenwoordige -vogels zijn verder merkwaardig de vogels met tanden (Odontornithes), -door Prof. O. C. Marsh in 1870–72 in de krijtformatie van Westelijk -Kansas ontdekt. Men vergelijke Dr. T. C. Winkler, Vogels met Tanden, in -„Alb. d. Nat.”, 1882, blz. 51, 67. Ook Archaeopteryx is later, nadat -men er een tweede, beter bewaard skelet van had gevonden, gebleken -tanden te hebben bezeten. Ofschoon het een gevederd en vliegend dier -was, bleek Archaeopteryx echter in de meeste opzichten dichter bij de -Reptielen dan bij de echte vogels te staan, wat met de Odontornithes -geenszins het geval is. - -(15) Treffend zijn Tab. XII en XIII van de achtste uitgaaf van -Haeckel’s „Natürliche Schöpfungsgeschichte”, die een vergelijking -tusschen de ontwikkelingsgeschiedenis van Ascidia en Amphioxus -bevatten. Bij de larven van Ascidia vindt men den aanleg eener chorda -dorsalis met een centraal zenuwstelsel daarboven, het darmkanaal -daaronder gelegen. Het centraal zenuwstelsel bestaat uit een langen -draad, die zich aan het kopeinde tot een rond ganglion uitzet; in dien -draad bevindt zich een holte, die zich tot in het ganglion voortzet. -Met het ganglion hangen zintuigen te zamen, die gehoor- en -gezichtswerktuigen schijnen te zijn, en de zelfde betrekkelijke ligging -hebben als bij de embryo’s der Gewervelde Dieren (Kupffer, „Die -Stammverwandtschaft zwischen Ascidiën und Wirbelthieren”, Bonn, 1870). -Bij de verdere ontwikkeling der Ascidiën verliezen de larven haar -staart en daarmede tevens de chorda dorsalis en draadvormige -zenuwstreng, zoodat dan de gelijkenis met Gewervelde Dieren geheel -verloren gaat. - -Nu maakte echter Baehr, de beroemde embryoloog van St. Petersburg, er -opmerkzaam op, dat daar volgens Haeckel’s biogenetische hoofdwet -datgeen, wat het vroegst in de ontwikkeling optreedt, het erfdeel der -vroegste voorouders is, zoo die hoofdwet juist was, niet de Gewervelde -Dieren van Manteldieren (waartoe de Zakpijpen of Ascidiën behooren) -moesten afstammen, maar omgekeerd de Manteldieren van Gewervelde -Dieren, daar zij in hun vroegste jeugd de organisatie van Gewervelde -Dieren bezaten. [373] - -Over deze quaestie is in den jaargang 1873 van Isis een -wetenschappelijke discussie gevoerd tusschen Dr. P. J. F. Vermeulen -(destijds leeraar aan de Roomsch-Katholieke Hoogere Burgerschool te -Rolduc) en schrijver dezes. Destijds heb ik er reeds op gewezen, dat -wanneer met de Ascidiën verwante wezens als stamvorm der Gewervelde -Dieren moesten worden opgegeven, vele gronden waren aan te voeren voor -de meening, dat de Gewervelde Dieren afstamden van Gelede Dieren -(waartoe ik ook de eigenlijke Ringwormen reken). Dit gevoelen werd -spoedig daarop ook door anderen, die er echter geheel onbekend mede -waren, dat ik het reeds vroeger had uitgesproken, verdedigd, en niet -slechts theoretisch verder uitgewerkt, maar ook door waarnemingen -gesteund. - -Dr. Dohrn te Napels, stichter en directeur van het Zoölogisch Station -aldaar, wees er namelijk in een in 1875 verschenen geschrift („Ueber -den Princip des Functionswechsels”, Leipzig, Engelmann) op, dat bij -zeer laag staande visschen reeds punten van overeenkomst in -anatomischen bouw met de Manteldieren worden gevonden, en stelde de -vraag, in welk opzicht de levenswijze der Manteldieren met die van -bedoelde visschen overeenkomt? Hij antwoordde daarop, dat zoowel de -Manteldieren als die visschen een half of geheel parasitisch leven -leiden of toch ten minste op den zeebodem vastgegroeide wezens zijn -geworden. In deze levenswijze zocht nu Dohrn de oorzaak van de lage -organisatie. Alle woekerdieren gaan, gelijk Dohrn aantoonde en ook -algemeen bekend is (men vergelijke Vogt’s stuk over „Woekerdieren en -aanverwant gespuis” in Isis 1875, blz. 197), ten gevolge hunner -levenswijze in organisatie achteruit. Dikwijls zien wij, zegt Vogt (ib. -blz. 203), „hoe het woekerdier in het binnenste van het lichaam van -zijn gastheer aangekomen, langzamerhand een menigte van organen -afwerpt, die het niet meer kan gebruiken en die door het niet meer -gebruiken allengs verdwijnen; zintuigen en bewegingsorganen, organen -van bloedsomloop en ademhaling, ja zelfs ten laatste de -verteringsorganen, waarvan de nevenklieren afnemen, tot zelfs het -darmkanaal verarmt, zich aan het achterste einde als een blinde zak -sluit, en eindelijk zelfs geheel en al verdwijnt, om evenals de andere -organen, voor het eenige stelsel plaats te maken, dat zich op kosten -der andere ontwikkelt, namelijk het voortplantingsstelsel.” -Woekerdieren onttrekken zich door hun levenswijze aan den voor de -ontwikkeling der organen zoo noodzakelijken strijd om het bestaan, het -gevolg daarvan is achteruitgang der organen. Dohrn voegde daarom bij -Darwin’s beide beginselen, de aanpassing en de erfelijkheid, nog een -derde, dat even krachtig op de organisatie terugwerkt, namelijk het -parasitisme of woekerleven. - -Volgens deze beschouwing van Dohrn zouden derhalve de Manteldieren -werkelijke, doch door parasitisme achteruitgaand ontwikkelde Gewervelde -Dieren zijn, die zich tot de overige Gewervelde Dieren ongeveer even -zoo verhouden als de (eens tot de wormen gerekende) Linguatulinen -(vergelijk Harting’s „Leerboek” III, 1, blz. 359) tot de overige -Spinachtige Dieren. - -Dohrn onderscheidde echter nog een vierde beginsel, door hem „Princip -des Functionswechsels” genoemd. Elk orgaan, zegt hij, bezit meer dan -ééne functie, ééne daarvan is hoofdfunctie, de andere zijn -nevenfuncties. Nu kan echter een nevenfunctie zoo op den voorgrond -treden, dat zij de andere verdringt, en daardoor verkrijgt het orgaan -een andere beteekenis in de huishouding van het lichaam en ondergaat -tevens secundaire wijzigingen in zijn bouw. Zoodoende kan b.v. uit een -oorspronkelijk eenvoudige maag een kliermaag en een spiermaag ontstaan. - -Deze beschouwingen verder uitwerkende, kwam Dohrn tot de hypothese: -„dat de mond der tegenwoordige Gewervelde Dieren vroeger op een geheel -andere plaats, namelijk in de streek van de tegenwoordige vierde -hersenholte (ventriculus quartus) heeft gelegen, en dat onze -tegenwoordige mond bij de stamouders der Gewervelde Dieren slechts een -kieuwspleet is geweest.” Het spijsverteringskanaal zou destijds het -tegenwoordige ruggemerg hebben doorboord, onze tegenwoordige buikzijde -rugzijde zijn geweest en omgekeerd, het ruggemerg zou buikmerg zijn -geweest, evenals bij de tegenwoordige Gelede Dieren, het verlengde merg -en de hersenen zouden een slokdarmring hebben gevormd. Op deze wijze -ontstaat een volkomen homologie tusschen het zenuwstelsel der -Gewervelde Dieren en dat der Ringwormen. De plaatsverandering van den -mond is geen grooter wonder dan die van het eene oog bij de -tegenwoordige platvisschen, bij welker jongen de oogen symmetrisch -liggen, evenals bij de andere Gewervelde Dieren, terwijl zij bij de -ouden asymmetrisch, beide aan ééne zijde van het lichaam liggen. De -uitwendig zichtbare geleding der Gelede Dieren wordt bij de -tegenwoordige Gewervelde Dieren inwendig nog aangeduid in de -wervelkolom, en is bij hun embryo nog duidelijker in de zoogenaamde -voorwervels, die geenszins uitsluitend de beginsels van wervels, maar -bovendien die van de rugzenuwknoopen en van het geheele -zijdespierstelsel zijn. - -Dohrn kwam tot het resultaat, dat de Gewervelde Dieren afstammen van -Gelede Wormen, op de tegenwoordige Ringwormen of Anneliden gelijkende. -[374] - -Dit resultaat werd zeer gesteund, toen twee andere deskundigen, -Professor Semper te Würzburg [375] en Balfour te Edinburg [376] die -beiden de ontwikkeling der geslachtswerktuigen bij jonge haaien -bestudeerden, ongeveer gelijktijdig ontdekten, dat de eerste aanleg van -de eierstokken en testikels van deze dieren uit afzonderlijke stukken -bestaat, waarvan elk met een der onderste wervelsegmenten overeenkomt. -De algemeene vorm dezer organen herinnerde beide onderzoekers dadelijk -aan dergelijke organen, die men sinds lang aan de geslachtsorganen der -Ringwormen had opgemerkt en waaraan men den naam van segmentaalorganen -of segmentaaltrechters had gegeven. - -Ook Leydig, Hatschek, Kleinenberg, Eisig en anderen hebben vervolgens -de hypothese uitgesproken en met groot talent verdedigd, dat van alle -ongewervelden de Ringwormen de meeste overeenkomst met de Gewervelde -Dieren vertoonen, en dat zij en de Arthropoda (Schaaldieren, Spinnen, -Insekten, Duizendpooten) afstammen van een oorspronkelijken diervorm, -die in maaksel min of meer overeenkwam met Polygordius. - -Gegenbaur en Haeckel hebben zich echter nooit met dit denkbeeld kunnen -vereenigen. Eerstgenoemde wijst op het centraalzenuwstelsel der -Nemertinen (de hoogst bewerktuigde der zoogenaamde Platwormen), dat -bestaat uit een boven den slokdarm gelegen zenuwknoop, waarvan twee -zijdelingsche zenuwstammen uitgaan, als een zeer oorspronkelijken -toestand, waaruit, doordat die zenuwstammen bij sommige soorten hooger, -bij andere lager gelegen zijn, door samensmelting aan de buikzijde de -buikstreng en slokdarmring der Ringwormen en Arthropoda zou kunnen -worden afgeleid. Harting („Leerboek der Dierkunde”, 1874) wees van den -anderen kant op de mogelijkheid van een dergelijke rugwaartsche -vereeniging, waaruit dan een ruggemerg kon ontstaan. Balfour en -Hubrecht (destijds conservator aan ’s Rijks Museum te Leiden, thans -Hoogleeraar in de Dierkunde te Utrecht) kozen aan die zijde partij, de -eerste door in zijn „Development of Elasmerobranch Fishes”, blz. 171, -zulk een ontwikkelingsgang nog eenmaal te schetsen, de laatste door de -feiten te rangschikken, welke zich in het maaksel van sommige -Nemertinen aan hem hadden doen kennen, en welke inderdaad ten -duidelijkste aantoonden, dat de zijdelingsche zenuwstammen onmiskenbaar -een neiging tot rugwaartsche verplaatsing vertoonen („Verhandelingen v. -d. Kon. Akad.”, Amsterdam, 1880). - -In een verhandeling „Over de voorouderlijke stamvormen der -Vertebraten”, in 1883 door de Koninklijke Akademie van Wetenschappen te -Amsterdam uitgegeven, ging Hubrecht echter verder, en voerde vele -feiten aan tot staving der hypothese, „dat de slurp der Nemertinen, die -ontstaat als een voor instulping vatbaar orgaan, dit geheel afkomstig -is zoowel phylo- als ontogenetisch (d.i. zoowel in de ontwikkeling der -soort als van het individu) uit het epiblast, en die zijn weg neemt -door het hersenganglion, homoloog is aan het rudimentaire orgaan, dat -men in de geheele reeks der Vertebrata aantreft: de hypophysis cerebri” -(hersenslijmklier). „De slurpscheede der Nemertinen is vergelijkbaar in -ligging (en in ontwikkeling?) met de chorda dorsalis” (ruggestreng) -„der Gewervelde Dieren.” Verder toonde hij zich zeer geneigd van de -darmuitstulpingen der Nemertinen als de voorloopers te beschouwen der -coelomzakken, die dan weder met die van de Amphioxus-(slakprik-)larve -vergelijkbaar zouden zijn. - -Hij wees er echter uitdrukkelijk op (hetgeen evenwel voor iemand die -goed met Darwin’s theorie bekend is geen betoog behoefde), dat hij -geenerlei directe verwantschap (in rechte lijn namelijk) tusschen -hedendaagsche Nemertinen en Vertebrata beoogde, maar slechts trachtte -aan te toonen, dat het algemeen bouwplan eener Nemertine meer -beantwoordt aan dat van een gewerveld dier dan b.v. dat van de -Oer-ringwormen (Archi-Anneliden), en dat de schakel die -Coelenteraten-voorouders met gewervelde afstammelingen verbindt, -waarschijnlijk vormen heeft omvat, die in het bezit waren van twee -zijdelingsche zenuwstammen, welke zich rugwaarts hebben vereenigd, en -die een ektodermale slurp bezaten met functies welke later verdwenen of -gewijzigd zijn, toen deze dieren langzamerhand uit het Plathelminthen- -in het Chordaten-Type overgingen. - -Gelijktijdig met dezen overgang van het type der Coelenteraten -(Maagzak- of Neteldieren, waartoe de Kwallen, de Polypen of Veelvoeten -en de Sponzen behooren) naar dat der Chordata (Ruggestrengdieren) -moeten ook volgens Hubrecht de hoogst belangrijke processen zijn -ingetreden, die tot de vorming leidden van een lichaamsholte, -afgescheiden van het oer-ingewand (archenteron). De -ontwikkelingsgeschiedenis leert ons, dat zekere uitstulpingen van dit -laatste, die aanvankelijk daarmede in open verbinding staan, later -worden afgesnoerd en de zoogenaamde splanchnische en somatische lagen -vormen, tusschen welke de lichaamsholte besloten is. - -De schitterende onderzoekingen van Lang over Gunda segmentata (een -Platworm) en van Hatschek over de ontwikkeling van den slakprik -(Amphioxus) moeten hier in de eerste plaats tot richtsnoer strekken. - -Alles bijeengenomen kwam Hubrecht tot het resultaat, dat de stamouders -der Gewervelde Dieren platwormen waren, die overeenstemming vertoonden -met Gunda door het bezit van metameer geplaatste darmuitstulpingen, ja -zelfs door een algemeene inwendige metamerie [377], maar die -daarentegen van Gunda verschilden in zoo belangrijke punten als de -aanwezigheid van voorloopers, zoowel van de chorda als van de -hypophysis. Zoodanige platwormen, voegt hij er bij, moeten -noodwendigerwijze meer overeenkomst hebben gehad met de thans levende -Nemertinen dan met andere vormen, welke ook. - -Wij verwijzen verder belangstellenden naar het oorspronkelijke. - -In het 93ste deel van de negende uitgaaf der „Encyclopedia Britannica”, -in 1888 verschenen, komt een belangrijk artikel over Vertebrata voor -van Prof. E. Ray Lankester, waarin het vraagstuk van de afstamming der -Gewervelde Dieren in aansluiting met de denkbeelden van Hubrecht, een -belangrijke schrede verder werd gebracht. Wij ontleenen daaraan het -volgende. - -De onderscheidene kenmerken der Gewervelde Dieren zijn, dat zij allen, -hetzij als volwassen dieren, hetzij gedurende een gedeelte hunner -embryonale ontwikkeling, zijdelingsche openingen (kieuwspleten) -bezitten, die uit de keel naar buiten loopen, dat zij allen een -wervelkolom, of zoo niet, dan toch een ruggestreng (chorda dorsalis) -bezitten, en dat het centraal-zenuwstelsel, dat steeds oorspronkelijk -den vorm van een buis bezit, aan de rugzijde van het dier boven die -wervelkolom of ruggestreng is gelegen. Bij alle Gewervelde Dieren in de -oude beteekenis van het woord (Zoogdieren, Vogels, Reptielen, -Amphibieën en Visschen, met uitzondering van Amphioxus) bedraagt het -aantal kieuwspleten hoogstens acht, meest veel minder, bij Amphioxus -veel meer (honderd of meer). - -Daar de larven der Ascidiën in alle drie deze kenmerken met de -Gewervelde Dieren overeenkomen, stelde Ray Lankester reeds in 1877 voor -ze onder de Gewervelde Dieren op te nemen, en met hen al de overige -Manteldieren (Tunicata). Het geslacht Appendicularia (dat tot de laagst -ontwikkelde Manteldieren behoort) behoudt levenslang een dergelijken -staart als de larven der Ascidiën, en het spierstelsel van dien staart -is duidelijk in segmenten verdeeld, evenals men bij de Gewervelde -Dieren (in de oude beteekenis) waarneemt, waar die segmentatie -beantwoordt aan de wervels (of liever aan de zoogenaamde voorwervels -van den embryo). - -Balfour geeft er, daar de Tunicata geen wervels bezitten (Amphioxus en -eenige lagere visschen trouwens evenmin), de voorkeur aan de Tunicata -en de Gewervelde Dieren in een hoogere groep, door hem Chordata -genoemd, te vereenigen. Dit is echter enkel een verschil in woorden. -Feitelijk komt het op het zelfde neer dat Lankester wil. - -De vereeniging der Tunicata met de Gewervelde Dieren werd door verdere -stappen gevolgd. In 1866 toonde Kowalewski aan, dat de merkwaardige -zeeworm Balanoglossus (er komen daarvan soorten voor in de golf van -Napels en aan de Atlantische kusten van Amerika en van Bretagne) -kieuwspleten bezit, met die der Manteldieren en Gewervelde Dieren -overeenkomende. Latere onderzoekingen van Bateson bewezen, dat -Balanoglossus in den embryonalen toestand een darmuitstulping bezit, -die mogelijkerwijze met een korte ruggestreng vergelijkbaar is, en zijn -centraal-zenuwstelsel gedeeltelijk buisvormig is, en wat plaatsing en -wijze van oorspronkelijke ontwikkeling aangaat, met dat van de -Manteldieren en Gewervelde Dieren overeenstemt. Het is dus onmogelijk -Balanoglossus een plaats naast de Manteldieren en Gewervelde Dieren te -ontzeggen, en hij behoort in de zelfde hoofdgroep als deze te worden -geplaatst. Wij zullen die hoofdgroep liever met Balfour Chordata dan -met Lankester Vertebrata noemen. Onderzoekingen in den laatsten tijd -door Harmer gedaan omtrent Cephalodiscus, zullen het noodig maken ook -dien vorm en naar alle waarschijnlijkheid ook Rhabdopleura, nevens -Balanoglossus onder de Chordata op te nemen. [378] - -Het Onder-rijk der Chordata vervalt dus in vier takken, waaraan R. -Lankester de volgende namen geeft: - - -1. Craniata (Schedeldieren, de Vertebrata van Cuvier). -2. Cephalochorda (Amphioxus, de ruggestreng loopt door tot in het - voorste gedeelte van het dier, dat met den kop der schedeldieren - overeenstemt). -3. Urochorda (de Manteldieren (Tunicata); bij diegene waar de - ruggestreng niet geheel door degeneratie is verloren gegaan, is zij - tot het staartgedeelte van het dier beperkt). -4. Hemichorda (Balanoglossus, zeer korte ruggestreng bij den embryo) - - -Wij zullen omtrent elk dier afdeelingen eenige opmerkingen maken, die -met hun afstamming in verband staan. - - - -1. Craniata. - -J. Thacher te New-Haven stelde in 1877 een hypothese omtrent den -oorsprong van de ledematen der Craniata, welke van die van Gegenbaur -(vergelijk „Het Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, I, blz. -528) gedeeltelijk afwijkt, en van vele zijden met instemming werd -begroet. Hij vergelijkt de parige en onparige vinnen der visschen en -verklaart ze voor gelijksoortige organen. Uitsluitend onparige vinnen -of liever zoomen bezitten de laagste Craniata (de lampreien) en de -Cephalochorda. Eerst bij de haaien vindt men parige vinnen. Evenals de -rug- en aarsvin uit mediane plooien of zoomen ontstaan, laat Thacher nu -de parige vinnen uit parige zijdeplooien ontstaan, die bij den embryo -der hoogere Craniata door de zoogenaamde Wolffsche lijsten worden -vertegenwoordigd. Uit de talrijke kraakbeenige stralen waardoor de -vinnen worden gesteund, en die oorspronkelijk alle evenwijdig loopen, -ontstonden in den loop der palaeontologische ontwikkeling door -versmeltingen en verdeelingen het skelet der borst- en buikvinnen en -daaruit dat van de ledematen der hoogere gewervelde dieren. Balfour -vond deze hypothese bij het onderzoek van haaiembryo’s bevestigd, en -ook Dohrn sluit zich bij diens beschouwingen aan. - -Lankester zegt t.a.p.: „De kieuwspleten der Craniata worden, als zij -tot de ademhaling dienen, over het algemeen beschermd door een -operculaire [379] plooi van den lichaamswand, die er overheên hangt, en -homoloog is met den epipleuralen [380] plooi van Amphioxus, den kraag -van Balanoglossus en wellicht met den wand der atriale kamer van de -Urochorda. De uitbreiding van deze plooi langs de zijden van het -middelste gedeelte van het lichaam (tusschen de keelstreek en de aars) -verkreeg bij voorouders der Craniata de functie van een doorloopende -rechter- en linker zijdelingsche vin (zie Fig. 9). Tegelijkertijd -ontwikkelde zich een doorloopende onparige vin, over rug- en -staartgedeelte tot den aars om het lichaam heên, welke overeenstemt met -de rug-, staart- en aarsvinnen der bestaande visschen. Zoowel in de -parige als in de onparige vinnen ontwikkelde zich een kraakbeenig -geraamte, bestaande uit een overlangs loopende staaf, die een aantal -stralen, evenals de tanden van een kam gerangschikt, steunde. De -oorspronkelijke vorm van het vinskelet is in de onparige vinnen van -sommige haaien bewaard gebleven; de oorspronkelijke zijdelingsche vin -is in alle gevallen òf geheel verdwenen (lampreien) evenals haar -verlenging aan den voorkant (het operculum), òf zij is met de elementen -van haar skelet geconcentreerd in twee streken en heeft aldus aan de -borst- en buikvinnen, met haar respectieve gordels, het aanzijn -gegeven. - - - -2. Cephalochorda. - -In vele opzichten draagt Amphioxus (de slakprik), de eenige levende -vertegenwoordiger der Cephalochorda, de sporen van af te stammen van -een hooger georganiseerden vorm. Ook zijn levenswijze en de aard van -zijn voedsel wijzen daarop. Toch stond die voorouderlijke vorm -waarschijnlijk ver beneden alle levende Craniata. Er is geen reden om -te onderstellen, dat deze voorouder een schedel of eigenlijk gezegde -hersenen bezat. Wel bezat die voorvader waarschijnlijk parige oogen, -gehoororganen (otocysten) en nieren (nephridia), welk alles Amphioxus -mist, en was ook grooter dan deze laatste. De epipleurale plooien, die -bij Amphioxus den kap van den bek, de opercula der kieuwen en de -daarmede samenvloeiende buikvin vormen, waren waarschijnlijk minder -ontwikkelde zijdelingsche lijsten, welke de kieuwspleten van voren en -van achteren beschermden, en door hun golving en de verplaatsing van -het lichaam in de ruimte hielpen tot stand brengen, terwijl de mediane -(onparige) vin en haar stralen goed ontwikkeld en hoofdorgaan voor de -verplaatsing waren. - -Amphioxus en zijn larve zijn asymmetrisch gebouwd. Er is geen reden om -aan te nemen, dat dit ook met den voorvader het geval was. - - - -3. Urochorda. - -De Urochorda zijn zoo uiterst afwijkend, en vertoonen zelfs in hun -ontwikkeling zoo weinig meer dan een voorbijgaand spoor van de organen -der typische Gewervelde Dieren, dat wij niet kunnen hopen van hen veel -positief licht omtrent de voorouders dezer laatste te kunnen -verkrijgen. Alleen de kleine Appendiculariae (Larvalia) behouden -levenslang de sporen van hun verwantschap met de typische Gewervelde -Dieren en zij zijn blijkbaar, gelijk ook hun geringe grootte bewijst, -uiterst gedegenereerd (Fig. 10). Het is mogelijk hypothesen te maken -omtrent de in meerdere of mindere mate hoogere organisatie van de -voorouders der Urochorda, en zelfs vol te houden, dat hun stamouders -een even hooge organisatie als de Craniata hadden bereikt; van den -anderen kant is het niet waarschijnlijk, dat het punt waarop zij zich -van de hoofd-afstammingslijn welke tot de Craniata leidt, scheidden, -lager was dan, of zelfs zoo laag als dat, waarop de Cephalochorda er -zich van scheidden. De scheiding van romp en staart door beperking van -de chorda aan de voorzijde is een grooter toenadering tot het maaksel -der Craniata dan Amphioxus vertoont, terwijl de stellige ontwikkeling -van hersenen van betrekkelijk aanzienlijke grootte de Urochorda dichter -bij de Craniata plaatst dan Amphioxus. De metamerische myomeren zijn -bij dezen laatste wel sterk ontwikkeld, maar zij ontbreken toch ook bij -de Urochorda niet (gelijk dikwijls wordt beweerd), maar bestaan bij -deze in een rudimentairen vorm, welke bewijst, dat zij bij hun -voorouders een grootere ontwikkeling bezaten. - - - -4. Hemichorda. - -De Hemichorda (het geslacht Balanoglossus) zijn wormvormige dieren, met -langen en van boven naar beneden eenigszins afgeplatten bouw. Voor den -mond ligt een lange cylindervormige slurp, en achter den mond een -kraag, waarvan de vrije zoom naar achteren gekeerd en homoloog is met -de operculaire epipleurale plooien der Cephalochorda en Craniata. Deze -homologie wordt aangetoond door een paar kraagporiën, die in de holte -van den kraag uitmonden, gelijk de „bruine trechters” van Amphioxus in -de epipleuraalholte van dat dier. Een slurpporie, die aan de -linkerzijde in den vóór den mond gelegen slurpholte uitloopt (bij B. -Kupfferi parig), komt juist overeen met een soortgelijk geplaatste -porie, welke bij den jongen Amphioxus (volgens Hatschek, 15) naar het -buisvormig orgaan leidt, dat uit de linkerkamer van de holte van den -vóór den mond van dat dier gelegen lob komt. De geheele oppervlakte van -het lichaam is met trilharen bedekt, gelijk bij de Nemertinen en -Echinodermen, maar bij geen enkel der Craniata, Urochorda en Hemichorda -het geval is. Op den kraag volgt een doorboorde streek—kieuwspleten, -die van de buitenzijde van het lichaam naar de keel loopen. Bij den -jongen vorm bestaat er gedurende zekeren tijd, evenals bij -Appendicularia en de Ascidiënlarven, slechts één paar kieuwspleten, -maar zij nemen later in aantal toe, naarmate het dier langer wordt. De -notochorda (ruggestreng, h in Fig. 11) ontstaat bij het jonge dier aan -het voorste einde van den hypoblast, en groeit naar voren, als een -steunpunt voor de basis van den slurp. Zij is tot deze zeer kleine -streek beperkt. De cerebro-spinale zenuwstreng ontstaat door een -plaatvormige afscheiding van een vaste streng epiblast in de midden -over den rug loopende lijn van het middelste derde gedeelte van het -lichaam, daarna breidt hij zich door de invaginatie (samengroeiing) van -zijn beide zijden, als een buis, zoowel naar voren als naar achteren -uit. Onder de opperhuid bestaat over het geheele lichaam een netwerk -van zenuwdraden (en cellen?). Het stelsel van den bloedsomloop is -eigenaardig, daar het bestaat uit een voorste hart (in den slurp) en -een rugge- en buikvat, welke door een vlecht onderhuidsche vaten worden -verbonden. Het spierstelsel van den lichaamswand is niet in achter -elkander liggende myomeren verdeeld, maar van den anderen kant zijn de -geslachtsdeelen (eierstokken of zaadklieren) zakvormig, en herhalen -zich, evenals bij Amphioxus, als een reeks over een groot gedeelte van -de lengte van het lichaam. In de keelstreek komen de geslachtszakken in -aantal met de kieuwspleten overeen. Er zijn geen nieren (tenzij de -snuitporie en de kraagporiën als zoodanig moeten worden beschouwd); -maar de bindweefselcellen der lichaamsholte werken als uitscheidende -organen, gelijk bij de Echinodermata en de Urochorda, en ook een lang -klierachtig orgaan in den slurp, dat aan het uiteinde van de notochorda -is vastgehecht, schijnt met deze functie in verband te staan. Niet het -minst opmerkelijk bij de Hemichorda is de aard hunner larven. Geen -andere Chordata bezitten larvenvormen welke wijzen op het maaksel -hunner vroege voorouders uit den tijd toen deze nog geen ruggestreng -(chorda) bezaten; hoe belangwekkend de Ascidiënlarven, de jonge -Amphioxus en de embryo van den hondshaai (Scyllium) ook zijn, brengen -zij ons niet buiten de wereld der chordadieren. Eenige soorten van -Balanoglossus (? B. minutus) doorloopen echter een larvetoestand, -waarin zij banden van trilharen bezitten, welke larven als Tornaria -bekend zijn, en vroeger, voordat haar betrekking tot Balanoglossus was -ontdekt, werden beschouwd als echinodermenlarven, met Bipinnaria -verwant. Het is onmogelijk de Tornaria-larve van Balanoglossus niet als -geheel overeenkomstig met de larven der Echinodermata te beschouwen, en -daaruit volgt, dat er tusschen Balanoglossus en de Echinodermata de -eene of andere verwijderde genetische betrekking moet bestaan, met -andere woorden: dat het verre bloedverwanten zijn. - -Wij zijn omtrent de Hemichorda eenigszins uitvoerig geweest en de op -speciaal zoölogisch terrein minder thuis zijnde lezer zal veel in het -door ons aan Lankester ontleende aantreffen, dat hem niet volkomen -duidelijk is. Zonder tal van afbeeldingen en veel grooter uitvoerigheid -dan het bestek van dit werk toelaat, was zulks echter onmogelijk te -vermijden. Van den anderen kant zijn deze feiten, die, zoover ons -bekend is, nog in geen enkel Nederlandsch werk zijn behandeld, voor de -afstammingsleer der Gewervelde Dieren (en dus ook van den mensch) zoo -buitengewoon belangrijk, dat zij hier onmogelijk mochten worden gemist, -en zullen door diegenen onzer lezers, welke meer op de hoogte der -wetenschap zijn, ongetwijfeld met de meeste oplettendheid worden -gelezen. - -Het schijnt, dat in Balanoglossus eindelijk een diervorm is gevonden, -met den stamvorm der Gewervelde Dieren nauw verwant, die, hoewel -ongetwijfeld gewijzigd, zoodat hij voor zijn bijzondere leefwijze (hij -graaft holen in het natte zeezand) geschikt werd, en wellicht in zekere -mate gedegenereerd, echter niet afstamt van een veel hooger -ontwikkelden voorvader. De met trilharen bekleede opperhuid, de lange, -wormachtige vorm en het volkomen ontbreken van segmentatie in het -spierstelsel van het lichaam, leiden ons naar vormen, op de Nemertinen -gelijkende. De groote slurp van Balanoglossus mag wel worden vergeleken -met het voor instulping vatbare orgaan, dat bij de Nemertinen een -dergelijke plaats inneemt. De kraag is het eerste begin van een toestel -dat bestemd was een groote belangrijkheid te verkrijgen bij de -Cephalochorda en Craniata, en diende misschien bij de voorouders van -Balanoglossus om een enkele kieuwspleet te beschermen, vóór het aantal -dezer openingen was toegenomen. Als men, gelijk geoorloofd is, de -nieren, alsmede de zijdelingsche en dorsale zenuwstammen aan de -Nemertinen ontleent, vindt men, dat de Balanoglossus de hoopvolste -hypothetische oplossing van den stamboom der Vertebrata geeft. Die -stamboom, aan den wortel met de Echinodermata en de Nemertinen -samenhangende, geeft hooger de drie zijtakken der Hemichorda -Cephalochorda en Urochorda af. Ze wordt uitgedrukt door onderstaande -(met eenigszins gewijzigde namen) aan Lankester ontleende figuur: - -(16) De hier bedoelde Serranussoorten zijn de zoogenaamde zeebaarzen -der Middellandsche Zee, Serranus Scriba, S. Cabrilla en S. -(Centropristis) Hepatus. Ook bij den karper, kabeljauw, baars, -melanurus, steur, snoek en wijting heeft men somwijlen -hermaphroditische voorwerpen aangetroffen. Het hermaphroditisme van -deze laatste soorten verschilt echter van dat der Serranussoorten in -verschillende belangrijke opzichten, namelijk: - -a. Bij de Serranussoorten ontwikkelt zich de hom tusschen de rokken der -kuit, en elke helft der primitieve dubbele kiemklier zet zich tot beide -organen om. - -b. Bij de andere soorten vormen hom en kuit afzonderlijke lichamen, en -ontwikkelen de beide helften der primitieve dubbele kiemklier zich -rechts en links nimmer tot hom en kuit te gelijk. - -Hieruit volgt, dat het hermaphroditisme bij Serranus symmetrisch en -tweezijdig (bilateraal), bij de andere soorten daarentegen asymmetrisch -en hoogstens eenzijdig (unilateraal) is. Deze laatste komen dus overeen -met de hermaphroditische voorwerpen die men soms bij zekere -insektensoorten heeft waargenomen en bij welke de eene (b.v. de -rechter-) helft mannelijk, de andere (b.v. de linker-) helft vrouwelijk -was. - -Wanneer nu het hermaphroditisme bij Serranus niet normaal was, zou men -mogen verwachten, dat het met dat abnormale hermaphroditisme van de -andere vischsoorten en insekten zou overeenkomen. Dat het er echter op -bovenvermelde wijze van verschilt, pleit sterk voor de meening, dat wij -bij Serranus wel degelijk met een normalen toestand hebben te doen -(Vergelijk Prof. H. J. Halbertsma in „Verslagen en Mededeelingen der -Kon. Akad. v. Wet. Afd. Nat.” Deel XVI). - -Dat de aal (Conger) hermaphroditisch is, gelijk men vroeger wel heeft -beweerd, is onjuist gebleken, daar voor eenige jaren (vergelijk Isis, -1881, blz. 88 en 125) de mannelijke alen zijn ontdekt, waarbij bleek, -dat de gewone alen allen wijfjes zijn. - -De tot een geheel andere afdeeling der visschen behoorende slijmaal -(Myxine glutinosa), een met de lampreien verwante, zeer laag -georganiseerde visch (behoorende tot de onder-klasse der Monorrhina), -is echter volgens de jongste onderzoekingen hermaphroditisch, maar -tevens (evenals verschillende planten, bij welke het stuifmeel rijpt -vóór de stampers geslachtsrijp zijn) proteraudrisch, d.w.z. dat in de -jeugd de mannelijke organen tot ontwikkeling komen, en deze op later -leeftijd (zoodra hij 32 à 33 cM. lang is geworden) achteruitgaan en -niet meer kunnen worden gebruikt, terwijl daarentegen de vrouwelijke -organen, die in de jeugd zeer weinig ontwikkeld waren, dan tot volkomen -ontwikkeling komen. Zulk een slijmaal is dus feitelijk in zijn jeugd -een mannetje, op zijn ouden dag een wijfje! („Bergens Museum -Aarberetning for 1887.”) Zelfbevruchting is derhalve bij den slijmaal -onmogelijk. - -Dr. P. P. C. Hoek heeft in 1809 in het Zoölogisch station van Dr. A. -Dohrn te Napels onderzoekingen gedaan aangaande het hermaphroditisme -bij visschen. Aan zijn verslag dienaangaande aan den minister van -binnenlandsche zaken is het volgende ontleend: - -„Verschillende waarnemingen hebben aan het licht gebracht, dat in de -klasse der visschen hermaphroditisme juist geen groote zeldzaamheid is. -Dufossé (1856) stelde vast, dat Serranus Cabrilla steeds tweeslachtig -is; Syrski (1876) toonde aan, dat niet alleen onder de Percidae, -waartoe het geslacht Serranus behoort, maar ook onder de Sparidae -visschen voorkomen, die regelmatig hermaphrodiet zijn en ook Brock -(1878) wijdde, bij gelegenheid van zijn op de geslachtsorganen der -visschen betrekking hebbende onderzoekingen, zijn aandacht aan de -zelfde aangelegenheid. Het kwam mij wenschelijk voor dat -hermaphroditisme bij visschen van verschillende groepen aan een -vernieuwd vergelijkend onderzoek te onderwerpen. - -„Voor zooverre zij in de Golf van Napels voorkomen, heb ik van alle -repraesentanten der Percidae en Sparidae (beide families uit de -afdeeling der stekelvinnige visschen) exemplaren onderzocht. Dit waren -de volgende visschen: - - - Percidae: - Apogon rex mulorum. - Centropristis hepatus. - Labrax lupus. - Polypiron cernium. - Serranus cabrilla. - ,, scriba. - - Sparidae: - Box boops. - ,, salpa. - Chrysophrys auratus. - Charax puntazzo. - Cantarus lineatus. - Oblata melanura. - Pagellus erythrinus. - ,, mormyrus. - Sargus annularis. - ,, Rondeletti. - ,, Salviani. - - -„Bovendien werden Smaris alcedo (Fam. Pristipomini) en Ophidium -barbatum (een weekvinnige visch uit de afdeeling der Anacanthini), -beide visschen, bij welke Syrski eveneens verschijnselen van -hermaphroditisme waarnam, in mijn onderzoekingen opgenomen. - -„Het resultaat nu van mijn waarnemingen is in ’t algemeen een -bevestiging van hetgeen vroegere onderzoekers mededeelden: -hermaphroditisme blijkt bij talrijke visschen een vrijwel standvastig -voorkomend verschijnsel te zijn. De door mij onderzochte visschen waren -echter geen van allen geslachtsrijp (daarvoor was het tijdens mijn -verblijf te Napels nog te vroeg in den tijd); de physiologische zijde -van het vraagstuk heb ik dan ook geheel buiten beschouwing gelaten en -mij geheel tot beschouwing uit een morphologisch oogpunt bepaald. - -„Ik bespreek in deze voorloopige mededeeling alleen de door mij bij de -twee bovengenoemde families (Percidae en Sparidae) verkregen -resultaten. Al aanstonds verdient vermelding, dat het verschijnsel der -tweeslachtigheid zich bij elke familie onder een eigen vorm vertoont. -Tot de Percidae behooren de oudst bekende vormen van hermaphrodiete -visschen: Serranus cabrilla, S. scriba en Centropristis hepatus. -Terwijl de andere door mij onderzochte Percidae niet tweeslachtig -bleken te zijn, waren de genoemde soorten het in alle door mij ontlede -exemplaren en wel op die wijze, dat hun geslachtsklieren er als -eierstokken uitzagen, dat zij echter niet uitsluitend eierstokken -waren, daar de wand der klier aan de binnenvlakte niet overal met -ovariaal-lamellen was bezet, maar in een bepaald, gewoonlijk naar de -buikzijde van den visch toegekeerd gedeelte, een tweetal naar binnen -groeiende uitstulpingen of aanzwellingen ontwikkelden, die uit -testiculair parenchym waren samengesteld. Steeds was echter het -vrouwelijke deel van de geslachtsklier veel omvangrijker dan de -mannelijke—men zou deze visschen dus kunnen beschouwen als wijfjes die -tevens mannelijke voortplantingsproducten voortbrengen. - -„Bij de Sparidae komt hermaphroditisme nu veel algemeener voor dan bij -de Percidae. In verreweg de meeste soorten dezer familie treft men -naast éénslachtige ook tweeslachtige exemplaren aan en wel schijnt het -dan de regel te zijn, dat de exemplaren òf vrouwelijk zijn òf -hermaphrodiet. Soorten bij welke alle exemplaren hermaphrodiet zijn, -schijnen echter in deze familie te ontbreken, ten minste ik trof in -alle door mij onderzochte soorten ook exemplaren aan, die éénslachtig -en wel vrouwelijk waren. Zoo ook bij Chrysophrys auratus—ofschoon -Syrski voor deze soort vermeldt, dat zij constant hermaphrodiet is. De -soorten, bij welke ik tweeslachtigheid constateerde, waren de volgende: -Box salpa, Charax puntazzo, Sargus Rondeletti, S. annularis, S. -Salviani en Pagellus mormyrus. Voegt men hier nu nog Chrysophrys -auratus bij, van welke soort ik slechts een enkel exemplaar dat -uitsluitend vrouwelijk was, heb kunnen onderzoeken, een soort die -echter volgens Syrski en Brock beide onder de tweeslachtigen moet -worden gerekend; neemt men dan nog in aanmerking dat ik -toevalligerwijze van Cantharus lineatus alleen vrouwelijke exemplaren -heb kunnen onderzoeken, dan blijven er van de in de Golf van Napels -voorkomende Sparidae slechts drie soorten over (Box boops, Oblata -melanura en Pagellus erythrinus), van welke kan worden vermoed dat zij -niet tweeslachtig zullen zijn. Alleen bij deze drie soorten trof ik -naast vrouwelijke exemplaren uitsluitend zuiver mannelijke aan: bij -alle andere (en vermoedelijk ook bij Cantharus lineatus) komen, naast -de vrouwelijke, hermaphrodiete exemplaren voor, terwijl ware mannetjes -er schijnen te ontbreken of zeldzaam voor te komen. - -„In één opzicht echter valt er ook bij de mannelijke exemplaren van de -drie genoemde soorten nog een overblijfsel van het oorspronkelijk -hermaphroditisme te constateeren. Onderzoekt men de uitvoergangen van -de geslachtsorganen bij een hermaphrodiet uit de groep der Sparidae, -b.v. bij Box salpa, dan blijkt de oviduct een kanaal te zijn met een -dikken wand, terwijl de vasa efferentia bestaan uit een systeem van met -elkander communiceerende lacunen die hun verloop hebben door dien -dikken wand van den oviduct. Terwijl nu bij de door mij onderzochte -mannelijke exemplaren van Box boops en Pagellus erythrinus geen spoor -van een eierstok is te bekennen, is de oviduct er nog aanwezig in den -vorm van een aan beide zijden blind gesloten gang, waaromheên de vasa -efferentia op de zelfde wijze zijn gerangschikt als dit bij de -hermaphrodiete exemplaren van de verwante soorten het geval is. Vergis -ik mij niet, dan levert het voorkomen van dezen rudimentairen oviduct -bij exemplaren die overigens volstrekt niet tweeslachtig zijn, een -krachtig bewijs ten voordeele van de opvatting, dat in de geheele -familie der Sparidae het hermaphroditisme oorspronkelijk een algemeen -voorkomend verschijnsel is. - -„Wat de geslachtsklieren aangaat, zoo vertoonen deze zich bij de -hermaphrodiete Sparidae onder een anderen vorm dan bij de tweeslachtige -Serranussoorten. Is het bij deze laatste als ’t ware een gedeelte van -den eierstok, dat uit testiculair weefsel is opgebouwd, heeft er dus -bij hen een zoo innige vergroeiing van de twee de verschillende -geslachtsproducten voortbrengende klieren plaats gevonden, dat men -slechts van een enkele kliermassa kan spreken, zoo bestaat elke -geslachtsklier bij de tweeslachtige Sparidae uit twee slechts -gedeeltelijk samenhangende kliermassa’s en wel uit een meer naar het -mediane vlak van den visch toegekeerden eierstok en een meer naar -buiten gelegen testis. Vermoedelijk vertoonen de Sparidae een toestand -die meer met den oorspronkelijken overeenkomt dan dit met de -hermaphrodiete Percidae (de Serranus- en Centropristis soorten) het -geval is, en moet dus de toestand waarin de voortplantingsklieren dezer -laatste zich bevinden, als een van jongere dagteekening worden -beschouwd. Zeker is het, dat uit de door mij ingestelde onderzoekingen -blijkt, dat we in het hermaphroditisme van de visschen niet hebben te -zien een abnormaal in slechts enkele gevallen optredend verschijnsel, -maar veeleer een toestand die voor de meeste leden van een vrij groote -groep van deze dieren een volkomen normale is.” - -(18) De zwarte salamander van Zwitserland is levendbarend, en de jongen -worden volkomen ontwikkeld (dus zonder kieuwen) geboren. Onder de -vorschen is een soort (Hylodes martinicensis) op Guadeloupe, die wel is -waar niet levendbarend is, maar bij welke de jongen toch al de -larventoestanden binnen het ei doorloopen. Hier is dus embryo, wat bij -de stamsoort larve was. Wellicht zouden ook deze embryo’s, uit het ei -genomen, kunstmatig tot vorschen zijn op te kweeken, evenals het Mej. -de Chauvin in Zwitserland is gelukt de embryo’s van den levendbarenden -salamander buiten het moederlichaam tot salamanders op te kweeken, -vergelijk „Ontstaan der Soorten”, 3de Nederlandsche uitgaaf, blz. 629. -De larven der salamanders en vorschen vertegenwoordigen in haar -jongeren, pootloozen toestand de vischvormige stamsoort der amphibieën. -Dat de larve vaak den vroegeren volkomen toestand der soort -vertegenwoordigt, blijkt uit de gevallen, waarin ook de larve in -ouderen toestand, maar toch nog van kieuwen voorzien, het geslacht kan -voortplanten (Axolotl). - -Ook bij insekten zijn voorbeelden bekend, dat zij zich in onvolkomen -toestand (als maskers of zelfs poppen) voortplanten. Als dit zonder -voorafgaande copulatie (parthenogenetisch) geschiedt, heeft von Baer -(„Mém. de l’Acad. de St. Pétersbourg”, vol. XV, No. 8) daaraan den naam -van paedogenesis gegeven. - -(19) „Zij worden sympathetisch aangedaan door den invloed van sommige -ziekten.” Sympathetische aandoeningen van een orgaan noemt men -ziekelijke verschijnselen die zich in dat orgaan voordoen, zonder dat -eenige oorzaak van ziekte rechtstreeks op het zelve werkt, maar door de -reactie van een ander oorspronkelijk beleedigd orgaan. Zoo veroorzaakt -de aanwezigheid van ingewandswormen in het darmkanaal jeukte in den -neus. Deze sympathie is dus pathologisch, hetgeen de correlatie (zie -aanteekening 6, blz. 37) physiologisch en teratologisch is. - -(20) Deze verklaring komt ons hoogst gewrongen voor. De voornaamste -intermitteerende normale en abnormale processen zijn de nachtelijke -slaap, de maandstonden en haar vervangende verschijnselen, de -ademhaling, het kloppen van het hart, de intermitteerende koortsen. Dat -men ’s nachts slaapt en over dag waakt, zal wel eensdeels aan onze -levenswijze, die zich er naar regelt, dat het ’s nachts donker en over -dag licht is, en anderzijds aan de overgeërfde gevolgen van de gewoonte -bij tallooze geslachten van voorvaderen liggen. Daarenboven staat deze -periodieke slaap, evenmin als de duur der in- en uitademingen, der -hartkloppingen en van periodieke koortsen in eenig duidelijk verband -met de schijngestalten en den omloopstijd der maan. Wat de menstruatie -en de haar vervangende verschijnselen aangaat, zoo hebben wij er reeds -in aanteekening 11, blz. 40 op gewezen, dat die bij verschillende -individu’s een zeer verschillende lengte hebben. Wat den duur der -zwangerschap aangaat, deze is ook bij verschillende individu’s van een -zelfde soort niet geheel gelijk en bij de verschillende zoogdiersoorten -hoogst ongelijk. Ware nu de duur der zwangerschap te verklaren op de -door Darwin aangegevene wijze, dan zouden alle zoogdieren den zelfden -duur van zwangerschap moeten hebben; want zij stammen van éénen -voorvader, het eerste zoogdier, af, die geen stranddier, maar slechts -de zeer verwijderde afstammeling van een stranddier was, en zouden met -dezen in duur van zwangerschap moeten overeenkomen. Daarenboven staat -de duur der zwangerschap in zeer indirect verband met de -schijngestalten en den omloopstijd der maan. Het zelfde gaat door bij -het uitbroeden van vogeleieren. Wat intermitteerende koortsen aangaat, -staat de intermittentie in verband met de levensperioden van de microbe -die de malaria veroorzaakt, en die in den koortsvrijen tijd niet in -volwassen toestand in het bloed des lijders voorkomt. Wij voor ons -vinden, dat het geen nadere verklaring behoeft, dat een organisme om -zich, uitgaande van het zelfde punt onder nagenoeg de zelfde -omstandigheden tot nagenoeg de zelfde hoogte te ontwikkelen ook steeds -nagenoeg den zelfden tijd noodig heeft; het spreekt daarom van zelf, -dat de zwangerschap bij de zelfde zoogdiersoort steeds nagenoeg even -lang duurt, en dat het evenzoo gaat bij het uitbroeden der eieren van -een bepaalde vogelsoort. Daar wij nu den tijd meten door den omloop der -hemellichamen, ontstaat er natuurlijk een schijnbaar verband tusschen -deze en den duur der zwangerschap, der uitbroeding, enz. Wij meten -echter den tijd ook door middel van uurwerken, en elke zwangerschap of -broedtijd zal dus in duur eenigermate overeenstemmen met een zeker -aantal omloopstijden van den wijzer onzer pendule, en toch zal niemand -op het denkbeeld komen een wezenlijk verband tusschen deze beide -verschijnselen te zoeken! - -(21) Haeckel geeft in zijn verhandeling „Ueber die Entstehung und den -Stammbaum des Menschengeschlechts”, Berlin, 1870, in zijn „Natürliche -Schöpfungsgeschichte”, en (verbeterd en vermeerderd) in zijn -„Anthropogenie” [381] den geheelen dierlijken stamboom, dien de mensch -volgens hem zou hebben gehad, op. Deze stamboom verschilt van den door -Darwin aangenomenen slechts weinig, maar wordt nog veel verder dan de -onderstelde, met de tegenwoordige Zakpijpen (Ascidiae) verwante -stamouders der Werveldieren voortgezet. Voor wij dezen stamboom -mededeelen, moeten wij echter een overzicht van Haeckel’s indeeling der -Gewervelde Dieren vooraf laten gaan. Haeckel verdeelt de Gewervelde -Dieren in acht klassen volgens het volgende schema: - - -Schedellooze werveldieren 1. Lancetdieren - (Acrania). -Schedeldieren { Craniata met enkelvoudig -(Craniata). { reukorgaan 2. Rondmuilen - { (Monorrhina). - { Craniata met { Amnionlooze { 3. Visschen - { dubbel { (Anamnia) { (Pisces). - { reukorgaan { { 4. Dipneusta. - { (Amphirrhina) { { 5. Amphibia. - { { Amniondieren { 6. Reptilia. - { { (Amniota). { 7. Vogels (Aves). - { { { 8. Zoogdieren - { { { (Mammalia). - - -De klasse der Acrania of Leptocardii wordt in de hedendaagsche -dierenwereld slechts door den slakprik (Amphioxus) vertegenwoordigd. De -klasse der Monorrhina omvat de Cyclostomen, die der Dipneusta de -Protopteri (de geslachten Lepidosiren, Protopterus en Ceratodus). Voor -de klasse der eigenlijke Visschen blijven dus nog over de onder-klassen -der Selachiërs, Ganoïden en Teleostiërs. - -De stamboom van den mensch wordt nu door Haeckel ondersteld de volgende -te zijn: - - -A. Eencellige voorouders der gezamenlijke Meercellige Dieren. - -Protozoa. - -Eerste trap: Moneren, organismen van de eenvoudigst denkbare -samenstelling, gelijk de nog heden levende Protamoeben, Protogenes, -Bathybius enz., slechts uit een vormloos stukje levend oerslijm of -protoplasma bestaande; de oudste Moneren, waaruit zich eerst later -cellen ontwikkelden, kunnen volgens Haeckel slechts door generatio -spontanea („Urzeugung”) uit anorganische verbindingen zijn ontstaan. -[382] - -Tweede trap: Lobvoeten of Amoeben, organismen van de morphologische -waarde eener eenvoudige cel zonder wand, derhalve slechts uit een -vormloos stukje levend protoplasma en een daarin omsloten kern of -nucleus gevormd. Waarschijnlijk verschilden deze eencellige oerdieren -niet sterk van de tegenwoordige Amoeben, gelijk ook nog heden het -menschelijk ei niet wezenlijk van een ingekapselde Amoebe verschilt. - - -B. Veelcellige voorouders der gezamenlijke Darmdieren. - -Metazoa. - -Derde trap: Synamoeben of eenvoudige Amoebengroepen, gevormd uit een -hoop gelijksoortige naakte cellen, evenals de tegenwoordige -Labyrinthuleeën, of de moerbezievormige celkogel (morula) van het -gekliefde ei. [383] - -Vierde trap: Trilhaarzwermers of Planaeaden, gelijkende op de van -trilharen voorziene larve of Planula van Amphioxus en vele Ongewervelde -Dieren; veelcellige, rondachtige, holle lichamen, waarvan de -oppervlakte met trilharen is bezet. [384] - -Vijfde trap: Oerdarmdieren of Gastraeaden, holle lichamen, wier wand -uit twee verschillende cellagen (huidblad of exoderm en darmblad of -entoderm) bestaat, met een opening (oermond) aan het eene uiteinde. De -binnenste cellaag vormt den oerdarm. Zij geleken op de darm larve -(Gastrula), die nog heden bij de meest verschillende dieren, zooals -sponzen, polypen, koralen, medusa’s, wormen, weekdieren, manteldieren -en den slakprik voorkomt. - - -C. Voorouders der gezamenlijke Gewervelde Dieren. - -Zesde trap: Platwormen of Turbellariën, of ten minste laag ontwikkelde -wormen van een zeer eenvoudige samenstelling (Archelminthes), die zich -uit de Gastraeaden ontwikkelden, en met welke onder de thans levende -wormen de Turbellariën het naast verwant zijn. Tot deze behooren de -Nemertinen die volgens Hubrecht en Ray Lankester ’t naast met de -laatste voorouders der Gewervelde Dieren verwant zijn. - -Zevende trap: Weekwormen of Scoleciden die den overgang vormden -tusschen de Turbellariën van den zesden trap en de Himategen van den -achtsten trap. Deze trap vervalt als men Ringwormen als de laatste -voorouders der Gewervelde Dieren beschouwt. Volgens de beschouwingen -van E. Ray Lankester wordt deze trap ingenomen door de Hemichorda, in -de levende schepping vertegenwoordigd door het geslacht Balanoglossus. -[385] - -Achtste trap: Zakwormen of Himategen (Urochorda van Ray Lankester), in -de thans levende dierenwereld in gedegenereerden vorm vertegenwoordigd -door de Manteldieren (Tunicata) en bijzonder de Zakpijpen (Ascidiae). -De uitgestorven soorten van dezen trap, waarvan de Gewervelde Dieren -afstammen, kwamen met deze laatste vooral overeen door de ontwikkeling -van den aanleg van het ruggemerg en de daaronder gelegen ruggestreng -(chorda dorsalis). Volgens Dohrn, Hubrecht, Ray Lankester enz. een -gedegenereerde zijtak der Gewervelde Dieren en dus geen directe -voorouders van den mensch. - - -D. Gewervelde Voorouders der gezamenlijke Schedeldieren (Craniata). - -Negende trap: Schedelloozen of Acraniën (de Cephalochorda van Ray -Lankester); Werveldieren zonder kop, zonder schedel en hersenen, zonder -gecentraliseerd hart, zonder kaken, zonder beenderen; in de -tegenwoordige dierenwereld in gedegenereerden vorm vertegenwoordigd -door den slakprik of Amphioxus. - - -E. Voorouders der gezamenlijke Amphirrhinen. - -Tiende trap: Monorrhinen; Werveldieren met kop, schedel en hersenen, -met een gecentraliseerd hart; zonder sympathisch zenuwstelsel, zonder -kaken, zonder beenderen; met enkelvoudig reukorgaan; gelijkende op de -nog heden levende slijmalen (Myxinoïden) en lampreien (Cyclostomata). - - -F. Voorouders der gezamenlijke Amnionlooze en Amniondieren (Anamnia en -Amniota). - -Elfde trap: Oervisschen of Selachiërs; Visschen die zeer nauw verwant -waren met de nog heden levende haaien, met een zwemblaas en een dubbel -reukorgaan, met twee paar ledematen (vinnen) en kaken. [386] - - -G. Voorouders der gezamenlijke Amniondieren (Amniota). - -Twaalfde trap: Dipneusten; Werveldieren die het midden houden tusschen -Visschen en Amphibieën, met kieuwen en longen; gelijkende op de nog -heden levende Lepidosiren, Protopterus en Ceratodus. - -Dertiende trap: Sozobranchiën; Amphibieën met blijvende kieuwen, -gelijkende op den nog heden levenden Proteus anguineus uit de -Adelsberger grot. - -Veertiende trap: Sozuren; Amphibieën met op volwassen leeftijd -verdwijnende kieuwen, gelijkende op de nog heden levende salamanders -(Triton en Salamandra). - -Vijftiende trap: Oeramnioten of Protamniën; middelvormen tusschen -salamanders en hagedissen, die door het volkomen verlies der kieuwen en -door de vorming van het Amnion de stamvaders der drie hoogere Klassen -van Gewervelde Dieren (Reptielen, Vogels en Zoogdieren) of Amnioten -werden. [387] - - -H. Voorouders der gezamenlijke Zoogdieren. - -Zestiende trap: Stamzuigers of Promammaliën; de stamvormen der -Zoogdierklasse, met welke onder de thans levende zoogdieren de -Australische Snaveldieren (Ornithorhynchus en Echidna) [388] het nauwst -verwant zijn, met een cloaca, met buidelbeenderen. (Eierleggend, -lichaamstemperatuur hooger dan bij de vorige, maar lager dan bij de -volgende trappen. Geen tepels. Dr. H. H. H. v. Z.) - - -I. Voorouders der gezamenlijke Placentale Zoogdieren. - -Zeventiende trap: Buideldieren of Marsupialia; gelijkende op de nog -heden levende kangoeroe’s en buidelratten, met buidelbeenderen, zonder -cloaca; nog geen moederkoek (Placenta). (Levendbarend, ten gevolge van -het ontbreken van een moederkoek worden de jongen in zeer onvolkomen -toestand geboren en verblijven dan nog geruimen tijd, zich aan de -tepels van het moederdier vastzuigende, in den buidel. Dr. H. H. H. v. -Z.) - - -K. Voorouders der gezamenlijke Zoogdieren met schijfvormige moederkoek -(Discoplacentalia). [389] - -Achttiende trap: Halfapen of Prosimiën; gelijkende op de nog heden -levende Lemuriden, zonder cloaca, zonder buidelbeenderen, met een -moederkoek (Placenta). - - -L. Voorouders van den Mensch uit de Orde der Apen (Simiae). - -Negentiende trap: Gestaarte Apen of Menocerken; smalneuzige apen met 32 -tanden en een staart, gelijkende op de nog heden levende Slankapen -(Semnopithecus en Colobus) - -Twintigste trap: Menschapen of Anthropoïden; smalneuzige apen zonder -wangzakken en zonder staart, gelijkende op de nog heden levende Orang, -Chimpanzee en Gorilla. - -Een-en-twintigste trap: Aapmenschen of Oermenschen; gelijkende op de -laagst ontwikkelde menschenrassen (Papoea’s, Hottentotten, -Nieuw-Hollanders), maar nog zonder het bezit van de menschelijke -spraak. - -Twee-en-twintigste trap: Menschen, die zich als echte menschen door de -vorming der menschelijke spraak en de daarmede verbonden hoogere -ontwikkeling der hersenen boven de Oermenschen van den vorigen trap -verhieven. De oudste overblijfselen van echte menschen uit het diluvium -(Neanderdal, Eguisheim, la Naulette, Spy enz.) worden door Quatrefages, -Hamy en de Mortillet gebracht tot een zelfde uitgestorven ras, waaraan -de eersten den naam geven van ras van Cannstatt (naar een daar gevonden -schedel uit dien tijd) en de laatste den naam van ras van Chelles, naar -een plaatsje in Frankrijk, waar men sporen daarvan heeft gevonden. - -In zijn „Anthropogenie”, 3de uitgaaf, blz. 412, geeft Haeckel een tabel -van de dierlijke voorouders van den mensch, die tevens het geologisch -tijdvak aangeeft, waarin zij leefden, waarnaar wij de volgende (met -inachtneming der in de noten medegedeelde opgaven in de 8ste uitgaaf -der „Nat. Schöpfungsgeschichte”) hebben bewerkt: - - ---------------------+-------------------------+-------------------------+------------------------ - Tijdvakken van | Geologische | Dierlijke voorouders | Levende naaste - de organische | perioden van de | van | verwanten der - geschiedenis | organische geschiedenis | den mensch. | dierlijke voorouders. - der aarde. | der aarde. | | ---------------------+-------------------------+-------------------------+------------------------ - - { { 1. Moneren ( Bathybius. - { { (Monera). (? ?) ( Protamoeba. - { { - { { 2. Eencellige { Eenvoudige - { { oerdieren { Amoeben - { { (oudste Amoeben { (Autamoebae). - { { of Lobvoeten). { - { { - { { 3. Veelcellige { - { { oerdieren { Cystophrys. - { { (Synamoebia { Labyrinthula. - { { of Moraeada). { - { { - { { 4. Trilhaarzwermers { - { { Planaeada of { Planula-larven. - { { Blastaeada). { - { 1. Laurentische { -I. Het { periode. { 5. Oerdarmdieren ( Gastrula-larven. - Archaeolithische { 2. Cambrische { (Gastraeada). ( - of Primordiale { periode. { - tijdvak. { 3. Silurische { 6. Plat wormen ( Trilwormen - { periode. { (Platoda). ( (Turbelleria). - { { - { { 7. Snoerwormen. { Nemertina. - { { - { { { Balanoglossus, - { { 8. Eikelwormen. { Cephalodiscus, - { { { Rhabdopleuza. - { { - { { { Copelata - { { 9. Oerchordadieren { (Appendicularia), - { { (Prochordonia). { larven der - { { { Ascidiën. - { { - { { 10. Schedelloozen ( Slakprikken - { { (Acrania). ( (Amphioxi). - { { - { { 11. Rondmuilen ( Lampreien - { { (Monorrhina). ( (Petromyzontes). - { { - { { 12. Oervisschen ( Haaien - { { (Selachii). ( (Squalacei). ---------------------+-------------------------+-------------------------+------------------------ - { { { Lepidosteus, - { { { Polypterus, - { { 13. Ganoida. { Amia, - { { { Accipenser, - { { { Spatularia. -II. Het { 4. Devonische { - Palaeolithische { periode. { 14. Dipneusta. ( Longvisschen - of Primaire { 5. Steenkoolperiode. { ( (Protoptera). - tijdvak { 6. Permische { - { periode. { 15. Stegocephala. { Proteus anguineus. - { { - { { ( Watersalamander - { { 16. Salamandrina. ( (Triton, - { { ( Salamander). ---------------------+-------------------------+-------------------------+------------------------ - { { - { { 17. Prosephelen of { - { { Oeramnioten { Hatteria. - { { (Protamnia). { -III. Het { 7. Triasperiode. { - Mesolithische { 8. Juraperiode. { 18. Zoogdier-reptielen ( Verwanten komen - of Secundaire { 9. Krijtperiode. { (Theriosauria). ( niet meer levend voor - tijdvak. { { - { { 19. Stamzuigers ( Snaveldieren - { { (Promammalia). ( (Monotremata). - { { - { { 20. Buideldieren ( Buidelratten - { { (Marsupialia). ( (Didelphyes). ---------------------+-------------------------+-------------------------+------------------------ - { { - { { 21. Halfapen { Lori (Stenops), - { { (Prosimiae). { Maki (Lemur). - { { - { 10. Eocene { 22. Gestaarte Apen ( Neusapen. -IV. Het { periode. { (Menocerken). ( Slankapen. - Coenolithische { 11. Miocene { - of Tertiaire { periode. { 23. Menschapen of ( Gorilla, - tijdvak. { 12. Pliocene { Ongestaarte ( Chimpanzee, - { periode. { Apen ( Orang, - { { (Anthropoïden). ( Gibbon. - { { - { { 24. Aapmenschen of { Doofstommen, - { { Spraaklooze { Cretins - { { Menschen. { en Microcephalen. ---------------------+-------------------------+-------------------------+------------------------ -V. Het Quartaire ( 13. Diluvium. ( 25. Menschen (Ras ( Nieuw-Hollanders en - tijdvak. ( 14. Alluvium. ( van Cannstatt enz.) ( Papoea’s. - - -Dat niet alle volken het denkbeeld om van dieren af te stammen zoo -vernederend vinden als vele Europeanen blijkt uit de volgende -voorbeelden. - -Van zekeren stam van Madagascar wordt in het Fransche tijdschrift „le -Tour du Monde”, 7 Oct. 1871, chronique (op den blauwen omslag), een in -verband met de theorie van Darwin omtrent het ontstaan van den mensch -niet onaardige bijzonderheid verhaald, namelijk: „Les Betanismena, qui -semblent être de la même origine que les Hovas, et dont la peau est -d’un brun clair, affirment que leurs ancêtres sont issus des Babacoutes -ou grands lémures de la forêt. Récemment un des personages de la cour -ayant tué un de ces animaux fut dégradé en punition de son crime et dut -solennellement enterrer la victime.” Aan het tegenovergestelde uiteinde -van het veronderstelde Lemuria, op het schiereiland Malakka, echter -vindt men een dergelijke overlevering. Men leest toch in het -„Tijdschrift voor Ind. Taal-, Land-, en Volkenkunde”, X, 4de Serie, I, -Batavia, Lange & Co, 1861, blz. 415 („Notice sur les Mantras, Tribu -sauvage de la Péninsule Malaise”, par Borie, Missionnaire apostolique): -„Je me rappelle avoir entendu plusieurs sauvages raconter fort -sérieusement, qu’ils descendent tous de deux singes blancs, de deux -ounka puteh. Les deux ounka puteh, ayant engendré leurs petits, se -rendirent dans la plaine; ils s’y perfectionnèrent si bien, eux et -leurs descendants, qu’ils devinrent des hommes”, etc. - -Ook bij de Thibetanen heerscht de overlevering, dat zij van apen -afstammen; de Roodhuiden wanen zich met den dierenwereld verwant, en, -naar ik meen, ook verschillende stammen van Insulinde, Australië en het -vasteland van Afrika. Deze overleveringen van wilden en -half-beschaafden bewijzen natuurlijk niets voor het stelsel van Darwin, -maar zijn toch, in verband daarmede beschouwd, niet onaardig. - -(22) De talentvolle Fransche vertaalster van Darwin’s „Origin of -Species”, Mme Clémence Royer, zegt in haar Werk „Origine de l’Homme et -des Sociétés”, Paris 1870, blz. 149, na een beschrijving te hebben -gegeven van de voorstelling die zij zich maakt van den -gemeenschappelijken stamvader der Primaten [390], zeer schoon: - -„En somme, pourquoi rougirions-nous d’un tel ancêtre? Si nous devons -rougir de notre généalogie, rougissons plutôt de descendre des sauvages -cannibales qui ont habité les cavernes de la Belgique et de la Ligurie, -de ces races brutales qui faisaient de la guerre, de la rapine et du -vol leurs moyens d’existence et leur gloire; de ces Gaulois qui -arrosaient de sang humain les autels de leur dieux aussi féroces -qu’eux-mêmes; de ces Francs, de ces barbares, qui, ne connaissant que -le droit de leur épée, vinrent envahir et étouffer la civilisation -gréco-latine, ajouter leurs vices à ses vices, et replonger le monde -pour mille ans dans la barbarie à laquelle il commençait à échapper. -Rougissons de compter parmi nos ayeux ces barons pillards du moyen âge, -qui n’ètaient que des détrousseurs de grands chemins, libres et -privilégiés pour commettre tous les crimes sans crainte de châtiment et -irresponsables derrière les crénaux de leurs châteaux-forts; mais -rougissons aussi d’être les petits-fils de ces Jacques Bonshommes qui, -après avoir été longtemps pillés et pendus par leurs barons, ne surent -user de leurs droits reconquis que pour piller et pendre à leur tour. -Rougissons enfin d’appartenir à cette race chrétienne qui, sous -prétexte de venger Dieu, a fait les croisades, les auto-da-fé, la -Saint-Barthélemy, les dragonnades, qui a élevé des bûchers aux Vanini, -aux Giordano Bruno, aux Jean Huss, aux Servet, emprisonné les -Campanella, fait abjurer les Galilée; rougissons de nos pères -eux-mêmes, qui n’ont pas su défendre, sans l’ensanglanter, la liberté -qu’ils avaient reconquise; mais surtout rougissons de nous-mêmes, qui -laissons périr, sans le faire fructitier, sans savoir même le -conserver, l’accroître, l’héritage d’héroïsme et de grandes pensées, de -victoires et de sacrifices, de vérités nouvelles et d’aspirations -généreuses qu’au prix de leur vie ils nous ont légué. - -„S’il est vrai que nous comptions des brutes pour ancêtres, que les -progrès déjà accomplis par notre race nous donnent la mesure de ceux -que nous pourrons accomplir encore, et que notre retour sur notre passé -ne serve qu’à nous donner pour l’avenir de plus magnifiques espérances. -Après tout, mieux vaudrait descendre, même en droite ligne, d’un orang -inoffensif qui n’a jamais fait la guerre à qui ne l’attaquait pas, que -d’être fils d’un Timour, d’un Gengis, d’un Attila, voire mème d’un -Alexandre ou d’un César, enfin d’un de ces fléaux de l’humanité qui -marquent tous leurs pas d’un sillon sanglant, ne comptent leurs jours -que par leurs mensonges et ne fondent leurs empires éphémères que sur -les débris frémissants de nations libres faites esclaves!” - - - - - - - - -BIJLAGE, BEHOORENDE BIJ HET ZESDE HOOFDSTUK. - -STELLINGEN BETREFFENDE DE ONTWIKKELINGS-HYPOTHESE EN DE AFSTAMMING VAN -HET MENSCHELIJK GESLACHT. [391] - -DOOR Dr. P. HARTING, -in leven Hoogleeraar te Utrecht. - - -A. ALGEMEENE STELLINGEN. - -1. De organische schepping maakt een onafgebroken geheel uit, van het -eerste verschijnen van levende wezens op aarde af tot aan den -tegenwoordigen tijd toe. - -2. De vormen, waarin zich het leven opvolgend heeft geopenbaard, zijn -steeds in overeenstemming geweest met de levensvoorwaarden en deze met -de levensomstandigheden. - -3. De levensvormen zijn het product van twee factoren: van de -erfelijkheid der eigenschappen, die bewarend, en van het het zich -voegen (adapteeren) naar de levensomstandigheden, dat veranderend -werkt. [392] - -4. Met en ten gevolge van de allengs voortgaande veranderingen waarvan -de oppervlakte der aarde het tooneel is geweest, en van de ontwikkeling -van de organische wereld zelve, heeft er een voortdurende -differentieering der levensomstandigheden plaats gegrepen, waarmede een -differentieering der levensvormen gelijken tred heeft gehouden. - -5. Gedurende het bestaan van het organische leven op aarde zijn de -levensvormen allengs samengestelder geworden in dien zin: dat zich bij -de lagere en eenvoudiger vormen hoogere en samengestelder hebben -gevoegd, die in het bezit waren van organen en organenstelsels, welke -bij de vroeger geleefd hebbende vormen niet of in minder ontwikkelden -toestand bestonden. - -6. De ontwikkeling der organische vormen is echter niet een in alle -richtingen progressieve geweest; zij is in bepaalde gevallen weder -regressief geworden, zoowel ten aanzien der bijzondere levensvormen als -ten aanzien der organen. Van laatstgenoemde kunnen, als gevolg van het -beginsel der erfelijkheid, bij latere generaties nog zeer langen tijd -sporen (rudimenten) overblijven, ook dan wanneer deze geenerlei voor -het leven nuttige beteekenis meer hebben. Deze kunnen worden beschouwd -als herinneringsteekens aan vroegere toestanden, waarin die deelen wel -een nuttige beteekenis hadden. - -7. De tijd, gedurende welken de aarde door levende wezens bewoond is -geweest, is onberekenbaar lang en volkomen toereikend voor de -voorstelling, dat de nakomelingen van oorspronkelijk gelijke -vormen,—door zeer kleine, bij de individu’s optredende verschillen, -maar die, zich erfelijk voortplantende en zich accumuleerende gedurende -een reeks van opeenvolgende generaties, allengs grooter -werden,—eindelijk zoozeer van elkander verschillen, dat zij tot -onderscheidene Soorten, Geslachten, Families, Orden, en zelfs Klassen -worden gebracht. - -8. Een onderlinge vergelijking der levensvormen leert, dat zij de -verwezenlijking zijn van grondplannen, met tallooze kleinere en -grootere wijzigingen in de bijzonderheden der uitvoering, zonder dat -daardoor het grondplan ophoudt herkenbaar te zijn. Deze gelijkheid van -het plan van bewerktuiging van overigens door gedaante en levenswijze -zeer uiteenloopende wezens, wijst met waarschijnlijkheid op een -gemeenschappelijken oorsprong. - -9. De ontwikkeling der individu’s, welke binnen een kort tijdsbestek -plaats grijpt, levert tot op zekere hoogte een getrouw beeld van de -opeenvolging der verschillende levensvormen in de zeer lange -tijdsruimte, welke is verstreken sedert de aarde de woonplaats van -levende wezens is geworden. Elke individueele levensvorm doorloopt -gedurende zijn ontwikkeling een reeks van toestanden, welke voor -andere, op een lageren trap staande levensvormen, blijvende zijn. Ook -de ontwikkeling van het individu gedurende het vruchtleven is deels -progressief, deels regressief. Organen die gedurende een zekeren -toestand der vrucht een nuttige beteekenis hadden, verdwijnen weder of -laten slechts sporen achter. - - - -B. BIJZONDERE STELLINGEN MET BETREKKING TOT DEN OORSPRONG VAN HET -MENSCHELIJK GESLACHT. - -10. De beschaving is niet van één maar van verscheidene middelpunten -uitgegaan. Alleen de Indo-Germaansche beschaving heeft haar bron in de -hooglanden van Midden-Azië. Er bestaat derhalve geen enkele reden om -daar, met uitsluiting van andere gedeelten der aarde, de plaats van -oorsprong van het menschelijk geslacht te zoeken. - -11. De ouderdom van het menschelijk geslacht is zeer veel grooter dan -men vroeger heeft gemeend. Zelfs de geschiedkundige oorkonden, -afkomstig uit een tijd, toen de beschaving van sommige volken reeds een -vrij hoogen trap had bereikt, reiken eenige duizenden jaren verder. - -12. Een menigte van feiten duidt aan, dat aan dien geschiedkundigen -tijd een veel langere tijdruimte is voorafgegaan, gedurende welke -Europa reeds werd bewoond door wilde volksstammen die in leefwijze -overeenstemden met andere nog heden ten dage levende volken, welke op -een zeer lagen trap van beschaving staan. Het is derhalve hoogst -waarschijnlijk, dat overal aan den toestand van beschaving een wilde -toestand is voorafgegaan en dat de beschaving, hoewel zij in den loop -der tijden en bij bepaalde volken ook van elders kan zijn ingevoerd, -toch eenmaal door allengsche zelfstandige ontwikkeling is ontstaan. - -13. De oudste menschelijke bewoners van Europa leefden gelijktijdig met -verscheidene thans uitgestorven soorten van dieren, in een tijd, toen -de gedaante van dit werelddeel en de verdeeling van land en water -daarin aanmerkelijk verschilden van de tegenwoordige. - -14. Het is niet waarschijnlijk, dat ergens in Europa de plaats van -oorsprong van het menschelijk geslacht is geweest, maar dit werelddeel -is waarschijnlijk eerst door menschen bevolkt geworden, nadat deze -elders de eerste trappen van beschaving hadden bereikt. Vermoedelijk -was de eerste woonplaats, die tevens de plaats van oorsprong was, -tusschen of nabij de keerkringen gelegen, of althans in een streek, -waarvan het klimaat met dat der hedendaagsche keerkringslanden -overeenkwam. [393] Die plaats van oorsprong is waarschijnlijk in het -Oostelijk halfrond te zoeken. - -15. De schepping van het menschelijk geslacht kan vergeleken worden met -de schepping van elken individueelen mensch. De veranderingen die bij -den laatsten, gedurende de vorming der vrucht, in den loop van weinige -maanden plaats grijpen, geven een beeld van de veranderingen die, na -verloop van millioenen jaren, met het ontstaan van den menschelijken -vorm, zooals wij dien kennen, zijn geëindigd. - -In zijn allereersten toestand is elk mensch een slechts even zichtbaar -protoplasmaklompje, zonder waarneembare differentieering van bijzondere -deelen of organen, het naast overeenkomende met de op den laagsten trap -staande, zelfstandige levende en zich voortplantende organische wezens, -Amoeben en verwante vormen. - -Wanneer de differentieering een zekeren trap heeft bereikt, stemt de -embryo van een mensch het naast overeen met de larve eener Ascidië. -[394] - -Bij voortgaande differentieering van organen, verkrijgt de embryo een -maaksel, dat, in meer ontwikkelden, blijvenden vorm, bij de Visschen -wordt teruggevonden. - -Daarop volgt een toestand, welke voor sommige Reptiliën de blijvende -is. - -Ook dan, wanneer zich reeds duidelijk de Zoogdieren-typus begint te -openbaren, doorloopt de vrucht van den mensch toch nog toestanden, die -bij andere, lagere zoogdieren blijvend vertegenwoordigd zijn. - -In een zeker levenstijdperk vertoont de vrucht van een mensch geenerlei -in het oog loopend verschil van de vrucht van een dier uit de Orde der -Quadrumana. Eerst in de laatste maanden der ontwikkeling treden de -eigenaardigheden in het maaksel, waardoor het menschelijk lichaam van -dat der Quadrumana verschilt, duidelijker en duidelijker te voorschijn. - -16. De verschillen in het lichamelijk maaksel der Quadrumana en dat van -den mensch zijn geen volstrekte maar betrekkelijke. Zij bepalen zich -tot een ongelijkmatige ontwikkeling der zelfde in morphologisch opzicht -geheel overeenstemmende organen. In het lichaam van den mensch wordt -geen enkel deel gevonden, waarvan het homologon niet ook bij een of -meer aapsoorten voorkomt. Verscheidene eigenaardigheden van het maaksel -heeft de mensch alleen met de hoogere aapsoorten gemeen. - -17. Toch is dit betrekkelijk verschil tusschen zelfs de laagste thans -levende menschenrassen en de op den hoogsten trap staande Quadrumana, -de Anthropomorphen, zeer aanmerkelijk en grooter dan dat tusschen de -verschillende soorten dezer Orde, ofschoon minder groot dan dat -tusschen haar op den hoogsten en haar op den laagsten trap staande -soorten, die echter door nog levende tusschenvormen zijn verbonden. - -Een zeer diepe, alhoewel niet onpeilbare kloof scheidt dus, in de thans -bestaande wereldorde, den mensch van de hem het naastbij komende -dieren. [395] - -18. Het vroeger gekoesterde vermoeden, dat in de eene of andere, nog -onbekende streek der aarde menschen zouden worden aangetroffen die nog -meer dan de reeds bekende met sommige soorten van apen zouden -overeenstemmen, heeft zich niet alleen geenszins bevestigd, maar bij de -thans bestaande zeer uitgebreide kennis van de bewoners der aarde, -waarvan bijna geen plekje meer door reiziger onbezocht is gebleven, mag -men wel als zeker stellen, dat zulke tusschenvormen als volk nergens -bestaan. - -19. Er worden echter van tijd tot tijd, zonder dat men daarvoor -bepaalde oorzaken kan opgeven, onder verschillende rassen, ook de -hoogste, menschen geboren (microcephalen), die in eenige opzichten, -vooral door de geringe ontwikkeling van de hersenen en van de -schedeldoos en door een daarmede gepaard gaanden lagen trap der -intellectueele vermogens, tot de hoogste Quadrumana naderen. Hun -toestand is het gevolg van het blijven staan der vrucht op een -ontwikkelingstrap die voor den normalen mensch een voorbijgaande is. - -20. Onder de Quadrumana is er geen enkele soort, die gezegd kan worden -onder alle den mensch het meest nabij te komen. De verschillen van en -overeenkomsten met den mensch zijn over verscheidene soorten verdeeld. -Er bestaat derhalve ook geen enkele grond om in een der heden ten dage -levende aapsoorten den nog levenden vertegenwoordiger te zien van den -oorspronkelijken mensch. - -21. Daarentegen bestaan er vele gronden die het waarschijnlijk maken, -dat de mensch en de soorten van de Orde der Quadrumana uit een -gemeenschappelijken stam zijn ontsproten, waarvan een sterk -divergeerende tak tot het menschelijk geslacht is geworden. Deze -differentieering moet dan echter in een onberekenbaar lang verleden -tijd hebben plaats gegrepen. - - - - - - - - -ZEVENDE HOOFDSTUK. - -OVER DE MENSCHENRASSEN. - - De aard en waarde van soortkenmerken. Toepassing op de - menschenrassen.—Bewijsgronden voor en tegen het rangschikken der - zoogenaamde menschenrassen als afzonderlijke soorten.—Onder-soorten - (Sub-species).—Monogenisten en polygenisten.—Convergentie van - kenmerken.—Talrijke punten van overeenkomst in lichaam en geest - tusschen de meest verschillende menschenrassen.—De toestand van den - mensch toen hij zich het eerst over de aarde verspreidde.—Elk ras - stamt niet af van een enkel paar.—Het uitsterven van rassen.—Het - ontstaan van rassen.—De uitwerkselen van kruising.—Geringe invloed - van de directe werking der levensvoorwaarden.—Ook de natuurlijke - teeltkeus heeft daarop weinig of geen invloed.—De seksueele - teeltkeus. - - -Het is mijn voornemen niet hier de onderscheidene zoogenaamde -menschenrassen te beschrijven; maar te onderzoeken, welke de waarde der -tusschen dezelve bestaande verschillen is uit het oogpunt der -klassificatie en op welke wijze zij zijn ontstaan. Bij het bepalen, of -twee of meer verwante vormen moeten worden beschouwd als soorten of als -verscheidenheden, worden de natuuronderzoekers geleid door de volgende -overwegingen, te weten: de hoegrootheid van het verschil tusschen hen; -of die verschillen op weinige of op vele punten van het maaksel -betrekking hebben; of die verschillen uit een physiologisch oogpunt -belangrijk, en of zij standvastig zijn. Vooral de standvastigheid der -kenmerken wordt door de natuuronderzoekers op hoogen prijs gesteld en -gezocht. Zoodra kan worden aangetoond, of het waarschijnlijk is, dat de -vormen die men onderzoekt, gedurende een lang tijdvak onveranderd zijn -gebleven, wordt dit een bewijsgrond van veel gewicht om ze als soorten -te beschouwen. Zelfs een geringe mate van onvruchtbaarheid tusschen -twee vormen, als men ze kruist, of tusschen hun bastaarden, wordt -algemeen beschouwd als een beslissend bewijs, dat het twee -afzonderlijke soorten zijn; en hun voortdurend bestaanblijven in een -zelfde streek, zonder dat zij zich met elkander vermengen, wordt -gewoonlijk beschouwd als genoegzaam bewijs, hetzij van een zekere mate -van wederkeerige onvruchtbaarheid, of bij dieren van een zekeren afkeer -om met elkander te paren. - -Onafhankelijk van het ontstaan van bastaarden door kruising, is het -volkomen ontbreken in een goed doorzochte streek van verscheidenheden -die twee nauw verwante vormen met elkander verbinden, waarschijnlijk -het belangrijkste van alle kriteria van hun soortelijk verschil; en dit -is een overweging die eenigszins verschilt van eenvoudige bestendigheid -van kenmerken; want twee vormen kunnen hoogst veranderlijk zijn, zonder -daarom nog tusschen hen beide instaande verscheidenheden voort te -brengen. De geographische verspreiding is dikwijls onbewust en soms ook -met opzet in aanmerking genomen; want gewoonlijk beschouwt men vormen -die in twee ver van elkander gelegen gebieden leven, waarin de meeste -andere bewoners soortelijk verschillend zijn, eveneens als -verschillende soorten; maar in wezenlijkheid helpt ons dit niet om -geographische rassen van zoogenaamde goede of ware soorten te -onderscheiden. - -Laten wij nu deze algemeen aangenomen beginselen op de rassen van den -mensch toepassen, hen in den zelfden geest beschouwende als een -natuuronderzoeker dit elk ander dier zou doen. Wat de hoegrootheid van -het verschil tusschen de rassen aangaat, moeten wij eenigszins in -rekening brengen, dat ons onderscheidingsvermogen daarvoor vrij wat is -verscherpt door de langdurige gewoonte om op ons zelven te letten. -Hoewel in Indië, zooals Elphinstone opmerkt [396], een pas aangekomen -Europeaan eerst de verschillende rassen van inboorlingen niet van -elkander kan onderscheiden, schijnen zij hem toch weldra uiterst -ongelijk; en de Hindoe kan eerst volstrekt geen onderscheid zien -tusschen de verschillende Europeesche volken. (1) Zelfs de het meest -van elkander afwijkende menschenrassen, zekere neger-stammen -uitgezonderd, gelijken in vorm veel meer op elkander, dan men a priori -zou onderstellen. Dit wordt goed bewezen door de Fransche photogrammen -van menschen, tot verschillende rassen behoorende, in de „Collection -Anthropologique du Muséum”, waarvan de meesten, gelijk vele personen, -aan wie ik ze toonde, hebben opgemerkt, voor Europeanen zouden kunnen -doorgaan. Desniettegenstaande zouden die menschen, als men ze levend -zag, ongetwijfeld zeer verschillend schijnen, zoodat klaarblijkelijk -eenvoudig de kleur van het vel en haar, geringe verschillen in de -gelaatstrekken en de uitdrukking daarvan grooten invloed op ons oordeel -uitoefenen. - -Het valt echter niet te betwijfelen, dat de verschillende rassen, als -men ze zorgvuldig vergelijkt en meet, veel van elkander -verschillen,—zooals in den aard van het haar (2), de betrekkelijke -verhoudingen van alle deelen van het lichaam [397], de grootte der -longen, den vorm en de grootte van den schedel en zelfs in de -hersenwindingen. [398] (3) Het zou echter een eindelooze taak zijn om -de punten, waarin hun maaksel verschilt, op te noemen. De rassen -verschillen ook in gestel, in geschiktheid tot het wonen onder een -bepaald klimaat, en in vatbaarheid voor verschillende ziekten. Hun -geestelijke kenmerken zijn ook zeer onderscheiden, zooals vooral blijkt -uit den aard hunner gemoedsaandoeningen, maar gedeeltelijk ook uit hun -verstandelijke vermogens. Iedereen, die de gelegenheid tot vergelijking -heeft gehad, moet getroffen zijn door het kontrast tusschen de -stilzwijgende, ja, zelfs norsche inboorlingen van Zuid-Amerika en de -luchthartige, babbelachtige negers. Ongeveer het zelfde kontrast -bestaat er tusschen de Maleiers en Papoea’s [399], die onder de zelfde -physische voorwaarden leven, en slechts door enge zeearmen van elkander -worden gescheiden. - -Wij zullen eerst de bewijsgronden beschouwen, die men kan aanvoeren ten -gunste der meening, dat de menschenrassen als afzonderlijke soorten -behooren te worden gerangschikt, en daarna die, welke daartegen -pleiten. Indien een natuuronderzoeker, die nooit te voren zulke wezens -had gezien, een Neger, Hottentot, Nieuw Hollander of Mongool met -elkander moest vergelijken, zou hij dadelijk bespeuren, dat zij in een -menigte van kenmerken, sommige van weinig, andere van groot belang, van -elkander verschilden. Bij nader onderzoek zou hij vinden, dat zij -ingericht waren om in zeer verschillende klimaten te leven, en dat zij -een weinig in lichaamsgestel en geestelijken aanleg verschilden. Indien -men hun dan zeide, dat honderden dergelijke voorwerpen uit de zelfde -landen konden worden overgebracht, zou hij zeker verklaren, dat zij -even goede soorten waren, als vele waaraan hij gewoon was geweest -bepaalde soortnamen te geven. Dit besluit zou zeer worden versterkt, -zoodra hij zich had overtuigd, dat deze vormen alle gedurende vele -eeuwen de zelfde kenmerken hadden behouden, en dat negers, blijkbaar -volkomen gelijk aan de thans bestaande negers, reeds voor minstens 4000 -jaar hadden geleefd. [400] Hij zou ook van een uitnemend waarnemer, Dr. -Lund [401], hooren, dat de menschelijke schedels, in de holen van -Brazilië gevonden, begraven in gezelschap van die van vele uitgestorven -zoogdieren, tot het zelfde type behoorden als die welke thans over het -geheele Amerikaansche vasteland heerscht. (5) - -Onze natuuronderzoeker zou dan wellicht overgaan tot de geographische -verspreiding, en hij zou dan waarschijnlijk verklaren, dat vormen die -niet slechts in uiterlijk verschilden, maar pasten voor de heetste en -vochtigste of droogste landen, zoowel als voor de poolstreken, -soortelijk verschillend moesten zijn. Hij zou zich kunnen beroepen op -het feit, dat in de groep welke het nauwst met den mensch verwant is, -namelijk de apen, geen enkele soort een lage temperatuur of eenige -aanmerkelijke klimaatsverandering kan weêrstaan en dat men er nimmer in -is geslaagd om die soorten welke den mensch het meest nabijkomen, zelfs -in het gematigde klimaat van Europa tot hun volwassen leeftijd toe in -leven te houden. Het feit, dat het eerst door Agassiz is opgemerkt -[402], dat de verschillende menschenrassen over de wereld zijn -verspreid in de zelfde zoölogische gewesten als die welke door -ontwijfelbaar verschillende soorten en geslachten van zoogdieren worden -bewoond, zou een diepen indruk op hem maken. Dit is kennelijk het geval -met de Nieuw-Hollandsche, Mongoolsche en Neger-rassen; op minder sterk -sprekende wijze met de Hottentotten, maar duidelijk met de Papoea’s en -de Maleiers, die, zooals de heer Wallace heeft aangetoond, ongeveer -door de zelfde lijn worden gescheiden, welke het Indische zoölogische -gewest van Insulinde van het Australische scheidt. (6) De inboorlingen -van Amerika zijn over dat geheele vasteland verspreid en dit schijnt -eerst tegen bovenvermelden regel te strijden; want de meeste -voortbrengselen van de zuidelijke en de noordelijke helft verschillen -zeer; eenige weinige levende vormen, zooals de buidelratten of -opossums, gaan echter van de eene in de andere over, evenals vroeger -sommige reusachtige Tandelooze Dieren (Edentata) deden. De Eskimo’s -strekken zich, evenals andere pooldieren, rondom over de geheele -poolstreek uit. (7) Men moet bedenken, dat de zoogdiervormen die de -verschillende zoölogische gewesten bewonen, niet in de zelfde mate van -elkander verschillen, zoodat het moeielijk als een tegenstrijdigheid -kan worden beschouwd dat de Neger meer en de inboorlingen van Amerika -veel minder van de andere menschenrassen verschillen dan de zoogdieren -der zelfde vastelanden van die van de andere gewesten. Men mag er -bijvoegen, dat de mensch oorspronkelijk geen enkel oceanisch eiland -schijnt te hebben bewoond; en in dit opzicht gelijkt hij op de andere -leden van zijn klasse. - -Om te bepalen of de verscheidenheden van een of ander huisdier als -soortelijk verschillend moeten worden gerangschikt, dat is, of eene of -meer daarvan van een afzonderlijke wilde soort afstammen, zou elk -natuuronderzoeker veel gewicht hechten aan het feit, zoo dit was -bewezen, dat hun uitwendige parasieten soortelijk verschilden. Des te -meer gewicht zou aan dit feit worden gehecht, daar het geheel -exceptioneel zou zijn; want de heer Denny heeft mij medegedeeld, dat de -verschillende rassen van honden, en evenzoo die van kippen en van -duiven, in Engeland door de zelfde soorten van luizen (Pediculi) worden -geplaagd. Nu heeft de heer A. Murray zorgvuldig de luizen onderzocht in -verschillende landen op de verschillende menschenrassen verzameld -[403]; en bevonden, dat zij niet slechts in kleur, maar ook in het -maaksel hunner klauwen en ledematen verschilden. In elk geval, waarin -talrijke voorwerpen werden verkregen, waren de verschillen standvastig -(constant). De scheepsdokter van een walvischvaarder in den Stillen -Oceaan verzekerde mij, dat, wanneer de luizen, waarvan sommige -Sandwich-eilanders aan boord krioelden, op de lichamen van de Engelsche -matrozen verdwaalden, zij binnen den tijd van drie of vier dagen -stierven. Deze luizen waren donkerder gekleurd dan en schenen -verschillend van die der inboorlingen van Chili in Zuid Amerika, -waarvan hij mij voorwerpen gaf. Deze schenen op haar beurt grooter en -veel zachter dan Europeesche luizen. De heer Murray verschafte zich -vier soorten uit Afrika, namelijk van de Negers van de Oost- en -Westkust, van de Hottentotten en de Kaffers; twee soorten van de -inboorlingen van Nieuw-Holland, en twee uit Zuid-Amerika. In deze -laatste gevallen mag men veronderstellen, dat de luizen afkomstig waren -van inboorlingen die verschillende streken bewoonden. Bij insekten -beschouwt men geringe afwijkingen van maaksel, als zij standvastig -(constant) zijn, algemeen als soortkenmerken; en het feit, dat de -menschenrassen worden geplaagd door parasieten die soortelijk van -elkander verschillen, kan men gerust doen gelden als een uitnemend -bewijs, dat die rassen zelven als afzonderlijke soorten moeten worden -gerangschikt. - -Wanneer onze onderstelde natuuronderzoeker zoover met zijn onderzoek -was gevorderd, zou hij vervolgens onderzoeken, of de menschenrassen, -als zij zich met elkander kruisten, in meerdere of mindere mate -onvruchtbaar waren. Hij zou dan het werk [404] van een behoedzaam en -wijsgeerig waarnemer, Professor Broca, kunnen raadplegen, en zou daarin -goede bewijzen vinden, dat sommige rassen volkomen vruchtbaar met -elkander waren, maar ook bewijzen van tegenovergestelden aard ten -opzichte van andere rassen. Zoo heeft men verzekerd, dat de vrouwelijke -inboorlingen van Nieuw-Holland en van Diemensland zelden kinderen -voortbrengen bij Europeesche mannen; het is tegenwoordig echter -gebleken, dat de bewijzen hiervoor bijna volstrekt geen waarde hebben. -De bastaarden worden door de zwarten van onvermengd bloed gedood, en -onlangs is een verhaal publiek gemaakt van elf bastaarden, -tegelijkertijd vermoord en verbrand en wier overblijfselen door de -politie werden gevonden. [405] (8) Men heeft ook wel beweerd, dat -mulatten, als zij met elkander huwen, weinig kinderen voortbrachten; -Dr. Bachman van Charleston [406] verzekert daarentegen ten stelligste, -dat hij mulattenfamilies heeft gekend, die gedurende verscheidene -generaties onderling waren gehuwd, en voortdurend gemiddeld even -vruchtbaar waren als zuivere blanken of zuivere zwarten. -Onderzoekingen, weleer hieromtrent door Sir C. Lyell ingesteld, leidden -hem, naar hij verzekert, tot het zelfde besluit. In de Vereenigde -Staten omvatte de volkstelling voor het jaar 1854, volgens Dr. Bachman, -405 751 mulatten; en dit getal schijnt, alle omstandigheden in -aanmerking genomen, klein; maar dit kan wellicht gedeeltelijk worden -toegeschreven aan hun lage en onregelmatige plaats in de maatschappij -en aan de losbandige levenswijze der vrouwen. De mulatten moeten zich -voortdurend in zekere mate in de negers oplossen, en dit moet leiden -tot een schijnbare vermindering van het aantal der eersten. In een werk -dat vertrouwen verdient [407], wordt van de mindere levenskracht der -mulatten als van een bekend feit gesproken; maar dit is iets geheel -anders dan hun verminderde vruchtbaarheid en kan moeilijk worden -beschouwd als een bewijs voor het soortelijk verschil der stamrassen. -Ongetwijfeld zijn zoowel dierlijke als plantaardige bastaarden, wanneer -zij zijn voortgebracht door uiterst verschillende soorten, onderhevig -aan een vroegen dood; maar de ouders van mulatten kunnen niet tot de -categorie van uiterst verschillende soorten worden gebracht. Het gewone -muildier, zoo bekend wegens zijn lang leven en kracht, en echter zoo -onvruchtbaar, toont, hoe weinig noodzakelijk verband er bij bastaarden -bestaat tusschen verminderde vruchtbaarheid en levenskracht; andere -soortgelijke gevallen zouden hierbij kunnen worden gevoegd. - -Zelfs wanneer het later zou worden bewezen, dat alle menschenrassen -volkomen vruchtbaar met elkander waren, zou hij, die wegens andere -redenen er toe overhelde om ze als verschillende soorten te beschouwen, -terecht kunnen aanvoeren, dat vruchtbaarheid en onvruchtbaarheid geen -veilige kenteekenen van soortelijk verschil waren. Wij weten, dat -veranderde levensvoorwaarden of huwelijken tusschen bloedverwanten -gemakkelijk op deze hoedanigheden inwerken en dat zij worden beheerscht -door zeer samengestelde wetten, bij voorbeeld die van ongelijke -vruchtbaarheid van wederkeerige kruisingen tusschen de twee zelfde -soorten. Bij vormen, die ontwijfelbaar als verschillende soorten moeten -worden gerangschikt, bestaat er een volledige reeks van die welke bij -kruising volkomen onvruchtbaar zijn, tot die welke bijna volkomen of -volkomen vruchtbaar zijn. De graden van onvruchtbaarheid vallen niet -volkomen samen met de graden van verschil in uiterlijk maaksel en -levenswijze. De mensch mag in vele opzichten worden vergeleken met die -dieren welke sinds langen tijd zijn getemd, en men kan een menigte -bewijzen bijbrengen ten gunste van de leer van Pallas [408], dat de -temming een neiging doet geboren worden tot opheffing der -onvruchtbaarheid, die zoo algemeen wordt waargenomen bij de kruising -van soorten in den natuurstaat. Uithoofde dezer verschillende -overwegingen zou men terecht kunnen aanvoeren, dat de volkomen -onvruchtbaarheid bij de kruisingen tusschen de verschillende -menschenrassen, als zij was bewezen, ons nog niet volkomen zou beletten -om ze als verschillende soorten te beschouwen. - -Onafhankelijk van de vruchtbaarheid, heeft men soms gemeend, dat de -aard van het kroost dat uit een kruising ontstaat, bewijzen leverde, of -de stamvormen als soorten of als verscheidenheden moesten worden -gerangschikt; maar na die bewijzen zorgvuldig te hebben bestudeerd, ben -ik tot het besluit gekomen, dat dergelijke algemeene regels geen -vertrouwen verdienen. Het gewone resultaat van een kruising is het -voortbrengen van een gemengden of tusschenliggenden vorm, maar in -sommige gevallen gelijken sommige nakomelingen zeer op den éénen -ouderlijken vorm, en andere op den anderen. Dit is vooral het geval, -wanneer de ouders verschillen in kenmerken, die eerst als plotselinge -variaties of monstruositeiten zijn verschenen. [409] Ik wijs hierop -omdat Dr. Rohlfs mij mededeelt dat hij in Afrika dikwijls heeft gezien -dat de kinderen uit een kruising van negers met andere rassen, hetzij -volkomen zwart of geheel blank of enkele malen zwart en wit gevlekt -waren. Daarentegen is het algemeen bekend, dat in Amerika de mulatten -tusschen die der stamrassen in liggende kenmerken vertoonen. - -Wij hebben nu gezien, dat een natuuronderzoeker zich volkomen -gerechtigd zou mogen gevoelen om aan de menschenrassen den rang van -afzonderlijke soorten toe te kennen; want hij heeft bevonden, dat zij -zich onderscheiden door vele verschillen in maaksel en gesteldheid, -waarvan sommige belangrijk zijn. Deze verschillen zijn ook gedurende -zeer lange tijdperken bijna onveranderd (constant) gebleven. De -verbazende verbreiding van den mensch, die een groote uitzondering is -in de klasse der zoogdieren, zoo de mensch als een enkele soort wordt -beschouwd, zal ook eenigermate invloed op zijn besluit hebben gehad. -Hij zal getroffen zijn door de verdeeling der verschillende zoogenaamde -rassen over verschillende gewesten, in verband met die van andere -ongetwijfeld soortelijk van elkander verschillende zoogdieren. -Eindelijk zou hij er op kunnen wijzen, dat de wederzijdsche -vruchtbaarheid van alle rassen nog niet volkomen is bewezen, en zelfs -als zij was bewezen, nog geen volstrekt (absoluut) bewijs zou zijn, dat -zij tot een enkele soort behoorden. - - - -Laten wij thans de zaak uit een tegenovergesteld oogpunt beschouwen. -Als onze onderstelde natuuronderzoeker onderzocht, of de vormen van den -mensch evenals gewone soorten onverbasterd naast elkander bleven -voortbestaan, als zij in een en het zelfde land in groot aantal -dooreengemengd leefden, zou hij dadelijk ontdekken, dat dit geenszins -het geval is. In Brazilië zou hij een hoogst talrijke bastaardbevolking -van Negers en Portugeezen zien; in Chili en andere deelen van -Zuid-Amerika zou hij zien, dat de geheele bevolking bestond uit -Indianen en Spanjaarden in verschillende graden met elkander gekruist. -[410] In vele deelen van het zelfde vasteland zou hij de meest -samengestelde kruisingen tusschen Negers, Indianen en Europeanen -ontmoeten, en dergelijke driedubbele kruisingen leveren, naar het -Plantenrijk te oordeelen, het sterkste bewijs voor de wederkeerige -vruchtbaarheid der stamvormen. Op één eiland in den Stillen Oceaan zou -hij een kleine bevolking van gemengd Polynesisch en Engelsch bloed -aantreffen (10); en in den Fidji-archipel een bevolking van in alle -graden met elkander gekruiste Polynesiërs en Negrito’s. Vele -overeenkomstige gevallen zouden hierbij kunnen worden gevoegd, bij -voorbeeld, in Zuid-Afrika. Derhalve zijn de menschenrassen niet -verschillend genoeg om zonder vermenging naast elkander te blijven -bestaan; en dit is het, dat in alle gewone gevallen het gebruikelijke -bewijs levert van soortelijk verschil. - -Onze natuuronderzoeker zou ook zeer in de war geraken, als hij -bemerkte, dat de onderscheidene kenmerken van elk menschenras in hooge -mate variabel waren. Dit treft iedereen, als hij voor het eerst de -negerslaven in Brazilië ziet, die uit alle deelen van Afrika zijn -ingevoerd. De zelfde opmerking houdt steek bij de Polynesiërs en bij -vele andere rassen. Het mag worden betwijfeld, of er één kenmerk zou -kunnen worden opgenoemd, dat voor een ras onderscheidend en tevens -standvastig (constant) is. Wilden, zelfs binnen de grenzen van éénen en -den zelfden stam, zijn lang zoo eenvormig van kenmerken niet, als -dikwijls is gezegd. Hottentotsche vrouwen vertoonen eenige kenmerken -welke sterker zijn uitgedrukt dan die van eenig ander ras, en toch is -het bekend, dat deze niet standvastig voorkomen. (11) Bij de -onderscheidene Amerikaansche stammen bestaan aanmerkelijke verschillen -in kleur en behaardheid; evenals zulks bij de Afrikaansche Negers met -de kleur tot op zekere hoogte, en met den vorm der gelaatstrekken in -hooge mate het geval is. In den vorm van den schedel heerscht bij -sommige rassen zeer veel verscheidenheid [411]; en evenzoo is het met -elk ander kenmerk. Nu hebben alle natuuronderzoekers door duur gekochte -ondervinding geleerd, hoe overijld het is soorten te bepalen met behulp -van onstandvastige kenmerken. - -De gewichtigste van alle bewijsgronden tegen het beschouwen van de -menschenrassen als verschillende soorten, is echter, dat zij -trapsgewijze, in vele gevallen, voor zoover wij kunnen oordeelen, -onafhankelijk van hun onderlinge kruising, door trapsgewijze overgangen -worden verbonden. De mensch is zorgvuldiger bestudeerd, dan eenig ander -organisch wezen; en toch heerscht onder bevoegde rechters het grootste -verschil van gevoelen, of hij als ééne soort of ras moet worden -beschouwd, of als twee (Virey) (12), als drie (Jacquinot), als vier -(Kant), vijf (Blumenbach), zes (Buffon), zeven (Hunter), acht -(Agassiz), elf (Pickering), vijftien (Bory St. Vincent), zestien -(Desmoulins), twee-en-twintig (Morton), zestig (Crawfurd), of als -drie-en-zestig, volgens Burke [412] (13). Dit verschillend oordeel -bewijst niet, dat de rassen niet als soorten moeten worden -gerangschikt, maar het bewijst, dat zij in elkander overgaan, en dat -het nauwelijks mogelijk is duidelijke onderscheidende kenmerken -tusschen hen te vinden. - -Ieder natuuronderzoeker die het ongeluk heeft gehad om de beschrijving -te ondernemen van een groep organismen die zeer veel verscheidenheid -vertoonen, heeft gevallen ontmoet (ik spreek bij ondervinding) volkomen -gelijk aan dat van den mensch; en, indien hij voorzichtig van aard is, -zal hij ten laatste al de vormen die in elkander overgaan, tot een -enkele soort vereenigen; want hij zal tot zich zelf zeggen, dat hij -geen recht heeft om namen te geven aan voorwerpen die hij niet kan -bepalen. Gevallen van deze soort komen voor in de orde waartoe de -mensch behoort, namelijk bij zekere geslachten van apen; terwijl bij -andere geslachten, zooals bij de Meerkatten (Cercopithecus), de meeste -soorten met zekerheid kunnen worden bepaald. Bij het Amerikaansche -geslacht Cebus worden de verschillende vormen door sommige -natuuronderzoekers als soorten, door andere eenvoudig als geographische -rassen beschouwd. Indien men nu talrijke voorwerpen van Cebus uit alle -deelen van Zuid-Amerika bijeenverzamelde, en dan bevond, dat die vormen -welke tegenwoordig als soortelijk verschillend worden beschouwd, door -langzame overgangen met elkander waren verbonden, zouden zij door de -meeste natuuronderzoekers eenvoudig als verscheidenheden of rassen -worden beschouwd en zoo heeft het grootste gedeelte der -natuuronderzoekers ten opzichte der menschenrassen gehandeld. Toch moet -men bekennen, dat er vormen zijn, ten minste in het Plantenrijk [413], -die wij niet kunnen vermijden soorten te noemen, doch die, -onafhankelijk van bastaardvorming, door tallooze overgangsvormen zijn -verbonden. - -Sommige natuuronderzoekers hebben in den laatsten tijd de uitdrukking -„onder-soort (sub-species)” gebruikt om vormen aan te duiden, die vele -kenmerken van ware soorten bezitten, maar toch nauwelijks op zulk een -hoogen rang aanspraak kunnen maken. Indien wij nu nadenken over de -boven vermelde gewichtige gronden om de menschenrassen tot de -waardigheid van soorten te verheffen, en aan den anderen kant aan de -onoverkomelijke moeielijkheden om hen te bepalen, zou de uitdrukking -„onder-soorten (sub-species)” hier zeer gepast kunnen worden gebruikt. -Door de lange gewoonte zal echter de uitdrukking „ras” wellicht altijd -in gebruik blijven. De keus der uitdrukkingen is slechts in zoover van -belang, als het hoogst wenschelijk is om zooveel mogelijk altijd de -zelfde uitdrukkingen te gebruiken voor de zelfde graden van verschil. -Ongelukkig is dit zelden mogelijk; want in ééne en de zelfde familie -bevatten de grootere geslachten gewoonlijk nauw verwante vormen die -slechts met veel moeite van elkander kunnen worden onderscheiden, -terwijl de kleinere geslachten vormen bevatten, die duidelijk -verschillen; toch moeten allen als soorten worden gerangschikt. Evenzoo -gelijken ook de soorten in één en het zelfde groote geslacht in geenen -deele in de zelfde mate op elkander; in de meeste gevallen kunnen -integendeel sommige van haar in kleine groepen rondom andere soorten -worden geschikt, evenals wachters om planeten. [414] - - - -Over de vraag, of het menschdom uit ééne of uit verscheidene soorten -bestaat, hebben de anthropologen, die in twee scholen, de monogenisten -en de polygenisten, zijn verdeeld, in de laatste jaren veel -geredekaveld. Zij die het beginsel van ontwikkeling niet aannemen, -moeten de soorten beschouwen hetzij als afzonderlijke scheppingen, -hetzij als op de eene of andere wijze op zich zelven staande wezens -(„entities”); en zij moeten beslissen, welke vormen als soorten moeten -worden gerangschikt, uit de analogie van andere organische wezens welke -gewoonlijk als zoodanig worden beschouwd. Het is echter hopeloos om te -trachten dit punt op gezonde gronden te beslissen, zoolang niet de eene -of andere bepaling van de uitdrukking „soort (species)” algemeen is -aangenomen; en die bepaling behoort dan geen element te bevatten, -waaromtrent men met geen mogelijkheid zekerheid kan verkrijgen, zooals -een scheppingshandeling. Wij zouden even goed kunnen beproeven om -zonder eenige bepaling te beslissen, of een zeker aantal huizen een -dorp of een stad moet worden genoemd. Wij hebben een praktisch -voorbeeld van deze moeielijkheid in de eindelooze twijfelingen, of vele -nauw verwante zoogdieren, vogels, insekten en planten, die elkander in -Noord-Amerika en Europa vertegenwoordigen, als soorten of als -geographische rassen moeten worden beschouwd, en evenzoo gaat het met -de voortbrengselen van vele op een kleinen afstand van het naaste -vasteland gelegen eilanden. - -Die natuuronderzoekers daarentegen, welke het beginsel van ontwikkeling -aannemen, en dit wordt tegenwoordig door de meeste opkomende mannen -aangenomen, zullen volstrekt niet betwijfelen, dat alle menschenrassen -uit een enkelen oorspronkelijken stam zijn gesproten, hetzij zij het, -om de hoegrootheid van het verschil tusschen die rassen aan te geven, -gepast oordeelen ze afzonderlijke soorten te noemen of niet. [415] Bij -onze huisdieren is de vraag, of de verschillende rassen uit ééne of uit -meer soorten zijn ontstaan, van een anderen aard. Hoewel al die rassen, -even goed als de natuurlijke soorten van het zelfde geslacht, -ongetwijfeld uit eenen en den zelfden oorspronkelijken stam zijn -gesproten, blijft het toch een gepast onderwerp ter bespreking, of, bij -voorbeeld, al de tamme rassen van den hond hun tegenwoordige -verschillen hebben verkregen sedert deze of gene enkele soort door den -mensch werd getemd en aangefokt, dan wel of zij sommige hunner -kenmerken zijn verschuldigd aan overerving van verschillende soorten, -die reeds in den natuurstaat waren gewijzigd. - -Toen de menschenrassen zich in een uiterst lang geleden tijdperk uit -hun gemeenschappelijken stamvader in verschillende richtingen begonnen -te ontwikkelen, zullen zij slechts weinig van elkander hebben verschild -en niet zeer talrijk zijn geweest; bij gevolg zullen zij toen, voor -zoover hun onderscheidende kenmerken aangaat, minder aanspraak op den -rang van verschillende soorten hebben gehad, dan de thans bestaande -zoogenaamde rassen. Toch zouden dergelijke vroege rassen door sommige -natuuronderzoekers wellicht als verschillende soorten zijn -gerangschikt; zoo willekeurig is de uitdrukking, indien hun punten van -verschil, hoewel uiterst gering, standvastiger waren geweest dan -tegenwoordig en er geen overgangsvormen tusschen hen hadden bestaan. - -Het is echter mogelijk, hoewel ver van waarschijnlijk, dat de vroege -voorouders van den mensch eerst zeer uiteenloopende kenmerken -vertoonden, totdat zij meer ongelijk aan elkander werden dan eenige der -bestaande rassen; maar dat zij vervolgens, zooals Vogt [416] heeft -vermoed, in kenmerken tot elkander naderden. Als de mensch met het -zelfde doel de jongen van twee verschillende soorten voor de teelt -uitkiest, veroorzaakt hij soms, voor zoover het algemeen uiterlijk -aangaat, een belangrijke toenadering in kenmerken. Dit is het geval, -zooals von Nathusius [417] heeft aangetoond, met de verbeterde -varkensrassen, die van twee verschillende soorten afstammen, en op -minder goed uitgesproken wijze met de verbeterde veerassen. Een groot -ontleedkundige, Gratiolet, houdt vol, dat de anthropomorphe apen geen -natuurlijke ondergroep vormen, maar dat de orang een hoog ontwikkelde -gibbon of slankaap (Semnopithecus), de chimpanzee een hoog ontwikkelde -macacus, en de gorilla een hoog ontwikkelde mandril is. Indien dit -besluit, dat bijna uitsluitend op hersenkenmerken berust, juist mocht -zijn, zouden wij hier een geval van toenadering (convergentie) ten -minste in uitwendige kenmerken hebben; want de anthropomorphen gelijken -zeker in vele punten meer op elkander, dan op andere apen. Alle -gelijkenissen die op analogie berusten, zooals die van een walvisch op -een visch, kunnen inderdaad worden gezegd gevallen van toenadering -(convergentie) te zijn; doch deze uitdrukking is nooit gebruikt voor -oppervlakkige en op geschiktwording voor een zelfde levenswijze -(adaptatie) berustende gelijkenissen. Het zou in de meeste gevallen -uiterst overijld zijn, om groote overeenkomst in vele punten van het -maaksel toe te schrijven aan toenadering (convergentie) van wezens die -eens zeer verschillend waren geweest. De vorm van een kristal wordt -alleen door moleculaire krachten bepaald, en het is niet te -verwonderen, dat ongelijksoortige zelfstandigheden somtijds den zelfden -vorm aannemen; maar bij organische wezens moeten wij bedenken, dat de -vorm van elk hunner van een oneindig aantal samengestelde betrekkingen -afhangt, namelijk van de wijzigingen die plaats hebben gehad, en welke -het gevolg zijn van veel te ingewikkelde oorzaken, dan dat men die -geheel zou kunnen doorgronden,—van den aard der wijzigingen die -behouden zijn gebleven, en deze hangt af van de omringende physische -toestanden, en in nog hooger mate van de omringende organismen waarmede -elk in wedstrijd is gekomen,—en ten laatste, van overerving (hetwelk op -zich zelf een ongestadig (fluctueerend) element is) van tallooze -voorouders waarvan de vormen op hun beurt allen door even samengestelde -betrekkingen werden bepaald. Het schijnt geheel ongeloofelijk, dat twee -organismen, indien zij werkelijk verschilden, later zoo sterk tot -elkander zouden naderen (convergeeren), dat zulks bijna volkomen -gelijkheid van hun geheele organisatie ten gevolge had. In het -bovenvermelde geval van de tot elkander naderende (convergeerende) -varkensrassen, zijn er volgens von Nathusius nog duidelijke bewijzen -van hun afstamming van twee oorspronkelijke stamvormen in zekere -beenderen van hun schedels bewaard gebleven. Indien de menschenrassen, -zooals door sommige natuuronderzoekers wordt ondersteld, van twee of -meer verschillende soorten afstamden, die zooveel of bijna zooveel van -elkander verschilden, als de orang van den gorilla, kan men nauwelijks -betwijfelen, dat werkelijke verschillen in het maaksel van sommige -beenderen nog zouden zijn aan te wijzen bij den mensch, zooals hij nu -bestaat. (14) - -Hoewel de bestaande menschenrassen in vele opzichten, zooals in kleur, -haar, schedelvorm, evenredigheden van het lichaam, enz. verschillen, -zoo vindt men toch, als men hun geheele organisatie beschouwt, dat zij -in een menigte punten zeer sterk op elkander gelijken. Vele dezer -punten zijn zoo onbelangrijk en van zoo bijzonderen aard, dat het -uiterst onwaarschijnlijk is, dat zij door oorspronkelijk verschillende -soorten of rassen, onafhankelijk van elkander, zouden zijn verkregen. -De zelfde opmerking is met gelijke of grooter kracht toepasselijk op de -talrijke punten van overeenkomst in de geestelijke vermogens tusschen -de meest verschillende menschenrassen. De inboorlingen van Amerika, de -negers en de Europeanen verschillen in geestesgesteldheid evenveel van -elkander, als eenig drietal menschenrassen ter wereld; toch trof mij -telkens, terwijl ik met de Vuurlanders aan boord van de Beagle was, -hoevele kleine karaktertrekken zij bezaten, die bewezen, hoezeer hun -geest op den onzen geleek, en evenzoo ging het mij met een volbloed -neger, met wien ik eens bij toeval op vertrouwelijken voet kwam. - -Het kan nauwelijks missen, of de groote gelijkheid in smaak, neigingen -en gewoonten tusschen menschen van alle rassen moet een diepen indruk -maken op ieder die de belangwekkende werken van den heer Tylor en Sir -J. Lubbock leest. [418] Die gelijkheid blijkt uit het behagen dat zij -allen scheppen in dansen, ruwe muziek, schouwspelen, schilderen, -tatoeëeren en zich op andere wijzen op te schikken,—uit hun wederkeerig -begrijpen van gebarentaal—en, gelijk ik in staat zal zijn in een -volgende verhandeling aan te toonen, uit de gelijkheid van de -uitdrukking hunner gelaatstrekken en het voortbrengen van de zelfde -ongearticuleerde kreten, als zij door verschillende gemoedsaandoeningen -worden geprikkeld. Deze overeenkomst, of liever gelijkheid, is -treffend, als men haar tegenoverstelt aan de verschillende uitdrukking -die men bij onderscheidene soorten van apen kan waarnemen. Er bestaan -goede bewijzen, dat de kunst om met boog en pijlen te schieten, niet -van eenigen gemeenschappelijken stamvader van het menschelijk geslacht -aan de nakomelingschap is overgeleverd; toch zijn de steenen -pijlpunten, van de verst van elkander verwijderde streken der wereld -aangevoerd en in de langst geleden tijdperken vervaardigd, zooals -Nilsson heeft aangetoond [419], bijna geheel aan elkander gelijk, en -dit feit kan alleen worden verklaard door de gelijksoortigheid van de -uitvindende of verstandelijke vermogens der verschillende rassen. De -zelfde opmerking is door de oudheidkundigen [420] gemaakt ten opzichte -van zekere ver verbreide versierselen, zooals zigzaglijnen enz. en ten -opzichte van verschillende eenvoudige geloofspunten en gewoonten, -zooals die om de dooden onder megalithische gedenkteekenen te begraven. -(15) Ik herinner mij in Zuid-Amerika [421] te hebben opgemerkt, dat de -mensch daar, evenals in zoovele andere deelen der wereld, gewoonlijk de -toppen van hooge heuvels heeft uitgekozen om daarop steenhoopen op te -werpen, hetzij om de gedachtenis te bewaren van de eene of andere -opmerkelijke gebeurtenis, of om zijn dooden te begraven. - -Wanneer nu natuuronderzoekers een zeer sterke overeenkomst in talrijke -kleine bijzonderheden en gewoonten, smaak en neigingen tusschen twee of -meer rassen van tamme dieren of tusschen nauw-verwante natuurlijke -vormen waarnemen, gebruiken zij dit feit als bewijsgrond, dat zij alle -van een gemeenschappelijken stamvader afstammen, die aldus begaafd was -en dat zij derhalve alle tot ééne en de zelfde soort moeten worden -gebracht. De zelfde bewijsgrond kan met veel kracht op de -menschenrassen worden toegepast. - -Daar het onwaarschijnlijk is, dat de talrijke onbelangrijke punten van -gelijkenis tusschen de verschillende menschenrassen in lichamelijk -maaksel en geestvermogens (ik beroep mij hier niet op overeenkomst in -gewoonten) alle onafhankelijk van elkander zouden zijn verkregen, -moeten zij zijn overgeërfd van stamouders welke die kenmerken bezaten. -Wij verkrijgen aldus eenige kennis omtrent den vroegsten toestand van -den mensch, voor hij zich stap voor stap over de oppervlakte der aarde -had verspreid. De verspreiding van den mensch over streken die door -groote zeeën worden gescheiden, ging ongetwijfeld vooraf aan elke -aanmerkelijke uiteenwijking (divergentie) in kenmerken van de -verschillende rassen; want anders zouden wij somtijds het zelfde ras in -verschillende vastelanden ontmoeten; en dit is nimmer het geval. (16) -Sir J. Lubbock somt, na de kunsten te hebben vergeleken, welke thans -door de wilden in alle werelddeelen worden beoefend, die op, welke de -mensch niet kan hebben gekend toen hij het eerst verhuisde uit zijn -oorspronkelijk vaderland; want, eens geleerd, zouden zij nimmer zijn -vergeten. [422] Hij komt zoo tot het besluit, dat „de speer, die -slechts de ontwikkeling van een mespunt, en de knots, die slechts een -lange hamer is, de eenige zaken zijn, die overblijven.” Hij neemt -echter aan, dat de kunst om vuur te maken waarschijnlijk reeds was -ontdekt; want zij is gemeen aan alle thans bestaande rassen en was aan -de oude holbewoners van Europa bekend. Wellicht was de kunst om ruwe -kano’s of vlotten te maken, eveneens bekend, maar, daar de mensch reeds -in een zeer lang geleden tijdperk bestond, waarin de verdeeling van -land en water op vele plaatsen geheel verschillend was, zou hij ook in -staat zijn geweest zich zonder behulp van kano’s ver te verspreiden. -Sir J. Lubbock merkt verder op, hoe onwaarschijnlijk het is, dat onze -vroegste voorouders „tot tien hebben kunnen tellen, in aanmerking -nemende, dat zoovele thans bestaande rassen het niet verder kunnen -brengen dan vier.” Toch kunnen in dat vroege tijdperk de verstandelijke -en sociale vermogens van den mensch moeielijk zeer veel geringer zijn -geweest, dan die welke thans de laagste wilden bezitten; anders zou de -oorspronkelijke mensch in den levensstrijd niet zoo uitnemend -voorspoedig kunnen zijn geweest, als door zijn vroege en verre -verspreiding wordt bewezen. - -Uit de fundamenteele verschillen tusschen zekere talen hebben sommige -taalkundigen afgeleid, dat de mensch, toen hij zich ver begon te -verspreiden, nog geen sprekend dier was; men mag echter vermoeden, dat -wellicht talen, veel minder volkomen dan ééne dergene die thans worden -gesproken, door gebaren geholpen, werden gebruikt, en toch in latere -hooger ontwikkelde talen geen spoor hebben achtergelaten. Zonder het -gebruik van eenige taal, hoe onvolkomen ook, schijnt het twijfelachtig, -of het verstand van den mensch zou zijn geklommen tot de hoogte die -zijn heerschende stelling in een vroeg tijdperk medebracht. - -Of de oorspronkelijke mensch, toen hij zeer weinig kunsten van de -ruwste soort bezat, en toen zijn spraakvermogen uiterst onvolkomen was, -den naam van mensch verdiende, hangt af van de bepaling die wij -gebruiken. In een reeks van vormen ongevoelig overgaande van een of -ander op een aap gelijkend wezen tot den mensch zooals hij nu bestaat, -zou het onmogelijk zijn een bepaald punt aan te wijzen, waarop men de -uitdrukking „mensch” zou moeten beginnen te gebruiken. Dit is echter -een zaak van zeer weinig belang. Evenzoo is het een bijna -onverschillige zaak, of de zoogenaamde menschenrassen aldus worden -genoemd, of als soorten of onder-soorten worden gerangschikt; de -laatste uitdrukking schijnt echter het meest gepast. Eindelijk mogen -wij besluiten, dat, als de ontwikkelingstheorie algemeen zal zijn -aangenomen, hetgeen zeker niet lang meer zal duren, de strijd tusschen -monogenisten en polygenisten een stillen en onbemerkten dood zal -sterven. - - - -Een andere vraag kan hier niet onopgemerkt worden voorbijgegaan, -namelijk, of, zooals somtijds is beweerd, elke onder-soort of ras van -den mensch uit één enkel paar stamouders is gesproten. Bij onze -huisdieren kan een nieuw ras gemakkelijk worden gevormd uit een enkel -paar dat het eene of andere nieuwe kenmerk bezit, of zelfs uit een -enkel aldus gekenmerkt individu, door zorgvuldig de jongen die op de -zelfde wijze varieeren, met elkander te doen paren, maar onze meeste -rassen zijn gevormd, niet met voordacht uit een enkel uitgekozen paar, -maar onbewust door het bewaard blijven van vele individu’s, die, hoewel -in geringe mate, eenige nuttige of gewenschte wijziging vertoonden. -Indien men in het eene land gewoonlijk de voorkeur gaf aan sterker of -zwaarder gebouwde paarden, en in een ander land aan lichter gebouwde en -vlugge paarden, kunnen wij zeker zijn, dat in den loop der tijden twee -verschillende onder-rassen zouden worden voortgebracht, zonder dat het -eene of andere bijzondere paar individu’s in een van beide landen van -de andere afgescheiden en daaruit gefokt was. Vele rassen zijn op die -wijze gevormd, en hun vormingswijze komt zeer nauw overeen met die der -natuurlijke soorten. Wij weten ook, dat de paarden die naar de -Falklands-eilanden zijn overgebracht, gedurende opeenvolgende -generaties kleiner en zwakker zijn geworden, terwijl die welke in het -wild de Pampa’s hebben doorkruist, grooter en zwaarder koppen hebben -gekregen; en dergelijke veranderingen worden klaarblijkelijk niet -daardoor veroorzaakt, dat één paar, maar daardoor, dat al de individu’s -aan de zelfde voorwaarden onderworpen zijn geweest, met behulp wellicht -van het beginsel van atavisme. De nieuwe onder-rassen zijn in geen -dezer gevallen van het eene of andere enkele paar afgestamd, maar van -vele individu’s, die in verschillende mate, maar allen over het -algemeen op de zelfde wijze varieerden, en wij mogen besluiten, dat de -menschenrassen op een dergelijke wijze zijn ontstaan, en de -wijzigingen, hetzij het directe gevolg van blootstelling aan -verschillende levensvoorwaarden, of het indirecte gevolg van den eenen -of anderen vorm van teeltkeus waren. Op dit laatste onderwerp zullen -wij echter spoedig terugkomen. - - - -Over het Uitsterven der Menschenrassen.—Het gedeeltelijk en geheel -uitsterven van vele rassen en onder-rassen van den mensch zijn bekende -historische feiten. Humboldt zag in Zuid-Amerika een papegaai, die het -eenige levende schepsel was, dat de taal van een te gronde geganen stam -nog kon spreken. Oude gedenkteekenen en steenen werktuigen, in alle -deelen der wereld gevonden, van welke geen overlevering door de -tegenwoordige bewoners wordt bewaard, wijzen op veel uitsterving. -Enkele kleine en verstrooide stammen, overblijfselen van voormalige -rassen, leven nog in afgelegen en gewoonlijk bergachtige streken. In -Europa stonden al de oude rassen volgens Schaaffhausen [423] „lager op -de ladder, dan de minst beschaafde der thans levende wilden”; zij -moeten daarom tot op zekere hoogte van alle bestaande rassen hebben -verschild. De overblijfselen van Les Eyzies, door Professor Broca -beschreven [424], wijzen, hoewel zij ongelukkig aan een enkele familie -schijnen te hebben toebehoord, op een ras dat op de vreemdsoortigste -wijze lage of aapachtige en hooge kenmerken in zich vereenigde en -„geheel verschilde van alle andere en nieuwere rassen die wij kennen.” -Het verschilde derhalve van het quaternaire ras uit de holen van -België. - -Ongunstige physische voorwaarden schijnen slechts weinig invloed op het -uitsterven der rassen te hebben uitgeoefend. [425] De mensch heeft lang -in de uiterste streken van het Noorden geleefd zonder hout om zijn -kano’s en andere benoodigdheden mede te maken, en alleen met traan om -te branden en hem warmte te geven, maar meer bijzonder om de sneeuw te -smelten. In het zuidelijk uiteinde van Amerika blijven de Vuurlanders -in het leven zonder de bescherming van kleederen of van eenig gebouw -dat waard is een hut te worden genoemd. In Zuid-Afrika doorkruisen de -inboorlingen de dorste vlakten, waarop de gevaarlijkste dieren in -overvloed voorkomen. De mensch kan den doodelijken invloed van den -Terai aan den voet van het Himalayagebergte en van de verpeste stranden -van tropisch Afrika weêrstaan. - -Het uitsterven is hoofdzakelijk het gevolg van den wedstrijd tusschen -stam en stam, tusschen ras en ras. Er zijn altijd verschillende -hinderpalen in het spel, in een vorig hoofdstuk opgesomd, die dienen om -het getal van elken wilden stam te beperken,—zooals periodieke -hongersnooden, het wegtrekken der ouders en de daarop volgende dood van -de kinderen, het langdurige zoogen, het stelen van vrouwen, oorlogen, -ongevallen, ziekten, losbandigheid, vooral kindermoord, en wellicht -verminderde vruchtbaarheid ten gevolge van minder voedzaam voedsel en -vele vermoeienissen. Indien door de eene of andere oorzaak ééne dier -hinderpalen gedeeltelijk wordt weggenomen, al is het slechts voor een -klein gedeelte, zal de aldus begunstigde stam kans hebben om aan te -groeien, en als van twee naburige stammen de eene talrijker en -machtiger wordt dan de andere, is de strijd spoedig beslist door -oorlog, moord en menscheneterij, slavernij en opslorping. Als een -zwakker stam zelfs op die wijze niet plotseling wordt weggevaagd, gaat -hij, indien hij eens begint af te nemen, gewoonlijk daarmede voort, -totdat hij is uitgestorven. [426] - -Als beschaafde volken in aanraking komen met barbaren, is de strijd -kort, behalve wanneer een doodelijk klimaat het ras der inboorlingen -helpt. Van de oorzaken welke tot de overwinning der beschaafde natiën -leiden, zijn sommige duidelijk en andere zeer duister. Wij kunnen -begrijpen, dat de bebouwing van het land op vele wijzen noodlottig voor -de wilden zal zijn; want zij kunnen of willen hun gewoonten niet -veranderen. Nieuwe ziekten en ondeugden zijn hoogst verderfelijk; en -het schijnt, dat bij elk volk een nieuwe ziekte vele sterfgevallen -veroorzaakt, totdat zij die de meeste vatbaarheid voor haar doodelijken -invloed bezaten, allengs zijn uitgeroeid [427], en zoo zal het ook gaan -met de nadeelige uitwerkselen van geestrijke dranken zoowel als met den -onbedwingbaar sterken smaak dien zoovele wilden daarvoor toonen. Het -schijnt verder, hoe geheimzinnig het feit ook zij, dat de eerste -ontmoeting tusschen verschillende en van elkander gescheiden volken -ziekten doet ontstaan. [428] De heer Sproat die in Vancouver’s Eiland -nauwkeurig acht gaf op het onderwerp der uitsterving, gelooft, dat de -veranderde levensgewoonten die altijd het gevolg zijn van de aankomst -van Europeanen, veel ongesteldheid veroorzaken. Hij hecht ook groot -gewicht aan zulk een geringe oorzaak, als dat de inboorlingen „door het -nieuwe leven rondom hen verbijsterd en neerslachtig worden; zij -verliezen de beweeggronden die hen tot handelen aanzetten, en krijgen -geen nieuwe in de plaats.” [429] - -De graad van beschaving schijnt een hoogst gewichtig element van het -succes van natiën die in wedstrijd komen. Weinige eeuwen geleden -vreesde Europa de invallen van Oostersche barbaren, tegenwoordig zou -een dergelijke vrees belachelijk zijn. Het is een nog -opmerkenswaardiger feit, zooals de heer Bagehot [430] heeft opgemerkt, -dat de wilden vroeger niet wegsmolten voor de klassieke volken, zooals -zij tegenwoordig voor de hedendaagsche beschaafde volken doen; hadden -zij dat gedaan, dan zouden de oude zedekundigen over die gebeurtenis -hebben gemijmerd; maar in geen enkelen schrijver van dat tijdvak vindt -men klachten over het uitsterven der barbaren. (17) De grootste van -alle oorzaken van het uitsterven schijnt in vele gevallen een -vermindering van de vruchtbaarheid en ziekten, vooral onder de -kinderen, te zijn, ontstaande uit veranderde levensvoorwaarden, -niettegenstaande die voorwaarden op zich zelven soms niet nadeelig -zijn. Ik ben veel dank verschuldigd aan den heer H. H. Howorth, omdat -deze mijn aandacht op dit onderwerp heeft gevestigd, en mij -inlichtingen daaromtrent heeft verschaft. Ik heb de volgende -voorbeelden verzameld. - -Toen Tasmania (Van Diemen’s Land) pas werd gekoloniseerd, werd het -aantal inboorlingen ruwweg geschat door sommigen op 7000, door anderen -op 20000. Dit aantal werd spoedig veel kleiner, voornamelijk door het -vechten met de Engelschen en met elkander. Toen na de beruchte jacht -door al de kolonisten, de overblijvende inboorlingen zich aan de -regeering overgaven, bestonden zij slechts uit 120 individu’s [431] die -in 1832 naar Flinders Eiland werden overgebracht. Dit eiland, tusschen -Tasmania en Nieuw-Holland gelegen, is veertig mijlen lang en van twaalf -tot achttien mijlen breed; het schijnt er gezond en de inboorlingen -werden goed behandeld. Toch leed hun gezondheid zeer veel. In 1834 -bestonden zij (Bonwick, blz. 250) uit zeven-en-veertig volwassen -mannen, acht-en-veertig volwassen vrouwen en zestien kinderen, of te -zamen uit 111 zielen. In 1835 bleven er nog maar 100 over. Daar zij bij -voortduring snel in aantal verminderden en zelven dachten dat zij -elders niet zoo snel zouden uitsterven, werden zij in 1847 naar -Oyster-Cove in zuidelijk Tasmania overgebracht. Daar bestonden zij toen -(20 Dec. 1847) uit veertien mannen, twee-en-twintig vrouwen en tien -kinderen. [432] De verandering van woonplaats deed echter geen goed. -Ziekte en dood vervolgden hen bij voortduring, en in 1864 waren er nog -slechts één man (die in 1869 stierf) en drie eenigszins bejaarde -vrouwen over. De onvruchtbaarheid der vrouwen is een feit zelfs nog -merkwaardiger dan haar vatbaarheid voor ziekte en dood. Ten tijde, dat -er nog slechts negen vrouwen te Oyster-Cove leefden, verhaalden deze -aan den heer Bonwick, dat slechts twee van haar ooit kinderen hadden -gehad, en deze beiden samen hadden slechts drie kinderen voortgebracht. - -Wat de oorzaak van dezen buitengewonen staat van zaken aangaat, merkt -Dr. Story op, dat de dood volgde op de pogingen om de inboorlingen te -beschaven. „Als men hen aan zich zelven had overgelaten, hen had laten -omzwerven gelijk zij gewend waren, en hen niet had gestoord, zouden zij -meer kinderen hebben voortgebracht en zou er geringer sterfte zijn -geweest.” Een ander zorgvuldig waarnemer van de inboorlingen merkt op: -„De geboorten zijn weinige geweest en de sterfgevallen talrijk. Dit kan -voor een groot deel het gevolg zijn geweest van de verandering in hun -levenswijze, maar meer nog van hun verbanning uit het hoofdland van Van -Diemen’s Land en de daardoor veroorzaakte neêrslachtigheid” (Bonwick, -blz. 388, 390). - -Dergelijke feiten zijn ook opgemerkt in twee zeer verschillende -gedeelten van Nieuw-Holland. De beroemde onderzoekingsreiziger Gregory -verhaalde den heer Bonwick, dat in Queensland „de vermindering van -geboorten reeds door de zwarten werd gevoeld, zelfs in de nieuwst -gekoloniseerde streken, en dat zij zouden beginnen te verdwijnen.” Van -13 inboorlingen van Shark’s Baai, die Murchison River bezochten, -stierven twaalf binnen drie maanden aan de tering. [433] - -Het verminderen der Maori’s op Nieuw-Zeeland is zorgvuldig onderzocht -door den heer Fenton in een bewonderenswaardig rapport waaraan al de -volgende opgaven op een enkele uitzondering na zijn ontleend. [434] Dat -hun aantal sedert 1830 is afgenomen, wordt door iedereen toegegeven, -met inbegrip der inboorlingen zelven, en die vermindering gaat -aanhoudend voort. Hoewel het tot hiertoe onmogelijk is gebleken een -werkelijke volkstelling onder de inboorlingen te houden, werd hun -aantal in vele districten door daar wonende personen geschat. Het -resultaat schijnt vertrouwen te verdienen en toont aan, dat gedurende -de veertien jaren vóór 1858 de vermindering 19,42 perc. was. Sommigen -van de stammen die aldus zorgvuldig werden onderzocht, leefden meer dan -100 mijlen van elkander, sommigen op de kust, andere in het binnenland; -en hun middelen van bestaan en gewoonten verschilden tot op zekere -hoogte (blz. 28). Het geheele aantal in 1858 was, naar men meende, -53700 en in 1874, na verloop van een tweede veertiental jaren, werd een -nieuwe telling gedaan en werd het aantal opgegeven als 36359, dus een -vermindering van 32,29 perc.! [435] - -Nadat de heer Fenton in bijzonderheden de ongenoegzaamheid heeft -aangetoond van de verschillende oorzaken waarmede men zulks gewoonlijk -pleegt te verklaren, zooals nieuwe ziekten, de losbandigheid der -vrouwen, dronkenschap, oorlogen enz., besluit hij op zwaarwichtige -gronden, dat het voornamelijk wordt veroorzaakt door de -onvruchtbaarheid der vrouwen en de buitengewoon groote sterfte onder de -kleine kinderen (blz. 31, 34). Ten bewijze hiervan toont hij aan (blz. -33), dat er in 1844 één onvolwassene was op elke 2,57 volwassenen, -terwijl er in 1858 slechts één onvolwassene was op elke 3,28 -volwassenen. De sterfte onder de volwassenen is ook groot. Als een -verdere oorzaak van de vermindering voert hij het ongelijk aantal der -beide seksen aan; want er worden minder meisjes dan jongens geboren. Op -dit laatste punt, dat misschien het gevolg van een geheel andere -oorzaak is, zal ik in een later hoofdstuk terugkomen. De heer Fenton -stelt met verbazing de vermindering in Nieuw-Zeeland tegenover de -vermeerdering in Ierland, welke beide landen niet zeer veel in klimaat -verschillen, terwijl hun bewoners tegenwoordig bijna geheel op de -zelfde wijze leven. De Maori’s zelven „schrijven hun achteruitgang tot -op zekere hoogte toe aan het invoeren van nieuw voedsel en kleeding en -de daarmede gepaard gaande verandering van gewoonten”, en men zal, -wanneer wij den invloed van veranderde levensvoorwaarden op de -vruchtbaarheid nagaan, zien, dat zij waarschijnlijk gelijk hebben. De -vermindering begon tusschen de jaren 1830 en 1840, en de heer Fenton -toont aan, dat omstreeks 1830 de kunst om bedorven maïs weêr eetbaar te -maken door haar lang in het water te weeken, ontdekt en op groote -schaal in praktijk werd gebracht, en dat bewijst, dat er een -verandering in levenswijze begon te komen onder de inboorlingen, zelfs -toen Nieuw-Zeeland nog maar dun met Europeanen was bevolkt. Toen ik in -1835 de „Bay of Islands” bezocht, hadden de kleeding en het voedsel der -inboorlingen reeds groote wijzigingen ondergaan; zij kweekten -aardappelen, maïs en andere landbouwproducten, en ruilden die voor -Engelsche manufacturen en tabak. - -Uit vele opgaven in de levensbeschrijving van Bisschop Patterson [436] -blijkt, dat de Melanesiërs van de Nieuwe Hebriden en naburige -archipels, in buitengewone mate in hun gezondheid leden en in groot -aantal stierven, toen zij naar Nieuw-Zeeland, het eiland Norfolk en -andere gezonde plaatsen werden overgebracht, om tot zendelingen te -worden opgeleid. - -De afneming van de inlandsche bevolking der Sandwich-eilanden is even -bekend als die in Nieuw-Zeeland. Door personen die het beste in staat -waren er over te oordeelen, wordt het aantal inboorlingen, ten tijde -dat Cook de eilanden ontdekte, ruwweg op 300000 geschat. Volgens een -oppervlakkige schatting in 1823 was het aantal destijds 142050. In -1832, en op onderscheidene latere tijdstippen werd officiëel een -nauwkeurige volkstelling gehouden, maar ik heb slechts de volgende -opgaven kunnen verkrijgen: - - - JAREN. INLANDSCHE Jaarlijksche vermindering - BEVOLKING. in percenten, - onderstellende, dat die - (Uitgezonderd gelijkmatig is geweest - gedurende 1832 en tusschen twee - 1836, toen de opeenvolgende - weinige volkstellingen, daar deze - vreemdelingen die op tellingen met - de eilanden waren, onregelmatige - er bij werden tusschenruimten werden - opgenomen.) gehouden. - - 1832 130313 - 4,46 - 1836 108579 - 2,47 - 1853 71019 - 0,81 - 1860 67084 - 2,18 - 1866 58765 - 2,17 - 1872 51531 - - -Wij zien hieruit, dat in het verloop van veertig jaren, tusschen 1832 -en 1872, de bevolking niet minder dan acht-en-zestig percent is -afgenomen! Dit is door de meeste schrijvers toegeschreven aan de -ongebondenheid der vrouwen, aan vroegere bloedige oorlogen, aan den -harden arbeid aan overwonnen stammen opgelegd, en aan nieuw ingevoerde -ziekten, die bij verschillende gelegenheden uiterst veel slachtoffers -hebben gemaakt. Zonder twijfel hebben deze en andere dergelijke -oorzaken krachtdadig gewerkt, en kunnen zij wellicht de buitengewoon -sterke vermindering tusschen 1832 en 1836 verklaren; maar de krachtigst -werkende van alle oorzaken schijnt de afneming der vruchtbaarheid te -zijn. Volgens Dr. Ruschenberger, van de Marine der Vereenigde Staten, -die deze eilanden tusschen 1835 en 1837 bezocht, hadden in één district -van Hawaii, slechts vijf-en-twintig mannen van 1884, en in een ander -district slechts tien van 637 een huisgezin met drie of meer kinderen. -Van tachtig gehuwde vrouwen hadden slechts negen-en-dertig ooit een -kind gebaard; en „het officiëele rapport geeft een gemiddelde van een -half kind op elk gehuwd paar in het geheele eiland.” Dit is bijna -volkomen het zelfde gemiddelde als bij de Tasmaniërs te Oyster Cove. -Jarves die zijn „Geschiedenis der Hawaii-eilanden” in 1843 uitgaf, -zegt, „huisgezinnen die drie kinderen hebben, zijn vrij van alle -belastingen; die welke er meer hebben, worden beloond door -landschenkingen en andere aanmoedigingen.” Dit ongeëvenaarde besluit -van de regeering toont goed aan, hoe onvruchtbaar het ras was geworden. -De weleerw. heer A. Bishop getuigde in den „Hawaiischen Spectator” in -1839, dat een groot gedeelte der kinderen vroegtijdig sterven, en -Bisschop Staley meldt mij, dat dit nog het geval is, juist als in -Nieuw-Zeeland. Dit is toegeschreven aan het veronachtzamen der kinderen -door de vrouwen, maar het is waarschijnlijk grootendeels het gevolg van -aangeboren zwakheid van gestel der kinderen, die in betrekking staat -met de verminderde vruchtbaarheid hunner ouders. Er is daarenboven nog -een punt van overeenkomst met Nieuw-Zeeland in het feit, dat er veel -meer jongens dan meisjes worden geboren; de volkstelling van 1872 geeft -31650 mannen tegen 25247 vrouwen van allerlei leeftijd, dat is 125.36 -mannen op elke 100 vrouwen, terwijl in alle beschaafde landen de -vrouwen talrijker zijn dan de mannen. Ongetwijfeld kan de -ongebondenheid der vrouwen gedeeltelijk haar geringe vruchtbaarheid -verklaren; maar de verandering in haar levenswijze is een veel -waarschijnlijker oorzaak, die tevens rekenschap kan geven van de -toeneming der sterfte, voornamelijk onder de kinderen. De eilanden -werden in 1779 door Cook, in 1794 door Vancouver, en later dikwijls -door walvischvaarders bezocht. In 1819 kwamen er zendelingen, en -bevonden, dat de afgodendienst reeds was afgeschaft en meer andere -veranderingen door den Koning waren gemaakt. Na dezen tijd had een -snelle verandering in de geheele levenswijze der inboorlingen plaats, -en werden zij spoedig „de meest beschaafde eilandbewoners van den -Stillen Oceaan.” Een van mijn zegslieden, de heer Coan, die op de -eilanden werd geboren, merkt op, dat de inboorlingen een grooter -verandering in hun levenswijze hadden ondergaan in den loop van vijftig -jaren, dan de Engelschen gedurende een duizendtal jaren. Volgens -inlichtingen ontvangen van Bisschop Staley, schijnt het, dat er nooit -veel verandering is gekomen in de voedingsmiddelen der arme klassen, -hoewel vele nieuwe soorten van vruchten zijn ingevoerd, en het -suikerriet in algemeen gebruik is. Ten gevolge van hun hartstocht om de -Europeanen na te volgen, veranderden zij echter hun wijze van zich te -kleeden reeds vroeg, en werd het gebruik van alcoholische dranken zeer -algemeen. Hoewel deze veranderingen niet groot schijnen, kan ik wel -gelooven, in aanmerking genomen wat omtrent dieren bekend is, dat zij -voldoende konden zijn om de vruchtbaarheid van de inboorlingen te -verminderen. [437] - -Eindelijk getuigt de heer Macnamara [438], dat de laag staande en -ontaarde bewoners der Andaman-eilanden, in het oostelijk gedeelte van -de golf van Bengalen, „bij uitnemendheid gevoelig zijn voor elke -verandering van klimaat; als men hen wegvoert uit de eilanden die zij -bewonen, sterven zij bijna altijd en dat onafhankelijk van het voedsel -en van uitwendige invloeden.” Hij getuigt verder, dat de bewoners van -de vallei van Nepaul, die in den zomer uiterst heet is, en ook de -verschillende bergstammen van Engelsch-Indië, aan dyssenterie en koorts -lijden, als zij in het vlakke land komen, en sterven, als zij het -geheele jaar daar trachten door te brengen. - -Wij zien dus, dat velen van de meer wilde menschenrassen onderhevig -zijn om veel in hun gezondheid te lijden, als zij aan veranderingen van -levensvoorwaarden of leefwijze worden onderworpen, en niet uitsluitend, -als zij in een nieuw klimaat worden overgebracht. Eenvoudige -veranderingen van gewoonten die op zich zelf niet nadeelig schijnen te -zijn, schijnen de zelfde uitwerking te hebben, en in verscheidene -gevallen zijn vooral de kinderen vatbaar om daardoor te lijden. Men -heeft, gelijk de heer Macnamara opmerkt, dikwijls gezegd, dat de mensch -ongestraft weêrstand kan bieden aan de meest verschillende klimaten en -andere veranderingen, maar dat is alleen waar van de beschaafde rassen. -De mensch schijnt in den wilden staat bijna even gevoelig te zijn als -zijn naaste verwanten, de anthropomorphe apen, die nooit lang zijn -blijven leven, als zij uit hun geboorteland werden verwijderd. - -Vermindering der vruchtbaarheid door veranderde levensvoorwaarden, -gelijk in het geval der Tasmaniërs, Maori’s, Sandwich-eilanders en, -naar het schijnt, ook der Nieuw-Hollanders, is nog belangwekkender dan -hun vatbaarheid voor ziekte en dood; want zelfs een geringe mate van -onvruchtbaarheid zou, verbonden met die andere oorzaken welke er naar -streven om de toeneming van elke bevolking tegen te gaan, vroeger of -later tot uitsterving leiden. De vermindering in vruchtbaarheid kan in -sommige gevallen worden verklaard door de ongebondenheid der vrouwen -(gelijk tot voor korten tijd bij de bewoners van Tahiti), doch de heer -Fenton heeft aangetoond, dat deze verklaring in geenen deele voldoende -is bij de Nieuw-Zeelanders, en evenmin is zij zulks bij de Tasmaniërs. - -In de boven aangehaalde verhandeling geeft de heer Macnamara redenen op -om te gelooven, dat de bewoners van streken waar moeraskoortsen -heerschen, neiging hebben onvruchtbaar te worden; maar dit kan in vele -der bovengenoemde gevallen niet van toepassing zijn. Sommige schrijvers -hebben de onderstelling uitgesproken, dat de inboorlingen van eilanden -in gezondheid en vruchtbaarheid achteruitgaan wegens het lang -voortgezette huwen van nauw met elkander verwante personen; maar in de -bovengenoemde gevallen viel de onvruchtbaarheid te nauwkeurig samen met -de aankomst der Europeanen, dan dat wij met deze verklaring zouden -kunnen instemmen. Ook hebben wij tot dusver volstrekt geen reden om te -gelooven, dat de mensch in hooge mate gevoelig is voor de slechte -gevolgen van huwelijken tusschen nauwverwante personen, vooral in -landen zoo groot als Nieuw-Zeeland en den Sandwich-archipel met zijn -verschillende eilanden. Daarentegen is het bekend, dat de tegenwoordige -bewoners van Norfolk allen neven of elkander naaste bloedverwanten -zijn, gelijk ook het geval is met de Toda’s in Indië en de bewoners van -sommige eilanden bewesten Schotland; en toch schijnen zij niet in hun -vruchtbaarheid te hebben geleden. [439] - -Tot een veel meer waarschijnlijke onderstelling wordt men geleid door -de analogie der lagere dieren. Het kan worden bewezen, dat het -voortplantingsstelsel (ofschoon wij niet weten waarom) in buitengewone -mate gevoelig is voor verandering in de levensvoorwaarden; en deze -gevoeligheid leidt zoowel tot heilzame als tot slechte resultaten. Een -groote verzameling feiten omtrent dit onderwerp is medegedeeld in -hoofdstuk XVIII van deel II van mijn „Varieeren der Huisdieren en -Cultuurplanten”; ik kan hier slechts een zeer kort uittreksel daarvan -geven; ieder die in dit onderwerp belang stelt, kan bovengenoemd werk -raadplegen. Zeer geringe veranderingen vermeerderen de gezondheid, -kracht en vruchtbaarheid van bijna alle organische wezens, terwijl men -weet, dat andere veranderingen een groot aantal dieren onvruchtbaar -maken. Een van de meest bekende gevallen is, dat tamme olifanten zich -in Engelsch-Indië niet voortplanten, hoewel zij zich dikwijls -voortplanten in Ava, waar men de wijfjes tot op zekere hoogte toestaat -in de bosschen rond te zwerven, en zij dus onder meer natuurlijke -voorwaarden leven. Het geval van onderscheiden Amerikaansche apen -waarvan beide seksen langen tijd bij elkander gevangen werden gehouden -in hun eigen vaderland, en die zich toch zelden of nooit hebben -voortgeplant, is een meer geschikt voorbeeld, wegens hun verwantschap -met den mensch. Het is opmerkelijk, hoe gering een verandering in de -levensvoorwaarden dikwijls onvruchtbaarheid veroorzaakt bij een wild -dier, wanneer het gevangen wordt; en dit is des te vreemder, omdat al -onze huisdieren vruchtbaarder zijn dan zij in den natuurstaat waren, en -sommige van hen kunnen de meest onnatuurlijke levensvoorwaarden -weêrstaan, zonder dat hun vruchtbaarheid vermindert. [440] Sommige -groepen van dieren zijn er veel meer dan andere aan onderhevig om door -gevangenschap te worden aangedaan; en over het algemeen worden alle -soorten van de zelfde groep op de zelfde wijze aangedaan. Soms wordt -echter een enkele soort van een groep daardoor onvruchtbaar gemaakt, -terwijl de andere zulks niet worden; van den anderen kant behoudt soms -een enkele soort haar vruchtbaarheid, terwijl de meeste andere zich -niet voortplanten. Van sommige soorten paren de mannetjes nooit met de -wijfjes, als zij zijn opgesloten, of als men hun in hun vaderland -veroorlooft bijna, maar niet geheel en al vrij te leven; andere paren -onder die omstandigheden dikwijls maar brengen nooit jongen voort; nog -weêr andere brengen wel jongen voort, maar minder dan in den -natuurstaat; en als toepasselijk op bovenvermelde gevallen bij den -mensch, is het van belang op te merken, dat die jongen meestal zwak en -ziekelijk of misvormd zijn, en dikwijls op jeugdigen leeftijd sterven. - -Als ik zie, hoe algemeen deze wet van de gevoeligheid van het -voortplantingsstelsel voor veranderde levensvoorwaarden is, en dat zij -doorgaat bij onze naaste verwanten, de Vierhandige Zoogdieren, kan ik -moeielijk betwijfelen, dat zij ook toepasselijk is op den mensch in -zijn oorspronkelijken toestand. Als dus wilden van het eene of andere -ras er toe worden gebracht om plotseling hun levenswijze te veranderen, -worden zij min of meer onvruchtbaar en lijdt hun jong kroost in -gezondheid, op de zelfde wijze en om de zelfde oorzaak als de olifant -en jachtluipaard van Indië, vele apen in Amerika, en een groote menigte -dieren van allerlei soort, als zij aan hun natuurlijke -levensvoorwaarden worden onttrokken. - -Wij kunnen inzien hoe het komt, dat in het bijzonder inboorlingen die -lang eilanden hebben bewoond en lang aan bijna volkomen gelijke -levensvoorwaarden moeten zijn onderworpen geweest, zullen worden -aangedaan door elke verandering in hun levenswijze, gelijk het geval -schijnt te zijn. Beschaafde rassen kunnen zeker allerlei soort van -veranderingen veel beter weêrstaan dan wilden, en in dit opzicht -gelijken zij op tamme dieren; want, hoewel deze laatste soms in hun -gezondheid lijden (bij voorbeeld Europeesche honden in Indië), worden -zij toch zelden onvruchtbaar gemaakt, hoewel daarvan toch enkele -voorbeelden zijn opgeteekend. [441] Het niet aangedaan worden van -beschaafde rassen en tamme dieren wordt waarschijnlijk veroorzaakt, -omdat zij in meerdere mate onderworpen zijn geweest en daarom wat meer -zijn gewend aan verschillende en afwisselende levensvoorwaarden dan de -meeste wilde dieren, en omdat zij in vroeger tijd uit andere landen -overgebracht of van het eene land naar het andere medegevoerd zijn, en -dat verschillende families of onder-rassen met elkander zijn gekruist. -Het schijnt, dat een kruising met beschaafde rassen dadelijk een -inlandsch ras beveiligt tegen de kwade gevolgen van de verandering van -levensvoorwaarden. Zoo vermeerderde de gekruiste nakomelingschap van -Tahitiërs en Engelschen, die zich op het eiland Pitcairn hadden -gevestigd, zoo snel, dat het eiland spoedig overbevolkt was en in Juni -1856 werden zij naar het eiland Norfolk overgebracht. Zij bestonden -toen uit 60 gehuwde personen en 134 kinderen, een totaal van 194 -uitmakende. Hier vermeerderden zij eveneens zoo snel, dat, hoewel -zestien van hen in 1859 naar het eiland Pitcairn terugkeerden, zij in -Januari 1868 300 zielen telden, waaronder juist evenveel mannen als -vrouwen. Welk een tegenstelling vormt dit geval met de Tasmaniërs; de -Norfolk-eilanders vermeerderden in slechts twaalf en een half jaar van -194 tot 300, terwijl de Tasmaniërs in vijftien jaar van 120 tot 46 -afnamen, van welk laatste getal slechts tien kinderen waren. [442] - -Evenzoo namen in den tijd tusschen de volkstellingen van 1866 en 1872 -de inboorlingen van vol bloed op de Sandwich-eilanden met 8081 af, -terwijl de half-bloedigen, die men voor gezonder houdt, met 847 -vermeerderden; ik weet echter niet of dit laatste getal de kinderen van -de half-bloedigen insluit, of alleen de half-bloedigen van de eerste -generatie omvat. - -De gevallen die ik hier heb medegedeeld, hebben allen betrekking tot -inboorlingen die aan nieuwe levensvoorwaarden zijn onderworpen ten -gevolge van de immigratie van blanke menschen. Maar onvruchtbaarheid en -slechte gezondheid zouden waarschijnlijk volgen, indien wilden door de -eene of andere oorzaak, zooals een inval van een veroverenden stam, -werden genoodzaakt hun woonplaats te verlaten en hun gewoonten te -veranderen. Het is een belangwekkende omstandigheid, dat de voornaamste -hinderpaal tegen het temmen van wilde diersoorten (hetgeen insluit dat -zij, toen zij voor het eerst werden gevangen, het vermogen bezaten om -zich onbelemmerd voort te planten) en ééne voorname hinderpaal voor -wilde menschen om, als zij in aanraking met de beschaving komen, te -blijven leven en een beschaafd ras te vormen, de zelfde is, namelijk de -onvruchtbaarheid ten gevolge van verandering in de levensvoorwaarden. - -Ten slotte: hoewel de trapsgewijze afneming en eindelijke uitsterving -der menschenrassen een duister vraagstuk zijn, kunnen wij toch inzien -dat zij van vele oorzaken afhangen en op verschillende plaatsen en in -verschillende tijden verschillen. Het is het zelfde moeielijke -vraagstuk als dat, hetwelk ons het uitsterven van een der hoogere -dieren oplevert—bij voorbeeld die van het fossiele paard, dat in -Zuid-Amerika verdween om spoedig daarna in de zelfde streken door -tallooze kudden van Spaansche paarden te worden vervangen. De -Nieuw-Zeelander schijnt die overeenkomst te begrijpen; want hij -vergelijkt zijn toekomstig lot met dat van de inlandsche rat, die door -de Europeesche rat bijna is uitgeroeid. De moeilijkheid, hoewel groot -in onze verbeelding en inderdaad groot wanneer wij de juiste oorzaken -wenschen uit te vorschen, behoeft zulks voor onze rede niet te zijn, -zoolang wij voortdurend bedenken, dat de vermeerdering van elke soort -en van elk ras onophoudelijk wordt tegengegaan door verschillende -hinderpalen, zoodat, wanneer de eene of andere nieuwe hinderpaal of -oorzaak van verderf, al is zij ook gering, er bij komt, het ras zeker -in aantal zal afnemen, en daar men overal heeft opgemerkt dat wilden -een grooten afkeer hebben van elke verandering van gewoonten, waardoor -nadeelige hinderpalen zouden kunnen worden opgewogen, zal de afneming -van hun getal vroeger of later tot uitsterving leiden, terwijl het -einde in de meeste gevallen snel wordt beslist door de invallen van -vermeerderende veroverende stammen. - - -Over het Ontstaan der Menschenrassen.—Wij mogen vooropzetten, dat, -wanneer wij het zelfde ras, hoewel in afzonderlijke stammen verdeeld, -over een groote oppervlakte, zooals over Amerika, verspreid vinden, wij -hun gemeenschappelijke gelijkenis mogen toeschrijven aan afstamming van -een gemeenschappelijken stamvorm. In sommige gevallen heeft de kruising -van rassen die reeds verschillend waren, aanleiding gegeven tot de -vorming van nieuwe rassen. Het vreemde feit, dat Europeanen en -Hindoe’s, die tot den zelfden Arischen stam behooren en een taal -spreken, die in den grond der zaak de zelfde is, sterk in uiterlijk -verschillen, terwijl de Europeanen slechts weinig verschillen van de -Joden die tot den Semietischen stam behooren en een geheel andere taal -spreken, is door Broca [443] daaraan toegeschreven, dat de takken der -Ariërs zich gedurende hun verre verspreiding op groote schaal met -onderscheidene stammen van inboorlingen hebben gekruist. Als twee -stammen die in elkanders onmiddellijke nabijheid wonen, zich met -elkander kruisen, is het eerste gevolg daarvan een ongelijksoortig -(heterogeen) mengsel: zoo zegt de heer Hunter, de Santali’s of -heuvelstammen van Indië beschrijvende, dat men honderden onmerkbare -overgangen kan waarnemen „van de zwarte, gedrongen gebouwde bergstammen -af tot den grooten olijfkleurigen Brahmaan, met zijn verstandig -aangezicht, kalmen blik en hoog maar smal hoofd, toe”, zoodat het bij -gerechtshoven noodig is aan de getuigen te vragen, of zij Santali’s of -Hindoe’s zijn. [444] Of een ongelijksoortig (heterogeen) volk, zooals -de bewoners van sommige Polynesische eilanden, gevormd door de kruising -van twee verschillende rassen, waarvan weinig of geen zuivere leden -overbleven, ooit gelijksoortig (homogeen) zou worden, is door geen -directe bewijzen bekend. Daar echter bij onze huisdieren een gekruist -ras zeker in den loop van weinige geslachten door een zorgvuldige -teeltkeus [445] standvastig en eenvormig kan worden gemaakt, mogen wij -hieruit afleiden, dat de vrije en verlengde kruising van een -ongelijksoortig (heterogeen) mengsel gedurende vele generaties de -plaats der teeltkeus zou vervangen, en elke neiging tot atavisme -overwinnen, zoodat een gekruist ras ten laatste gelijksoortig -(homogeen) zou worden, al deelde het ook niet in gelijke mate in de -kenmerken der beide stamrassen. - -Van alle verschillen tusschen de menschenrassen loopt de kleur der huid -het meest in het oog en is ook een der meest kenmerkende. Men dacht -vroeger, dat men verschillen van deze soort kon verklaren door -langdurige blootstelling aan verschillende luchtstreken (klimaten); -maar Pallas was de eerste die aantoonde, dat deze meening niet houdbaar -is, en hij is door bijna alle anthropologen gevolgd. [446] Deze meening -is hoofdzakelijk daarom verworpen, omdat de geographische verspreiding -der verschillend gekleurde rassen, van welke de meeste lang hun -tegenwoordige woonplaatsen moeten hebben bewoond, niet samenvalt met -overeenkomstige verschillen van klimaat. Er moet ook gewicht worden -gehecht aan zulke gevallen, als die der Nederlandsche familiën, welke, -zooals wij van een uitnemende autoriteit hooren [447], na een verblijf -van drie eeuwen in Zuid Afrika niet de minste verandering in kleur -hebben ondergaan. Het eenvormig uiterlijk in verschillende deelen der -wereld van Heidens (Zigeuners) en Joden, hoewel de eenvormigheid dezer -laatsten wat overdreven is geworden [448], is eveneens een bewijs voor -het zelfde. Men heeft ondersteld, dat een zeer vochtige of zeer droge -dampkring meer invloed had op de wijziging der huidskleur, dan de hitte -alleen; maar daar d’Orbigny in Zuid-Amerika en Livingstone in Afrika -ten opzichte van vochtigheid en droogte tot lijnrecht tegenovergestelde -besluiten zijn gekomen, moet elk besluit daaromtrent als hoogst -twijfelachtig worden beschouwd. [449] - -Verschillende feiten, die ik elders heb medegedeeld, bewijzen, dat de -kleur van de huid en het haar soms op verwonderlijke wijze samenhangt -met een volstrekt beveiligd zijn voor de werking van zekere -plantaardige vergiften en voor de aanvallen van zekere woekerdieren -(parasieten). Het viel mij daarom in, of negers en andere -donkergekleurde rassen ook soms hun donkere kleur hadden verkregen, -doordat gedurende een lange reeks van geslachten de donkerste -individu’s aan den doodelijken invloed der miasmen van hun geboorteland -waren ontsnapt. - -Ik vond later, dat het zelfde denkbeeld reeds lang te voren bij Dr. -Wells was opgekomen. [450] Dat negers en zelfs mulatten bijna volkomen -bevrijd blijven van de gele koorts, die in tropisch Amerika zoo groote -verwoestingen aanricht, is reeds lang bekend geweest. [451] Zij blijven -ook grootendeels vrij van de noodlottige tusschenpoozende -(intermitteerende) koortsen, die langs minstens 2600 mijlen van de -kusten van Afrika heerschen en jaarlijks een vijfde gedeelte der blanke -kolonisten doen sterven, terwijl een ander vijfde gedeelte met geknakte -gezondheid naar het vaderland moet terugkeeren. [452] Deze vrijdom van -den neger schijnt gedeeltelijk aangeboren en van de eene of andere -onbekende bijzonderheid van het gestel afhankelijk, en gedeeltelijk het -gevolg van acclimatisatie te zijn. Pouchet [453] getuigt, dat de -negerregimenten, van den Onderkoning van Egypte voor den Mexicaanschen -oorlog geleend, die in de nabijheid van Soedan waren aangeworven, bijna -even goed aan de gele koorts ontsnapten als de negers die -oorspronkelijk uit verschillende deelen van Afrika waren aangevoerd en -aan het klimaat der West-Indiën gewend. Dat acclimatisatie in het spel -komt, wordt aangetoond door verschillende gevallen waarin negers, na -eenigen tijd in een kouder klimaat te hebben doorgebracht, tot op -zekere hoogte vatbaar voor tropische koortsen zijn geworden. [454] De -aard van het klimaat waarin de blanke rassen lang hebben geleefd, heeft -eveneens eenigen invloed op hen; want gedurende de verschrikkelijke -epidemie van gele koorts in Demerary in het jaar 1837, vond Dr. Blair, -dat de sterfte der landverhuizers evenredig was aan de breedte van het -land van waar zij waren gekomen. Bij den neger onderstelt de vrijdom, -voor zoover hij het gevolg van acclimatisatie is, blootstelling aan het -klimaat gedurende een verbazende lengte van tijd; want de inboorlingen -van tropisch Amerika, die daar sedert onheugelijke tijden hebben -gewoond, zijn niet gevrijwaard voor de gele koorts, en de weleerw. heer -B. Tristram getuigt, dat er in Noord-Afrika streken zijn, welke de -inboorlingen jaarlijks genoodzaakt zijn te verlaten, hoewel de negers -er veilig kunnen blijven. (19) - -Dat de vrijdom van den neger eenigermate samenhangt met de kleur van -zijn huid, is een bloote onderstelling; hij kan ook samenhangen met een -of ander verschil in zijn bloed, zenuwstelsel of andere weefsels. Toch -scheen mij wegens de feiten waarop hierboven is gedoeld, en wegens het -verband dat er schijnt te bestaan tusschen de gelaatskleur en den -aanleg voor tering, deze onderstelling niet onwaarschijnlijk. Ik -trachtte mij daarom te vergewissen, maar met weinig succes [455], in -hoever zij steek hield. Wijlen Dr. Daniell, die lang op de westkust van -Afrika had gewoond, zeide mij, dat hij volstrekt niet aan een -dergelijke betrekking geloofde. Hij was zelf buitengewoon blond en had -het klimaat verwonderlijk goed weêrstaan. Toen hij het eerst als een -jongen op de kust kwam, had een oud en ondervindingrijk negerhoofd uit -zijn uiterlijk voorspeld, dat dit het geval zou zijn. Dr. Nicholson, -van Antigua, schreef mij, na op dit onderwerp te hebben acht gegeven, -dat hij niet dacht, dat donker gekleurde Europeanen beter aan de gele -koorts ontsnapten, dan diegenen welke licht gekleurd waren. De heer J. -M. Harris ontkent volstrekt, dat Europeanen met donker haar een heet -klimaat beter weêrstaan dan andere menschen; de ondervinding heeft hem -integendeel geleerd om bij het uitkiezen van manschappen voor den -dienst op de Afrikaansche kust, diegenen uit te zoeken, welke rood haar -hebben. [456] Zoover derhalve uit deze kleine aanwijzingen valt op te -maken, schijnt er geen grond te zijn voor de onderstelling, die door -onderscheidene schrijvers is gemaakt, dat de kleur der zwarte rassen -daarvan het gevolg zou zijn, dat de donkerste individu’s telkens in -grooter getal in leven bleven gedurende hun blootstelling aan de -koorts-voortbrengende miasmen van hun geboortelanden. - -Dr. Sharpe merkt op [457], dat een tropische zon, die een blanke huid -brandt en er blaren op doet ontstaan, een zwarte volstrekt niet -benadeelt; en, gelijk hij er bijvoegt, dit komt niet omdat het individu -er aan gewend is; want kinderen van zes of acht maanden worden naakt -overal heêngedragen, en worden niet aangedaan. Een arts heeft mij -verzekerd, dat eenige jaren geleden, elken zomer, maar niet gedurende -den winter, op zijn handen lichtbruine plekken ontstonden, gelijkende -op sproeten, hoewel grooter, en dat deze plekken niet werden aangedaan -door het branden van de zon, terwijl de blanke deelen van zijn huid bij -verschillende gelegenheden zeer ontstoken en met blaren bedekt werden. -Ook bij de lagere dieren bestaat er een constitutioneel verschil in -vatbaarheid voor de werking van de zon tusschen de deelen die met wit -haar zijn bedekt, en andere deelen. [458] Of de beschutting van de huid -tegen het branden der zon van genoegzaam belang is om te doen -onderstellen, dat een donkere tint door den mensch trapsgewijze door -natuurlijke teeltkeus is verkregen, kan ik niet beoordeelen. Indien dit -zoo ware, zouden wij moeten aannemen, dat de inboorlingen van tropisch -Amerika daar gedurende veel korter tijd hebben geleefd dan de negers in -Afrika, of de Papoea’s in de zuidelijke gedeelten van den Maleischen -archipel, juist gelijk de lichter gekleurde Hindoe’s gedurende korter -tijd in Engelsch Indië hebben gewoond, dan de donkerder inboorlingen -van de centrale en zuidelijke gedeelten van dat schiereiland. - -Hoewel wij ons met onze tegenwoordige kennis van de sterk sprekende -verschillen in kleur tusschen de menschenrassen geen rekenschap kunnen -geven, noch door samenhang met constitutioneele bijzonderheden, noch -door directe werking van het klimaat, zoo moeten wij toch deze laatste -niet geheel buiten rekening laten; want er zijn goede redenen om te -gelooven, dat daardoor eenige overgeërfd wordende uitwerking wordt -voortgebracht. [459] Wij hebben in ons vierde hoofdstuk gezien, dat de -levensvoorwaarden, zooals overvloedig voedsel en over het algemeen de -aangenaamheden des levens, op de zelfde wijze terugwerken op het -maaksel van ons lichaam, en dat de gevolgen daarvan erfelijk zijn. Door -den vereenigden invloed van het klimaat en de veranderde levenswijze -ondergaan Europeesche kolonisten in de Vereenigde Staten, naar men -algemeen aanneemt, een geringe, maar buitengewoon snelle verandering -van uiterlijk. Er zijn ook een aanzienlijk aantal bewijzen, dat in de -Zuidelijke Staten de huisslaven van de derde generatie in uiterlijk -merkbaar van de veldslaven verschilden. [460] - -Indien wij echter de menschenrassen beschouwen, zooals zij over de -wereld zijn verspreid, moeten wij daaruit afleiden, dat men zich van -hun kenmerkende verschillen geen rekenschap kan geven door de directe -werking van verschillende levensvoorwaarden, zelfs nadat zij daaraan -gedurende verbazend langen tijd onderworpen waren geweest. De Eskimo’s -leven uitsluitend van dierlijk voedsel, gaan in dikke pelzen gekleed, -en zijn blootgesteld aan vinnige koude en langdurige duisternis; toch -verschillen zij niet uitermate veel van de bewoners van zuidelijk -China, die geheel van plantaardig voedsel leven en bijna naakt zijn -blootgesteld aan een heet, schitterend klimaat. De ongekleede -Vuurlanders leven van de voortbrengselen der zee op hun ongastvrije -stranden; de Botocudo’s van Brazilië doorkruisen de heete bosschen van -het binnenland en leven voornamelijk van plantaardig voedsel; toch -gelijken deze stammen zoozeer op elkander, dat de Vuurlanders aan boord -van de „Beagle” door sommige Brazilianen voor Botocudo’s werden -aangezien. De Botocudo’s en de overige inboorlingen van tropisch -Amerika zijn daarentegen geheel verschillend van de Negers, die de -tegenovergestelde kusten van den Atlantischen Oceaan bewonen, aan een -ongeveer gelijksoortig klimaat zijn blootgesteld en ongeveer de zelfde -levenswijze leiden. - -Wij kunnen ons van de verschillen tusschen de menschenrassen ook geen -rekenschap geven, behalve tot op een volkomen onbeteekenende hoogte, -door middel van de overgeërfde gevolgen van vermeerderd of verminderd -gebruik van deelen. Menschen die gewoonlijk in kano’s leven, kunnen wat -korter beenen, zij die hooge streken bewonen, wat grooter borstkassen -hebben verkregen; en bij hen die sommige zintuigen voortdurend -gebruiken, kunnen de holten waarin deze zijn geplaatst, een weinig in -grootte toegenomen, en hun gelaatstrekken derhalve een weinig gewijzigd -zijn. Bij beschaafde volken hebben de afneming van de grootte der kaken -wegens vermindering van het gebruik, de gewoonten van verschillende -spieren in beweging te brengen om verschillende gemoedsaandoeningen uit -te drukken en de toeneming in grootte van de hersenen ten gevolge van -grootere verstandelijke werkzaamheid, allen te zamen een aanmerkelijke -uitwerking gehad op hun algemeen uiterlijk aanzien in vergelijking met -wilden. [461] Het is ook mogelijk, dat toeneming in lichaamsgrootte -zonder overeenkomstige vermeerdering van de grootte der hersenen aan -sommige rassen (te oordeelen naar de vroeger gemelde gevallen van -konijnen) een langwerpigen schedel van het dolichocephale type heeft -gegeven. - -Eindelijk zal bijna zeker het nog weinig begrepen beginsel van -correlatie in werking zijn gekomen, zooals in het geval van groote -ontwikkeling der spieren en sterk vooruitstekende wenkbrauwbogen. Het -is niet onwaarschijnlijk, dat de aard van het haar, die bij de -onderscheidene rassen veel verschilt, in de eene of andere soort van -correlatie staat met het maaksel der huid; want tusschen de kleur van -het haar en die van het vel bestaat zeker correlatie, evenals tusschen -de kleur en den aard van het haar bij de Mandanen. [462] De kleur der -huid en de door dezelve ontwikkelde geur staan eveneens op de eene of -andere wijze met elkander in verband. Bij de schapenrassen staan het -aantal haren binnen een gegeven ruimte en het aantal afscheidende -poriën in eenige betrekking tot elkander. [463] Indien wij mogen -oordeelen naar de analogie onzer huisdieren, behooren vele wijzigingen -in maaksel bij den mensch waarschijnlijk te worden verklaard door het -beginsel van correlatie van groei. - -Wij hebben nu gezien, dat men zich van de kenmerkende verschillen -tusschen de menschenrassen niet op voldoende wijs rekenschap kan geven -door de rechtstreeksche werking der levensvoorwaarden, noch door de -uitwerkselen van het voortdurend gebruik van deelen, noch door het -beginsel van correlatie. Wij hebben daarom aanleiding om te -onderzoeken, of niet kleine individueele verschillen, die den mensch -bij uitnemendheid eigen zijn, door natuurlijke teeltkeus gedurende een -lange reeks van jaren zijn bewaard gebleven en vermeerderd. Hier -stuiten wij echter eensklaps op de tegenwerping, dat alleen voordeelige -wijzigingen op die wijze kunnen worden bewaard; en zoover wij er over -kunnen oordeelen (hoewel het altijd mogelijk blijft, dat wij daarin -dwalen) strekt geen van de uitwendige verschillen tusschen de -menschenrassen hun tot eenig direct of bijzonder voordeel. De -verstandelijke en zedelijke of sociale vermogens moeten natuurlijk van -deze opmerking worden uitgezonderd, maar verschillen in deze vermogens -kunnen weinig of geen invloed hebben gehad op uitwendige kenmerken. De -vroeger vermelde variabiliteit van al de kenmerkende verschillen -tusschen de rassen toont eveneens aan, dat deze verschillen niet van -veel belang kunnen zijn; want, waren zij belangrijk geweest, dan zouden -zij reeds lang geleden hetzij standvastig gemaakt en bewaard, of -geëlimineerd zijn. In dit opzicht gelijkt de mensch op die vormen, -welke door de natuuronderzoekers proteïsch of polymorphisch worden -genoemd en uiterst variabel zijn gebleven, naar het schijnt ten gevolge -daarvan, dat hun veranderingen van indifferenten aard waren en -bijgevolg aan de werking der natuurlijke teeltkeus zijn ontsnapt. - -Wij zijn tot dusver teleurgesteld in al onze pogingen om ons rekenschap -van de verschillen tusschen de menschenrassen te geven; er blijft -echter nog één belangrijke invloed over, namelijk die der Seksueele -Teeltkeus, die op den mensch even machtig schijnt te hebben ingewerkt -als op vele andere dieren. Ik wil niet beweren, dat de seksueele -teeltkeus rekenschap kan geven van al de verschillen tusschen de -rassen. Er blijft een onverklaard overschot achter, waarvan wij in onze -onwetendheid slechts kunnen zeggen, dat, daar de individu’s voortdurend -worden geboren, bij voorbeeld, met een weinig ronder of smaller hoofden -en een weinig langer of korter neuzen, dergelijke geringe verschillen -wellicht standvastig en eenvormig zouden kunnen worden gemaakt, indien -de onbekende invloeden, die ze veroorzaakten, op meer standvastige -wijze bleven werken en door lang voortgezette kruisingen werden -geholpen. Dergelijke variaties behooren tot de voorloopige afdeeling -waarop in ons vierde hoofdstuk is gedoeld, die wegens gebrek aan een -betere uitdrukking spontane variaties zijn genoemd. Ik beweer evenmin, -dat de uitwerkselen der seksueele teeltkeus met wetenschappelijke -nauwkeurigheid kunnen worden aangetoond; maar het kan worden bewezen, -dat het een onverklaarbaar feit zou zijn, als de mensch niet was -gewijzigd door den invloed daarvan, die zoo machtig op tallooze dieren, -zoowel hoog als laag op de ladder staande, heeft ingewerkt. Verder kan -worden bewezen, dat de verschillen tusschen de menschenrassen, zooals -die in kleur, behaardheid, gelaatsvorm enz, van zulk een aard zijn, als -men zou mogen hebben verwacht, dat het gevolg van de inwerking der -seksueele teeltkeus zou zijn. Om echter dit onderwerp op gepaste wijs -te behandelen, heb ik het noodig gevonden om het geheele dierenrijk te -beschouwen; ik heb daarom het Tweede Gedeelte van dit werk daaraan -gewijd. Aan het einde zal ik tot den mensch terugkeeren, en, na -beproefd te hebben om aan te toonen, in hoever hij door seksueele -teeltkeus is gewijzigd, zal ik een kort overzicht van de hoofdstukken -van dit Eerste Gedeelte geven. - - - - - -AANTEEKENINGEN. - -(1) Toen ik in den winter van 1869–70 Egypte bezocht, trof het mij, -zoodra ik den voet te Alexandrië aan wal had gezet, dat de Arabieren -even groote individueele verschillen vertoonden als de Europeanen. Ook -de Hindoebedienden in het Peninsular and Oriental Hôtel te Suez kon ik -dadelijk van elkander onderscheiden. De leden van het Japansch -gezantschap, dat voor jaren Nederland bezocht, en twee Japansche -studenten, die te gelijk met mij te Leiden studeerden, schenen mij ook -zeer ongelijk. Evenzoo de negers, en Chineezen en roodhuiden die ik in -1872 in Noord-Amerika zag. Mijn persoonlijke ondervinding is dus in -strijd met de hier gemaakte opmerkingen. - -(2) Hier wordt gedoeld op het verschil tusschen WOLHARIGE MENSCHEN -(Homines Ulotriches) en SLUIKHARIGE MENSCHEN (Homines Lissotriches). De -eersten worden nog verdeeld in Homines lophocomi, wier wolachtig -kroeshaar in kleine bossen groeit (b.v. de Papoea’s en Hottentotten) en -Homines eriocomi, wier wolachtig kroeshaar gelijkmatig over de geheele -schedelhuid is verspreid (b.v. de Kaffers en Negers). De laatsten -onderscheidt men in Homines euthycomi, wier haren noch krullen noch -lokken vormen (b.v. de Maleiers, Mongolen en Amerikanen) en Homines -euplocami, wier haren min of meer krullen en lokken vormen (b.v. de -Kaukasiërs). Deze verschillen in den aard van het haar zijn voor de -vergelijkende anthropologie, voor de studie der menschenrassen, van het -hoogste gewicht. - -(3) M. Benedict vond aan Chineezenhersenen enkele eigenaardigheden -waardoor zij van die van andere menschenrassen afwijken („Medizinische -Jahrbücher, hrg. v. d. k. k. Geselsch. d. Aerzte”, 1887, blz. 121). - -(4) Door mijn Egyptische reis in den winter van 1869–70 ben ik in de -gelegenheid hieromtrent eenige zelfstandige opmerkingen te maken. In -een der grotten van Beni Hassan, die volgens Mariette van ongeveer 3000 -jaren vóór Chr. dagteekenen (in het graf van Noem-Hotep, gouverneur van -de provincie Sah onder den Pharao Amenehemha II) ziet men een -muurschildering waarop de overledene rechtopstaande afgebeeld is; voor -hem staan personen, die men aan hun sterk geprononceerden arendsneus en -zwarten puntigen baard dadelijk voor Semieten herkent, en volgens -Mariette ook Semieten zijn. [464] In de beroemde salle hypostyle van -den tempel van Karnak, waarvan de oudste opschriften volgens Mariette -uit den tijd van Seti I(1450 j. v. Chr.) dagteekenen, vindt men hoogst -merkwaardige bas-reliefs, waarop genoemde koning zijn veldtochten in -Westelijk Azië tegen de Armeniërs, de Assyriërs, de Schasoe en de Kharo -heeft afgebeeld, terwijl andere de veldtochten van den Pharao Sesak -tegen Palaestina voorstellen. Op die bas-reliefs zijn de nationale -typen der overwonnenen zeer goed teruggegeven; de Assyriërs gelijken -zeer op de afbeeldingen uit Niniveh; in de Schasoe (volgens Mariette -een soort van woestijn-Arabieren of Bedoeïnen) is het Semietische type -zeer goed te herkennen. Aan den hoofdingang van het paleis van Rhamses -III (dat een gedeelte uitmaakt van den zoogenaamden tempel van -Medinet-Aboe te Thebe) vindt men bas-reliefs, die den koning -voorstellen, de krijgsgevangenen, door hem in zijn vele oorlogen -gemaakt, aan de goden aanbiedende; elk dier krijgsgevangenen, waaronder -ik o.a. zeer goed te herkennen Negers en Semieten opmerkte, vertoont -het type van zijn ras met merkwaardige getrouwheid, en daar de namen er -in hiëroglyphen zijn bijgeschreven, heeft men hier volgens Mariette de -merkwaardigste van alle bekende bijdragen tot de ethnologie van -Westelijk Azië, Libye en Soedan in de XIIIde eeuw v. Chr. - -Het trof mij ook, dat het rastype van de afbeeldingen die oude -Egyptenaren voorstellen, op alle monumenten van Ghizeh af tot Philae -boven den eersten waterval van den Nijl toe, zeer duidelijk het zelfde -bleef, en dat men niet zelden bij de landbouwende bevolking van -Opper-Egypte (de Fellah’s) dat type terugvond. Zij die het onveranderd -blijven van sommige diersoorten sedert de tijden der oudste dynastieën -(zooals Mr. Snellen van Vollenhoven in zijn overigens zoo uitnemend -werk: „Gedaanteverwisseling en Levenswijze der Insekten”, -„Natuurhistorische Bibliotheek”, Haarlem, A. C. Kruseman, 1870) als een -bewijs tegen Darwin aanvoeren, moeten dus van hun standpunt besluiten, -dat ook de verschillende menschenrassen (b.v. Egyptenaars, Semieten, -Negers) afzonderlijke scheppingen zijn, hetgeen zij juist van hun -standpunt wel niet zullen willen. Daarenboven kan niemand bewijzen, dat -het door Mr. S. v. V. bedoelde dier (de zoogenaamde heilige kever of -scarabaeus Ateuchus sacer) werkelijk volkomen onveranderd is gebleven. -[465] Wij weten op hoe geringe verschillen de entomologen, wier -grootste roem dikwijls bestaat in het vinden van ééne of meer nieuwe -soorten, soms zulk een nieuwe soort baseeren! En wat beteekent de tijd, -verloopen sedert de oudste Egyptische dynastieën, in vergelijking van -de eeuwigheid, die even goed achter als voor ons ligt! Tijd voor de -grootste ontwikkeling is in overvloed verloopen, al ging die -ontwikkeling zoo langzaam, dat in een 7000tal jaren de resultaten -onmerkbaar waren. Ach! hoezeer had Huxley gelijk, toen hij zeide, „dat -het meeste dat tegen Darwin is aangevoerd, het papier niet waard is, -waarop het is geschreven.” - -In het „Album der Natuur”, 1856, vindt men op blz. 16, fig. 10 en 11, -een paar afbeeldingen van Negers, blz. 18, fig. 12, een dergelijke van -een Nubiër, blz. 15, fig. 7 en 8, een paar dergelijke van Semieten, -allen naar afbeeldingen op Egyptische monumenten. Op blz. 15, fig. 6, -vindt men Joodsche krijgsgevangenen uit Lachish (II Kon. XVIII, 14; -Jesaia XXXV, 2), volgens afbeeldingen, gevonden in het paleis van den -Assyrischen koning Sennacherib te Kouyunjik. „Niemand zal”, zegt Dr. -Lubach, „in deze afbeeldingen den Joodschen typus miskennen, en -aarzelen daaruit te besluiten, dat de Joden, omstreeks 700 jaren voor -Christus, er even zoo hebben uitgezien, als thans.” - -Noch de Egyptenaars, noch de Assyriërs zouden den wansmaak hebben gehad -om, als zij voorstellingen uit onzen Bijbel hadden moeten maken, Jezus, -Maria en de Apostelen, of Mozes en andere Joodsche personen uit het -Oude Testament af te beelden met de gelaatstrekken van Egyptenaars of -Assyriërs, evenals onze beste schilders en graveurs die personen in hun -schilderijen en gravures gewoonlijk teekenen met Europeesche, zuiver -Indo-Germaansche gelaatstrekken! Wat b.v. te zeggen van een schilderij, -als de „Vierge au Singe” van Albrecht Dürer, wat het schilderwerk zelf -aangaat een meesterstuk, waarop Maria afgebeeld is als een Duitsche -vrouw, met een Duitsch kind op den schoot, een in Palaestina niet -voorkomend dier (een aap) aan een touw vasthoudende, terwijl op den -achtergrond een middeleeuwsch kasteel wordt gezien! - -(5) Er zijn meer oude menschenschedels in Amerika gevonden en goed -onderzocht, welke het type van het Amerikaansche ras vertoonen. Zoo -vond men nabij Nieuw-Orleans in het Mississippi-delta bij diepe -boringen 10 boven elkander liggende voormalige bosschen, waarin boomen -van 10 voet diameter voorkwamen; men telde bij die boomen 95–120 -jaarringen op elken Eng. duim, zoodat zulk een boom minstens 5700 jaar -oud zou wezen. In het vierde dier bosschen vond men onder de wortels -van een cypres een menschenschedel, waarvan de ouderdom door Dowler op -57600 jaar wordt geschat. Deze schedel vertoonde den typischen vorm van -het Amerikaansche ras. Ook vond men in een mijnschacht bij Altaville in -Calaveras County in Californië, een menschenschedel in een zandlaag op -een diepte van 130 voet. Deze zandlaag, waarin ook beenderen van -neushoorns en andere uitgestorven diersoorten voorkomen, lag onder vier -lagen vulkanische asch van verschillende dikte, die met zandlagen -afwisselden. „De basis van den schedel was in een beenderbreccie met -rapilli en druipsteen samengebakken en gelijkt zeer op den schedel van -een Digger-Indiaan” (J. D. Whitney, in „A Human Skull, discovered in -California”, Anthrop. Review N°. 20, blz. 119). Ook bij dezen schedel, -de oudste die tot nog toe in Amerika is gevonden, vindt men dus het -type van het Amerikaansche ras terug! - -Emil Schmidt zou onlangs het bewijs hebben geleverd („Humboldt”, Maart -1890, blz. 109), dat deze schedel uit onaangeroerde tertiaire lagen is -opgedolven (wat dikwijls was betwijfeld) terwijl het bestaan van den -mensch in het tertiaire tijdvak in Europa nog niet volkomen is bewezen. - -In 1889 vond men in Butte County (Californië) bij de bewerking der -mijnen aldaar in pliocene grintlagen steenen mortieren, die blijkbaar -producten van menschelijke kunstvlijt zijn. Zij zijn uitgehold in -blokken metamorphisch gesteente, de uitholling is gemiddeld 24 c.M. -lang, 18 c.M. breed en 16 c.M. diep. Deze mortieren geven een nieuw -bewijs voor het bestaan van den mensch in Californië in het tertiaire -tijdvak. Sedert zij werden gevonden, heeft de 60 mijlen van Cherokee -verwijderde vulkaan Lassens Peak het door het water aangespoelde zand -met lavastroomen bedekt en opgehouden te werken. De Sacramento, San -Joaquin en andere rivieren bestonden nog niet toen de mensch deze -mortieren bewerkte. Dalen van 600 M. diep zijn sedert in het basalt -uitgehold. Beenderen van den mastodon werden in de nabijheid dezer -steenen mortieren gevonden. [466] - -Wat de menschenbeenderen aangaat, die de Deensche natuuronderzoeker -Lund den 21sten Maart 1844 in de holen bij Lagoa Santa, provincie Minas -Geraes, in Brazilië, te samen met de overblijfselen van uitgestorven -diersoorten uit het diluviale tijdvak heeft gevonden, is het echter -eenigszins twijfelachtig of zij de kenmerken van het Amerikaansche -roode ras vertoonen. Quatrefages kwam omtrent die beenderen tot de -volgende resultaten, die hij in de zitting van de Fransche Académie des -Sciences van den 28sten November 1881 mededeelde: - -1. Evenals in Europa heeft in Brazilië de voorhistorische mensch met -zoogdieren samengeleefd, die in de fauna van den tegenwoordigen tijd -ontbreken. 2. De fossiele Braziliaan die Lund in de holen van -Lagoa-Santa ontdekte, leefde op zijn laatst gedurende onze -rendierperiode, doch hij leefde (volgens Gaudry) misschien nog niet in -het tijdperk van den mammouth. 3. Van alle fossiele Europeanen -onderscheidt zich de fossiele mensch van Lagoa Santa door een reeks van -kenmerken, waarvan het meest in het oogvallende de vereeniging der -dolichocephalie met hypsisthenocephalie is. 4. In Brazilië, zoowel als -in Europa, heeft de fossiele mensch nakomelingen nagelaten, die tot de -vorming der tegenwoordige bevolking hebben bijgedragen. 5. Met recht -hebben Lacerda en Peinoto de Botocuden als resultaat van een vermenging -van het Lagoa-Santa-type beschouwd. 6. De aard van dit laatste moet nog -worden bepaald, en tevens of men onder de Lagoa Santa gevonden -overblijfselen niet meer dan één type moet onderscheiden, maar ten -minste één daarvan was brachycephaal. 7. Dit Lagoa-Santa-type neemt ook -deel aan de samenstelling der ando-peruaansche bevolkingen en komt meer -of minder duidelijk voor tot aan de kust van den Grooten Oceaan. 8. In -Peru en Bolivia toont dit type zijn tegenwoordigheid menigmaal even -duidelijk als in Brazilië. 9. Toch schijnt dit element een minder -algemeene werking in Peru als in Brazilië te hebben uitgeoefend. 10. -Naar het schijnt, vindt men het ook nog in andere deelen van -Zuid-Amerika dan Peru en Brazilië. - -In 1889 heeft echter de Deensche anthropoloog Soren Hanssen een -uitvoerige beschrijving van bovengenoemde beenderen uit de holen van -Lagoa-Santa gegeven. [467] De meeste daarvan zijn uit het Samiroudohol -afkomstig; er werden daar echter geen dierenbeenderen er bij gevonden, -door welke een bepaald besluit zou kunnen worden gemaakt omtrent de -geologische periode waarin de menschen, waarvan de beenderen afkomstig -waren, hebben geleefd. Evenmin vond men er werktuigen of wapenen bij. -De beenderen zijn echter blijkbaar zeer oud, zij zijn gecalcineerd en -meer of min met ijzerconglomeraten geïncrusteerd. Hun kleur varieert -van bleekgeel tot donkerbruin. Zij zijn afkomstig van een zeer krachtig -ras, dat echter klein van gestalte was. De 16 schedels uit voornoemde -holen, waarvan er zich 14 op het museum te Kopenhagen bevinden, -vertoonen een opmerkelijke gelijkvormigheid; zij zijn zeer hoog en -tevens lang met afgeronde schedelwelving. Het gelaat is van middelbare -grootte, het voorhoofd geenszins achteruitwijkend, maar veeleer van -pyramidalen vorm, de wenkbrauwbogen en de streek tusschen de oogholten -zijn goed ontwikkeld. Het prognathisme komt bij de onder de neusopening -gelegen deelen der bovenkaak bijzonder duidelijk te voorschijn. De -doorsnede van den schedel, van jukbeen tot jukbeen gemeten, is groot, -de basis van den jukboog breed, de boven de tepelvormige uitsteeksels -van het slaapbeen gelegen streek van den schedel aanmerkelijk -ontwikkeld. De omtrek der schedels is van middelmatige grootte; zij -zijn dolichocephaal, een nauwkeurige bepaling van hun inhoud was wegens -hun beschadigden toestand onmogelijk. - -Soren Hanssen en de Quatrefages hebben beiden op de opmerkelijke -overeenstemming tusschen deze schedels en die der tegenwoordige -Papoea’s gewezen, en ook de theorie van de Quatrefages, dat er in -Zuid-Amerika een oorspronkelijk dolichocephaal ras heeft bestaan, dat -zich over een groot gedeelte van het Zuid-Amerikaansche vasteland -uitstrekte, en zich met brachycephale elementen heeft vermengd, -ontvangt door hen een sterken steun. Dat de beenderen van Lagoa-Santa -aan een op lagen trap staand ras behoorden, wordt ook bewezen door het -bewaardblijven der lumbo-sacraalgewrichten aan het heiligbeen -(onvolkomen versmelting van de heiligbeenwervels tot één been), verder -door de doorboring der onderste gewrichtsuiteinden van het -opperarmbeen, door de inbuiging der ellebogen, door de ontwikkeling der -„ruwe lijn” (linea aspera) en de aanwezigheid van een derden trochanter -aan het bovendijbeen. In ’t oog vallend is de aanmerkelijke -zijdelingsche afplatting (platycnemie) der scheenbeenderen. - -In nauwe betrekking tot de quaestie van de oorspronkelijke bevolking -van Amerika staan ook Soren Hanssen’s onderzoekingen omtrent de -inboorlingen van Groenland. [468] Tijdens een verblijf aldaar mat hij -1200 individu’s en vond, dat zij onderling verschilden. Terwijl de -Eskimogroep aan den Angmasalikfjord (Oostkust van Groenland) uit -krachtige, intelligente en energieke menschen bestaat, die 1,647 meter -lang zijn, op de hoogte van de borst een omtrek van 93,7 c.M. hebben, -een zelfstandige beschaving en verrassende kunstvaardigheid bezitten, -schijnen andere Eskimostammen, die onder minder gunstige omstandigheden -leven,—zooals bovenal het grootste gedeelte van stammen aan de westkust -van Groenland,—gedegenereerd. Tegenwoordig zijn de Eskimo’s van de -Indianen in het zuiden en de Mongolen in het westen scherp gescheiden; -hun uitbreiding moet echter vroeger veel grooter zijn geweest dan thans -[469]; zij moeten volgens Soren Hanssen als laatste overblijfsel van -een oorspronkelijk Amerikaansch ras worden beschouwd, waarvan de -voorvaders met de tegenwoordige Papoea’s verwant waren. Dit -oorspronkelijke ras verspreidde zich over geheel Amerika, en nog thans -bestaan er enkele onvermengde overblijfselen van. Dit is de oorzaak van -de verrassende gelijkenis tusschen de Eskimo’s en enkele -Indianenstammen (o.a. van Zuid-Amerika). Dit oorspronkelijke -Amerikaansche ras heeft later voor een ander ras moeten wijken, dat -allengs naar het zuiden doordrong en zich met de oudere bevolking -vermengde, uit welke vermenging de roodhuiden ontstonden, die in hun -uiterlijk en oorsprong veel minder één zijn dan men gewoonlijk -aanneemt. Door dit gemengde ras werden de Eskimo’s naar het noorden -gedrongen, hoewel ook zij eenigszins met het ingedrongen ras zijn -vermengd. - -De Markies de Saporta schrijft echter sommige in Mexico en de -Vereenigde Staten gevonden vuursteenwerktuigen toe aan het ras van -Chelles (of Cannstatt), dat volgens hem gelijktijdig in Europa en in -Amerika als oudste bevolking optrad. - -(6) Vergelijk de fraaie kaart, gevoegd bij Deel I van „Insulinde: het -Land van den Orang-oetan en den Paradijs-vogel”, door A. R. Wallace, -Ned. vert. van Prof. P. J. Veth, 1870. De grenslijn tusschen de beide -menschenrassen ligt echter iets oostelijker dan die tusschen de -zoölogische gewesten, hetgeen, volgens de zeer aannemelijke verklaring -van Wallace, is toe te schrijven aan de zucht van het Maleische ras -voor de zeevaart en zijn hoogere ontwikkeling, waardoor het in staat -werd gesteld zich over een deel van het aangrenzend gebied te -verbreiden en de oorspronkelijke Papoea-bevolking te verdringen. - -Dr. K. Martin, Hoogleeraar te Leiden, hield voor eenige jaren bij -gelegenheid der koloniale tentoonstelling te Amsterdam eene -redevoering, getiteld: „Wissenschaftliche Aufgaben, welche der -geologischen Erforschung des Indischen Archipels gestellt sind”, waarin -hij o.a. zocht aan te toonen, dat Wallace ten onrechte beweerde, dat de -grenslijn tusschen het Aziatische en het Australische zoölogische -gewest van Insulinde met de oorspronkelijke grens tusschen het -Aziatische en Australische vasteland samenvalt. - -Dr. H. van Cappelle („Over de grenslijn van Wallace”, Album der Natuur -1886, blz. 299) is van het zelfde gevoelen, en komt tot het besluit, -dat het als hoogstwaarschijnlijk kan worden aangenomen: - -1o. dat de grenslijn van Wallace niet als een continentale grens moet -worden beschouwd; dat deze laatste zeer waarschijnlijk met de door den -Indischen Archipel loopende reeks vulkanen samenvalt. - -2o. dat de soorten van Australisch type, die men op de oostelijk van -genoemde grenslijn gelegen eilanden aantreft, deze laatste niet -oorspronkelijk bewoonden, doch er zich eerst later over hebben -verspreid, toen de toenadering van het Australische tot het Aziatische -continent hoe langer hoe grooter werd. - -Is dit juist, dan verklaart zich het feit, dat de grenslijn tusschen de -beide menschenrassen iets oostelijker ligt dan die tusschen de -zoölogische gewesten, op nog eenvoudiger wijze, namelijk doordat de -strijdbaarder Maleiers zich niet door de minder strijdbare Papoea’s -lieten terugdringen, gelijk de Aziatische fauna door de Australische. - -De verdringing der dier- en plantsoorten van het groote vasteland van -Azië door die van het kleine vasteland van Australië is echter in -strijd met wat wij in Amerika, Nieuw-Holland en Nieuw-Zeeland zien -gebeuren, waar de inlandsche soorten voor de uit het grootere vasteland -(Europa-Azië) ingevoerde terugwijken! - -(7) Daar de eigenlijke Eskimo’s slechts in de poollanden van Amerika -voorkomen, is dit alleen waar, als men de Mongoloïdische bewoners der -noordelijke poolstreken van Azië en Europa de Kamschadalen, -Tschoektschen, Koriaken, Joekagiren, Toengoezen, Ostiaken, Samojeden, -Laplanders enz. met hen tot een „Arctisch ras” vereenigt. Deze volken -worden echter, evenals de Eskimo’s, door de meeste schrijvers als -takken van het Mongoolsche ras beschouwd. In taalkundig opzicht -schijnen van al de genoemde volken alleen de Kamschadalen en -Tschoektschen met de Eskimo’s verwant te zijn. - -(8) In het Duitsche tijdschrift „Globus”, Bd XVII, N°. 1, blz. 10, -vinden wij in een artikel van Karl Andree, „Zur Kennzeichnung der -Mischlinge aus verschiedenen Menschenracen”, het volgende over de -bastaarden tusschen blanken en van Diemenslanders en Nieuw-Hollanders -opgeteekend: „Met recht noemt Bonwick hen in zijn, aan onze lezers -bekend werk over het uitsterven der van Diemenslanders „ongelukkige -voortbrengselen van den omgang in de struiken”, die slechts zelden bij -den stam der zwarten eenigen tijd in het leven blijven. Dikwijls neemt -de moeder, daar zij haar schande wil verbergen, een middel te baat om -het schepsel voor de geboorte te vermoorden; baart zij echter een kind, -dan bezorgt een bloedverwant daaraan door een knotsslag een -vroegtijdigen dood. Al beweerde een uitnemend anthropoloog, Broca te -Parijs, vroeger eens, dat het vermoorden der Nieuw-Hollandsche mulatten -een fabel en de uitroeiing der half-bloedigen door de zwarten -onnatuurlijk was, men is nu sinds lang beter onderricht kunnen worden. -Dr. Story, die langen tijd een stam van van Diemenslanders gadesloeg, -vond onder hen geen enkelen bastaard. Ook op het vasteland van -Nieuw-Holland zijn halfbloed-kinderen zeer zeldzaam geweest; de -zendeling Schmidt in Queensland weet, „dat het een regel was, die -dadelijk na de geboorte om te brengen.” Robinson en andere voorsprekers -der inboorlingen getuigen, dat in de streek van Port Philip volkomen -het zelfde het geval was. Tegenwoordig, nu de geboorte van een kind bij -de Nieuw-Hollanders over het algemeen tot de zeldzaamheden behoort, -heeft men, wel is waar, nu en dan een halfbloed-kind in het leven -gelaten en zulk een geel voortbrengsel wel eens met een zekeren trots, -of ook wel eens met een zekeren galgenhumor aan de blanken getoond. -„That my picaninny,—you gib it sixpence?” zeide een zwarte lachend tot -den heer Bonwick. Parker, een voorspreker der inboorlingen, getuigt -echter, „dat ook die kinderen, ingeval men ze tot den manbaren leeftijd -laat leven, dan op geheimzinnige wijze verdwijnen. - -„De blanke, Christelijke vaders hebben zich steeds zeer onverschillig -omtrent hun bastaarden getoond. De heer Karl Vogt heeft dit betwijfeld; -maar Bonwick wederlegt hem met feiten. - -„De heer G. A. Murray, politiemagistraat aan de rivier Murrumbidgee, -werd officiëel verwittigd, dat elf halfbloed-knapen door de zwarten -waren vermoord en dat men elk hunner op een afzonderlijk vuur tot asch -had verbrand. Hij reed naar de hem aangewezen plaats, zag de -overblijfselen van het vuur, doorzocht de asch en vond nog brokstukken -van menschenbeenderen. In zijn procesverbaal merkt hij op, dat men in -zijn district de halfbloed-meisjes somtijds in leven laat, doch de -jongens zonder uitzondering doodt; de eersten worden slechts geduld, om -als gemeenschappelijk goed aan de mannen van den stam tot bevrediging -hunner dierlijke lusten te strekken, en tegen geld aan blanke mannen te -worden prijsgegeven.” - -In het eerste nummer van de „Memoirs of the Literature of the Imperial -University of Japan”, komt een belangrijke verhandeling voor van R. H. -Chamberlain over de Aino’s, de oorspronkelijke bevolking van Japan, die -thans nog op het eiland Jesso voorkomt en buitengewoon harig is. Bij -vermenging met Japanneezen zijn zij weinig vruchtbaar en de bastaarden -sterven uit, hetgeen er volgens Chamberlain op wijst, dat ook bij het -menschdom een neiging bestaat om zich in ware „soorten” te splitsen. - -(9) Vergelijk echter onze aanteekening in Deel II, blz. 197, van „Het -Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten.” - -(10) Hier wordt gedoeld op het eiland Pitcairn, dat in het jaar 1790 -werd bevolkt door een deel der oproerige bemanning van het Engelsche -schip de „Bounty”, bij welke zich eenige inboorlingen van Tahiti hadden -gevoegd. Bij hun aankomst waren zij 15 mannen en 12 vrouwen sterk. Ten -gevolge van twisten tusschen de Engelschen en de Tahitiërs stierven al -deze personen, behalve twee Engelschen, Adams en Young genaamd, en -eenige vrouwen uit Tahiti, een gewelddadigen dood. Van deze weinige -overgeblevenen is de geheele bevolking van Pitcairn en het eiland -Norfolk afkomstig, omtrent welke Darwin blz. 359 eenige nadere -bijzonderheden mededeelt. - -(11) Deze kenmerken hebben vooral betrekking op de geslachtsdeelen. Zoo -zijn de kleine schaamlippen (nymphae) bij de Hottentotsche vrouwen -aanmerkelijk verlengd (tot meer dan 2 decimeter toe) en vormen het -bekende tablier. Verder ontbreekt bij haar het frenulum, zoodat elke -groote schaamlip in de overeenkomstige bil overgaat, zooals o.a. door -een praeparaat op het museum te Breslau wordt aangetoond. Deze -inrichting, die derhalve bij een der laagste menschenrassen normaal -voorkomt, vertoont zich soms ook bij Europeesche pasgeboren kinderen -(als atavisme?). Vergelijk Hyrtl, „Handboek der Top. Ontleedkunde”, -Ned. vert. van Hanlo, 2de druk, deel II, blz. 147 en 150. Ook -onderscheiden zich de Hottentotsche en Bosjesmannen-vrouwen door haar -zoogenaamde steatopygie, d.i. door verbazend groote vetkussens die zich -bij haar, vooral nadat zij kinderen hebben gehad, op de billen -ontwikkelen. Zie Virey, „Histoire Naturelle du Genre Humain”, tome I, -pl. 2. - -Over deze zoogenaamde steatopygie van de vrouwen der Hottentotten en -Bosjesmannen hebben J. Deniker en P. Topinard [470] onderzoekingen -ingesteld bij gelegenheid, dat er vertegenwoordigers dier beide rassen -in den acclimatatietuin te Parijs te zien waren. Volgens Deniker komt -de steatopygie bij alle Hottentotsche vrouwen voor, maar in -verschillende graden van ontwikkeling. De vetafzetting begint geregeld -eerst aan het bovenste achterste gedeelte der billen, daarop strekt zij -zich verder over de zijdelingsche gedeelten en naar onderen, en ook -over de aan de trochanters van het dijbeen grenzende streek uit. -Verderop ontwikkelt zich fibreus weefsel, dat aan het vetkussen van het -onderste gedeelte der billen ten steun strekt. De steatopygie blijft in -den regel zelfs bestaan, als het individu overigens vermagert. Bij -Kaffervrouwen komt de steatopygie evenmin voor als bij blanke vrouwen; -bij de eersten bedraagt het uitsteken der billen slechts 3,6% der -geheele lichaamslengte (bij Europeesche vrouwen 3,4%), en bij twee -vrouwen van Bosjesmannen daarentegen 8,5%, bij ééne Hottentotsche vrouw -zelfs 10%. Evenals Deniker beschouwt Topinard de steatopygie als een -monsterachtigen vergrooting der billen, die niet slechts massiever en -van grooteren omvang dan gewoonlijk zijn, maar ook den indruk maken, -alsof zij naar boven omgebogen waren. Zij vormen van boven een -horizontaal vlak, waarop groote voorwerpen gemakkelijk kunnen liggen. -Naar onderen eindigen de steatopyge billen plotseling met een -huidplooi. Bij enkele Hottentotsche vrouwen strekt zich de hypertrophie -en vetontwikkeling over de geheele beenen uit tot aan de enkels, waar -zij met een ringvormige opzwelling eindigen. Zulk een persoon ziet er -dan uit alsof zij een wijde, geplooide broek aan had. Volgens Topinard -is het niet onwaarschijnlijk, dat de steatopygie bij de vrouwen der -Hottentotten en Bosjesmannen door seksueele teeltkeus is ontstaan, daar -de mannen bij die volken een voorliefde voor vrouwen met sterk -ontwikkelde billen hebben, terwijl deze laatsten door melkdiëet en -volstrekte rust de vetontwikkeling trachten te bevorderen. - -Dr. M. Alsberg, die in „Humboldt” van Juni 1890 een referaat over -Deniker’s en Topinand’s onderzoekingen geeft, en zich vele jaren in -Zuid-Afrika ophield, verklaart de steatopygie door de gewoonte der -bedoelde vrouwen om haar kinderen in rijdende positie op de billen, of -daarop vastgebonden te dragen. Dan zouden wij hier een erfelijke -verworven eigenschap hebben, daar toch wel niemand zal aannemen, dat -zich in ééne generatie bij vrouwen van ander ras, die aldus de kinderen -droegen, steatopygie zou ontwikkelen. - -Tusschen de steatopygie en de eeltplekken op de billen van sommige apen -zou volgens Topinard geen verband bestaan. - -Topinard heeft nog een andere tot dusver nauwelijks opgemerkte -bijzonderheid van de vrouwen der Bosjesmannen en Hottentotten -beschreven. Vóór, buiten en iets boven den trochanter vindt men bij -haar namelijk een afgeronde opzwelling, die langzamerhand in de -aangrenzende deelen overgaat en tevens den omvang der heupen -aanmerkelijk vergroot. De geheele aesthetische indruk dien de vorm -eener vrouw maakt, gaat hierdoor verloren. Terwijl bij de volwassen -Europeesche vrouw de romp op de hoogte der schouders de grootste -breedte bezit, is bij de vrouwen der Bosjesmannen en Hottentotten het -gedeelte tusschen de taille en het benedenste gedeelte der dijen het -breedst. Toch bezitten die vrouwen een even smal bekken als de vrouwen -der meeste lagere rassen, zoodat die in onze oogen wanstaltige vorm -door de ontwikkeling der weeke deelen wordt veroorzaakt. - -(12) Virey onderscheidt het menschelijk geslacht in twee soorten, die -zes rassen omvatten. De eerste soort, die zich o.a. door een -gelaatshoek van 85° tot 90° onderscheidt, bestaat uit: 1o. het blanke -ras (Europeanen en Oosterlingen), 2o. het gele ras (Kalmukken en -Mongolen), 3o. het koperkleurige ras (Amerikanen), 4o. het bruine ras -(Maleiers). De tweede soort, die zich o.a. door een gelaatshoek van -75°–80° onderscheidt, bestaat uit: 1o. het zwarte ras (Negers, -Kaffers), 2o. het zwartachtige ras (Hottentotten, Papoea’s). Het is dus -eigenlijk onjuist om te zeggen, dat volgens Virey de mensch twee -soorten of rassen zou vormen. Vergelijk: Virey „Histoire Naturelle du -Genre Humain”, Livr. I, Sect. II, Art. 3. - -(13) De nieuwste ons bekende indeeling is die van Haeckel („Natürliche -Schöpfungsgeschichte”). Haeckel neemt de volgende twaalf hoofdrassen of -menschensoorten aan: 1o. het Papoearas (Homo Papua); 2o. het -Hottentotsche ras (Homo Hottentotus); 3o. het Kafferras (Homo Cafer); -4o. het Negerras (Homo niger); 5o. het Maleische ras (Homo Malayus), de -eigenlijke Maleiers en Sundanesiërs omvattende; 6o. het Mongoolsche ras -(Homo mongolicus); 7o. het Poolras (Homo arcticus), de Eskimo’s en de -bewoners van Noord-oostelijk Azië (niet die van Noordwestelijk Azië en -Noord-Europa) omvattende; 8o. het Amerikaansche ras (Homo Americanus), -de oorspronkelijke inwoners van Amerika, met uitzondering der Eskimo’s, -omvattende; 9o. het Australische (Nieuw-Hollandsche) ras (Homo -australis) [471]; 10o. het Dravida-ras (Homo Dravida), gevormd door de -niet-Arische oorspronkelijke bewoners van Voor-Indië (Dekhanvolken) en -Ceylon; 11o. Het Nubische ras (Homo Nuba), gevormd door de eigenlijke -Nubiërs, die de landen aan den Boven-Nijl (Dongola, Schangalla, -Barabra, Kordofan) bewonen, en door de Foela’s of Fellata’s (ook Peul, -Poehl, Poelar, Foehl, Foelbe, Foelan, Fallah, Fellan of Fellatin -genaamd), die een breede strook land ten zuiden van de westelijke -Sahara bewonen, roodbruin van kleur zijn en volstrekt niet met de -negers moeten worden verward; 12o. het Middellandsche ras (Homo -mediterraneus), overeenkomende met het Kaukasische ras van andere -schrijvers, en uit de Ariërs of Indo-Germanen, de Semieten, de oude -Egyptenaren (Kopten), de Basken, de Berbers (Kabylen, Guanchen), en de -eigenlijke Kaukasische volken (Daghestaners, Circassiërs, Mingreliërs -en Georgiërs) bestaande. Op blz. 749 van de achtste uitgaaf van -Haeckel’s „Natürliche Schöpfungsgeschichte” vindt men het volgende - - - -SYSTEMATISCH OVERZICHT DER 12 MENSCHENSOORTEN. - -N.B. De kolom A geeft bij benadering het aantal individu’s in -millioenen aan; de kolom B geeft het phyletische ontwikkelingsstadium -der soort aan; Pr beteekent: voortgaande uitbreiding, Co: ongeveer -gelijkblijven, Re: achteruitgang en uitsterving. De kolom C geeft de -verhouding der oorspronkelijke taalstammen aan; Mn (Monoglottonisch) -beteekent een enkelen oorspronkelijken taalstam; Pl (Polyglottonisch) -meer dan éénen oorspronkelijken taalstam. - -==============+====================+=====+====+=====+================================ - Tribus. | Menschensoort. | A. | B. | C. | Vaderland. -==============+====================+=====+====+=====+================================ - { | | | { Nieuw-Guinea en Melanesië, -LOPHOCOMI { 1. Papoea’s. | 2 | Re | Mn { Philippijnsche eilanden, -(omtrent 2 { | | | { Malakka. -millioenen). { | | | - { 2. Hottentotten. |1/20 | Re | Mn { Zuidpunt van Afrika - { | | | { (Kaapland). - | | | - { | | | { Zuid-Afrika (tusschen 30° - { 3. Kaffers. | 20 | Pr | Mn { Zuiderbreedte en 5° -ERIOCOMI { | | | { Noorderbreedte). -(omtrent 150 { | | | -millioenen). { | | | { Midden-Afrika (tusschen - { 4. Negers. | 130 | Pr | Mn { den aequator en 30° - { | | | { Noorderbreedte). - | | | - { 5. Maleiers. | 30 | Co | Mn { Malakka, Sundanesië, Polynesië, - { | | | { Madagascar. - { | | | - { 6. Mongolen. | 550 | Pr | Mn? { Het grootste deel van Azië - { | | | { en noordelijk Europa. -EUTHYCOMI { | | | -(bijna 600 { 7. Poolmenschen. |1/25 | Co | Pl? { Noord-oostelijk Azië en -millioenen). { | | | { het Noorden van Amerika. - { | | | - { 8. Amerikanen. | 12 | Re | Mn? { Geheel Amerika met uitzondering - { | | | { van het noordelijk gedeelte. - { | | | - { 9. Australiërs. |1/12 | | Mn { Australië (Nieuw-Holland). - | | | - { 10. Dravida’s. | 34 | Co | Mn { Zuid-Azië (Voor-Indië en - { | | | { Ceylon). - { | | | -EUPLOCAMI { 11. Nubiërs. | 10 | Co | Mn? { Midden-Afrika (Nubië en -(bijna 600 { | | | { Foelaland). -millioenen). { | | | - { | | | { In alle werelddeelen, eerst - { 12. Middellanders. | 550 | Pr | Pl { uit Zuid-Azië(?) naar - { | | | { Noord-Afrika en Zuid-Europa - { | | | { getrokken. - | | | | - | 13. Bastaarden | | | { In alle werelddeelen, doch - | tusschen de | 11 | Pr | Pl { hoofdzakelijk in Amerika - | soorten. | | | { en Azië. ---------------+--------------------+-----+----+-----+-------------------------------- - - -Verder vindt men op blz. 727 van de achtste uitgaaf der „Natürliche -Schöpfungsgeschichte” den volgenden - - - STAMBOOM DER TWAALF MENSCHENSOORTEN. - - Japaneezen. Hamo-Semieten. Indo-Germanen. - | | Basken | Kaukasiërs. - Koreanen. Chineezen. | | | | - | | Thibetanen. +===+===+ +===+===+ - Magyaren Koreo-Japaneezen | | Siameezen | | - | Finnen | | | | +======+======+ - | | | +======+=====+ | - +===+===+ | | 12. Middellanders. - | 8. Amerikanen. | Indo-Chineezen. | Foela’s. - Samojeden. | | Eskimo’s | | | Dongaleezen. - | | | | +===+=============+ | 11. Nubiërs. - +====+====+ | Hyperboreërs | | | - | | | | | | - | | 7. Poolmenschen. | | | - Uraliërs. | | | | | - | Tataren. +===+===+ | | | - | | Kalmukken. | | | | - | | | Toengoezen. | | | | - | | | | | | | | - | +=====+==+==+========+ | | | - | | | | | - | Altaiërs. | | | - | | | Polynesiërs Madagassen | | - +==========+========+ | | | | | - | | +=====+=====+ +====+===+ - | | | | - Ural-Altaiërs. | Sundaneezen Tamilen Toda’s | - | | | | | | - +================+===================+ | +===+===+ | - | 5. Maleiers. | | -4. Negers. 6. Mongolen. | 10. Dravida’s. | - | | | 9. Australiërs. | | - | 3. Kaffers. 1. Papoea’s. +=======+========================+ | | | - | | 2. Hottentotten. | | +=====+====+ | - +==+===+ | | EUTHYCOMI. | | - | +====+=======+ | +======+======+ - ERIOCOMI. | | | - | LOPHOCOMI. | EUPLOCAMI. - | | | | - +========+========+ +========================+=======================+ - | | - WOLHARIGEN SLUIKHARIGEN - (ULOTRICHES). (LISSOTRICHES). - | | - +===================================+======================+ - | - OERMENSCHEN (PROTANTHROPI). - | - AAPMENSCHEN (ALALI). - - -Op blz. 751 van de achtste uitgaaf der „Natürliche -Schöpfungsgeschichte” vindt men den volgenden - - - STAMBOOM VAN HET INDO-GERMAANSCHE RAS. - - Angel-Saksen. Hoogduitschers. - | Platduitschers. | - | | Nederlanders. | - Littauers. Oud-Pruisen. | | | | - | Letten. | | +==+===+ | - | | | | | | - +===+===+ | | Oud-Saksen. | - | | | | | - +======+====+ +=====+=====+ | - | | | - Baltische stam. Saksen. Friezen. | - | | | | - Sorben. | +=====+===+ | - | | | | - Polen. | | Nederduitschers. | -Czechen. | | | | | - | | | | | | - +====++===+ | +===+=========+ - | | Skandinaviërs. | - West-Slaven. | | Gothen. Duitschers. - | | | | | - | Russen. | +===+=+====================+ - | | | | - | Zuid-Slaven. | | Oer-Germanen. Oude Britten. - | | | | | | - | +==+===+ | | Oude Schotten. | - | | | | Romanen. Ieren. | | Galliërs. - | Zuid-Oost-Slaven. | | | | | | | - | | | | | +-+-+ +==+==+ - +====+====+ | | | | | - | | | | Latijnen. Galen. Brittaniërs. - Slaven. | | | | | | - | | | | | | | - +===+==========+ | +==+==+ +===+========+ - | | | | - Slavo-Letten. | Italiërs. Kelten. - | | | | - +=======+=======+ +======+=======+ - | | - Slavo-Germanen. Italo-Kelten. - | | - | Albaneezen. Grieken. | - | | | | - | +========+===+ | - | | | - | Oer-Thraciërs. | - | | | - | Indiërs. Iraniërs. | | - | | | | | - | +===+=====+ +===+====+ - | | | - | Ariërs. Graeco-Romanen. - | | | - | +======+=========+ - | | - | Ario-Romanen. - | | - +=====+=======+ - | - Indo-Germanen. - - -Zooals men ziet, zijn wij Nederlanders, volgens den Duitschen geleerde -Haeckel, nader verwant met de Angel-Saksers dan met de eigenlijke -Hoogduitschers. - -Ik vond het gepast in een der aanteekeningen dezen en den volgenden -stamboom te geven, daar in een boek over de afstamming van den mensch -en in een hoofdstuk over de menschenrassen wel iets over de lijnen van -afstamming der tegenwoordige menschenrassen mocht worden verwacht, en -Darwin dit, trouwens gedeeltelijk nog zeer hypothetische punt niet -aanroert. Ik geloof, dat Haeckel’s stamboomen, schoon ongetwijfeld -later enkele wijzigingen zullende ondergaan, op het standpunt der -tegenwoordige wetenschap over het algemeen (met uitzondering o.a. van -de Australiërs) vrij juist mogen worden geacht. Volkomen zekerheid en -juistheid zal hierin wel steeds onbereikbaar blijven! - -(14) Zeer verschillend is het maaksel van den larynx echter bij den -neger en den blanke. Bij den blanke liggen de stembanden en de -ventriculi Morgagnii horizontaal, bij den neger bijna verticaal; bij -den laatste bezit de larynx daarenboven twee kraakbeenderen -(cartilagines Wrisbergianae), die bij den blanke niet of ten minste -slechts als hooge uitzondering en dan nog veel minder ontwikkeld dan -bij den neger, voorkomen. [472] Zie: G. Duncan Gibb, „Essential points -of difference between the Larynx of the Negro and that of the White -Man”, „Memoirs read before the Anthropological Society of London”, vol. -II, 1865, 66. Londen, 1866. Men kan zich ternauwernood bij twee nauw -verwante soorten homologe deelen voorstellen, die meer van elkander -verschillen dan de larynx van een neger en die van een blanke, door -middel van den keelspiegel gezien! Ten bewijze lasschen wij hier een -viertal afbeeldingen in (Fig. 12, 13, 14, 15.) - -Chudzinsky („Quelques notes sur la Splanchnologie des races humaines” -in „Revue d’Anthropologie”, 16e Année, Serie III, T. 2, blz. 158) heeft -vergelijkende metingen der ingewanden van verschillende menschenrassen -gedaan. Terwijl de lengte der darmen van den blanke volgens Sappey -gemiddeld 9600 m.M. bedraagt (waarvan 8000 op den dunnen, 1600 op den -dikken darm komen), bedroeg die bij negers gemiddeld slechts 8667 m.M. -De dunne darm van den neger was ruim 1000 m.M. korter dan die van den -blanke, de dikke darm iets korter. De dikte van de lever (van voren -naar achteren) bedraagt bij den blanke gemiddeld 200 m.M., bij den -neger slechts 165, bij den orang oetan 150 m.M. De breedte van de lever -bij den blanke gemiddeld 280, bij den neger 273, bij den orang-oetan -260 m.M. De lever van den blanke weegt gemiddeld 1450, die van den -neger 1266 gram. Gemiddeld is de lengte van de milt bij den blanke -(volgens Sappey) 123 m.M., bij den neger (Chudzinsky) 98 m.M., haar -dikte, bij den blanke 82, bij den neger 60 m.M., haar gewicht bij den -blanke 195, bij den neger 171 gram. Ook de nieren zijn bij den blanke -grooter en zwaarder dan bij den neger, die van den orang zijn veel -kleiner en lichter, en meer bolvormig dan bij den mensch. Bij negers is -de linker nier altijd grooter en zwaarder dan de rechter; zijn -bijnieren zijn grooter dan die van den blanke. In menige bijzonderheid -van zijn ingewanden nadert dus de neger merkbaar tot de anthropomorphen -en in enkele staat hij in dit opzicht dichter bij den orang dan bij den -blanke. - -(15) „Megalithische monumenten.” Onder dezen algemeenen naam omvat men -de uit groote, ruwe steenen gebouwde gedenkteekenen die men in -Frankrijk Dolmen, Menhir en Cromlech, in Duitschland Hünengräber, in -onze provincie Drenthe Hunebedden en Steenen Grafkelders noemt. - -De Dolmen (Hünengräber, Hunebedden) bestaan uit zware steenblokken die -overeind in den grond zijn geplaatst, en een meestal ovale ruimte -insluiten. Deze ruimte is met andere, nog zwaardere steenblokken -overdekt. Dikwijls worden deze dolmen voorafgegaan door een op de -zelfde wijze vervaardigden gang; vele zijn van boven open, andere -worden omringd door een of meer concentrische cirkels van -rechtopstaande ruwe steenen, die men in Frankrijk Peulvan of Menhir -noemt en die ook wel afzonderlijk of in lange rijen geschaard (b.v. te -Carnac in Bretagne) worden aangetroffen. De dolmen hebben, blijkens de -overblijfselen die men er onder aantreft, meestal, zoo niet altijd, tot -begraafplaatsen gediend. De Cromlech zijn eveneens uit ruwe, ongehouwen -steenen gebouwde, cirkelvormige gedenkteekenen die tot tempels schijnen -te hebben gediend, en waarvan de grootste te Stonehenge in Engeland -wordt gevonden. Ook de Steenen Grafkelders (grottes aux fées der -Franschen) behooren tot deze klasse van gedenkteekenen. - -De Megalithische monumenten (waaraan de Franschen verkeerdelijk den -naam van Monuments Celtiques [473] geven) zijn in de Oude Wereld over -een zeer groote uitgestrektheid verspreid. Men vindt ze in de Krim, -Koerland, Pruisen, Mecklenburg, Denemarken, Zuid-Zweden, Westphalen, -Oldenburg, Nederland, in Engeland, aan den Ticino in Italië, in Spanje, -in Portugal, in de Barbarijsche Staten (vooral ook in Algerië en Tunis) -en Palaestina, langs de kusten der Roode Zee en van de Perzische Golf -tot in Britsch-Indië toe. Noch in de Nieuwe Wereld, noch in het Noorden -en Oosten van Azië, noch in Centraal- en Zuid-Afrika, noch in Australië -vindt men daarentegen, voor zoover ons bekend is, eigenlijke -megalithische monumenten. Een steenhoop op den top van een heuvel -opgeworpen, zooals Darwin in Zuid-Amerika heeft aangetroffen, verdient -geenszins dien naam. - -De megalithische monumenten dagteekenen in de verschillende landen der -Oude Wereld, waar men ze aantreft, uit zeer verschillende, meestal -voorhistorische tijden. Men heeft toch in de dolmen verschillende -werktuigen aangetroffen. In het noorden van Duitschland, in het zuiden -van Skandinavië, in Denemarken en Drenthe zijn deze van steen, hoe -verder men naar het zuiden van Europa komt, hoe menigvuldiger men naast -de steenen ook bronzen werktuigen aantreft. In Algerië is het brons -regel, de steen uitzondering. In Britsch-Indië vindt men, volgens een -mededeeling door J. Hooker, president van de „British Association for -the Advancement of Science” aan die vereeniging op haar vergadering van -1868 te Norwich gedaan, een halfwild Mongoloïdisch volk dat den naam -van Khasia’s draagt, en dat nog heden ten dage dergelijke megalithische -monumenten bouwt. Zij doen zulks het geheele jaar door behalve -gedurende den regentijd. Dr. Thomson zag bij hen een pas gebouwden -dolmen, waarvan de deksteen bijna 10 meter lang, meer dan 4½ meter -breed en meer dan 6 decimeter dik was. Om dergelijke zeer zware -steenblokken te verplaatsen, gebruiken zij slechts hefboomen en touwen -(hetgeen de onderstellingen van velen onzer oudheidkundigen, b.v. van -Picardt, over de wijze waarop de Drenthsche hunebedden zouden zijn -gebouwd, overbodig maakt). [474] Hun doel met het oprichten dier -gedenkteekenen is een graf aan te duiden, of wel de plaats waar de eene -of andere gewichtige gebeurtenis plaats greep. In den naam dien zij aan -die monumenten geven, komt meestal de wortel men voor, die men in het -Fransche Dolmen en Menhir terugvindt, doch in die laatste taal geen -beteekenis heeft. In de taal der Khasia’s beteekent men steen. [475] - -Zoowel de geographische verspreiding der megalithische monumenten, als -de aard der werktuigen die men er in heeft gevonden, en van die -gedenkteekenen zelven, maar vooral de medegedeelde taalkundige -bijzonderheid maken het onzes inziens hoogst waarschijnlijk, dat zij, -althans de groote meerderheid daarvan, afkomstig zijn van één volk, en -dat men ze niet kan verklaren door aan te nemen, dat zij zijn gesticht -door verschillende volken die gelijksoortige uitvindende of -verstandelijke vermogens bezaten. Dat volk, het zoogenaamde Volk der -Dolmen, schijnt in den jongsten steentijd van de kusten der Oostzee te -zijn opgebroken en, langzaam langs de kusten voortrukkende, voor een -gedeelte over de Anglo-Normandische eilanden naar Engeland te zijn -overgestoken, terwijl het grootste deel zich zuidwaarts begaf. In den -bronstijd kwamen deze laatsten in Noord-Afrika en trokken vervolgens -langs de Middellandsche Zee, Roode Zee en Perzische Golf naar Indië, in -welk laatste land hun afstammelingen nog heden schijnen te leven. Er -bestaat reden om aan te nemen, dat een andere tak van het Volk der -Dolmen gedurende den steentijd noordwaarts Skandinavië is ingetrokken, -en zich in den bronstijd tot Stokholm, in den ijzertijd tot Drontheim -heeft verspreid. Een derde tak trok in zuid-oostelijke richting van de -kusten der Oostzee naar de Krim. - -(16) Dit is niet volkomen juist. Zoo behooren b.v. de oorspronkelijke -bewoners van Noord-Afrika, de zoogenaamde Berbers, tot het Kaukasische -ras, waartoe ook het grootste deel der bewoners van Europa en een groot -deel van die van Azië behooren. De Eskimo’s behooren tot het zelfde -ras, als de Tschoektschen en Kamschadalen van Noord-oostelijk Azië en -worden door de meesten met dezen te zamen als een tak van het -Mongoolsche ras beschouwd. Rassen die in historischen tijd naar andere -continenten zijn verhuisd, zooals de Kaukasiërs en Negers in Amerika, -de Semieten (Arabieren) in Afrika enz., komen hier natuurlijk niet in -aanmerking. Wanneer een zelfde ras zich over ver uiteengelegen streken -verspreidt en elk der zoo ontstane afdeelingen op zich zelve voort -blijft leven, kan het niet wel anders, of elk dier afdeelingen moet na -eenigen tijd van de andere gaan verschillen, en wel na langen tijd zoo -sterk, dat uit die twee afdeelingen twee zelfstandige rassen ontstaan. -Een sterk bewijs hiervoor is, dat de burger der Vereenigde Staten zich -nu reeds door verschillende kenmerken dadelijk van den Europeaan -onderscheidt, niettegenstaande zijn voorouders eerst sedert hoogstens -twee of drie eeuwen in dat land zijn gevestigd en de landverhuizing -onophoudelijk versch Europeesch bloed in de bevolking der Vereenigde -Staten brengt. De twee tot zelfstandige rassen ontwikkelde afdeelingen -zullen echter steeds een sterken familietrek behouden. En nu vinden wij -juist over verschillende, door wijde zeeën gescheiden werelddeelen -verschillende rassen verspreid, die zulk een familietrek hebben, b.v. -de oorspronkelijke Amerikanen en de Aziatische Mongolen, de -Afrikaansche Negers en de Nieuw-Hollanders, de Hottentotten en de -Papoea’s. Hieruit blijkt o.i., dat de stamouders van elk dier groepen -van rassen reeds aanmerkelijk van elkander verschilden, voor zich nog -de tegenwoordige rassen hadden gevormd, en waarschijnlijk ook reeds -voor de menschenrassen zich over hun tegenwoordige woonplaatsen hadden -verspreid. - -(17) Dit feit schijnt ons niet zoo merkwaardig. De volken waarmede de -Grieken en Romeinen in aanraking kwamen, behoorden allen (of bijna -allen) tot het Kaukasische of blanke ras, dat meer en meer blijkt in -den strijd om het bestaan de overwinning over alle andere rassen weg te -dragen. Evenmin zijn de Franschen (die nog geheel de kenmerken -vertoonen, door Caesar aan de Galliërs toegeschreven) voor de -Angel-Saksers geweken, niettegenstaande gedurende zeer langen tijd het -grootste gedeelte van Frankrijk in de macht der Engelschen was; evenmin -hebben de Duitschers de Franschen (Galliërs), of de Franschen -(Galliërs) de Duitschers sedert Caesar’s tijd teruggedrongen; wanneer -men op een kaart van het oude Gallië de zuidelijke en westelijke -grenzen van de op den linker-Rijnoever wonende Germanen nagaat, zal men -zien, dat die grenzen nagenoeg samenvallen met de zuidelijke en -westelijke grenzen van den Elzas, Duitsch Lotharingen en de -Rijn-Provincie; evenmin zijn de Arabieren en Kabylen in Algerië -verdwenen voor de Franschen. De onbeschaafde rassen die tegenwoordig -voor de blanken terugwijken en uitsterven, zijn hoofdzakelijk de -oorspronkelijke Amerikanen, Nieuw-Hollanders en Polynesiërs, de -Papoea’s en de Hottentotten (en niet de Mongolen, noch de Maleiers, -noch de Kaffers, noch de Negers, noch de Dravida’s, noch de Nubiërs); -met de oorspronkelijke Amerikanen, Nieuw-Hollanders en Polynesiërs, met -de Papoea’s en de Hottentotten, kwamen echter noch de Grieken, noch de -Romeinen ooit in aanraking. - -Veel merkwaardiger vinden wij het, dat de oorspronkelijke Amerikanen -wel terugwijken voor en worden uitgeroeid door het Angel-Saksische, -maar geenszins of veel minder door het Spaansche ras, niettegenstaande -de Spanjaarden hen steeds veel onmenschelijker hebben bejegend dan de -Angel-Saksers. - -Dat de voorouders van het blanke ras (en dus ook van de -Graeco-Romeinen) werkelijk op de oorspronkelijke wilde, niet tot het -blanke ras behoorende bevolking van Europa den zelfden invloed -uitoefenen, als de tegenwoordige blanken op de wilden van Amerika en -Nieuw-Holland, blijkt uit het spoorloos verdwijnen van de Australoïde -[476], Negroïde [477] en Mongoloïde [478] stammen die voor de aankomst -der blanken, in den steentijd, Centraal- en Zuid-Europa bevolkten, en -van wier voormalig bestaan slechts de ruwe voortbrengselen hunner -kunstvlijt en enkele bewaard gebleven schedels getuigen. - -(18) Zie echter ook onze aanteekening in „Var. d. Huisd. & Cultuurpl.”, -Deel II, blz. 82. - -(19) De in Noord-Amerika gedurende den secessie-oorlog ten behoeve van -het recruteeren van troepen bij 605,000 individu’s van 18 tot 45 jaar -gedane onderzoekingen hebben bewezen, dat van elke 1000 personen van -blond type (blond haar, blauwe oogen en lichte huidskleur) gemiddeld -385 wegens lichaamsgebreken en ziekte moesten worden afgekeurd, terwijl -van 1000 brunette personen (zwart haar, donkere oogen en donkere -huidskleur) gemiddeld slechts 332 werden afgekeurd. Hoewel deze -statistiek zekere gebreken bezit, meent De Candolle er toch uit te -mogen afleiden, dat het blonde type, hoewel in verstandelijk opzicht -boven het brunette staande, toch, wat zijn gezondheidstoestand en -wêerstandsvermogen tegen ziekten aangaat, daarvoor onderdoet. Verder -meent De Candolle te hebben ontdekt, dat de vrouwen van blond ras in -Noord-Amerika een talrijker contingent tot de brunette bevolking -leveren dan de mannen, en dat waar in een huwelijk de man donkere en de -vrouw lichte oogen heeft, of omgekeerd, de meerderheid der kinderen -altijd donkere oogen bezit. - -Volgens de sterftestatistiek komen in de Vereenigde Staten op 1000 -personen bij de blanke bevolking gemiddeld 14,7, bij de kleurlingen -(negers en bastaarden van negers en blanken) 17,3 en bij de Indianen -23,6 sterfgevallen voor. De Noord-Amerikaansche -levensverzekeringsmaatschappijen eischen daarom van de kleurlingen een -hoogere premie dan van blanken van den zelfden leeftijd. Dat schijnt te -bewijzen, dat de grootere sterfte bij de kleurlingen niet het gevolg is -van ongunstige levensomstandigheden—want die kleurlingen welke hun -leven verzekeren, behooren toch stellig tot diegenen van hun klasse, -welke in de gunstigste omstandigheden verkeeren—maar in het ras ligt. -(Zie „Humboldt”, April 1889, L. Heimann in het „Zeitschrift für -Ethnologie”, 1888.) - - - - - - - - -VERHANDELING OVER DE PUNTEN VAN OVEREENKOMST EN VAN VERSCHIL IN HET -MAAKSEL EN DE ONTWIKKELING DER HERSENEN BIJ DEN MENSCH EN DE APEN. - -DOOR - -Professor HUXLEY, F. R. S. - - -Het verschil van gevoelen omtrent den aard en de hoegrootheid der -verschillen in het maaksel der hersenen bij den mensch en de apen, dat -omstreeks vijftien jaar geleden begon, is nog niet beslist, hoewel de -punten waarover wordt getwist, tegenwoordig geheel en al andere zijn -dan vroeger. Oorspronkelijk werd beweerd, en telkens opnieuw beweerd, -dat de hersenen van alle apen, zelfs van de hoogste, van die van den -mensch verschilden door het ontbreken van zulke in het oog loopende -deelen als de achterste kwabben van de halfronden der groote hersenen -met den achtersten horen van de zijdelingsche holte en den hippocampus -minor, in deze kwabben gelegen, die bij den mensch zoo duidelijk zijn. - -Maar de waarheid is, dat de drie deelen in quaestie in apenhersenen -even goed of zelfs beter ontwikkeld zijn dan in menschenhersenen; en -geen stelling der vergelijkende ontleedkunde rust tegenwoordig op -steviger grondslag dan die, dat de goede ontwikkeling dezer deelen een -kenmerk van al de Primaten (met uitzondering der Lemuriden) is. -Daarenboven zijn alle ontleedkundigen welke in de laatste jaren hun -aandacht hebben gewijd aan de rangschikking der ingewikkelde sleuven -(sulci) en windingen (gyri), die zich op de oppervlakte van de -halfronden der groote hersenen bij den mensch en de hoogere apen -vertoonen, het daarover eens dat zij bij de eerste volgens volkomen het -zelfde patroon zijn gevormd als bij de tweede. Iedere hoofdwinding en -sleuf van de hersenen van een chimpanzee wordt duidelijk -vertegenwoordigd bij die van den mensch, zoodat de terminologie die op -de eerste wordt toegepast, ook bij de tweede aan het doel beantwoordt. -Op dit punt is er geen verschil van gevoelen. Eenige jaren geleden gaf -Professor Bischoff een verhandeling [479] uit over de hersenwindingen -bij den mensch en de apen, en daar het doel van mijn geleerden collega -zeker niet was om de waardij van de verschillen in dit opzicht tusschen -den mensch en de apen te verkleinen, ben ik blijde hem te kunnen -aanhalen. - -„Dat de apen, en vooral de orang, chimpanzee en gorilla, in hun -bewerktuiging zeer tot den mensch naderen en veel meer met dezen -overeenkomen dan met eenig ander dier, is een welbekend, door niemand -betwist feit. Als men de zaak alleen uit het oogpunt van bewerktuiging -beschouwt, zou niemand waarschijnlijk ooit de meening van Linnaeus -hebben bestreden, dat de mensch eenvoudig als een bijzondere soort aan -het hoofd der zoogdieren en van deze apen behoorde te worden geplaatst. -Beide vertoonen in al hun organen zulk een nauwe verwantschap, dat het -meest nauwkeurig ontleedkundig onderzoek noodig is om die verschillen -aan te toonen, welke werkelijk bestaan. Evenzoo is het met de hersenen. -De hersenen van den mensch, den orang, den chimpanzee, den gorilla -komen elkander, niettegenstaande al de belangrijke verschillen welke -zij vertoonen, zeer nabij” (l.c., blz. 101). - -Er is derhalve geen verschil van gevoelen meer omtrent de overeenkomst -in fundamenteele kenmerken tusschen de hersenen van den aap en van den -mensch, noch omtrent de verwonderlijk sterke overeenkomst tusschen die -van den chimpanzee, orang en mensch, zelfs in de bijzonderheden van de -rangschikking der windingen en sleuven van de halfronden der groote -hersenen. Evenmin is er, wat de verschillen tusschen de hersenen van de -hoogere apen en die van den mensch aangaat, eenige ernstige quaestie -omtrent den aard en de grootte van die verschillen. Men neemt aan, dat -de halfronden der groote hersenen bij den mensch, zoowel volstrekt als -betrekkelijk, grooter zijn dan bij den orang en chimpanzee; dat de -voorhoofdskwabben bij hem minder worden uitgehold door het naar boven -uitsteken van het dak der oogkassen; dat de windingen en sleuven bij -hem minder regelmatig gerangschikt zijn en een grooter aantal -secundaire plooiingen vertoonen. En men neemt aan, dat de fissura -temporo-occipitalis of perpendicularis externa, die gewoonlijk bij -apenhersenen zoo sterk is ontwikkeld, bij den mensch in den regel -slechts zwak is aangegeven. Het is echter duidelijk, dat geen van deze -verschillen een scherpe scheiding vormt tusschen menschen- en -apenhersenen. Ten opzichte van de fissura perpendicularis externa van -Gratiolet, bij menschelijke hersenen, merkt Professor Turner b.v. op: -[480] - -„Bij sommige hersenen vertoont zij zich eenvoudig als een inkerving van -den rand van het halfrond, maar bij andere strekt zij zich over eenigen -afstand min of meer schuins naar buiten uit. Ik zag haar aan het -rechterhalfrond van de hersenen eener vrouw meer dan vijf centimeter -naar buiten loopen; en bij een ander persoon strekte zij zich, ook aan -het rechterhalfrond, over een lengte van een centimeter naar buiten uit -en liep daarna naar beneden tot aan den ondersten rand van de buitenste -oppervlakte van het halfrond. De onduidelijkheid van deze spleet bij de -meeste menschelijke hersenen, in vergelijking met haar opmerkelijke -duidelijkheid bij de hersenen van de meeste vierhandige zoogdieren, is -het gevolg van de aanwezigheid, bij de eerste, van zekere aan de -oppervlakte gelegen, goed uitgedrukte, secundaire windingen, welke haar -overbruggen en de parietaalkwab met de occipitaalkwab verbinden. Hoe -dichter de eerste van deze overbruggende windingen bij de overlangsche -spleet ligt, des te korter is de fissura parieto-occipitalis externa.” -(l.c. blz. 17.) - -De onduidelijkheid van de fissura perpendicularis externa van Gratiolet -is dus geen standvastig kenmerk van de hersenen van den mensch. Van den -anderen kant is de volkomen ontwikkeling daarvan geenszins een -standvastig kenmerk van de hersenen der hoogere apen. Want bij den -chimpanzee is het over een kleinere of grootere uitgestrektheid -bedekken van de fissura perpendicularis externa door „overbruggende -windingen”, aan den eenen of aan den anderen kant, herhaaldelijk -waargenomen door Prof. Rolleston, de heeren Marshall, Broca en -Professor Turner. Aan het slot van een speciaal over dit onderwerp -geschreven verhandeling [481], schrijft deze laatste: - -„De drie zooeven beschreven specimina van de hersenen van een -chimpanzee bewijzen, dat het algemeene besluit dat Gratiolet heeft -trachten te trekken, dat de volkomen afwezigheid van de eerste -verbindende winding en het verborgen liggen van de tweede, essentiëel -karakteristieke kenmerken van de hersenen van dit dier zijn, in geenen -deele algemeen doorgaat. Slechts bij één der specimina volgden de -hersenen de wet welke Gratiolet heeft uitgesproken. Wat de -tegenwoordigheid van de bovenste overbruggende winding aangaat, ben ik -geneigd om te denken, dat zij, ten minste in één halfrond, heeft -bestaan bij de meeste hersenen van dit dier, welke tot den -tegenwoordigen tijd toe zijn afgebeeld of beschreven. Het komt -blijkbaar zeldzaam voor, dat de tweede overbruggende winding aan de -oppervlakte ligt, en is tot dusver, naar ik geloof, nog alleen gezien -bij de hersenen (A), welke in deze verhandeling worden besproken. Van -de asymmetrische rangschikking van de windingen der beide halfronden, -waarop vroegere waarnemers in hun beschrijvingen hebben gewezen, geven -deze specimina ook goede voorbeelden.” (blz. 8, 9.) - -Zelfs als de aanwezigheid van de fissura temporo-occipitalis of -perpendicularis externa een onderscheid tusschen de hoogere apen en den -mensch was, zou de waarde van zulk een onderscheidend kenmerk zeer -twijfelachtig worden gemaakt door het maaksel der hersenen bij de -Platyrrhine apen. Terwijl de fissura temporo-occipitalis bij de -Catarrhinen of apen der oude wereld een der meest standvastige groeven -is, ontbreekt zij bij de kleinere Platyrrhinen, is rudimentair bij -Pithecia [482], en min of meer uitgewischt door overbruggende windingen -bij Ateles. - -Een kenmerk dat binnen de grenzen van een enkele groep zoo varieert, -kan voor de systematiek geen groote waarde bezitten. - -Het staat verder vast, dat de graad van asymmetrie van de windingen der -beide helften der menschelijke hersenen aan vele individueele variaties -onderhevig is; en dat bij alle individu’s van het ras der Bosjesmannen, -die zijn onderzocht, de windingen en groeven veel minder ingewikkeld en -meer symmetrisch zijn dan bij Europeesche hersenen, terwijl bij sommige -individu’s van den chimpanzee haar ingewikkeldheid en asymmetrie -opmerkelijk wordt. Dit is bijzonder het geval bij de door Broca -afgebeelde hersenen van een jongen mannelijken chimpanzee. („L’Ordre -des Primates”, blz. 165, fig. 11.) - -Ook staat het vast, wat het vraagstuk der volstrekte grootte aangaat, -dat het verschil tusschen de grootste en de kleinste gezonde -menschelijke hersenen grooter is dan het verschil tusschen de kleinste -gezonde menschelijke hersenen en de grootste chimpanzee’s of orang’s -hersenen. - -Er is daarenboven één kenmerk, waarin de hersenen van den orang en -chimpanzee gelijken op die van den mensch, maar waarin zij verschillen -van die der lagere apen, namelijk in de aanwezigheid van twee -mergheuvels (corpora candicantia)—terwijl de Cynomorpha er slechts één -bezitten. - -Op grond van deze feiten aarzel ik niet in dit jaar 1874 de stelling te -herhalen en met aandrang vol te houden, die ik in 1863 [483] uitsprak: - -„Het is daarom duidelijk, dat de mensch, wat het maaksel der hersenen -aangaat, minder verschilt van den chimpanzee of orang, dan deze van de -lagere apen, en dat het verschil tusschen de hersenen van den -chimpanzee en van den mensch bijna onbeteekenend is in vergelijking van -dat tusschen de hersenen van een chimpanzee en die van een halfaap.” - -In de door mij aangehaalde verhandeling ontkent Professor Bischoff de -waarheid van het tweede gedeelte van deze uitspraak niet, maar hij -maakt eerst de niets ter zake afdoende opmerking, dat het niet vreemd -is, zoo de hersenen van den orang en van een halfaap zeer van elkander -verschillen, en verzekert in de tweede plaats: „Indien wij -achtereenvolgens de hersenen van een mensch met die van een orang, deze -met die van een chimpanzee, deze met die van een gorilla vergelijken, -en, zoo voortgaande, met die van een Hylobates, Semnopithecus, -Cynocephalus, Cercopithecus, Macacus, Cebus, Callithrix, Lemur, -Stenops, Hapale, zullen wij geen grooter, of zelfs geen even groote -gaping in de mate van ontwikkeling der windingen ontmoeten, dan die -welke wij vinden tusschen de hersenen van een mensch en die van een -orang of chimpanzee.” - -Ik zou hierop willen antwoorden, dat deze verzekering, hetzij waar of -valsch, volstrekt niets heeft te maken met de in „Man’s Place in -Nature” uitgesproken stelling, welke betrekking heeft, niet slechts op -de ontwikkeling der windingen, maar op het geheele maaksel der -hersenen. Indien Professor Bischoff zich de moeite had gegeven blz. 96 -van het werk dat hij critiseert, op te slaan, zou hij de volgende -zinsnede hebben gevonden: „En het is een opmerkelijke omstandigheid, -dat, hoewel er een gaping bestaat in het maaksel der hersenen in de -reeks van vormen der Primaten, die gaping niet ligt tusschen den mensch -en de anthropomorphe apen, maar tusschen de lagere en laagste apen, -tusschen de apen der Oude en Nieuwe Wereld en de halfapen. Bij elken -halfaap die tot dusver onderzocht is, zijn feitelijk de kleine hersenen -van boven af gedeeltelijk zichtbaar, en is de achterste kwab, met de -daarin gelegen posterius cornu en hippocampus minor min of meer -rudimentair. Bij elk zijdeaapje, elken Amerikaanschen aap, aap der Oude -Wereld, baviaan of anthropomorphen aap worden daarentegen de kleine -hersenen van achteren geheel en al verborgen door de kwabben der groote -hersenen, en allen bezitten een groot posterius cornu en een wel -ontwikkelden hippocampus minor.” - -Deze uitspraak stemde volkomen nauwkeurig overeen met hetgeen bekend -was, toen zij werd gedaan; en het komt mij voor, dat zij alleen -schijnbaar verzwakt is door de latere ontdekking van de betrekkelijk -geringe ontwikkeling der achterste kwabben bij den siamang en den -brulaap. Niettegenstaande de exceptioneele kortheid van de achterste -lobben bij deze beide soorten zal niemand beweren, dat haar hersenen in -het minst naderen tot die der halfapen. En indien wij, in plaats van -Hapale uit zijn natuurlijke plaats te verdringen, gelijk Professor -Bischoff op onverklaarbare wijze doet, de reeks van dieren die hij -heeft verkozen te vermelden, schrijven als volgt: Homo, Pithecus, -Troglodytes, Hylobates, Semnopithecus, Cynocephalus, Cercopithecus, -Macacus, Cebus, Callithrix, Hapale, Lemur, Stenops, durf ik opnieuw -verzekeren, dat de groote gaping in deze reeks ligt tusschen Hapale en -Lemur en dat deze gaping aanmerkelijk grooter is dan die tusschen eenig -ander tweetal van termen van die reeks. Professor Bischoff is onbekend -met het feit, dat lang voor hij schreef, Gratiolet voorgesteld had de -halfapen van de andere Primaten te scheiden, en wel juist op grond van -het verschillend maaksel hunner hersenen; en dat Professor Flower de -volgende opmerkingen had gemaakt bij het beschrijven der hersenen van -de Javaansche lori’s [484]: - -„En het is bijzonder opmerkelijk dat er in de ontwikkeling der -achterste kwabben geen toenadering is tot de korte halfronden -bezittende hersenen der halfapen, bij die apen welke men gewoonlijk -onderstelt, dat in andere opzichten tot deze familie naderen, namelijk -de lagere leden van de groep der Platyrrhinen.” - -Wat het maaksel der volwassen hersenen betreft, bevestigen de zeer -aanmerkelijke uitbreidingen van onze kennis, welke de onderzoekingen -van zoovele geleerden gedurende het laatste tiental jaren ten gevolge -hebben gehad, ten volle de uitspraak die ik in 1863 deed. Maar men -heeft gezegd, dat al gaf men de gelijkenis toe tusschen de volwassen -hersenen van een mensch en van een aap, zij toch in wezenlijkheid zeer -verschillend zijn, omdat zij fundamenteele verschillen vertoonen in de -wijze waarop zij zich ontwikkelen. Niemand zou meer bereid zijn dan ik -om de bewijskracht van dit argument toe te geven, als er werkelijk -dergelijke verschillen in de ontwikkeling bestonden. Maar ik ontken dat -zij bestaan. Integendeel, er bestaat een fundamenteele overeenstemming -in de ontwikkeling der hersenen bij den mensch en bij de apen. - -Gratiolet was de eerste die beweerde, dat er een fundamenteel verschil -tusschen de ontwikkeling der hersenen van de apen en van den mensch -bestaat—namelijk hierin, dat bij de apen de sleuven die het eerst -verschijnen, gelegen zijn op het achterste gedeelte van de halfronden -der groote hersenen, terwijl bij den menschelijken foetus de sleuven -het eerst zichtbaar worden op de voorhoofdskwabben. [485] - -Deze algemeene uitspraak is gegrond op twee waarnemingen, de eene op -een gibbon die op het punt stond te worden geboren, bij welken de -achterste windingen „goed ontwikkeld”, die van de voorhoofdskwabben -daarentegen „nauwelijks aangegeven” waren [486] (l.c. blz. 39), en de -andere op een menschelijken foetus in de 22ste of 23ste week van de -zwangerschap, bij welken Gratiolet opteekent, dat de insula onbedekt -was, maar dat toch „des incisures sèment le lobe antérieur, une -scissure peu profonde indique la séparation du lobe occipital, très -réduit d’ailleurs dès cette époque. Le reste de la surface cérébrale -est encore absolument lisse.” - -Drie afbeeldingen van deze laatste hersenen worden gegeven op plaat II, -fig. 1, 2, 3 van het aangehaalde werk, vertoonende de halfronden van -boven, op zijde en van onderen gezien, maar geen daarvan beeldt af, hoe -zij er op de binnenvlakte uitzien. Het is opmerkenswaardig, dat de -figuren volstrekt niet overeenkomen met Gratiolet’s beschrijving, in -zoover als de fissura antero-temporalis op de achterste helft van de -buitenzijde van het halfrond meer ontwikkeld is dan een der op de -voorste helft onduidelijk aangegeven groeven. Als de figuur nauwkeurig -is, rechtvaardigt zij in geenen deele het besluit van Gratiolet: „Il y -a donc entre ces cerveaux (die van een Callitrix en van een gibbon), et -celui du foetus humain une différence fondamentale. Chez celui-ci, -longtemps avant que les plis temporaux apparaissent, les plis frontaux -essayent d’exister.” - -Sinds Gratiolet’s tijd is echter de ontwikkeling van de windingen en -groeven het voorwerp van hernieuwd onderzoek geweest, door Schmidt, -Bischoff, Pansch [487] en meer in het bijzonder door Ecker [488], wiens -werk niet slechts de laatste, maar ook verreweg de volledigste -verhandeling over dit onderwerp is. [489] - -De eindresultaten van hun onderzoekingen zijn, kort opgesomd, de -volgende: - -1. Bij den menschelijken foetus wordt de Sylvische spleet gevormd in -den loop van de derde maand der zwangerschap. In deze en in de vierde -maand zijn de halfronden glad en rond (met uitzondering van de -Sylvische spleet) en steken zij achterwaarts tot ver voorbij de kleine -hersenen uit. - -2. De eigenlijke zoogenaamde sleuven (sulci) beginnen te verschijnen in -de tusschenruimte tusschen het einde van de vierde en het begin van de -zesde maand van het leven van den foetus, maar Ecker wijst er met -nadruk op, dat, niet slechts in den tijd maar ook in volgorde, hun -verschijnen onderhevig is aan aanmerkelijke individueele variaties. In -geen geval zijn, hetzij de frontale, hetzij de temporale, de vroegste. - -De eerste welke verschijnt, ligt feitelijk op het binnenvlak van het -halfrond (van daar zag Gratiolet, die dit vlak bij zijn foetus niet -schijnt te hebben onderzocht, haar ongetwijfeld over het hoofd) en is -òf de perpendicularis internus (occipito-parietalis), òf de sulcus -calcarinus, welke beide sleuven dicht bij elkander liggen en soms -ineenloopen. In den regel is de occipito-parietalis er het eerst. - -3. In het laatste gedeelte van dit tijdvak ontwikkelt zich een andere -sleuf, de „posterio-parietalis” of „fissura Rolandi” [490], en deze -wordt, in den loop der zesde maand, gevolgd door de andere voornaamste -sleuven van de voorhoofds-, wandbeen-, slaapbeen- en -achterhoofdskwabben. Er is echter geen duidelijk bewijs dat ééne -daarvan constant vóór de andere verschijnt, en het is opmerkelijk, dat -in de hersenen, in het tijdperk door Ecker beschreven en afgebeeld (1. -c. blz. 212–13, Taf. II, fig. 1, 2, 3, 4), de sulcus antero-temporalis -(scissure parallèlle), zoo kenmerkend voor apen-hersenen, even goed, -zoo niet beter ontwikkeld is dan de fissura Rolandi, en veel sterker -uitgedrukt is dan de eigenlijke voorhoofds-sleuven. - -De feiten nemende, voor zoover op het oogenblik bekend, schijnt het mij -toe, dat de volgorde waarin de sleuven en windingen in de hersenen van -den menschelijken foetus verschijnen, in volkomen overeenstemming is -met de ontwikkelingstheorie in het algemeen, en met de meening, dat de -mensch zich heeft ontwikkeld uit den eenen of anderen op een aap -gelijkenden vorm; hoewel er geen twijfel kan bestaan, dat die vorm in -vele opzichten verschilde van alle thans levende leden van de groep der -Primaten. - -Von Baer leerde ons, een halve eeuw geleden, dat verwante dieren in den -loop hunner ontwikkeling eerst de kenmerken aannamen van de groote -groepen waartoe zij behooren, en daarna trapsgewijze die kenmerken -verkregen, welke hen beperken binnen de grenzen van hun familie, -geslacht (genus) en soort; en hij bewees tegelijkertijd, dat geen -ontwikkelingstrap van een hooger dier geheel en al gelijk is aan den -volwassen toestand van eenig lager dier. Het is volkomen juist te -zeggen, dat een kikvorsch den toestand van visch doorloopt, in zoo ver -als de kikvorschlarve in een tijdperk van haar leven de kenmerken van -een visch bezit, en, als zij zich niet verder ontwikkelde, onder de -visschen zou moeten worden gerangschikt. Maar het is eveneens waar, dat -een kikvorschlarve zeer van alle bekende visschen verschilt. - -Op gelijke wijze kan men met waarheid zeggen, dat de hersenen van een -menschelijken foetus in de vijfde maand niet slechts de hersenen van -een aap, maar zelfs dat zij de hersenen van een aap uit de familie der -zijdeapen (Arctopitheci) zijn; want de halfronden, met hun groote, -achterste kwabben en met geen andere sleuven dan die van Sylvius en den -sulcus calcarinus, vertoonen de kenmerken die men in de groep der -Primaten alleen bij de familie der zijdeapen (Arctopitheci) vindt. Maar -het is eveneens waar, gelijk Gratiolet opmerkt, dat zij door haar wijd -openstaande Sylvische spleet van de hersenen van alle thans levende -zijdeapen (Arctopitheci) verschillen. Ongetwijfeld gelijken zij veel -meer op de hersenen van een ver in ontwikkeling gevorderden foetus van -een zijdeaap. Wij weten echter niets hoegenaamd van de -ontwikkelingsgeschiedenis der hersenen bij de zijdeapen. Bij de -eigenlijke Platyrrhini is de eenige waarneming welke mij bekend is, die -van Pansch, die in de hersenen van den foetus van een Cebus Apella -behalve de Sylvische spleet en een diepen sulcus calcarinus, slechts -een zeer ondiepe fissura antero-temporalis (scissure parallèlle van -Gratiolet) [491] vertoonde. - -Nu levert dit feit, samengenomen met de omstandigheid, dat de sulcus -antero-temporalis aanwezig is bij zulke Platyrrhini als de saimiri, die -slechts sporen van groeven op de buitenste voorste helft van de -halfronden der groote hersenen vertoont of bij wien die sleuven soms -zelfs geheel en al ontbreken, ongetwijfeld zoover als het gaat een -goeden bewijsgrond ten gunste van de hypothese van Gratiolet, dat de -achterste sleuven in de hersenen der Platyrrhini vóór de voorste -verschijnen. Maar hieruit volgt in geenen deele, dat wij den regel, die -steek mag houden voor de Platyrrhini, nu ook tot de Catarrhini mogen -uitbreiden. Wij bezitten volstrekt geen gegevens omtrent de -ontwikkeling der hersenen bij de Cynomorpha; en, wat de Anthropomorpha -aangaat, niets als de beschrijving van de hersenen van een gibbon kort -voor de geboorte, waarvan ik reeds melding heb gemaakt. Op het -oogenblik is er geen schaduw van bewijs, dat de sleuven van de hersenen -van een chimpanzee of orang niet in de zelfde volgorde verschijnen als -bij den mensch. - -Gratiolet begint zijn voorbericht met het aphorisme: „Il est dangereux -dans les sciences de conclure trop vite.” Ik vrees, dat hij dit gezonde -beginsel had vergeten, toen hij in zijn werk zelf aan de bespreking van -de verschillen tusschen den mensch en de apen was gekomen. Ongetwijfeld -zou de uitstekende schrijver van een der merkwaardigste bijdragen tot -het juiste begrip der zoogdierhersenen, die ooit zijn gedaan, de eerste -zijn geweest om het onvoldoende zijner gegevens toe te stemmen, als hij -maar lang genoeg had geleefd om met den vooruitgang van het onderzoek -zijn voordeel te doen. Het ongeluk is, dat van zijn besluiten door -personen, onbevoegd om een oordeel te vellen over de grondslagen waarop -zij steunden, gebruik is gemaakt als bewijsgronden ten gunste van het -obscurantisme. [492] - -Het is echter belangrijk op te merken dat, hetzij Gratiolet gelijk of -ongelijk had in zijn hypothese omtrent de betrekkelijke volgorde in het -verschijnen der sulci temporales en frontales, het feit blijft bestaan, -dat, vóór de sulci temporales of frontales verschijnen, de hersenen van -den menschelijken foetus kenmerken vertoonen, die alleen bij de laagste -groep der Primaten (de Lemuriden er buiten gelaten) worden gevonden, en -dat dit juist is, wat wij zouden verwachten het geval te zijn, indien -de mensch was ontstaan door trapsgewijze wijziging van den zelfden vorm -waaruit de andere Primaten zijn gesproten. (1) - - - - - -AANTEEKENING. - -(1) Men sla ook Broca’s vergelijkende waarnemingen na over de -geestvermogens en de organisatie der hersenen bij apen en menschen -(„Kosmos” 1879, Heft 7; „Revue internationale des sciences”, Juillet -1879, blz. 91; „Isis” 1879, blz. 347). De bovenstaande verhandeling van -Huxley is door Darwin zelf achter Hoofdstuk VII van de 2e Eng. uitgaaf -van zijn werk over de „Afst. v. d. Mensch” ingelascht. - - - - - - - - -HET OORSPRONKELIJK VADERLAND VAN DEN MENSCH EN DE OUDSTE -VOLKSVERHUIZINGEN IN HET PALAEOLITHISCHE TIJDVAK, [493] - -DOOR - -Dr. H. HARTOGH HEYS VAN ZOUTEVEEN. - - -De geschiedenis, gegrond op documenten en gedenkteekenen waarvan de -belangrijkheid en oudheid vaststaat, en op overleveringen die men op -begrijpelijke wijze kan verklaren, klimt op tot de grondvesting van het -Egyptische rijk door Menes, volgens Mariette in het jaar 5004 vóór het -begin onzer jaartelling. Op dit tijdstip hadden de Egyptenaars een -georganiseerde maatschappij, een goed ontwikkelde beschaving en groote -steden. Het is niet al te gewaagd om, als wij tot den oorsprong hunner -beschaving willen opklimmen, daar nog omtrent even vele jaren bij te -voegen, en Plato’s verzekering aan te nemen, dat het Egyptische volk in -zijn tijd tienduizend jaar bestond. [494] - -Daaraan—twaalfduizend jaar geleden—gingen de vóórhistorische tijden -vooraf, die zich tot een veel ouder verleden uitstrekken. Is het -mogelijk om zonder schriftelijke gegevens, zelfs zonder een op -gissingen gegronde chronologie, een raming te maken van den duur van -die tijden? Al wat wij daartoe hebben, zijn sporen welke de -voorhistorische mensch in de natuur heeft nagelaten, welke door haar -onophoudelijke werking die sporen onder opeenhoopingen van -verschillende lagen bedekt, en ons zoo een soort van betrekkelijke -tijdrekenkunde gegeven heeft. De wetenschap houdt het tegenwoordig voor -zeker, dat de mensch gedurende het geheele zoogenaamde Quaternaire -Tijdvak (het Diluvium) heeft bestaan, en wanneer wij den duur van dat -tijdvak kunnen berekenen, zullen wij in staat zijn om voor den ouderdom -van het menschelijk geslacht bij benadering een minimum vast te -stellen. Dit is hetgeen de Mortillet tracht te doen bij het formuleeren -van zijn besluiten in zijn boek over de „Voorhistorische Oudheid van -den Mensch.” [495] Heeft de mensch echter ook reeds gedurende een deel -van het Tertiaire Tijdvak bestaan, dan klimt hij tot een nog verbazend -veel hooger ouderdom op. - -Ook de vergelijkende taalkunde bevestigt de hooge oudheid van het -menschelijk geslacht. Zoo klimt de Arische taalstam, (gelijk wij reeds -in het „Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Deel II, blz. 270, -mededeelden) in zijn oorspronkelijke eenheid volgens de geestrijke -onderzoekingen van Boltz (vergelijk Aug. Boltz, „Die Sprache und ihr -Leben”, 1868) tot een oudheid van wel 50,000 jaar op! Naast het volk, -dat 50,000 jaar geleden deze oorspronkelijke taal sprak, leefden -natuurlijk destijds vele andere volken, die de moedertalen van de -andere tegenwoordig bestaande familiën van talen spraken; want de -Arische taalstam is slechts één uit vele! - -De jaarringen van boomen, die op bouwvallen in Amerika groeiden, de -ouderdom van verschillende achtereenvolgend op de zelfde plaats -gegroeide bosschen, die daar, boven elkander liggende, menschelijke -overblijfselen bedekten, de vormingssnelheid van rivierdelta’s en -aanslibbingen, de dikte van veenlagen enz. zijn de grondslagen geweest -van partiëele en ongetwijfeld onvoldoende berekeningen, krachtens welke -men o.a. aan het tijdperk van den geslepen steen van Robenhausen -(Zwitsersch paaldorp) een ouderdom van vijf- of zesduizend jaar [496] -toekent, en meer dan dertienduizend jaar aanneemt als de tijd noodig -voor de afzetting van het Nijlslib dat een gebakken steen bedekte, -welke onder een standbeeld van Rhamses werd gevonden. De druipsteen van -de grot van Kent in Engeland, in welke men op verschillende diepten -Romeinsche oudheden en overblijfselen uit het palaeolithische tijdvak -heeft gevonden, zijn de grondslag geweest van berekeningen, die tot -resultaat gaven, dat laatstgenoemde overblijfselen meer dan -tweehonderdvijftigduizend jaar oud waren. [497] Men ging bij die -berekening uit van de onderstelling, dat de vorming van dien druipsteen -nooit sneller geschied was dan tegenwoordig. Andere berekeningen hebben -een meer algemeene strekking. De schommelingen van den bodem gedurende -het Quaternaire Tijdvak, waardoor in Europa en het bekken der -Middellandsche Zee aanzienlijke veranderingen in de verdeeling van land -en water plaats hadden, vereischten, naar de geologen meenen, niet -minder dan zeventigduizend jaar. [498] Nog een ander en verwonderlijk -verschijnsel, de uitbreiding van het bergijs der Alpen, waardoor groote -rotsblokken over afstanden van zeventig of zelfs honderd -vijf-en-zeventig mijlen werden vervoerd, vereischte een verbazende -lengte van tijd. De snelste verplaatsing van dergelijke blokken door -het bergijs is niet meer dan zestig meter in een jaar; doch in het -Quaternaire Tijdvak, toen de hellingen nog op verre na zoo steil niet -waren als tegenwoordig, ging de verplaatsing volgens de Mortillet -vijfmaal langzamer, en elk zwerfblok moet meer dan twintigduizend jaar -noodig hebben gehad voor zijn verplaatsing van den Mont Blanc naar de -Beneden-Rhône. Wij mogen er bijvoegen, dat een verbazend groot aantal -blokken aldus werden vervoerd om de eindmoraine te vormen. Bij den tijd -gedurende welken die gletschers zich uitbreidden, moet nog gevoegd -worden de tijd welken zij noodig hadden om tot hun tegenwoordige -grootte samen te slinken, welke nagenoeg even lang zal zijn geweest als -de eerste. De tijdperken van de uitbreiding en het zich weder -samentrekken der gletschers werden verder voorafgegaan door een -prae-glaciale periode, en al de berekeningen te zamen geven de -Mortillet aanleiding om een totaal van 100000 jaar aan te nemen om den -geheelen duur van het Quaternaire Tijdvak uit te drukken, gedurende -hetwelk wij zeker zijn, dat de mensch op den bodem van Europa leefde. -[499] - -Dit tijdvak, hoe lang het ook schijnt, is zeer kort in vergelijking van -de tienduizenden eeuwen van geologische ontwikkeling, die er aan -voorafgingen, en vertegenwoordigt alleen de laatste en kortste der -geologische perioden. De vraag ontstaat: Hoe is het menschelijk -geslacht in staat geweest zich over de geheele oppervlakte der aarde te -verspreiden? Zijn op de verschillende vastelanden onafhankelijk van -elkander menschen ontstaan, of heeft het geheele menschdom een -gemeenschappelijke bakermat, een zelfde oorspronkelijk vaderland gehad? -Op dit punt verschillen de geleerden van gevoelen; zoo beweert Karl -Vogt, dat de menschen op verschillende plaatsen ontstonden, terwijl -Quatrefages en Darwin, naar wij meenen terecht, volhouden dat het -menschdom uit een enkelen oorspronkelijken stam is ontstaan. Het blijft -in elk geval een feit, dat de mensch, de zelfde in al de wezenlijke -kenmerken van de soort, zich heeft verspreid over al de bewoonbare -plaatsen van den aardbol, en dat niet in de laatste eeuwen, toen hij -was voorzien van al de hulpbronnen, welke ondervinding, uitvindend -vernuft en wetenschap tot zijn beschikking stelden, maar in overoude -tijden, toen hij nog onwetend en onbeschaafd was. Zwak en bijna naakt, -nog pas in het bezit van het vuur en eenige weinige ruwe wapenen om -zich mede te verdedigen en voedsel te verschaffen, veroverde toen -niettemin het menschelijk geslacht de aarde en verspreidde zich van de -Noordpoolstreken tot Vuurland, van het land der Samojeden tot Van -Diemensland, van de Noordkaap tot de kaap De Goede Hoop. Van dezen -oorspronkelijken uittocht, even zeker als hij onbegrijpelijk is, moeten -wij een verklaring of ten minste een waarschijnlijke voorstelling -geven, en dat in een eeuw, waarin de beschaafde mensch slechts na de -verwonderlijkste ontdekkingen, met behulp van de krachtigste -toepassingen der werktuigkunde op de scheepvaart, door de stoutste en -meest avontuurlijke ontdekkingsreizen, zich hoogstens kan vleien, dat -hij even ver is doorgedrongen als de oorspronkelijke mensch trok in een -tijd die zoo ver van ons is verwijderd, dat zij met alle berekeningen -spot. - -Wij moeten nadrukkelijk op dit punt wijzen; want het brengt een -hinderpaal aan het licht, welke zij die hebben beproefd het verband op -te sporen tusschen ver van elkander wonende rassen en den weg te -bepalen, gevolgd door stammen, welke nu door oceanen en uitgebreide -landstreken zijn gescheiden, tot dusver onoverkomelijk hebben gevonden; -want indien de menschheid één is,—waarvoor wij meenen, dat door Darwin -in Hoofdstuk VII van dit werk de meest overtuigende bewijsgronden zijn -aangevoerd,—moeten wij aannemen, dat haar verhuizingen oorspronkelijk -van een enkel punt zijn uitgegaan. Bij deze verhuizingen is de mensch -gegaan waarheên hij slechts kon, en heeft op elke plaats waar hij zich -vestigde, eigenaardige kenmerken verkregen, die hem verschillend -maakten van de op andere plaatsen gevestigde menschen. Van daar de -verschillen tusschen de menschenrassen. Sommige van deze plaatsen -schijnen bijzonder gunstig te zijn geweest voor zijn vooruitgang en -werden middelpunten van beschaving. Het aantal dier middelpunten is -echter zeer klein en hun geographische ligging zeer opmerkelijk. - -De vastelanden vormen drie hoofdgroepen, in den vorm waarvan ééne -eigenaardigheid iedereen moet treffen, die met aandacht een wereldkaart -beschouwt. Hij zal opmerken, dat zij in het Noorden zoozeer zijn -uitgebreid, dat zij elkander in die richting aanraken of slechts door -nauwe zeearmen zijn gescheiden, en dat zij binnen den Noordpoolcirkel -een zee omsluiten vol groote eilanden. Naar het Zuiden gaande vinden -wij, dat de drie vastelanden Noord-Amerika, Europa en Azië, die zoo -dicht bij elkander liggen, plaats maken voor drie aanhangsels: -Zuid-Amerika, Afrika en Nieuw Holland (met de omliggende continentale -eilanden), welke op hun beurt langzamerhand smaller worden, tot zij -slinken tot eenvoudige punten in een grenzenloozen oceaan, lang voor -zij den Zuidpoolcirkel bereiken. [500] Binnen dezen cirkel is de -verdeeling van land en zee juist omgekeerd als in het Noorden; rondom -de Zuidpool strekt zich een landmassa uit te midden van een -uitgestrekten oceaan. - -Indien wij de vastelanden nauwkeuriger beschouwen, zullen wij vinden, -dat de beschaving in elk daarvan ontstond onder gelijksoortige -geographische voorwaarden, namelijk nabij of iets ten Noorden van den -Kreeftskeerkring tusschen 20° en 35° N.B. Het oostelijkste van deze -middelpunten van beschaving is China, nabij de Japansche zee. Het -westelijkste, en naar het schijnt jongste, lag aan de stranden van de -golf van Mexico. Deze laatste beschaving was bezig toe te nemen en haar -gebied uit te breiden, toen de Europeanen Amerika ontdekten, en was -geheel onafhankelijk van die der Oude Wereld door zelfstandige -ontwikkeling ontstaan; maar zwak en betrekkelijk nieuw [501], was zij -niet in staat om weêrstand te bieden aan den plotselingen inval van een -sterker ras. - -Omstreeks het midden van de ruimte, aan de uiterste punten waarvan -China en Mexico zijn gelegen, moeten twee andere middelpunten van -beschaving worden geplaatst, ouder dan Mexico en wellicht ook dan China -[502], doch ongeveer op de zelfde breedte gelegen, Egypte in het -Nijldal en nabij de Roode Zee, en Mesopotamië nabij de Perzische Golf. -Zoo had elk vasteland zijn eigen middelpunt van beschaving, behalve -Azië, dat er twee had—het eene in het uiterste Oosten, het andere nabij -de lijn welke het met Europa verbindt [503]. Deze bijzondere -groepeering van de voornaamste middelpunten van beschaving in zulk een -betrekkelijke nabuurschap vormt het belangrijkste palaeoëthnische feit -dat wij kennen. De Nijl en de Syrische zee in het Westen, Opper-Armenië -en de Kaspische zee in het Noorden, het Hindoe-Koh-gebergte en de Indus -in het Oosten, en de Roode zee in het Zuiden begrenzen de streek, waar -Kushieten, Semieten en Ariërs, de eersten landbouwers, werklieden en -stedenstichters, de tweeden een herdersvolk en de derden bergbewoners -en later landverhuizers en veroveraars, elkander ontmoetten, in -wrijving met elkander kwamen en zich vermengden, beurtelings -veroveraars en veroverden, de kunsten en het gebruik der metalen -uitvonden, betere wapenen leerden vervaardigen en zich hiërarchisch -organiseerden, hun ideaal trachtten te bereiken door den godsdienst, en -door de schrijfkunst in het bezit kwamen van het machtigste werktuig, -waarover het menschelijk verstand beschikt. Met hen begint de -geschiedenis en een onafgebroken keten van maatschappelijke -inrichtingen, die zich tot onze dagen uitstrekt. De groei der -beschaving in deze middelpunten laat echter de verspreiding der -menschheid over de geheele aarde, welke in veel vroegeren tijd plaats -vond, nog onverklaard. - -De verspreiding van den mensch over Europa en Azië levert geen zeer -groote moeielijkheden op; want ten gevolge van de groote breedte -waarover beide vastelanden samenhangen, is Europa eigenlijk slechts een -stuk van Azië. De moeielijkheden zijn echter verbazend groot, als wij -Amerika beschouwen, dat wij van het eene eind tot het andere bezet -vinden door rassen, wier eenheid de beste waarnemers heeft getroffen. -Niet alleen verhief zich daarenboven de Amerikaansche mensch op den -bodem der Nieuwe Wereld tot een oorspronkelijke en betrekkelijk hooge -beschaving; maar hij heeft, vooral in het Noorden, onmiskenbare sporen -achtergelaten van zijn tegenwoordigheid in de meest verwijderde tijden. -Om niet te spreken van de in Californië gevonden overblijfselen van den -tertiairen mensch (vergelijk aanteekening 5, blz. 372), heeft men in de -Delaware-vallei te Trenton (New-Jersey) en nabij Guanajuato in Mexico -werktuigen gevonden, die zoo onmiskenbaar tot het palaeolithische -tijdperk behooren, dat geen vergissing mogelijk is, hun vindplaats -onder in de aanslibbingen uit het Quaternaire Tijdvak, tezamen met -overblijfselen van olifanten en mastodonten bewijzen, evenals de door -Lund in de holen van Lagoa Santa gevonden menschenschedels, het bestaan -van een ras, gelijktijdig met dat, waarvan de vuursteenwerktuigen uit -de Somme-vallei afkomstig zijn en dat in beschavingstoestand en -ongetwijfeld ook in levenswijze en in vele lichamelijke kenmerken met -dit laatste overeenkwam. Van waar kan dit oorspronkelijke Amerikaansche -ras, de broeder van dat hetwelk in dien zelfden tijd in Europa leefde, -zijn gekomen, tenzij wij onderstellen dat er een rechtstreeksche -landverbinding tusschen beide vastelanden was? De moeielijkheden, die -dergelijke menschen zouden hebben ondervonden als zij hadden beproefd -den Atlantischen Oceaan over te steken, en de zekerheid, welke ons -peilingen geven, van de oudheid van dien oceaan maken het echter -volstrekt onmogelijk om aan te nemen dat hij destijds niet bestond of -dat één der beide vastelanden van uit het andere werd ontdekt door -dezen of genen onbekenden Columbus, welke hem een honderdduizendtal -jaren vóór den historischen Columbus overstak. - -Wij staan dus tegenover het vraagstuk, dat zich altijd aan ons voordoet -en waarvan de oplossing ons altijd ontgaat, van den oorsprong van den -Amerikaanschen mensch. Blijkbaar kan het niet worden opgelost door een -toevallige kolonisatie door Aziatische landverhuizers of door een troep -schipbreukelingen te hulp te roepen; maar moeten wij er rekening bij -houden met oorspronkelijke bevolkingen die zich, evenals in Europa, in -achtereenvolgende golvingen verspreidden, en getuigen van de -voortdurende aanwezigheid van den mensch, wiens trapsgewijze -ontwikkeling en verspreiding in Amerika op de zelfde wijze plaats had -als in de Oude Wereld. [504] De onderstelling van een landverhuizing -uit Azië over de Aleutische eilanden naar Alaska [505] zou aanneembaar -zijn, maar de zekerheid van het bestaan van een bevolking van -inboorlingen in Amerika in het Quaternaire Tijdvak, brengt die in elk -geval terug tot den rang van een secundair feit. Het zelfde is het -geval met de betrekkingen—die wel is waar in tegenspraak met elkander -en daarom verdacht zijn—welke sommigen hebben meenen te vinden tusschen -de gedenkteekenen, standbeelden en hiëroglyphen van Centraal-Amerika en -die van Egypte en Boeddhistisch Azië. Deze analogieën steunen op -onvoldoende bewijzen en moeten daarenboven vallen voor twee -overwegingen van het hoogste gewicht: in de eerste plaats de zekerheid, -dat de mensch in Amerika gelijktijdig met de groote dieren van het -Quaternaire Tijdvak heeft geleefd; en in de tweede plaats, de -betrekkelijke eenvormigheid van het koperkleurige ras, dat zoo gelijk -is over het geheele vasteland heên, met uitzondering van het gedeelte -dat door de Eskimo’s wordt bewoond. De moeilijkheid ontspruit uit het -feit dat de monogenisten, een enkele geboorteplaats en een enkel -uitgangspunt voor het geheele menschelijke geslacht aannemende en geen -van beide in de Nieuwe Wereld plaatsende, altijd hebben ondersteld, dat -Amerika was gekoloniseerd door landverhuizers uit Europa of Azië, die -de richting van de parallelcirkels waren gevolgd. Landverhuizing in -deze richting (van Oost naar West of omgekeerd) vindt dadelijk een -hinderpaal in de oceanen, die hoe langer hoe breeder worden, naarmate -wij zuidelijker komen. Die hinderpaal verdwijnt echter, als wij het -denkbeeld van een verhuizing in de richting der parallelcirkels opgeven -en onderstellen, dat zij heeft plaats gehad in de richting der -meridianen van het Noorden naar het Zuiden. Bij verhuizingen in die -richting stuiten wij op volstrekt geen hinderpalen; en de betrekkelijke -gelijkvormigheid van de Amerikanen van het eene uiteinde van hun -vasteland tot het andere, zou nooit verwondering hebben gewekt, als wij -niet bevooroordeeld waren geweest door het denkbeeld, dat zij in een -betrekkelijk laten tijd derwaarts waren verhuisd. - -Wij moeten in verband hiermede opmerken, dat de uiterste zuidpunten der -drie vastelanden worden bewoond door rassen die ongetwijfeld -oorspronkelijk ergens elders vandaan kwamen, en die zoowel in Vuurland -als aan de Kaap de Goede Hoop en in Van Diemens Land tot de minst -ontwikkelde van het menschelijke geslacht worden gerekend. Die rassen, -welke door andere derwaarts werden opgedrongen, hebben den zichtbaren -stempel bewaard van de betrekkelijk lage ontwikkeling van den stam -waaruit zij lang geleden sproten. Wij moeten toch aannemen, dat deze -drie takken—Vuurlanders, Bosjesmannen en Tasmaniërs—zoo weinig verheven -in hun physieke, intellectueele en moreele eigenschappen, alleen zoo -ver voortgetrokken zijn en zich alleen in zoo afgelegen oorden hebben -gevestigd, omdat de beide laatste voor zich uit landstreken vonden die -nog geheel onbewoond waren, terwijl de Vuurlanders hoogstens door een -met de Papoea’s verwante bevolking werden voorafgegaan, welke laatste -echter geheel te gronde ging of door het roode ras werd geabsorbeerd. -[506] Als pioniers voor het overige gedeelte van het menschelijk -geslacht hebben zij stap voor stap de uiterste grenzen van het -bewoonbare land bereikt. Zij moeten ten minste tijdelijk ook -noordelijker gelegen landen hebben bewoond, maar zij konden gene -weerstand bieden aan den aandrang der sterkere rassen en konden niet -tot onzen tijd blijven bestaan, dan door zich terug te trekken op een -klein gebied in het meest afgelegen gedeelte van hun vroegere -woonplaats. Er is niets verwonderlijks in het feit dat Quatrefages en -Hamy bij het beschrijven van het oudste Europeesche ras waarvan wij -schedels bezitten, dat van Cannstatt [507], hebben gevonden, dat het -alleen overeenkomst bezat met die van deze zelfde bewoners van het -uiterste Zuiden—de Bosjesmannen, Nieuw-Hollanders en Tasmaniërs. - -Men zal zien, dat wij geneigd zijn de rondom de Noordpool gelegen -landstreken als de waarschijnlijke bakermat der oorspronkelijke -menschheid te beschouwen. Van daar alleen kan zij, als van een -middelpunt uitgestraald zijn om zich tegelijkertijd over verschillende -vastelanden te verspreiden en achtereenvolgende landverhuizingen naar -het Zuiden te veroorzaken. Deze theorie komt het best overeen met den -weg, langs welken de menschenrassen waarschijnlijk hunne tegenwoordige -woonplaatsen hebben bereikt. Er blijft over aan te toonen, dat zij -evenzeer in overeenstemming is met de meest authentieke en nieuwste -geologische gegevens, en dat zij behalve op den mensch ook toepasselijk -is op de planten en dieren welke hem vergezellen en bij voortduring in -het nauwste verband met hem zijn gebleven in de gematigde luchtstreken -welke later de zetel zijner beschaving werden. De algemeene wetten der -geologie begunstigen deze onderstelling opmerkelijk. Om haar -waarschijnlijk te maken, hebben wij slechts twee hoofdpunten vast te -stellen, die door geen geoloog ernstig zullen worden betwist. Vooreerst -dat de poolstreken, welke met groote boomen waren bedekt, eens een -gematigder klimaat bezaten dan dat van het tegenwoordige Midden-Europa -en tot den 80° toe bewoonbaar en vruchtbaar waren minstens tot het -midden van het Tertiaire Tijdvak toe, een langzame en voortdurende -afkoeling ondergingen. Van toen af maakte de afkoeling snelle -vorderingen, totdat het ijs uitsluitend meester werd van het nabij de -polen gelegen land. Onder dergelijke omstandigheden moest de mensch, -zoo die daar leefde, even goed als de dieren en planten wegtrekken of -omkomen—stap voor stap verhuizen of zich tot een dagelijks onzekerder -wordend bestaan teruggebracht zien. - -Het tweede punt is de betrekkelijke stabiliteit van de bestaande -vastelanden en hun ligging rondom een zee welke de Noordpool omsluit; -terwijl de andere pool wordt ingenomen door land, omringd door een -onmetelijken oceaan. Het belang van de Noordpool ten opzichte van het -ontstaan van dieren en planten en hun verhuizingen en de -onbeduidendheid van de Zuidpoolstreken in dit opzicht volgen uit die -groepeering. De hoofdzaak is, dat er niets grilligs is in die -verdeeling van land en zee, en dat er, zoo niet altijd, ten minste -sedert een zeer oud tijdvak, zich altijd landen hebben verheven, die -een aanmerkelijk gedeelte van het Noordelijk Halfrond besloegen, en -rondom de Poolzee een gordel van min of meer samenhangende landen en -eilanden vormden. Dit is werkelijk, wat de geologie leert. De -veranderingen, dalingen tot onder en verheffingen tot boven den -zeespiegel zijn altijd slechts gedeeltelijk en achtereenvolgend -geweest, terwijl de hoofdmassa’s der vastelanden sedert de oudste -tijden betrekkelijk slechts weinig van gedaante zijn veranderd. Er -zijn, zoolang er land bestaat, ook altijd een Europa, een Azië, een -Amerika en Poollanden, geweest. [508] Wij weten zeker dat er altijd om -de Noordpool uitgestrekte grondgebieden bestaan hebben; al zijn het -geen vastelanden geweest; dat die langen tijd het verblijf waren van de -zelfde planten als het overige gedeelte van den aardbol, en dat sedert -het einde van het Jura-tijdvak, het klimaat, dat daar eerst schier even -warm was als elders, langzamerhand trapsgewijze kouder is geworden. De -daling van de temperatuur openbaarde zich eerst zeer langzaam, en was -in het Tertiaire Tijdvak nog lang zoo ver niet voortgeschreden als -tegenwoordig; want de boomen, toenmaals in Groenland groeiende,—de -sequoia’s, magnolia’s en platanen,—bereiken nu in Zuid-Europa hun volle -ontwikkeling en passen niet voor het klimaat van Midden-Europa. [509] -We zijn dus verzekerd, dat er om de Noordpool vroeger een gordel van -landen met een rijken plantengroei heeft bestaan. Het voortdurend -bestaan eener Poolzee is niettemin bevestigd door versteeningen in alle -gedeelten dier streek gevonden. De omstreken van de Noordpool waren -lang bewoonbaar, en werden bewoond door den mensch, in een tijd niet -ver van dien, waarop de eerste sporen van zijn nijverheid zich -tegelijkertijd in Europa en in Amerika begonnen te vertoonen. Zich van -de Poollanden begevende naar die welke aan den poolcirkel grenzen, en -van de laatste naar Azië, Europa en Amerika, zou de mensch slechts den -zelfden weg gevolgd hebben, als een heir van planten en dieren, hetzij -vóór hem of ter zelfder tijd met hem, en onder de prikkel der zelfde -omstandigheden. [510] Door de hulp van verhuizingen van uit de -nabijheid der Noordpool kunnen wij in ’t algemeen het verschijnsel -verklaren, dat soorten verspreid of in verschillende afzonderlijke -deelen gescheiden zijn, een verschijnsel overeenstemmende met dat -hetwelk de menschen van de Oude en die van de Nieuwe Wereld vertoonen, -wanneer men ze met elkander vergelijkt. - -Wanneer wij de hier uiteengezette opvatting vergelijken met de -aanwijzingen, door de fossielen geleverd, dan ontdekken wij talrijke -voorbeelden van afscheiding, in welke verwante, dikwijls nauwelijks van -elkander te onderscheiden vormen, terzelfdertijd in verschillende -streken zijn verspreid, over ver van elkander verwijderde punten van -het Noordelijk Halfrond, zonder eenige duidelijke verbinding langs de -parallelcirkels, waardoor hun blijkbare overeenkomst zou kunnen worden -verklaard. Europa getuigt door vele fossielen op onloochenbare wijze, -dat het eertijds een heirleger van plantentypen en vormen had, die nu -tot Amerika beperkt zijn, en die het alleen uit het uiterste Noorden -kan ontvangen hebben. Het heeft bij voorbeeld magnolia’s, tulpenboomen, -sassefras, ahornboomen en populieren bezeten, in alle opzichten -vergelijkbaar met die welke tegenwoordig in de Vereenigde Staten -groeien. De twee plataansoorten, die van het westelijk halfrond en die -van Klein-Azië, waaraan wij een uitgestorven fossielen Europeeschen -plataan mogen toevoegen, geven een voorbeeld van het zelfde -verschijnsel van verspreiding. Europa was in het Tertiaire Tijdvak -getuige van den groei van een ginko, gelijkende op die van Noordelijk -China (Ginko biloba of Salisburia japonica). Het had sequoia’s en een -kale cypres, overeenkomende met de boomen van dien naam, welke nu in -Californië en Louisiana groeien. De beuk schijnt in de streken rondom -de Noordpool gegroeid te hebben, vóór hij was doorgedrongen en zich had -uitgebreid in de zuidelijker gedeelten van het Noordelijk Halfrond. -Zonder twijfel is dit ook het geval geweest met de hemlock-spar (Tsuga -canadensis), van welke duidelijke overblijfselen zijn gevonden in -Grinnell-land op meer dan 82° breedte, en uit een veel vroegeren tijd -afkomstig dan die waarin hij in Canada begon te groeien. De goed -vastgestelde tegenwoordigheid in beide vastelanden van vele dieren die -eigen zijn aan het Noordelijk Halfrond, moet worden toegeschreven aan -landverhuizingen, zoo niet van de pool, dan ten minste uit landen in de -nabijheid van den poolcirkel gelegen. Dit is duidelijk in het geval van -het rendier, den bison, en het hert; maar het moet even waar zijn ten -opzichte van dieren uit oudere tijden, en hoewel wij daarvan geen -andere rechtstreeksche bewijzen hebben dan den overvloed van -overblijfselen van mammouthen in Opper-Siberië, gaat deze wet -ontegenzeggelijk ook voor de olifanten en mastodons door: wij bedoelen -hier de soorten van deze beide geslachten, welke zich van het Noorden -naar het Zuiden voortplantten, en die in Amerika en Europa de -metgezellen van den oorspronkelijken mensch waren. De verbinding van de -vastelandmassa’s met hun gordel van nauwelijks gescheiden landen rondom -en binnen den Poolcirkel geeft den sleutel tot al deze verschijnselen. - -Volgens de denkbeelden van de transformistische school was de -oorspronkelijke mensch een anthropomorphe aap, in lichamelijk opzicht -volkomener geworden, wat zijn opgerichte houding en het gaan op twee -voeten betrof, en in verstandelijk opzicht door het grooter worden en -de ontwikkeling van zijn schedel en hersenen, waarmede het ontstaan van -het vermogen om gearticuleerd te spreken gepaard ging. [511] In -overeenstemming nu met onze theorie vinden wij, dat ook de apen, en -zelfs de anthropomorphen vroeger in veel noordelijker streken gevonden -werden dan tegenwoordig. Als voorbeelden halen wij aan den Mesopithecus -Pentelici, door Gaudry [512] te Pikermi in Griekenland fossiel -gevonden, den Dryopithecus van St. Gaudens, een anthropomorphen aap, -aan welken Gaudry vroeger geneigd was de zeer ruw bewerkte vuursteenen -toe te schrijven, welke de abt Bourgeois te Thénay in tertiairen -kalksteen (Calcaire de la Beauce) vond. [513] Verder den Pliopithecus -van Sansan (Gers), die op een gibbon gelijkt, enz. Om tegenwoordig de -het naast met Pliopithecus en Dryopithecus uit Midden-Europa verwante -diervormen te vinden, moet men den Kreeftskeerkring overschrijden en -tot 12° noorderbreedte reizen, of meer dan dertig graden zuidelijker -dan de plaatsen, waar deze fossielen zijn gevonden. Indien de zelfde -afstand (in omgekeerde richting) bestond tusschen de plaatsen, waar men -deze fossiele apen heeft gevonden en het oorspronkelijk vaderland van -den mensch, dan zou dit laatste op de breedte van Groenland, d.i. op -70° of 75° hebben gelegen. Deze onderstelling wordt gesteund door het -feit, dat ook tegenwoordig de streken, waar de mensch de hoogste -ontwikkeling bereikt, noordelijker liggen en koeler klimaat bezitten -dan die waar anthropomorphe apen leven, en dat de oudste middelpunten -van beschaving, allen, gelijk wij hebben gezien, tusschen 20° en 35° -N.B. gelegen, in gemiddelde temperatuur overeenstemmen met dat gedeelte -van het toenmalige Groenland. De overvloed van ruwe vuursteenwerktuigen -in de nabij elkander gelegen valleien van de Somme en de Seine bewijst, -dat daar oudtijds een klimaat enz. heerschte, bij uitstek geschikt voor -de vermenigvuldiging van den mensch. De flora van dien tijd, waarvan -nabij Fontainebleau fossiele overblijfselen zijn gevonden, bewijst dat -dit klimaat overeenkwam met dat, ’t welk men tegenwoordig in het Zuiden -van Frankrijk nabij den 42sten breedtegraad aantreft. Om nu, van dezen -42sten breedtegraad uitgaande, de bijna tropische streken te bereiken, -waar palmen, kamferboomen en zuidelijke laurieren te zamen groeien, -moeten wij twaalf of vijftien graden zuidelijker gaan, waar wij de -zelfde klimatologische toestanden aantreffen, die in Midden-Europa -bestonden, toen het de woonplaats van anthropomorphe apen was. Maar -toen er palmen groeiden in de nabijheid van Praag en kamferboomen in de -nabijheid van Dantzig, kan de mensch, als hij destijds bestond, zonder -bezwaar hebben geleefd in de streken onder den Noordpoolcirkel of nog -verder Noordwaarts, en zou van daar uit even gemakkelijk Noord-Amerika -als Europa hebben kunnen bereiken, welke hij bestemd was te bevolken. -De mensch heeft zich uit zijn stamvorm ontwikkeld in een gematigd -klimaat, en zoo hij tegenwoordig ook in de warmste landen leeft, -bewijst dit eenvoudig dat hij het vermogen bezat zich naar de -omstandigheden te schikken (zich te adapteeren aan de -levensvoorwaarden), maar hij bloeit het meest en komt tot zijn hoogste -ontwikkeling in de gematigde luchtstreek, terwijl de tegenwoordige -anthropomorphen echte tropenkinderen zijn en in de gematigde -luchtstreek slechts kort blijven leven. - -Het besluit, waartoe wij komen, is dus, dat in het begin van het -Tertiaire Tijdvak de Noordpoolstreken grootendeels uit land bestonden -[514], dat een tropisch klimaat bezat en waar de anthropomorphe -stamvorm van den mensch leefde. Toen in den loop van de Miocene en -Pliocene periode dit klimaat allengs meer gematigd werd, stierven de -anthropomorphen daar gedeeltelijk uit, omdat zij het kouder klimaat -niet konden verdragen, gedeeltelijk verhuisden zij naar het Zuiden, -waarbij zij zich natuurlijk wijzigden, gedeeltelijk adapteerden zij -zich aan de omstandigheden en werden tot menschen. In de Pliocene -periode (of reeds vroeger) leefde derhalve de mensch (met vele andere -thans naar zuidelijker breedten verhuisde dieren en planten) in de -Noordpoolstreken, die een gematigd klimaat bezaten. Bij het invallen -van het ijstijdperk werden de Poolstreken voor hem onbewoonbaar [515] -en verspreidde hij zich (tegelijk met die dieren en planten) in alle -richtingen naar het Zuiden over de gematigde luchtstreken van Europa, -Azië en Noord-Amerika, terwijl de tropische vegetatie en de -dierenwereld, welke die streken in het Tertiaire Tijdvak bezaten, -tegelijkertijd ondergingen of naar het Zuiden werden teruggedrongen. -Hierbij konden in de Nieuwe Wereld meer plantentypen behouden blijven -dan in de Oude, omdat in deze laatste de vaak van het Oosten naar het -Westen loopende bergketenen en zeearmen dikwijls onoverkomelijke -hinderpalen voor de verhuizing der planten naar het Zuiden opleverden, -hetgeen in de Nieuwe Wereld veel minder het geval was, omdat de -voornaamste bergketenen daar van het Noorden naar het Zuiden loopen. -Voor de dieren vormden echter de bergketenen der Oude Wereld, wegens de -snelheid waarmede zij zich kunnen verplaatsen, veel minder -onoverkomelijke hinderpalen dan voor de planten. - -Over het geheel moeten noodwendig de Poollanden ook in de oudste -tijdvakken de plaatsen zijn geweest, waar de landdieren ontstonden en -waar zij later de grootste wijzigingen ondergingen, waardoor nieuwe -soorten en typen ontstonden, die zich naar den equator toe -verspreidden. De polen moeten, zelfs toen de aarde nog gloeiend -vloeibaar was, reeds kouder zijn geweest dan de equator; want aan den -equator bestond aardwarmte + tropische zonnewarmte, aan de polen -aardwarmte + polaire zonnewarmte; dit ging vroeger evenzeer door als -tegenwoordig, al waren zoowel aardwarmte als zonnewarmte ook absoluut -grooter dan thans. Aan de polen moet de aardschors zijn begonnen zich -te vormen, daar moeten reeds voor planten en dieren bewoonbare streken -zijn ontstaan toen de equator nog te warm was om organisch leven -mogelijk te maken. Daar zijn de eerste planten en dieren ontstaan en -van daar hebben zij zich naar den equator verspreid, naarmate de -afkoeling voortschreed. Daar ontstonden door de afkoeling voortdurend -nieuwe levensvoorwaarden, die nog nergens elders op aarde voorkwamen, -naar welke de soorten zich moesten wijzigen of ondergaan, tenzij zij -emigreerden en meer naar den equator toe haar oude levensvoorwaarden -voor een groot deel terugvonden. Daar is ook eindelijk de ijskorst -begonnen zich te vormen, die waarschijnlijk na tal van eeuwen de -geheele aarde zal bedekken en een einde maken aan alle organisch leven -op aarde! De tropen zijn in palaeontologischen zin achter-, de -poolstreken vooruit in vergelijking van de gematigde luchtstreek. De -tropen geven ons een beeld uit het verleden der aarde, de poolstreken -schilderen ons haar toekomst! - -Aan de Zuidpool moet derhalve in de vroegste tijden een geheel van die -aan de Noordpool verschillende dieren- en plantenwereld zijn ontstaan, -die zich echter, zoover het landbewoners waren, niet verder kon -uitbreiden dan het Zuidpoolland, en toen dit door het ijs werd bedekt, -volkomen moet zijn ondergegaan. [516] (2) De Noordpooltypen konden zich -daarentegen, zoodra de afkoeling het toeliet, over al de andere -vastelanden, zelfs Zuid-Amerika, Afrika en Nieuw-Holland uitbreiden, -daar zij landverbindingen (of hoogstens nauwe zeearmen) op hun -verhuizingen ontmoetten. De zeedieren en planten konden zich natuurlijk -van uit beide polen gemakkelijk door den geheelen oceaan verspreiden, -voor zoover en waar de temperatuur zulks toeliet. Zoo verklaart zich, -dat de dieren- en plantenwereld op het land rondom de Noordpool en in -de Noordelijke gematigde luchtstreek zoo eenvormig, zich hoe langer hoe -meer differentieert naarmate men zuidelijker komt, dat die verschillen -in de Zuidelijke gematigde luchtstreek het grootste zijn, en dat -evenals men vertegenwoordigers der oudste menschenrassen (door -gedwongen verhuizing derwaarts gekomen) aan de zuidpunten der -vastelanden vindt, men daar ook de laatste Mohicanen van overal elders -geheel of bijna geheel verdwenen dierentypen aantreft. Wij wijzen op de -Edentata en Luiaards van Zuid-Amerika, op de Edentata en de aan het -Tertiaire Tijdvak herinnerende fauna van Zuid-Afrika, op de -Buideldieren, Snaveldieren, Ceratodus enz. van Nieuw-Holland, dat in -zijn fauna aan het Secundaire Tijdvak van Europa herinnert! - - - -II. - -Uit de boven gegeven uiteenzetting volgt, dat de mensch, uitgaande van -een oorspronkelijk vaderland, waarvan de juiste plaats niet te bepalen -is, maar dat om vele redenen moet worden geacht waarschijnlijk in het -hooge Noorden te hebben gelegen, zich straalsgewijze in verschillende -richtingen heeft verspreid; dat zijn verhuizingen over het algemeen -plaats hadden van het Noorden naar het Zuiden en dat zij rassen hebben -doen ontstaan, waarvan de oudste het verste naar het Zuiden trokken en -het minst ontwikkeld waren. De hoogere rassen waren die, welke, later -verhuizende en zich vestigende in streken met bijzonder gunstig -klimaat, langzamerhand zijn opgeklommen tot hetgeen wij beschaving -noemen. - -De Mortillet heeft zich met dit onderwerp beziggehouden, en overtuigd, -dat de bestaande menschheid slechts een resultante en de laatste term -is van een reeks achtereenvolgende transformaties, onderscheidt hij -verschillende menschensoorten: de tertiaire mensch, de quaternaire -mensch, de tegenwoordige mensch. De mensch van het oudste gedeelte van -het Quaternaire Tijdvak, waarvan in het Neanderdal, te Denise [517], te -Cannstatt, Spy enz. overblijfselen zijn gevonden, schijnt hem zoo -verschillend van de tegenwoordige menschen, dat hij er hem niet slechts -van scheidt, maar zelfs voor de tijden, voorafgaande aan het -Quaternaire Tijdvak, een bijzondere soort van menschen of -pseudo-menschen onderscheidt. [518] Dit waren, gelijk hij het uitdrukt, -„voorloopers van den mensch”, waaraan hij den veelbeteekenenden naam -van anthropopithecus of „mensch-aap” geeft, omdat hij gelooft, dat zij -in de reeks der wezens aan den mensch voorafgingen, en een type -vormden, dat het midden hield tusschen de tegenwoordig levende -anthropomorphe apen en den mensch. Wij moeten ze ons voorstellen als -wezens, die hoog genoeg stonden boven den gorilla en den chimpanzee om -vuursteen ruw te kunnen bewerken [519] en het vuur te gebruiken, doch -niet in staat waren om zich uit zich zelven boven dien trap van -verstandelijke ontwikkeling te verheffen en een wezenlijk mensch te -worden, als een ras dus, dat tot de Bosjesmannen en Tasmaniërs ongeveer -in de zelfde verhouding stond als deze tot ons. Deze hypothese is door -ons, onafhankelijk van de Mortillet, reeds vroeger uitgesproken (zie -aanteekening 11, blz. 295). Wij stellen ons die menschapen echter voor -als nauw verwant met den stam waaruit de eigenlijke mensch zich heeft -ontwikkeld, of wellicht zelfs identiek met dien stam, zoodat wij hun -den aanleg tot hoogere ontwikkeling geenszins ontzeggen (gelijk de -Mortillet wel schijnt te doen) en houden hen dan zelfs voor een -onmisbaren schakel in den stamboom van den mensch. Zulk een vorm moet -eens hebben bestaan. Zelfs al vond men nimmer overblijfselen van hem of -van zijn werktuigen of wapenen, vloeit zulks met logische -noodzakelijkheid uit Darwin’s theorie van de afstamming van den mensch -voort! Een geheel verschillende vraag is of die vorm in Frankrijk en -Portugal voorkwam en reeds in de miocene periode met de anthropomorphen -van St. Gaudens leefde. - -Wij worden er zoodoende toe geleid om te onderzoeken of de vuursteenen, -door den abt Bourgeois te Thénay verzameld, en die welke later in -Portugal zijn verzameld, wezenlijk bewerkt zijn, dan wel of het -eenvoudig splinters en natuurlijke brokstukken zijn, die men bij -vergissing voor met voordacht vervaardigde werktuigen heeft aangezien. -Thénay, waar de oudste dezer vuursteenen zijn ontdekt, behoort tot de -onderste miocene formatie welke lager ligt dan die van Sansan, waarin -men de overblijfselen van anthropomorphen heeft gevonden, van welke wij -hebben gesproken. Het bestaan (op die breedte natuurlijk) van den -rhinoceros te dier tijde is nog twijfelachtig, de mastodons waren nog -niet verschenen, de olifanten waren nog ver weg, de hipparions, de -voorloopers van het paard, zouden niet dan lang daarna verschijnen. De -buideldieren waren verdwenen en de verscheurende dieren werden alleen -vertegenwoordigd door typen die het midden hielden tusschen -tegenwoordig levende geslachten. Geen der diervormen welke den mensch -op zijn vroegste tochten zouden vergezellen, en die hij zou moeten -bestrijden, of aan zich onderwerpen, had zich nog vertoond. En toch zou -de mensch moeten worden geplaatst in deze hem vreemde omgeving, in die -wereld, welke als het ware nog slechts de embryo was van de -tegenwoordige, en zou hij alleen soortelijk niet veranderd zijn! A -priori bestaat dus weinig waarschijnlijkheid, dat destijds echte -menschen hebben geleefd. Maar hun voorganger dan, soortelijk van den -tegenwoordigen mensch verschillende en op een lageren trap staande dan -hij? Om van diens bestaan in Frankrijk en Portugal tijdens de miocene -periode volkomen overtuigd te worden, zouden meer bewijzen noodig zijn, -dan men ons heeft geleverd,—eenige weinige vuursteenen, die wellicht -met voordacht bewerkt zijn, te midden van vele duizenden andere! Het is -iets, maar niet genoeg, met het oog op de menigte onwaarschijnlijkheden -die ons weêrhouden vertrouwen te stellen in dergelijke aanwijzingen. -Gaudry wijst er ook op, dat wanneer men de gerolde en zoogenaamd -bewerkte vuursteenen uit den miocenen kalksteen van Thénay in groot -aantal naast elkander legt, de grens tusschen beide soorten moeilijk is -aan te wijzen. - -De tertiaire bewerkte vuursteenen welke men in Portugal heeft gevonden, -komen uit een ongetwijfeld tertiaire zoetwatervorming uit de miocene -periode. De Portugeesche flora van dien tijd werd gekenmerkt door de -aanwezigheid van olmen, populieren, kaneelboomen, saponaria’s en -tamarinden, welke bewijzen, dat er in Europa een zacht en gelijkmatig -klimaat heerschte, waarin de mensch zeer gunstige voorwaarden voor zijn -ontwikkeling zou hebben gevonden. Wanneer wij echter beproeven te -bewijzen, dat hij daar toenmaals bestond, kunnen wij niets aanvoeren -dan een laag zandsteen, waarin stukken kiezel voorkomen, gedeeltelijk -gebroken, die onderworpen is geweest aan latere afspoelingen en -atmospherische invloeden, die de tallooze kiezelsplinters verklaren, -waarmede de grond bedekt is, en waaruit die, welke men meent dat sporen -van bewerking vertoonen, na lang zoeken zijn uitgezift. Cazalis de -Foudouce, die lid was van het Praehistorisch Congres te Lissabon in -1880—iemand van erkende bevoegdheid omtrent dergelijke zaken—bezocht de -miocene beddingen van Monte Redondo, en rechtvaardigt zijn -ongeneigdheid om een bepaalde opinie uit te spreken over het al- of -niet bewerkt zijn van de zeer weinige vuursteenen, welke het mogelijk -is te vergelijken met die uit de zoogenaamde Moustier periode -(waaromtrent later), door te wijzen op de ontblootingen, verschuivingen -en verwoestingen, welke de lagen hebben ondergaan. Het is niet -onmogelijk, dat de steenen door den mensch of zijn voorlooper bewerkt -zijn. Een daarvan schijnt gevonden te zijn in een laag, die sedert haar -vorming onaangeroerd was gebleven; maar, al geeft men dit toe, is het -dan niet beter te wachten dan zulk een groot vraagstuk maar kortweg in -eens en zonder rechtstreeksch bewijs te beslissen? De Mortillet zelf -bevestigt niets rechtstreeks dan de echtheid der vuursteenwerktuigen. -Hij voegt er bij, dat hun geringe grootte hem doet gelooven, dat de -wezens welke ze maakten, geen wezenlijke menschen kunnen zijn geweest. -Den twijfel, dien hij terecht oppert omtrent de makers, breiden wij uit -tot de werktuigen, en wachten op de resultaten van toekomstige -ontdekkingen, vóór wij het vraagstuk als opgelost beschouwen. Blijkt -dan echter met zekerheid, dat in de miocene lagen van Zuid-Europa -bewerkte vuursteenen voorkomen, dan houden wij het er stellig voor, dat -zij afkomstig zijn van wezens, hooger staande dan de anthropomorphen, -maar lager dan de echte mensch en soortelijk van dezen verschillende, -en dat deze wezens verwant (of wellicht identiek) waren met de soort, -waaruit de echte mensch zich ontwikkeld heeft. - -Het wordt nog moeielijker de miocene, zoogenaamde bewerkte steenen te -beschouwen als bewijzen van het bestaan van den echten mensch in -Zuid-Europa gedurende het Tertiaire Tijdvak, als wij zien, hoe helder -licht de te Chelles (bij Parijs) gevonden overblijfselen op den mensch -van de volgende periode werpen, welke de Mortillet „période Chelléenne” -noemt, en die de oudste uit het Quaternaire Tijdvak is. De mensch bezat -in die periode een blijkbare nijverheid—primitief wel is waar; want zij -bestaat alleen in het vervaardigen van een enkele soort van werktuigen, -maar deze zijn toch door hun vorm en grootte zoo duidelijk -kunstproducten, dat zelfs de meest bevooroordeelde geest geen oogenblik -kan betwijfelen, dat zij van één en het zelfde ras afkomstig zijn. De -te Chelles gevonden bewerkte vuursteenen zijn zelfs karakteristieker -dan die van St. Acheul, waar dergelijke in zoo groot aantal zijn -gevonden. De Elephas antiquus van Falconer, de waarschijnlijke stamvorm -van den Afrikaanschen olifant en de voorganger van den mammouth in -Europa, wordt uitsluitend te Chelles te zamen met door den mensch -vervaardigde werktuigen gevonden, terwijl te St. Acheul de mammouth -veelvuldiger wordt gevonden, hoezeer de andere soort niet ontbreekt. De -mensch uit de „periode van Chelles” zag dus twee soorten van olifanten -voor elkander plaats maken. Waarschijnlijk veranderde ook langzamerhand -het klimaat en werd het kouder, zonder echter de levenswijze en -nijverheid van den mensch te veranderen. Op den duur bleef echter de -werking van de physiologische en biologische gebeurtenissen waarvan -Europa het tooneel werd, invloed op den quaternairen mensch uitoefenen -en het ras van Chelles, overgaande in dat van Moustier, veranderde -langzamerhand zijn levenswijze en leerde andere werktuigen -vervaardigen. Deze ontwikkeling behoeft volstrekt niet plotseling in -haar werk te zijn gegaan, daar zij het gevolg was van de eischen van -een zeer langzaam kouder wordend klimaat. In den beginne waren de -dieren, planten en klimaat die van het tegenwoordige Noord-Afrika, en -waren de levensomstandigheden voor den mensch uitstekend. De mensch van -Chelles leefde in de open lucht, wellicht in hutten van licht -vlechtwerk, maar woonde niet in holen en was niet gewoon zijn dooden te -begraven. Deze feiten verklaren den overvloed van werktuigen uit dien -tijd in aanslibbingen, het ontbreken daarvan in de holen, waarin de -mensch in de volgende perioden een schuilplaats zocht, en de zeer -groote zeldzaamheid van menschenbeenderen. Het groote aantal -werktuigen, in verschillende deelen van Frankrijk gevonden, geven den -indruk van een werkzame en dichte bevolking, wier vreedzame uitbreiding -gedurende vele eeuwen door geen ongelukkige gebeurtenissen werd -verhinderd. Door het vinden van geheel gelijksoortige steenen -werktuigen (behalve dat de steensoort natuurlijk verschilt, al naar de -petrographische gesteldheid der vindplaatsen) heeft men sporen van dit -zelfde menschenras teruggevonden in België, Engeland, Moravië, -Duitschland, Spanje Portugal, Italië, Barbarije, Egypte, en zelfs aan -de Kaap de Goede Hoop en in Noord-Amerika in de Delaware vallei -(New-Jersey) en 4000 kilometers westelijker in het bekken van Bridger -(Wyoming op 40° à 44° N.B.). - -Het menschenras van Chelles is dus, even voor het klimaat van het -ijstijdperk zich in Europa begon te doen gevoelen, van uit het Noorden -tegelijkertijd Europa en Noord-Amerika binnengetrokken en in beide tot -de zelfde breedte doorgedrongen. [520] De Noordzee was destijds nog -droog land en Engeland met Europa verbonden. - -De amandelvormige werktuigen uit de „periode van Chelles” mogen, -volgens de Mortillet, geenszins als eigenlijke bijlen worden beschouwd. -Ongeschikt om aan een steel te worden bevestigd, hield men ze in de -hand vast, waarin ze juist pasten en waarvan het gewicht er door werd -vergroot, terwijl de punt er uit te voorschijn kwam; de Mortillet geeft -ze daarom den naam van „coup de poing.” Zij konden, al naar de -omstandigheden, worden gebruikt als wapen (een soort van dolk) of als -universaal-instrument, dat onvolkomen onze bijl, mes, beitel, zaag, -boor enz. verving. Het hoofdwapen van het ras was waarschijnlijk een -knots, waarvan alle sporen natuurlijk zijn verdwenen. - -De langzame ontwikkeling van de verdeeling van den arbeid schijnt -plaats te hebben gehad in de volgende periode, die van Moustier, welke -zich aan die van Chelles nauw aansluit, doch in welke de werktuigen, -hoewel minder zorgvuldig afgewerkt, toch getuigen van meer bekwaamheid, -een snellere bewerking en een meer op nuttigheid lettenden geest. De -werktuigen van deze periode zijn verschillender van vorm en meer tot -bijzondere doeleinden ingericht. Het klimaat was strenger geworden; de -gletschers hadden bijna hun grootste uitgebreidheid bereikt; en de -mensch uit de „periode van Moustier” was genoodzaakt een schuilplaats -te zoeken in holen, waarin de overblijfselen van zijn nijverheid even -veelvuldig worden aangetroffen als daarbuiten. In andere opzichten -schijnt het ras en de periode van Moustier eenvoudig een voortzetting -te zijn geweest van die van Chelles. Alleen ondervond de mensch, onder -den drang van nieuwe noodzakelijkheden, behoeften welke hij vóór dien -tijd niet had gekend. Hij moest arbeidzamer worden. De groote dieren -waren in aantal toegenomen, hij moest zich voor zijn verdediging -wapenen en werd een jager. - -Daar men zich geen moeite gaf om aan de dooden een blijvend graf te -verschaffen, kunnen wij niet verwachten vele beenderen van deze oudste -rassen te vinden. Mogelijk plaatsten zij de lijken op boomen, of in op -palen gebouwde hutten, gelijk sommige Indiaansche stammen heden nog -doen, en dat zou een reden te meer zijn, waarom hun overblijfselen zijn -verdwenen. De twijfelachtige overblijfselen van geraamten daargelaten, -vindt de Mortillet slechts eenige weinige beenderen, die geacht kunnen -worden van den mensch uit de periode van Chelles afkomstig te zijn. Zij -behooren allen tot het ras, dat de Quatrefages en Hamy op zuiver -anatomische gronden, als een bijzonder uitgestorven menschenras -beschreven, en waaraan zij den naam van „ras van Cannstatt” hebben -gegeven, naar den schedel, daar ter plaatse met olifantsbeenderen te -zamen gevonden in 1790. Deze schedel, de schedel van Eguisheim bij -Colmar, de beenderen van Spy, van Denise, de Neanderdalschedel, die van -Gibraltar, de kaak van la Naulette, die uit het Schipkahol, zijn schier -al wat wij er van bezitten, en wij moeten erkennen dat zulks zeer -weinig is. Genoeg echter om ons het ras in algemeene trekken voor te -stellen en aan te toonen, dat het lager stond dan de Bosjesmannen, -Nieuw-Hollanders en Tasmaniërs, ja volgens de Mortillet meer beneden -hen dan deze beneden de Europeanen staan. De Mortillet gelooft, dat het -ras van Cannstatt oploopend, ruw en strijdlustig was, en gaat zoover -van het het bezit van een gearticuleerde spraak te ontzeggen. Dit is -alles wat wij met eenige zekerheid weten van de oudste bewoners van -Europa en van hun geschiedenis. Het gelijktijdig optreden van het ras -van Cannstatt of Chelles in een zoo groot aantal zoo ver uiteengelegen -streken, doet het denkbeeld oprijzen, dat het, ten minste -oorspronkelijk, niet een bijzonder ras, maar den gemeenschappelijk -stamvorm van alle latere rassen vertegenwoordigde, die zich op -verschillende manieren zou wijzigen, toen hij zich op verschillende -plaatsen vestigde, waar hij aan uiterst verschillende levensvoorwaarden -zou zijn onderworpen. „Zijn bloed ging dus over in alle latere rassen -en kan zich”, zegt de Mortillet, „zelfs in den tegenwoordigen tijd door -het verschijnen van atavismen openbaren.” Het ras van Cannstatt was dus -het origineel van hetgeen volgde. Steeds meer zuidwaarts -voorttrekkende, heeft het de aarde bevolkt en is in allerlei locale -rassen en stammen verdeeld geworden. [521] De periode van Moustier -vertegenwoordigt in Europa het tweede bedrijf, en de perioden, volgende -op die van Moustier, welke de Mortillet (naar plaatsen, waar in -Frankrijk typische overblijfselen daaruit zijn gevonden) die van de -Solutré [522] en van la Madeleine [523] heeft genoemd, stemmen overeen -met de tijden, waarin de mensch, zich op bepaalde plaatsen gevestigd -hebbende, zich langzamerhand wijzigde, en in verschillende opzichten de -specifieke kenmerken verkreeg, waardoor die rassen zich onderscheidden, -hoedanigheden ontwikkelde, even verschillend als zijn woonplaatsen, en -achtereenvolgens bleef staan op allerlei verschillende sporten van de -ladder welke hij bestemd was te beklimmen, maar die hem alleen kon -leiden tot de volle uitoefening zijner edelste vermogens op voorwaarde -dat hij tot haar hoogste sport zou doorklimmen. - -„De periode van Solutré” is slechts een kort overgangstijdperk, dat ons -snel tot die van la Madeleine brengt, en schijnt meer een locale, dan -een algemeene ontwikkeling te hebben vertegenwoordigd. Beide perioden -zijn de uitdrukking van de steeds toenemende koude van het ijstijdperk, -gedurende hetwelk de groote dikhuidige dieren langzamerhand verdwenen -door de toenemende ruwheid van het klimaat, en het rendier en het paard -zich vermenigvuldigden en de plaats daarvan innamen. Het rendier trok -uit het Noorden naar Midden-Europa, schoon het de zuidelijke deelen -daarvan niet bereikte, in talrijke verscheidenheden, die echter alle -met de nog bestaande rendieren van Lapland verwant waren. Van het paard -zijn minstens twintigduizend, mogelijk veertigduizend geraamten te -Solutré gevonden. Geen van beide dieren was toen getemd, en de hond was -nog onbekend. De mensch bemachtigde de dieren op de jacht, hetzij door -hen te dooden, hetzij door hen gebonden mede naar zijn woonplaats te -voeren. De mammouth was een soort van legendair wezen geworden, in het -diepste der wouden verscholen, een voorwerp van nieuwsgierigheid, -veelvuldig genoeg om ivoor op te leveren en den mensch van dien tijd te -prikkelen om afbeeldingen van hem te maken. Feitelijk had de mensch uit -die periode groote vorderingen in beschaving gemaakt. De verdeeling van -den industrieelen arbeid was tot stand gekomen. De bewerking van den -vuursteen was tot groote volkomenheid en fijnheid gebracht en een -nieuwe tak van nijverheid was er aan toegevoegd, namelijk het bewerken -van been, ivoor en rendierhoorn. Men maakte verschillende soorten van -werktuigen uit bepaalde grondstoffen, de Saporta vermeldt punten van -werpspietsen en pieken, die hij heeft gezien, welke aan beide zijden -zeer kunstig waren bewerkt en bestemd om aan houten staven te worden -bevestigd; ook de schrappers zijn uitstekend geschikt voor het gebruik -waartoe zij uitsluitend waren bestemd. Van been werden naalden, -harpoenen en tot sieraad bestemde voorwerpen, zooals beeldhouwwerk, -vervaardigd en teekeningen er op gegraveerd. Het rendier, de holenbeer -en mammouth werden afgebeeld, alsmede de mensch zelf. Deze schijnt -altijd naakt te zijn voorgesteld. Op een afbeelding van een vrouw, uit -deze periode afkomstig, ziet het lichaam er uit alsof het met haar was -bedekt; wellicht stelt dit echter kleederen van dierenhuid voor. Een -der afbeeldingen stelt een loopenden man voor met een knots over zijn -schouders. De mensch wijzigde zich ook al naar de plaats die hij -bewoonde, en de mensch van la Madeleine levert ons in Europa een der -vroegste voorbeelden daarvan op. Het ras van Solutré, wiens lanspunten -zoo fraai zijn afgewerkt, en het jongere en meer artistieke ras uit de -holen van Périgord, wiens eenvoudige teekeningen en primitieve -beeldhouwwerken wij bewonderen, vertoonen ons de eerste pogingen van -dien geest van initiatief, die, na bij sommigen van hen tot -ontwikkeling te zijn gekomen, hen leidde tot uitvindingen op stoffelijk -gebied en tot ideale concepties, en door deze kwam de mensch allengs -tot die hoogere ontwikkeling welke wij beschaving noemen. - -Gelijk de Mortillet aantoont, waren de menschen van la Madeleine -jagers, actief, vernuftig en vatbaar om levendige gemoedsindrukken te -ontvangen van de omringende natuur. Zij hadden een tehuis, vreugde en -zorgen, vierden jachtfeesten en wisten zich te vermaken met het -vervaardigen van primitieve beeldhouwwerken teekeningen en -versierselen. Zij hadden verschil van stand en opperhoofden; want zij -bezaten eereteekenen en commandostokken. Maar dit was alles. Zij kenden -den landbouw niet, bezaten geen huisdieren, en begroeven hun dooden -niet: indien zij de eene of andere bijzondere handelwijze omtrent hen -in acht namen, plaatsten zij hen op boomen of in hutten op palen in de -open lucht; en dit is waarschijnlijk de reden, dat men zoo weinig -overblijfselen van hun skeletten vindt. - -Is het mogelijk zich een denkbeeld te maken van het lichamelijk -voorkomen en de osteologische eigenaardigheden van den mensch van la -Madeleine? Men dacht, dat de talrijke menschenbeenderen, te Cro-Magnon -gevonden met voortbrengselen van kunstvlijt uit de periode van la -Madeleine, van het kunstlievende ras van Périgord afkomstig waren; doch -de Mortillet bestrijdt dit en tracht aan te toonen, dat de plaatsen -waar men die overblijfselen vond, te huis behooren in een volgende -periode, die van Robenhausen (waarmede het Neolithische Tijdvak -begint). Hij beweert het zelfde omtrent de te Furfooz, te Aurignac, te -Mentone gevonden schedels en geraamten. De menschenbeenderen van Eyzies -(zie aant. 25 blz. 49) zijn echter waarschijnlijk van dit ras -afkomstig. - -Volgens de Mortillet was het Europeesche ras van la Madeleine slechts -een voortzetting van dat van Chelles en Moustier. Vermengingen door -immigratie en het gelijktijdig bestaan van onderscheidene rassen, -verschillend van schedelvorm, vonden volgens hem in Midden-Europa eerst -plaats na het einde van het Quaternaire Tijdvak, toen de mammouth -geheel was uitgestorven en het rendier zich weder naar het Noorden had -teruggetrokken. Toen brak de tijd aan, waarin het klimaat zich weder -verbeterde, de gletschers zich tot den voet der bergen terugtrokken en -de verdeeling van land en zee in West-Europa meer en meer de zelfde -werd als tegenwoordig: het Neolithische Tijdvak begon. Dit was een -tijdvak van voortdurende ontwikkeling en werkzaamheid, waarin de -vooruitgang ons langzamerhand, stap voor stap, brengt tot de uitvinding -der metalen en de morgenschemering der geschiedenis. Dat Neolithische -Tijdvak duurde echter zeer lang en wordt in vele kleinere perioden -verdeeld. Het duurde nog zeer vele eeuwen vóór men de metalen ontdekte, -en tot zoolang was steen nog steeds de eenige grondstof voor eigenlijk -gezegde werktuigen; men sleep en polijstte echter den steen. Eenige -weinige kunsten en bedrijven, die het noodzakelijke uitgangspunt zijn -van elke maatschappij, begonnen te worden uitgeoefend; daaronder de -temming van nuttige dieren, te beginnen met den hond, de veeteelt dus; -later de landbouw, dus de cultuur van enkele voedselopleverende -planten; de kunst om aardewerk te maken (waarvan de beginselen echter -reeds tot het Palaeolithisch Tijdvak opklimmen), en eindelijk het -bijeenwonen der menschen in dorpen, met het oog op gemakkelijker -verdediging en op het nakomen van godsdienstvoorschriften. -Overblijfselen uit dit tijdvak worden in alle werelddeelen en door -geheel Europa, van Skandinavië tot Zwitserland, en van het hart van -Frankrijk tot het Zuiden van Italië toe gevonden. Ook deze te bespreken -en onze schets van de oorspronkelijke geschiedenis van den mensch tot -den bronstijd toe voort te zetten, ligt buiten ons bestek. Het was het -tijdvak der kjökkenmöddinger, der paaldorpen en der hunebedden -(dolmen), en in hetzelve begon de mensch in Europa de kinderschoenen te -ontwassen. Ofschoon hij (ten minste in ons werelddeel) onbekend was met -de metalen en slechts in het bezit van een rudimentairen landbouw en -nijverheid, ofschoon zijn voedsel nog schaarsch was en zijn leven door -vele gevaren werd bedreigd, was hij reeds begonnen gerst en tarwe te -zaaien, weefde hij van vlas ruwe kleederen, maakte hij aardewerk en -bakte dat in het vuur, en bouwde hij wezenlijke gedenkteekenen voor -zijn dooden, kunstmatige voorstellingen van grotten, vervaardigd door -ruwe steenblokken opeen te stapelen. Godsdienstige gebruiken, een soort -van weelde in de voorwerpen van dagelijksch gebruik, genees- en -heelkundige practijken, zooals het trepaneeren, kwamen in zwang. Wij -gevoelen, dat wij hier de morgenschemering aanschouwen van groote -uitvindingen en reusachtige inspanning, die den weleer uiterst engen -kring der kennis en van de kunstvlijt meer en meer zouden verruimen. - - - - - -AANTEEKENINGEN. - -(1) Wij zouden, liever dan hier aan Salomo’s Ophir te denken, geneigd -zijn de ruïnen in Zuid-Afrika toe te schrijven aan het in de oudheid -beroemde volk, dat bij de Grieken onder den naam van Macrobiërs bekend -was. Herodotus (III, 17–25) verhaalt, dat eigenlijk tegen hen de tocht -van Cambyses gericht was, die, volgens sommige berichten (Dion. p. 38), -tot Meroë zou zijn doorgedrongen, en in elk geval tot ver bezuiden de -grens van Egypte kwam. Volgens Herodotus woonden deze Macrobiërs aan de -zuidelijke zee (d.i. den Indischen Oceaan) aan het uiterste einde der -aarde, en had Cambyses, toen hij den tocht opgaf, nog niet het vijfde -deel van den weg naar hen afgelegd. Een eenvoudige meting op de kaart -kan bewijzen, dat Herodotus vrij nauwkeurig wist, hoever Afrika’s -zuidkust van Egypte verwijderd was, en dat de Macrobiërs, als wij zijn -bericht streng opvatten, nabij de Kaapkolonie moeten hebben gewoond. -[524] De Macrobiërs bezaten volgens Herodotus een stad, voor de -overblijfselen waarvan ik de ruïnen van Zimbalye houd; het goud was -onder hen het algemeenste metaal, zoodat zelfs de boeien der gevangenen -in de gevangenis daaruit bestonden (dit stemt overeen met de -goudrijkheid van Transvaal en Matabeleland en de sporen van overoude -ontginningen van goudmijnen aldaar). Zij kenden echter het brood niet -en voedden zich met vleesch, hetgeen overeenstemt met het feit, dat ook -de Kaffers en hun verwanten en de Hottentotten herdersvolken zijn, en -ook met den grooten rijkdom van Zuid-Afrika (nog heden) aan grof wild -(vele soorten van antilopen), dat een uitstekend voedsel oplevert. -Macrobiërs, een naam van hun ondersteld lang (makros) leven (bios) -afgeleid, kan echter de wezenlijke naam van dit volk evenmin zijn -geweest als Kaffer (kafir = ongeloovige) die van de Kaffers, of Bantu’s -(Bantu = mensch) die van de Bantuvolken is. In elk geval meenen wij te -hebben aangetoond, dat er wel degelijk historische berichten zijn -omtrent het bestaan van een beschaafd, stedenbouwend, -goudmijnenontginnend volk in Zuid-Afrika, eenige eeuwen vóór het begin -onzer jaartelling. - -(2) Als men nagaat, dat als de zeespiegel 1000 vademen daalde, het -Zuidpoolland (waarvan wij ten stelligste het bestaan aannemen, schoon -de kustlijn op het kaartje gedeeltelijk hypothetisch is) door juist -zulke nauwe straten van Zuid-Amerika en Nieuw-Holland zou zijn -gescheiden als Madagascar van Afrika en Nieuw-Zeeland van Nieuw-Holland -[525]; als men verder bedenkt, dat in zeer ouden tijd Madagascar -ongetwijfeld met Afrika [526] en Nieuw-Zeeland met Nieuw-Holland -samenhing, is de onderstelling niet gewaagd, dat wellicht Zuid-Amerika -eens met het Zuidpoolland en dit met Nieuw-Holland en over den -Indischen Archipel met Azië samenhing; in welk geval natuurlijk, als -die samenhang viel in den tijd dat het Zuidpoolland een warm of -gematigd klimaat bezat, organismen van daar wel degelijk in -Zuid-Amerika en Nieuw-Holland en uit het laatste in Azië [527] konden -komen. Den evenaar konden zij echter ook dan niet overkomen vóór deze -genoeg was afgekoeld om organisch leven toe te laten. Dan zouden zij -echter, nadat de evenaar tot dien graad was afgekoeld, met de in de -grootere vastelanden van het Noordelijk Halfrond ontstane organismen in -concurrentie zijn gekomen, en daardoor waarschijnlijk op de zelfde -wijze zijn verdrongen als de fauna en flora van Nieuw-Holland en -Nieuw-Zeeland tegenwoordig terugwijkt voor de Europeesche. - -Als men de duizend vademenlijn beschouwt als de eigenlijke grens van -het vasteland, ziet men hoe het vasteland op aarde een bijna gesloten -kring om den wereldbol maakt, die over beide polen loopt [528] en -krijgen wij een bijna even regelmatige verdeeling der continenten als -op de planeet Mars, waar deze den bol echter in den vorm van een -slechts een flauwen hoek met den evenaar makenden ring omgeven, zoodat -de evenaar zelf, daar deze ring breed is, overal door land, met enkele -nauwe straten er door, wordt bedekt. Die regelmatigheid wordt nog -grooter als wij ons Afrika door de zee bedekt denken, daar zich dan aan -weerszijden van den over de polen loopenden ring van continenten twee, -gelijk men met één oogopslag ziet [529], nagenoeg even groote Oceanen -uitstrekken - -Er is gegronde reden om de lijn van 1000 vademen ongeveer als de -eigenlijke grens der continenten aan te nemen. Buiten deze lijn wordt -de Oceaan spoedig veel dieper, zoodat men buiten die lijn bijna overal -diepten van 2000 tot 3000 vademen aantreft. - -Hoe volslagen ontoereikend de gesteentemassa’s van het vasteland zouden -zijn om die ontzettende diepten te vullen, blijkt hieruit, dat het -vasteland (dat daarenboven slechts 7⁄25 of iets meer dan ¼ van de -oppervlakte van den Oceaan beslaat) gemiddeld volgens Krümmel slechts -440 M., volgens von Tillo 693 M. boven den zeespiegel uitsteekt. [530] -Werd een deel van het diepe gedeelte [531] van den Oceaan door rijzing -droog, dan zoude, daar de vaste bestanddeelen der geheele aarde niet -toenemen, een even groot volumen, dus een zeer veel grootere -oppervlakte van het vasteland moeten dalen, en om een eenigszins -aanzienlijk gedeelte van den diepen Oceaan droog te doen worden, zou -bijna het geheele vasteland beneden den zeespiegel moeten zinken. Alles -tenzij men mocht willen aannemen, dat bij de rijzing van een gedeelte -van den bodem des diepen Oceaans een ander deel van dien bodem zonk tot -veel grooter diepte dan thans ergens wordt aangetroffen [532], wat zeer -onwaarschijnlijk is. Hierin ligt één bewijs, dat de continenten over -het geheel vaste trekken in het wezen der aarde zijn, die zich nimmer -buiten beperkte grenzen, ten ruwe door de lijn van 1000 vademen -aangegeven, hebben uitgebreid [533] en ook over het geheel nimmer -gedeeltelijk door zeeën van meer dan 1000 vademen diep zijn bedekt -geweest. Waar men op ’t vasteland dikke uit zeewater afgezette -formaties aantreft, heeft men te denken aan langdurige daling van den -bodem eener ondiepe zee die door de zich daarin afzettende bezinksels -ook voortdurend ondiep bleef. Een tweede bewijs ligt daarin, dat uit -diepzeepeilingen blijkt dat de bodem der zeer diepe deelen des Oceaans -in aard van dien van het vasteland en der ondiepe zeeën afwijkt en -bestaat uit eigenaardige slijkformaties (geheel bestaande uit -overblijfselen van in zee levende organismen, zonder eenige inmenging -van slib of zand) en brokstukken van gesteenten, waaronder men overal -vele van vulkanischen aard, en ook een goed herkenbaar, uit de -wereldruimte afkomstig (meteorisch) gedeelte onderscheidt, welk laatste -natuurlijk op ’t vasteland evengoed neêrvalt, maar daar zeer spoedig -door de verweering geheel onkenbaar wordt. [534] - -De projectie in twee halfronden, waarvan de polen het midden innemen, -is daarom veel beter voor ons doel dan de door Wallace („Darwinism”, -blz. 348) gevolgde Mercatorprojectie, omdat daaruit ten duidelijkste -blijkt, dat de vroegere samenhang tusschen Amerika en Europa-Azië niet -slechts bestond in tijdelijke landbruggen, nu eens over de -Behringstraat, dan weder over IJsland en Groenland, maar dat beide -vastelanden oudtijds één geheel uitmaakten, waarover de passage even -ruim en vrij was als thans b.v. tusschen Canada en de Vereenigde Staten -of tusschen Rusland, Polen en Duitschland. In de tweede plaats omdat er -ten duidelijkste uit blijkt wat de beteekenis is der vreemdsoortige -verlengstukken van minder dan 1000 vademen diep, die Wallace bezuiden -Van Diemens Land en ten zuiden en zuidwesten van Kaap Hoorn teekent; op -onze kaart blijken zij de verbinding te zijn tusschen Zuid-Amerika en -Nieuw-Holland, over het Zuidpoolland heên, en noodzakelijke schakels in -de rangschikking van het vasteland in een over beide polen loopenden -ring, met twee nagenoeg gelijke oceanen aan weêrszijden, welke -merkwaardige symmetrie wij meenen, dat vroeger nog nimmer door iemand -is opgemerkt. - - - - - - - - -TWEEDE GEDEELTE. - -DE SEKSUEELE TEELTKEUS. - - -ACHTSTE HOOFDSTUK. - -GRONDBEGINSELEN DER SEKSUEELE TEELTKEUS. - - Secundaire seksueele kenmerken.—De seksueele teeltkeus.—Overmaat - van mannetjes.—Veelwijverij.—Het mannetje alleen wordt gewoonlijk - door de seksueele teeltkeus veranderd.—Begeerlijkheid van het - mannetje.—Variabiliteit van het mannetje.—Keus door het wijfje - uitgeoefend.—Vergelijking tusschen de seksueele en de natuurlijke - teeltkeus.—Overerving op overeenkomstigen leeftijd, in - overeenkomstige jaargetijden en haar beperking door de - sekse.—Betrekking tusschen de verschillende vormen van - erfelijkheid.—Oorzaken waarom de eene sekse en de jongen door de - seksueele teeltkeus niet worden gewijzigd.—Bijvoegsel over de - verhouding tusschen het aantal mannetjes en wijfjes in het geheele - dierenrijk.—Over de beperking van het aantal individu’s van elke - sekse door natuurlijke teeltkeus. - - -Bij dieren die gescheiden seksen hebben, verschillen de mannetjes -blijkbaar van de wijfjes in hun voortplantingsorganen; en deze vormen -de primaire seksueele kenmerken. De seksen verschillen echter dikwijls -in hetgeen Hunter secundaire seksueele kenmerken heeft genoemd, dat is -in kenmerken die niet rechtstreeks in verband staan met de -voortplantingshandeling; zoo bezit b.v. het mannetje soms zekere -zintuigen die het wijfje geheel mist, of zij zijn bij hem hooger -ontwikkeld, opdat hij haar gemakkelijk zou kunnen vinden of bereiken; -of het mannetje heeft bijzondere grijpwerktuigen om het wijfje stevig -vast te houden. Deze laatste organen van oneindig verschillende soorten -vormen den overgang tot, en kunnen soms bijna niet worden onderscheiden -van die welke gewoonlijk als primaire worden beschouwd, zooals de -samengestelde aanhangsels aan het uiteinde (apex) van het achterlijf -bij mannelijke insekten. Tenzij wij toch den term „primair” tot de -geslachtsklieren beperken, is het, voorzoover er grijpwerktuigen in -betrokken zijn, moeielijk te beslissen, welke primair en welke -secundair behooren te worden genoemd. - -Het wijfje verschilt dikwijls van het mannetje door het bezit van -organen voor de voeding of bescherming harer jongen, zooals de -melkklieren der Zoogdieren en de buidels der Buideldieren. Het mannetje -verschilt ook in eenige weinige gevallen van het wijfje door het bezit -van dergelijke organen, zooals die welke tot opneming der eieren -dienen, bij de mannetjes van sommige Visschen, en die welke zich bij de -mannetjes van sommige kikvorschen tijdelijk ontwikkelen. De wijfjes der -bijen hebben een bijzonderen toestel om stuifmeel te verzamelen en weg -te dragen, en hun larven en de vereeniging waartoe zij behooren, te -verdedigen. Bij de wijfjes van vele Insekten is de eierlegger op de -meest ingewikkelde wijze veranderd om de eieren veilig te plaatsen. -Talrijke dergelijke gevallen zouden kunnen worden opgenoemd, maar zij -gaan ons hier niet aan. Er zijn echter andere seksueele verschillen die -volstrekt niet in verband staan met de primaire organen, en die ons -meer in het bijzonder aangaan,—zooals grootere lichaamsgestalte, kracht -en strijdlustigheid van het mannetje, zijn aanvallende wapenen of -verdedigingsmiddelen tegen zijn mededingers, de kleuren en -verschillende versierselen waarmede hij prijkt, zijn vermogen om te -zingen, en andere dergelijke kenmerken. - -Behalve door bovengenoemde primaire en secundaire verschillen wijken -het mannetje en het wijfje soms van elkander af door inrichtingen die -met een verschillende levenswijze in verband staan; en in het geheel -niet, of slechts indirect, betrekking hebben op hun -voortplantingshandelingen. Zoo zuigen de wijfjes der Steekmuggen en -Dazen (Culicidae en Tabanidae) het bloed van andere dieren uit, terwijl -de mannetjes op bloemen leven en aan hun mond geen bovenkaken bezitten. -[535] Bij sommige soorten van Nachtvlinders en Schaaldieren (b.v. -Tanais) hebben alleen de mannetjes onvolkomen, gesloten monden en -kunnen zich niet voeden. De complementaire mannetjes van sommige -Mosselkreeften (Cirrhipedia) leven gelijk woekerplanten hetzij op den -vrouwelijken, of op den hermaphroditischen (tweeslachtigen) vorm, en -bezitten geen mond, noch tot grijpen geschikte ledematen. In deze -gevallen is het het mannetje dat gewijzigd is en zekere belangrijke -organen heeft verloren, die de andere leden der zelfde groep bezitten. -In andere gevallen is het het wijfje dat dergelijke deelen heeft -verloren; zoo bezit bij voorbeeld het wijfje van den glimworm geen -vleugels, en het zelfde is het geval met de wijfjes van vele -nachtvlinders waarvan vele haar poppehulsel nooit verlaten. De wijfjes -van vele parasitische Schaaldieren hebben haar zwempooten verloren. Bij -sommige Snuitkevers (Curculionidae) is er tusschen het mannetje en het -wijfje een groot verschil in de lengte van den snuit (rostrum) [536]; -de beteekenis van deze en vele dergelijke verschillen begrijpt men -echter volstrekt niet. Verschillen in maaksel tusschen de twee seksen, -die betrekking hebben op een verschillende levenswijze, zijn over het -algemeen tot de lagere dieren beperkt; bij eenige weinige vogels echter -verschilt de snavel van het mannetje van dien van het wijfje. -Ongetwijfeld staan in de meeste dezer gevallen, maar blijkbaar niet in -alle, de verschillen indirect in verband met de voortplanting der -soort; zoo zal een wijfje dat een menigte eieren moet voeden, meer -voedsel dan het mannetje en derhalve ook bijzondere middelen noodig -hebben om zich dat te verschaffen. Een mannelijk dier dat slechts zeer -korten tijd leeft, zal zonder schade door onbruik zijn organen om zich -voedsel te verschaffen kunnen verliezen, maar het moet zijn -bewegingsorganen behouden om het wijfje te kunnen bereiken. Het wijfje -kan daarentegen veilig haar organen om te vliegen, te zwemmen of te -loopen verliezen, als zij langzamerhand gewoonten heeft aangenomen, die -dergelijke vermogens nutteloos maken. - -Wij hebben hier echter slechts te maken met die soort van teeltkeus -welke ik seksueele teeltkeus heb genoemd. Deze hangt af van het -voordeel dat zekere individu’s boven andere individu’s van de zelfde -sekse en soort hebben, uitsluitend met betrekking tot de voortplanting. -Als de beide seksen in maaksel verschillen met betrekking tot haar -verschillende levenswijze, gelijk in de bovenvermelde gevallen, zijn -zij ongetwijfeld door natuurlijke teeltkeus gewijzigd, vergezeld van -tot ééne en de zelfde sekse beperkte erfelijkheid. Evenzoo behooren ook -de primaire seksueele organen en die welke dienen om de jongen te -voeden en te beschermen, tot deze zelfde afdeeling; want die individu’s -welke zich het best voortplanten of hun kroost het best voeden, moeten, -caeteris paribus, het grootste aantal nakomelingen nalaten om hun -meerdere voortreffelijkheid te erven, terwijl zij die zich slecht -voortplanten of hun kroost slecht voeden, weinig nakomelingen moeten -nalaten om hun zwakkere vermogens te erven. Als het mannetje het wijfje -moet gaan opzoeken, heeft hij tot dit doel zintuigen en -bewegingsorganen noodig; maar indien deze organen noodig zijn voor -andere levensdoeleinden, zooals gewoonlijk het geval is, zullen zij -door natuurlijke teeltkeus ontwikkeld zijn geworden. Als het mannetje -het wijfje heeft gevonden, heeft hij somtijds volstrekt grijporganen -noodig om haar vast te houden; zoo meldt mij Dr. Wallace, dat de -mannetjes van sommige nachtvlinders niet met de wijfjes kunnen paren, -als hun voeten (tarsi) zijn gebroken. Bij de mannetjes van vele -zeeschaaldieren zijn de pooten en sprieten in buitengewone mate -gewijzigd om het wijfje te kunnen vasthouden; wij mogen daarom -vermoeden, dat deze dieren, daar zij door de golven van de open zee -worden voortgespoeld, deze organen volstrekt noodig hebben om hun soort -te kunnen voortplanten, en als dit zoo is, zal de ontwikkeling daarvan -het gevolg zijn geweest van gewone of natuurlijke teeltkeus. - -Sommige dieren die zeer laag op de ladder staan, zijn tot het zelfde -doel gewijzigd; zoo is bij de mannetjes van zekere ingewandswormen, als -zij volwassen zijn, de onderste oppervlakte van het achterste gedeelte -van het lichaam ruw gelijk een rasp, en dit kronkelen zij om de wijfjes -en houden ze zoo bestendig vast. [537] - -Als beide seksen volkomen de zelfde levenswijze leiden en het mannetje -hooger ontwikkelde zintuigen of bewegingswerktuigen heeft dan het -wijfje, dan kan het zijn, dat deze in hun volkomen staat voor het -mannetje onmisbaar zijn om het wijfje te vinden; maar in verreweg de -meeste gevallen dienen zij alleen om aan het eene mannetje een voordeel -boven het andere te geven; want de minder goed begaafde mannetjes -zouden er, als er hun tijd voor werd gegeven, in slagen om met de -wijfjes te paren, en zij zouden, naar het maaksel van het wijfje te -oordeelen, in alle andere opzichten even goed geschikt zijn voor hun -gewone levenswijze. In dergelijke gevallen moet er seksueele teeltkeus -in het spel zijn gekomen; want de mannetjes hebben hun tegenwoordig -maaksel verkregen, niet omdat zij beter geschikt waren om in den strijd -om het bestaan te blijven leven, maar omdat zij een voordeel boven -andere mannetjes hadden verworven, en dat voordeel alleen op hun -mannelijke nakomelingschap hebben overgeplant. Het was de -belangrijkheid van deze onderscheiding, die mij aanleiding gaf om dezen -vorm van teeltkeus de Seksueele Teeltkeus te noemen. Indien de -voornaamste dienst, aan het mannetje door zijn grijporganen bewezen, is -om te voorkomen, dat het wijfje ontsnapt voor de aankomst van andere -mannetjes, of als hij door deze wordt aangevallen, zullen deze organen -evenzoo volkomener zijn gemaakt door seksueele teeltkeus, dat is door -het voordeel door zekere bepaalde mannetjes over hun mededingers -verkregen. In de meeste gevallen is het echter nauwelijks mogelijk de -gevolgen der natuurlijke en die der seksueele teeltkeus van elkander te -onderscheiden. Geheele hoofdstukken zouden gemakkelijk kunnen worden -gevuld met bijzonderheden omtrent de verschillen tusschen de seksen in -haar zintuigen, bewegings- en grijporganen. Daar deze deelen echter -niet belangwekkender zijn dan andere, die voor de gewone doeleinden van -het leven zijn ingericht, zal ik er bijna niet van spreken, en erbij -elke klasse slechts eenige voorbeelden van geven. - -Er zijn vele andere organen en instinkten die door seksueele teeltkeus -moeten zijn ontwikkeld—zooals de aanvallende wapenen en -verdedigingsmiddelen welke de mannetjes bezitten om met hun mededingers -te vechten en hen weg te jagen—hun moed en strijdlustigheid—hun -versierselen van velerlei soort—hun organen om vocale muziek voort te -brengen—en hun riekende stoffen afscheidende klieren; want de meeste -dezer laatste organen dienen om het wijfje aan te lokken of op te -wekken. Dat deze kenmerken het gevolg zijn van seksueele en niet van -gewone teeltkeus, is duidelijk, daar ongewapende, onversierde of niet -aantrekkelijke mannetjes even voorspoedig zouden zijn in den strijd om -het leven en het nalaten van een talrijk kroost, indien er geen beter -begaafde mannetjes bestonden. Wij mogen besluiten, dat dit het geval -zou zijn; want de wijfjes, die ongewapend en onversierd zijn, zijn in -staat te blijven leven en haar soort voort te planten. Secundaire -seksueele kenmerken van de zoo even vermelde soort zullen in de -volgende hoofdstukken uitvoerig worden besproken, omdat zij in vele -opzichten belangwekkend zijn, maar vooral ook omdat zij afhangen van -den wil, de keus en de mededinging der individu’s van een der beide -seksen. Als wij twee mannetjes om het bezit van het wijfje zien -vechten, of verscheidene mannetjes met hun prachtig gevederte zien -pronken en de vreemdste vertooningen zien uitvoeren voor een vergaderde -menigte van wijfjes, kunnen wij niet twijfelen, dat zij, hoezeer door -instinkt geleid, weten wat zij in hun schild voeren, en met bewustheid -hun geestelijke en lichamelijke vermogens oefenen. - -Op de zelfde wijs als de mensch het ras van zijn vechthanen kan -verbeteren door voor de voortteling die vogels uit te kiezen, welke in -de hanengevechten overwinnaars zijn, schijnt het, dat ook in de natuur -de sterkste en krachtigste mannetjes, of zij die met de beste wapens -waren voorzien, de bovenhand hebben behouden en aanleiding gegeven tot -de verbetering van het natuurlijke ras of de soort. Door herhaalde -doodelijke gevechten, zou een geringe mate van variabiliteit, als zij -eenig voordeel verschafte, hoe gering dan ook, voldoende zijn voor het -werk der seksueele teeltkeus; en het is zeker, dat secundaire seksueele -kenmerken bij uitnemendheid variabel zijn. Op de zelfde wijze als de -mensch, overeenkomstig zijn smaak, schoonheid kan geven aan zijn -mannelijk pluimgedierte,—aan de Bantamhoenders een nieuw en sierlijk -gevederte, een opgerichte en bijzondere houding,—schijnen in den -natuurstaat de wijfjes, door gedurende langen tijd de meest -aantrekkelijke mannetjes voor de voortteling uit te kiezen, de -schoonheid dezer laatste te hebben verhoogd. Ongetwijfeld onderstelt -dit bij het wijfje vermogens van onderscheiding en smaak, die eerst -uiterst onwaarschijnlijk zullen voorkomen; maar ik hoop later aan te -toonen, dat dit geenszins het geval is. - -Wegens onze onwetendheid op verscheidene punten, is de juiste wijze -waarop de seksueele teeltkeus werkt, tot op zekere hoogte onzeker. -Indien echter de natuuronderzoekers die reeds aan de veranderlijkheid -der soorten gelooven, de volgende hoofdstukken lezen, zullen zij mij, -geloof ik, toegeven, dat de seksueele teeltkeus een belangrijke rol in -de geschiedenis van de organische wereld heeft gespeeld. Het is zeker, -dat bij bijna alle dieren de mannetjes met elkander vechten om het -bezit van het wijfje. Dit feit is zoo bekend, dat het overtollig zou -zijn daarvan voorbeelden te geven. Vandaar konden de wijfjes, -ondersteld dat haar verstandelijke vermogens voldoende waren om een -keus te doen, uit meerdere mannetjes één voor de voortteling uitkiezen. -In talrijke gevallen schijnt het echter, alsof het er bijzonder op was -aangelegd, dat er een strijd tusschen vele mannetjes zou zijn. Zoo -komen bij de trekvogels de mannetjes over het algemeen vroeger in de -streek waar zij broeden, dan de wijfjes, zoodat vele mannetjes gereed -zijn om om elk wijfje te vechten. De vogelaars verzekeren, dat dit -steeds het geval is met den nachtegaal en den zwartkop, zooals mij de -heer Jenner Weir meldt, die deze getuigenis ten opzichte van den -laatsten vogel bevestigt. - -De heer Swaysland van Brighton, die gedurende de laatste veertig jaar -gewoon was onze trekvogels bij hun eerste aankomst te vangen, schrijft -mij, dat hem geen enkele soort bekend is, van welke de wijfjes vroeger -aankomen dan de mannetjes. Gedurende ééne lente schoot hij -negen-en-dertig mannetjes van Ray’s kwikstaart (Budytes Raii), voordat -hij een enkel wijfje zag. De heer Gould heeft zich, naar hij mij meldt, -door ontleding overtuigd, dat de mannelijke snippen vroeger in dit land -aankomen, dan de vrouwelijke. In het geval van visch zijn, als de zalm -onze rivieren opzwemt, de mannetjes in grooten getale voor de -voortplanting gereed, vóór de wijfjes zulks zijn. Evenzoo schijnt het -bij kikvorschen en padden te zijn. In de geheele groote klasse der -Insekten komen de mannetjes bijna altijd vroeger uit de pop dan de -wijfjes, zoodat zij over het algemeen een tijd lang rondvliegen, -voordat er een enkel wijfje te zien is. [538] De oorzaak van dit -verschil tusschen de mannetjes en de wijfjes in hun tijden van aankomst -en rijpheid is duidelijk genoeg. Die mannetjes welke jaarlijks het -eerst naar eenig land verhuisden, of in de lente het eerst voor de -paring gereed waren, of het vurigst waren, moesten het talrijkste -kroost nalaten en dit moest de neiging hebben om dergelijke instinkten -en gestel te erven. Over het geheel kan er geen twijfel bestaan, dat er -bij bijna alle dieren bij welke de seksen gescheiden zijn, tusschen de -mannetjes een voortdurend terugkeerende strijd om het bezit der wijfjes -plaats heeft. - -Onze moeielijkheid ten opzichte der seksueele teeltkeus is, te -begrijpen hoe het komt, dat de mannetjes die andere mannetjes -overwinnen, of die welke het aantrekkelijkst voor de wijfjes blijken te -zijn, een talrijker kroost nalaten om hun voortreffelijkheid te erven, -dan de overwonnen en minder talrijke mannetjes. Wanneer dit niet het -gevolg was, zouden de kenmerken die aan sommige mannetjes een voordeel -over andere gaven, door de seksueele teeltkeus niet volkomener gemaakt -en vermeerderd kunnen worden. Als de seksen volkomen even talrijk zijn, -zullen de slechtst-begaafde mannetjes ten laatste (behalve bij dieren -die veelwijvig zijn) wijfjes vinden, en evenvele nakomelingen, die even -geschikt zijn voor hun algemeene levenswijze, nalaten, als de -bestbegaafde mannetjes. - -Uit onderscheidene feiten en overwegingen leidde ik vroeger af, dat bij -de meeste dieren die goed ontwikkelde secundaire seksueele kenmerken -bezitten, de mannetjes de wijfjes aanmerkelijk in aantal overtroffen; -en dit houdt in eenige weinige gevallen steek. Indien de mannetjes tot -de wijfjes stonden als twee tot één of als drie tot twee, of zelfs in -een nog iets lager verhouding, zou de geheele zaak eenvoudig zijn; want -de beter gewapende of meer aantrekkelijke mannetjes zouden het -talrijkste kroost nalaten. Maar na, zoover zulks mogelijk is, de -getalsverhouding tusschen de beide seksen te hebben onderzocht, geloof -ik niet, dat er gewoonlijk eenige groote ongelijkheid in aantal -bestaat. In de meeste gevallen schijnt de seksueele teeltkeus op de -volgende wijze te hebben gewerkt. - -Laat ons de eene of andere soort nemen, een vogel bij voorbeeld, en de -wijfjes die in een landstreek wonen, in twee gelijke afdeelingen -verdeelen, waarvan de eene uit de krachtiger en beter gevoede -individu’s en de andere uit de minder krachtige en minder gezonde -bestaat. Er kan weinig twijfel bestaan, of de eerste zullen in de lente -vroeger gereed zijn om te paren dan de andere, en dit is ook de meening -van den heer Jenner Weir die gedurende vele jaren de gewoonten der -vogels nauwkeurig heeft nagegaan. Er kan ook geen twijfel bestaan, dat -de krachtigste, gezondste en best gevoede wijfjes er in zullen slagen -om gemiddeld het grootste aantal jongen voort te brengen. De mannetjes -zijn, zooals wij hebben gezien, over het algemeen vroeger gereed om te -paren dan de wijfjes; van de mannetjes zullen de sterkste en in sommige -gevallen de best gewapende de zwakkere wegjagen, en de eerste zullen -zich dus vereenigen met de sterkste en best gevoede wijfjes, daar deze -het eerst voor de paring gereed zijn. Dergelijke krachtige paren zullen -zeker een grooter aantal jongen voortbrengen dan de achterlijke -wijfjes, die genoodzaakt zullen zijn, ondersteld dat de beide seksen -even talrijk waren, om zich met de overwonnen en minder krachtige -mannetjes te verbinden, en dit is al wat wordt vereischt om, in den -loop van opeenvolgende generaties, de grootte, de kracht en den moed -van de mannetjes te vermeerderen, of hun wapenen te verbeteren. - -In een menigte gevallen komen echter de mannetjes die andere mannetjes -overwinnen, niet in het bezit der wijfjes, tenzij deze laatste hen -kiezen. De vrijage der dieren is in geenen deele een zoo eenvoudige en -korte zaak als men wellicht zou denken. De wijfjes worden het meest -opgewekt door, of paren bij voorkeur met de fraaist versierde -mannetjes, of die welke de beste zangers zijn, of de schoonste -vertooningen uitvoeren; het is echter blijkbaar waarschijnlijk, zooals -in sommige gevallen ook werkelijk is waargenomen, dat zij -tegelijkertijd aan de krachtigste en vurigste mannetjes de voorkeur -zullen geven. [539] De krachtigste wijfjes, die het eerst voor de -paring gereed zijn, zullen dus de keus tusschen vele mannetjes hebben; -en al mogen zij niet altijd de sterkste en best gewapende kiezen, -zullen zij toch die kiezen, welke sterk en goed gewapend en in andere -opzichten het meest aantrekkelijk zijn. Zulke vroege paren zullen in -het voortbrengen van jongen aan de vrouwelijke zijde het zelfde -voordeel hebben als boven is verklaard, en aan de mannelijke zijde -bijna het zelfde voordeel. En dit schijnt, gedurende een lange reeks -van generaties voldoende voortgezet, voldoende te zijn geweest om niet -alleen de kracht en het strijdvermogen der mannetjes, maar eveneens hun -verschillende versierselen en andere aantrekkelijkheden te -vermeerderen. - -In het omgekeerde en veel zeldzamer geval, dat de mannetjes bijzondere -wijfjes voor de voortteling uitkiezen, is het duidelijk, dat zij die -het krachtigst waren en anderen hebben overwonnen, de vrijste keus -zullen hebben, en het is bijna zeker, dat zij krachtige en tegelijk -aantrekkelijke wijfjes zullen uitkiezen. Dergelijke paren zullen een -voordeel hebben in het voortbrengen van jongen, vooral als het mannetje -het vermogen bezit om het wijfje gedurende den paartijd te verdedigen, -zooals bij sommige hoogere dieren geschiedt, of om haar te helpen in de -zorg voor de jongen. De zelfde beginselen zouden toepasselijk zijn, -indien beide seksen wederkeerig de voorkeur gaven aan zekere individu’s -van de andere sekse en deze voor de voortteling uitkozen, ondersteld -dat zij niet slechts de aantrekkelijkste, maar tevens de sterkste -individu’s kozen. - -Getalsverhouding tusschen de beide Seksen.—Ik heb opgemerkt, dat de -seksueele teeltkeus een eenvoudige zaak zou zijn, als de mannetjes de -wijfjes aanmerkelijk in aantal overtroffen. Vandaar kwam ik er toe om, -zoover ik kon, de verhoudingen tusschen de seksen van zoovele dieren -als mogelijk was, te onderzoeken, maar de bronnen zijn beperkt. Ik zal -hier slechts een kort uittreksel van den uitslag geven en de -bijzonderheden als een bijvoegsel mededeelen, om den loop van mijn -bewijsvoering niet af te breken. Alleen tamme dieren geven gelegenheid -om zekerheid te verkrijgen omtrent de getalsverhouding bij de geboorte, -maar men heeft geen aanteekeningen met dit bepaalde doel gemaakt. Langs -indirecten weg heb ik echter een aanmerkelijke hoeveelheid statistieke -gegevens verzameld, waaruit blijkt, dat bij de geboorte het aantal -jongen van elke sekse nagenoeg gelijk is. Zoo zijn bij renpaarden 25560 -geboorten gedurende een-en-twintig jaren opgeteekend, en de mannelijke -geboorten stonden tot de vrouwelijke als 99.7:100. Bij windhonden is de -ongelijkheid grooter dan bij eenig ander dier; want gedurende twaalf -jaren stonden bij 6878 geboorten de mannelijke geboorten tot de -vrouwelijke als 110.1:100. Het is echter eenigermate twijfelachtig, of -men hieruit veilig mag afleiden, dat in den natuurstaat de zelfde -verhoudingsgetallen doorgaan als in den tammen staat; want kleine en -onbekende verschillen in de levensvoorwaarden hebben tot op zekere -hoogte invloed op de verhouding tusschen de seksen. Zoo staan bij den -mensch de mannelijke geboorten in Engeland als 104.5, in Rusland als -108.9 en bij de Lijflandsche Joden als 120 tot 100 vrouwelijke. Op deze -verhouding oefenen ook de wettigheid of onwettigheid der geboorten een -geheimzinnigen invloed uit. - -Voor ons tegenwoordig doel hebben wij te maken met de verhouding -tusschen de seksen, niet bij de geboorte, maar op volwassen leeftijd, -en dit doet een ander element van twijfel ontstaan; want het is een -goed bewezen feit, dat bij den mensch voor of gedurende de geboorte en -in de eerste dagen der kindsheid veel meer jongens dan meisjes sterven. -Wij weten zeker, dat het evenzoo met mannelijke lammeren is, en -wellicht is het ook zoo met de mannetjes van andere dieren. De -mannetjes van sommige dieren dooden elkander in het gevecht, of drijven -elkander rond, totdat zij zeer vermagerd zijn. Zij moeten ook, terwijl -zij rondzwerven om vurig de wijfjes op te sporen, dikwijls aan -onderscheidene gevaren blootgesteld zijn. Bij vele soorten van visschen -zijn de mannetjes veel kleiner dan de wijfjes, en men gelooft, dat zij -dikwijls door deze laatste of door andere visschen worden verslonden. -Bij sommige vogels schijnen de wijfjes in sterker verhouding te sterven -dan de mannetjes; zij zijn ook blootgesteld om bij het broeden, of -terwijl zij voor haar jongen zorgen, te worden omgebracht. Bij insekten -zijn de vrouwelijke larven dikwijls grooter dan de mannelijke, en -zullen bij gevolg meer kans hebben om te worden verslonden; in sommige -gevallen zijn de wijfjes minder levendig en minder vlug in haar -bewegingen dan de mannetjes, en zullen derhalve niet zoo goed in staat -zijn om aan gevaar te ontsnappen. Vandaar moeten wij bij dieren in den -natuurstaat, om te oordeelen over de verhouding tusschen de seksen in -volwassen toestand, op bloote schatting afgaan; en dit verdient slechts -weinig vertrouwen, behalve wanneer de ongelijkheid zeer aanmerkelijk -is. Toch mogen wij, voor zoover wij er een oordeel over kunnen vormen, -uit de als bijvoegsel medegedeelde feiten besluiten, dat bij eenige -weinige Zoogdieren, bij vele Vogels en bij sommige Visschen en Insekten -de mannetjes de wijfjes aanmerkelijk in aantal overtreffen. - -De verhouding tusschen de seksen wisselt gedurende opeenvolgende jaren -eenigszins af; zoo varieerden op elke 100 wijfjes die geboren werden, -bij renpaarden de mannetjes van 107.1 in het eene jaar tot 92.6 in een -ander jaar, en bij windhonden van 119.3 tot 95.3. Waren echter grooter -getallen opgeteekend over een grooter oppervlakte dan Engeland, dan -zouden deze afwisselingen waarschijnlijk zijn verdwenen, en zoo als zij -zijn, zouden zij moeielijk voldoende wezen om in den natuurstaat tot de -werking van den invloed der seksueele teeltkeus aanleiding te geven. -Toch schijnen bij eenige weinige wilde dieren de verhoudingen, zooals -in het bijvoegsel is aangetoond, hetzij gedurende verschillende -jaargetijden of in verschillende streken in genoegzame mate af te -wisselen om tot de werking daarvan aanleiding te geven. Want men moet -bedenken, dat elk voordeel gedurende zekere jaren of in zekere streken -behaald door die mannetjes welke in staat waren andere mannetjes te -overwinnen of het aantrekkelijkst voor de wijfjes waren, waarschijnlijk -op de jongen overgedragen en later niet geëlimineerd zou worden. -Gedurende de volgende jaargetijden, als wegens de gelijkheid der seksen -elk mannetje in staat was zich overal een wijfje te verschaffen, zouden -de vroeger voortgebrachte sterkere of meer aantrekkelijke mannetjes nog -een minstens even goede kans hebben om nakomelingen na te laten als de -minder sterke of minder aantrekkelijke. - - - -Veelwijverij.—De gewoonte der veelwijverij (polygamie) leidt tot de -zelfde uitwerkselen die zouden volgen uit een werkelijke ongelijkheid -in het aantal der seksen; want als elk mannetje zich van twee of meer -wijfjes meester maakt, zullen vele mannetjes niet in staat zijn te -paren, en deze laatste zullen gewis de zwakkere en minder -aantrekkelijke individu’s zijn. Vele zoogdieren en eenige weinige -vogels leven in veelwijverij; bij tot de lagere klassen behoorende -dieren vond ik geen bewijzen van deze gewoonte. De verstandelijke -vermogens van dergelijke dieren zijn wellicht niet voldoende om hen er -toe te brengen een harem van wijfjes te verzamelen en te beschermen. -Dat er eenige betrekking bestaat tusschen veelwijverij en de -ontwikkeling van secundaire seksueele kenmerken, schijnt bijna zeker, -en dit ondersteunt de meening, dat een overwicht in getal van de -mannetjes uiterst gunstig zou zijn voor de werking der seksueele -teeltkeus. Toch vertoonen vele dieren, vooral vogels, die met slechts -een enkel wijfje leven, sterk uitgesproken secundaire seksueele -kenmerken, terwijl eenige weinige dieren die in veelwijverij leven, -dergelijke kenmerken niet bezitten. - -Wij zullen eerst kortelijk de Klasse der Zoogdieren doorloopen en dan -tot de Vogels overgaan. De gorilla schijnt in veelwijverij te leven, en -het mannetje verschilt aanmerkelijk van het wijfje; evenzoo is het met -sommige bavianen, die in kudden leven, welke tweemaal zooveel volwassen -wijfjes als mannetjes bevatten. In Zuid-Amerika vertoont Mycetes Caraya -goed uitgedrukte seksueele kenmerken in zijn kleur, baard en -stemorganen en het mannetje leeft gewoonlijk met twee of drie wijfjes; -het mannetje van Cebus capucinus verschilt een weinig van het wijfje en -schijnt in veelwijverij te leven. [540] Weinig is in dit opzicht bekend -omtrent de meeste andere apen; maar sommige soorten leven met slechts -één wijfje (zijn monogaam). De Herkauwende Dieren zijn bij -uitnemendheid in veelwijverij levende dieren en zij vertoonen -veelvuldiger seksueele verschillen dan bijna eenige andere groep van -zoogdieren, vooral in hun wapens, maar eveneens in andere kenmerken. De -meeste soorten van herten, hoornvee en schapen leven in veelwijverij; -en ook de meeste antilopen, hoewel sommige dezer laatste met slechts -één wijfje leven. Sir Andrew Smith zegt, van de antilopen van -Zuid-Afrika sprekende, dat er in kudden van ongeveer een dozijn zelden -meer dan één volwassen mannetje was. De Aziatische Antilope Saïga -schijnt van alle dieren der wereld de veelwijverij het sterkst uit te -oefenen; want Pallas [541] verzekert, dat het mannetje alle mededingers -verjaagt en een kudde van ongeveer een honderdtal individu’s, uit -wijfjes en jongen bestaande, bijeenverzamelt: het wijfje bezit geen -horens en heeft zachter haar, maar verschilt overigens niet veel van -het mannetje. Het wilde paard leeft, zoowel op de Falklands-eilanden -als in de Westelijke Staten van Noord-Amerika, in veelwijverij, maar, -behalve door zijn aanzienlijker grootte en de verhoudingen van zijn -lichaam, verschilt de hengst slechts weinig van de merrie. Het mannetje -van het wilde zwijn vertoont in zijn slagtanden en sommige andere -punten goed uitgedrukte seksueele kenmerken; in Europa en in Indië -leidt het, behalve gedurende den paartijd, een eenzaam leven; maar -gedurende dien tijd leeft het in Indië met verscheidene wijfjes, naar -Sir W. Elliot, die veel ondervinding had in het waarnemen van dit dier, -gelooft; of dit ook in Europa doorgaat, is twijfelachtig, maar wordt -door sommige getuigenissen gesteund. De volwassen mannelijke Indische -olifant brengt, evenals het wilde zwijn, een groot deel van zijn tijd -in eenzaamheid door; maar als hij zich met andere vereenigt, „is het”, -volgens Dr. Campbell, „zeldzaam om meer dan één mannetje bij een -geheele kudde wijfjes te vinden.” De grootere mannetjes verjagen de -kleinere en zwakkere. Het mannetje verschilt van het wijfje door zijn -verbazende slagtanden en aanzienlijke lichaamsgrootte, kracht en -taaiheid; in deze laatste opzichten is het verschil zoo groot, dat men -de gevangen mannetjes twintig percent meer waard schat dan de wijfjes. -[542] Bij de andere Dikhuidige Dieren verschillen de seksen zeer weinig -of in het geheel niet, en zij leven, voor zoover ons bekend is, niet in -veelwijverij. Ook heb ik nooit gehoord, dat eenige soort in de orden -der Vledermuizen (Cheiroptera), Tandelooze Dieren (Edentata), -Knaagdieren en Insekteneters (Insectivora) in veelwijverij leefde, -behalve wellicht de gewone rat, van welke, naar sommige rattenvangers -verzekeren, de mannetjes met verscheidene wijfjes leven. Toch -verschillen de beide seksen van sommige luiaards (Edentata) in den aard -en kleur van het haar van zekere vlekken op hun schouders. [543] En -vele soorten van vledermuizen (Cheiroptera) vertoonen goed uitgedrukte -seksueele verschillen, vooral doordat de mannetjes geur verspreidende -klieren en zakken bezitten en lichter van kleur zijn. [544] In de -groote orde der Knaagdieren verschillen de seksen, zoover ik kan -nagaan, zelden, en als zij zulks doen, is het slechts door een -eenigszins andere kleur van den pels. - -De leeuw leeft in Zuid-Afrika, naar ik van Sir Andrew Smith hoor, -somwijlen met een enkel wijfje, maar gewoonlijk met meer dan één, en -werd in één geval met niet minder dan vijf wijfjes gevonden, zoodat hij -in veelwijverij leeft. Hij is, zoover ik kan ontdekken, het eenige in -veelwijverij levende dier uit de geheele groep der Landroofdieren, en -tevens het eenige dat goed uitgedrukte seksueele kenmerken bezit. -Indien wij ons echter tot de Zeeroofdieren wenden, is het een geheel -ander geval; want vele soorten van zeehonden bieden, gelijk wij zullen -zien, buitengewoon groote seksueele verschillen aan, en zijn bij -uitnemendheid in veelwijverij levende dieren. Zoo bezit de mannelijke -zeeolifant van den zuidelijken oceaan, volgens Péron, altijd -verscheidene wijfjes, en men zegt dat de zeeleeuw van Forster altijd -door twintig tot dertig wijfjes wordt omringd. In het Noorden wordt de -Stellersche zeebeer zelfs door een nog grooter aantal wijfjes -vergezeld. - -Wat de Vogels aangaat, leven vele soorten van welke de seksen veel van -elkander verschillen, gewis slechts met één wijfje. In Groot-Brittannië -zien wij bij voorbeeld goed uitgedrukte seksueele kenmerken bij de -wilde eend die met een enkel wijfje paart, bij de gewone merel of -zwarte lijster, en bij den goudvink, die, naar men zegt, levenslang met -het zelfde wijfje paart. Evenzoo is het, gelijk de heer Wallace mij -mededeelt, met de Snatervogels (Cotingidae) van Zuid-Amerika en -talrijke andere vogels. Bij verscheidene groepen was ik niet in staat -te ontdekken, of de soorten al dan niet in veelwijverij leven. Lesson -zegt, dat de paradijsvogels, die zoo opmerkelijk zijn wegens hun -seksueele verschillen, in veelwijverij leven; doch de heer Wallace -betwijfelt, of hij daarvoor bewijzen genoeg had. De heer Salvin meldt -mij, dat hij aanleiding heeft gevonden om te gelooven, dat de kolibri’s -in veelwijverij leven. Het schijnt zeker te zijn, dat de mannelijke -weduwvogel, opmerkelijk wegens zijn staartvederen, in veelwijverij -leeft. [545] De heer Jenner Weir en anderen hebben mij verzekerd, dat -niet zelden drie spreeuwen het zelfde nest bezoeken, maar of dit een -geval van veelwijverij (polygamie) of van veelmannerij (polyandrie) is, -is niet uitgemaakt. - -De Hoenderachtige Vogels (Gallinaceae) vertoonen bijna even sterk -uitgedrukte seksueele verschillen als de paradijsvogels of kolibri’s, -en vele soorten daarvan leven, zooals algemeen bekend is, in -veelwijverij, terwijl andere uitsluitend met een enkel wijfje leven. -Welk een verschil tusschen de seksen bij den in veelwijverij levenden -pauw of fazant, en de met een enkel wijfje levende parelhoenders en -patrijzen! Vele dergelijke gevallen zouden kunnen worden vermeld, -gelijk in de afdeeling der Ruigpoothoenders, in welke de in -veelwijverij levende groote auerhaan en korhaan zeer van de wijfjes -verschillen, terwijl bij de met een enkel wijfje levende roode -Schotsche boschhoenders en sneeuwhoenders de seksen slechts weinig -verschillen. Onder de Loopvogels (Cursores) (1) vertoont geen groot -getal soorten sterk uitgedrukte seksueele kenmerken, behalve de -trapganzen, en men zegt, dat de groote trapgans (Otis tarda) in -veelwijverij leeft. Bij de Steltloopers (Grallatores) verschillen de -seksen bij zeer weinige soorten; maar de kemphaan (Machetes pugnax) -maakt hierop een sterke uitzondering, en Montagu gelooft, dat deze -soort in veelwijverij leeft. Het schijnt dus, dat er bij vogels -dikwijls een nauw verband bestaat tusschen veelwijverij en de -ontwikkeling van sterk uitgedrukte seksueele verschillen. Toen ik in -den Londenschen Dierentuin aan den heer Burlett, die zulk een groote -ondervinding omtrent vogels heeft, vroeg, of de mannelijke tragopan -(een der Hoenderachtige Vogels) in veelwijverij leeft, was ik getroffen -door zijn antwoord: „Ik weet het niet, maar ik denk van ja, wegens zijn -prachtige kleuren.” - -Het verdient opmerking, dat het instinkt om met een enkel wijfje te -paren, gedurende de temming gemakkelijk wordt verloren. De wilde eend -leeft uitsluitend met één wijfje, de tamme eend oefent in hooge mate de -veelwijverij uit. De weleerw. heer W. D. Fox meldt mij, dat van sommige -half getemde wilde eenden, die men in een grooten vijver in zijn -nabuurschap hield, zoovele woerden door den boschwachter werden -doodgeschoten, dat er slechts één voor elke zeven of acht wijfjes -overbleef; toch werden ongewoon groote broedsels van jongen -voortgebracht. Het parelhoen leeft uitsluitend met één wijfje, doch de -heer Fox heeft bemerkt, dat hij met zijn vogels het voorspoedigst is, -als hij één haan op twee of drie hennen houdt. [546] De kanarievogels -leven in den natuurstaat paarsgewijze, maar de fokkers van vogels -zetten met goed gevolg één mannetje bij vier of vijf wijfjes; het -eerste wijfje wordt echter, naar men den heer Fox verzekerde, alleen -als wettige vrouw beschouwd, zij en haar jongen alleen worden door het -mannetje gevoed, de andere worden als bijwijven behandeld. Ik heb deze -gevallen opgeteekend, omdat daardoor eenigermate waarschijnlijk wordt -gemaakt, dat eenwijvige soorten in den natuurstaat gemakkelijk hetzij -tijdelijk of blijvend de gewoonte van veelwijverij zouden kunnen -aannemen. - -Wat de Reptielen en Visschen aangaat, is er te weinig van hun gewoonten -bekend om ons in staat te stellen over hun huwelijkstoestanden te -spreken. Men zegt echter, dat de stekelbaars (Gasterosteus) in -veelwijverij leeft [547], en het mannetje verschilt gedurende den -rijtijd in ’t oog loopend van het wijfje. - -Laten wij thans nog eens de middelen opsommen door welke, voorzoover -wij kunnen beoordeelen, de seksueele teeltkeus tot de ontwikkeling der -secundaire seksueele kenmerken heeft geleid. Wij hebben aangetoond, dat -het grootste aantal krachtige jongen zal worden voortgebracht door de -paring van de sterkste en best gewapende mannetjes, die andere -mannetjes hebben overwonnen, met de sterkste en best gevoede wijfjes, -die in de lente het eerst voor de voortplanting gereed zijn. Dergelijke -wijfjes zullen, als zij de aantrekkelijkste en terzelfdertijd -krachtigste mannetjes uitkiezen, een grooter aantal jongen voortbrengen -dan de achterlijke wijfjes, die met de minder krachtige en minder -aantrekkelijke mannetjes moeten paren. Evenzoo zal het gaan, als de -krachtigste wijfjes uitkiezen; en dit zal vooral doorgaan, indien het -mannetje het wijfje verdedigt en haar helpt om aan de jongen voedsel te -verschaffen. Het aldus door de krachtigste paren verkregen voordeel in -het voortbrengen van een grooter aantal nakomelingen is waarschijnlijk -voldoende geweest om de seksueele teeltkeus invloed te doen uitoefenen. -Een groot overwicht in getal van de mannetjes over de wijfjes zou -echter nog krachtiger hebben gewerkt; hetzij dat dit overwicht slechts -toevallig en plaatselijk, of blijvend was geweest, hetzij het bij de -geboorte reeds bestond, of dat het eerst later door de grootere sterfte -der wijfjes intrad; of dat het eindelijk een indirect gevolg was van de -gewoonte der veelwijverij. - - - -Het Mannetje over het algemeen meer gewijzigd dan het Wijfje.—Door het -geheele Dierenrijk heên is het, wanneer de seksen in uiterlijk aanzien -van elkander verschillen, op weinige uitzonderingen na steeds het -mannetje dat voornamelijk is gewijzigd; want het wijfje blijft meer -gelijk aan de jongen van haar eigen soort en aan de andere leden van de -zelfde groep. De oorzaak daarvan schijnt hierin te liggen, dat de -mannetjes van bijna alle dieren sterker hartstochten hebben dan de -wijfjes. Vandaar komt het, dat het de mannetjes zijn, die te zamen -vechten en zich beijveren voor de wijfjes met hun bekoorlijkheden te -pronken, en diegene welke overwinnaars zijn, planten hun -voortreffelijkheid op hun mannelijke nakomelingen over. Waarom de -mannetjes hun kenmerken niet op beide seksen overplanten, zal later -worden overwogen. Dat de mannetjes van alle Zoogdieren met vurigheid de -wijfjes vervolgen, is iedereen bekend. Evenzoo is het met de Vogels; -maar vele mannelijke vogels vervolgen de wijfjes niet zoozeer, dan dat -zij in haar tegenwoordigheid met hun gevederte pronken, vreemdsoortige -vertooningen uitvoeren en hun zang aanheffen. Bij de weinige Visschen -die zijn waargenomen, schijnt het mannetje veel vuriger te zijn dan het -wijfje; evenzoo is het met de Alligators en waarschijnlijk ook met de -Vorschen (Batrachii) gelegen. Door de geheele verbazend groote klasse -der Insekten is het, gelijk Kirby opmerkt, „de wet, dat het mannetje -het wijfje moet zoeken.” Bij de Spinnen en Schaaldieren zijn, naar ik -van twee groote autoriteiten, de heeren Blackwall en C. Spence Bate -hoor, de mannetjes bedrijviger en leiden een meer zwervende levenswijze -dan de wijfjes. Als bij de Insekten en de Schaaldieren zintuigen of -bewegingswerktuigen bij de eene sekse aanwezig zijn, doch bij de andere -ontbreken, of als zij, zooals dikwijls het geval is, bij de eene hooger -ontwikkeld zijn dan bij de andere, is het bijna altijd het mannetje, -voorzoover ik kan nagaan, dat die organen heeft behouden, of ze in den -meest ontwikkelden toestand bezit, en dit bewijst, dat het mannetje bij -de vrijage der seksen het bedrijvigste lid is. [548] - -Het wijfje daarentegen is, op zeer zeldzame uitzonderingen na, minder -vurig dan het mannetje. Gelijk de beroemde Hunter [549] lang geleden -opmerkte, „is het over het algemeen noodig, dat haar het hof wordt -gemaakt”: zij is ingetogen en men kan dikwijls zien, hoe zij gedurende -langen tijd haar best doet om aan het mannetje te ontsnappen. Iedereen -die op de gewoonten van dieren heeft gelet, zal zich voorbeelden -daarvan kunnen herinneren. Naar onderscheidene, later te vermelden -feiten en naar de uitwerkselen die men veilig aan seksueele teeltkeus -kan toeschrijven, te oordeelen, oefent het wijfje, hoewel -vergelijkenderwijze lijdelijk, over het algemeen eenige keus uit, en -geeft aan het eene mannetje de voorkeur boven het andere. Of wellicht -geeft zij, gelijk de schijn ons dikwijls zou doen gelooven, de voorkeur -niet aan het mannetje dat haar het meest aantrekt, maar aan dat hetwelk -haar het minst tegenstaat. De uitoefening van eenige keus van den kant -van het wijfje schijnt een bijna even algemeene wet als de vurigheid -van het mannetje. - -Wij komen er nu van zelf toe om te onderzoeken, waarom het mannetje in -zoo vele en zoo sterk verschillende gevallen vuriger is geworden dan -het wijfje, zoodat hij haar zoekt en bij de vrijage de bedrijvigste rol -speelt. Er zou geen voordeel en zelfs eenig krachtverlies in zijn -gelegen, als beide seksen elkander wederkeerig moesten zoeken; maar -waarom moet het altijd het mannetje zijn dat zoekt? Bij planten moeten -de eitjes na de bevruchting een tijd lang worden gevoed; vandaar moet -het stuifmeel noodzakelijk naar de vrouwelijke organen gevoerd en door -de tusschenkomst van insekten of van den wind of door de spontane -bewegingen der meeldraden, en bij de Algen enz. door het -bewegingsvermogen der antherozoïden op den stempel worden gebracht (2). -Bij laag georganiseerde dieren die voortdurend op de zelfde plaats -bevestigd blijven en gescheiden seksen bezitten, wordt steeds het -mannelijk element naar het vrouwelijke gebracht, en wij kunnen de reden -daarvan inzien; want de eieren kunnen, zelfs als zij vóór de -bevruchting worden losgemaakt en geen latere voeding en bescherming -vereischen, wegens hun betrekkelijk aanzienlijker grootte minder -gemakkelijk worden verplaatst dan het mannelijk element. Vandaar komen -de planten [550] en vele lagere dieren in dit opzicht overeen. Daar de -mannetjes van vastzittende dieren er dus toe zijn gekomen om hun -bevruchtend element uit te werpen, is het natuurlijk, dat eenige hunner -nakomelingen, die hooger klommen op de ladder en het vermogen verkregen -om van plaats te veranderen, de zelfde gewoonte moesten behouden en -dicht tot het wijfje moesten naderen, opdat het bevruchtende element -het gevaar niet zou loopen van een langen weg door het zeewater af te -leggen. Bij eenige weinige der lagere dieren zijn alleen de wijfjes -vastzittend en bij deze moet het mannetje haar zoeken. Wat de vormen -aangaat, wier voorouders geen vastzittende dieren waren, is het -moeilijk te begrijpen, waarom het altijd de mannetjes moesten zijn, die -de gewoonte verkregen om naar de wijfjes toe te komen, in plaats dat -deze laatste naar hen toe kwamen. In alle gevallen echter zou het, -opdat de mannetjes met goed gevolg zouden zoeken, noodzakelijk zijn, -dat zij met sterke hartstochten waren begiftigd; en het verkrijgen van -dergelijke hartstochten moest daaruit volgen, dat de vurigste mannetjes -meer nakomelingen nalieten dan de minder vurige. - -De groote vurigheid van het mannetje heeft aldus indirect geleid tot de -veelvuldiger ontwikkeling van secundaire seksueele kenmerken bij het -mannetje dan bij het wijfje. De ontwikkeling van dergelijke kenmerken -zal echter, indien het besluit te vertrouwen is, waartoe ik door het -bestudeeren der tamme dieren ben gekomen, zeer zijn bevorderd, doordat -het mannetje meer aanleg tot variatie heeft dan het wijfje. Von -Nathusius, die zeer groote ondervinding hieromtrent had, is van de -zelfde meening. [551] Ik weet, hoe moeilijk het is een dergelijk -besluit te verificeeren. Eenige geringe bewijzen daarvoor kunnen echter -worden verkregen door de vergelijking der beide seksen van den mensch, -daar de mensch zorgvuldiger is bestudeerd dan eenig ander dier. -Gedurende de Novara-expeditie [552] werd een groot aantal metingen van -onderscheidene lichaamsdeelen bij verschillende rassen gedaan, en in -bijna ieder geval vond men, dat de mannen een grootere verscheidenheid -vertoonden dan de vrouwen; op dit onderwerp zal ik echter in een -volgend hoofdstuk moeten terugkomen. De heer J. Wood [553], die -zorgvuldig de variaties in het spierstelsel bij den mensch heeft -nagegaan, heeft met cursieve letters zijn besluit doen drukken, dat -„het grootste aantal abnormale vormen bij een enkel persoon bij de -mannen wordt gevonden.” Hij had te voren opgemerkt, dat „bij elkander -gerekend op een aantal van 102 personen de afwijkingen door het bezit -van overtallige deelen werden bevonden de helft veelvuldiger te zijn -bij mannen dan bij vrouwen, hetgeen een sterke tegenstelling vormt met -het te voren beschreven veelvuldiger voorkomen van afwijkingen door het -ontbreken van deelen bij vrouwen.” Prof. Macalister merkt eveneens op -[554], dat variaties in het spierstelsel, „waarschijnlijk algemeener -bij mannen dan bij vrouwen voorkomen.” Zekere spieren die bij den -mensch in normalen toestand niet aanwezig zijn, komen ook veelvuldiger -bij de mannelijke dan bij de vrouwelijke sekse tot ontwikkeling, hoewel -men zegt, dat uitzonderingen op dezen regel voorkomen. Dr. Burt Wilder -[555] heeft een tabel gemaakt van 152 gevallen van individu’s met -overtallige vingers, van welke 86 mannen en 39, of de helft minder, -vrouwen waren; van de overige 27 was de sekse niet bekend. Men zie -echter niet voorbij, dat vrouwen veelvuldiger een dergelijke misvorming -zullen trachten te verbergen dan mannen. Ook verzekert Prof. L. Meyer, -dat de ooren van den man verschillender van vorm zijn dan die van de -vrouw. [556] Eindelijk is de temperatuur bij den man meer variabel dan -bij de vrouw. [557] - -De oorzaak waarom de algemeene variabiliteit bij de mannelijke sekse -grooter is dan bij de vrouwelijke, is onbekend, uitgezonderd in zoover -als secundaire seksueele kenmerken uiterst variabel en gewoonlijk tot -de mannetjes beperkt zijn; en, gelijk wij nu zullen zien, is dit feit -tot op zekere hoogte begrijpelijk. Door de werking der seksueele -teeltkeus zijn de mannelijke dieren in zeer vele gevallen zeer -verschillend van hun wijfjes gemaakt; maar, onafhankelijk van -teeltkeus, hebben de beide seksen, omdat ze constitutioneel -verschillen, een neiging om op eenigszins verschillende wijze te -varieeren. Het wijfje moet veel organische stof besteden tot de vorming -van haar eieren, terwijl het mannetje veel kracht besteedt in de -woedende gevechten met zijn medeminnaars, in het rondloopen om het -wijfje te zoeken, het gebruiken van zijn stem, het afscheiden van -welriekende stoffen enz.; en dit verbruik heeft over het algemeen -geheel en al plaats gedurende een korten tijd van het jaar. De grootere -kracht van het mannetje gedurende het jaargetijde der liefde schijnt -dikwijls zijn kleuren levendiger te maken, onafhankelijk van eenig -verschil van beteekenis met het wijfje. [558] Bij den mensch, en zelfs -bij dieren die zoo laag op de ladder staan als de Schubvleugelige -Insekten (Lepidoptera), is de temperatuur van het mannetje hooger dan -die van het wijfje, hetgeen in het geval van den mensch gepaard gaat -met een langzamer pols. [559] Over het geheel is het gebruik van stof -en kracht door de beide seksen waarschijnlijk ongeveer gelijk, hoewel -het geschiedt op zeer verschillende wijzen. - -Wegens bovengenoemde oorzaken kan het moeilijk anders, of de beide -seksen moeten een weinig in gestel (constitutie) verschillen, ten -minste gedurende den paartijd; en, hoewel zij aan volkomen de zelfde -levensvoorwaarden mogen zijn onderworpen, zullen zij een neiging hebben -op verschillende wijze te varieeren. Indien dergelijke variaties voor -geen van beide seksen nuttig zijn, zullen zij niet worden opeengehoopt -of vermeerderd door seksueele of natuurlijke teeltkeus. Desniettemin -kunnen zij blijvend worden, indien de oorzaak waarvan zij het gevolg -zijn, bestendig blijft werken; en in overeenstemming met een veelvuldig -voorkomenden vorm van erfelijkheid kunnen zij worden overgeërfd alleen -door die sekse bij welke zij het eerst zijn verschenen. In dit geval -zullen de seksen bestendige, maar toch onbelangrijke verschillen in hun -kenmerken gaan vertoonen. De heer Allen toont bij voorbeeld aan, dat -bij een groot aantal vogels die de noordelijke en zuidelijke Vereenigde -Staten bewonen, de voorwerpen uit het Zuiden donkerder gekleurd zijn -dan die uit het Noorden; en dit schijnt een rechtstreeksch gevolg te -zijn van het verschil in temperatuur, licht enz., tusschen die beide -streken. Nu schijnen in eenige weinige gevallen de beide seksen van een -zelfde soort verschillend te zijn aangedaan, bij Ageloeus phoeniceus -zijn bij de mannetjes de kleuren in het Zuiden veel sterker geworden; -terwijl bij Cardinalis virginianus zulks juist bij de wijfjes heeft -plaats gehad; bij Quiscalus major zijn de wijfjes uiterst variabel van -tint geworden, terwijl de mannetjes nagenoeg eenvormig bleven. [560] - -Bij onderscheidene Klassen van dieren komen eenige weinige -exceptioneele gevallen voor, waarin niet het mannetje, maar het wijfje -goed uitgedrukte secundaire seksueele kenmerken, zooals levendiger -kleuren, grooter gestalte, sterkte of strijdlustigheid, bezit. Bij -vogels heeft er, zooals wij later zullen zien, dikwijls een volkomen -omkeering in de gewoonlijk aan elke sekse eigen kenmerken plaats gehad, -daar de wijfjes het vurigst bij de vrijage zijn geworden en de -mannetjes daarbij vergelijkenderwijze lijdelijk blijven, doch -blijkbaar, voor zoover wij zulks uit de uitwerkselen mogen afleiden, de -aantrekkelijkste wijfjes hebben uitgezocht. Zekere vrouwelijke vogels -hebben op die wijze fraaier kleuren en andere versierselen gekregen, -zijn sterker en strijdlustiger dan het mannetje geworden, terwijl deze -kenmerken alleen op de vrouwelijke nakomelingen worden overgeplant. - -Men zou kunnen onderstellen, dat in sommige gevallen een dubbel proces -van teeltkeus heeft plaats gehad, daar de mannetjes de aantrekkelijkste -wijfjes, en deze laatste de aantrekkelijkste mannetjes uitkozen. Hoewel -dit proces zou kunnen leiden tot wijziging van beide seksen, zou het de -eene sekse niet verschillend maken van de andere, wanneer hun -schoonheidsgevoel ten minste niet verschilde, maar deze onderstelling -is te onwaarschijnlijk in het geval van eenig dier, uitgezonderd den -mensch, om overweging te verdienen. Er zijn echter vele dieren bij -welke de seksen op elkander gelijken en beide met de zelfde -versierselen zijn voorzien, welke de analogie ons zou doen besluiten om -aan de werking der seksueele teeltkeus toe te schrijven. In dergelijke -gevallen zou het een zeer aannemelijke onderstelling schijnen, dat er -een dubbel of wederkeerig proces van seksueele teeltkeus heeft plaats -gehad, de sterkste en vroegst ontwikkelde wijfjes de aantrekkelijkste -en krachtigste mannetjes hebben uitgekozen, en deze laatste alle -wijfjes behalve de aantrekkelijkste hebben versmaad. Bij al wat wij van -de gewoonten der dieren weten, is deze onderstelling echter niet zeer -waarschijnlijk, daar het mannetje over het algemeen vurig met elk -wijfje verlangt te paren. Het is waarschijnlijker, dat de aan beide -seksen gemeen zijnde versierselen door ééne sekse, over het algemeen -het mannetje, werden verkregen, en daarna op beide seksen werden -overgeplant. Indien nochtans gedurende een lang tijdperk de mannetjes -van de eene of andere soort de wijfjes sterk in aantal hadden -overtroffen, en daarna gedurende een ander lang tijdperk onder -verschillende omstandigheden het omgekeerde was geschied, zou er -gemakkelijk een dubbel, maar niet gelijktijdig proces van seksueele -teeltkeus plaats kunnen hebben gehad, waardoor de beide seksen zeer -verschillend zouden kunnen zijn gemaakt. - -Wij zullen later zien, dat er vele dieren bestaan, bij welke geen van -beide seksen prachtig gekleurd of van bijzondere versierselen is -voorzien, en toch de leden van beide seksen, of van een enkele sekse -waarschijnlijk door seksueele teeltkeus zijn gewijzigd. De afwezigheid -van levendige kleuren of andere versierselen kan het gevolg daarvan -zijn, dat zich nooit afwijkingen van de goede soort hebben voorgedaan, -of dat de dieren zelf de voorkeur geven aan eenvoudige kleuren, zooals -effen zwart of wit. Donkere kleuren zijn dikwijls door natuurlijke -teeltkeus ter wille van de bescherming verkregen, en het verkrijgen van -levendige kleuren door seksueele teeltkeus kan door het daardoor -geloopen gevaar zijn tegengehouden. In andere gevallen hebben de -mannetjes waarschijnlijk gedurende lange eeuwen met elkander gestreden, -door ruwe kracht of door het pronken met hun bekoorlijkheden of door -beide middelen tegelijk, en toch zal er geen uitwerking zijn -voortgebracht, tenzij door de voorspoedigste mannetjes een grooter -nakomelingschap werd nagelaten om hun meerdere voortreffelijkheid te -erven, dan door de minder voorspoedige mannetjes, en dit hangt, gelijk -vroeger is aangetoond, van verschillende ingewikkelde omstandigheden -af. - -De seksueele teeltkeus werkt op minder strenge wijs dan de natuurlijke. -Deze laatste brengt haar uitwerkselen voort door het leven of den dood -op alle leeftijden van de meerder of minder voorspoedige individu’s. -Nochtans is niet zelden de dood het gevolg van de gevechten tusschen -mededingende mannetjes. Over het algemeen echter slaagt het minder -voorspoedige mannetje er alleen niet in om een wijfje te verkrijgen, of -verkrijgt eerst later in het jaargetijde een achterlijk en minder sterk -wijfje, of, als hij in veelwijverij leeft, verkrijgt hij minder -wijfjes, zoodat hij minder of zwakker of in het geheel geen -nakomelingen achterlaat. Wat bijzonderheden van maaksel aangaat, die -door gewone of natuurlijke teeltkeus zijn verkregen, is er in de meeste -gevallen, zoolang de levensvoorwaarden de zelfde blijven, een grens -voor de hoegrootheid der voordeelige wijziging met betrekking tot het -eene of andere doel; maar wat bijzonderheden van maaksel aangaat, die -geschikt zijn om het eene mannetje overwinnaar van het andere te maken, -hetzij in het gevecht of in het bekoren van het wijfje, is er geen -bepaalde grens voor de hoegrootheid der voordeelige wijziging, zoodat, -zoolang zich geschikte variaties voordoen, de seksueele teeltkeus zal -voortgaan te werken. Deze omstandigheid kan wellicht gedeeltelijk -rekenschap geven van de veelvuldige en buitengewoon groote -variabiliteit der secundaire seksueele kenmerken. Toch zal de -natuurlijke teeltkeus veroorzaken, dat de overwinnende mannetjes geen -dergelijke kenmerken kunnen verkrijgen, die voor hen in eenigszins -groote mate nadeelig zouden zijn, hetzij omdat zij hun levenskrachten -te veel uitputten, of hen aan het eene of andere groote gevaar -blootstellen. De ontwikkeling van zekere deelen—bij voorbeeld van de -horens van sommige soorten van herten—is echter tot een verwonderlijk -uiterste gedreven; en in sommige gevallen tot een uiterste dat, voor -zoover de algemeene levensvoorwaarden aangaat, eenigszins nadeelig voor -het mannetje moet zijn. Wij leeren hieruit, dat de voordeelen die -begunstigde mannetjes hebben verkregen door andere mannetjes in het -gevecht of in de vrijage te overwinnen, op den langen duur grooter zijn -geweest, dan die welke voortvloeiden uit iets betere geschiktheid voor -de uitwendige levensvoorwaarden. Wij zullen later zien, en dit zou men -nimmer vooruit hebben kunnen vermoeden, dat het vermogen om het wijfje -te bekoren in eenige weinige gevallen belangrijker is geweest dan dat -om andere mannetjes in het gevecht te overwinnen. - - - - - -WETTEN DER ERFELIJKHEID. - -Om te begrijpen hoe de seksueele teeltkeus gewerkt en in den loop der -eeuwen in het oog loopende uitwerkselen op vele dieren van vele klassen -heeft gehad, is het noodzakelijk, dat men zich steeds de wetten der -erfelijkheid, voor zoover die bekend zijn, herinnert. Onder de -uitdrukking „erfelijkheid” worden hier twee elementen omvat, namelijk -de overplanting en de ontwikkeling van kenmerken, maar daar deze -gewoonlijk te zamen gaan, wordt het onderscheid er tusschen dikwijls -over het hoofd gezien. Wij zien dat onderscheid bij die kenmerken welke -door de vroegste levensjaren heên worden overgeplant, maar zich slechts -ontwikkelen op volwassen leeftijd of gedurende den ouderdom. Wij zien -het zelfde onderscheid duidelijker bij secundaire seksueele kenmerken; -want deze worden door beide seksen heên overgeplant, hoewel zij slechts -bij de eene zijn ontwikkeld. Dat zij bij beide seksen aanwezig zijn, -blijkt, wanneer twee soorten die sterk uitgesproken seksueele kenmerken -bezitten, worden gekruist; want elk plant de kenmerken van zijn eigen -mannetje en wijfje over op het bastaardkroost van de zelfde sekse. Het -zelfde feit is eveneens duidelijk als kenmerken die aan het mannetje -eigen zijn, nu en dan bij het wijfje tot ontwikkeling komen, wanneer -dit oud of ziek wordt. Evenzoo komen nu en dan kenmerken voor, alsof -zij van het mannetje op het wijfje overgeplant waren, zooals bij -voorbeeld bij sommige hoenderrassen, bij welke geregeld sporen bij de -jonge en gezonde wijfjes voorkomen; maar in waarheid zijn zij dan -eenvoudig bij het wijfje tot ontwikkeling gekomen; want bij elk ras -wordt elke bijzonderheid in het maaksel van de spoor door het wijfje op -haar mannelijke nakomelingen overgeplant. In alle gevallen van atavisme -worden kenmerken overgeplant door twee, drie of vele generaties heên en -komen daarna onder zekere onbekende gunstige omstandigheden tot -ontwikkeling. Dit belangrijk onderscheid tusschen overplanting en -ontwikkeling zal het gemakkelijkst worden onthouden met behulp van de -hypothese der pangenesis, hetzij die al of niet als waar wordt -aangenomen. Volgens deze hypothese werpt elke eenheid of cel van het -lichaam kiemen of onontwikkelde atomen af, die op de nakomelingen van -beide seksen worden overgeplant en zich door zelfverdeeling -vermenigvuldigen. Zij kunnen gedurende de vroegste levensjaren of -gedurende opeenvolgende generaties onontwikkeld blijven, daar hun -ontwikkeling tot eenheden of cellen, gelijk aan die waaruit zij -ontstonden, afhangt van hun verwantschap tot, en vereeniging met andere -eenheden of cellen, die zich te voren in de behoorlijke orde van groei -hebben ontwikkeld. - - - -Overerving op overeenkomstige Levenstijdperken.—De neiging hiertoe is -goed bewezen. Als een nieuw kenmerk bij een dier verschijnt terwijl het -jong is, zal het, hetzij het levenslang blijft voortbestaan of slechts -een tijd lang in stand blijft, als algemeene regel op den zelfden -leeftijd en op de zelfde wijze bij de nakomelingen van het dier opnieuw -verschijnen. Indien daarentegen een nieuw kenmerk op volwassen leeftijd -of zelfs gedurende den ouderdom verschijnt, zal het bij de nakomelingen -op den zelfden gevorderden leeftijd opnieuw verschijnen. Wanneer -afwijkingen van dezen regel voorkomen, zullen de overgeplante kenmerken -veel veelvuldiger verschijnen vóór, dan na den overeenkomstigen -leeftijd. Daar ik dit onderwerp in een ander werk [561] uitvoerig -genoeg heb besproken, zal ik hier slechts een of twee voorbeelden -geven, om de zaak in het geheugen van den lezer terug te roepen. Bij -verscheidene Hoenderrassen verschillen de kuikens terwijl zij nog met -dons zijn bedekt, de jonge vogels in hun eerste ware gevederte en in -het gevederte dat zij op volwassen leeftijd bezitten, zeer sterk van -elkander en ook van hun gemeenschappelijken stamvorm, den Gallus -bankiva; en deze kenmerken worden door elk ras getrouw op hun -nakomelingen in het overeenkomstige levenstijdperk overgeplant. De -kuikens van de Hamburger Pellen hebben, bij voorbeeld, terwijl zij nog -met dons zijn bedekt, eenige weinige donkere vlekken op kop en romp, -maar zijn niet overlangs gestreept, zooals vele andere rassen; in hun -eerste ware gevederte „zijn zij fraai gepenseeld”, dat is, elke veder -is geteekend met talrijke donkere dwarsstrepen; in hun tweede gevederte -echter vertoonen alle vederen aan de punt een ronde donkere vlek. [562] -Er hebben zich bij dit ras op drie verschillende leeftijden variaties -voorgedaan en zijn op die zelfde leeftijden overgeplant. De Duif biedt -een merkwaardiger geval aan, daar de oorspronkelijke stamsoort bij het -klimmen harer jaren volstrekt geen verandering in haar gevederte -ondergaat, behalve dat op volwassen leeftijd de borst meer iriseerend -wordt, en er toch rassen zijn, die hun kenmerkende kleuren niet -verkrijgen, voor zij twee-, drie- of viermaai hebben geruid; en deze -wijzigingen van het gevederte worden geregeld overgeplant. - - - -Overerving op overeenkomstige Tijden van het Jaar.—Bij dieren in den -natuurstaat komen tallooze voorbeelden voor van kenmerken die periodiek -op verschillende tijden van het jaar verschijnen. Wij zien dit aan de -horens van het hert en aan den pels der pooldieren, die gedurende den -winter dik en wit wordt. Talrijke vogels krijgen alleen gedurende den -paartijd levendige kleuren en andere versierselen. Ik kan op dezen vorm -van erfelijkheid slechts weinig licht werpen door bij tamme dieren -waargenomen feiten. Pallas [563] vermeldt, dat in Siberië het hoornvee -en de paarden gedurende den winter periodiek lichter worden gekleurd en -ik heb een dergelijke merkbare kleurverandering waargenomen bij zekere -hitten in Engeland. Hoewel ik niet weet of deze neiging om gedurende -verschillende tijden van het jaar een verschillende kleur van haar aan -te nemen, erfelijk is, is dit toch waarschijnlijk; want alle -verschillen van kleur zijn bij het paard in hooge mate erfelijk. Deze -vorm van overerving, die tot één jaargetijde is beperkt, is daarenboven -niet merkwaardiger dan overerving die tot een zekeren leeftijd of sekse -is beperkt. - - - -Beperking der Overerving door de Sekse.—De gelijke overplanting van -kenmerken op beide seksen is de meest gewone vorm van erfelijkheid, ten -minste bij die dieren welke geen sterk uitgedrukte seksueele -verschillen vertoonen, en inderdaad ook bij vele andere. Niet zelden -echter worden kenmerken uitsluitend overgebracht op die sekse bij welke -zij het eerst ontstonden. Tal van bewijzen hiervoor zijn opgesomd in -mijn werk „Het Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”; ik wil er -hier echter eenige weinige voorbeelden van geven. Er zijn rassen van -schapen of geiten, bij welke de horens van het mannetje in gedaante -sterk afwijken van die van het wijfje; en deze gedurende de temming -verkregen verschillen worden geregeld op de zelfde sekse overgeplant. -Bij driekleurige katten zijn, als algemeene regel, slechts de wijfjes -aldus gekleurd, terwijl de katers roestbruin zijn. Bij de meeste -hoenderrassen worden de aan elke sekse eigen kenmerken alleen op die -zelfde sekse overgeplant. Zoo algemeen is deze vorm van overplanting, -dat het een anomalie is, wanneer wij bij sommige rassen afwijkingen -gelijkelijk op beide seksen zien overgaan. Er zijn ook zekere -onder-rassen van hoenders, bij welke de mannetjes nauwelijks van -elkander kunnen worden onderscheiden, terwijl de wijfjes aanmerkelijk -in kleur verschillen. Bij de duif verschillen de seksen van de -stamsoort in geen enkel uitwendig kenmerk; desniettemin is bij sommige -tamme rassen het mannetje anders gekleurd dan het wijfje. [564] De -wrattige huid van den Engelschen Carrier en de krop van den kropper -zijn bij het mannetje hooger ontwikkeld dan bij het wijfje, en hoewel -deze kenmerken door lang voortgezette teeltkeus van den mensch zijn -verkregen, is het verschil tusschen de seksen geheel te danken aan den -vorm van erfelijkheid, die de overhand heeft behouden; want het is -ontstaan, niet volgens, maar eer in tegenspraak met de begeerte van den -fokker. - -De meeste onzer tamme rassen zijn gevormd door de opeenhooping van vele -kleine variaties; en daar sommige achtereenvolgende wijzigingen alleen -op ééne sekse zijn overgeplant en andere op beide seksen, vinden wij -onder verschillende rassen van een zelfde soort alle overgangen -tusschen groote seksueele ongelijkheid en volkomen gelijkheid. Hiervan -zijn reeds voorbeelden gegeven bij de rassen van hoenders en duiven, en -in den natuurstaat komen overeenkomstige gevallen dikwijls voor. Bij -tamme dieren (maar, of dit ook in den natuurstaat wel plaats grijpt, -durf ik niet zeggen) kan de eene sekse de haar eigen kenmerken -verliezen en daardoor tot op zekere hoogte op de andere sekse gaan -gelijken; zoo hebben, bij voorbeeld, de mannetjes van sommige -hoenderrassen hun hanenvederen en kammen verloren. Omgekeerd kunnen ook -de verschillen tusschen de seksen in tammen staat worden vermeerderd, -zooals bij het merino-schaap, bij hetwelk de ooien haar horens hebben -verloren. Verder kunnen kenmerken die aan de eene sekse eigen zijn, -plotseling bij de andere verschijnen, gelijk bij die onder-rassen van -hoenders, bij welke de hennen, terwijl ze jong zijn, sporen verkrijgen, -of zooals bij sommige onder-rassen van Kuifhoenders, bij welke de -wijfjes, gelijk er reden is om te gelooven, oorspronkelijk een kam -verkregen en dien daarna op de mannetjes overbrachten. Al deze gevallen -kunnen worden begrepen door de hypothese der pangenesis; want zij zijn -daarvan afhankelijk, dat de kiemen van zekere eenheden (cellen) van het -lichaam door den invloed der temming bij de eene sekse slapend (latent) -worden; of, wanneer zij gewoonlijk slapend (latent) zijn, tot -ontwikkeling komen. - -Er is ééne moeielijke vraag die het gepast zal zijn tot een volgend -hoofdstuk uit te stellen; namelijk, of een kenmerk dat eerst bij beide -seksen was ontwikkeld, door teeltkeus in zijn ontwikkeling alleen tot -ééne sekse kan worden beperkt. Indien bij voorbeeld een duivenfokker -opmerkte, dat sommige van zijn duiven (bij welke soort de kenmerken -gewoonlijk in gelijke mate op beide seksen worden overgeplant) door een -bleekblauwe kleur van de overige afweken, zou hij dan door lang -voortgezette teeltkeus een ras kunnen vormen, bij hetwelk alleen de -mannetjes die kleur vertoonden, terwijl de wijfjes onveranderd bleven? -Ik zal hier alleen zeggen, dat dit, hoewel misschien niet onmogelijk, -uiterst moeielijk zou zijn; want het natuurlijk gevolg van het fokken -uit bleekblauwe mannetjes zou wezen om den geheelen stam, de eene sekse -zoowel als de andere, die kleur te doen verkrijgen. Als zich echter -variaties vertoonden, die de vereischte kleur bezaten, en deze van den -beginne af in haar ontwikkeling tot de mannelijke sekse waren beperkt, -zou het in het minst niet moeielijk zijn om een ras te vormen, dat door -de verschillende kleur der beide seksen was gekenmerkt, zooals -inderdaad is geschied met een Belgisch ras, bij hetwelk alleen de -mannetjes zwarte strepen vertoonen. Op dergelijke wijze zou het, indien -zich de eene of andere variatie voordeed in een vrouwelijke duif, die -van den beginne af in haar ontwikkeling tot die sekse was beperkt, -gemakkelijk zijn om een ras te vormen, bij hetwelk alleen de wijfjes -dat kenmerk vertoonden; maar als de variatie oorspronkelijk niet op die -wijze was beperkt, zou zulks een zeer moeielijk, wellicht onmogelijk -werk zijn. [565] - - - -Over de Betrekking tusschen het tijdperk van Ontwikkeling van een -Kenmerk en de overplanting daarvan op ééne sekse of op beide -seksen.—Waarom zekere kenmerken door beide seksen en andere kenmerken -slechts door ééne sekse worden overgeërfd, namelijk door die sekse bij -welke het kenmerk het eerst verscheen, is in de meeste gevallen -volkomen onbekend. Wij kunnen zelfs niet gissen, waarom bij zekere -onder-rassen van duiven zwarte strepen, hoewel zij door het wijfje heên -worden overgeplant, alleen bij het mannetje tot ontwikkeling komen, -terwijl elk ander kenmerk in gelijke mate op beide seksen wordt -overgebracht. Evenmin, waarom bij katten de driekleurigheid, op -zeldzame uitzonderingen na, alleen bij het wijfje tot ontwikkeling -komt. Geheel de zelfde kenmerken, zooals ontbrekende of overtallige -vingers, kleurenblindheid enz., kunnen bij den mensch in de eene -familie alleen door de mannen, en in de andere familie alleen door de -vrouwen worden overgeërfd, hoewel zij in beide gevallen even goed door -de tegenovergestelde als door de zelfde sekse op haar nakomelingen -worden overgebracht. [566] Hoewel wij derhalve onwetend zijn, gaan twee -regels door, namelijk dat variaties die zich bij ééne der beide seksen -eerst op een laat levenstijdperk vertoonen, een neiging bezitten om -alleen bij die zelfde sekse tot ontwikkeling te komen, terwijl -variaties die reeds vroeg in het leven bij ééne der beide seksen voor -het eerst verschijnen, een neiging bezitten om bij beide seksen tot -ontwikkeling te komen. Ik ben echter ver van te onderstellen, dat dit -de eenige bepalende oorzaak is. Daar ik elders dit onderwerp nog niet -heb besproken, en het een belangrijke beteekenis heeft voor de -seksueele teeltkeus, moet ik hier in tamelijk uitvoerige en eenigszins -ingewikkelde bijzonderheden treden. - -Het is op zich zelf waarschijnlijk, dat een op vroegen leeftijd -verschijnend kenmerk een neiging moet hebben om door beide seksen -gelijkelijk te worden overgeërfd; want de seksen verschillen niet veel -in gestel, voordat zij het vermogen om zich voort te planten hebben -verkregen. Aan den anderen kant zullen, nadat dit vermogen is -verkregen, en de seksen er toe zijn gekomen om in gestel te -verschillen, de kiemen (als ik nogmaals de taal der pangenesis mag -spreken) die door elk afwijkend deel bij de eene sekse worden -afgeworpen, wel veel meer de geschikte verwantschappen bezitten om zich -met de weefsels der zelfde sekse te vereenigen en zoo tot ontwikkeling -te komen, dan om zich met die van de tegenovergestelde sekse te -vereenigen. - -Ik werd er het eerst toe gebracht om te vermoeden, dat er een -betrekking van dezen aard bestaat, door het feit, dat wanneer ook en op -welke wijze ook het volwassen mannetje er toe is gekomen om van het -volwassen wijfje te verschillen, het op de zelfde wijze van de jongen -van beide seksen verschilt. De algemeenheid van dit feit is zeer -opmerkelijk; het gaat door bij alle Zoogdieren, Vogels, Amphibieën en -Visschen, ook bij vele Schaaldieren (Crustacea), Spinnen en bij eenige -weinige Insekten, namelijk bij sommige Rechtvleugeligen (Orthophtera) -en Waternimfen (Libellulae). In al deze gevallen moeten de variaties, -door de opeenhooping waarvan het mannetje de hem eigen mannelijke -kenmerken heeft verkregen, zich hebben vertoond in een eenigszins laat -levenstijdperk; anders zouden de jonge mannetjes gelijksoortige -kenmerken hebben verkregen; en overeenkomstig onzen regel worden zij -alleen overgeplant op en ontwikkeld bij de volkomen mannetjes. Als -daarentegen het volwassen mannetje veel op de jongen van beide seksen -gelijkt (deze laatste komen op zeldzame uitzonderingen na met elkander -overeen), gelijkt het over het algemeen ook op het volwassen wijfje; en -in de meeste van deze gevallen ontstonden de variaties door welke de -jongen en ouden hun tegenwoordige kenmerken verkregen, waarschijnlijk -overeenkomstig onzen regel gedurende de jeugd. Er bestaat hier echter -reden van twijfel, daar somtijds kenmerken op de jongen worden -overgeplant op vroegeren leeftijd dan dien waarop zij zich het eerst -bij de ouders vertoonden, zoodat de ouders wellicht zijn afgeweken toen -zij volwassen waren, en hun kenmerken op hun kroost hebben overgeplant -toen dat nog jong was. Er zijn daarenboven vele dieren bij welke de -twee seksen sterk op elkander gelijken en beide toch van de jongen -verschillen; hier moeten de kenmerken der volwassenen op lateren -leeftijd zijn verkregen, en toch worden deze kenmerken, schijnbaar in -tegenspraak met onzen regel, op beide seksen overgeplant. Wij moeten -echter de mogelijkheid of zelfs de waarschijnlijkheid niet voorbijzien, -dat opeenvolgende variaties van den zelfden aard bij blootstelling aan -gelijksoortige voorwaarden zich bij beide seksen tegelijkertijd -vertoonden in een vrij laat levenstijdperk; en in dit geval zouden de -variaties op de jongen van beiderlei seksen worden overgeplant in een -overeenkomstig laat levenstijdperk, en zou er geen wezenlijke -tegenspraak bestaan met onzen regel, dat variaties die zich in een laat -levenstijdperk vertoonen, uitsluitend worden overgeplant op de sekse -bij welke zij het eerst verschenen. Deze laatste regel schijnt meer -algemeen door te gaan dan de tweede regel, namelijk dat variaties die -zich bij ééne der beide seksen in een vroeg levenstijdperk vertoonen, -een neiging bezitten om op beide seksen te worden overgeplant. Daar het -klaarblijkelijk onmogelijk was, zelfs bij schatting te bepalen, in hoe -groot een aantal gevallen deze beide regels door het geheele dierenrijk -heên doorgaan, kwam het mij in den zin eenige treffende of beslissende -voorbeelden te onderzoeken, en mij op den uitslag te verlaten. - -Een uitnemend geval voor het onderzoek wordt opgeleverd door de familie -der Herten. Bij alle soorten, ééne enkele uitgezonderd, zijn de horens -alleen bij het mannetje ontwikkeld, hoewel zeker door het wijfje heên -overgeplant, en vatbaar om nu en dan abnormaal bij haar te worden -ontwikkeld. Bij het rendier daarentegen is het wijfje van horens -voorzien, zoodat bij deze soort volgens onzen regel de horens vroeg in -het leven behooren te verschijnen, lang voor de seksen volwassen -geworden en er toe gekomen zijn om veel in gestel van elkander te -verschillen. Bij alle andere soorten van herten behooren de horens in -een laat levenstijdperk te verschijnen, hetgeen er toe leidt, dat zij -alleen tot ontwikkeling komen bij die sekse bij welke zij onder de -voorouders der geheele familie het eerst verschenen. Bij zeven soorten -nu, tot verschillende afdeelingen van de familie behoorende en -verschillende landen bewonende, vind ik, dat de horens het eerst -verschijnen op tijdperken, afwisselende van negen maanden na de -geboorte bij den reebok tot tien of twaalf of zelfs meer maanden bij de -herten van de zes andere grootere soorten. [567] Bij het rendier echter -is het een geheel ander geval; want, naar ik van Prof. Nilsson hoor, -die zoo vriendelijk was voor mij een bijzonder onderzoek in Lapland in -te stellen, verschijnen de horens bij de jonge dieren binnen vier of -vijf weken na de geboorte en tegelijkertijd bij beide seksen. Wij -hebben hier dus een deel, dat bij een enkele soort der familie op een -buitengewoon vroegen leeftijd tot ontwikkeling komt, en ook alleen bij -die ééne soort aan beide seksen gemeen is. - -Bij verscheidene soorten van Antilopen zijn alleen de mannetjes van -horens voorzien, terwijl bij de meeste beide seksen horens hebben. Ten -opzichte van het tijdperk van ontwikkeling meldt mij de heer Blyth, dat -er in den Londenschen dierentuin tegelijkertijd een jonge koedoe -(Antilope strepsiceros), bij welke soort alleen de mannetjes gehorend -zijn, en de jongen van een verwante soort leefden, namelijk van de -eland-antilope (Ant. oreas), bij welke beide seksen gehorend zijn. In -volkomen overeenstemming met onzen regel nu, waren bij den jongen -mannelijken koedoe, hoewel hij reeds tien maanden oud was, de horens -opmerkelijk klein, in vergelijking met de grootte die zij ten laatste -bereiken; terwijl bij den jongen mannelijken eland, hoewel nog slechts -drie maanden oud, de horens reeds veel grooter dan bij den koedoe -waren. Het is ook opmerkenswaardig, dat bij de antilope met gevorkte -horens [568], bij welke soort de horens, hoewel bij beide seksen -aanwezig, bij het wijfje bijna rudimentair zijn, zij niet verschijnen -voor vijf of zes maanden na de geboorte. Bij de schapen, de geiten en -het hoornvee, waarbij de horens, bij beide seksen goed ontwikkeld, -hoewel niet volkomen even groot zijn, kan men ze bij de geboorte of -spoedig daarna voelen of zelfs zien. [569] Onze regel gaat echter mank -bij sommige onder-rassen van schapen, b.v. merino’s, bij welke alleen -de mannetjes gehorend zijn; want na onderzoek [570] kan ik niet -bevinden, dat de horens bij dit ras in een later tijdperk van het leven -tot ontwikkeling komen dan bij gewone schapen, bij welke beide seksen -gehorend zijn. Bij het tamme schaap is echter de aanwezigheid of -afwezigheid van horens geen zeer standvastig kenmerk, daar een zeker -aantal ooien van merino-schapen kleine horens dragen en enkele rammen -ongehorend zijn, terwijl bij gewone schapen nu en dan ongehorende ooien -worden voortgebracht. (3) - -Dr. W. Marshall heeft voor eenige jaren een bijzondere studie gemaakt -van de uitwassen die op de koppen van vogels zoo algemeen zijn [571], -en hij komt tot het volgende besluit: bij die soorten waarbij zij tot -de mannetjes beperkt zijn, komen zij laat in het leven tot -ontwikkeling, terwijl zij bij die soorten bij welke zij aan beide -seksen gemeen zijn, op zeer jeugdigen leeftijd tot ontwikkeling komen. -Dit is zeker een treffende bevestiging van mijn beide wetten der -erfelijkheid. - -Bij de meeste soorten van de prachtige familie der Fazanten verschillen -de mannetjes in het oog vallend van de wijfjes en verkrijgen zij hun -versierselen in een vrij laat tijdperk van het leven. De geoorde fazant -(Crossoptilon auritum) maakt hierop echter een merkwaardige -uitzondering, want beide seksen bezitten de schoone staartvederen, de -groote vederbossen op de ooren en het fluweelachtige karmozijn op den -kop; en ik bevind na onderzoek in den Londenschen dierentuin, dat al -deze kenmerken zich, overeenkomstig onzen regel, zeer vroeg in het -leven vertoonen. Het volwassen mannetje kan echter door één kenmerk van -het volwassen wijfje worden onderscheiden, namelijk door de -aanwezigheid van sporen en overeenkomstig onzen regel beginnen deze -zich, naar de heer Bartlett mij mededeelt, niet te ontwikkelen voor den -leeftijd van zes maanden, en zelfs op dien leeftijd kan men te dien -opzichte nauwelijks onderscheid tusschen de beide seksen zien. [572] De -pauw en de pauwin verschillen in het oog loopend van elkander in bijna -elk deel van hun gevederte, behalve in de sierlijke kuif, die aan beide -seksen gemeen is; en deze ontwikkelt zich op zeer jongen leeftijd, lang -voor de andere versierselen, die tot het mannetje zijn beperkt. De -wilde eend levert een overeenkomstig geval op; want de fraaie, groene -spiegelvlek op de vleugels is aan beide seksen gemeen, hoewel zij bij -het wijfje doffer en iets kleiner is, en zij ontwikkelt zich op jongen -leeftijd, terwijl de gekrulde staartvederen en andere blonder aan het -mannetje eigen versierselen zich later ontwikkelen. [573] Men zou vele -gevallen kunnen opnoemen, die tusschen de beide uitersten van groote -overeenkomst en sterke ongelijkheid van de seksen, zooals die van den -geoorden fazant en den pauw, inliggen, en in welke de kenmerken in de -orde van hun ontwikkeling onze beide regels volgen. - -Daar de meeste Insekten in volwassen toestand uit de pop te voorschijn -komen, is het twijfelachtig of het tijdperk van ontwikkeling de -overplanting hunner kenmerken op ééne of op beide seksen bepaalt. Wij -weten echter niet, of, bij voorbeeld, de gekleurde schubben van twee -soorten van kapellen, bij de eene waarvan de seksen in kleur -verschillen, terwijl zij bij de andere gelijk gekleurd zijn, op den -zelfden betrekkelijken leeftijd in de pop worden gevormd. Wij weten ook -niet, of al de schubben zich tegelijkertijd ontwikkelen op de vleugels -van de zelfde soort van kapel, bij welke zekere gekleurde teekeningen -tot de eene sekse beperkt, en andere teekeningen aan beide seksen -gemeen zijn. Een verschil van dezen aard in het tijdperk van -ontwikkeling is niet zoo onwaarschijnlijk als het op het eerste gezicht -wel schijnt; want bij de Rechtvleugeligen (Orthoptera) die zich tot -volkomen insekten ontwikkelen, niet door een enkele -gedaanteverwisseling, maar door opeenvolgende vervellingen, gelijken de -jonge mannetjes van eenige soorten eerst op de wijfjes en verkrijgen -hun onderscheidende mannelijke kenmerken eerst bij een latere -vervelling. Volkomen overeenkomstige gevallen komen voor gedurende de -opeenvolgende vervellingen van zekere mannelijke Schaaldieren -(Crustacea). - -Wij hebben tot dusverre de overplanting van kenmerken, met betrekking -tot het tijdperk hunner ontwikkeling, alleen beschouwd hij soorten in -den natuurstaat; wij zullen nu tot tamme dieren overgaan en eerst -monstruositeiten en ziekten beschouwen. De aanwezigheid van overtallige -vingers en het ontbreken van zekere kootjes moet in een vroeg -embryonaal tijdperk worden bepaald—de neiging tot overmatige bloeding -is op zijn minst aangeboren (congenitaal) en evenzoo is het -waarschijnlijk met kleurenblindheid,—toch zijn deze en andere -dergelijke bijzonderheden dikwijls in haar overplanting tot ééne sekse -beperkt, zoodat de regel, dat kenmerken die zich op een vroeg tijdperk -ontwikkelen, neiging bezitten om op beide seksen te worden overgeplant, -hier volstrekt niet doorgaat. Deze regel schijnt echter, gelijk vroeger -is opgemerkt, lang zoo algemeen niet steek te houden als de omgekeerde -stelling, namelijk dat kenmerken die zich bij ééne sekse laat in het -leven vertoonen, in hun overplanting tot die zelfde sekse zijn beperkt. -Uit het feit, dat de bovengenoemde abnormale bijzonderheden zich -uitsluitend bij ééne sekse vertoonen, lang voor de seksueele functies -in werking treden, mogen wij afleiden dat er op uiterst jeugdigen -leeftijd reeds een zekere mate van verschil tusschen de seksen moet -bestaan. Ten opzichte van tot ééne sekse beperkte ziekten weten wij te -weinig van het tijdperk waarop zij ontstaan, om daaruit met eenige -zekerheid gevolgtrekkingen te kunnen maken. De jicht schijnt echter aan -onzen regel te gehoorzamen; want zij wordt gewoonlijk veroorzaakt door -onmatigheid na de vroege jeugd en wordt door den vader op veel sterker -uitgedrukte wijze op zijn zonen dan op zijn dochters overgeplant. - -Bij de verschillende tamme rassen van schapen, geiten en hoornvee -verschillen de mannetjes van hun respectieve wijfjes in den vorm of de -ontwikkeling van hun horens, voorhoofd, manen, kossem, staart en bult -op de schouders; en deze bijzonderheden ontwikkelen zich overeenkomstig -onzen regel eerst vrij laat in het leven. Bij honden verschillen de -seksen niet, behalve dat bij sommige rassen, vooral bij den Schotschen -hertenhond, het mannetje veel grooter en zwaarder dan het wijfje is; -en, zooals wij in een volgend hoofdstuk zullen zien, begint het -mannetje in een ongewoon laat tijdperk van het leven in grootte toe te -nemen, hetgeen, overeenkomstig onzen regel, verklaart, waarom zijn -meerdere grootte alleen op zijn mannelijke nakomelingschap wordt -overgebracht. De driekleurigheid van het haar daarentegen, die tot de -vrouwelijke katten is beperkt, is bij de geboorte volkomen te -onderscheiden, en dit geval strijdt met onzen regel. Er is een -duivenras waarbij alleen de mannetjes zwarte strepen vertoonen, en die -strepen kan men zelfs al opmerken bij de pasgeboren jongen; maar zij -worden bij elke opeenvolgende ruiing duidelijker, zoodat dit -gedeeltelijk in tegenspraak en gedeeltelijk in overeenstemming met -onzen regel is. Bij den Engelschen Carrier en Kropper heeft de volkomen -ontwikkeling van de wrattige huid en den krop vrij laat in het leven -plaats, en deze kenmerken worden, overeenkomstig onzen regel, in -volkomen ontwikkelden toestand alleen op de mannetjes overgeplant. De -volgende gevallen behooren wellicht tot de klasse, waarop vroeger is -gezinspeeld, bij welke beide seksen op de zelfde wijze hebben -gevarieerd in een vrij laat levenstijdperk, en bij gevolg hun nieuwe -kenmerken op beide seksen op een overeenkomstig laat tijdperk hebben -overgeplant; en wanneer dit zoo is, strijden dergelijke gevallen niet -met onzen regel. Zoo zijn er onder-rassen van duiven door Neumeister -beschreven [574], bij welke beide seksen van kleur veranderen na twee- -of driemaal te hebben geruid, zooals eveneens de Almond-Tuimelaar doet; -hoewel deze veranderingen vrij laat in het leven plaats hebben, zijn -zij toch aan beide seksen gemeen. Ééne variëteit van den kanarievogel, -namelijk de „London Prize”, levert een omtrent overeenkomstig geval op. - -Bij de Hoenderrassen schijnt de overerving van verschillende kenmerken -door ééne sekse of door beide seksen over het algemeen te worden -bepaald door het tijdperk waarop die kenmerken zich ontwikkelden. Zoo -verschilt het volwassen mannetje bij al de vele rassen waarbij hij -sterk in kleur van het wijfje en van de volwassen mannelijke stamsoort -afwijkt, ook van het jonge mannetje, zoodat de nieuw verkregen -kenmerken op een vrij laat levenstijdperk moeten zijn verschenen. Bij -de meeste rassen daarentegen bij welke de seksen op elkander gelijken, -zijn de jongen op bijna de zelfde wijze gekleurd als hun ouders, en dit -maakt het waarschijnlijk, dat hun kenmerken zich de eerste maal op -jeugdigen leeftijd hebben vertoond. Wij hebben voorbeelden van dit feit -bij alle zwarte en witte rassen, bij welke de jongen en ouden van -beiderlei sekse op elkander gelijken; en men kan niet beweren, dat er -in een zwart of wit gevederte iets bijzonders is, dat tot de -overplanting daarvan op beide seksen aanleiding geeft; want van vele -natuurlijke soorten zijn alleen de mannetjes zwart of wit, terwijl de -wijfjes geheel anders zijn gekleurd. Bij de zoogenaamde koekoeksveêrige -onder-rassen van het hoen, waarbij de vederen met overdwarse zwarte -strepen geteekend zijn, zijn beide seksen en de kuikens op bijna de -zelfde wijze gekleurd. Het gegaloneerde gevederte van het Bantam-hoen -is het zelfde bij beide seksen, en bij de kuikens hebben de vederen -zwarte punten, hetgeen een groote toenadering tot galoneering vormt. -Hamburger Pellen maken echter een gedeeltelijke uitzondering; want de -beide seksen, hoewel niet geheel gelijk, gelijken veel meer op elkander -dan de seksen van de oorspronkelijke stamsoort; toch verkrijgen zij hun -eigenaardig gevederte laat in het leven, want de kuikens hebben -duidelijk overdwars gestreepte veêren. Laten wij thans tot andere -kenmerken dan de kleur overgaan; alleen de mannetjes van de wilde -stamsoort en van de meeste tamme rassen bezitten een redelijk wel -ontwikkelden kam; maar bij de jongen van het Spaansche hoen ontwikkelt -deze zich sterk op zeer jongen leeftijd, en klaarblijkelijk ten gevolge -daarvan is hij bij de volwassen wijfjes buitengewoon groot. Bij de -Vechthoenders ontwikkelt zich de strijdlustigheid op een verwonderlijk -jongen leeftijd, waarvan merkwaardige bewijzen kunnen worden gegeven; -en dit kenmerk wordt op beide seksen overgeplant, zoodat de hennen, -wegens haar bijzonder groote strijdlustigheid, tegenwoordig algemeen in -afgescheiden hokken ten toon worden gesteld. Bij de Kuifhoenders -ontwikkelt zich het beenige uitsteeksel op den schedel, dat de kuif -draagt, gedeeltelijk zelfs vóór de kuikens uit het ei zijn gekomen, en -de kuif zelve begint spoedig te groeien, hoewel in het eerst langzaam -[575]; en bij dit ras kenmerken een groote beenige knobbel op den -schedel en een ontzaglijke kuif de volwassenen van beiderlei sekse. - - - -Wij mogen uit al, wat wij nu hebben gezien van de betrekking, die bij -vele natuurlijke soorten en tamme rassen bestaat tusschen het tijdperk -van de ontwikkeling hunner kenmerken en de wijze van overplanting -daarvan—bij voorbeeld het treffende feit van den vroegen groei der -horens van het rendier, bij hetwelk beide seksen horens hebben, in -vergelijking van hun veel later groei bij de andere soorten, bij welke -alleen het mannetje horens draagt—ten eerste besluiten, dat ééne -oorzaak, ofschoon niet de eenige, van het alleen door ééne sekse -overgeërfd worden van kenmerken de ontwikkeling dier kenmerken op laten -leeftijd is. En ten tweede, dat ééne, hoewel naar het schijnt minder -werkzame oorzaak van het door beide seksen overgeërfd worden van -kenmerken de ontwikkeling dier kenmerken op jongen leeftijd is, wanneer -de seksen slechts weinig in gestel verschillen. Het schijnt echter, dat -er zelfs eenig verschil tusschen de seksen moet bestaan gedurende een -vroeg tijdperk van het embryonale leven; want kenmerken, die zich in -dien tijd ontwikkelen, worden niet zelden tot ééne sekse beperkt. - - - -Overzicht en Slotopmerkingen.—Uit de voorgaande bespreking van de -verschillende wetten van de erfelijkheid zien wij, dat kenmerken -dikwijls of zelfs algemeen een neiging hebben om zich te ontwikkelen -bij de zelfde sekse, op den zelfden leeftijd en periodiek in het zelfde -jaargetijde, waarbij, waarop of waarin zij zich het eerst bij de ouders -hebben vertoond. Deze wetten zijn echter, wegens onbekende oorzaken, -zeer onderhevig aan verandering. De opeenvolgende trappen in de -wijziging van een soort zouden daarom gemakkelijk langs verschillende -wegen kunnen worden overgeplant, doordat sommige dier trappen werden -overgeplant op ééne sekse en andere op beide; sommige op de jongen op -één leeftijd, en andere op alle leeftijden. Niet slechts de wetten der -erfelijkheid zijn uiterst ingewikkeld, maar eveneens ook de oorzaken -die de variabiliteit teweegbrengen en besturen. De aldus veroorzaakte -variaties worden bewaard en opeengehoopt door seksueele teeltkeus, die -op zich zelve al een uiterst ingewikkelde zaak is, daar zij afhangt van -de vurigheid in de liefde, van den moed en de mededinging der -mannetjes, en van de waarnemingsvermogens, den smaak en den wil van het -wijfje. De seksueele teeltkeus zal ook door de natuurlijke teeltkeus -worden beheerscht voor het algemeen welzijn van de soort. Het kan -daarom niet missen, of de wijze waarop elk der beide seksen of beide -worden aangedaan door de seksueele teeltkeus, moet in de hoogste mate -ingewikkeld zijn. - -Als variaties zich bij ééne sekse laat in het leven vertoonen en bij de -zelfde sekse op den zelfden leeftijd worden overgeplant, blijven de -andere sekse en de jongen noodzakelijkerwijze onveranderd. Als zij zich -laat in het leven vertoonen, maar op beide seksen op den zelfden -leeftijd worden overgeplant, blijven alleen de jongen onveranderd. -Variaties kunnen zich echter op den eenen of anderen leeftijd bij ééne -sekse of bij beide vertoonen en op beide seksen op alle leeftijden -worden overgeplant, en dan zullen alle individu’s der soort op -gelijksoortige wijze worden gewijzigd. In de volgende hoofdstukken zal -men zien, dat al deze gevallen in de natuur veelvuldig voorkomen. - -De seksueele teeltkeus kan nimmer op eenig dier werken, vóór het den -leeftijd heeft bereikt, waarop het in staat is zich voort te planten. -Wegens de groote vurigheid van het mannetje heeft zij over het algemeen -op die sekse en niet op de wijfjes gewerkt. De mannetjes zijn op die -wijze voorzien van wapenen om met hun medeminnaars te strijden, of met -organen om het wijfje te ontdekken en stevig vast te houden, of om haar -op te wekken en te bekoren. Als de seksen in deze opzichten -verschillen, is het ook, gelijk wij hebben gezien, een uiterst -algemeene wet, dat het volwassen mannetje in meerdere of mindere mate -van het jonge mannetje verschilt; en wij mogen uit dit feit besluiten, -dat de opeenvolgende variaties waardoor het volwassen mannetje is -gewijzigd, zich over het algemeen niet veel vroeger hebben vertoond dan -op den leeftijd waarop hij zich voortplant. Telkens, wanneer sommige of -vele der variaties zich op jeugdigen leeftijd hebben voorgedaan, zullen -de jonge mannetjes in meerdere of mindere mate deelen in de kenmerken -der volwassen mannetjes. Verschillen van deze soort tusschen de oude en -de jonge mannetjes kunnen dikwijls worden waargenomen, bij voorbeeld -bij vogels. - -Het is waarschijnlijk, dat jonge mannelijke dieren dikwijls een neiging -hebben bezeten om te varieeren op een wijze, die hun niet alleen op -jongen leeftijd geen nut zou hebben aangebracht, maar werkelijk -schadelijk voor hen zou zijn geweest,—zooals in het verkrijgen van -levendige kleuren, die hen aan hun vijanden in het oog zouden hebben -doen vallen, of van deelen, zooals groote horens, die bij hun -ontwikkeling veel levenskracht zouden hebben verbruikt. Als variaties -van deze soort zich bij de jonge mannetjes voordeden, zullen zij bijna -zeker door de natuurlijke teeltkeus zijn geëlimineerd. Bij de volwassen -en ondervinding opgedaan hebbende mannetjes daarentegen zal het -voordeel, door de verkrijging van dergelijke kenmerken over hun -medeminnaars verworven, dikwijls meer dan opgewogen hebben tegen het -blootgesteld zijn aan een zekere mate van gevaar. - -Daar variaties, overeenkomende met die welke aan het mannetje een -meerderheid gaven over andere mannetjes in het gevecht, of in het -vinden, vasthouden of bekoren van de andere sekse, als zij toevallig -bij het wijfje ontstonden, haar van geen dienst zouden zijn, zullen zij -bij deze sekse niet door seksueele teeltkeus bewaard zijn. Wij hebben -voldoende zekerheid, dat bij tamme dieren variaties van allerlei aard -spoedig door kruising en toevallige sterfgevallen verloren gaan, als -zij niet zorgvuldig voor de voortplanting worden uitgezocht. Derhalve -zouden variaties van de bovengemelde soort, als het gebeurde, dat zij -eens bij het wijfje voorkwamen, uiterst veel kans hebben om verloren te -gaan; en de wijfjes zouden, wat deze kenmerken aangaat, ongewijzigd -worden gelaten, behalve in zoover zij van de mannetjes door -overplanting werden verkregen. Indien de wijfjes varieerden en haar -nieuw verkregen kenmerken op haar jongen van beiderlei sekse -overbrachten, zouden ongetwijfeld de kenmerken die voor de mannetjes -voordeelig waren, door de seksueele teeltkeus worden bewaard, hoewel -zij den wijfjes zelf van geen nut waren. In dit geval zouden beide -seksen op de zelfde wijze worden gewijzigd. Ik zal echter later op deze -meer ingewikkelde mogelijke gevallen moeten terugkomen. - -Variaties die zich laat in het leven vertoonden en slechts op ééne -sekse werden overgeplant, hebben onophoudelijk voordeel getrokken uit, -en zijn opeengehoopt door seksueele teeltkeus, in verband met de -voortplanting der soort; het schijnt daarom op het eerste gezicht een -onverklaarbaar feit, dat dergelijke variaties niet dikwijls zijn -opeengehoopt door natuurlijke teeltkeus, in verband met de gewone -levenswijze. Indien dit ware gebeurd, zouden de beide seksen dikwijls -verschillend zijn gewijzigd, met het doel b.v. om de prooi te vangen of -aan gevaar te ontsnappen. Wij hebben reeds gezien en zullen er hierna -andere voorbeelden van ontmoeten, dat er soms verschillen van deze -soort tusschen de beide seksen bestaan, voornamelijk bij de lagere -dieren, maar bij de hoogere klassen zijn zij zeldzaam. Wij moeten -echter steeds bedenken, dat bij de hoogere klassen de seksen over het -algemeen de zelfde levenswijze volgen; en onderstellende, dat alleen de -mannetjes varieerden op een wijze die hun vermogen om zich voedsel te -verschaffen enz. vermeerderde en dergelijke variaties alleen op hun -mannelijke nakomelingschap overplantten, zouden deze een organisatie -verkrijgen, voortreffelijker dan die der wijfjes; het is echter -waarschijnlijk, dat de wijfjes, daar zij het zelfde algemeen gestel -hadden en aan de zelfde voorwaarden waren blootgesteld, vroeger of -later op de zelfde wijze zouden varieeren; en zoodra dit gebeurde, -zouden de afwijkingen door de natuurlijke teeltkeus bij beide seksen -gelijkelijk bewaard blijven, zoodat zij aldus ten laatste aan elkander -gelijk zouden worden. Het geval is zeer verschillend bij variaties die -door de seksueele teeltkeus worden opeengehoopt; want de gewoonten der -beide seksen met betrekking tot de voortplantingsfuncties zijn niet de -zelfde, en seksueel overgeplante wijzigingen die voor de eene sekse -nuttig waren, zouden bij deze worden bewaard, terwijl gelijksoortige -wijzigingen volkomen nutteloos zouden zijn voor de andere sekse en bij -deze laatste bijgevolg spoedig verloren zouden gaan. - -In de volgende hoofdstukken zal ik handelen over de secundaire -seksueele kenmerken bij dieren van alle klassen en zal ik in elk geval -de in dit hoofdstuk uiteengezette beginselen trachten toe te passen. De -laagste klassen zullen ons slechts zeer korten tijd bezig houden; maar -de hoogere dieren, vooral de Vogels, moeten zeer uitvoerig worden -behandeld. Men bedenke voortdurend, dat ik, wegens reeds vermelde -redenen, mij slechts voorstel eenige weinige toelichtende voorbeelden -te geven van de tallooze inrichtingen, met behulp waarvan het mannetje -het wijfje vindt, of als hij haar heeft gevonden, vasthoudt. -Daarentegen zullen alle inrichtingen en instinkten, waardoor het -mannetje andere mannetjes overwint, of waardoor hij het wijfje lokt of -opwekt, uitvoerig worden besproken, daar deze in vele opzichten de -meest belangwekkende zijn. - - - - - - - - -BIJVOEGSEL OVER DE VERHOUDING TUSSCHEN HET AANTAL INDIVIDU’S VAN -BEIDERLEI SEKSE BIJ TOT VERSCHILLENDE KLASSEN BEHOORENDE DIEREN. - - -Daar niemand, voor zoover ik kan nagaan, zijn aandacht heeft gewijd aan -de verhouding tusschen het aantal individu’s van beiderlei sekse door -het geheele dierenrijk heên, zal ik hier die bouwstoffen daartoe -mededeelen, welke ik in staat was te verzamelen, hoewel zij uiterst -onvolkomen zijn. Zij bestaan slechts in eenige weinige voorbeelden van -werkelijke telling en de getallen zijn niet zeer groot. Daar de -verhoudingen op groote schaal alleen in het geval van den mensch met -zekerheid bekend zijn, wil ik die eerst geven, als maatstaf van -vergelijking. - - - -De Mensch.—In Engeland zijn gedurende tien jaren (van 1857 tot 1866) -jaarlijks gemiddeld 707120 kinderen levend geboren, in de verhouding -van 104.5 jongens tegen 100 meisjes. In 1857 stonden echter de -mannelijke geboorten tot de vrouwelijke, over geheel Engeland gerekend, -als 105.2 en in 1865 als 104.0 tot 100. Afzonderlijke districten -beschouwende, was in Buckinghamshire (waar jaarlijks gemiddeld 5000 -kinderen worden geboren), de gemiddelde verhouding van de mannelijke -tot de vrouwelijke geboorten, gedurende het geheele tijdperk der -bovengenoemde tien jaren, 102.8 tot 100, terwijl die in Noord-Wales -(waar jaarlijks gemiddeld 12873 geboorten plaats grijpen) de hoogte van -106.2 tot 100 bereikte; een kleiner district nemende namelijk -Rutlandshire (waar jaarlijks slechts gemiddeld 739 geboorten plaats -grijpen) stonden daar de mannelijke geboorten tot de vrouwelijke als -114.6 en in 1862 als 97.0 tot 100; maar zelfs in dit kleine district -was het gemiddelde van de 7385 geboorten gedurende de geheele tien -jaren als 104.5 tot 100, d.i. in de zelfde verhouding als over geheel -Engeland. [576] De verhoudingen worden soms door onbekende oorzaken -eenigermate gewijzigd; zoo getuigt Prof. Faye, „dat er in sommige -districten van Noorwegen gedurende een tijdperk van tien jaren een -voortdurend tekort aan jongens was, terwijl zich in andere tijdperken -het tegenovergestelde verschijnsel voordeed.” In Frankrijk stonden -gedurende vier-en-veertig jaren de mannelijke geboorten tot de -vrouwelijke als 106.2 tot 100; maar gedurende dit tijdvak is het in één -departement vijfmaal, in een ander zesmaal gebeurd, dat de vrouwelijke -geboorten de mannelijke in aantal overtroffen. In Rusland bereikt de -gemiddelde verhouding de hoogte van 108.9 tot 100. [577] Te -Philadelphia in de Vereenigde Staten is de verhouding 110.5 tot 100. -[578] Het gemiddelde voor Europa, door Bickes afgeleid uit omstreeks -zeventig millioen geboorten, is 106 jongens op 100 meisjes. Daarentegen -is bij blanke kinderen, aan de Kaap de Goede Hoop geboren, het aantal -jongens zoo gering, dat gedurende een reeks van jaren van 90 tot 99 -jongens op 100 meisjes werden geboren. Het is een vreemd feit, dat bij -de Joden de verhouding der mannelijke geboorten tot de vrouwelijke -stellig hooger is dan bij de Christenen (4); zoo is in Pruisen de -verhouding als 113, in Breslau als 114 en in Lijfland als 120 tot 100; -terwijl de christelijke geboorten in deze landen de zelfde verhouding -vertoonen als elders, in Lijfland b.v. als 104 tot 100 [579]. Het is -een nog vreemder feit, dat bij verschillende natiën, onder -verschillende omstandigheden en luchtstreken, in Napels, Pruisen, -Westphalen, Frankrijk en Engeland, de overmaat van de mannelijke over -de vrouwelijke geboorten minder is, wanneer zij onwettig, dan wanneer -zij wettig zijn. - -In verschillende deelen van Europa zou men, volgens Prof. Faye en -andere schrijvers, „een nog grooter overmaat van jongens vinden, indien -de dood beide seksen in gelijke verhouding trof in de baarmoeder en -gedurende de geboorte. Het is echter een feit, dat in onderscheidene -landen op 100 doodgeboren meisjes van 134,6 tot 144,9 doodgeboren -jongens komen.” Daarenboven sterven gedurende de vier of vijf eerste -levensjaren meer jongens dan meisjes; „in Engeland sterven bij -voorbeeld gedurende het eerste levensjaar 126 jongens tegen 100 -meisjes,—een verhouding die in Frankrijk nog ongunstiger is. [580] Dr. -Stockton Hough verklaart deze feiten gedeeltelijk, doordat de jongens -veelvuldiger gebrekkig ontwikkeld zijn dan de meisjes. Wij hebben reeds -vroeger gezien, dat de mannelijke sekse meer variabel van maaksel is -dan de vrouwelijke, en variaties in belangrijke organen zullen over het -algemeen nadeelig zijn. Doch de grootte van het lichaam, en vooral van -het hoofd, dat bij mannelijke kinderen grooter dan bij vrouwelijke is, -is een andere oorzaak; want de jongens loopen daardoor meer kans om te -worden beschadigd dan de meisjes. Bij gevolg zijn de doodgeborenen -onder de jongens talrijker en hebben, gelijk een hoogst bevoegd -beoordeelaar, Dr. Crichton Browne, aanneemt [581], jongens dikwijls nog -eenige jaren na hun geboorte een minder goede gezondheid. Ten gevolge -van deze grootere sterfte bij mannelijke kinderen, zoowel bij de -geboorte als eenigen tijd daarna, en omdat volwassen mannen aan -verschillende gevaren zijn blootgesteld en meer neiging tot -landverhuizing hebben, zijn de vrouwen in alle van ouds bewoonde landen -waar statistieke opteekeningen zijn gedaan [582], aanmerkelijk -talrijker dan de mannen. (5) - -Het schijnt op het eerste gezicht een geheimzinnig feit, dat in -verschillende landen onder verschillende toestanden en klimaten, in -Napels, Pruisen, Westfalen, Nederland, Frankrijk, Engeland en de -Vereenigde Staten, de overmaat der mannelijke geboorten over de -vrouwelijke kleiner is, wanneer zij onwettig, dan wanneer zij wettig -zijn. [583] Dit is door verschillende schrijvers op vele verschillende -wijzen verklaard, zooals omdat de moeders over het algemeen jong zijn, -dat het grootendeels de eerste kinderen zijn die zij krijgen, enz. Doch -wij hebben gezien, dat jongens wegens de grootere afmeting van hun -hoofd bij de geboorte meer lijden dan meisjes; en daar de moeders van -onwettige kinderen meer kans loopen een moeilijke baring te hebben dan -andere vrouwen, om verschillende oorzaken, zooals pogingen om haar -zwangerschap te verbergen door zich sterk te rijgen, harden arbeid, -wanhoop enz., zullen haar mannelijke vruchten naar verhouding meer -lijden. En dit is waarschijnlijk de krachtigste van alle oorzaken, -waarom de verhouding van de jongens tot de meisjes bij levendgeboren -kinderen kleiner is bij onwettige dan bij wettige geboorten. Bij de -meeste dieren is de oorzaak dat het volwassen mannetje grooter dan het -wijfje is, daarin gelegen, dat de sterkere mannetjes de zwakkere hebben -overwonnen in hun gevechten om het bezit van het wijfje, en -ongetwijfeld is het een gevolg van dit feit, dat de beide seksen, ten -minste van eenige dieren, bij de geboorte in grootte verschillen. Zoo -hebben wij hier het merkwaardige feit, dat wij de grootere sterfte -onder mannelijke dan onder vrouwelijke kinderen, vooral onder de -onwettige, ten minste gedeeltelijk aan seksueele teeltkeus mogen -toeschrijven. - -Men heeft dikwijls ondersteld, dat de betrekkelijke leeftijd der ouders -de sekse der kinderen bepaalt, en Prof. Leuckart [584] heeft zijns -inziens voldoende bewijzen geleverd ten opzichte van den mensch en -zekere tamme dieren, om aan te toonen, dat dit een belangrijke factor -daartoe is. Evenzoo dacht men ook wel, dat het tijdstip der bevruchting -de daarbij werkzame oorzaak was; doch onlangs gedane waarnemingen -strijden tegen deze meening. Men heeft ook wel ondersteld, dat bij den -mensch de veelwijverij (polygamie) aanleiding gaf tot de geboorte van -een naar verhouding grooter aantal meisjes; maar Dr. J. Campbell [585] -gaf nauwkeurig acht op dit onderwerp in de harems van Siam, en hij komt -tot het besluit, dat de verhouding tusschen mannelijke en vrouwelijke -geboorten de zelfde is als bij eenwijvige (monogame) verbintenissen. -(6) Nauwelijks eenig dier is in zoo hooge mate veelwijvig (polygaam) -gemaakt als onze Engelsche renpaarden en wij zullen zoo dadelijk zien, -dat hun mannelijk en vrouwelijk kroost in aantal bijna geheel gelijk -is. - - - -Paarden.—De heer Tegetmeier is zoo vriendelijk geweest uit de „Racing -Calendar” voor mij een tabel te maken van de geboorten van renpaarden -gedurende een tijdvak van één-en-twintig jaren, namelijk van 1846 tot -1867; waarbij 1849 is overgeslagen, daar dat jaar het bedrag er van -niet publiek is gemaakt. Het totaal aantal geboorten is 25,560 [586] -geweest, bestaande uit 12763 hengstveulens en 12797 merrieveulens, of -in de verhouding van 99.7 hengstveulens tegen 100 merrieveulens. Daar -deze getallen tamelijk groot zijn, en daar zij zijn getrokken uit alle -deelen van Engeland, gedurende verscheidene jaren, mogen wij met veel -vertrouwen besluiten, dat bij het tamme paard, of ten minste bij het -renpaard, de beide seksen in bijna gelijk aantal worden voortgebracht. -De afwisselingen in de verhoudingen gedurende opeenvolgende jaren -naderen zeer tot die welke bij den mensch plaats grijpen, als men een -klein en dun bevolkt gebied beschouwt; zoo stonden in 1856 de -hengstveulens tot de merrieveulens als 107.1, en in 1867 als slechts -92.6 tot 100. Op de tabellen van het bedrag der geboorten wisselen de -verhoudingen volgens vaste tijdperken af; want de hengstveulens -overtroffen de merrieveulens in aantal gedurende zes achtereenvolgende -jaren; en de merrieveulens overtroffen de hengstveulens in aantal -gedurende twee tijdperken, elk van vier jaren; dit is echter wellicht -slechts toevallig; ik kan ten minste niets van dezen aard ontdekken bij -den mensch in de tienjarige tabel in het „Registrar’s Report” voor -1866. Ik mag er bijvoegen, dat zekere merries, en dit is ook het geval -bij zekere koeien en vrouwen, een neiging bezitten om meer jongen van -de eene sekse voort te brengen dan van de andere; de heer Wright van -Yeldersley House meldt mij, dat ééne van zijn Arabische merries, hoewel -zeven malen door verschillende hengsten gedekt, zeven merrieveulens -wierp. - - - -Honden.—Gedurende een tijdvak van twaalf jaren, van 1857 tot 1868, zijn -de geboorteopgaven van een aanzienlijk aantal windhonden, door geheel -Engeland heên, aan de „Field” courant gezonden; en ik ben wederom aan -den heer Tegetmeier zorgvuldig bewerkte tabellen van den uitslag -verschuldigd. De opgeteekende geboorten waren ten getale van 6878, -bestaande uit 3605 reuen en 3273 teven, dat is in verhouding van 110.1 -reuen tegen 100 teven. De grootste afwisselingen hadden in 1864 plaats, -toen de verhouding als 95.3 reuen, en in 1867, toen zij als 116.3 reuen -tegen 100 teven was. De bovenvermelde gemiddelde verhouding 110.1 tot -100 is waarschijnlijk bijna nauwkeurig in het geval van den windhond; -maar of zij steek zou houden bij andere tamme rassen, is eenigermate -twijfelachtig. De heer Cupples heeft onderzoek gedaan bij -onderscheidene groote hondenfokkers en vindt, dat allen zonder -uitzondering gelooven, dat er teven in overmaat worden geboren; hij -oppert de meening, dat dit geloof wellicht kan zijn ontstaan, doordat -teven minder waarde hebben, en doordat de daardoor teweeggebrachte -teleurstelling een sterkeren indruk op den geest maakt. - - - -Schapen.—De sekse der schapen wordt door de landbouwers niet -onderzocht, dan verscheidene maanden na de geboorte, op het tijdstip, -dat de rammen worden gesneden (gecastreerd); zoodat de hier volgende -getallen niet de verhoudingen bij de geboorte geven. Ik vind -daarenboven, dat verscheidene groote veefokkers in Schotland, die -jaarlijks eenige duizenden schapen aanfokken, vast overtuigd zijn, dat -er gedurende de eerste een of twee jaar meer rammen dan ooien sterven; -de verhouding der rammen zou dus bij de geboorte iets grooter zijn, dan -op den leeftijd der snijding (castratie). Dit is een merkwaardiger -overeenkomst met hetgeen, zooals wij hebben gezien, bij den mensch -gebeurt, en beide gevallen hangen waarschijnlijk van de eene of andere -gemeenschappelijke oorzaak af. Ik heb opgaven ontvangen van vier heeren -in Engeland, die gedurende de laatste tien of zestien jaar laaglandsche -schapen, voornamelijk Leicester-schapen, hebben aangefokt; het -gezamenlijk bedrag der geboorten klimt tot 8965, bestaande uit 4407 -rammen en 4558 ooien, dat is in de verhouding van 96.7 rammen tot 100 -ooien. Ten opzichten van Cheviot- en zwartsnoetige schapen, in -Schotland aangefokt, ontving ik opgaven van zes fokkers, twee daarvan -op groote schaal, voornamelijk voor de jaren 1867–1869, maar sommige -opgaven klommen op tot 1862. Het totale opgeteekende aantal klimt tot -50685, bestaande uit 25071 rammen en 25614 ooien, dat is in de -verhouding van 97.9 rammen tot 100 ooien. Indien wij de Engelsche en -Schotsche opgaven te zamen nemen, klimt het totale aantal tot 59650, -bestaande uit 29478 rammen en 30172 ooien, of als 97.7 tot 100, zoodat -het zeker is, dat bij schapen op den leeftijd der snijding (castratie) -de wijfjes de mannetjes in aantal overtreffen; maar of dit ook zou -doorgaan bij de geboorte, is twijfelachtig, ten gevolge van het meer -onderhevig zijn der mannetjes aan een vroegen dood. [587] - - - -Hoornvee.—Hieromtrent ontving ik opgaven van negen heeren van 982 -geboorten, te weinig om vertrouwen te verdienen; deze bestonden uit 477 -stierkalveren en 505 koekalveren, d.i. in de verhouding van 94.4 -stierkalveren tot 100 koekalveren. De weleerw. heer W. D. Fox meldt -mij, dat in 1867 van 34 kalveren die op ééne hoeve in Derbyshire werden -geboren, slechts één een stier was. - - - -Varkens.—De heer Harrison Weir schrijft mij, dat hij bij verscheidene -varkensfokkers onderzoek heeft gedaan, en de meesten daarvan schatten, -dat de geboorten van beeren tot die van zeugen ongeveer staan als 7 tot -6. - - - -Konijnen.—De zelfde heer heeft voor vele jaren konijnen gefokt en heeft -opgeteekend, dat er een veel grooter aantal rekels dan voedsters worden -geboren. - - - -Zoogdieren in den natuurstaat.—Omtrent deze heb ik slechts zeer weinig -kunnen te weten komen. Omtrent de gewone Rat heb ik tegenstrijdige -mededeelingen ontvangen. De heer R. Elliot van Laighwood meldt mij, dat -een rattenvanger hem heeft verzekerd, dat hij altijd een groote -overmaat van mannetjes had gevonden, zelfs bij de jongen in het nest. -Ten gevolge daarvan onderzocht de heer Elliot zelf later eenige -honderden oude ratten en vond die mededeeling bevestigd. - -De heer F. Buckland heeft een groot aantal witte ratten aangefokt, en -ook hij gelooft, dat de mannetjes de wijfjes verreweg in aantal -overtreffen. Wat Mollen aangaat, wordt gezegd, dat „de mannetjes veel -talrijker zijn dan de wijfjes” [588]; en daar het vangen van deze -dieren een bijzonder beroep is, kan men deze getuigenis wellicht -vertrouwen. Sir A. Smith merkt, een antilope van Zuid-Afrika [589] -(Kobus ellipsiprymnus) beschrijvende, op, dat bij de kudden van deze en -andere soorten de mannetjes gering in aantal zijn in vergelijking van -de wijfjes; de inboorlingen gelooven, dat zij in die verhouding worden -geboren; anderen gelooven, dat de jongere mannetjes uit de kudden -worden verdreven, en Sir A. Smith zegt, dat, hoewel hij zelf nooit -kudden heeft gezien die alleen uit jonge mannetjes bestonden, anderen -hem verzekeren, dat dit wel voorkomt. Waarschijnlijk zullen de jonge -mannetjes, als zij uit de kudde worden verdreven, zeer zijn -blootgesteld om de prooi te worden van de vele roofdieren van dat land. - - - - - -VOGELS. - -Omtrent Hoenders heb ik slechts ééne opgaaf ontvangen, namelijk dat van -1001 kuikens van een aan sterke familieparing onderworpen familie -Cochinchina-hoenders, gedurende acht jaren door den heer Stretch -opgekweekt, 487 hanen en 514 hennen bleken te zijn, zoodat de -verhouding 94.7 tot 100 was. Omtrent tamme Duiven bestaan er goede -bewijzen, dat er mannetjes in overmaat worden geboren, of dat zij -langer leven; want deze vogels leven zonder uitzondering paarsgewijze, -en afzonderlijke mannetjes kunnen, naar de heer Tegetmeier mij meldt, -altijd goedkooper worden gekocht dan wijfjes. Gewoonlijk bestaan de -beide vogels, opgekweekt uit de twee in het zelfde nest gelegde eieren, -uit een mannetje en een wijfje; doch de heer Harrison Weir, die zulk -een groot duivenfokker was, zegt, dat hij dikwijls twee doffers heeft -opgekweekt uit het zelfde nest, en zelden twee vrouwelijke duiven; -daarenboven is het wijfje de zwakste van de twee, en aan grootere -sterfte onderhevig. - -Wat Vogels in den natuurstaat aangaat, zijn de heer Gould en anderen -[590] overtuigd, dat de mannetjes over het algemeen het talrijkst zijn; -en daar de jonge mannetjes van vele soorten op de wijfjes gelijken, -zouden deze laatste natuurlijk het talrijkst schijnen. Een groot aantal -Fazanten worden door den heer Baker van Leadenhall aangekweekt uit door -wilde vogels gelegde eieren, en hij meldt den heer Jenner Weir, dat er -gewoonlijk vier of vijf hanen tegen ééne hen worden voortgebracht. Een -ondervindingrijk waarnemer merkt op [591], dat in Scandinavië de -broedsels van het Auerhoen en het Korhoen meer hanen dan hennen -bevatten; en dat bij de „Dal-ripa” (een soort van Sneeuwhoen) (7) meer -hanen dan hennen op de „lek” of plaatsen waar zij elkander het hof -maken, tegenwoordig zijn; maar deze laatste omstandigheid wordt door -sommige waarnemers verklaard doordat een grooter aantal hennen door het -ongedierte worden gedood. Uit verschillende door White van Seborne -[592] medegedeelde feiten schijnt het duidelijk, dat in het zuiden van -Engeland bij de Patrijzen een groote overmaat van mannetjes moet -bestaan; en men heeft mij verzekerd, dat dit ook in Schotland het geval -was. Toen de heer Weir onderzoek deed bij de kooplieden, die in zekere -tijden van het jaar een groot aantal Kemphanen (Machetes pugnax) -ontvangen, verhaalde men hem, dat de mannetjes verreweg het talrijkst -zijn. De zelfde natuuronderzoeker heeft ook voor mij een onderzoek -ingesteld bij de vogelvangers, die jaarlijks een verbazend groot aantal -verschillende kleine vogels levend vangen voor de Londensche markt, en -een oud en geloofwaardig man antwoordde hem zonder aarzeling, dat er -bij den gewonen Vink een groote overmaat van mannetjes bestond; hij -dacht, dat er wel 2 mannetjes tegen 1 wijfje, of minstens 5 mannetjes -tegen drie wijfjes waren. [593] Ook bij de Merel of Zwarte Lijster -beweerde hij, dat de mannetjes verreweg het talrijkst waren, als men ze -met strikken of des nachts met netten ving. Deze getuigenissen -verdienen blijkbaar vertrouwen, daar de zelfde man zeide, dat de seksen -ongeveer even talrijk zijn bij den Leeuwerik, het Barmsijsje (Linaria -montana) en den Distelvink. Hij is daarentegen zeker, dat er bij het -gewone Kneutje een groote overmaat van wijfjes is, ofschoon ongelijk in -verschillende jaren; in eenige jaren heeft hij gevonden, dat de wijfjes -tot de mannetjes stonden als vier tot een. Men bedenke echter steeds, -dat het voornaamste jaargetijde om vogels te vangen niet voor September -begint, zoodat bij sommige soorten gedeeltelijke verhuizingen kunnen -zijn begonnen, en de vluchten op dien tijd dikwijls alleen uit wijfjes -bestaan. De heer Salvin vestigde zijn aandacht bijzonder op de sekse -van de Kolibri’s in Midden-Amerika, en hij is overtuigd, dat er bij de -meeste soorten een overmaat van mannetjes is; zoo verschafte hij zich -in één jaar 204 voorwerpen, tot 10 soorten behoorende, en daarvan waren -166 mannetjes en 38 wijfjes. Bij twee andere soorten was er een -overmaat van wijfjes, doch de verhoudingen wisselden blijkbaar af; -hetzij in verschillende jaargetijden of op verschillende plaatsen; want -bij ééne gelegenheid stonden de mannetjes van Campylopterus -hemileucurus tot de wijfjes als vijf tot twee, en bij een andere -gelegenheid [594] was de verhouding juist omgekeerd. In verband met dit -laatste punt kan ik er bijvoegen, dat de heer Powys bevond dat op Corfu -en in Epirus de beide seksen van den vink afzonderlijk leven, „en de -wijfjes verreweg het talrijkst zijn”; terwijl de heer Tristram bevond, -dat in Palaestina „de vluchten mannelijke vinken die van vrouwelijke -verreweg in aantal schijnen te overtreffen.” [595] Evenzoo zegt de heer -G. Taylor [596] omtrent Quiscalus major, dat er in Florida „zeer weinig -wijfjes waren, in verhouding tot de mannetjes”, terwijl in Honduras de -verhouding omgekeerd was, en de soort daar in veelwijverij (polygamie) -leefde. - - - - - -VISSCHEN. - -Bij de Visschen kan men zich alleen vergewissen omtrent de -verhoudingsgetallen der seksen door ze in volwassen of bijna volwassen -staat te vangen; en het is zeer moeilijk tot eenig juist besluit te -komen. [597] Onvruchtbare wijfjes kunnen gemakkelijk bij vergissing -voor mannetjes worden gehouden, zooals de heer Günther mij opmerkte ten -opzichte van de forel. Bij sommige soorten gelooft men, dat de -mannetjes sterven, spoedig nadat zij de eieren hebben bevrucht. Bij -vele soorten zijn de mannetjes veel kleiner dan de wijfjes, zoodat een -groot aantal mannetjes zou ontsnappen uit het zelfde net waarmede de -wijfjes werden gevangen. De heer Carbonnier [598], die bijzonder acht -heeft geslagen op de natuurlijke geschiedenis van den snoek (Esox -Lucius) getuigt, dat vele mannetjes, ten gevolge hunner geringe -grootte, door de grootere wijfjes worden verslonden; en hij gelooft, -dat de mannetjes van bijna alle visschen wegens de zelfde oorzaak aan -grooter gevaar zijn blootgesteld dan de wijfjes. Toch schijnen in de -weinige gevallen waarin de verhoudingsgetallen werkelijk zijn -waargenomen, de mannetjes in groote overmaat voorhanden te zijn. Zoo -zegt de heer R. Buist, de superintendent van de Stormontfieldsche -proeven, dat in 1865 van de 70 zalmen die het eerst aan land werden -gebracht met het doel er de kuit van te verkrijgen, meer dan 60 -mannetjes waren. In 1867 „vestigt hij de aandacht nogmaals op de groote -wanverhouding tusschen de mannetjes en wijfjes. Wij hadden in den -aanvang ten minste tien mannetjes tegen één wijfje.” Later werden -genoeg wijfjes gevangen om kuit te verkrijgen. Hij voegt er bij: -„wegens het naar verhouding groot aantal mannetjes vechten en razen zij -voortdurend met elkander op de plaatsen waar kuit wordt geschoten.” -[599] Van deze wanverhouding kan men zich ongetwijfeld voor een deel -rekenschap geven, doordat de mannetjes vroeger de rivier opzwemmen dan -de wijfjes; maar of men haar daardoor geheel kan verklaren, is zeer -twijfelachtig. De heer F. Buckland merkt omtrent de forel op, „dat het -een merkwaardig feit is, dat de mannetjes zooveel talrijker zijn dan de -wijfjes.” Als de eerste visschen zich in het net verwarden, gebeurde -het zonder uitzondering, dat men minstens zeven of acht mannetjes tegen -één wijfje gevangen vond. Ik kan dit niet volkomen verklaren; òf de -mannetjes zijn talrijker dan de wijfjes, òf de laatste zoeken zich -liever te beveiligen door zich te verbergen, dan door te vluchten. Hij -voegt er daarna bij, dat men door zorgvuldig langs de oevers te zoeken -een voldoende aantal wijfjes kan vinden om kuit te verkrijgen. [600] De -heer H. Lee meldt mij, dat van 212 forellen met dit doel in Lord -Portsmouth’s park gevangen, 150 mannetjes en 62 wijfjes waren. - -Bij de Karpervisschen (Cyprinidae) schijnen de mannetjes ook in -overmaat voorhanden te zijn; maar verscheidene leden van deze familie, -namelijk de karper, de zeelt, de brasem en Leuciscus phoxinus, schijnen -geregeld de in het dierenrijk zeldzame gewoonte van veelmannerij -(polyandrie) te volgen; want bij het kuitschieten wordt het wijfje -steeds door twee mannetjes vergezeld, één aan elke zijde, en in het -geval van den brasem door drie of vier mannetjes. Dit feit is zoo wel -bekend, dat altijd wordt aanbevolen, bij het bevolken van een vijver -twee mannelijke zeelten op één wijfje of ten minste drie mannelijke -zeelten op twee wijfjes te nemen. Van Leuciscus phoxinus getuigt een -uitnemend waarnemer, dat op de plaatsen waar kuit wordt geschoten, de -mannetjes tienmaal zoo talrijk zijn als de wijfjes; als een wijfje -onder de mannetjes komt, dringt onmiddellijk aan elke zijde een -mannetje dicht op haar; en als deze een tijd lang in die positie zijn -geweest, worden zij door een paar andere mannetjes vervangen. [601] - - - - - -INSEKTEN. - -In deze Klasse leveren alleen de Schubvleugeligen (Lepidoptera) de -middelen op om over de verhoudingsgetallen van de seksen te oordeelen; -want zij zijn met bijzondere zorg door vele goede waarnemers verzameld -en op groote schaal uit het ei of den rupsentoestand opgekweekt. Ik had -gehoopt, dat sommige kweekers van zijdewormen nauwkeurige opteekeningen -zouden hebben gehouden; maar na naar Frankrijk en Italië geschreven en -onderscheidene verhandelingen geraadpleegd te hebben, kan ik niet -vinden, dat dit ooit is gedaan. De algemeene opinie schijnt te zijn, -dat de seksen ongeveer even talrijk zijn; maar in Italië zijn, naar ik -van Prof. Canestrini hoor, vele kweekers overtuigd, dat er wijfjes in -overmaat worden voortgebracht. De zelfde natuuronderzoeker meldt mij -echter, dat bij de twee groote jaarlijksche broedsels van den -Ailanthus-zijdeworm (Bombyx Cynthia) de mannetjes verreweg de overhand -hebben in het eerste, terwijl in het tweede de seksen nagenoeg even -talrijk zijn, of de wijfjes eenigszins de overhand hebben. - -Ten opzichte van Kapellen in den natuurstaat zijn verscheidene -waarnemers zeer getroffen geweest door de schijnbaar verbazend groote -overmaat van mannetjes. [602] Zoo zegt de heer Bates [603], van de -soorten sprekende, niet minder dan ongeveer honderd in getal, die den -Boven-Amazonenstroom bewonen, dat de mannetjes veel talrijker zijn dan -de wijfjes, zelfs in de verhouding van honderd tot één. In -Noord-Amerika schat Edwards die groote ondervinding had, dat bij het -geslacht Papilio de mannetjes tot de wijfjes staan als vier tot één; en -de heer Walsh welke mij die getuigenis mededeelde, zegt, dat dit bij P. -Turnus met zekerheid het geval is. In Zuid-Afrika vond de heer R. -Trimen de mannetjes in overmaat bij 19 soorten [604], en bij één -daarvan, die op open plaatsen rondvliegt, schat hij, dat het aantal -mannetjes tot dat der wijfjes staat als vijftig tot één. Van een andere -soort, waarvan de mannetjes op sommige plaatsen talrijk zijn, -verzamelde hij gedurende zeven jaar slechts vijf wijfjes. De heer -Maillard getuigt, dat op het eiland Bourbon de mannetjes van ééne soort -van Papilio twintigmaal talrijker zijn dan de wijfjes. [605] De heer -Trimen meldt mij, dat het, zoover hij zelf gezien of van anderen -gehoord heeft, een zeldzaamheid is, als de wijfjes van de eene of -andere soort van kapel de mannetjes in aantal overtreffen, doch dat dit -wellicht het geval is met drie Zuid-Afrikaansche soorten. De heer -Wallace [606] getuigt, dat de wijfjes van Ornithoptera Croesus in -Insulinde algemeener zijn en gemakkelijker worden gevangen dan de -mannetjes; maar dit is een zeldzame soort van kapel. Ik mag hier -bijvoegen, dat, volgens Guenée, van Hyperethra, een geslacht van -nachtvlinders, van vier tot vijf wijfjes in verzamelingen uit Indië -worden gezonden tegen één mannetje. - -Toen dit onderwerp van de getalsverhouding der seksen bij insekten in -de Engelsche Entomologische Vereeniging ter sprake werd gebracht [607], -nam men algemeen aan, dat de mannetjes van de meeste Schubvleugeligen -(Lepidoptera), in den toestand van volkomen insekt, in grooter aantal -worden gevangen dan de wijfjes; maar dit feit werd door onderscheidene -waarnemers toegeschreven aan de meer afgezonderde levenswijze van het -wijfje en aan de omstandigheid, dat het mannetje vroeger uit de pop -komt. Dit laatste is, gelijk welbekend is, het geval met de meeste -Schubvleugeligen (Lepidoptera) en ook met andere insekten. Zoo gaan, -gelijk de heer Personnat opmerkt, de mannetjes van den tammen Bombyx -Yama-Maju in het begin van het seizoen en de wijfjes aan het einde -daarvan verloren, wegens gebrek aan voorwerpen van de andere sekse om -mede te paren. [608] Ik kan echter maar niet tot de overtuiging komen, -dat deze oorzaken voldoende zijn om de groote overmaat van mannetjes in -de bovenvermelde gevallen bij kapellen die in haar vaderland uiterst -gemeen zijn, te verklaren. De heer Stainton, die gedurende vele jaren -zooveel studie van de kleinere nachtvlinders heeft gemaakt, meldt mij -nog, dat hij, toen hij ze in den toestand van volkomen insekt -verzamelde, dacht, dat de mannetjes tienmaal zoo talrijk waren als de -wijfjes, maar dat hij, sedert hij ze op groote schaal uit de rups -opkweekte, overtuigd is, dat de wijfjes het talrijkst zijn. -Verscheidene insektenkenners deelen deze zienswijze. De heer Doubleday -echter, en eenige anderen, zijn van een tegenovergestelde meening en -overtuigd, dat zij uit de eieren en rupsen naar verhouding meer -mannetjes dan wijfjes hebben opgekweekt. - -Behalve de meer bedrijvige levenswijze der mannetjes, hun vroeger uit -de pop komen en hun veelvuldiger bezoeken van open plaatsen kunnen -wellicht nog andere oorzaken worden aangegeven voor een schijnbaar of -werkelijk verschil in de getalsverhouding van de seksen bij de -Schubvleugeligen (Lepidoptera), als zij in den toestand van volkomen -insekt gevangen, en als zij uit de eieren of rupsen opgekweekt worden. -Vele kweekers van zijdewormen in Italië gelooven, naar ik van Professor -Canestrini hoor, dat de vrouwelijke rupsen meer van de voor korten tijd -gewoed hebbende ziekte te lijden hadden dan de mannelijke; en Dr. -Staudinger meldt mij, dat er bij het opkweeken van vlinders meer -wijfjes in de pop sterven dan mannetjes. Bij vele soorten is de -vrouwelijke rups grooter dan de mannelijke, en een verzamelaar zal -natuurlijk de schoonste voorwerpen kiezen en zoo onbewust een grooter -aantal wijfjes verzamelen. Drie verzamelaars hebben mij gezegd, dat dit -hun gewoonte was; maar Dr. Wallace is zeker, dat de meeste verzamelaars -al de voorwerpen nemen die zij kunnen vinden, van de meer zeldzame -soorten, die alleen de moeite van het opkweeken waard zijn. Als vogels -door rupsen zijn omringd, zullen zij waarschijnlijk de grootste kiezen; -en Professor Canestrini meldt mij, dat sommige kweekers in Italië -gelooven, hoewel zij geen voldoende bewijzen hebben, dat bij het eerste -broedsel van den Ailanthus-zijdeworm de wespen een grooter aantal van -de vrouwelijke dan van de mannelijke rupsen vernielen. Dr. Wallace -merkt verder op, dat vrouwelijke rupsen, omdat zij grooter dan de -mannelijke zijn, meer tijd voor haar ontwikkeling behoeven en meer -voedsel en vocht verbruiken, en dus gedurende langer tijd moeten zijn -blootgesteld aan gevaar van sluipwespen, vogels enz., en in tijden van -schaarschte in grooter aantal moeten sterven. Het schijnt daarom zeer -mogelijk, dat in den natuurstaat minder vrouwelijke dan mannelijke -Schubvleugeligen (Lepidoptera) tot vollen wasdom komen; en voor ons -bijzondere doel hebben wij te maken met de getallen op volwassen -leeftijd, als de seksen gereed zijn om haar soort voort te planten. - -De wijze waarop de mannetjes van zekere nachtvlinders in buitengewoon -grooten getale samenkomen rondom een enkel wijfje, wijst blijkbaar op -een groote overmaat van mannetjes, hoewel dit feit wellicht kan worden -verklaard doordat de mannetjes vroeger uit de pop te voorschijn komen. -De heer Stainton meldt mij, dat men soms van twaalf tot twintig -mannetjes verzameld kan zien rondom een enkel wijfje van Elachista -rufocinerea. Het is welbekend, dat, indien een maagdelijke Lasiocampa -quercus of Saturnia carpini in een kooi wordt tentoongesteld, een groot -aantal mannetjes zich rondom haar verzamelen, en als zij in een kamer -is opgesloten, zelfs door den schoorsteen naar haar toe komen vliegen. -De heer Doubleday gelooft, dat hij van vijftig tot een honderdtal -mannetjes van deze beide soorten in den loop van een enkelen dag door -een opgesloten wijfje aangelokt heeft gezien. De heer Trimen stelde op -het eiland Wight een doos ten toon, waarin den vorigen dag een wijfje -van de Lasiocampa was opgesloten geweest, en weldra trachtten vijf -mannetjes daarin te komen. Toen de heer Verreaux in Nieuw-Holland een -doos in zijn zak had, waarin zich het wijfje van een kleine -Bombyx-soort bevond, werd hij door een menigte mannetjes gevolgd, -zoodat ongeveer 200 met hem het huis binnenkwamen. [609] - -De heer Doubleday heeft mijn aandacht gevestigd op Dr. Staudinger’s -lijst van Schubvleugeligen (Lepidoptera) [610], waarop de prijs -voorkomt van de mannetjes en wijfjes van 300 soorten of goed -uitgedrukte verscheidenheden van dagvlinders (Rhopalocera). De prijzen -voor beide seksen van de zeer algemeene soorten zijn natuurlijk de -zelfde, maar bij 113 der meer zeldzame soorten verschillen zij, en -daarbij is het mannetje, op ééne uitzondering na, het goedkoopst. Bij -de 113 soorten staat de prijs van het mannetje tot dien van het wijfje -gemiddeld als 100 tot 149; en deze prijs schijnt aan te toonen, dat -omgekeerd de mannetjes de wijfjes in de zelfde verhouding in aantal -overtreffen. Ongeveer 2000 soorten of verscheidenheden van avond- en -nachtvlinders (Heterocera) zijn gecatalogiseerd, waarbij die met -vleugellooze wijfjes hier worden uitgesloten wegens de verschillende -levenswijze der seksen; van 2000 soorten verschillen 141 in prijs -volgens de sekse, daar van 130 de mannetjes goedkooper en slechts van -11 de mannetjes duurder zijn dan de wijfjes. De prijs van de mannetjes -der 130 soorten staat gemiddeld tot dien van de wijfjes als 100 tot -143. Ten opzichte van de kapellen op deze prijslijst denkt de heer -Doubleday (en niemand in Engeland heeft meer ondervinding gehad), dat -er niets in de levenswijze der soorten is, dat rekenschap kan geven van -het verschil in prijs tusschen de beide seksen, en dat men het alleen -kan verklaren, doordat zijn verzamelaars een grooter aantal mannetjes -dan wijfjes vangen en derhalve de eerste lager in prijs zijn. Ten -opzichte van uit de rups opgekweekte voorwerpen gelooft Dr. Staudinger, -gelijk vroeger is vermeld, dat in gevangen staat een grooter aantal van -de wijfjes dan van de mannetjes in de pop sterven. Hij voegt er bij, -dat bij zekere soorten de eene sekse gedurende zekere jaren de overhand -schijnt te hebben boven de mannetjes. - -Van rechtstreeksche waarnemingen omtrent de sekse van Schubvleugeligen -(Lepidoptera), gekweekt hetzij uit het ei of uit de rups, heb ik alleen -de volgende weinige opgaven ontvangen: - - - Mannetjes Wijfjes - De weleerw. Heer J. Hellius [611] van Exeter - kweekte in 1886 volkomen insekten van 73 - soorten, die bestonden uit 153 137 - De heer Albert Jones van Eltham kweekte in 1868 - volkomen insekten van 9 soorten, die bestonden - uit 159 126 - In 1869 kweekte hij volkomen insekten van 4 - soorten, bestaande uit 114 112 - De heer Buckler van Emsworth, Hants, kweekte in - 1869 volkomen insekten van 74 soorten, bestaande - uit 180 169 - Dr. Wallace van Colchester kweekte uit één - broedsel van Bombyx Cynthia 52 48 - Dr. Wallace kweekte in 1869 uit poppen van Bombyx - Pernyi, hem uit China gezonden, 224 123 - Dr. Wallace kweekte in 1868 en 1869 uit twee - partijen poppen van Bombyx Yama-Maju 52 46 - === === - Totaal 934 761 - - -Bij deze zeven partijen poppen en eieren werd dus een overmaat van -mannetjes voortgebracht. Te zamen genomen is de verhouding van de -mannetjes tot de wijfjes als 122.7 tot 100. De getallen zijn echter -nauwelijks groot genoeg om vertrouwen te verdienen. - -Over het geheel leid ik uit de bovenvermelde verschillende -bewijsgronden, die allen in de zelfde richting wijzen, af, dat bij de -meeste soorten van Schubvleugeligen (Lepidoptera) de mannetjes in den -toestand van volkomen insekt over het algemeen de wijfjes in aantal -overtreffen, welke dan ook de verhouding moge zijn bij hun eerste -uitkomen uit het ei. - -Met betrekking tot de andere orden van Insekten heb ik slechts zeer -weinige betrouwbare mededeelingen kunnen verzamelen. Bij het vliegend -hert (Lucanus Cervus) „schijnen de mannetjes veel talrijker te zijn dan -de wijfjes”; maar wanneer zich, gelijk Cornelius in 1867 opmerkte, een -ongewoon aantal van deze kevers in één gedeelte van Duitschland -vertoonde, schenen de wijfjes de mannetjes in aantal te overtreffen in -de verhouding van zes tot één. Bij een der Springkevers (Elateridae) -zegt men, dat de mannetjes veel talrijker zijn dan de wijfjes, en men -vindt er dikwijls twee of drie met één wijfje vereenigd [612], zoodat -hier veelmannigheid (polyandrie) schijnt te heerschen. Bij Siagonium -(tot de Kortschilden, Staphylinidae, behoorende), waarbij de mannetjes -van horens voorzien zijn, „zijn de wijfjes verreweg talrijker dan de -andere sekse.” De heer Janson getuigde in de Engelsche Entomologische -Vereeniging, dat de wijfjes van den zich met boomschors voedenden -Tomicus villosus zoo algemeen zijn, dat zij een plaag zijn, terwijl de -mannetjes zoo zeldzaam zijn, dat men ze nauwelijks kent. - -In andere orden zijn, wegens onbekende oorzaken, maar in sommige -gevallen blijkbaar ten gevolge van maagdelijke voortplanting -(parthenogenesis), de mannetjes nooit ontdekt, of zijn uiterst -zeldzaam, gelijk bij verscheidene Galwespen (Cynipidae). [613] Bij alle -aan den heer Walsh bekende Galwespen zijn de wijfjes vier- of vijfmaal -talrijker, dan de mannetjes; en het zelfde is, naar hij mij meldt, het -geval met de gal-appelbewonende Cecidomyidae (Tweevleugeligen, -Diptera). Bij sommige gewone soorten van Bladwespen (Tenthredinae) -heeft de heer F. Smith honderden voorwerpen uit larven van allerlei -grootte opgekweekt, maar heeft nooit een enkel mannetje verkregen; -daarentegen zegt Curtis [614], dat bij zekere door hem opgekweekte -soort (Athalia) de mannetjes tot de wijfjes stonden als zes tot één; -terwijl juist het omgekeerde het geval was bij de volkomen insekten van -de zelfde soort, die in het open veld werden gevangen. In de familie -der Bijen verzamelde Herman Müller [615] een groot aantal voorwerpen -van verschillende soorten en kweekte andere uit de poppen op, en telde -de seksen. Hij bevond, dat bij sommige soorten de mannetjes de wijfjes -zeer in aantal overtreffen; bij andere was het omgekeerde het geval; en -bij wederom andere waren de beide seksen nagenoeg even talrijk. In de -meeste gevallen komen echter de mannetjes vroeger uit de pop dan de -wijfjes, zoodat zij in het begin van den broedtijd feitelijk de -meerderheid hebben. Müller merkte ook op, dat het betrekkelijk aantal -van de beide seksen bij sommige soorten op verschillende plaatsen zeer -onderscheiden was. Doch gelijk H. Müller zelf mij deed opmerken, moeten -deze waarnemingen met eenige omzichtigheid worden ontvangen, daar de -eene sekse wellicht gemakkelijker aan de opmerkzaamheid ontsnapt dan de -andere. Zoo heeft zijn broeder Fritz Müller in Brazilië opgemerkt, dat -de beide seksen van de zelfde soort van bij dikwijls verschillende -soorten van bloemen bezoeken. Wat de Rechtvleugeligen (Orthoptera) -betreft, weet ik nauwelijks iets omtrent het betrekkelijk aantal der -seksen: Körte [616] zegt echter, dat onder 500 sprinkhanen die hij -onderzocht, de mannetjes tot de wijfjes stonden als vijf tot zes. -Omtrent de Netvleugeligen (Neuroptera) getuigt de heer Walsh, dat bij -vele, maar geenszins bij alle soorten van Haften (Ephemerina) een -groote overmaat van mannetjes is; ook bij het geslacht Hetaerina zijn -de mannetjes minstens viermaal zoo talrijk als de wijfjes. Bij sommige -soorten van het geslacht Gomphus zijn de mannetjes even talrijk als de -wijfjes, terwijl bij twee andere soorten de wijfjes minstens tweemaal -of driemaal talrijker dan de mannetjes zijn. Bij sommige Europeesche -soorten van Houtluizen (Psocus) kan men duizenden wijfjes verzamelen -zonder een enkel mannetje, terwijl bij andere soorten van het zelfde -geslacht beide seksen algemeen voorkomen. [617] In Engeland heeft de -heer MacLachlan honderden wijfjes van Apatania muliebris gevangen, maar -het mannetje heeft hij nimmer gezien, en van Boreus hyemalis zijn hier -slechts vier of vijf mannetjes gezien. [618] Bij de meesten dezer -soorten (uitgezonderd, naar ik heb gehoord, bij de Bladwespen, -Tenthredinae) is er geen reden om te onderstellen, dat de wijfjes zich -zonder bevruchting kunnen voortplanten; en zoo zien wij, hoe onwetend -wij zijn omtrent de oorzaken van het blijkbare verschil in de -getalsverhouding der beide seksen. - -Omtrent de andere klassen der Gelede Dieren (Articulata) heb ik nog -minder mededeelingen kunnen verzamelen. Omtrent Spinnen schrijft mij de -heer Blackwall, die gedurende vele jaren een studie van deze klasse -heeft gemaakt, dat de mannetjes wegens hun meer zwervende levenswijze -meer algemeen worden gezien en daarom het talrijkst schijnen te zijn. -Dit is werkelijk het geval met eenige weinige soorten; maar hij -vermeldt onderscheidene soorten in zes geslachten, bij welke de wijfjes -veel talrijker dan de mannetjes schijnen te zijn. [619] De geringe -grootte der mannetjes in vergelijking met de wijfjes, die dikwijls tot -een uitersten graad is gedreven, en hun zeer verschillend uiterlijk, -kunnen wellicht in sommige gevallen hun zeldzaamheid in verzamelingen -verklaren. [620] - -Sommige der lagere Schaaldieren (Crustacea) bezitten het vermogen hun -soort zonder bevruchting (aseksueel) voort te planten, en dit kan de -uiterste zeldzaamheid der mannetjes verklaren. Bij sommige andere -vormen (zooals bij Tanais en Cypris) is er, naar Fritz Müller mij -meldt, reden om te gelooven, dat het mannetje veel korter leeft dan het -wijfje, hetgeen, ondersteld dat de beide seksen oorspronkelijk even -talrijk waren, de zeldzaamheid der mannetjes zou verklaren. Daarentegen -heeft deze zelfde natuuronderzoeker op de stranden van Brazilië zonder -uitzondering meer mannetjes dan wijfjes van de Diastylidae en van -Cypridina (Watervlooien) gevangen; zoo waren er op 63 voorwerpen van -een soort van dit laatste geslacht, op den zelfden dag gevangen, 57 -mannetjes. Bij een der hoogere Braziliaansche krabben, namelijk een -Gelasimus, vond Fritz Müller de mannetjes talrijker dan de wijfjes. Het -omgekeerde schijnt het geval te zijn, volgens de uitgebreide -ondervinding van den heer C. Spence Bate, met zes gewone Britsche -krabben, waarvan hij mij de namen heeft gegeven. - - - - - -DE VERHOUDING DER SEKSEN MET BETREKKING TOT DE NATUURLIJKE TEELTKEUS. - -Er is reden om te vermoeden, dat in sommige gevallen de mensch door -teeltkeus indirect invloed heeft uitgeoefend op zijn eigen -seksevoortbrengende vermogens. Zekere vrouwen hebben een geneigdheid -gedurende haar geheele leven meer kinderen van de eene sekse dan van de -andere voort te brengen; en het zelfde gaat door bij vele dieren, bij -voorbeeld koeien en paarden. Zoo vermeldde ik boven (blz. 481) reeds, -dat volgens den heer Wright van Yeldersley House, een zijner Arabische -merries, hoewel zevenmaal door verschillende hengsten gedekt, zeven -merrieveulens voortbracht. Hoewel ik zeer weinig bewijzen er voor heb, -zou de analogie leiden tot het geloof, dat de neiging om bij voorkeur -jongen van een bepaalde sekse voort te brengen, kan worden overgeërfd -gelijk bijna elke andere eigenaardigheid, bij voorbeeld die om -tweelingen voort te brengen; en betreffende deze laatste geneigdheid -heeft de heer J. Downing mij feiten medegedeeld, die schijnen te -bewijzen dat dit plaats heeft bij sommige families van korthoornige -runderen. Kolonel Marshall [621] heeft vóór eenige jaren na zorgvuldig -onderzoek bevonden, dat de Toda’s, een bergstam in Engelsch Indië, -bestaan uit 112 mannen en 84 vrouwen van allerlei leeftijd—dit is een -verhouding van 133.3 mannen op 100 vrouwen. De Toda’s, bij wier -huwelijken veelmannerij (polyandrie) heerscht, brachten in vroeger tijd -onveranderlijk de meeste vrouwelijke kinderen om het leven; maar deze -gewoonte is nu sedert aanmerkelijken tijd afgeschaft. Bij de in de -laatste jaren geboren kinderen zijn de jongens talrijker dan de meisjes -in de verhouding van 124 tot 100. Kolonel Marshall verklaart dit feit -op de volgende vernuftige manier. „Laat ons bij voorbeeld drie -huisgezinnen nemen om het gemiddelde van den geheelen stam voor te -stellen; stel dat ééne moeder zes dochters en geen zoon voortbrengt; -dat een tweede moeder alleen zes zoons heeft, terwijl de derde moeder -drie zoons en drie dochters heeft. De eerste moeder doodt, volgens de -gewoonte van den stam, vier dochters en houdt er twee in leven. De -tweede behoudt haar zes zoons. De derde doodt twee dochters en houdt er -ééne, alsook haar drie zoons. Wij hebben dus uit de drie huisgezinnen -negen zoons en drie dochters, die hun geslacht verder voortplanten. -Doch terwijl de mannen grootendeels behooren tot huisgezinnen waarin de -geneigdheid om zoons voort te brengen groot is, behooren de vrouwen -grootendeels tot die bij welke geen geneigdheid bestaat om bij voorkeur -meisjes voort te brengen. Zoo versterkt zich de geneigdheid om bij -voorkeur jongens voort te brengen met elke generatie, totdat wij -eindelijk vinden, dat de huisgezinnen in den regel meer zoons dan -dochters hebben.” - -Dat dit het gevolg zou zijn van bovengenoemden vorm van kindermoord, -schijnt bijna zeker; als wij ten minste aannemen, dat de geneigdheid om -bij voorkeur kinderen van een bepaalde sekse voort te brengen, erfelijk -is. Daar echter de bovengenoemde getallen zoo uiterst weinige zijn, heb -ik naar meer bewijzen gezocht, maar kan niet beslissen, of hetgeen ik -heb gevonden, vertrouwen verdient; toch zijn de feiten echter wellicht -vermeldenswaardig. De Maori’s van Nieuw-Zeeland hebben lang kindermoord -gepleegd, en de heer Fenton [622] getuigt, dat hij „voorbeelden heeft -ontmoet van vrouwen die vier, zes en zelfs zeven harer kinderen, en wel -meest meisjes, hadden vermoord. Zij die het meest bevoegd zijn er over -te oordeelen, getuigen algemeen, dat dit gebruik sedert vele jaren -bijna geheel heeft opgehouden te bestaan. Waarschijnlijk mag men -aannemen, dat 1835 het jaar is, waarin het geheel in onbruik is -geraakt.” Nu worden er bij de Nieuw-Zeelanders, evenals bij de Toda’s, -aanmerkelijk meer jongens dan meisjes geboren. De heer Fenton merkt op -(blz. 30): „Eén ding is zeker, hoewel de juiste tijd waarop deze -vreemde toestand van wanverhouding tusschen de beide seksen is -begonnen, niet met zekerheid kan worden bepaald, is het volkomen -duidelijk, dat deze afneming in volle werking was gedurende de jaren -1830 tot 1844, toen de niet-volwassen bevolking van 1844 werd -voortgebracht, en met groote kracht tot heden toe is voortgegaan.” De -volgende opgaven zijn ontleend aan den heer Fenton (blz. 26); maar daar -de getallen niet groot zijn en de volkstelling niet nauwkeurig was, kan -men geen eenvormige resultaten verwachten. Men bedenke in dit en het -volgende geval, dat de normale toestand van iedere bevolking een -overmaat van vrouwen is, ten minste in alle beschaafde landen, -voornamelijk ten gevolge van de grootere sterfte van de mannelijke -sekse gedurende de jeugd, en gedeeltelijk van allerlei ongevallen in -hun latere leven. In 1858 schatte men de inlandsche bevolking van -Nieuw-Zeeland op 31667 mannen en 24303 vrouwen van allerlei leeftijd, -dat is in de verhouding van 130.3 mannen op 100 vrouwen. Maar in dit -zelfde jaar werden in sommige beperkte districten de getallen met veel -zorg nagegaan, en waren hier de mannen van allerlei leeftijd 753 en de -vrouwen 616 in getal; dat is in de verhouding van 122.2 mannen op 100 -vrouwen. Het is belangrijker voor ons, dat men in dat zelfde jaar 1858 -bevond, dat in het zelfde district het aantal onvolwassen mannen 178 en -het aantal onvolwassen vrouwen 142 was, dat is in de verhouding van -125.3 tot 100. Men kan er bijvoegen, dat in 1844, op welken tijd het -dooden van vrouwelijke kinderen nog maar pas had opgehouden, de -onvolwassen mannen in een district 281 en de onvolwassen vrouwen -slechts 194 in getal waren, dat is in de verhouding van 144.8 mannen op -100 vrouwen. - -Op de Sandwich-eilanden overtreffen de mannen de vrouwen in aantal. -Kindermoord werd daar vroeger op schrikbarende wijze gepleegd, maar was -in geenen deele tot vrouwelijke kinderen beperkt, gelijk wordt -aangetoond door den heer Ellis [623] en mij is medegedeeld door -bisschop Staley en den weleerw. heer Coan. Toch merkt een ander naar -het schijnt geloofwaardig schrijver, de heer Jarves [624], wiens -waarnemingen zich over den geheelen archipel uitstrekken, op:—„Men -vindt zeer vele vrouwen die bekennen van drie tot zes of acht harer -kinderen te hebben gedood”; en hij voegt er bij: „Meisjes worden -veelvuldiger gedood dan jongens, omdat men ze als minder nuttig -beschouwt dan deze.” Wegens hetgeen men weet dat in andere deelen der -wereld geschiedt, is dit waarschijnlijk juist, maar moet toch met veel -omzichtigheid worden ontvangen. Het gebruik van kindermoord hield -omstreeks het jaar 1819 op, toen de afgodendienst werd afgeschaft en -zendelingen zich op de eilanden nederzetten. Een zorgvuldige telling in -1839 van de volwassen en belastingschuldige mannen en vrouwen op het -eiland Kauai en in één district van Oahu (Jarves, blz. 404), geeft 4723 -mannen en 3776 vrouwen; dat is in de verhouding van 125.08 tot 100. -Terzelfdertijd was het aantal mannen beneden veertien jaar op Kauai en -beneden achttien op Oahu 1797, en dat van de vrouwen van den zelfden -leeftijd 1429; en hier hebben wij de verhouding van 125.75 mannen op -100 vrouwen. - -Bij een volkstelling van al de eilanden in 1850 [625], bedroeg het -aantal mannen van allerlei leeftijd 36272, dat der vrouwen 33128, -zoodat de verhouding was 109,49 tot 100. Het aantal mannen beneden -zeventien jaar bedroeg 10773, en dat der vrouwen beneden den zelfden -leeftijd 9593, zoodat de verhouding was 112.3 tot 100. Volgens de -volkstelling van 1872 staat het aantal mannen van allerlei leeftijd -(met inbegrip van die van gekruist ras) tot dat der vrouwen als 125.36 -tot 100. Men bedenke, dat al deze opgaven omtrent de Sandwich-eilanden -de verhouding tusschen het aantal levende mannen en vrouwen aangeven; -en te oordeelen naar wat de statistiek in alle beschaafde landen leert, -zou het aantal mannen in verhouding nog veel grooter zijn geweest, als -de getallen op de geboorten betrekking hadden gehad. [626] - -Uit de verschillende bovenstaande gevallen kunnen wij eenigen grond -ontleenen om te gelooven, dat kindermoord, uitgeoefend op de -bovenvermelde wijze, een neiging doet ontstaan tot het vormen van een -ras waarbij bij voorkeur mannelijke kinderen worden geboren; maar ik -ben ver van te onderstellen, dat dit gebruik in het geval van den -mensch of de eene of andere dergelijke handelwijze bij andere soorten -de eenige determineerende oorzaak van de overmaat der mannelijke sekse -is geweest. Er kan de eene of andere onbekende wet zijn, die tot dit -resultaat leidt bij in aantal afnemende rassen die reeds eenigszins -onvruchtbaar zijn. Behalve de verschillende oorzaken waarop vroeger, is -gezinspeeld, zouden de meer gemakkelijke baring bij wilden en het bij -gevolg minder beschadigd worden van hun mannelijke kinderen een -geneigdheid doen ontstaan om het aantal levendgeboren jongens in -verhouding van dat der meisjes grooter te maken. Er schijnt echter geen -noodzakelijk verband te bestaan tusschen het wilde leven en een -gemarkeerde overmaat van mannen; dat is, wanneer wij mogen oordeelen -naar de verhouding bij het weinig talrijke kroost der voor korte jaren -nog bestaande Tasmaniërs en het gekruiste kroost der Tahitiërs dat nu -Norfolk-eiland bewoont. - -Daar de mannetjes en wijfjes van vele dieren eenigszins in leefwijze -verschillen en in verschillende mate aan gevaar zijn blootgesteld, is -het waarschijnlijk, dat in vele gevallen gemiddeld meer individu’s van -de eene dan van de andere sekse worden gedood. Doch zoover ik de -ingewikkelde oorzaken kan nasporen, zou een niet stelselmatige, hoewel -groote vernieling van een van beide seksen niet de geneigdheid hebben -het sekse-voortbrengend vermogen van de soort te wijzigen. Bij strikt -sociale dieren, zooals mieren of bijen, welke een in vergelijking van -de mannetjes grooter aantal onvruchtbare en vruchtbare wijfjes -voortbrengen en voor welke zulks van overwegend belang is, kunnen wij -inzien, dat die maatschappijen het meest zullen bloeien, welke wijfjes -bevatten die een sterken erfelijken aanleg hebben om hoe langer hoe -grooter overmaat van wijfjes voort te brengen; en in dergelijke -gevallen zou de aanleg van de beide seksen in ongelijk aantal voort te -brengen langzamerhand door natuurlijke teeltkeus kunnen zijn ontstaan. -Bij dieren die in kudden of troepen leven, waarbij de mannetjes voor -het front komen en de kudde verdedigen, gelijk bij de bisons van -Noord-Amerika en sommige bavianen, is het begrijpelijk, dat de aanleg -om bij voorkeur mannetjes voort te brengen, door natuurlijke teeltkeus -zou kunnen zijn ontstaan; want de individu’s van de kudden die het best -werden verdedigd, zouden de talrijkste nakomelingschap nalaten. In het -geval van den mensch onderstelt men, dat het voordeel om een overmaat -van mannen in den stam te hebben, een der hoofdoorzaken is van het -gebruik om vrouwelijke kinderen te dooden. - -In geen geval zou, zoover wij kunnen inzien, een erfelijke aanleg om -beide seksen in gelijk aantal of een der seksen in overmaat voort te -brengen, voor sommige individu’s meer dan voor andere een -rechtstreeksch voordeel of nadeel zijn; een individu met den aanleg om -meer mannetjes dan wijfjes voort te brengen, zou bij voorbeeld niet -beter slagen in den strijd om het leven dan een individu met den -tegenovergestelden aanleg; en daarom zou zulk een aanleg niet door -natuurlijke teeltkeus kunnen worden verkregen. Er zijn echter sommige -dieren, bij voorbeeld visschen en mosselkreeften (Cirrhipedia), bij -welke twee of meer mannetjes noodig schijnen te zijn bij de bevruchting -van het wijfje, en in overeenstemming daarmede zijn de mannetjes veel -talrijker; maar het is in geenen deele duidelijk hoe deze aanleg om bij -voorkeur mannetjes voort te brengen, kan zijn verkregen. Ik dacht -vroeger, dat, wanneer de aanleg om de beide seksen in gelijk aantal -voort te brengen voordeelig voor de soort was, hij door natuurlijke -teeltkeus zou ontstaan, maar ik zie nu in, dat het geheele vraagstuk -zoo ingewikkeld is, dat het veiliger is de oplossing er van aan de -toekomst over te laten. - - - - - -AANTEEKENINGEN. - -(1) Onder den naam „Loopvogels” vat Harting („Leerboek van de -Grondbeginselen der Dierkunde”, Deel II, Afd. I, blz. 435) een aantal -vogels samen, welke alle kleine vleugels hebben, die hun volstrekt niet -als eigenlijke vliegwerktuigen kunnen dienen: de Walgvogels (Didus), -Vleugelloozen (Apterygii) en Struisachtige Vogels (Struthionidae). -Binnen deze grenzen behooren de Trapganzen (Otis) niet tot de -Loopvogels (Cursores), maar moeten hetzij tot de Moerasvogels -(Grallatores) of tot de Hoenderachtige Vogels (Gallinaceae) worden -gebracht. - -(2) Het zal bijna overbodig zijn hier op te merken, dat de Wieren -(Algae), daar zij tot de Bloemlooze Gewassen (Cryptogamae) behooren, -noch stuifmeel (pollen) noch stempel (stigma) bezitten, en dat dus bij -de Wieren het stuifmeel onmogelijk op den stempel kan worden -overgebracht „door het voortbewegend vermogen der Antherozoïden.” De -Zwermsporen welke vele, doch niet alle Wieren bezitten, en die, nadat -zij zich van haar moederplant hebben losgemaakt, met behulp van -bewegelijke wimpers of draden (trilharen), gedurende eenigen tijd in de -rondte zwemmen, staan ongetwijfeld met de voortplanting in verband, -doch of zij in functie met het stuifmeel der Bloemdragende Gewassen -(Phanerogamae) overeenkomen, is minstens twijfelachtig, daar men bij -vele zoetwaterwieren heeft waargenomen, dat zij voor kieming vatbaar -zijn. Anders is het gelegen met de eigenaardige, levendig zich -bewegende Zwermdraden, waarvan alle bebladerde Bloemlooze Planten en de -Krans-Wieren (Characeae) zijn voorzien. Zij gelijken zeer op de -zaaddraden (Spermatozoïden) der Dieren en stemmen ook met deze in -functie overeen; zij vormen het mannelijk element der bebladerde -Bloemlooze Planten en Krans-Wieren en hun inwerking op het vrouwelijk -element (de archegoniën) is onmisbaar voor de vorming van nieuwe -individu’s. In de stuifmeelbuizen der Bloemdragende Gewassen, die zich -uit het stuifmeel ontwikkelen, als dit op den stempel is overgebracht, -vindt men vóór de bevruchting cellen die na de bevruchting zijn -verdwenen; men beschouwt deze als rudimentaire spermatozoïden, waardoor -de overeenkomst met de hoogere Bloemlooze Gewassen en Dieren volkomen -wordt. Bij allen smelt een mannelijke kern met een vrouwelijke kern -samen tot vorming van een nieuw individu, hetgeen Strassburger bij de -Phanerogamen rechtstreeks waarnam. - -(3) Wij hebben steeds gemeend, dat bij het gewone tamme schaap de -wijfjes in den regel geen horens bezaten. Zoo merkt ook wijlen Prof. H. -Schlegel („De dieren van Nederland; Zoogdieren”, Haarlem, A. C. -Kruseman 1862, blz. 120) op, dat de Moeflons vooral ook daardoor veel -overeenkomst hebben met ons tam schaap, dat de wijfjes niet of slechts -bij uitzondering in enkele gevallen en op hoogen leeftijd van horens -zijn voorzien. - -(4) Niet alleen in het betrekkelijk aantal mannelijke geboorten, maar -ook in alle andere levensverhoudingen wijken de Joden van de volken, te -midden waarvan zij leven, af. Zoo vermeldt Dr. Lubach („Album der -Natuur”, 1868, blz. 293), dat van 1822 tot 1840 in Pruisen van de -Joodsche bevolking 2161 op de 100,000 overleden tegen 2961 op de -niet-Joodsche. Deze sterfte was over de verschillende leeftijden -verdeeld als volgt: - - - Pruisen. Joden. - Doodgeborenen 143 89 - Voor het einde van het 1ste jaar 697 459 - - Van 1 tot 5 jaren 477 386 - ,, 5 ,, 14 ,, 202 151 - ,, 14 ,, 25 ,, 155 123 - ,, 25 ,, 45 ,, 334 231 - ,, 45 ,, 70 ,, 614 392 - ,, 70 en daarenboven 339 330 - ==== ==== - 2961 2161 - - -In Algerië was, volgens Crebrassa (aangehaald door Lubach, ibid.) de -gemiddelde sterfteverhouding van 1844 tot 1849 onder de Joden 33.4 op -de 1000 inwoners tegen 57.2 onder de Europeeërs. In de stad Algiers met -de voorsteden waren in 1856 onder de Europeeërs 1553 sterfgevallen op -1234 geboorten, onder de Mohammedanen 514 sterfgevallen op 331 -geboorten, onder de Joden 187 sterfgevallen op 211 geboorten. - -In de stad Frankfort sterft, volgens Dr. de Neufville (aangehaald door -Dr. Lubach, ibid.): - - - Bij de Christenen. Bij de Joden. - - ¼ der bevolking boven 6 jaren 11 m., boven 28 jaren 3 m., - ½ ,, ,, ,, 36 ,, 6 ,, ,, 53 ,, 1 ,, - ¾ ,, ,, ,, 59 ,, 10 ,, ,, 71 ,, 0 ,, - - -In Nederland, Pruisen, Rijn-Beieren, Zwitserland, België en Algiers is -(volgens Dr. Lubach, ibid.) bij de Joden de jaarlijksche toeneming der -bevolking grooter dan bij hun landgenooten en staat tot die der geheele -bevolking: - - - In Nederland als 2 : 1 - ,, Pruisen en Rijn-Beieren als 3 : 1 - ,, Zwitserland als 4 : 1 - ,, Algiers als 7 : 1 - - -Dr. Texeira de Mattos komt in zijn Verslag omtrent den ziektetoestand -der stad Amsterdam in 1862, in verband met den geneeskundigen -armendienst, Amsterdam, 1865 [627], tot de volgende op een 7-jarig -(1856–1862) onderzoek steunende resultaten. - -1. Het aantal levendgeborenen is bij de Israelieten grooter, het aantal -levenloos aangegevene kinderen waarschijnlijk kleiner, doch stellig -niet grooter dan bij de overige bevolking. - -2. Het valt zeer te betwijfelen, of de kindersterfte in het 2de, 3de en -4de levensjaar onder de Israelieten wel ongunstiger is dan onder de -Christenen. - -3. Na den leeftijd van 4 jaren onderscheiden zich de Israelieten boven -hun overige stadgenooten door een kleinere sterfte in elk -levenstijdperk, bovenal in den leeftijd van 20–60 jaren. - -4. De buurten die grootendeels door Israelieten worden bewoond, -onderscheiden zich allen door een gunstige sterfteverhouding, die niet -alleen uit de gunstige plaatselijke gesteldheid, uit de locale -omstandigheden dier buurten kan worden verklaard. - -5. De totale sterfte bedraagt bij de Israelieten 2.06 perc., tegen 2.87 -perc. bij de overige bevolking. - -(5) In het „Archivo per l’Anthropologia e la Etnologia, publicato dal -Prof. Paolo Mantegazza e dal Prof. Felice Pinzi”, Firenze, 1871, vol. -I, blz. 66, vindt men een verhandeling van Prof. G. Boccardo, getiteld: -„Intorno alle cause determinante i numeri proporzionali dei due sesse -nelle Statistiche delle Nascite”, waaraan wij de volgende stellingen en -cijfers ontleenen. - -Het aantal jongens die elk jaar worden geboren, is grooter dan het -aantal meisjes die in het zelfde tijdvak worden geboren, en -desniettemin maken de vrouwen, overal en ten allen tijde, een talrijker -gedeelte van de bevolking uit, dan de mannen. [628] - -Dit feit gaat zoo algemeen door, dat het den naam van een wezenlijke -sociale natuurwet verdient. De schijnbare tegenstrijdigheid die er in -is gelegen, wordt opgeheven door de volgende feiten: - -1. De jongens worden geboren in grooter aantal dan de meisjes (in de -verhouding van 106 tot 100). - -2. In de eerste levensjaren is de sterfte grooter bij de jongens dan -bij de meisjes. - -3. Omstreeks het 15de jaar zijn de beide seksen ongeveer gelijk in -aantal, of, met andere woorden, de grootere sterfte bij de mannelijke -sekse neutraliseert op dien leeftijd het overwicht in getal der -mannelijke geboorten. - -4. Na het 15de jaar beginnen de vrouwen de mannen in aantal te -overtreffen en de numerische meerderheid der vrouwelijke sekse gaat -voort, doch volgens een variabele wet, in de volgende jaren, zoodat -gemiddeld: - - - van het 15de tot het 20ste jaar het verschil is 1⁄54. - ,, ,, 20ste ,, ,, 30ste ,, ,, ,, ,, omstreeks ⅓. - ,, ,, 30ste ,, ,, 40ste ,, ,, ,, ,, ,, ⅕. - ,, ,, 40ste ,, ,, 50ste ,, ,, ,, ,, ,, ¼. - - -5. De numerische ongelijkheid der beide seksen wordt hoe langer hoe -kleiner en eindigt met geheel op te houden van het 50ste tot het 70ste -jaar. - -6. Van het 70ste tot het 80ste jaar hernemen de vrouwen de overhand met -omstreeks ⅛. - -7. Boven het 80ste jaar is de numerische meerderheid van de vrouwelijke -sekse omstreeks ½. - -De numerische meerderheid van de mannelijke boven de vrouwelijke -geboorten is een algemeen (universeel) feit. - -Veertien millioen van 1817 tot 1830 in Frankrijk opgeteekende geboorten -gaven als gemiddelde verhouding 106.38 mannelijke tot 100 vrouwelijke. -[629] - -Kapitein Bickes verzamelde meer dan zeventig millioen opteekeningen van -geboorten in de voornaamste landen van Europa, en leidde er uit af -[630], dat op elke 100 vrouwelijke geboorten, in Rusland 108.91, in de -provincie Milaan 107.61, in Mecklenburg 107.07, in Frankrijk 106.55, in -België en Nederland 106.44, in Brandenburg en Pommeren 106.27, in het -Koninkrijk der beide Siciliën 106.18, in Oostenrijk 106.10, in Pruisen -105.94, in Westfalen en de Rijnprovincie 105.86, in Wurtemberg 105.69, -in Boheme 105.38, in Groot-Brittannië 104.75, in Zweden 104.62 en -gemiddeld in geheel Europa 106 mannelijke geboorten plaats hebben. - -Gegevens die op latere en meer nauwkeurige waarnemingen berusten, vindt -men in de (door Prof. G. Boccardo aangehaalde) „Statistica del Regno -d’Italia”, „Movimento dello Stato civile nell’ anno 1868”, blz. XXXV. -Men vindt aldaar opgegeven, dat op elke 100 vrouwelijke geboorten in -Italië 106.1, in Spanje 106.8, in Griekenland 106.3, in Hannover 106.2, -in Denemarken 106.2, in Oostenrijk 106.1, in Portugal 106, in Saksen -105.8, in Nederland 105.4, in Beieren 105.3, in Frankrijk 105.3, in -België 105.2, in Noorwegen 105.2, in Engeland 104.9, in Rusland 104.9, -in Pruisen 104.8, en in Zweden 104.7 mannelijke geboorten plaats -hebben. - -In sinds korte eeuwen gekoloniseerde landen gaat het echter anders; zoo -werden aan de Kaap de Goede Hoop op 100 blanke meisjes in 1813 97, in -1814 95, in 1815 99, in 1816 90, in 1817 99, in 1818 98, in 1819 99 en -in 1820 98 blanke jongens geboren [631]. - -Omtrent het verschil tusschen het betrekkelijk aantal der seksen bij -wettige en onwettige geboorten geven de aanteekeningen van Bickes en -andere statistici de volgende verhoudingen: - - - Aantal jongens, geboren op 100 meisjes, - wettig. onwettig. - - Frankrijk 106.69 104.78 - Keizerrijk Oostenrijk 106.15 104.32 - Koninkrijk Pruisen 106.17 102.89 - Zweden 104.73 103.12 - Wurtemberg 105.97 103.54 - Boheme 105.65 100.44 - Provincie Milaan 107.79 102.30 - Oost-Pruisen en Posen 105.81 103.60 - Brandenburg en Pommeren 106.65 102.42 - Silezië en Saksen 106.30 103.27 - Westfalen en Rijnprovincie 106.07 101.55 - - Parijs 103.82 103.42 - Amsterdam 105.00 108.83 - Livorno 104.68 93.21 - Frankfort aan de Main 102.83 107.84 - Leipzig 106.16 105.94 - - -In een brief aan Sir D. Brewster levert de uitnemende Engelsche -mathematicus en staathuishoudkundige Dr. Babbage de volgende gegevens -[632]: - - -LANDEN EN Wettige Geheel Onwettige Geheel -PLAATSEN. mannelijke aantal mannelijke aantal - geboorten opgeteekende geboorten opgeteekende - op 100 geboorten. op 100 geboorten. - vrouwelijke. vrouwelijke. - -Frankrijk 106.57 9656135 104.84 673047 -Napels 104.52 1059055 103.67 51309 -Pruisen 106.09 3672251 102.78 212804 -Westfalen 104.71 151169 100.39 19950 -Montpellier 107.07 25064 100.81 2735 - ------ ------ -Gemiddeld 105.75 102.50 - - -Omtrent de verhouding tusschen de beide seksen in Nederland bij de -geboorte en op verschillende leeftijden vindt men uitnemende gegevens -in de door Mr. M. M. von Baumhauer bewerkte hoofdstukken II tot XIII -van Deel II der „Algemeene Statistiek van Nederland”, uitgegeven door -de Vereeniging voor de Statistiek in Nederland, Leiden bij A. W. -Sijthoff, 1871. De onderstaande cijfers zijn allen daaruit overgenomen -of uit de daar gegevene berekend. [633] - -Ook in Nederland gaf elk der vier algemeene volkstellingen, in 1829, -1839, 1849 en 1859 gehouden, een grooter aantal personen van het -vrouwelijke dan van het mannelijke geslacht. In onderstaanden staat -vindt men voor elke provincie naar de uitkomsten dier vier tellingen, -met onderscheiding der feitelijke en werkelijke bevolking voor de -laatste [634], het getal vrouwen op 100 mannen voor de gemeenten -waarvan de werkelijke bevolking meer, en voor die waarvan zij minder -dan 10,000 zielen bedroeg: - - -PROVINCIËN. Gemeenten boven 10,000 zielen. | Gemeenten beneden 10,000 zielen. | De Provincie. - | | - 1829 1839 1849 1859 1859 | 1829 1839 1849 1859 1859 | 1829 1839 1849 1859 1859 - Feit. Werk. | Feit. Werk. | Feit. Werk. - | | -Noord-Brabant 98.8 96.6 106.2 107 106.8 | 101.8 100.9 100.5 100.1 100 | 101.4 100.3 101.2 101 100.9 -Gelderland 105.8 104 109 109 109.1 | 98.3 98.5 97.4 97.7 96.6 | 99.4 99.5 99.3 99.8 98.7 -Zuid-Holland 119.2 118.4 119.5 117.8 117.8 | 101.5 100.7 101.4 102.6 101.7 | 109.3 109.1 109.1 110.3 109 -Noord-Holland 120.8 119 116.9 117.6 115.6 | 102.7 102.6 101.2 100.8 100.3 | 113.2 112.1 110.2 110.3 109 -Zeeland 114.9 108.5 108.4 109.2 107.7 | 102.8 103.5 102.4 103.5 103.3 | 104.7 104.3 103.3 104.4 104 -Utrecht 112.5 110.8 119.2 115.5 115 | 98 100.3 98.4 97.1 97.2 | 103.8 104.6 105.2 104.3 104.2 -Friesland 102.7 103.5 101.7 99.8 99.6 | 103.1 104.9 103.6 102.4 101.7 | 103 104.4 103.1 101.7 101.1 -Overijsel 105.7 112.4 110.6 106.4 105.6 | 95.7 97.1 96.1 95.3 95.3 | 97.7 100.1 98.9 97.5 97.4 -Groningen 114.3 112.4 117.5 117.1 114.7 | 100.3 101.5 101.8 101.9 100.5 | 102.9 103.5 104.5 104.3 102.8 -Drenthe — — — — — | 96.4 97.2 95.8 94 93.9 | 96.4 97.2 95.8 94 93.9 -Limburg 102 88 103.5 107.1 107.5 | 101 99 97.6 96.9 96.5 | 101.1 97.5 98.3 98.1 97.9 - | | -Het Rijk 114.2 112.6 114.2 114.2 112.9 | 100.5 100.7 99.8 99.5 99.1 | 104.5 104.2 104 103.8 103.1 - - -De overmaat van vrouwen is dus bij ons te lande het grootst in de -gemeenten van meer dan 10,000 zielen. In de provinciën waar weinig of -geen sterk bevolkte gemeenten voorkomen en het platteland de overhand -heeft (Gelderland, Overijsel, Drenthe, Limburg), hebben zelfs de mannen -de meerderheid. In de grootste gemeenten is daarentegen de overmaat van -vrouwen het grootst, zooals blijkt uit den volgenden staat: - - -GEMEENTEN. Overmaat der vrouwen. | Aantal vrouwen op 100 mannen. - | - 1829 1839 1849 1859 | 1829 1839 1849 1859 - Werk. | Werk. - | -Amsterdam 21700 20653 20323 20684 | 124 121.7 120 118.6 -Rotterdam 7761 8480 8673 9738 | 124.1 124.4 121.3 120.2 -’s Gravenhage 4835 5236 6445 7244 | 118.9 118 119.6 120.4 -Utrecht 2627 2811 4037 4008 | 114.3 112.3 118.5 116.4 -Leiden 2302 2252 3063 2352 | 112.9 112.8 118.7 113.5 -Groningen 2022 1954 2706 2447 | 115.6 112.4 117.5 114.7 - - -De overmaat van vrouwen is niet slechts betrekkelijk het grootst in de -meest-, maar tevens het kleinst in de minst-bevolkte gemeenten. Bij de -volkstellingen van 1859 werden er op 100 mannen aangetroffen in de -gemeenten van 10000 tot 6001 zielen, 106; in die van 6000 tot 3001 -zielen, 99.4; in die van 3000 zielen en minder 98.4 vrouwen. Een der -oorzaken hiervan is, dat zoovele vrouwen van het platteland naar de -grootere gemeenten gaan om daar dienstboden te worden. - -Wanneer men de levenstijdperken in aanmerking neemt, was de verhouding -tusschen het aantal individu’s van de mannelijke en de vrouwelijke -sekse in Nederland als volgt: - - -LEVENSTIJDPERKEN. 1 Januari 1830. | 1 Januari 1840. - | - Geheel Geheel Aantal | Geheel Geheel Aantal - aantal aantal vrouwen | aantal aantal vrouwen - mannen. vrouwen. op 100 | mannen. vrouwen. op 100 - mannen. | mannen. - | - 0–1 jaar 33646 31824 97.5 | 37055 36488 98.4 - 1–6 ,, 172093 167995 97.6 | 187843 169423 90.1 - 6–12 ,, 178970 174810 93.8 | 183861 178981 97.3 -12–16 ,, 106909 104976 98.1 | 122400 119057 97.1 -16–20 ,, 90924 93918 103.2 | 110319 111907 101.4 -20–30 ,, 206372 218689 105.9 | 228941 241011 105.2 -30–50 ,, 289064 318995 110.3 | 328422 350147 106.6 -50–75 ,, 176521 199952 113.2 | 183316 213201 116.3 -75–90 ,, 17335 21588 124.5 | 17889 22866 127.8 -90 en hooger. 414 628 151.6 | 419 636 151.7 -Van onbekenden ouderdom 5758 917 — | 539 50 — - ======= ======= ===== | ======= ======= ===== -Totaal 1278006 1335292 104.4 | 1401004 1459555 104.1 - - -LEVENSTIJDPERKEN. 19 November 1849. | 31 December 1859. - | Werkelijke bevolking. - | - Geheel Geheel Aantal | Geheel Geheel Aantal - aantal aantal vrouwen | aantal aantal vrouwen - mannen. vrouwen. op 100 | mannen. vrouwen. op 100 - mannen. | mannen. - | - 0–1 jaar 40344 39062 96.8 | 49032 48215 98.3 - 1–6 ,, 169423 167199 98.6 | 188829 186554 98.7 - 6–12 ,, 209676 203345 98.2 | 212331 208205 98.1 -12–16 ,, 127906 125417 98 | 124474 121888 97.9 -16–20 ,, 192619 194950 101.2 | 220407 220824 100.1 -20–30 ,, 181492 188021 103.5 | 181832 189331 104.1 -30–50 ,, 358750 376813 105 | 406331 420575 103.4 -50–75 ,, 202769 238956 117.8 | 228181 261244 110.1 -75–90 ,, 17995 23594 121.1 | 16634 22054 132.5 -90 en hooger 402 614 152.7 | 330 505 153 -Van onbekenden ouderdom 135 97 — | 647 698 — - ======= ======= ===== | ======= ======= ===== -Totaal 1498811 1558068 104.0 | 1629035 1680093 103.1 - - -Voor Nederland moeten dus de regels 4 tot 7 van Prof. Boccardo (blz. -504) eenigszins worden gewijzigd, daar de vrouwelijke sekse na het 15de -jaar voortdurend talrijker is dan de mannelijke, en deze overmaat met -den leeftijd hoe langer hoe meer toeneemt, zoodat tusschen het 50ste en -70ste jaar dan ook geen periode van numerische gelijkheid intreedt. - -Overigens is de verhouding in de verschillende provinciën van ons -vaderland eenigszins verschillend. Zoo waren er bij de volkstelling van -1859 in Zuid-Holland van elk levensjaar meer vrouwen dan mannen en in -Drenthe van elk levensjaar beneden 90 jaren meer mannen dan vrouwen. - -Het aantal geboren jongens overtreft dat der meisjes in elk jaar en in -elke provincie. Gedurende het 25-jarig tijdperk 1840–64 werden op 100 -meisjes in Zeeland 105.9, in Zuid-Holland 106, in Gelderland 106.3, in -Groningen 106.4, in Friesland 106.8, in Noord-Holland 106.9, in Drenthe -107, in Utrecht 107.1, in Overijsel 107.2, in Noord-Brabant 107.4, in -Limburg 107.4, en gemiddeld over het geheele Rijk 106.6 jongens -geboren. - -Daar krachtens een circulaire van den minister van justitie van 13 Mei -1839 alle kinderen, overleden vóór de aangifte, als levenloos -aangegeven in de sterfte-registers worden ingeschreven, zonder dat het -blijkt of zij al dan niet na de geboorte hebben geleefd, is het -onmogelijk de in Nederland geborenen in levend- en doodgeborenen, maar -wel in levend- en levenloos aangegevenen te splitsen. Wanneer men bij -beide categoriën de verhouding tusschen de seksen nagaat, vindt men dat -er in verhouding tot het geheele aantal meer jongens dan meisjes -levenloos worden aangegeven, hetgeen overeenkomt met den door Darwin op -blz. 477 aangehaalden regel. Dit blijkt uit den volgenden staat, waarin -voor elke sekse wordt aangegeven op hoeveel geborenen één levenloos -aangegevene komt. - - - 1840/64 1865 1840/64 1865 - - Drenthe 22 19.51 27.58 20.03 - Friesland 21.53 18.13 27.52 22.43 - Limburg 20.46 22.32 25.06 21.99 - Groningen 19.57 18.37 23.32 22.81 - Utrecht 19.11 20.34 21.82 20.31 - Noord-Brabant 18.25 15.10 22.01 18.73 - Noord-Holland 18.18 18.32 22.12 22.19 - Zuid-Holland 18.05 18.85 21.71 21.89 - Overijsel 17.28 16.35 20.01 20.13 - Gelderland 17.15 15.25 20.37 19.76 - Zeeland 16.44 14.56 20.27 16.93 - Het Rijk 18.41 17.50 22.18 20.80 - - -Ook het door Darwin op blz. 477, 478, 479 vermelde feit, dat de -overmaat van de mannelijke geboorten over de vrouwelijke kleiner is, -wanneer zij wettig dan wanneer zij onwettig zijn, gaat in Nederland in -den regel door, zooals blijkt uit den volgenden staat, die de -gemiddelde getallen over het vijf-en-twintigjarig tijdperk 1840/64 -geeft. - - - PROVINCIËN. Aantal wettig geboren Aantal onwettig geboren - jongens op 100 wettig jongens op 100 onwettig - geboren meisjes. geboren meisjes. - - Noord-Brabant 107.4 107.7 - Gelderland 106.3 105.3 - Zuid-Holland 106.1 104.4 - Noord-Holland 106.9 106.2 - Zeeland 106 103.7 - Utrecht 107.3 103.4 - Friesland 106.9 101.7 - Overijsel 107.3 106.2 - Groningen 106.6 103.8 - Drenthe 107 106 - Limburg 107.6 102.2 - Het Rijk 106.7 104.8 - - -Voor uitvoeriger bijzonderheden omtrent de verhouding tusschen het -aantal individu’s van beide seksen in Nederland verwijzen wij naar de -aangehaalde hoofdstukken van de „Algemeene Statistiek van Nederland.” -De drie na 1859 gehouden volkstellingen behoeven wij hier niet in -bijzonderheden na te gaan. Zij bevestigen de algemeene resultaten, -waartoe wij boven uit de vier volkstellingen van 1829, 1839, 1849 en -1859 kwamen. - -(6) Omtrent de oorzaken die bepalen tot welke sekse een kind zal -behooren, merkt Prof. Dr. E H. Kisch te Praag in „Humboldt”, Aug. 1888 -(„Zur Geschlechtsentstehung beim Menschen”) o.a. op (omtrent de gronden -waarop zijn stellingen berusten, zie men het oorspronkelijke): - -1. Als de man minstens tien jaar ouder is dan de vrouw en deze 20 tot -25 jaar oud is, ontstaan zeer aanmerkelijk meer jongens dan meisjes. -Deze overmaat van jongens is ook nog groot als de man minstens tien -jaar ouder dan de vrouw en deze meer dan 26 jaar oud is. Daarentegen -ontstaan minder jongens dan meisjes, zelfs als de man ouder is dan de -vrouw, als deze minder dan 20 jaar oud is. Het grootst is de overmaat -van meisjes als de man en de vrouw even oud zijn. Als de vrouw ouder -dan de man is, ontstaat een matige overmaat van jongens. - -2. Uit een door Düsing omtrent de geboorten in Noorwegen, -Elzas-Lotharingen en te Berlijn opgemaakte statistiek blijkt, dat bij -gelijken leeftijd der moeder oude en jonge mannen meer jongens -verwekken dan bij mannen van middelbaren leeftijd het geval is. - -3. Behalve den leeftijd der ouders is ook hun doorvoedheid van invloed. -De voeding der ouders schijnt van invloed te zijn op de hoedanigheid -der seksueele stoffen (ei en sperma). Physiologisch wordt aangenomen, -dat een zeer gunstige toestand van ei en sperma tot het ontstaan van -meisjes leidt. Het ei, zoodra het in de baarmoeder is getreden, en het -sperma na de ejaculatie gaan, zoolang zij niet met elkander in -aanraking zijn gekomen, den dood tegemoet. Hoe langer dus die aanraking -op zich laat wachten, hoe meer zij verkwijnen. Daardoor hangt de sekse -af van het tijdstip waarop het ei na zijn intrede in de baarmoeder -wordt bevrucht, zoodat uit het spoedig bevruchte ei een meisje, uit het -laat (minstens acht dagen na de menstruatie) bevruchte een jongen -ontstaat. Echter kan de uitstekende hoedanigheid van het sperma ook in -het laatste geval een meisje en de slechte hoedanigheid van het sperma -ook in het eerste geval een jongen doen ontstaan. - -4. Volgens E. Fürst te Weenen ontstaat als de conceptie vier of vijf -dagen na het einde der menstruatie plaats heeft, een overmaat van -jongens; heeft zij later plaats, een overmaat van meisjes. Dit -resultaat leidt Fürst af uit een statistiek van de dagen der conceptie -en bevalling van 292 gevallen uit de Braunsche kliniek te Weenen. Het -komt niet goed met 3 overeen. - -5. Bij zwakke menstruatie is er een grooter overmaat van jongens dan -bij overvloedige menstruatie (Düsing). - -6. Uit de statistiek der Pruisische stoeterijen blijkt volgens Düsing, -dat, als de hengst dikwijls dekt, meer hengstveulens worden geboren dan -wanneer hij weinig dekt. Fouquet kwam tot het zelfde resultaat bij -stieren. Een stier die dikwijls springt, verwekt overmaat van -stierkalveren; bij kudden bij welke veel stieren worden gehouden, -ontstaat een overmaat van koekalveren. - -In „Humboldt”, Oct. 1888, deelt W. O. Focke mede, dat volgens het „1. -Supplement zu den Veröffentlichungen des Statistischen Amtes der Stadt -Berlin” aldaar in 1886 op 40000 wettig geborenen de volgende -verhoudingen plaats hadden: - - -Van 19-jarige vaders ontstonden 3 mannelijke, 0 vrouwelijke kinderen. -,, 20 ,, ,, ,, 20 ,, 2 ,, ,, -,, 21 ,, ,, ,, 73 ,, 16 ,, ,, -,, 22 ,, ,, ,, 213 ,, 51 ,, ,, -,, 23 ,, ,, ,, 394 ,, 194 ,, ,, -,, 24 ,, ,, ,, 603 ,, 379 ,, ,, - -enz. - - -Door vaders onder 24 jaar werden bij moeders onder 18 jaar 10 jongens -en geen enkel meisje verwekt. Van vaders en moeders onder 21 jaren -stamden eveneens 10 jongens en geen enkel meisje af. - -De jongste gehuwde moeders waren 16 jaren oud, maar onder de ongehuwde -waren eenigen nog jonger. Buiten echt werden geboren: - - - Van moeders onder 15 jaar 2 meisjes. - ,, ,, van 15 ,, 3 jongens, 6 ,, - ,, ,, ,, 16 ,, 27 ,, 26 ,, - ,, ,, ,, 17 ,, 62 ,, 62 ,, - -enz. - - -Bij jeugdigen leeftijd des vaders (22–26 jaar) en hoogeren leeftijd der -moeders (33–43 jaar) werden 88 jongens en 28 meisjes verwekt. - -(7) De wetenschappelijke naam van den „Dal-ripa” is Lagopus subalpina. - - - - - - - - -NEGENDE HOOFDSTUK. - -SECUNDAIRE SEKSUEELE KENMERKEN BIJ. DE LAGERE KLASSEN VAN HET -DIERENRIJK. - - Deze kenmerken ontbreken bij de laagste klassen.—Schitterende - kleuren.—Weekdieren (Mollusca).—Ringwormen (Annelida).—Schaaldieren - (Crustacea); de secundaire seksueele kenmerken bij deze zeer - ontwikkeld; dimorphisme; kleur; de kenmerken niet verkregen, dan op - volwassen leeftijd.—Spinnen (Arachnoïdea); haar seksueele kleuren; - sjirpen der mannetjes.—Duizendpooten (Myriapoda). - - -Bij de laagste klassen zijn de beide seksen niet zelden in één en het -zelfde individu vereenigd, en kunnen daarom geen secundaire seksueele -kenmerken worden ontwikkeld. In vele gevallen, waarin de twee seksen -zijn gescheiden, zijn beide bestendig aan een of ander steunsel -vastgehecht, en de eene kan de andere niet zoeken of om haar bezit -kampen. Daarenboven is het bijna zeker, dat deze dieren te onvolmaakte -zinnen en veel te laag ontwikkelde geestvermogens hebben om -ijverzuchtig op elkander te zijn of om elkanders schoonheid of andere -bekoorlijkheden op prijs te stellen - -Vandaar komen in deze klassen, zooals de Vormlooze Dieren (Protozoa) -(1), de Neteldieren (Coelenterata), de Stekelhuidigen (Echinodermata), -de Weekwormen (Scolecida) enz. geen ware secundaire seksueele kenmerken -voor, en dit feit komt overeen met het geloof, dat die kenmerken bij de -hoogere klassen zijn verkregen door seksueele teeltkeus, welke afhangt -van den wil, de begeerten en de keus der beide seksen. Toch bestaan er -hierop eenige weinige schijnbare uitzonderingen; zoo verschillen, naar -ik van Dr. Baird hoorde, de mannetjes van sommige Ingewandswormen -(Entozoa) een weinig in kleur van de wijfjes; maar wij hebben geen -reden om te onderstellen, dat die verschillen door seksueele teeltkeus -zijn vermeerderd. - -Vele der lagere dieren, hetzij hermaphrodieten of met gescheiden -geslachten, prijken met de schitterendste kleuren, of zijn op bevallige -wijze geschakeerd en gestreept. Dit is het geval met vele Koralen en -Zeeanemonen (Actiniae), met sommige Schijfkwallen (Medusae, Porpita -enz.), met sommige Platwormen (Planariae), Zakpijpen (Ascidiae), -talrijke Zeesterren, Zeeklitten (Echini) enz.; maar wij mogen besluiten -om de reeds opgegeven redenen, namelijk de vereeniging van de beide -seksen bij sommige dezer dieren, den bestendig vastzittenden toestand -van anderen, en de laag ontwikkelde geestvermogens van allen, dat deze -kleuren niet dienen als middel om de andere sekse aan te trekken en -niet zijn verkregen ten gevolge van seksueele teeltkeus. Met de hoogere -dieren is het een geheel ander geval; want, wanneer bij deze de eene -sekse veel schitterender of opzichtiger gekleurd is dan de andere, en -er geen onderscheid is tusschen de gewoonten der beide seksen, dat dit -verschil verklaart, hebben wij reden om aan den invloed der seksueele -teeltkeus te gelooven; en dit geloof wordt sterk bevestigd, wanneer de -meer versierde individu’s, dat bijna altijd de mannetjes zijn, met hun -bekoorlijkheden voor de andere sekse pronken. Wij mogen dit besluit ook -tot beide seksen uitstrekken, wanneer zij de zelfde kleuren bezitten, -en die kleuren duidelijk overeenkomen met die, welke bij zekere soorten -van de zelfde groep alleen aan ééne der seksen eigen is. Hoe moeten wij -ons dan rekenschap geven van de schoone en zelfs prachtige kleuren van -sommige dieren in de laagste klassen? Het schijnt zeer twijfelachtig, -of dergelijke kleuren gewoonlijk tot bescherming dienen; maar wij -kunnen uiterst gemakkelijk dwalen ten opzichte van kenmerken van -allerlei aard met betrekking tot bescherming, zooals iedereen zal -toegeven, die de uitnemende verhandelingen van den heer Wallace heeft -gelezen. Het zou bij voorbeeld niemand dadelijk invallen, dat de -volkomen doorzichtigheid der Medusen of Schijfkwallen hun als -beschermend middel de grootste diensten bewees, maar wanneer Haeckel -ons herinnert, dat niet slechts de Medusen, maar ook vele drijvende -weekdieren, schaaldieren en zelfs kleine zeevisschen dit zelfde -glasachtige maaksel bezitten (2), dan kunnen wij moeilijk betwijfelen, -dat zij daardoor ontsnappen aan de opmerkzaamheid van zeevogels en -andere vijanden. - -Niettegenstaande onze onwetendheid, in hoever de kleur in vele gevallen -tot bescherming dient, komt het mij voor de waarschijnlijkste meening -ten opzichte der prachtige tinten van vele der laagste dieren te zijn, -dat hun kleuren het rechtstreeksche gevolg zijn, hetzij van de -scheikundige samenstelling of van de fijnere structuur van hun -weefsels, onafhankelijk van elk daaruit ontspruitend voordeel. Geen -kleur is wellicht schooner dan die van slagaderlijk bloed; maar er is -geen reden om te onderstellen, dat de kleur van het bloed op zich zelve -in eenig opzicht voordeelig is; en hoewel zij de schoonheid der wangen -van een meisje vermeerdert, zal niemand willen beweren, dat zij tot dit -doel is verkregen. Evenzoo is bij vele dieren, vooral bij de lagere, de -gal rijk gekleurd; de heer Hancock deelt mij bij voorbeeld mede, dat de -buitengewone schoonheid der Eolidae (naakte zeeslakken) vooral daarvan -het gevolg is, dat men de galklieren door de doorschijnende huid heên -ziet; van deze schoonheid hebben deze dieren waarschijnlijk geen -dienst. (3) De tinten der afvallende bladeren in een Amerikaansch bosch -worden door iedereen als prachtig beschreven, en toch onderstelt -niemand, dat deze tinten aan de boomen in het minst voordeelig zijn. -Wanneer men bedenkt, hoevele zelfstandigheden die in hooge mate met -natuurlijke organische stoffen overeenkomen, en die de prachtigste -kleuren bezitten, in den laatsten tijd door de scheikundigen zijn -gevormd, zou het een vreemd verschijnsel zijn geweest, indien eveneens -gekleurde stoffen niet dikwijls, onafhankelijk van een daardoor te -bereiken nuttig doel, in het samengestelde laboratorium der levende -organismen waren ontstaan. - - - -Het Onder-Rijk der Weekdieren (Mollusca).—In deze groote afdeeling (in -haar wijdste beteekenis genomen) van het Dierenrijk komen secundaire -seksueele kenmerken, zooals die waarover wij hier handelen, voor zoover -ik kan nagaan, nooit voor. Dit kon men ook niet verwachten bij de drie -laagste klassen, namelijk de Zakpijpen (Ascidiae), de Mosdieren -(Polyzoa) en Armpootigen (Brachiopoda), die te zamen de Molluscoïda van -Huxley uitmaken; want de meeste dezer dieren zijn bestendig aan een -steunsel bevestigd of hebben beide seksen in één en het zelfde individu -vereenigd. Bij de Plaatkieuwigen (Lamellibranchiata) is -hermaphroditisme niet zeldzaam. Bij de in rang onmiddellijk boven hen -staande Buikpootigen (Gasteropoda) zijn de seksen bij sommige soorten -vereenigd en bij andere gescheiden. In dit laatste geval bezitten de -mannetjes echter nooit bijzondere organen om de wijfjes te vinden, vast -te houden of te bekoren, of om met andere mannetjes te vechten. Het -eenige uitwendige verschil tusschen de beide seksen bestaat, naar de -heer Gwyn Jeffreys mij mededeelt, in een eenigszins anderen vorm van de -schelp; zoo is bij voorbeeld de schelp van de mannelijke alikruik -(Littorina littorea) nauwer en heeft een langer spiraal dan die van het -wijfje. Men mag echter vermoeden, dat dergelijke verschillen in -rechtstreeksch verband staan met de voortplantingshandeling of met de -ontwikkeling van de eieren. - -Hoewel de Buikpootigen zich vrij kunnen bewegen en onvolkomen oogen -bezitten, schijnen zij geen genoeg ontwikkelde geestvermogens te -bezitten, dan dat de leden van de zelfde seksen als medeminnaars samen -zouden strijden en zoo secundaire seksueele kenmerken verkrijgen. Bij -de het land bewonende Longslakken (Pulmonata) wordt de paring door een -vrijage voorafgegaan; want deze dieren, hoewel hermaphrodieten, worden -door hun maaksel genoodzaakt met elkander te paren. Agassiz merkt op -[635]: „Quiconque a eu l’occasion d’observer les amours des limaçons, -ne saurait mettre en doute la séduction déployée dans les mouvements et -les allures, qui préparent et accomplissent le double embrassement de -ces hermaphrodites.” Deze dieren schijnen ook vatbaar te zijn voor een -zekere mate van bestendige genegenheid; een nauwkeurig waarnemer, de -heer Lonsdale, deelt mij mede, dat hij een paar wijngaardslakken (Helix -pomatia), waarvan de eene zwak was, in een kleinen en slecht voorzienen -tuin zette. Na korten tijd verdween het sterke en gezonde individu en -het slijmige spoor, dat het had achtergelaten, bewees, dat het over den -muur naar een naburigen wel voorzienen tuin was gekropen. De heer -Lonsdale besloot hieruit, dat het zijn ziekelijken makker had verlaten, -maar na een afwezigheid van vier-en-twintig uren keerde het terug en -deelde blijkbaar den uitslag van zijn voorspoedige ontdekkingsreis -mede; want beide kropen toen langs het zelfde spoor weg en verdwenen -over den muur. - -Zelfs in de hoogste klasse der Weekdieren, namelijk die der Koppootigen -(Cephalopoda), waarin de seksen gescheiden zijn, komen, voor zoover ik -kan ontdekken, geen secundaire seksueele kenmerken van die soort welke -wij hier beschouwen, voor. Dit is een verwonderlijk feit, daar deze -dieren hoog ontwikkelde zintuigen en aanmerkelijke geestvermogens -bezitten, zooals iedereen zal toestemmen, die hun kunstige popingen om -hun vijanden te ontsnappen heeft waargenomen. [636] Sommige Koppootigen -onderscheiden zich echter door één buitengewoon kenmerk, dat namelijk -het mannelijk element zich in een der armen of voelers verzamelt, die -daarna wordt afgeworpen, en, zich met zijn zuignappen aan het wijfje -klemmende, voor een tijd een zelfstandig leven leidt. De afgeworpen arm -gelijkt zoo volkomen op een afzonderlijk dier, dat hij door Cuvier als -een parasietische worm is beschreven onder den naam van Hectocotylus. -Dit verwonderlijke orgaan kan echter eer als een primair dan als een -secundair seksueel kenmerk worden beschouwd. (4) - -Hoewel bij de Weekdieren de seksueele teeltkeus niet in het spel -schijnt te zijn gekomen, zijn toch vele horens en schelpen, zooals -spiraalhorens (Voluta), kegelhorens (Conus), pelgrimschelpen enz., -fraai gekleurd en schoon van vorm. De kleuren schijnen in de meeste -gevallen niet tot bescherming te dienen; zij zijn waarschijnlijk, -evenals bij de laagste klassen, het rechtstreeksche gevolg van den aard -der weefsels, terwijl de vorm van de schelp van haar wijze van groei -afhangt. De hoeveelheid licht schijnt tot zekere hoogte van invloed te -zijn; want hoewel, zooals herhaaldelijk door den heer Gwyn Jeffreys is -getuigd, de horens en schelpen van sommige op groote diepte levende -soorten levendige kleuren vertoonen, zien wij toch over het algemeen, -dat de ondervlakten en de door den mantel bedekte deelen minder hoog -gekleurd zijn, dan de bovenvlakten en de aan het licht blootgestelde -deelen. [637] In sommige gevallen, zooals bij horens en schelpen wier -bezitters tusschen koralen of helder gekleurde zeewieren leven, dienen -de levendige kleuren wellicht tot bescherming. [638] Vele -Naaktkieuwigen (Nudibranchia), of Zeeslakken, zijn echter even schoon -gekleurd als eenige horen of schelp, zooals men kan zien in het -prachtige werk van de heeren Alder en Hancock; en volgens de inlichting -die de heer Hancock zoo vriendelijk was mij te geven, is het uiterst -twijfelachtig, of deze kleuren tot bescherming dienen. Bij sommige -soorten is dit wellicht het geval, zooals bij een, die op het groene -loof van wieren (Algae) leeft en zelf helder groen is. Maar vele helder -groene, witte of op andere wijze opzichtig gekleurde soorten zoeken -zich niet te verbergen, terwijl daarentegen sommige even opzichtige, -evenals andere dof gekleurde soorten onder steenen en in donkere -schuilhoeken leven. Bij deze Naaktkieuwigen staat derhalve de kleur -blijkbaar volstrekt niet in een nauw verband met den aard hunner -woonplaats. - -Hoewel deze naakte Zeeslakken hermaphrodieten zijn, paren zij toch met -elkander, evenals de Landslakken, van welke laatsten vele uiterst -fraaie horens hebben. Het is denkbaar, dat twee hermaphrodieten, door -elkanders groote schoonheid aangetrokken, zich vermengen en kroost -nalaten, dat de grootere schoonheid hunner ouders zou overerven. Bij -zulke laag georganiseerde wezens is dit echter uiterst -onwaarschijnlijk. (5) Het is ook volstrekt niet duidelijk, waarom het -kroost van de schoonere hermaphrodieten eenig voordeel waardoor het in -aantal toenam, zou hebben boven het kroost der minder schoone, wanneer -ten minste schoonheid en kracht niet gewoonlijk gepaard gingen. Wij -hebben hier niet een aantal mannetjes die vroeger tot volkomen -seksueele ontwikkeling komen dan de wijfjes, en waarvan de schoonste -door de sterkste wijfjes worden uitgekozen. Indien echter schitterende -kleuren voor een hermaphroditisch dier voordeelig waren met betrekking -tot zijn algemeene levenswijze, dan zouden inderdaad de levendiger -gekleurde individu’s het best slagen en in aantal toenemen; maar dit -zou een geval van natuurlijke en niet van seksueele teeltkeus zijn. - - - -Het Onder-Rijk der Wormen (Vermes): Klasse der Ringwormen -(Annelida).—Hoewel in deze klasse de seksen (wanneer zij gescheiden -zijn) somtijds van elkander verschillen in zoo belangrijke kenmerken, -dat zij wel eens tot verschillende geslachten of zelfs families zijn -gebracht, schijnen die verschillen echter niet van zoodanigen aard te -zijn, dat zij veilig aan seksueele teeltkeus kunnen worden -toegeschreven. Deze dieren zijn dikwijls fraai gekleurd; doch, daar de -beide seksen in dit opzicht niet verschillen, zijn zij hier voor ons -niet van veel belang. Zelfs de Snoerwormen (Nemertina) wedijveren, -hoewel zoo laag georganiseerd, „in schoonheid en verscheidenheid van -kleuren met elke andere groep ongewervelde dieren”; Dr. McIntosh [639] -kan echter toch niet ontdekken, dat deze kleuren eenig nut hebben. De -vastzittende ringwormen worden volgens Quatrefages [640] na den -voortplantingstijd doffer gekleurd, en ik onderstel, dat dit aan hun te -dier tijde minder krachtigen toestand mag worden toegeschreven. Al deze -wormachtige dieren staan blijkbaar te laag op de ladder, dan dat de -individu’s van ééne der beide seksen eenige voorkeur zouden betoonen -bij het zoeken naar een individu van de andere sekse om zich mede voort -te planten, of dat de individu’s van een zelfde sekse als medeminnaars -met elkander zouden strijden. - - - -Het Onder-Rijk der Gelede Dieren (Arthrozoa): Klasse der Schaaldieren -(Crustacea).—In deze groote klasse ontmoeten wij voor het eerst -ontwijfelbare secundaire seksueele kenmerken, die dikwijls buitengewoon -ontwikkeld zijn. Ongelukkig zijn de gewoonten der Schaaldieren slechts -zeer onvolkomen bekend, en kunnen wij het gebruik van vele deelen die -slechts door ééne der beide seksen worden bezeten, niet verklaren. Bij -de lagere parasietische soorten zijn de mannetjes klein van gestalte, -en bezitten alleen deze volkomen zwempooten, sprieten en zintuigen, -terwijl de wijfjes deze organen missen en haar lichaam dikwijls slechts -uit een misvormde massa bestaat. Deze buitengewone verschillen tusschen -de beide seksen staan echter ongetwijfeld in verband met haar hoogst -verschillende levenswijze, en gaan ons derhalve hier niet aan. Bij -verschillende Schaaldieren, tot onderscheidene families behoorende, -zijn de voorste sprieten voorzien van bijzondere draadvormige lichamen, -die men voor reukorganen houdt, en deze zijn veel talrijker bij de -mannetjes dan bij de wijfjes. Daar de mannetjes, ook zonder eenige -buitengewone ontwikkeling van hun reukzintuig, bijna zeker in staat -zouden zijn om de wijfjes vroeger of later te vinden, is de -vermeerdering van het aantal reukdraden waarschijnlijk een gevolg van -de seksueele teeltkeus, daar de mannetjes die er het grootste getal van -bezaten, er het best in slaagden om wijfjes te vinden en hun geslacht -voort te planten. Fritz Müller heeft een opmerkelijke dimorphische -soort van Tanais beschreven, bij welke het mannetje door twee -verschillende vormen wordt vertegenwoordigd, tusschen welke geen -overgangsvormen worden gevonden. Bij den eenen vorm bezit het mannetje -een grooter aantal reukdraden en bij den anderen krachtiger en langer -knijpers (chelae), welke dienen om het wijfje vast te houden. Fritz -Müller oppert het denkbeeld, dat deze verschillen tusschen de beide -mannelijke vormen van een zelfde soort zijn ontstaan, doordat bij -sommige individu’s het aantal reukdraden, bij andere de vorm en grootte -der knijpers varieerden, zoodat van de eersten zij die het best in -staat waren het wijfje te vinden, en van de laatsten zij die het best -in staat waren haar vast te houden als zij haar hadden gevonden, het -grootste aantal nakomelingen hebben nagelaten, die hun respectieve -voordeelen erfden. [641] - -Bij sommige der lagere Schaaldieren verschilt de rechter voorste spriet -zeer in maaksel van den linker, welke laatste evenals die van het -wijfje uit leedjes bestaat, die naar het einde toe dunner worden. De -gewijzigde spriet van het mannetje is in het midden òf opgezwollen òf -met een hoek omgebogen òf in een bevallig en soms verwonderlijk -samengesteld grijporgaan (Fig. 16) veranderd. [642] Het dient, naar ik -van Sir J. Lubbock hoor, om het wijfje vast te houden, en voor het -zelfde doel is één der beide achterpooten (b) aan de zelfde zijde van -het lichaam in een knijper veranderd. In een andere familie vertoonen -de onderste of achterste sprieten alleen bij de mannetjes „een -merkwaardigen zigzag-vorm.” - -Bij de hoogere Schaaldieren vormen de voorpooten een paar knijpers -(chelae) en deze zijn bij het mannetje gewoonlijk grooter dan bij het -wijfje. Bij vele soorten zijn de knijpers aan de tegenovergestelde -zijden van het lichaam van ongelijke grootte; die aan de rechterzijde -is, naar de heer C. Spence Bate mij mededeelt, gewoonlijk, hoewel niet -altijd, de grootste. Deze ongelijkheid is dikwijls veel grooter bij het -mannetje dan bij het wijfje. De beide knijpers verschillen dikwijls ook -in maaksel (Fig. 17, 18, 19), waarbij dan de kleinste op die van het -wijfje gelijkt. Welk voordeel wordt verkregen door hun ongelijkheid in -grootte aan de beide tegenovergestelde zijden van het lichaam, en door -hun veel grootere ongelijkheid bij het mannetje dan bij het wijfje; en -waarom beide, als zij even groot zijn, bij het mannetje dikwijls veel -grooter zijn dan bij het wijfje, is niet bekend. De knijpers zijn -dikwijls zoo lang en groot, dat zij, naar ik van den heer Spence Bate -hoor, bij geen mogelijkheid kunnen worden gebruikt om voedsel naar den -mond te brengen. Bij de mannetjes van zekere zoetwater-steurkrabben -(Palaemon) is de rechterpoot feitelijk langer dan het geheele lichaam. -[643] Het is waarschijnlijk, dat de aanzienlijke grootte van een poot -met zijn knijpers het mannetje helpt bij het gevecht met zijn -medeminnaars; maar dit gebruik verklaart hun ongelijke grootte aan de -tegenovergestelde zijden van het lichaam bij het wijfje niet. Bij een -soort van strandkrab (Gelasimus) leven, volgens een door Milne Edwards -aangehaalde mededeeling [644], het mannetje en het wijfje in het zelfde -hol, hetgeen opmerkenswaardig is, daar het bewijst, dat zij -paarsgewijze leven, en sluit het mannetje den ingang van het hol met -een zijner knijpers, die verbazend sterk ontwikkeld is, zoodat deze -hier indirect als een verdedigingsmiddel wordt gebruikt. Hun -voornaamste doel is echter waarschijnlijk om het wijfje te grijpen en -vast te houden, en in sommige gevallen, zooals bij de zoetwatergarnalen -(Gammarus) weet men met zekerheid, dat dit zoo is. Bij de gewone -strandkrab (Carcinus maenas) paren de beide seksen echter, naar de heer -Spence Bate mij verzekert, onmiddellijk nadat het wijfje is verveld en -haar harde schaal heeft verloren. Zij is dan zoo zacht, dat zij zou -worden beschadigd, als zij door de sterke knijpers van het mannetje -werd gegrepen; maar daar zij door het mannetje wordt gevat en -medegedragen, vóór zij vervelt, kan het dan zonder gevaar geschieden. - -Fritz Müller verhaalt, dat sommige soorten van Melito zich van alle -andere Vlookreeften (Amphipoda) onderscheiden, doordat bij de wijfjes -de „heupplaatjes van het voorlaatste paar pooten tot haakvormige -aanhangsels zijn verlengd, welke aanhangsels de mannetjes grijpen met -de knijpers van het eerste paar.” De ontwikkeling dezer haakvormige -aanhangsels werd waarschijnlijk veroorzaakt, doordat die wijfjes welke -gedurende de voortplantingshandeling het stevigst vast konden worden -gegrepen, de grootste nakomelingschap nalieten. Fritz Müller beschrijft -nog een andere soort van Braziliaansche vlookreeft (Orchestia Darwinii, -fig. 20, 21, 22), die een dergelijk dimorphisme als Tanais vertoont; -want er bestaan daarvan twee mannelijke vormen, die in den bouw hunner -knijpers verschillen. [645] Daar knijpers van ééne dier beide vormen -zeker voldoende zouden zijn geweest om het wijfje vast te houden, want -beide worden tegenwoordig voor dat doel gebruikt, zijn de beide -mannelijke vormen waarschijnlijk ontstaan, doordat sommige individu’s -op de eene, andere op de andere wijze afweken; terwijl beide vormen het -een of ander bijzonder, maar bijna even groot voordeel trokken uit hun -verschillend gevormde organen. - -Het is niet bekend, of de Schaaldieren met elkander strijden om het -bezit der wijfjes, maar dit is waarschijnlijk het geval; want bij de -meeste dieren waarvan het mannetje grooter is dan het wijfje, schijnt -het zijn grootere gestalte te hebben verkregen, doordat gedurende vele -geslachten de grootere mannetjes de kleinere hebben overwonnen. Nu -deelt mij de heer Spence Bate mede, dat bij de meeste orden der -Schaaldieren, in het bijzonder bij de hoogste, die der Krabben -(Brachyura) het mannetje grooter is dan het wijfje; de parasietische -geslachten, waarbij de beide seksen een verschillende levenswijze -volgen, en de meeste Entomostraca maken hierop echter een uitzondering. -De knijpers van de meeste Schaaldieren zijn uitnemend voor den strijd -geschikte wapenen. Zoo zag een zoon van den heer Bate een duivelskrab -(Portunus puber) met een strandkrab (Carcinus maenas) vechten, waarbij -de laatste spoedig op den rug geworpen en alle leden van zijn lichaam -afgescheurd werden. Toen Fritz Müller verscheidene mannetjes van een -Braziliaansche strandkrab (Gelasimus), een soort die ontzaglijke -knijpers bezit, bij elkander in een glazen vat plaatste, doodden en -verminkten zij elkander. De heer Bate zette een groote mannelijke -strandkrab (Carcinus maenas) in een pot met water, die door een wijfje -dat met een kleiner mannetje gepaard was, werd bewoond; dit laatste -werd spoedig onteigend; „als zij echter vochten”, voegt de heer Bate er -bij „dan kostte de overwinning geen bloed; want ik zag geen wonden.” De -zelfde natuuronderzoeker scheidde een mannelijke vlookreeft (Gammarus -marinus), zoo gewoon op onze stranden, van zijn wijfje, en zette beide, -elk afzonderlijk, in één vat met vele individu’s van de zelfde soort. -Het aldus van haar mannetje gescheiden wijfje paarde met haar makkers. -Na eenigen tijd werd het mannetje weder in het zelfde vat gebracht, en -na een tijd lang te hebben rondgezwommen, begaf hij zich te midden der -overigen en voerde zonder eenig gevecht eensklaps zijn wijfje mede. Dit -feit bewijst, dat bij de Vlookreeften (Amphipoda), een orde die laag op -de ladder staat, de mannetjes en wijfjes elkander herkennen en -wederkeerig aan elkander gehecht zijn. - -De geestvermogens der Schaaldieren zijn waarschijnlijk hooger -ontwikkeld dan men wellicht zou hebben verwacht. Ieder die heeft -beproefd een der op vele kusten van tropische landen zoo menigvuldige -strandkrabben te vangen, zal hebben bemerkt, hoe voorzichtig en -waakzaam zij zijn. Op koraaleilanden vindt men een groote krabsoort -(Birgus latro), die op den bodem van een diep hol een dik bed maakt van -door haar bijeen verzamelde vezels van de kokosnoot. Zij voedt zich met -de afgevallen vruchten der kokospalmen, pelt er de vezels van het -omkleedsel vezel voor vezel van af, en begint daarbij altijd aan dat -einde, waar de drie oogvormige diepten zijn gelegen. Daarna doorboort -zij ééne dier diepten door er met haar groote voorste knijpers op te -kloppen, en haalt eindelijk, al ronddraaiende, de taaie witte -zelfstandigheid die binnen in de vrucht zit, met haar smalle achterste -knijpers er uit. Deze handelingen zijn echter waarschijnlijk -instinktmatig, zoodat zij even goed door een jong als door een oud dier -worden volbracht. Het volgende geval kan echter niet zoo worden -beschouwd: een geloofwaardig natuuronderzoeker, de heer Gardner [646], -nam een strandkrab (Gelasimus) waar, terwijl zij haar hol maakte, en -wierp er eenige schelpen naar toe. Een daarvan rolde in het hol, -terwijl drie andere schelpen op weinige duimen van den ingang bleven -liggen In ongeveer vijf minuten bracht de krab de naar binnen gevallen -schelp weêr naar buiten en droeg haar ongeveer een voet ver weg; toen -zag zij de drie andere schelpen liggen, en blijkbaar bedenkende, dat -zij er ook in zouden kunnen rollen, droeg zij ze naar de plaats, waar -zij de eerste had gelegd. Het zou, dunkt mij, moeielijk zijn deze -handelingen te onderscheiden van een die door den mensch met behulp -zijner rede wordt volbracht. - -Ten opzichte van de kleur, die bij dieren die tot de hoogere klassen -behooren, zoo dikwijls bij beide seksen verschilt, kent de heer Spence -Bate hiervan geen enkel sterk sprekend voorbeeld bij de Britsche -Schaaldieren. In sommige gevallen verschilt echter het wijfje -eenigszins in tint met het mannetje; maar de heer Bate houdt dit -verschil voor gering genoeg om te kunnen worden verklaard door hun -verschillende levenswijze, zooals doordat het mannetje meer rondloopt -en derhalve meer aan het licht blootgesteld is. Bij een merkwaardige -krab van Borneo, die sponsen bewoont, kon de heer Bate altijd de beide -seksen van elkander onderscheiden, doordat de opperhuid van het -mannetje minder afgeschaafd was. Dr. Power trachtte de seksen van de -soorten die Mauritius bewonen, door haar kleur te onderscheiden; maar -het mislukte hem voortdurend, behalve bij een enkele soort van -steurkrab (Squilla, waarschijnlijk Squilla stylifera), van welke het -mannetje wordt beschreven, als „fraai blauwachtig groen”, met sommige -aanhangsels kersrood, terwijl het wijfje bruin en grijs bewolkt is, en -de roode deelen bij haar „veel minder levendig zijn dan bij het -mannetje.” [647] In dit geval mogen wij vermoeden, dat er seksueele -teeltkeus in het spel is geweest. Bij Saphirina (een den oceaan -bewonend geslacht van Entomostraca, en daarom laag op de ladder) zijn -de mannetjes voorzien van kleine schilden of op cellen gelijkende -lichamen, die schoone veranderende kleuren vertoonen; deze ontbreken -bij de wijfjes en in ééne soort bij beide seksen. [648] Het zou echter -zeer overijld zijn, hieruit te besluiten, dat deze organen uitsluitend -dienen om het wijfje te bekoren. Bij het wijfje van een Braziliaansche -soort van strandkrab (Gelasimus) is, naar Fritz Müller mij mededeelt, -het geheele lichaam bijna effen grijsachtig bruin. Bij het mannetje is -het achterste deel van het kop-borststuk (cephalothorax) zuiver wit, en -het voorste prachtig groen, in donkerbruin overgaande; en het is -merkwaardig, dat deze kleuren vatbaar zijn, in weinige minuten te -veranderen,—waarbij het wit vuil groen, of zelfs zwart wordt, en het -groen „veel van zijn schoonheid verliest.” De mannetjes zijn blijkbaar -veel talrijker dan de wijfjes Het verdient inzonderheid opmerking, dat -zij hun schitterende kleuren niet verkrijgen vóór zij volwassen zijn. -Zij verschillen ook van de wijfjes door de meerdere grootte hunner -knijpers. Bij sommige soorten van het geslacht, waarschijnlijk bij -alle, leven de seksen paarsgewijze en bewonen het zelfde hol. Het zijn -ook, zooals wij zagen, zeer verstandige dieren. Op deze verschillende -gronden is het zeer waarschijnlijk, dat bij deze soort het mannetje -zijn fraaie kleuren heeft verkregen om het wijfje te bekoren of op te -wekken. - -Ik heb zoo even medegedeeld, dat het mannetje van Gelasimus zijn -opzichtige kleuren niet verkrijgt, vóór hij volwassen en ongeveer voor -de voortplanting geschikt is. Dit schijnt ten opzichte der vele -merkwaardige verschillen in maaksel tusschen de beide seksen in de -geheele klasse de algemeene regel te zijn. Wij zullen later zien, dat -de zelfde wet in het geheele onder-rijk der Gewervelde Dieren -(Vertebrata) doorgaat, en in alle gevallen is het bij uitnemendheid -kenmerkend voor alle eigenschappen die door seksueele teeltkeus zijn -verkregen. Fritz Müller [649] geeft eenige sterk sprekende voorbeelden -van deze wet; zoo verkrijgt het mannetje van de zeevloo (Orchestia) -zijn groote tangen, welke geheel anders zijn samengesteld dan die van -het wijfje, niet, voordat hij nagenoeg volgroeid is; zoolang hij jong -is, gelijken zijn tangen op die van het wijfje. Evenzoo bezit het -mannetje van Brachyscelus, gelijk alle andere Vlookreeften (Amphipoda), -een paar achterste sprieten; bij het wijfje, en dit is een zeer -buitengewone omstandigheid, ontbreken zij, en eveneens bij het -mannetje, voordat het volwassen is. (6) - - - -Klasse der Arachnida (Spinnen).—De mannetjes zijn dikwijls donkerder, -maar soms ook lichter dan de wijfjes, zooals men kan zien in het -prachtige werk van den heer Blackwall. [650] Bij sommige soorten -verschillen de beide seksen sterk van elkander in kleur; zoo is het -wijfje van Sparassus smaragdulus dof groen, terwijl het achterlijf van -het mannetje schoon geel is, met drie overlangsche strepen van rijk -rood. Bij sommige soorten van krabspinnen (Thomisus) gelijken de seksen -nauwkeurig op elkander; bij andere verschillen zij zeer, zoo zijn bij -Thomisus citreus de pooten en het lichaam van het wijfje bleek-geel of -groen, terwijl de voorste pooten van het mannetje roodachtig bruin -zijn; bij T. floricolens zijn de pooten van het wijfje bleekgroen, -terwijl die van het mannetje zeer in het oog loopende ringen van -verschillende kleur vertoonen. Talrijke dergelijke gevallen zouden -kunnen worden gegeven uit de geslachten Epeira, Nephila, Philodromus, -Theridion, Linyphia, enz. Het is dikwijls moeilijk te zeggen, welke der -beide seksen het meest afwijkt van de gewone kleur van het geslacht -waartoe de soort behoort; maar de heer Blackwall denkt, dat het over -het algemeen het mannetje is. Canestrini [651] merkt op, dat in zekere -geslachten de soortsbepaling bij de mannetjes gemakkelijk, doch bij de -wijfjes hoogst moeilijk is. De heer Blackwall deelt mij mede, dat de -seksen in haar jeugd gewoonlijk op elkander gelijken; en beide -ondergaan dikwijls groote veranderingen in kleur bij haar opeenvolgende -ververvellingen, vóór zij volwassen zijn. Zoo gelijkt het mannetje van -den bovengenoemden Sparassus eerst op het wijfje, en verkrijgt zijn -bijzondere kleuren pas, als het omstreeks volwassen is. Spinnen -bezitten scherpe zintuigen en vertoonen veel verstand. Gelijk algemeen -bekend is, toonen de wijfjes dikwijls de sterkste liefde voor haar -eieren, die zij, in een zijden web omsloten, bij zich dragen. De -mannetjes zoeken vurig naar de wijfjes, en Canestrini en anderen hebben -gezien, dat zij om het bezit daarvan vochten. De zelfde schrijver zegt, -dat de paring der beide seksen bij ongeveer twintig soorten is -waargenomen; en hij verzekert stellig, dat het wijfje sommige van de -mannetjes die haar het hof maken, weigert, hen met open kaken bedreigt -en ten laatste na veel aarzeling het uitverkoren mannetje aanneemt. Op -deze verschillende gronden mogen wij met eenig vertrouwen aannemen, dat -de goed uitgedrukte verschillen in kleur tusschen de seksen van sommige -soorten het resultaat van seksueele teeltkeus zijn, hoewel de beste -soort van bewijs, het pronken van het mannetje met zijn versierselen, -hier ontbreekt. Wegens de uiterst groote variabiliteit van kleur bij -het mannetje van sommige soorten, bijvoorbeeld van Theridion lineatum, -schijnt het, dat deze seksueele kenmerken van de mannetjes tot dusver -niet zeer bestendig zijn geworden. Canestrini leidt het zelfde besluit -af uit het feit, dat de mannetjes van sommige soorten twee vormen -vertoonen, die van elkander verschillen in de grootte en lengte der -kaken; en dit herinnert ons aan de bovenvermelde gevallen van -dimorphische schaaldieren. - -Het mannetje is over het algemeen veel kleiner dan het wijfje, somtijds -in buitengewone mate [652], en hij is genoodzaakt uiterst voorzichtig -te zijn als hij haar het hof maakt, daar het wijfje dikwijls haar -preutschheid tot een gevaarlijke hoogte opvoert. De Geer zag een -mannetje dat midden in zijn voorbereidende liefkoozingen door het -voorwerp zijner liefde gegrepen, in spinrag gewikkeld en daarna -verslonden werd, een gezicht dat hem, zooals hij er bijvoegt, „met -afschuw en verontwaardiging vervulde.” [653] - -De weleerw. heer O. P. Cambridge [654] verklaart op de volgende wijze -de uiterste kleinheid van het mannetje in het geslacht Nephila. „De -heer Vinson geeft een levendige beschrijving van de vlugge manier -waarop het uiterst kleine mannetje aan de bloeddorstigheid van het -wijfje ontsnapt, door weg te glijden en verstoppertje te spelen op haar -lichaam en reusachtige ledematen; bij zulk een vervolging is het -duidelijk, dat de kleinste mannetjes de grootste kans hebben van te -ontsnappen, terwijl de grootere spoedig slachtoffers van het wijfje -zouden worden; en op die wijze moest allengs door natuurlijke teeltkeus -de grootte van de mannetjes afnemen, totdat zij ten laatste de -geringste grootte verkregen, die nog vereenigbaar was met de -uitoefening van hun voortplantingsfuncties,—feitelijk waarschijnlijk -tot de grootte die zij nu bezitten, d.i. zoo klein, dat zij een soort -van parasiet op het wijfje zijn, en hetzij beneden haar aandacht, of te -vlug en te klein, dan dat zij ze zonder groote moeite kan vangen.” - -Westring heeft de belangwekkende ontdekking gedaan, dat de mannetjes -van verscheidene soorten van Theridion [655] het vermogen bezitten om -een sjirpend (striduleerend) geluid voort te brengen (gelijk dat -hetwelk vele kevers en andere insekten maken, maar zwakker), terwijl de -wijfjes geheel stom zijn. Het daartoe dienend orgaan is een getande -lijst aan het grondvlak van het achterlijf, waartegen het harde -achterste deel van het borststuk wordt gewreven, en van dit deel kon -bij de wijfjes geen spoor worden ontdekt. Het verdient opmerking, dat -verscheidene schrijvers waaronder de welbekende araneoloog Walckenaer, -hebben verklaard, dat spinnen door muziek worden aangetrokken. [656] -Uit de analogie met de Rechtvleugelige en Gelijkvleugelige Insekten -(Orthoptera en Homoptera), die in het volgende hoofdstuk moeten worden -beschreven, mogen wij bijna met zekerheid opmaken, dat dit geluid, -zooals Westwood opmerkt, dient, hetzij om het wijfje te roepen of om -haar op te wekken, en dit is het eerste mij bekende voorbeeld, bij het -opklimmen op de ladder van het dierenrijk, van geluiden die met dit -doel worden gemaakt. (7) - - - -Klasse der Myriapoda (Duizendpooten).—In geen der beide orden van deze -klasse, die de eigenlijke duizendpooten en millioenpooten omvat, kan ik -eenig sterksprekend voorbeeld vinden van dergelijke seksueele -verschillen als die welke ons hier meer in het bijzonder aangaan. Bij -Glomeris limbata echter, en wellicht bij eenige weinige andere soorten, -verschillen de mannetjes eenigszins van de wijfjes in kleur; maar deze -Glomeris is een zeer veranderlijke soort. Bij de mannetjes van de -Diplopoda zijn de pooten die tot een der voorste segmenten van het -lichaam, of tot het achterste segment behooren, vervormd in -grijporganen, welke dienen om het wijfje te vatten. Bij sommige soorten -van Julus zijn de voeten (tarsi) van het mannetje met het zelfde doel -van vliezige zuigers voorzien. Een veel ongewoner geval is het, zooals -wij zullen zien als wij de Insekten behandelen, dat het bij Lithobius -het wijfje is, dat aan het einde van het lichaam grijpwerktuigen heeft -om het mannetje te vatten. [657] - - - - - -AANTEEKENINGEN. - -(1) De Protozoa, en volgens de meeste hedendaagsche dierkundigen ook de -Coelenterata (waarmede zij dan ook de Sponzen vereenigen) en -Echinodermata, zijn Onder-Rijken, en geen Klassen. De afdeeling der -Weekwormen (Scolecida), die ook op een hoogeren rang dan dien van -klasse, schoon geenszins op een zoo hoogen rang als dien van -onder-rijk, aanspraak zou kunnen maken, omvat volgens Haeckel alle -Wormen, met uitzondering der Ringwormen (Annelida) en van de, door vele -dierkundigen met de Crustaceeën vereenigd wordende Raderdieren -(Rotatoria). De naam Ringwormen wordt dan beperkt tot die vormen welke -door Harting („Leerboek”, III, 1, blz. 507) tot de orde der -Borstelwormen (Chaetophora st. Setigera) worden gebracht. - -(2) Tot deze „pelagische Fauna der Glasdieren”, zooals Haeckel ze -noemt, behooren: uit de klasse der Visschen, de familie der -Helmichthyoïdeï (Leptocephalus, Oxystomus, Tilurus, Leptocephalichthys, -Helmichthys); uit de klasse der Cephalopoden, de familie der -Loligopsidae (Loligopsis, Taonius), uit die der Gasteropoden, de -familie der Phyllirhoïdae (Phyllirhoë, Acura) en bijna alle Pteropoden -en Heteropoden; uit die der Tunicata, de beide orden der Thaliacea en -Luciae; uit de klasse der Schaaldieren, menigvuldige soorten uit alle -orden, vooral uit die der Copepoden en Amphipoden; uit het rijk der -Wormen, de geslachten Alciope en Sagitta en vele larven; uit het -onder-rijk der Echinodermata, de zwemmende larven; uit dat der -Coelenterata, de geheele klasse der Rib- of Kamkwallen (Ctenophora), -verder de Schijf- of Schermkwallen (Discomedusae) en de Siphonophoren. - -(3) Ongetwijfeld zal niemand willen beweren, dat de schoone kleur van -het slagaderlijk bloed is verkregen om de schoonheid van een meisje te -verhoogen. Schrijft men echter de verschillen tusschen de -menschenrassen aan seksueele teeltkeus toe, dan ligt het voor de hand, -dat bij die rassen bij welke de huid der wangen doorschijnend genoeg is -om de kleur van het slagaderlijk bloed door te laten, die -doorschijnendheid waarschijnlijk het gevolg van seksueele teeltkeus is. -De zelfde redeneering zou men op de Eoliden kunnen toepassen, en -veronderstellen, dat niet de schoone kleur der galklieren, maar de -doorschijnendheid der huid, welke toelaat, dat die kleuren uitwendig -waarneembaar zijn, het gevolg van seksueele teeltkeus kan zijn. Zeer -waarschijnlijk vinden wij echter deze onderstelling niet. - -(4) Bij Argonauta bezit alleen het wijfje de verbreede eindplaten aan -twee der vangarmen en de daardoor afgescheiden wordende schelp. Deze -schijnen ons een goed voorbeeld van een secundair seksueel kenmerk bij -Cephalopoden. - -(5) Wanneer dit niet zoo onwaarschijnlijk was, kon men op deze wijze -wellicht de vorming der zonderlinge zoogenaamde liefdepijlen (Harting, -„Leerboek”, Deel III, Afd. 1, blz. 816) bij sommige Gasteropoden -verklaren. - -(6) Wij zullen in de volgende hoofdstukken zien, dat bij verschillende -dieren de mannetjes eigenaardige bewegingen, als het ware dansen -uitvoeren, als zij aan de wijfjes het hof maken. In „Eigen Haard”, 11 -Mei 1889, no. 19, vinden wij een referaat van een stuk van den heer -Morgan uit de „Popular Science Monthly”, waaruit blijkt, dat ook een -soort van krab (Platyonychus ocellatus) zulks doet. Als het mannetje -van deze krab aan het wijfje het hof maakt, gaat hij recht op staan op -het derde en vierde paar pooten, trekt het achterste paar tegen zijn -lichaam aan, slaat zijn scharen en oogen naar boven, en gaat om zijn as -staan draaien. Nu en dan staakt hij die draaiende beweging om zich naar -links en rechts te buigen of zich wat vooruit of achteruit te bewegen. -Dit gaat zoo door tot vermoeidheid hem dwingt er mede op te houden. -Zoodra echter het wijfje hem nadert, begint hij weêr van voren af aan -en gedraagt zich „als een dronken man.” Nu en dan tracht hij met zijn -lange scharen het wijfje te „omhelzen, maar op zoodanige wijze, dat men -er aan twijfelt, of het zijn doel is haar door overreding en niet door -geweld voor zich te winnen, dan wel of ontzag voor de scharen van zijn -dame hem zich zoo betamelijk doet gedragen.” - -(7) Het is bekend, dat de spinnen een uitnemend gehoor en veel smaak -voor muziek bezitten. Pélisson merkte in zijn gevangenis een spin op, -die dagelijks voor den dag kwam, wanneer men in de gevangenis op den -doedelzak speelde. Walckenaer verhaalt, dat een dame bij het bespelen -van haar harp een spin opmerkte, die aan den zolder juist boven haar -zat. Zij verplaatste zich herhaaldelijk, doch werd telkens door de spin -gevolgd. [658] Grétry zag, wanneer hij op de piano speelde, telkens een -spin naderen, die zich op de piano zette en zich verwijderde, wanneer -Grétry met spelen ophield. Van Beethoven wordt een dergelijke opmerking -verhaald. Ik heb zelf waargenomen, hoe bij het spelen van een trio in -een kamer een spin te voorschijn kwam, hoe langer hoe nader kwam en -zich eindelijk plaatste op de hand van den persoon die violoncel -speelde. Dit alles versterkt in geen geringe mate het geloof, dat de -muzikale geluiden welke sommige mannelijke spinnen voortbrengen, dienen -om het wijfje te bekoren en aan te lokken. Volgens sommigen voelen de -spinnen wel de trillingen der geluidgevende lichamen, maar hooren het -geluid niet. Dit verklaart moeilijk het geval van de spin die zich op -de hand van den cellist plaatste, daar zoo’n week deel wel niet -gevoelig zal trillen. In elk geval werd de spin gelokt, ’t zij dan door -de trilling of door het geluid. - -Wood Mason nam te Bombay waar, dat twee groote schorpioenen, welke -tegen elkander werden opgehitst, een geluid maakten, gelijkende op dat -hetwelk men hoort als men over een stuk zijde schrapt of met de nagels -over een stijven tandenborstel strijkt. Het geluidmakend orgaan bleek -te bestaan uit een schrapper en een rasp. De schrapper is bezet met -stevige, kegelvormige en gebogen tandjes en ligt aan de platte -buitenvlakte van het grondlid der voelerpooten. De rasp vertoont -talrijke regelmatige, dicht bij elkander geplaatste paddestoelvormige -knobbeltjes en ligt op het aan het grondlid der voelerpooten -beantwoordende lid van het eerste paar pooten. („Nature”, 25 Oct. 1876, -blz. 565.) - - - - - - - - -TIENDE HOOFDSTUK. - -SECUNDAIRE SEKSUEELE KENMERKEN BIJ DE INSEKTEN. - - Verschillende organen van de mannetjes om de wijfjes te - grijpen.—Verschillen tusschen de seksen, waarvan de beteekenis niet - wordt begrepen.—Verschil in grootte tusschen de - seksen.—Springstaarten (Thysanura).—Tweevleugeligen - (Diptera).—Halfvleugeligen (Hemiptera).—Gelijkvleugeligen - (Homoptera); alleen de mannetjes bezitten het vermogen muzikale - geluiden voort te brengen.—Rechtvleugeligen (Orthoptera); de - muziekwerktuigen der mannetjes van zeer verschillend maaksel; - strijdlustigheid; kleuren.—Netvleugeligen (Neuroptera); seksueele - kleurverschillen.—Vliesvleugeligen (Hymenoptera); strijdlustigheid - en kleuren.—Schildvleugeligen (Celeoptera); kleuren; sommige - bezitten groote horens, die blijkbaar tot versiering strekken; - gevechten; sjirporganen gewoonlijk aan beide seksen gemeen. - - -In de verbazend groote klasse der Insekten verschillen de beide seksen -soms in haar bewegingsorganen en dikwijls in haar zintuigen, zooals in -de gekamde en schoon gevederde sprieten van de mannetjes van vele -soorten. Bij een der Haften (Ephemerae), namelijk Chloëon, heeft het -mannetje groote gesteelde oogen, die het wijfje geheel mist. [659] De -bijoogjes (ocelli) ontbreken bij de wijfjes van verschillende andere -insekten, zooals bij de Mutillen, bij welke zij ook vleugelloos zijn. -Wij moeten hier hoofdzakelijk handelen over inrichtingen waardoor het -eene mannetje in staat wordt gesteld om het andere te overwinnen, -hetzij in den strijd of in de vrijage, door zijn kracht, strijdlust, -versierselen of muziek. Bij de tallooze inrichtingen die het mannetje -in staat stellen het wijfje te grijpen, behoeven wij hier daarom -slechts kort stil te staan. Behalve de samengestelde organen aan de -spits van het achterlijf, die wellicht als primaire organen [660] -moeten worden beschouwd, „is het verwonderlijk”, zooals de heer B. D. -Walsh [661] heeft opgemerkt, „hoevele verschillende organen in de -natuur voorkomen, die slechts tot het schijnbaar onbeteekenende doel -dienen om het mannetje in staat te stellen het wijfje stevig vast te -grijpen.” De bovenkaken (mandibulae) worden daartoe somtijds gebruikt; -zoo heeft het mannetje van Corydalis cornutus (een Netvleugelig Insekt, -eenigermate met de Gaasvliegen, enz. verwant) verbazend groote kromme -kaken, soms vele malen langer dan die van het wijfje; en zij zijn glad -in plaats van getand, waardoor hij haar kan grijpen zonder haar te -beschadigen. [662] Een der Vliegende Herten van Noord Amerika (Lucanus -Elaphus) gebruikt zijn kaken, die veel grooter zijn dan die van het -wijfje, tot het zelfde doel, maar waarschijnlijk ook om te vechten. Bij -een der Graafwespen (Ammophila) gelijken de bovenkaken der beide seksen -nauwkeurig op elkander, maar worden tot zeer verschillende doeleinden -gebruikt; de mannetjes, die, zooals professor Westwood opmerkt, -„uiterst vurig zijn, grijpen hun gezellinnen om den hals met hun -sikkelvormige kaken” [663], terwijl de wijfjes deze organen gebruiken -om in het zand te graven en haar nesten te maken. - -De voeten (tarsi) der voorpooten zijn bij de mannetjes van vele kevers -uitgezet of met breede haarkussens voorzien en bij vele geslachten van -Waterroofkevers zijn zij gewapend met een ronden platten zuiger, opdat -het mannetje zich aan het glibberige lichaam van het wijfje zou kunnen -vasthechten. Het is een veel meer ongewone omstandigheid, dat bij de -wijfjes van sommige Waterroofkevers (Dytiscus) de dekschilden (elytra) -diepe groeven bezitten en dat zij bij Acilius sulcatus dik met haren -zijn bezet, om het mannetje te helpen. Bij de wijfjes van sommige -andere Waterroofkevers (Hydroporus) vertoonen de dekschilden met het -zelfde doel verdiepte stippels. [664] Bij het mannetje van Crabro -cribrarius (Fig. 23) is de scheen (tibia) tot een breede hoornachtige -plaat uitgezet met kleine vliezige vlekken, die er een vreemd aanzien -aan geven, gelijk aan dat van een zeef. [665] Bij het mannetje van -Penthe (een kevergeslacht) zijn eenige weinige van de middelste leedjes -der sprieten (antennae) uitgezet en aan de ondervlakte van haarkussens -voorzien, volkomen gelijkende op die aan de voeten der Loopkevers -(Carabidae), „en blijkbaar tot het zelfde doel dienende.” Bij de -mannetjes der Waternimfen, „zijn de aanhangsels aan het uiteinde van -den staart gewijzigd volgens een bijna oneindige verscheidenheid van -merkwaardige modellen om hen in staat te stellen den hals van het -wijfje te vatten.” Eindelijk zijn bij de mannetjes van vele insekten de -pooten van bijzondere stekels, knobbels en sporen voorzien, of de -geheele poot is gebogen of verdikt; dit is echter in geenen deele -altijd een seksueel kenmerk, of één paar of alle drie de paren zijn -verlengd, somtijds in buitensporige mate. [666] - -In al de orden vertoonen de seksen van vele soorten verschillen waarvan -men de beteekenis niet begrijpt. Eén merkwaardig geval is dat van een -kever (fig. 25, 26) bij het mannetje waarvan de linker bovenkaak veel -grooter is dan de rechter, zoodat de mond zeer misvormd is. Bij een -anderen Loopkever, den Eurygnathus, hebben wij, voor zoover de heer -Wollaston weet, het eenige geval, waarin het wijfje, hoewel in -veranderlijke verhouding, een veel breeder en grooter kop bezit dan het -mannetje. Een aantal dergelijke gevallen zouden hier kunnen worden -opgenoemd. Zij zijn veelvuldig bij de Schubvleugelige Insekten -(Lepidoptera); een der meest buitengewone is, dat bij vele Dagvlinders -de voorpooten min of meer geatrophieerd zijn, zoodat de schenen -(tibiae) en voeten (tarsi) in eenvoudige rudimentaire knobbels zijn -overgegaan. Ook het beloop der vleugeladeren verschilt dikwijls bij de -twee seksen [667], en soms verschilt ook de vorm van den omtrek der -vleugels aanmerkelijk, zooals bij den Aricoris epitus, die mij in het -Britsch Museum door den heer A. Butler werd getoond. De mannetjes van -sommige Zuid-Amerikaansche Dagvlinders hebben bosjes haar op de randen -der vleugels en horenachtige uitwassen op de oppervlakte van het -achterste paar. [668] Bij verscheidene Britsche Dagvlinders zijn, -zooals de heer Wonfor heeft aangetoond, alleen de mannetjes -gedeeltelijk met bijzondere schubben bekleed. (1) - -Over het nut van het heldere licht van het wijfje van den glimworm is -veel geredeneerd. Het mannetje is zwak lichtgevend, evenals de larven -en zelfs de eieren. Sommige schrijvers hebben ondersteld dat het licht -dient om vijanden te verschrikken, andere om het mannetje den weg naar -het wijfje te wijzen. De heer Belt [669] schijnt eindelijk het raadsel -te hebben opgelost; hij heeft ontdekt, dat al de Lampyridae welke hij -heeft onderzocht, in hooge mate walgelijk van smaak zijn voor -insektenetende zoogdieren en vogels. Het is daarom in overeenstemming -met de onderstelling van den heer Bates, die later zal worden -uiteengezet, dat vele insekten de Lampyridae nauwkeurig nabootsen, -zoodat ze voor deze zullen worden aangezien en zoo aan den dood -ontsnappen. Hij gelooft verder, dat het voor de lichtgevende soorten -voordeelig is, dat zij dadelijk als oneetbaar worden herkend. -Waarschijnlijk kan de zelfde verklaring worden uitgebreid tot de -Springkevers (Elater), van welke beide seksen in hooge mate lichtgevend -zijn. Het is niet bekend, waarom de vleugels van den vrouwelijken -glimworm niet tot ontwikkeling zijn gekomen; maar in haar -tegenwoordigen toestand gelijkt zij zeer veel op een larve, en, daar -vele dieren zoo gretig op larven azen, kunnen wij begrijpen, waarom zij -zooveel lichtgevender en opzichtiger dan het mannetje is geworden, en -waarom de larven zelf ook lichtgevend zijn. - -Verschil in grootte tusschen de Seksen.—Bij Insekten van alle soorten -zijn de mannetjes gewoonlijk kleiner dan de wijfjes [670]; en dit -verschil kan soms zelfs in den larventoestand worden opgemerkt. Zoo -aanmerkelijk is het verschil tusschen de mannelijke en vrouwelijke -cocons van den zijdeworm (Bombyx mori), dat zij in Frankrijk door een -bijzondere wijze van wegen van elkander worden gescheiden. [671] - -In de lagere klassen van het Dierenrijk schijnt de meerdere grootte van -de wijfjes algemeen daarvan af te hangen, dat zij een verbazend groot -aantal eieren voortbrengen; en dit gaat tot op zekere hoogte wellicht -ook bij de Insekten door. Dr. Wallace heeft echter een veel -waarschijnlijker verklaring voorgesteld. Hij vindt na zorgvuldig acht -te hebben gegeven op de ontwikkeling van de rupsen van Bombyx Cynthia -en Yama-Maju, en vooral van eenige dwerg-rupsen, opgekweekt uit een -tweede broedsel met onnatuurlijk voedsel, „dat naar verhouding dat de -individueele nachtvlinder fraaier is, ook de voor haar -gedaanteverwisseling noodige tijd langer is; en dit is de reden, dat -het wijfje, hetwelk zwaarder en grooter is, omdat zij haar talrijke -eieren moet dragen, zal worden voorafgegaan door het mannetje, dat -kleiner is en minder noodig heeft om rijp te worden.” [672] Daar nu de -meeste Insekten een kort leven hebben en daar zij aan vele gevaren zijn -blootgesteld, zal het blijkbaar voordeelig voor het wijfje zijn om zoo -spoedig mogelijk te worden bevrucht. Dit doel zal worden bereikt, als -de mannetjes, doordat zij het eerst rijp worden, bij de komst der -wijfjes in grooten getale gereed zijn, en dit zal op zijn beurt, zooals -de heer A. R. Wallace heeft opgemerkt [673], op natuurlijke wijze het -gevolg zijn van de natuurlijke teeltkeus; want de kleinste mannetjes -zullen het eerst rijp zijn, en dus een grooter aantal nakomelingen -nalaten, die de mindere grootte hunner voorvaderen zullen overerven, -terwijl de grootere mannetjes, omdat zij later rijp worden, minder -nakomelingen zullen nalaten. - -Er zijn echter uitzonderingen op den regel, dat de mannetjes der -Insekten kleiner zijn dan de wijfjes, en van sommige dezer -uitzonderingen kan men de oorzaak begrijpen. Lichaamsgrootte en kracht -zullen een voordeel zijn voor de mannetjes die om het bezit der wijfjes -vechten; en in deze gevallen, zooals bij het Vliegend Hert (Lucanus), -zijn de mannetjes grooter dan de wijfjes. Er zijn echter andere kevers, -die, voor zoover men weet, niet met elkander vechten, bij welke toch de -mannetjes grooter zijn dan de wijfjes; en wij begrijpen de beteekenis -van dit feit niet; in sommige dezer gevallen echter, zooals bij de -groote Dynastes en Megasoma, kunnen wij ten minste inzien, dat er geen -noodzakelijkheid bestond, dat de mannetjes kleiner waren dan de -wijfjes, opdat zij vroeger rijp zouden zijn dan deze; want deze kevers -hebben geen kort leven, en er blijft dus tijd genoeg over voor de -paring der seksen. Zoo zijn ook de mannetjes der Waternimfen -(Libellulidae) soms aanmerkelijk grooter en nooit kleiner dan de -wijfjes [674]; en de heer MacLachlan gelooft, dat zij gewoonlijk met de -wijfjes paren, voor er één of twee weken zijn voorbijgegaan, en voor -zij de aan de mannetjes eigen kleuren hebben verkregen. Het -merkwaardigste geval echter, dat ons toont, hoe ingewikkeld en -gemakkelijk voorbij te zien de oorzaken dikwijls zijn, waarvan een zoo -onbeduidend kenmerk, als een verschil in grootte tusschen de seksen, -afhangt, leveren ons de Angeldragende Vliesvleugelige Insekten -(Hymenoptera aculeata); want de heer F. Smith deelt mij mede, dat in -bijna geheel die groote groep de mannetjes, in overeenstemming met den -algemeenen regel, kleiner dan de wijfjes zijn en ongeveer een week -vroeger dan deze uit de pop te voorschijn komen; onder de Bijen zijn -echter de mannetjes van de honigbij (Apis mellifica), van Anthidium -manicatum en Anthophora acervorum, en onder de Graafwespen (Fossores) -de mannetjes van Methoca ichneumonides, grooter dan de wijfjes. De -verklaring van deze afwijking is, dat bij deze soorten bij de paring -het vliegen in de open lucht volstrekt noodzakelijk is, en de mannetjes -veel kracht en een groote lichaamsgestalte noodig hebben om de wijfjes -door de lucht met zich te dragen. De toeneming der lichaamsgrootte is -hier verkregen in tegenspraak met de gewone betrekking tusschen de -grootte en den duur van het ontwikkelingstijdperk; want hoewel de -mannetjes grooter zijn, komen zij vroeger uit de pop dan de kleinere -wijfjes. - -Wij zullen nu een overzicht geven van de verschillende orden, en -daarbij die feiten uitkiezen, welke ons hier meer bijzonder aangaan. De -Schubvleugelige Insekten (Lepidoptera) of Vlinders zullen voor een -afzonderlijk hoofdstuk bewaard blijven. - - - -Orde der Springstaarten (Thysanura).—De leden dezer orde zijn voor hun -klasse laag georganiseerd. Het zijn vleugellooze, dof gekleurde, kleine -insekten, met leelijke, bijna misvormde koppen en lichamen. De seksen -verschillen niet van elkander; maar zij bieden ons één belangwekkend -feit aan, waardoor wordt aangetoond dat de mannetjes zelfs op een laag -gedeelte van de ladder van het dierenrijk vlijtig het hof aan de -wijfjes maken. Bij de beschrijving van Smynthurus luteus zegt Sir J. -Lubbock [675]: „Het is zeer vermakelijk deze kleine schepsels met -elkander te zien koketteeren. Het mannetje, dat veel kleiner dan het -wijfje is, loopt rondom haar, en zij stooten elkander, met het -aangezicht naar elkander toestaande, en achterwaarts en voorwaarts -gaande als twee speelsche lammeren. Dan houdt het wijfje zich, alsof -zij weg wil loopen, en het mannetje loopt haar achterna, terwijl uit -zijn uiterlijk op vreemdsoortige wijze zijn toorn blijkt, haalt haar in -en gaat weder tegenover haar staan; dan draait zij op preutsche wijze -rond maar hij, vlugger en levendiger, loopt ook snel rond, en schijnt -haar met zijn sprieten te slaan; daarop staan zij een tijd lang -tegenover elkander, spelen met hun sprieten en schijnen geheel en al in -elkander verdiept te zijn.” - - - -Orde der Tweevleugeligen (Diptera).—De seksen verschillen weinig in -kleur. Het grootste aan den heer F. Walker bekende verschil is in het -geslacht Bibio, waarin de mannetjes zwartachtig of geheel zwart, en de -wijfjes donker bruinachtig oranje zijn. Het geslacht Elaphomyia, door -den heer Wallace [676] in Nieuw Guinea ontdekt, is zeer opmerkelijk, -daar de mannetjes horens bezitten, waarvan de wijfjes geen spoor -vertoonen. De horens ontspringen onder de oogen en gelijken merkwaardig -veel op die van herten, daar zij hetzij van puntige of van afgeplatte -vertakkingen zijn voorzien. Zij evenaren bij een der soorten het -geheele lichaam in lengte. Men zou kunnen denken, dat zij dienden om -mede te vechten maar daar zij bij ééne soort van een prachtige met -zwart omzoomde rozeroode kleur zijn, met een bleeke streep in het -midden, en daar al deze insekten er zeer fraai uitzien, is het wellicht -waarschijnlijker, dat deze horens tot sieraad dienen. Dat de mannetjes -van sommige Tweevleugeligen met elkander vechten, is zeker; want Prof. -Westwood [677] heeft dit meermalen bij sommige soorten van Tipula of -Langbeenige Muggen gezien. De mannetjes van andere Tweevleugeligen -schijnen te trachten de wijfjes door hun muziek te winnen. H. Müller -[678] bespiedde een tijd lang twee mannetjes van Eristalis, die aan een -wijfje het hof maakten; zij zweefden boven haar en vlogen heên en weêr, -tegelijkertijd een hoog gonzend geluid voortbrengende. Muggen en -muskieten (Culicidae) schijnen elkander ook door gegons aan te trekken, -en Prof. Mayer heeft voor eenige jaren aangetoond, dat de haren op de -sprieten van het mannetje eenstemmig trillen met de noten van een -stemvork, binnen de grenzen van de geluiden die door het wijfje worden -voortgebracht. (2) De lange haren trillen sympathetisch met de lage, en -de korte met de hooge tonen. Landois verzekert ook, dat hij -herhaaldelijk een geheelen zwerm muggen naar zich toe heeft doen -vliegen door een bijzondere noot te zingen. De verstandelijke vermogens -der Tweevleugeligen zijn waarschijnlijk hooger ontwikkeld dan die der -meeste andere orden van Insekten [679], in overeenstemming met hun hoog -ontwikkeld zenuwstelsel. - - - -Orde der Halfvleugeligen (Hemiptera).—De heer J. W. Douglas die een -bijzondere studie van de Britsche soorten heeft gemaakt, is zoo -vriendelijk geweest mij het een en ander mede te deelen omtrent haar -seksueele verschillen. De mannetjes van sommige soorten bezitten -vleugels, terwijl de wijfjes vleugelloos zijn; de seksen verschillen in -den vorm van het lichaam en van de voorste vleugels (elytra), in de -tweede geledingen van haar sprieten en in haar voeten (tarsi); maar -daar de beteekenis dezer verschillen volkomen onbekend is, kunnen wij -ze hier stilzwijgend voorbijgaan. De wijfjes zijn over het algemeen -grooter en sterker dan de mannetjes. Bij de Britsche en, voor zoover de -heer Douglas weet, ook bij de uitlandsche soorten, verschillen de -seksen gewoonlijk niet veel in kleur; bij ongeveer zes Britsche soorten -is echter het mannetje aanmerkelijk donkerder dan het wijfje, en bij -omstreeks vier andere soorten is het wijfje donkerder dan het mannetje. -Van sommige soorten zijn beide seksen fraai gekleurd; en, daar deze -insekten uiterst erg stinken, kunnen hun opzichtige kleuren aan -insektenetende dieren tot een teeken dienen, dat zij oneetbaar zijn. In -eenige weinige gevallen schijnen hun kleuren rechtstreeks beschermend -te zijn; zoo meldt mij Prof. Hoffman, dat hij een kleine bleekroode en -groene soort nauwlijks kon onderscheiden van de knoppen op de stammen -van de limmetjesboomen welke dit insekt veelvuldig bezoekt. - -Eenige soorten van Roofwantsen (Reduvidae) maken een sjirpend -(striduleerend) geluid, dat bij Pirates stridulus, naar men zegt [680], -wordt voortgebracht door de beweging van den hals in de holte van het -voorste segment van het borststuk (prothorax). Volgens Westring maakt -ook Reduvius personatus een piepend geluid. Het is mij echter niet -mogen gelukken, eenige bijzonderheden omtrent deze insekten te -vernemen; en ik heb ook geen reden om te onderstellen, dat er in dit -opzicht verschil tusschen de beide seksen bestaat. - - - -Orde der Gelijkvleugeligen (Homoptera) (3).—Ieder die in een woud -tusschen de keerkringen heeft gewandeld, moet verbaasd zijn geweest -over het geraas dat de mannetjes der Cicaden maakten. De wijfjes zijn -stom, zooals de Grieksche dichter Xenarchus zegt: „Gelukkig leven de -Cicaden, daar zij sprakelooze vrouwen hebben.” Het daardoor -veroorzaakte rumoer kon duidelijk worden gehoord aan boord van de -„Beagle”, toen deze op een vierde mijl afstands van de kust van -Brazilië voor anker lag; en kapitein Hancock zegt, dat het op een -afstand van een mijl kan worden gehoord. De Grieken sloten weleer de -Cicaden ter wille van haar zang in kooien op, en de Chineezen doen -zulks nog heden, zoodat hij in de ooren van sommige menschen aangenaam -moet klinken. [681] (4) De Cicadidae zingen gewoonlijk over dag, de -Lantaarndragers (Fulgoridae) schijnen nachtzangers te zijn. Volgens -Landois [682], die dit onderwerp onlangs heeft bestudeerd, wordt het -geluid voortgebracht door de trilling van de randen der spleten van de -stigmata, die in beweging worden gebracht door een uit de luchtbuizen -(tracheae) voortkomenden luchtstroom. Doch deze meening is vóór eenige -jaren betwist. Dr. Powell schijnt te hebben bewezen [683], dat het -geluid wordt voortgebracht door de trilling van een vlies, dat door een -bijzondere spier in werking wordt gebracht. Bij het levende insekt kan -men, als het sjirpt, dit vlies zien trillen, en bij het doode insekt -wordt het juiste geluid gehoord, wanneer aan de spier, als zij een -weinig is gedroogd en verhard, met de punt van een speld wordt -getrokken. Bij het wijfje is de muzikale toestel aanwezig, maar veel -minder ontwikkeld dan bij het mannetje en wordt nimmer gebruikt om -geluid voort te brengen. (5) - -Ten opzichte van het doel der muziek zegt Dr. Hartman, van de Cicada -septemdecim der Vereenigde Staten sprekende [684]: „Het gezang wordt nu -(6den en 7den Juni 1851) in alle richtingen gehoord. Ik geloof dat het -de liefdesverklaringen der mannetjes zijn. In een dicht jong -kastanjeboschje van ongeveer manshoogte staande, waar honderden Cicaden -mij omgaven, nam ik waar, dat de wijfjes zich rondom de zingende -mannetjes plaatsen.” Hij voegt erbij: „In dit jaargetijde (Aug. 1868) -bracht een dwergpereboom in mijn tuin omstreeks vijftig larven van -Cicada pruinosa voort; en ik merkte meermalen op, hoe de wijfjes naar -een mannetje toegingen, als hij zijn schelle tonen voortbracht.” Fritz -Müller schrijft mij uit Zuid-Brazilië, dat hij dikwijls naar een -muzikalen wedstrijd tusschen twee of drie mannetjes van Cicaden heeft -geluisterd, die een bijzonder krachtige stem hadden en op -aanmerkelijken afstand van elkander zaten. Zoodra het eerste zijn zang -had geëindigd, begon onmiddellijk het tweede; wanneer dit gereed was, -begon een ander, en zoo vervolgens. Daar er veel wedijver tusschen de -mannetjes bestaat, is het waarschijnlijk, dat de wijfjes hen niet -slechts ontdekken door de voortgebrachte tonen, maar dat zij ook, -evenals de wijfjes van vogels, worden opgewekt of aangelokt door het -mannetje dat de aantrekkelijkste stem heeft. - -Ik heb geen goed uitgedrukte gevallen van tot versiering dienende -verschillen tusschen de seksen van de Gelijkvleugeligen gevonden. De -heer Douglas meldt mij, dat er drie Britsche soorten zijn, bij welke -het mannetje zwart of met zwarte banden geteekend is, terwijl de -wijfjes bleek gekleurd of donker zijn. (6) - - - -Orde der Rechtvleugeligen (Orthoptera).—In de drie families van -springende insekten, die tot deze orde behooren, namelijk de Krekels -(Achetidae), de Sabelsprinkhanen (Locustidae) en de Veldsprinkhanen -(Acridiidae), munten de mannetjes uit door hun muzikale vermogens. Het -door sommige Sabelsprinkhanen voortgebracht gesjirp is zoo sterk, dat -het gedurende den nacht op een mijl afstands kan worden gehoord [685], -en dat hetwelk door sommige soorten wordt voortgebracht, is niet -wanluidend zelfs voor menschelijke ooren, zoodat de Indianen aan den -Amazonenstroom hen in gevlochten kooien bewaren. Alle waarnemers zijn -het er over eens, dat de tonen dienen om de wijfjes hetzij te roepen of -op te wekken. Men heeft echter opgemerkt [686], dat het mannetje van -den Russischen Treksprinkhaan (een der Veldsprinkhanen), als hij met -het wijfje gepaard is, van toorn en ijverzucht sjirpt, wanneer een -ander mannetje nadert. Als de huiskrekel ’s nachts wordt overvallen, -gebruikt hij zijn stem om zijn makkers te waarschuwen. [687] Een der -Sabelsprinkhanen, Platyphyllum concavum, die door de Noord-Amerikanen -„Katy-did” wordt genoemd, klimt, volgens de beschrijving [688], op de -bovenste takken van een boom, en begint des avonds zijn luidruchtig -gesnap, terwijl de tonen zijner mededingers uit de naburige boomen -voortkomen, en de bosschen weêrgalmen den geheelen nacht door van den -kreet van „Katy-did-she-did.” De heer Bates zegt van den Europeeschen -zwarten veldkrekel (een der Achetidae): „men heeft opgemerkt, dat het -mannetje zich ’s avonds aan den ingang van zijn hol plaatst, en sjirpt -tot er een wijfje nadert; dan worden de luide tonen vervangen door een -meer gesmoord geluid, terwijl de gelukkige muzikant de gezellin die hij -heeft verworven, met zijn sprieten liefkoost.” [689] Door met een -penneschacht over een vijl te strijken, slaagde Dr. Scudder er in een -dezer insekten zoo ver te brengen, dat het hem beantwoordde. [690] Bij -beide seksen is door von Siebold een merkwaardig gehoorwerktuig -gevonden, dat in de voorpooten is gelegen. [691] - -Bij de drie Families worden de geluiden op verschillende wijze -voortgebracht. Bij de mannetjes der Krekels (Achetidae) hebben beide -voorvleugels den zelfden toestel; en deze bestaat bij den zwarten -veldkrekel (Gryllus campestris, Fig. 24, 25), volgens de beschrijving -van Landois [692] uit 131 tot 138 scherpe, dwarse ruggen of tanden -(st), aan de onderzijde van een der aderen van den voorvleugel. Deze -getande ader wordt snel gestreken over een gladde, harde, uitstekende -ader van den tegenovergestelden vleugel. Eerst wordt de eene vleugel -over den anderen gewreven en daarna wordt de beweging omgekeerd. Beide -vleugels worden tegelijkertijd een weinig opgelicht om de resonantie te -vermeerderen. Bij sommige soorten zijn de voorvleugels van het mannetje -voorzien van een plaatje dat er als talk uitziet. [693] Ik heb hier een -teekening gegeven (Fig. 29) van de onderzijde van de ader bij een -andere soort van krekel, namelijk den huiskrekel (Gryllus domesticus). - -Wat het ontstaan dezer tanden aangaat, heeft Dr. Gruber [694] -aangetoond, dat zij ontwikkeld zijn met behulp der teeltkeus uit de -kleine schubben en haren waarmede de vleugels en het lichaam bedekt -zijn, en ik kwam tot het zelfde besluit ten opzichte van die der -Schildvleugeligen (Coleoptera). Doch Dr. Gruber toont verder aan, dat -hun ontwikkeling gedeeltelijk een rechtstreeksch gevolg is geweest van -de wrijving van den eenen vleugel over den anderen. - -Bij de Sabelsprinkhanen (Locustidae) verschillen de tegenovergestelde -voorvleugels in maaksel (Fig. 30, 31, 32), en kunnen niet, gelijk in de -vorige familie, op omgekeerde wijze worden gebruikt. De linkervleugel, -die als de strijkstok van de viool werkt, ligt over den rechtervleugel -die de viool zelf voorstelt. Een der aderen (a, Fig. 31) aan de -ondervlakte van den eersten is fijn gezaagd en wordt gestreken over de -vooruitstekende aderen aan de onderste oppervlakte van den -tegenovergestelden of rechtervleugel. Bij onze Britsche Phasgonura -viridissima scheen het mij toe, dat de gezaagde ader wordt gewreven -tegen den afgeronden achterhoek van den tegenovergestelden vleugel, -waarvan de rand verdikt, bruin gekleurd en zeer scherp is. Aan den -rechtervleugel, maar niet aan den linker-, is een klein plaatje, zoo -doorzichtig als talk, door aderen omgeven en spiegel (speculum) -genaamd. Bij Ephippiger vitium een lid van de zelfde familie, hebben -wij een merkwaardige ondergeschikte wijziging; want bij dezen zijn de -voorvleugels sterk in grootte afgenomen, maar „het achterste gedeelte -van het voorborststuk (prothorax) verheft zich als een soort van -koepeldak over de voorvleugels en deze inrichting dient waarschijnlijk -tot versterking van het geluid.” [695] (7) - -Wij zien derhalve, dat het muziekinstrument meer is gedifferentieerd en -gespecialiseerd bij de Sabelsprinkhanen, waartoe ik geloof, dat de -krachtigste muzikanten van de orde behooren, dan bij de Krekels, bij -welke beide voorvleugels het zelfde maaksel hebben en tot de zelfde -functie dienen. [696] Landois ontdekte echter bij een der -Sabelsprinkhanen, namelijk bij Decticus, een korte en smalle rij kleine -tanden, bloote rudimenten, op de ondervlakte van den -rechtervoorvleugel, die onder den anderen ligt en nooit als strijkstok -wordt gebruikt. Ik nam het zelfde rudimentaire deel waar aan de -onderzijde van den rechtervoorvleugel bij Phasgonura viridissima. Wij -mogen hieruit gerust afleiden, dat de Sabelsprinkhanen afstammen van -een vorm, bij welken, evenals bij de hedendaagsche Krekels, beide -voorvleugels aan de ondervlakte gezaagde aderen bezaten en beide even -goed als strijkstok konden worden gebruikt, maar dat bij de -Sabelsprinkhanen de beide voorvleugels trapsgewijze zijn -gedifferentieerd en volkomener gemaakt, volgens het beginsel van -verdeeling van den arbeid, de eene om uitsluitend de rol van -strijkstok, de andere om die van viool te vervullen. Op welke wijze de -eenvoudiger inrichting bij de Krekels ontstond, weten wij niet; het is -echter waarschijnlijk, dat de basale deelen der voorvleugels elkander -vroeger evenals tegenwoordig overdekten, en dat de wrijving der aderen -een knarsend geluid voortbracht, zooals ik zie, dat nu het geval met de -voorvleugels is. [697] Een dergelijk knarsend geluid, nu en dan eens -bij toeval door de mannetjes gemaakt, kan, als het hen, al was het maar -nog zoo weinig, diende als een loktoon voor de wijfjes, gemakkelijk -door de seksueele teeltkeus zijn versterkt, doordat gepaste wijzigingen -in de ruwheid der aderen voortdurend behouden bleven. - -Bij de derde en laatste familie, namelijk de Acridiidae of -Veldsprinkhanen, wordt het gesjirp op een geheel verschillende wijze -voortgebracht, en is, volgens Dr. Scudder, niet zoo schril, als bij de -voorgaande families. De binnenvlakte van de dij (Fig. 33) is voorzien -van een overlangsche rij kleine, sierlijke, lancetvormige, -veerkrachtige tandjes, van 85 tot 93 in getal [698] (Fig. 34); en deze -worden over de scherpe, uitstekende aderen der voorvleugels gestreken, -welke daardoor in trilling geraken en geluid geven. Harris [699] zegt, -dat wanneer een der mannetjes begint te sjirpen, hij eerst „de scheen -van den achterpoot onder de dij brengt, waar zij in een daartoe -bestemde groeve wordt opgenomen, en dan den poot snel op en neder -trekt. Hij speelt niet op beide zijn violen te gelijk, maar afwisselend -eerst op de eene en dan op de andere.” (8) Bij vele soorten is het -grondvlak van het achterlijf uitgehold tot een groote holte, die, naar -men gelooft, als klankbodem werkt. Bij Pneumora (Fig. 35 en 36), een -Zuid-Afrikaansch geslacht tot de zelfde familie behoorende, ontmoeten -wij een nieuwe en opmerkelijke wijziging: bij de mannetjes steekt -namelijk een smalle scherpe rug aan beide zijden van het achterlijf -uit, waartegen de dijen der achterpooten worden gewreven. [700] Daar -het mannetje vleugels bezit, hoewel het wijfje vleugelloos is, is het -opmerkelijk, dat de dijen niet op de gewone wijze tegen de voorvleugels -worden gewreven; maar dit moet wellicht worden verklaard door de -ongewoon geringe grootte der achterpooten. Ik ben niet in de -gelegenheid geweest om de binnenste oppervlakte der dijen te -onderzoeken, die, naar de analogie te oordeelen, fijn gezaagd zou zijn. -De Pneumora-soorten zijn ter wille van haar sjirpvermogen sterker -gewijzigd, dan eenig ander Rechtvleugelig Insekt; want bij het mannetje -is het geheele lichaam in een muziekinstrument veranderd, als een -groote doorzichtige blaas, door lucht uitgezet, om daardoor de -resonantie te vermeerderen. (9) De heer Trimen deelt nog mede, dat aan -de Kaap de Goede Hoop deze insekten gedurende den nacht een -verwonderlijk geraas maken. - -Er is ééne uitzondering op den regel, dat de wijfjes in deze drie -families geen bruikbaar muziekinstrument bezitten; want bij Ephippiger -(een der Sabelsprinkhanen) zegt men [701], dat beide seksen daarvan -voorzien zijn. Dit geval kan worden vergeleken bij dat van het rendier, -de eenige soort van hert bij welke beide seksen horens bezitten. Hoewel -de wijfjes der Rechtvleugeligen dus bijna zonder uitzondering stom -zijn, vond Landois [702] toch rudimenten van sjirporganen aan de dijen -der vrouwelijke Veldsprinkhanen, en dergelijke rudimenten aan het -ondervlak der voorvleugels van de vrouwelijke Krekels; maar hij slaagde -er niet in om dergelijke rudimenten te vinden bij de wijfjes van -Decticus, een der Sabelsprinkhanen. Bij de Gelijkvleugeligen bezitten -de stomme wijfjes der Cicaden het eigenaardige muziekinstrument in -onontwikkelden staat; en wij zullen later in andere afdeelingen van het -dierenrijk tallooze voorbeelden ontmoeten van deelen die aan het -mannetje eigen zijn, doch in rudimentairen toestand ook bij het wijfje -worden gevonden. Dergelijke gevallen schijnen op het eerste gezicht aan -te toonen, dat de beide seksen oorspronkelijk op de zelfde wijze -gebouwd waren, doch dat zekere organen later door de wijfjes verloren -werden. Het is echter een meer waarschijnlijke meening, zooals vroeger -is verklaard, dat bedoelde organen door de mannetjes werden verkregen -en gedeeltelijk op de wijfjes overgebracht. - -Landois heeft een ander belangwekkend feit waargenomen, namelijk dat -bij de wijfjes der Veldsprinkhanen de sjirptandjes op de dijen -levenslang in den zelfden toestand blijven, waarin zij bij beide seksen -in den larvenstaat het eerst verschijnen. Bij de mannetjes daarentegen -komen zij tot volkomen ontwikkeling en verkrijgen zij hun volkomen -inrichting bij de laatste vervelling, als het insekt volwassen en voor -de voortplanting gereed is. - -Uit de hier vermelde feiten zien wij, dat de middelen waardoor de -mannetjes hun geluiden voortbrengen, bij de Rechtvleugeligen van zeer -onderscheiden aard zijn, en dat zij geheel verschillen van die welke -bij de Gelijkvleugeligen worden gebruikt. [703] Maar in het geheele -dierenrijk vinden wij onophoudelijk, dat het zelfde doel door de meest -verschillende middelen wordt bereikt, hetgeen daardoor wordt -veroorzaakt, dat de geheele organisatie in den loop der eeuwen -veelvuldige veranderingen ondergaat; en daar eerst het eene, daarna het -andere deel wordt gewijzigd, wordt uit verschillende veranderingen -voordeel getrokken tot het zelfde algemeene doel. De verscheidenheid -der middelen om geluid voort te brengen bij de drie families der -Rechtvleugeligen en bij de Gelijkvleugeligen vervult onzen geest met de -hooge belangrijkheid van deze organen voor de mannetjes, ten einde de -wijfjes te roepen of aan te lokken. Wij behoeven ons niet te -verwonderen over de groote verandering welke de Rechtvleugeligen in dit -opzicht hebben ondergaan, daar wij tegenwoordig door Dr. Scudder’s -merkwaardige ontdekking [704] weten, dat daarvoor meer dan overvloedig -tijd is geweest. Deze natuuronderzoeker heeft onlangs een fossiel -insekt gevonden in de Devonische vorming van Nieuw-Brunswijk, dat -voorzien is van „het welbekende tympanum of sjirp-orgaan der mannelijke -Sabelsprinkhanen.” Dit insekt, hoewel in de meeste opzichten met de -Netvleugeligen (Neuroptera) verwant, schijnt, zooals met zeer oude -vormen zoo dikwijls het geval is, de beide orden der Netvleugeligen en -Rechtvleugeligen te verbinden, die nu algemeen als geheel onderscheiden -worden gerangschikt. - -Ik heb weinig meer over de Rechtvleugeligen te zeggen. Sommige soorten -zijn zeer strijdlustig; als twee mannelijke zwarte Veldkrekels (Gryllus -campestris) bij elkander worden opgesloten, vechten zij, totdat de eene -den anderen doodt, en de Mantis soorten (Roofsprinkhanen) manoeuvreeren -volgens de beschrijving met hun zwaardvormige voorpooten als huzaren -met sabels. De Chineezen bewaren deze insekten in kleine bamboezen -kooien en laten ze met elkander vechten evenals vechthanen. [705] Wat -de kleur aangaat, munten sommige uitlandsche (exotische) sprinkhanen -uit, wier achtervleugels met rood, blauw en zwart versierd zijn; maar -daar in deze geheele orde de beide seksen zelden veel in kleur -verschillen, is het twijfelachtig, of zij deze fraaie kleuren aan -seksueele teeltkeus verschuldigd zijn. Opzichtige kleuren kunnen voor -deze insekten nuttig zijn als een bescherming, volgens het beginsel, -dat in het volgende hoofdstuk zal worden verklaard, door hun vijanden -te waarschuwen, dat zij oneetbaar zijn. Zoo heeft men waargenomen -[706], dat een Indische fraai gekleurde sprinkhaan standvastig werd -weggeworpen, als men hem aan vogels en hagedissen aanbood. Er zijn -echter in deze orde enkele gevallen van seksueele kleurverschillen -bekend. Het mannetje van een Amerikaanschen krekel [707] wordt -beschreven als ivoorwit, terwijl het wijfje afwisselt van bijna wit tot -geelachtig groen of zwartachtig. De heer Walsh deelt mij mede, dat het -volwassen mannetje van Spectrum femoratum, een der Spookinsekten of -Wandelende Bladeren (Phasmidae), „van een glanzend bruinachtig gele -kleur is, terwijl de volwassen wijfjes dof ondoorschijnend aschachtig -bruin en de jongen van beide seksen groen zijn. Eindelijk kan ik -vermelden, dat het mannetje van ééne merkwaardige soort van krekel -[708] voorzien is van een „lang vliesachtig aanhangsel, dat als een -sluier over het gelaat valt”; of dit echter tot een sieraad dient, is -niet bekend. - - - -Orde der Netvleugeligen (Neuroptera).—Hierover behoeft weinig te worden -gezegd, behalve ten opzichte der kleur. Bij de Haften (Ephemeridae) -verschillen de donkere kleuren dikwijls bij de seksen een weinig [709]; -maar het is niet waarschijnlijk, dat de mannetjes daardoor -aantrekkelijker voor de wijfjes worden gemaakt. De Waternimfen -(Libellulidae) zijn versierd met prachtige groene, blauwe, gele en -vermiljoenkleurige metaalglanzende tinten; en de seksen verschillen -dikwijls. Zoo zijn de mannetjes van sommige Agrionidae, gelijk Prof. -Westwood opmerkt [710], „van een rijk blauw met zwarte vleugels, -terwijl de wijfjes schoon groen met ongekleurde vleugels zijn.” Bij -Agrion Ramburii zijn deze kleuren echter bij beide seksen juist -omgekeerd. [711] Bij het uitgebreide Noord-Amerikaansche geslacht -Hetaerina hebben alleen de mannetjes een fraaie karmijnroode vlek op -het begin van elken vleugel. Bij Anax junius is het gronddeel van het -achterlijf bij het mannetje levendig ultramarijnblauw en bij het wijfje -grasgroen. Bij het verwante geslacht Gomphus en bij sommige andere -geslachten verschillen de seksen daarentegen slechts weinig in kleur. -In het geheele dierenrijk komen vele dergelijke gevallen voor, waarin -de seksen van nauw verwante vormen hetzij grootelijks, of zeer weinig, -of in het geheel niet verschillen. Hoewel bij vele Waternimfen zulk een -groot verschil in kleur tusschen de seksen bestaat, is het dikwijls -moeielijk te zeggen, welke de schitterendste is, en bij ééne soort van -Agrion is de gewone kleuring der seksen juist omgekeerd, zooals wij -daareven hebben gezien. Het is niet waarschijnlijk, dat in eenig geval -haar kleuren tot bescherming zijn verkregen. Zooals de heer MacLachlan, -die deze familie nauwkeurig heeft bestudeerd, mij schrijft, zijn de -Waternimfen—de tyrannen der insektenwereld—van alle insekten het minst -vatbaar om door vogels of andere vijanden te worden aangevallen. Hij -gelooft, dat haar schitterende kleuren dienen om de andere sekse aan te -lokken. Het verdient met betrekking hiertoe opmerking, dat de -Waternimfen door bijzondere kleuren schijnen te worden aangetrokken; de -heer Patterson [712] nam waar, dat die soorten van Agrionidae, wier -mannetjes blauw zijn, zich in grooten getale op den blauwen dobber van -een vischlijn neerzetten; terwijl twee andere soorten door blinkende -witte kleuren werden aangetrokken. - -Het is een belangwekkend, het eerst door Schelver opgemerkt feit, dat -de mannetjes bij verscheidene geslachten, tot twee onder-families -behoorende, als zij pas uit het larvenhulsel voortkomen, juist zoo zijn -gekleurd als de wijfjes; maar dat hun lichamen binnen korten tijd een -opzichtige melkachtige blauwe tint aannemen, die het gevolg is van de -uitzweeting van een soort van in aether en alcohol oplosbare olie. De -heer MacLachlan gelooft, dat deze kleursverandering bij Libellula -depressa geen plaats grijpt voor ongeveer veertien dagen na de -gedaanteverwisseling, als de seksen gereed zijn om te paren. - -Sommige soorten van Neurothemis vertoonen volgens Brauer [713] een -merkwaardig geval van dimorphisme, daar het adernet der vleugels bij -sommige wijfjes den gewonen vorm vertoont, terwijl het bij andere -wijfjes „zeer rijk aan aderen is, evenals bij de mannetjes van de -zelfde soort.” Brauer verklaart dit verschijnsel volgens de -Darwinistische beginselen „door de onderstelling, dat een groote -rijkdom aan aderen een secundair seksueel kenmerk der mannetjes is”. -Dit kenmerk is gewoonlijk alleen bij de mannetjes ontwikkeld; maar daar -het, evenals elk ander mannelijk kenmerk, bij de wijfjes latent -voorhanden is, komt het nu en dan ook bij deze tot ontwikkeling. Wij -hebben hier een voorbeeld van de wijze waarop de beide seksen van vele -dieren er waarschijnlijk toe zijn gekomen om op elkander te gelijken, -namelijk door wijzigingen, die eerst bij het mannetje verschenen, bij -dit bewaard bleven en dan werden overgebracht op en ontwikkeld bij de -wijfjes; bij dit bijzondere geslacht komt echter nu en dan plotselinge -en volkomen overbrenging tot stand. De heer MacLachlan deelt mij een -ander geval van dimorphisme mede, dat bij verscheidene soorten van -Agrion plaats grijpt, bij welke men een zeker aantal individu’s vindt -van een oranjekleur, en dit zijn zonder uitzondering wijfjes. Dit is -waarschijnlijk een geval van atavisme; want wanneer bij de ware -Waternimfen (Libellulae) de seksen in kleur verschillen, zijn de -wijfjes altijd oranje of geel, zoodat, als men onderstelt dat Agrion -afstamt van den eenen of anderen oorspronkelijken vorm die de -kenmerkende seksueele kleuren der typische Waternimfen (Libellulae) -bezat, het niet te verwonderen zou zijn, zoo een neiging om in die -richting af te wijken, alleen bij de wijfjes bestond. - -Hoewel deze Waternimfen zulke groote, sterke en wreedaardige insekten -zijn, heeft de heer MacLachlan nooit waargenomen, dat de mannetjes met -elkander vochten, behalve, naar hij gelooft, bij sommige der kleinere -Agrion-soorten. Bij een andere zeer verschillende groep in deze orde, -namelijk bij de Termieten of Witte Mieren, kan men soms in den -zwermtijd de seksen elkander achterna zien zitten, „het mannetje achter -het wijfje, somtijds twee mannetjes één wijfje najagende en met groote -vurigheid wedijverende, wie den prijs zal winnen.” [714] - - - -Orde der Vliesvleugeligen (Hymenoptera).—Bij de beschrijving der -levenswijze van een Graafwesp (Cerceris), merkt de heer Fabre [715], -die onovertreffelijke waarnemer, op, dat „veelvuldig gevechten plaats -grijpen tusschen de mannetjes om het bezit van het eene of andere -bijzondere wijfje, dat schijnbaar, alsof zij er niet in was betrokken, -naar den strijd om de oppermacht zit te kijken, en, als de overwinning -is beslist, bedaard wegvliegt in gezelschap van den overwinnaar.” -Westwood [716] zegt, dat de mannetjes van een der Bladwespen -(Tenthredinidae) „te zamen vechtende met toegeklemde bovenkaken zijn -gevonden.” Daar de heer Fabre zegt, dat de mannetjes van Cerceris een -bijzonder wijfje trachten te verkrijgen, is het goed ons te herinneren, -dat insekten, tot deze orde behoorende, het vermogen bezitten om -elkander na lange tusschenruimten van tijd te herkennen, en zeer aan -elkander zijn gehecht. Pierre Huber, wiens nauwkeurigheid niemand -betwijfelt, scheidde bijvoorbeeld eenige mieren, en toen zij na een -tusschenruimte van eenige maanden andere ontmoetten, die vroeger tot de -zelfde vereeniging hadden behoord, herkenden zij elkander wederkeerig -en liefkoosden elkander met haar sprieten. Waren zij vreemdelingen -geweest, dan zouden zij te zamen hebben gevochten. Als daarentegen twee -vereenigingen elkander slag leveren, vallen de mieren van de eene -partij elkander soms in de algemeene verwarring aan; maar spoedig -bemerken zij haar dwaling en dan liefkoost de eene mier de andere. -[717] - -In deze orde zijn geringe verschillen in kleur volgens de sekse gemeen; -maar in ’t oog loopende verschillen zijn zeldzaam, behalve in de -familie der Bijen; echter zijn beide seksen van zekere groepen zoo -schitterend gekleurd,—bijvoorbeeld die van de Goudwespen (Chrysis) bij -welke vermiljoen en metaalglanzend groen de overhand hebben,—dat wij in -verzoeking komen om zulks voor een gevolg der seksueele teeltkeus te -houden. Bij de Sluipwespen (Ichneumonidae) zijn volgens den heer Walsh -[718] de mannetjes bijna algemeen lichter gekleurd dan de wijfjes. Bij -de Bladwespen (Tenthredinidae) daarentegen zijn de mannetjes over het -algemeen donkerder dan de wijfjes. Bij de Houtwespen (Siricidae) -verschillen de seksen dikwijls; zoo heeft het mannetje van Sirex -juvencus oranje banden over het lichaam, terwijl het wijfje donker -purperkleurig is; maar het is moeielijk te zeggen, welke sekse het -meest versierd is. Bij de Tremex columbae is het wijfje veel levendiger -gekleurd dan het mannetje. Bij de Mieren zijn, naar de heer F. Smith -mij mededeelde, de mannetjes van verscheidene soorten zwart, terwijl de -wijfjes bruinachtig zijn. In de familie der Bijen, vooral bij de -eenzaam levende soorten, verschillen, naar ik van den zelfden -uitnemenden insektenkenner hoor, de seksen dikwijls in kleur. De -mannetjes zijn over het algemeen het levendigst gekleurd, en bij -Bombus, zoowel als bij Apathus, veel veranderlijker van kleur dan de -wijfjes. Bij Anthophora retusa is het mannetje van een rijk roodachtig -bruin, terwijl het wijfje geheel zwart is; evenzoo zijn de wijfjes van -onderscheidene soorten van Xylocopa zwart, terwijl de mannetjes helder -geel zijn. - -Daarentegen zijn bij sommige soorten, gelijk Andraena fulva, de wijfjes -veel levendiger gekleurd dan de mannetjes. Dergelijke verschillen in -kleur kunnen moeilijk alleen worden verklaard, doordat de mannetjes, -zonder verdedigingsmiddelen zijn en dus bescherming noodig hebben, -terwijl de wijfjes goed worden verdedigd door haar angels. H. Müller -[719], die een bijzondere studie heeft gemaakt van bijen, schrijft deze -verschillen in kleur voornamelijk aan seksueele teeltkeus toe. Dat -bijen een scherp waarnemingsvermogen voor kleuren hebben, is zeker. Hij -zegt, dat de mannetjes de wijfjes hartstochtelijk zoeken en om haar -bezit vechten; en hij verklaart door dergelijke gevechten, hoe de -bovenkaken van de mannetjes bij sommige soorten grooter zijn dan die -van de wijfjes. In sommige gevallen zijn de mannetjes veel talrijker -dan de wijfjes, hetzij vroeg in het voorjaar, of op alle tijden en -plaatsen, of locaal. Bij sommige soorten schijnen de schoonste -mannetjes door de wijfjes, en bij andere de schoonste wijfjes door de -mannetjes te zijn uitgezocht. Bij gevolg verschillen in zekere -geslachten (Müller, blz. 42) de mannetjes van de verschillende soorten -zeer in uiterlijk, terwijl de wijfjes bijna niet van elkander zijn te -onderscheiden; bij andere geslachten heeft het tegendeel plaats. H. -Müller gelooft (blz. 82), dat de door de eene sekse door seksueele -teeltkeus verkregen kenmerken dikwijls in verschillende mate op de -andere sekse zijn overgegaan, juist gelijk de toestel om stuifmeel te -verzamelen van het wijfje dikwijls op het mannetje is overgegaan, voor -wien hij volstrekt nutteloos is. [720] Bij een Nieuw-Hollandsche bij -(Lestis bombylans) is het wijfje van een uiterst schitterend -staalblauw, soms met levendig groene schakeeringen, terwijl het -mannetje van een heldere bronskleur en rijk met roodachtig dons -begroeid is. Daar in deze groep de wijfjes in haar angels uitnemende -verdedigende wapenen bezitten, is het niet waarschijnlijk, dat zij in -kleur van de mannetjes zijn begonnen te verschillen ter wille van de -bescherming. - -Mutilla Europea maakt een sjirpend geluid; en volgens Goureau [721] -hebben beide seksen dit vermogen. Hij schrijft het geluid toe aan de -wrijving van den derden en de daarvoorgaande ringen (segmenten) van het -achterlijf, en ik heb waargenomen, dat de oppervlakte daarvan met -fijne, gelijkmiddelpuntige (concentrische) richeltjes is bezet; maar -dit is ook het geval met den uitstekenden kraag van het borststuk, -waaraan de kop door een geleding is verbonden; en deze kraag geeft, als -men hem met de punt van een naald bekrast, juist het zelfde geluid. Het -is nog al vreemd, dat beide seksen het vermogen om te sjirpen zouden -bezitten, daar het mannetje gevleugeld en het wijfje vleugelloos is. -Het is bekend, dat Bijen sommige gemoedsaandoeningen, b.v. toorn, -uitdrukken door den toon van hun gebrom, gelijk ook sommige -Tweevleugelige Insekten doen (10); ik heb echter geen melding van die -geluiden gemaakt, daar zij in volstrekt geen verband met de vrijage -staan. - - - -Orde der Schildvleugeligen (Coleoptera).—Vele kevers zijn zoodanig -gekleurd, dat zij gelijken op de oppervlakten die zij gewoonlijk -bezoeken. Andere soorten zijn met prachtige metallieke kleuren -versierd,—bij voorbeeld, vele Loopkevers (Carabidae), die op den grond -leven en het vermogen bezitten om zich te verdedigen door de -afscheiding van een scherpe bijtende stof,—de prachtige Diamantkevers, -die door een uiterst harde huid worden beschermd,—vele soorten van -Goudhaantjes (Chrysomela), zooals Chrysomela cerealis, een groote, -fraai met verschillende kleuren gestreepte soort die in -Groot-Brittannië tot den naakten top van Snowdon beperkt zijn,—en een -menigte andere soorten. Deze prachtige kleuren, die dikwijls in -strepen, vlekken, kruisen en volgens andere sierlijke modellen -gerangschikt zijn, kunnen moeielijk voordeelig zijn voor de -bescherming, behalve in het geval van sommige zich met bloemen voedende -soorten; en wij kunnen niet gelooven, dat zij doelloos zijn. Daarom -rijst bij ons het vermoeden, dat zij strekken om de andere sekse te -bekoren; maar wij hebben daarvan geen bewijzen; want de seksen -verschillen zelden in kleur. Blinde kevers, die elkanders schoon -natuurlijk niet kunnen zien, prijken, naar ik van den heer Waterhouse -jun. hoor, nimmer met schitterende kleuren, hoewel zij dikwijls -glanzende bekleedselen hebben; maar de reden van hun donkere kleur is -wellicht, dat blinde insekten holen en andere duistere plaatsen -bewonen. - -Sommige Boktorren (Longicornia) echter, vooral zekere Prionidae, bieden -een uitzondering aan op den gewonen regel, dat de seksen van kevers -niet in kleur verschillen. De meeste dezer insekten zijn groot en -prachtig gekleurd. De mannetjes van het geslacht Pyrodes [722] zijn, -gelijk ik in de verzameling van den heer Bates zag, over het geheel -rooder, maar iets doffer dan de wijfjes, welke laatste meer of minder -prachtig goudgroen zijn gekleurd. Bij het geslacht Esmeralda -verschillen de seksen zoozeer in kleur, dat zij als verschillende -soorten zijn gerangschikt; bij ééne soort zijn beiden van een prachtig -glinsterend groen; maar het mannetje heeft een rood borststuk (thorax). -Over het geheel zijn, zoover ik er over kan oordeelen, de wijfjes van -die Prionidae bij welke de seksen verschillen, rijker gekleurd dan de -mannetjes; en dit stemt niet overeen met den algemeenen regel ten -opzichte van de kleur, wanneer deze door seksueele teeltkeus is -verkregen. - -Een zeer merkwaardig onderscheid tusschen de seksen van vele kevers -wordt opgeleverd door de groote horens, die op den kop, het borststuk -of het schildje (clypeus) der mannetjes en in eenige weinige gevallen -op de ondervlakte van hun lichaam zijn ingeplant. Deze horens gelijken -in de groote familie der Bladsprietigen (Lamellicornia) op die van -verschillende viervoetige dieren, zooals herten, neushoorns, enz., en -zijn verwonderlijk zoowel door hun grootte als door de verscheidenheid -hunner vormen. In plaats van hen te beschrijven heb ik afbeeldingen -gegeven van de mannetjes en wijfjes der merkwaardigste vormen (Fig. -37–46). De wijfjes vertoonen gewoonlijk rudimenten van horens in den -vorm van kleine knobbels of ribbetjes; maar sommige bezitten zelfs die -rudimenten niet. Daarentegen zijn de horens bij het wijfje bijna even -goed ontwikkeld als bij het mannetje bij Phanaeus lancifer, en slechts -een weinig minder ontwikkeld bij de wijfjes van sommige andere soorten -van het zelfde geslacht en van Copris. Bij de verschillende -onderafdeelingen der familie bestaat er, naar de heer Bates mij -mededeelt, geen verhouding tusschen de verschillen in het maaksel der -horens en de meer belangrijke en kenmerkende verschillen; zoo zijn er -in de zelfde natuurlijke afdeeling van het geslacht Onthophagus-soorten -die een enkelen hoorn, en andere die twee verschillende horens op den -kop hebben. - -In bijna alle gevallen zijn de horens opmerkelijk wegens hun -bovenmatige variabiliteit, zoodat een trapsgewijze reeks kan worden -gevormd van de hoogst ontwikkelde mannetjes tot andere, die zoo weinig -ontaard zijn, dat zij slechts even van de wijfjes te onderscheiden -zijn. De heer Walsh [723] bevond, dat bij Phanaeus carnifex de horens -bij sommige mannetjes driemaal zoo lang waren als bij andere. De heer -Bates dacht, na meer dan honderd mannetjes van Onthophagus rangifer -(Fig. 44) te hebben onderzocht, dat hij eindelijk een soort had -ontdekt, bij welke de horens niet variabel waren; maar een nader -onderzoek bewees het tegendeel. - -De buitengewone grootte der horens en hun zeer verschillend maaksel bij -nauw verwante vormen bewijzen, dat zij met het eene of andere -belangrijke doel zijn gevormd; maar hun bovenmatige variabiliteit bij -de mannetjes van de zelfde soort voert tot het besluit, dat dit doel -niet van een bepaalden aard kan zijn. De horens vertoonen geen teekenen -van afslijting, alsof zij voor het eene of andere gewone werk werden -gebruikt. Sommige schrijvers onderstellen [724], dat de mannetjes, daar -zij veel meer rondtrekken dan de wijfjes, horens noodig hebben om zich -tegen hun vijanden te verdedigen; in vele gevallen schijnen echter de -horens niet goed voor de verdediging geschikt te zijn, daar zij niet -scherp zijn. De meest voor de hand liggende onderstelling is, dat zij -door de mannetjes worden gebruikt om te vechten; maar men heeft nooit -waargenomen, dat zij vochten; ook kon de heer Bates na een zorgvuldig -onderzoek van vele soorten, in hun verminkten of gebroken toestand geen -voldoende bewijzen vinden, dat zij daarvoor waren gebruikt. Als de -mannetjes gewoon waren met elkander te vechten, zou hun grootte -waarschijnlijk door seksueele teeltkeus zijn toegenomen, zoodat zij die -bij het wijfje zou hebben overtroffen; de heer Bates vindt echter, na -de beide seksen bij meer dan honderd soorten van Mesttorren (Copridae) -met elkander te hebben vergeleken, bij goed ontwikkelde individu’s in -dit opzicht volstrekt geen merkbaar verschil. Er is bovendien één -kever, tot de zelfde groote afdeeling der Bladsprietigen -(Lamellicornia) behoorende, van welke men weet, dat de mannetjes met -elkander vechten; maar zij zijn niet van horens voorzien, hoewel hun -bovenkaken veel grooter zijn dan die van het wijfje. - -Het besluit, dat het best in overeenstemming is met het feit, dat de -horens zoo verbazend en toch niet standvastig ontwikkeld zijn,—zooals -door hun uitermate groote variabiliteit bij de zelfde soort wordt -bewezen,—is, dat zij als versierselen zijn verkregen. Deze meening zal -eerst uiterst onwaarschijnlijk voorkomen; maar wij zullen later zien, -dat zich bij vele dieren die veel hooger op de ladder staan, namelijk -Visschen, Amphibieën, Reptielen en Vogels, verschillende soorten van -knobbels, horens en kammen blijkbaar met het zelfde doel hebben -ontwikkeld. - -De mannetjes van Onitis furcifer (Fig. 46) bezitten aan de dijen hunner -voorpooten vreemdsoortige uitsteeksels en aan de ondervlakte van het -borststuk een groote vork of een paar horens. Deze plaatsing schijnt -uiterst slecht geschikt om met deze uitsteeksels te pronken, en -wellicht dienen zij werkelijk voor het eene of andere bijzondere doel, -maar tot dusverre kan men er het gebruik niet van bepalen. Het is een -zeer merkwaardig feit, dat, hoewel de mannetjes zelfs geen spoor van -horens op de bovenvlakte van het lichaam vertoonen (Fig. 48), bij de -wijfjes toch een rudiment van een enkelen hoorn op den kop (Fig. 49, a) -en een dergelijk van een kam (b) op het borststuk duidelijk zichtbaar -zijn. Dat de kleine kam op het borststuk van het wijfje een rudiment is -van een aan het mannetje eigen uitsteeksel, hoewel dit geheel ontbreekt -bij het mannetje van deze bijzondere soort, is duidelijk; want het -wijfje van Bubas bison, (die zeer nauw met Onitis verwant is) heeft een -dergelijken kleinen kam op het borststuk, terwijl het mannetje op de -zelfde plaats een groot uitsteeksel heeft. Zoo kan er ook geen twijfel -zijn, of de kleine punt (a) op den kop van het wijfje van Onitis -furcifer en op dien van de wijfjes van twee of drie verwante soorten is -een rudimentaire vertegenwoordiger van den hoorn op den kop, zooals die -van Phanaeus (Fig. 41, 42), welke aan de mannetjes van zoovele -Bladsprietige Kevers (Lamellicornia) gemeen is. De mannetjes van eenige -nog geen namen ontvangen hebbende torren in het Britsch Museum, die men -tegenwoordig gelooft, dat tot het geslacht Onitis behooren, zijn van -een dergelijken hoorn voorzien. De opmerkelijke aard van dit geval zal -het best door een voorbeeld worden begrepen: de Herkauwende Zoogdieren -vormen een evenwijdige reeks met de Bladsprietige Kevers -(Lamellicornia), daar bij sommige de wijfjes horens bezitten, die even -groot zijn als die van het mannetje, terwijl de wijfjes van andere veel -kleiner horens hebben of de horens bij haar slechts in rudimentairen -toestand bestaan (ofschoon dit bij de Herkauwende Zoogdieren even -zeldzaam, als bij de Bladsprietige Kevers algemeen is), en zij -eindelijk bij wederom andere in het geheel geen horens hebben. Als nu -een nieuwe soort van hert of schaap werd ontdekt, bij welke het wijfje -duidelijk rudimenten van horens bezat, terwijl de kop van het mannetje -volkomen glad was, zouden wij een met dat van Onitis furcifer -overeenkomend geval hebben. - -In dit geval is het oude geloof, dat rudimentaire deelen zijn geschapen -om het plan (schema) der natuur volledig te maken, zoover van steek te -houden, dat alle gewone regels geheel overtreden schijnen. De meest -waarschijnlijke meening komt mij voor te zijn, dat de eene of andere -vroegere voorvader van Onitis, evenals andere Bladsprietige Kevers -(Lamellicornia), horens op den kop en het borststuk verkreeg en ze -daarop, evenals bij zoovele nog levende soorten, op het wijfje -overbracht, door hetwelk zij sinds dien tijd steeds zijn behouden. Het -later verlies van de horens door het mannetje kan wellicht het gevolg -zijn geweest van het beginsel van compensatie wegens de ontwikkeling -der uitsteeksels op de onderste oppervlakte, terwijl die invloed zich -bij het wijfje niet doet gelden, daar zij deze uitsteeksels niet bezit -en bij gevolg de rudimenten van horens op de bovenste oppervlakte heeft -behouden. Hoewel deze meening wordt gesteund door het geval van -Bledius, dat dadelijk zal worden medegedeeld, zoo verschillen toch de -uitsteeksels op de onderste oppervlakte zeer in maaksel en ontwikkeling -bij de verschillende soorten van Onitis en zijn bij sommige zelfs -rudimentair; desniettemin vertoont de bovenste oppervlakte bij al deze -soorten geen spoor van horens. Daar secundaire seksueele kenmerken zoo -bij uitnemendheid variabel zijn, is het mogelijk dat de uitsteeksels op -de onderste oppervlakte eerst door den eenen of anderen voorvader van -Onitis zijn verkregen en hun invloed door compensatie hebben doen -gelden, en daarna in zekere gevallen volkomen verloren zijn gegaan. - -Al de tot dusverre vermelde gevallen hebben betrekking op Bladsprietige -Kevers (Lamellicornia); ook de mannetjes van eenige weinige andere -Kevers, tot twee zeer verschillende groepen, namelijk de Snuitkevers -(Curculionidae) en Kortschilden (Staphylinidae) behoorende, zijn echter -van horens voorzien,—bij de eerste op de benedenste oppervlakte van het -lichaam [725], bij de laatste op de bovenste oppervlakte van den kop en -het borststuk. Bij de Kortschilden (Staphylinidae) zijn de horens bij -de mannetjes van eene en de zelfde soort buitengewoon veranderlijk, -juist zooals wij bij de Bladsprietigen (Lamellicornia) hebben gezien. -Bij Siagonium hebben wij een geval van dimorphisme: want de mannetjes -kunnen in twee afdeelingen worden verdeeld, die sterk in -lichaamsgrootte en in de ontwikkeling hunner horens verschillen, zonder -eenige tusschenbeidenstaande overgangsvormen. Bij eene soort van -Bledius (Fig. 50 en 51), die ook tot de Kortschilden (Staphylinidae) -behoort, kunnen, gelijk Professor Westwood getuigt, mannelijke -voorwerpen op een en de zelfde plaats worden gevonden, „bij welke de -middelste hoorn van het borststuk zeer groot is, maar de horens op den -kop geheel rudimentair zijn, en andere bij welke de hoorn op het -borststuk veel korter is, terwijl de uitsteeksels op den kop lang -zijn.” [726] Hier hebben wij dus blijkbaar een voorbeeld van -compensatie van groei, dat licht werpt op het juist vermelde -merkwaardige geval van het verlies der bovenste horens bij Onitis -furcifer. - -Gevechten.—Sommige mannelijke kevers die slecht voor het gevecht -schijnen ingericht, voeren desniettemin strijd om het bezit van de -wijfjes. De heer Wallace [727] zag twee mannetjes van Leptorhynchus -angustatus, een lijnvormigen kever met zeer verlengden snuit (rostrum), -„om een wijfje vechten, dat in de onmiddellijke nabijheid met boren -bezig was. Zij stooten elkander met hun snuiten en krabden en sloegen -elkander blijkbaar met de grootste woede.” Het kleinste mannetje „liep -echter spoedig weg en erkende zich overwonnen.” In eenige weinige -gevallen zijn de mannetjes goed geschikt om te vechten door het bezit -van groote getande bovenkaken (mandibula), veel grooter dan die der -wijfjes. Dit is het geval met het gewone Vliegende Hert (Lucanus -cervus), waarvan de mannetjes ongeveer een week vroeger uit de pop te -voorschijn komen dan de andere sekse, zoodat men er dikwijls -verscheidene het zelfde wijfje kan zien vervolgen. Toen de heer A. H. -Davis [728] twee mannetjes met één wijfje in een doos opsloot, kneep -het grootste mannetje het kleinste met kracht totdat het zijn -aanspraken liet varen. Een vriend meldt mij, dat hij, toen hij een -jongen was, de mannetjes dikwijls bij elkander zette om hen te zien -vechten, en opmerkte, dat zij veel stoutmoediger en woester zijn dan de -wijfjes, evenals men algemeen weet, dat bij de hoogere dieren het geval -is. De mannetjes pakten zijn vinger en knepen daarin als hij hun dien -voorhield, maar de wijfjes niet. Bij vele Lucanidae, zoowel als bij den -bovenvermelden Lepidorhynchus zijn de mannetjes grooter en krachtiger -insekten dan de wijfjes. De beide seksen van Lethrus cephalotes (een -der Bladsprietige Kevers) bewonen het zelfde hol: en het mannetje heeft -grooter bovenkaken dan het wijfje. Indien gedurende den paartijd een -vreemd mannetje in het hol beproeft te komen, wordt hij aangevallen; -het wijfje blijft hierbij niet lijdelijk, maar sluit de opening van het -hol en moedigt haar metgezel aan door hem voortdurend van achteren te -stooten. Het gevecht eindigt niet voor de aanvaller is gedood of op de -vlucht gaat. [729] De beide seksen van een anderen Bladsprietigen -Kever, Ateuchus cicatricosus, leven paarsgewijze en schijnen zeer aan -elkander te zijn gehecht; het mannetje spoort het wijfje aan om de -ballen van mest te rollen, waarin de eieren worden gelegd; en als men -haar wegneemt, wordt hij zeer onrustig. Als het mannetje wordt -weggenomen, houdt het wijfje geheel en al met werken op en zou, gelijk -de heer Brulerie [730] gelooft, op de zelfde plaats blijven tot zij -stierf. - -De groote bovenkaken der mannelijke Lucaniden zijn uiterst -veranderlijk, zoowel in grootte als in maaksel en gelijken in dit -opzicht op de horens op den kop en het borststuk van vele mannelijke -Bladsprietige Kevers (Lamellicornia) en Kortschilden (Staphylinidae). -Men kan een volkomen reeks vormen van de best voorziene tot de slechtst -voorziene of ontaarde mannetjes. Hoewel de bovenkaken van het gewone -Vliegende Hert en waarschijnlijk die van vele andere soorten werkelijk -bij het gevecht als wapens worden gebruikt, is het twijfelachtig of men -zich aldus rekenschap kan geven van haar aanzienlijke grootte. Wij -hebben gezien, dat zij bij den Noord-Amerikaanschen Lucanus elaphus -worden gebruikt om het wijfje te grijpen. Daar zij zoo sterk in het oog -vallen en zoo sierlijk zijn vertakt, is het vermoeden soms bij mij -opgekomen, of zij aan de mannetjes wellicht tot sieraad zouden kunnen -dienen, op de zelfde wijze als de horens op den kop en het borststuk -van de verschillende hierboven beschreven soorten. Het mannetje van -Chiasognathus Grantii (Fig. 52) uit Zuid Chili,—een prachtigen kever, -die tot de zelfde familie behoort,—heeft verbazend ontwikkelde -bovenkaken; hij is stoutmoedig en strijdlustig; als hij aan de eene of -andere zijde wordt bedreigd, draait hij zich om, opent zijn groote -kaken en sjirpt tegelijkertijd op luidruchtige wijze; de bovenkaken -waren echter niet sterk genoeg om mij zoo krachtig in den vinger te -knijpen, dat het mij werkelijk pijn deed. - -De seksueele teeltkeus die het bezit van aanmerkelijke waarnemende -vermogens en van hevige hartstochten veronderstelt, schijnt op de -Bladsprietige Kevers meer invloed te hebben uitgeoefend, dan op eenige -andere Familie van Schildvleugelige Insekten (Coleoptera). Bij sommige -soorten zijn de mannetjes voorzien van wapens om te vechten; sommige -leven paarsgewijze en toonen genegenheid voor elkander; vele bezitten -het vermogen om te sjirpen, als zij worden geprikkeld; vele zijn -voorzien van de meest buitengewone horens, die klaarblijkelijk tot -versiering dienen; sommige die dagdieren zijn, bezitten de prachtigste -kleuren; en eindelijk, vele van de grootste kevers der wereld behooren -tot deze Familie welke door Linnaeus en Fabricius aan het hoofd van de -Orde der Schildvleugeligen (Coleoptera) werd geplaatst. [731] - -Sjirporganen.—Kevers, tot vele en zeer verschillende Families -behoorende, bezitten deze organen. Het geluid kan somtijds op den -afstand van verscheidene voeten of zelfs ellen worden gehoord [732], -maar kan niet met dat hetwelk de Rechtvleugeligen (Orthoptera) -voortbrengen, worden vergeleken. Het deel dat de rasp kan worden -genoemd, bestaat gewoonlijk uit een smalle, eenigszins bolle -oppervlakte waarover zeer fijne, evenwijdige ribbetjes loopen, soms zoo -fijn, dat zij iriseerende kleuren doen ontstaan, en die er onder het -microscoop zeer sierlijk uitzien. In sommige gevallen, b.v. bij -Typhaeus, kan men duidelijk zien, dat uiterst kleine, borstelachtige, -op schubben gelijkende uitsteeksels die de geheele omringende -oppervlakte volgens nagenoeg evenwijdige lijnen bedekken, de ribbetjes -van de rasp vormen, door samen te vloeien en recht en tegelijkertijd -uitstekend en glad te worden. Een harde rug op eenig nabij gelegen deel -van het lichaam, die in sommige gevallen bijzonder voor dat doel is -gewijzigd, dient als schrapper voor de rasp. De schrapper wordt snel -over de rasp, of omgekeerd de rasp over den schrapper bewogen. - -Deze organen zijn op uiterst verschillende plaatsen gelegen. Bij de -Doodgravers (Necrophorus) staan twee evenwijdige raspen (r, fig. 55) op -de rugvlakte van den vijfden ring van het achterlijf, terwijl dwars -over elke rasp, volgens de beschrijving van Landois [733], 126 tot 140 -fijne ribbetjes loopen. Deze ribbetjes worden geschrapt door de -achterranden der dekschilden, waarvan een klein deel buiten den -algemeenen omtrek uitsteekt. Bij vele Crioceridae en bij Clythra 4 -punctata, één der Bladkevers (Chrysomelidae), en bij sommige -Zwartlijven (Tenebrionidae), enz. [734], is de rasp aan den bovenkant -van de spits (apex) van het achterlijf op het pygidium of propygidium -gelegen, en wordt, evenals boven, met de dekschilden geschrapt. Bij -Heterocerus, die tot een andere familie behoort, zijn de raspen op de -zijden van den eersten ring van het achterlijf geplaatst en worden met -op de dijen gelegen ruggen geschrapt. [735] Bij sommige Snuitkevers -(Curculionidae) en Loopkevers (Carabidae) [736] liggen de deelen juist -omgekeerd; want de raspen bevinden zich op de ondervlakten der -dekschilden, dicht bij hun spitsen, of langs hun buitenranden, en de -randen van de ringen van het achterlijf dienen als schrappers. Bij -Pelobius hermanni, een der waterroofkevers (Dytiscidae), loopt een -sterke rug evenwijdig aan en dicht bij de binnenranden der dekschilden, -en dwars over den rug loopen ribbetjes, in het middelste gedeelte grof, -maar aan de beide einden, voornamelijk aan het boveneinde, hoe langer -hoe fijner wordende; als dit insekt onder water of in de lucht wordt -gehouden, maakt het een sjirpend geluid, door den uitersten -hoornachtigen rand van het achterlijf over de rasp te schrappen. Bij -een groot aantal Boktorren (Longicornia) bevinden zich de organen op -een geheel andere plaats, daar de rasp op het middenborststuk -(mesothorax) ligt, dat tegen het voorborststuk (prothorax) wordt -geschrapt; Landois telde 238 zeer fijne ribbetjes op de rasp van -Cerambyx heros. - -Vele Bladsprietigen (Lamellicornia) bezitten het vermogen om te sjirpen -zeer luid, zoodat, toen de heer F. Smidt een voorwerp van Trox -sabulosus ving, een boschwachter die er bij stond, dacht, dat hij een -muis had gevangen; ik slaagde er echter niet in om de sjirporganen bij -dezen kever te ontdekken. Bij Geotrupes en Typhaeus loopt een smalle -rug (r, Fig. 56) schuins over de heup (coxa) van elken achterpoot, die -bij Geotrupes stercorarius 84 ribben heeft, die worden geschrapt met -een bijzonder uitstekend deel van een der ringen van het achterlijf. -Bij de nauw verwante Copris lunaris loopt een uiterst smalle fijne rasp -langs de binnenranden der dekschilden en een andere korte rasp dicht -bij den grond van den buitenrand; maar bij sommige andere mesttorren -(Coprini) is de rasp, volgens Leconte [737], op de rugvlakte van het -achterlijf gelegen. Bij Oryctes ligt zij op het propygidium en bij -sommige andere houteters (Dynastini), volgens den zelfden -insektenkenner, op de ondervlakte der dekschilden. Eindelijk vermeldt -Westring, dat bij Omaloplia brunnea de rasp op het prosternum en de -schrapper op het metasternum is geplaatst, zoodat deze deelen derhalve -aan de onderste oppervlakte van het lichaam zijn geplaatst, in plaats -van aan de bovenste, zooals bij de Boktorren (Longicornia). - -Wij zien dus, dat de sjirporganen bij de verschillende families van -Schildvleugeligen een verwonderlijke verscheidenheid vertoonen in hun -plaatsing, maar weinig in hun maaksel. In ééne en de zelfde familie -zijn sommigen van deze organen voorzien, terwijl anderen ze geheel -missen. Deze verscheidenheid is te begrijpen, als wij veronderstellen, -dat oorspronkelijk verscheidene soorten een schokkend en sissend geluid -maakten door de harde en ruwe gedeelten van hun lichaam, die elkander -aanraakten, tegen elkander te wrijven, en dat, daar het zoo -voortgebrachte geluid op de eene of andere wijze nuttig was, de ruwe -oppervlakten zich allengs tot regelmatige sjirporganen ontwikkelden. -Sommige kevers brengen tegenwoordig, wanneer zij zich bewegen, hetzij -opzettelijk of onopzettelijk, een schokkend geluid voort, zonder eenig -bepaald daarvoor bestemd orgaan te bezitten. De heer Wallace meldt mij, -dat Euchirus longimanus (een Bladsprietige Kever, waarvan het mannetje -verwonderlijk lange porten bezit) „als hij zich beweegt, een laag -sissend geluid voortbrengt door het uitzetten en samentrekken van het -achterlijf, en dat hij, als hij wordt aangevat, een krassend geluid -voortbrengt door zijn achterpooten tegen de randen van zijn dekschilden -te wrijven.” Het sissende geluid wordt blijkbaar veroorzaakt doordat -een smalle rasp tegen den binnenrand van elk dekschild wordt gewreven: -en ik kon ook het krassende geluid doen ontstaan door de op -sagrijnleder gelijkende binnenste oppervlakte van de dij tegen den -korreligen rand van het overeenkomstige dekschild te wrijven; maar ik -kon hier volstrekt geen eigenlijke rasp ontdekken, en het is niet -waarschijnlijk, dat ik die over het hoofd zou hebben gezien bij zulk -een groot insekt. Nadat ik Cychrus heb onderzocht, en gelezen wat -Westring in zijn beide verhandelingen over dien kever schreef, schijnt -het mij zeer twijfelachtig, of hij een ware rasp bezit, hoewel hij het -vermogen heeft om een geluid voort te brengen. - -Wegens de analogie met de Rechtvleugeligen (Orthoptera) en -Gelijkvleugeligen (Homoptera) verwachtte ik te vinden, dat de -sjirporganen bij de Schildvleugeligen (Coleoptera) naar de sekse -verschilden; maar Landois die verscheidene soorten zorgvuldig -onderzocht, nam geen dergelijk verschil waar; evenmin deed zulks -Westring, noch de heer G. R. Crotch bij het prepareeren der -verschillende soorten die hij zoo vriendelijk was mij ter onderzoeking -te zenden. Een of ander gering seksueel verschil zou echter moeilijk -zijn te ontdekken, de groote variabiliteit dezer organen in aanmerking -genomen. Zoo was bij het eerste voorwerp van Necrophorus humator en van -Pelobius, dat ik onderzocht, de rasp aanmerkelijk grooter bij het -mannetje dan bij het wijfje; maar bij volgende voorwerpen niet. Bij -Geotrupes stercorarius scheen de rasp mij dikker, ondoorschijnender en -meer uitstekend bij drie mannetjes dan bij het zelfde aantal wijfjes; -mijn zoon, de heer F. Darwin, verzamelde daarom, om te ontdekken, of de -seksen ten opzichte van haar sjirpvermogen verschillen, 57 levende -voorwerpen welke hij in twee afdeelingen verdeelde, al naar zij, als -zij op de zelfde wijze werden vastgehouden, een sterker of zwakker -geluid voortbrachten. Daarna onderzocht hij hun seksen, maar vond, dat -in beide afdeelingen de mannetjes ongeveer geheel in de zelfde -verhouding als de wijfjes waren. De heer F. Smith heeft talrijke -levende voorwerpen van Mononychus pseudacori (die tot de Snuitkevers, -Curculionidae, behoort) bezeten en is overtuigd, dat beide seksen -sjirpen, en, naar het schijnt, in gelijke mate. - -Desniettemin is het sjirpvermogen bij eenige weinige Schildvleugeligen -ongetwijfeld een seksueel kenmerk. De heer Crotch heeft ontdekt, dat -alleen de mannetjes van twee soorten van Heliopathes (tot de -Zwartlijven, Tenebrionidae, behoorende) sjirporganen bezitten. Ik -onderzocht vijf mannetjes van H. gibbus, en bij deze allen was er een -goed ontwikkelde rasp, gedeeltelijk in tweeën verdeeld, op de rugvlakte -van den laatsten ring van het achterlijf; terwijl bij het zelfde aantal -wijfjes zelfs geen spoor van een rasp bestond en het vlies van dit -segment doorschijnend en veel dunner dan bij het mannetje was. Bij H. -crilratostriatus heeft het mannetje een soortgelijke rasp, behalve, dat -zij niet gedeeltelijk in tweeën is gedeeld, en het wijfje mist dit -orgaan geheel; maar daarenboven heeft het mannetje aan de randen der -dekschilden, nabij de spitsen daarvan, aan elke zijde van den naad drie -of vier korte overlangsche ruggen die door uiterst fijne ribbetjes -worden gekruist, evenwijdig aan en gelijkende op die van de rasp van -het achterlijf; of deze ruggen dienen als een afzonderlijke rasp, of -als een schrapper voor de rasp van het achterlijf, kon ik niet -beslissen; het wijfje toont geen spoor van, dit laatste deel. - -Bij drie soorten van het tot de Bladsprietige Kevers behoorende -geslacht Oryctes hebben wij ook een bijna overeenkomstig geval. Bij de -wijfjes van O. gryphus en nasicornis zijn de ribben op de rasp van het -propygidium minder samenhangend en minder duidelijk dan bij de -mannetjes; het voornaamste verschil is echter, dat men ziet, dat de -geheele bovenste oppervlakte van dezen ring, als men haar in het -daartoe geschikte licht beschouwt, met haren is bezet, die bij de -mannetjes ontbreken of door een uiterst fijn dons worden vervangen. Wij -moeten hier opmerken, dat bij alle Schildvleugeligen het werkzame deel -van de rasp onbehaard is. Bij O. senegalensis is het verschil tusschen -de seksen sterker uitgedrukt, en dit wordt het best gezien, als men den -bedoelden ring schoonmaakt en bij doorvallend licht beschouwt. Bij het -wijfje is de geheele oppervlakte bedekt met kleine, afzonderlijke, met -stekels bezette kammen, terwijl bij het mannetje deze kammen, naarmate -zij de spits naderen, hoe langer hoe meer samenvloeien, regelmatig en -naakt worden; zoodat drie vierden van den ring met uiterst fijne -evenwijdige ribbetjes zijn bedekt, die bij het wijfje geheel ontbreken. -Bij de wijfjes van alle drie deze soorten van Oryctes kan men, als men -het achterlijf van een geweekt voorwerp beurtelings naar achteren en -naar voren duwt, een zwak krassend of sjirpend geluid voortbrengen. - -In geval van Heliopathes en Oryctes kan er nauwelijks eenige twijfel -bestaan, dat de mannetjes sjirpen, om de wijfjes te lokken of op te -wekken; maar bij de meeste kevers dient het gesjirp vermoedelijk beide -seksen tot wederkeerigen loktoon. Deze meening wordt niet -onwaarschijnlijk gemaakt, doordat kevers sjirpen bij verschillende -gemoedsaandoeningen; wij weten, dat vogels hun stem voor vele -doeleinden gebruiken, behalve dat om voor hun gezellin te zingen. De -groote Chiasogathus sjirpt van toorn of uit wantrouwen; vele soorten -doen het zelfde uit smart of vrees, als men ze zoo vasthoudt, dat zij -niet kunnen ontsnappen; de heeren Wollaston en Crotch waren in staat om -op de Kanarische eilanden door tegen holle boomstammen te kloppen, de -aanwezigheid van kevers, tot het geslacht Acalles behoorende, aan hun -gesjirp te ontdekken. Het mannetje van Ateuchus, eindelijk, sjirpt om -het wijfje bij haar werk aan te moedigen en van smart, als men haar -wegneemt. [738] Sommige natuuronderzoekers gelooven, dat de kevers dit -geluid maken om hun vijanden te verschrikken; maar ik kan niet denken, -dat viervoetige dieren of vogels die in staat zijn de grootere -keversoorten met uiterst harde huidpantsers te verslinden, zouden -worden verschrikt door zulk een zwak knarsend geluid. Het geloof, dat -het gesjirp tot een seksueele lokstem dient, wordt gesteund door het -welbekende feit, dat de Doodskloppertjes (Anobium tesselatum) op -elkanders getik, of, zooals ik zelf heb waargenomen, op een kunstmatig -voortgebracht kloppend geluid antwoorden: en de heer Doubleday [739] -meldt mij, dat hij twee- of driemaal een tikkend wijfje heeft -waargenomen, en haar na verloop van een uur of twee met een mannetje -verbonden en bij ééne gelegenheid door onderscheidene mannetjes omringd -vond. Eindelijk schijnt het waarschijnlijk, dat de beide seksen van -vele soorten van kevers eerst in staat waren elkander te vinden door -het zwakke schokkende geluid, voortgebracht door het tegen elkander -wrijven der nabij elkander gelegen deelen hunner harde lichamen, en -dat, dewijl de mannetjes en de wijfjes, die het sterkste geluid -maakten, het best slaagden om gezellen van de andere sekse te vinden, -de oneffenheden op verschillende deelen van hun lichaam zich allengs -door de seksueele teeltkeus tot sjirporganen ontwikkelden. - - - - - -AANTEEKENINGEN. - -(1) In een brief aan Darwin, gedateerd 19 October 1877, en gepubliceerd -in „Nature” vol. XVII, 1877, blz. 78, zegt Fritz Müller naar aanleiding -dezer plaats over het verschillend beloop der aderen op de vleugels van -vlinders van verschillende sekse: „In alle gevallen die ik ken, staat -dit verschil in verband met de ontwikkeling van vlekken uit eigenaardig -gevormde schubben, haarbosjes of andere inrichtingen bij het mannetje, -welke geuren van zich geven, die ongetwijfeld het wijfje aangenaam -zijn, en zijn zij waarschijnlijk daardoor ontstaan. Dit is het geval -bij de geslachten Mechanitis, Dircenna, bij eenige soorten van Thecla -enz.” (Vergelijk aant. 2 op Hoofdstuk XI.) - -(2) Zie omtrent Mayer’s proeven: „Amer. Journ. of Science and Arts”, -1874, blz. 94. Volgens Landois (in zijn door Darwin meermalen -aangehaalde verhandeling) zou het geluid bij de Diptera worden -voortgebracht door uitstrooming van lucht uit de in bromtoestellen -veranderde voorste en achterste stigmata van het borststuk. Dicht onder -de stigma-opening ligt een ring, de bromring, die van dunne als -stembanden werkende chitineplaatjes is voorzien, welke door de door -tracheeën aangevoerde lucht in trilling geraken. Het geluid der Diptera -kan dus evenzeer een eigenlijke stem worden genoemd als dat der -Homoptera (blz. 444). Volgens J. Perez („Compt. rend.” T. LXXXVII, blz -378) wordt het brommen der Tweevleugeligen en het zachte en weeke -geluid dat sommige Schubvleugeligen en Netvleugeligen bij het vliegen -maken, veroorzaakt door trillingen, waarvan de vleugelgewrichten de -zitplaatsen zijn, terwijl het min of meer wordt gewijzigd door de -wrijving der vleugels tegen de lucht. Naar aanleiding van de -mededeelingen van Perez, schrijft Jousset de Bellesme („Compt. rend.” -T. LXXXVII, blz. 659), dat alle insecten die, vliegende, meer dan 80 -vleugeltrillingen per seconde maken, geluid geven, mits de -vleugeloppervlakte groot genoeg is. Zoo ontstaat het lage geluid in het -gebrom der Tweevleugeligen en Vliesvleugeligen. In dat gebrom is echter -ook een hoog geluid en dit laatste is een gevolg van trillingen van den -thorax, die worden veroorzaakt doordat de vliegspieren zich niet -inplanten aan de vleugels zelven, maar aan gedeelten van den thorax, -die de vleugels dragen. - -Men zie overigens omtrent de door insekten voortgebrachte geluiden Dr. -R. Horst, „De Stemwerktuigen der Insekten” (met afbeeldingen), in „Alb. -d. Nat.” 1881, blz. 45. - -(3) De Homoptera worden door de meeste dierkundigen niet als een -zelfstandige orde, maar slechts als een onderafdeeling van de orde der -Hemiptera beschouwd. - -(4) Volgens Pape („Handwörterbuch der Griechischen Sprache”, Bd. II, -blz. 108, kolom 1, regel 3 v. b.) zou men in Spanje nog heden de -Cicaden in kooitjes bewaren ter wille van hun gezang. - -Dat de oude Grieken het gezang der Cicaden bewonderden, blijkt uit -onderscheidene plaatsen der oude schrijvers. Zoo weet Homerus (Ilias -III, 146–154) de welsprekendheid van de oudsten des Trojaanschen volks -(de demogeronten) niet beter te verheerlijken, dan door ze bij Cicaden -te vergelijken; Plato (Phaedr. 230, C) prijst den toon van het koor der -Cicaden; Hesiodus (Opera et Dies, 583) vermeldt de liefelijkheid van -hun gezang; Anakreon wijdt daaraan de 43ste zijner oden. - -Strabo verhaalt (Libr. VI, cap. 1, § 9) het volgende: „De rivier Halex -doorboort een rots, tusschen Rhegium en Locri Epizephyrii gelegen. De -Cicaden op het grondgebied der Locriërs geven geluid; de andere zijn -stom. [740] Dit schijnt daarvandaan te komen, dat de landstreek aan den -kant van Rhegium zeer in de schaduw ligt en de Cicaden daar vochtig -bedauwd blijven, terwijl die aan den kant van Locri zeer aan de zon -zijn blootgesteld en een hoornachtige huid hebben, zoodat zij een -behoorlijk geluid kunnen geven.” - -„Te Locri werd een standbeeld getoond van Eunomos den citherspeler, dat -een Cicade op de cither had zitten. Timaeus verhaalt daaromtrent, dat -Eunomos van Locri en Ariston van Rhegium eens met elkander wedijverden -in het citherspelen bij gelegenheid van de Pythische spelen; dat -Ariston de hulp van de Delphiërs inriep, omdat zijn voorouders -priesters van den Delphischen god waren geweest, en omdat van Delphi -een volkplanting” (naar Rhegium?) „was gezonden; dat, toen Eunomos -zeide, dat zij in muziekwedstrijden volstrekt geen stem hadden, daar de -Cicaden, de welluidendste (!) der dieren, bij hen stom waren, Ariston -desniettemin uitmuntte en veel hoop had de overwinning te behalen; maar -dat Eunomos toch overwinnaar bleef en het bovengenoemde standbeeld in -zijn vaderstad Locri oprichtte, nadat tijdens den wedstrijd, toen een -van zijn snaren was gesprongen, een Cicade op de cither was gaan zitten -en den ontbrekenden toon had aangevuld.” - -Bekend is ook de sage van Tithonus die door zijn gemalin Eos (of -Hemera, zie Hellanici Fragm., 142, Schol. Homer. II. I, 151) in een -Cicade was veranderd, uit medelijden voor zijn hulpeloozen ouderdom; -hij had namelijk op haar verzoek van Zeus de onsterfelijkheid -verkregen, doch zij had vergeten daarbij tevens een eeuwige jeugd voor -hem te vragen (zie hierover ook Erasmi Adagia, in voce longaevitas). - -Volgens een andere Grieksche sage waren de Cicaden vroeger menschen -geweest, uit het slijk der aarde voortgekomen [741], zij hadden van de -Muzen de muziek geleerd en oefenden zelven die kunst met zooveel ijver, -dat zij er eten en drinken voor vergaten en den hongerdood stierven. De -dankbare Muzen deden ze als Cicaden herleven en schonken hun het -vermogen om zonder voedsel te kunnen leven, opdat zij zich ongestoord -aan de kunst zouden kunnen wijden. - -De Romeinen dweepten niet met het gezang der Cicaden. Dit blijkt o.a. -uit een paar plaatsen van Virgilius (Ecl. II, 13 en Georg. III, 328), -waar hij zingt: - - - At mecum raucis, tua dum vestigia lustro, - Sole sub ardenti resonant arbusta cicadis. - - -en: - - - Et cantu querulae rumpent arbusta cicadae. - - -(5) Het stemorgaan der Cicaden wordt zeer uitvoerig beschreven en is -experimenteel onderzocht door Prof. G. Carlet te Grenoble („Revue -Scientifique”, 1 Dec. 1877, waar hij ook een vergroote afbeelding heeft -gegeven). Elke twijfel schijnt opgeheven, dat het in hoofdzaak bestaat -uit een vlies, dat door de snelle beweging van een daaraan ingeplante -spier in trilling wordt gebracht. - -(6) Wellicht behoort onder de secundaire seksueele kenmerken bij de -Homoptera melding te worden gemaakt van het lichtend vermogen dat, -volgens sommigen, de soorten van de familie der Lantaarndragers zouden -bezitten. De eerste die daarvan melding heeft gemaakt en het zelf zou -hebben waargenomen, was Mejuffrouw Maria Sibylla Merian. Daar later -echter het bestaan van dit lichtend vermogen door andere -natuuronderzoekers welke die dieren in hun vaderland waarnamen, niet -alleen niet werd bevestigd, maar zelfs formeel tegengesproken, kwamen -de meeste dierkundigen tot de overtuiging, dat het bericht van -Mejuffrouw Merian op een dwaling moest berusten, totdat voor eenige -jaren de heer J. Smith eenige waarnemingen omtrent den Chineeschen -Lantaarndrager (Fulgora candelaria) publiek maakte; hij beweert, dat -dit dier van Mei tot in Augustus niet zeldzaam is, en dat in die -maanden de spits van de lantaarn (het blazige, vooruitstekende deel van -den kop) een blauw of groenachtig licht verspreidt, dat bij het wijfje -sterker is dan bij het mannetje en na de paring geheel verdwijnt. [742] -Deze laatste omstandigheid zou kunnen verklaren, hoe zoovele waarnemers -hebben kunnen volhouden, dat het lichtgevend vermogen een sprookje was; -ook onze gewone mannelijke Glimworm intusschen geeft dikwijls geen -licht. - -Tot de Orde of Onder-Orde der Homoptera behoort ook de zeer -merkwaardige familie der Membraciden, bij welke groep het voorborststuk -(prothorax) allerlei grillige fantastisch gevormde uitsteeksels -vertoont, welke aan deze insekten een allerzonderlingst uiterlijk -geven. Daar het mij niet onwaarschijnlijk voorkwam, dat deze -uitsteeksels door seksueele teeltkeus waren ontstaan, richtte ik tot -wijlen onzen kundigen entomoloog Mr. S. C. Snellen van Vollenhoven, de -vraag, of er in de grootte en den vorm dezer uitsteeksels eenig -verschil tusschen de seksen bestond. Hij antwoordde mij, dat hij zulks -niet geloofde. - -Desniettemin kunnen deze uitsteeksels die bij nauw verwante soorten -zeer sterk verschillen, zeer wel door seksueele teeltkeus zijn -ontstaan, hetzij dan dat de aldus oorspronkelijk door de eene sekse -verkregen kenmerken later op de andere werden overgeplant, of dat beide -seksen door wederkeerige teeltkeus tegelijkertijd in deze richting -werden veranderd. - -(7) Het grootste en sterkste muziekinstrument bezit een soort van -Sabelsprinkhaan van Java en Borneo, Macrolyristes genaamd. - -Dat de door de mannetjes der Sabelsprinkhanen met hun instrument [743] -voortgebrachte muziek werkelijk dient tot seksueele lokstem en dat het -wijfje werkelijk een keus tusschen verschillende mannetjes doet en niet -met het eerste het beste paart, blijkt o.a. overtuigend uit een -waarneming van wijlen onzen kundigen entomoloog Mr. S. C. Snellen van -Vollenhoven, die hij in zijn uitnemend, reeds meer aangehaald werk -„Gedaantewisseling en Levenswijze der Insekten”, Haarlem, 1870, blz. -87, in zijn gewonen onderhoudenden stijl met de volgende woorden -mededeelt: - -„Ik herinner mij, dat ik eens kwam op een glooienden grond met een -vergezicht dat mij uitlokte om er lang naar te zien,—dat mij uitlokte -om te gaan liggen om er naar te blijven zien”..... - -..... „Terwijl ik daar lag roerloos als een doode op de ademhaling na, -hoor ik een licht geritsel aan mijn zijde, een hrr, hrr, zeer flauw, -maar kenbaar geslaakt om attentie te trekken. Ik zie naar dien kant, -doch bespeur niets; korten tijd daarna wordt het geluid herhaald, ik -zoek nauwlettender met de oogen, en op de zelfde oogenblik springt mij -een kleine sprinkhaan op den arm. Het spreekt van zelf, dat ik het -diertje niet verontrustte, noch wegjoeg, maar in afwachting bleef wien -zijn roepstem gold. Hij sjirpte weder, en het was mij of zijn geluid -helderder was; misschien maakten wij beiden de zelfde opmerking, want -nu barstte zijn muzikaal talent eerst recht los, en met intervallen van -eenige seconden sjirpte hij wat hij kon. Gelukkig niet te vergeefs; -zijn roepstem was gehoord. Evenals men op de oude platen der bijbelsche -prentenboeken bij de offerande van Abraham altijd een ramskop tusschen -de struiken afgebeeld ziet, zoo verscheen mij op kleinen afstand -tusschen de grassprietjes een andere sprinkhaankop. Het duurde eenigen -tijd eer deze tweede sprinkhaan behoedzaam durfde naderen, doch -langzamerhand legde het diertje alle vrees af en kwam, gelokt door de -liefelijke tonen, nader en nader, toen ik in de verte, als het -hoorngeluid van Hernani, een tweede hrr, hrr hoorde weêrklinken. De -tweede sprinkhaan bleef staan en luisterde; de minnaar riep haar met -aandrang, met gevoel, maar de medeminnaar sprong dichterbij en sjirpte -weder. Deze laatste kreet besliste de zaak; het bleek dat dit de toon -niet was, waarmede men vrouwenharten verovert, want de geliefde wendde -zich tot den eersten zanger, en beide—eensgezind—sprongen op en over -mij heên om in het gras een offerande te brengen aan moeder Isis, de -alles onderhoudende.” - -Zoo schreef Mr. S. C. Snellen van Vollenhoven, tegenstander der -Darwinistische beginselen, in 1870, vóór Darwin’s boek over seksueele -teeltkeus was uitgekomen. In 1871, na het verschijnen van dit boek, op -de zomervergadering der Nederlandsche Entomologische Vereeniging, -ontkende hij daarentegen, nadat ik een discussie over het Darwinisme -had uitgelokt, dat, zelfs bij de hoogere dieren, laat staan bij de -lagere, het wijfje een keus deed tusschen verschillende mannetjes; -„integendeel”, zeide hij, „het wijfje paart niet dan na daartoe formeel -te zijn genoodzaakt, maar neemt dan ook het eerste het beste mannetje -aan!” Het is niet onaardig op te merken, hoe zelfs de tegenstanders van -Darwin’s leer huns ondanks bouwstoffen verzamelen, die haar de -zegepraal helpen verzekeren. - -(8) Volgens Goureau zouden er soorten van Veldsprinkhanen zijn, die wel -de dijen tegen de randen der vleugels wrijven, doch daarbij geen geluid -voortbrengen. Waarschijnlijk wordt er wel degelijk een toon -voortgebracht, doch is deze te hoog om door het menschelijk oor te -kunnen worden waargenomen. [744] Vele menschen kunnen zelfs het voor -anderen zoo vervelende krieken van den Huiskrekel volstrekt niet -waarnemen. - -(9) De Nederlandsche bewoners van de Kaapkolonie noemen dit dier daarom -Blaasop. - -(10) Het komt mij voor, dat men het ontstaan van het stemorgaan der -Diptera even goed kan verklaren door seksueele teeltkeus als in het -geval van Kevers bij welke beide seksen sjirpen (blz. 467 v.v.). Gaat -bij de Diptera en sommige andere insekten die verklaring niet door, dan -wordt het mijns inziens ook minder waarschijnlijk, dat zij in andere -gevallen de juiste is. Hebben de Diptera en sommige andere insekten het -vermogen om geluid voort te brengen, verkregen zonder de inwerking der -seksueele teeltkeus, dan zou het vreemd zijn, dat zij de eenigen waren, -en dan is het ook onnoodig bij Kevers, bij welke beide seksen sjirpen, -dat beginsel ter verklaring te hulp te roepen. Het ligt overigens voor -de hand, dat ook bij de Diptera die individu’s van beiderlei sekse, die -eenigermate het vermogen bezaten om geluid voort te brengen, elkander -gemakkelijker konden vinden dan andere, derhalve grooter kans hadden om -nakomelingschap na te laten dan deze, en op die nakomelingschap het -vermogen om geluid voort te brengen overplantten, terwijl die -nakomelingen welke het vermogen om geluid voort te brengen, in de -sterkste mate bezaten, op hun beurt de kans hadden zich het sterkst te -vermenigvuldigen. Ik geloof dus, dat wij ook in dit geval de werking -der seksueele teeltkeus moeten aannemen, doch, zoo wij dit niet willen, -ook geen recht hebben haar in andere gevallen waarin beide seksen -sjirpen, aan te nemen. - - - - - - - - -ELFDE HOOFDSTUK. - -SECUNDAIRE SEKSUEELE KENMERKEN BIJ DE INSEKTEN, VERVOLG—ORDE DER -SCHUBVLEUGELIGEN (Lepidoptera). - - Vrijage bij de Dagvlinders.—Gevechten.—Tikkend geluid.—Kleuren aan - beide seksen gemeen of het schitterendst bij de - mannetjes.—Voorbeelden.—Zij zijn niet het gevolg van de - rechtstreeksche werking der levensvoorwaarden.—Kleuren die tot - bescherming geschikt zijn gemaakt.—Kleuren der - Nachtvlinders.—Pronkerij.—Waarnemingsvermogen der - Schubvleugeligen.—Veranderlijkheid.—Oorzaken van het verschil in - kleur tusschen mannetjes en wijfjes.—Nabootsing, vrouwelijke - Dagvlinders die fraaier gekleurd zijn dan de - mannetjes.—Schitterende kleuren van rupsen.—Overzicht en - slotopmerkingen betreffende de secundaire seksueele kenmerken der - Insekten.—Vergelijking tusschen Vogels en Insekten. - - -In deze groote Orde is het belangrijkste punt voor ons het verschil in -kleur tusschen de seksen van ééne en de zelfde soort. Bijna het geheele -volgende hoofdstuk zal aan dit onderwerp zijn gewijd; maar ik zal eerst -eenige weinige opmerkingen maken over een of twee andere punten. Men -kan dikwijls zien hoe verscheidene mannetjes rondom het zelfde wijfje -vliegen en haar vervolgen. Hun vrijage schijnt een langdurige zaak te -zijn; want ik heb dikwijls mannetjes bespied, die rondom een wijfje -fladderen, totdat het mij eindelijk verveelde, zonder het eind van de -vrijage te zien. Hoewel Dagvlinders zulke zwakke en broze schepsels -zijn, zijn ze toch strijdlustig, en men heeft een Irisvlinder [745] -gevangen, bij welken de punten van de vleugels in een gevecht met een -ander mannetje waren gebroken. De heer Collingwood zegt, sprekende van -de veelvuldige gevechten tusschen de kapellen van Borneo: „Zij -dwarrelen met de grootste snelheid om elkander heên en schijnen met de -grootste verwoedheid te zijn bezield.” - -Er is een geval bekend van een Dagvlinder, namelijk Ageronia feronia, -die een geluid maakt, gelijkende op dat hetwelk wordt voortgebracht -door een tandrad dat onder een springhaak doorloopt en dat op den -afstand van verscheiden ellen kan worden gehoord. Te Rio de Janeiro -werd dit geluid alleen door mij opgemerkt, als twee dergelijke kapellen -elkander in onregelmatige vlucht nazaten, zoodat het waarschijnlijk -alleen wordt gemaakt gedurende de vrijage van de seksen; maar ik -verzuimde op dit punt nauwkeurig acht te slaan. [746] - -Ook sommige nachtvlinders brengen geluiden voort; bij voorbeeld de -mannetjes van Thecophora fovea. Bij twee gelegenheden hoorde de heer F. -Buchanan White [747] een scherp, kort geluid, voortgebracht door het -mannetje van Hylophila prasinana, en dat hij gelooft, dat evenals bij -Cicada door een veerkrachtig vlies, van een spier voorzien, wordt -voortgebracht. Hij haalt ook Guenée aan om te bewijzen, dat Senita een -geluid voortbrengt, dat op het tikken van een horloge gelijkt, naar het -schijnt met behulp van twee groote trommelvormige blazen, in de -borststreek gelegen; en deze „zijn veel ontwikkelder bij het mannetje -dan bij het wijfje.” Vandaar schijnen de geluidvoortbrengende organen -bij de Schubvleugeligen (Lepidoptera) in eenige betrekking te staan met -de seksueele functies. Ik heb geen melding gemaakt van het welbekende -geluid dat de doodshoofduil voortbrengt; want dit wordt over het -algemeen gehoord kort nadat de uil uit de pop is gekomen. (1) - -Girard heeft altijd opgemerkt, dat de muskusgeur, welke door twee -soorten van pijlstaart-vlinders (Sphinx) wordt voortgebracht, alleen -aan de mannetjes eigen is [748]; en bij de hoogere dieren zullen wij -talrijke gevallen ontmoeten, waarin alleen de mannetjes een bijzonderen -geur hebben. (2) - -Iedereen heeft de buitengewone schoonheid van vele Dagvlinders en van -sommige Nachtvlinders bewonderd; en wij worden er toe gebracht om te -vragen, hoe zij deze schoonheid hebben verkregen? Zijn hun kleuren en -de zooveel verscheidenheid vertoonende teekeningen op hun vleugels -eenvoudig het gevolg van de physische toestanden waaraan deze insekten -zijn blootgesteld geweest, zonder dat daardoor eenig voordeel is -verkregen? Of hebben opeenvolgende veranderingen zich opeengehoopt, en -zijn zij ontstaan, hetzij ter bescherming, hetzij met een of ander -onbekend doel, of opdat de eene sekse aantrekkelijker zou worden -gemaakt voor de andere? En wat beteekent het daarenboven, dat bij -sommige soorten de kleuren van de mannetjes zeer veel van die der -wijfjes verschillen, terwijl bij andere soorten beide seksen op de -zelfde wijze zijn gekleurd? Voor wij beproeven om een antwoord op deze -vragen te geven, moeten wij eenige feiten mededeelen. - -Bij de meeste van onze Engelsche Dagvlinders, zoowel bij die welke -schoon zijn, gelijk de Nommerkapel, de Dagpauwoog en de Distelvink -(Vanessae) als bij die welke effen zijn gekleurd, zooals de Zandoogjes -(Hipparchia), gelijken de beide seksen op elkander. Dit is ook het -geval bij de prachtige Heliconiden en Danaïden der Keerkringslanden. -Bij sommige andere groepen uit de verzengde luchtstreek echter, en bij -sommige onzer Engelsche kapellen, zooals den Irisvlinder, den -Peterselievlinder enz. (Apatura Iris en Antocharis cardamines), -verschillen de seksen hetzij zeer sterk, hetzij een weinig in kleur. -Geen taal is in staat om de pracht der mannetjes van sommige soorten -uit de verzengde luchtstreek te beschrijven. Zelfs in één en het zelfde -geslacht vinden wij dikwijls soorten, bij welke de seksen buitengewoon -sterk van elkander verschillen, terwijl zij bij andere zeer sterk op -elkander gelijken. Zoo verhaalt mij de heer Bates, aan wien ik zeer ben -verplicht, daar hij mij de meeste der volgende feiten mededeelde, en -zoo goed was dit geheele hoofdstuk na te zien, dat hij in het -Zuid-Amerikaansche geslacht Epicalia twaalf soorten kent, waarvan beide -seksen de zelfde plaatsen bezoeken (en dit is met kapellen niet altijd -het geval), en waarop daarom de uitwendige toestanden geen -verschillenden invloed kunnen hebben uitgeoefend. [749] Bij negen dezer -soorten behooren de mannetjes tot de schitterendste van alle vlinders -en verschillen zoo sterk van de vergelijkenderwijze dof gekleurde -wijfjes, dat zij vroeger tot verschillende geslachten werden gebracht. -De wijfjes dezer negen soorten gelijken op elkander in de algemeene -type van hun kleuring en gelijken eveneens op beide seksen in -verscheidene verwante geslachten welke in verschillende deelen der -wereld worden gevonden. Wij mogen daaruit in overeenstemming met de -afstammingstheorie afleiden, dat deze negen soorten, en waarschijnlijk -al de andere van het geslacht, afstammen van éénen stamvorm, die op -ongeveer de zelfde wijze was gekleurd. Bij de tiende soort behoudt het -wijfje nog de zelfde algemeene kleuring, maar het mannetje gelijkt op -haar, zoodat hij op veel minder fraaie en afwisselende wijze is -gekleurd, dan de mannetjes der vorige soorten. Bij de elfde en twaalfde -soort wijken de wijfjes af van de type van kleuring, die gewoonlijk in -dit geslacht aan haar sekse eigen is; want zij zijn sierlijk gekleurd -op ongeveer de zelfde wijze als de mannetjes, maar in iets mindere -mate. Vandaar schijnt het, dat bij deze beide soorten dus de -schitterende kleuren der mannetjes op de wijfjes zijn overgebracht; -terwijl het mannetje der tiende soort de effen kleuren van het wijfje -en van den stamvorm van het geslacht hetzij behouden, hetzij -teruggekregen heeft; in beide gevallen zijn dus de seksen, hoewel op -tegenovergestelde wijze, aan elkander gelijk gemaakt. Bij het verwante -geslacht Eubagis zijn beide seksen van sommige soorten effen gekleurd -en gelijken zeer op elkander, terwijl bij de meeste soorten de -mannetjes met fraaie metallieke kleuren met zeer veel verscheidenheid -zijn gekleurd, en veel van de wijfjes verschillen. De wijfjes behouden -in dit geheele geslacht, wat haar kleuring aangaat, de zelfde algemeene -type, zoodat zij gewoonlijk veel meer op elkander dan op de mannetjes -van haar eigen soort gelijken. - -In het geslacht Papilio zijn al de soorten van de Aeneasgroep -opmerkelijk wegens haar opzichtige en sterk tegen elkander afstekende -kleuren, en zij geven een voorbeeld van de veelvuldig voorkomende -neiging tot langzame overgangen in de hoegrootheid van het verschil -tusschen de seksen. Bij eenige weinige soorten, bij voorbeeld bij P. -Ascanius, zijn de mannetjes en wijfjes gelijk; bij andere zijn de -mannetjes een weinig of zeer veel prachtiger gekleurd dan de wijfjes. -Het met onze Schoenlappers (Vanessae) verwante geslacht Junonia biedt -een bijna overeenkomstig geval aan; want hoewel de seksen der meeste -soorten op elkander gelijken en geen rijke kleuren bezitten, zoo is -toch bij zekere soorten, zooals bij J. oenone, het mannetje iets -levendiger gekleurd dan het wijfje, en bij eenige weinige (bij -voorbeeld J. andremiaja) is het mannetje zoo verschillend van het -wijfje, dat hij bij vergissing voor een andere soort zou kunnen worden -gehouden. - -Op een ander treffend geval werd in het Britsch Museum mijn aandacht -gevestigd door den heer A. Butler, namelijk op een der Page’s (Theclae) -uit tropisch Amerika, bij welken beide seksen bijna gelijk en -verwonderlijk schitterend zijn gekleurd; bij een anderen is het -mannetje op overeenkomstige prachtige wijze gekleurd, terwijl bij het -wijfje de geheele bovenste oppervlakte dof effen bruin is. Onze gewone -kleine Engelsche blauwe kapellen van het geslacht Lycaena geven een -bijna even goed, hoewel minder treffend voorbeeld van de onderscheidene -verschillen in kleur tusschen de beide seksen, als de bovengenoemde -exotische geslachten. Bij Lycaena agestis hebben beide seksen vleugels -van een bruine kleur, omzoomd met kleine oogvormige oranje vlekjes, en -zijn derhalve gelijk. Bij L. aegon zijn de vleugels van het mannetje -fraai blauw, met zwart omzoomd, terwijl de vleugels van het wijfje -bruin en evenzoo omzoomd zijn, en zeer op die van L. agestis gelijken. -Bij L. arion eindelijk zijn beide seksen van een blauwe kleur en bijna -gelijk, hoewel bij het wijfje de randen der vleugels iets donkerder, -met effener zwarte vlekken zijn, en bij een helderblauwe Indische soort -gelijken de beide seksen nog meer op elkander. - -Ik heb de voorgaande gevallen eenigszins uitvoerig behandeld om aan te -toonen, in de eerste plaats, dat, wanneer de seksen der kapellen -verschillen, de algemeene regel is, dat het mannetje fraaier is en het -meest afwijkt van de gewone type van kleuring van de groep waartoe de -soort behoort. Vandaar gelijken in de meeste groepen de wijfjes van de -onderscheidene soorten veel meer op elkander, dan de mannetjes. In -sommige exceptioneele gevallen waarop ik later zal wijzen zijn echter -de wijfjes schitterender gekleurd dan de mannetjes. In de tweede plaats -zijn deze gevallen behandeld om helder voor den geest te brengen, dat -in één en het zelfde geslacht de beide seksen dikwijls allerlei -overgangen vertoonen tusschen geen verschil in kleur en een zoo groot -verschil, dat het lang duurde, voor beide door de insektenkenners in -het zelfde geslacht werden geplaatst. In de derde plaats hebben wij -gezien, dat, wanneer de seksen veel op elkander gelijken, dit -waarschijnlijk een gevolg daarvan is, dat het mannetje, hetzij zijn -kleuren op het wijfje heeft overgebracht, of dat het de oorspronkelijke -kleuren van het geslacht waartoe de soort behoort, hetzij heeft -behouden of herkregen. Het verdient opmerking, dat in die groepen bij -welke de seksen eenig verschil in kleur vertoonen, de wijfjes -gewoonlijk tot op zekere hoogte op de mannetjes gelijken, zoodat, als -de mannetjes buitengewoon schoon zijn, de wijfjes bijna zonder -uitzondering een zekere mate van schoonheid vertoonen. Wegens de -talrijke gevallen van overgang in de hoegrootheid van het verschil -tusschen de seksen, en wegens het heerschen van de zelfde algemeene -type van kleuring door een geheele zelfde groep heên, mogen wij -besluiten, dat de oorzaken, welke zij dan ook mogen zijn geweest, die -de schitterende kleuren bij sommige soorten alleen van de mannetjes en -bij andere soorten van beide seksen in meer of minder gelijken graad -hebben bepaald, over het algemeen de zelfde zijn geweest. - -Daar zoo vele prachtige kapellen de tropische gewesten bewonen, heeft -men dikwijls verondersteld, dat zij haar kleuren aan de groote hitte en -vochtigheid van die streken zijn verschuldigd; maar de heer Bates [750] -heeft door de vergelijking van onderscheidene nauw verwante -insektengroepen van de gematigde en verzengde luchtstreek aangetoond, -dat deze meening niet houdbaar is, en het bewijs wordt onwederlegbaar, -wanneer schitterend gekleurde mannetjes en effen gekleurde wijfjes van -de zelfde soort de zelfde landstreek bewonen, zich met het zelfde -voedsel voeden en volkomen de zelfde levenswijze leiden. Zelfs als de -seksen op elkander gelijken, kunnen wij moeielijk gelooven, dat haar -prachtige en fraai geschikte kleuren het doelloos gevolg van den aard -harer weefsels en van de werking der omringende omstandigheden zijn. - -Bij dieren van alle soorten is, wanneer ook de kleur voor eenig -bijzonder doel is gewijzigd, dit, voor zoover wij er over kunnen -oordeelen, steeds geschied, hetzij tot bescherming, of om de andere -sekse aan te trekken. Bij vele soorten van kapellen zijn de bovenste -oppervlakten der vleugels donker gekleurd, en dit dient naar alle -waarschijnlijkheid om aan de opmerkzaamheid en aan gevaar te -ontsnappen. Kapellen moeten echter, vooral wanneer zij rusten, aan de -aanvallen harer vijanden zijn blootgesteld, en bijna alle soorten -richten, wanneer zij rusten, haar vleugels rechtop, zoodat alleen de -ondervlakten kunnen worden gezien. Vandaar is het deze zijde die in -vele gevallen blijkbaar zoodanig is gekleurd, dat zij de oppervlakten -nabootst, waarop deze insekten gewoonlijk rusten. Dr. Rössler was, -geloof ik, de eerste die de gelijkenis der gesloten vleugels van zekere -Schoenlappers (Vanessae) en andere kapellen op de schors van boomen -opmerkte. Vele overeenkomstige en treffende gevallen zouden kunnen -worden medegedeeld. Het meest belangwekkende is dat hetwelk de heer -Wallace [751] vermeldt van een in Indië en op Sumatra algemeen -voorkomende kapel (Kallima), die als door een tooverslag verdwijnt, als -zij zich op een struik nederzet; want zij verbergt haar kop en sprieten -tusschen haar gesloten vleugels, en deze kunnen in vorm, kleur en -aderbeloop niet worden onderscheiden van een verlept blad met zijn -bladsteel. In sommige andere gevallen zijn de ondervlakten der vleugels -schitterend gekleurd en dienen toch tot bescherming; zoo zijn bij de -Bramenpage (Thecla rubi) de vleugels, als zij zijn gesloten, -smaragdgroen en gelijken op de jonge bladeren van de braamstruik waarop -men dezen vlinder in de lente dikwijls kan zien zitten. - -Hoewel de donkere tinten van de boven- en ondervlakten van vele -kapellen ongetwijfeld dienen om haar te verbergen, kunnen wij deze -beschouwingswijze bij geen mogelijkheid toepassen op de schitterende en -in ’t oog vallende kleuren van vele soorten, zooals van onze -Nommerkapel en Dagpauwoog (Vanessae), onze witte Koolvlinders (Pieris) -of den grooten Venkelvlinder (Papilio), die de open vlakten -bezoekt;—want deze kapellen worden daardoor voor elk levend wezen -zichtbaar gemaakt. Bij deze soorten gelijken de beide seksen op -elkander; maar bij den gewonen Citroenvlinder (Gonopteryx rhamni) is -het mannetje levendig geel gekleurd, terwijl het wijfje veel bleeker -is; en bij den Peterselievlinder (Anthocharis cardamines) hebben alleen -de mannetjes helderoranje punten aan hun vleugels. In deze gevallen -zijn de mannetjes en de wijfjes even opzichtig, en het is niet -geloofbaar, dat hun verschil in kleur in eenige betrekking tot gewone -bescherming staat. Desniettemin is het mogelijk, dat de opzichtige -kleuren van vele soorten haar op indirecte wijze voordeelig kunnen -zijn, zooals later zal worden verklaard, door te maken, dat haar -vijanden dadelijk zien, dat zij oneetbaar zijn. Zelfs in dit geval -volgt hier nog niet met zekerheid uit, dat haar levendige kleuren en -fraaie teekeningen voor dit bepaalde doel werden verkregen. In sommige -andere merkwaardige gevallen is schoonheid verkregen tot bescherming -door de nabootsing van andere schoone soorten die de zelfde streek -bewonen en tegen een aanval zijn beveiligd, omdat zij langs den eenen -of anderen weg haar vijanden schade kunnen berokkenen. - -Het wijfje van den bovenvermelden Peterselievlinder en van een -Amerikaansche soort (Anth. genutia) vertoonen ons waarschijnlijk, -gelijk de heer Walsh mij deed opmerken, de oorspronkelijke kleuren van -de stamsoort van het geslacht; want beide seksen van vier of vijf, in -zeer ver uiteengelegen streken levende soorten zijn bijna op de zelfde -wijze gekleurd. Wij mogen hieruit afleiden, gelijk in verscheidene -vroegere gevallen, dat het de mannetjes van Anth. cardamines en genutia -zijn, die van de gewone type van kleuring van hun geslacht zijn -afgeweken. Bij Anth. sara uit Californië zijn de oranje punten ook bij -het wijfje tot gedeeltelijke ontwikkeling gekomen; want haar vleugels -bezitten roodachtig oranje punten, maar bleeker dan die van het -mannetje en ook in enkele andere opzichten eenigszins verschillend. Bij -een verwanten Indischen vorm, den Iphias glaucippe, zijn de oranje -punten bij beide seksen geheel ontwikkeld. Bij dezen Iphias gelijkt de -ondervlakte der vleugels, gelijk de heer A. Butler mij aanwees, -verwonderlijk veel op een bleek gekleurd blad; en bij onzen Engelschen -Peterselievlinder gelijkt de ondervlakte op de bloemhoofdjes van de -wilde peterselie waarop men hem ’s nachts kan zien gaan rusten. [752] -Het zelfde redeneerend vermogen dat ons aandrijft om te gelooven, dat -de ondervlakten hier zijn gekleurd ter wille van de bescherming, brengt -ons er toe om te ontkennen, dat de punten der vleugels met dit zelfde -doel oranjekleurig zijn gemaakt, vooral daar dit kenmerk tot de -mannetjes beperkt is. - -Laten wij nu tot de Nachtvlinders overgaan: de meeste van deze blijven -gedurende den geheelen of het grootste gedeelte van den dag -bewegingloos met neêrgeslagen vleugels zitten; en de bovenste -oppervlakten van hun vleugels zijn dikwijls, gelijk de heer Wallace -[753] heeft opgemerkt, op bewonderenswaardige wijze geschakeerd en -gekleurd om aan de ontdekking te ontsnappen. Bij de meeste Spinners -(Bombycidae) en Uilen (Noctuïdae) overdekken en verbergen, wanneer zij -rusten, de voorvleugels de achtervleugels, zoodat deze laatsten zonder -veel gevaar levendig zouden kunnen zijn gekleurd; en zij zijn bij vele -soorten van beide families aldus gekleurd. Gedurende het vliegen moeten -nachtvlinders dikwijls in staat zijn om hun vijanden te ontsnappen; -desniettemin moeten, daar hun achtervleugels dan geheel zichtbaar zijn, -hun levendige kleuren ten koste van eenig gevaar zijn verkregen. Het -volgende feit bewijst echter, hoe voorzichtig wij moeten zijn met -hieromtrent besluiten te trekken. De soorten van het geslacht Triphaena -vliegen dikwijls over dag of in den vroegen avond rond en vallen dan -door de gele kleur harer ondervleugels zeer in het oog. Men zou -natuurlijk denken, dat dit een bron van gevaar was; maar de heer J. -Jenner Weir gelooft, dat dit haar werkelijk dient tot een middel om te -ontsnappen; want de vogels treffen gewoonlijk deze levendig gekleurde -en broze oppervlakte in plaats van het lichaam. De heer Weir bracht bij -voorbeeld een prachtig voorwerp van den Hooivlinder (Triphaena pronuba) -in zijn vogelhuis; het werd dadelijk door een roodborstje vervolgd; -maar daar de oplettendheid van den vogel zich richtte op de gekleurde -vleugels, werd de uil niet gevangen dan na ongeveer vijftig vergeefsche -pogingen, en werden herhaaldelijk kleine stukjes van de vleugels -afgebroken. Hij deed de zelfde proef in de open lucht met een -Zoombandvlinder (Triphaena fimbria) en een zwaluw; maar de aanzienlijke -grootte van dezen uil verhinderde waarschijnlijk, dat hij werd gevangen -[754]. Wij worden hierdoor herinnerd aan een mededeeling van den heer -Wallace [755], namelijk dat in de Braziliaansche bosschen en in -Insulinde vele algemeen voorkomende en zeer fraaie vlinders slechte -vliegers zijn, hoewel zij van bijzonder groote vleugels zijn voorzien, -en dat zij „dikwijls worden gevangen met doorboorde en gebroken -vleugels, alsof zij door vogels waren gegrepen, maar aan deze ontsnapt; -indien de vleugels veel kleiner waren geweest in verhouding tot het -lichaam, schijnt het waarschijnlijk, dat het insekt veelvuldiger in een -voor het leven noodzakelijk deel zou zijn getroffen of doorboord, en -zoo kan de vermeerderde grootte der vleugels op indirecte wijze -voordeelig zijn geweest.” - - - -Pronkerij.— De levendige kleuren van de Kapellen en van sommige -Nachtvlinders zijn bijzonder ingericht om er mede te pronken, hetzij -zij daarenboven tot bescherming mogen dienen of niet. Levendige kleuren -zouden gedurende den nacht niet zichtbaar zijn; en er kan geen twijfel -bestaan, dat de Nachtvlinders, over het geheel genomen, minder levendig -zijn gekleurd dan de Kapellen die allen dagdieren zijn. De -Nachtvlinders van zekere families, zooals de Zygaenidae, verscheidene -Onrusten (Sphingidae), Uraniidae, sommige Beerrupsvlinders (Arctiidae) -en Nachtpauwoogen (Saturniidae) vliegen gedurende den dag of in den -vroegen avond rond en vele van deze zijn uiterst fraai en veel -levendiger gekleurd dan die soorten, welke een uitsluitend nachtelijke -levenswijze hebben. Eenige weinige exceptioneele gevallen van levendig -gekleurde nachtelijke soorten zijn echter opgeteekend. [756] - -Er zijn bewijzen van een andere soort, wat het pronken aangaat. Zooals -boven is opgemerkt, houden kapellen, als zij rusten, de vleugels -omhoog, en slaan ze, terwijl zij zich in de zon koesteren, beurtelings -open en dicht; op die wijze stellen zij beide oppervlakten ten volle -aan het gezicht bloot; en hoewel de ondervlakte dikwijls tot -bescherming donker is gekleurd, is zij bij vele soorten toch even hoog -en dikwijls op geheel andere wijze gekleurd dan de bovenvlakte. Bij -eenige tropische soorten is zelfs de ondervlakte schitterender gekleurd -dan de bovenvlakte. [757] Bij een Engelsche Parelmoêrkapel, de Argynnis -aglaia, is alleen de ondervlakte versierd met blinkende zilveren -schijven. Als algemeene regel is echter de bovenvlakte die -waarschijnlijk het meest aan het gezicht is blootgesteld, op -schitterende wijze gekleurd en vertoont meer verscheidenheid van -kleuren dan de ondervlakte. Vandaar biedt de ondervlakte gewoonlijk aan -de insektenkenners de bruikbaarste kenmerken aan om de verwantschappen -der verschillende soorten te ontdekken. Fritz Müller meldt nog, dat bij -zijn huis in Zuid-Brazilië drie soorten van Gastnia voorkomen; bij twee -daarvan zijn de achtervleugels donker en worden altijd door de -voorvleugels bedekt, als deze vlinders in rust zijn; maar de derde -soort heeft zwarte ondervleugels, fraai gevlekt met rood en wit, en -deze worden altijd volkomen uitgestrekt en vertoond, wanneer de kapel -in rust is. Andere soortgelijke gevallen zouden hierbij kunnen worden -gevoegd. - -Als wij ons nu wenden tot de verbazend groote groep der Nachtvlinders -die gewoonlijk de ondervlakte hunner vleugels niet volkomen aan het -gezicht blootstellen, dan is die zijde, naar ik van den heer Stainton -hoor, zeer zelden levendiger of zelfs even levendig gekleurd, als de -bovenzijde. Er bestaan echter eenige, hetzij wezenlijke of schijnbare -uitzonderingen op den regel, zooals die van Hypopyra die door den heer -Wormald is beschreven. [758] De heer R. Trimen meldt mij, dat in -Guinée’s groot werk drie nachtvlinders zijn afgebeeld, bij welke de -ondervlakte het schitterendst is. Bij de Australische Gastrophora is -bij voorbeeld de bovenvlakte van den voorvleugel grijsachtig -okerkleurig, terwijl de ondervlakte versierd is met een kobaltblauwe -oogvlek (ocellus), op een zwarten grond geplaatst, die door oranjegeel, -en dit laatste door blauwachtig wit wordt omringd. De levenswijze van -deze drie nachtvlinders is echter onbekend, zoodat geen verklaring van -den ongewonen stijl, volgens welken zij gekleurd zijn, kan worden -gegeven. De heer Trimen meldt mij ook, dat de ondervlakten der vleugels -bij zekere andere Spanners (Geometrae) [759] en vierdeelige Noctuae, -hetzij meer geschakeerd of levendiger gekleurd zijn dan de -bovenvlakten; maar sommige dezer soorten hebben de gewoonte „om haar -vleugels geheel rechtstandig boven den rug te houden en geruimen tijd -in die houding te blijven zitten”, aldus de ondervlakte aan het gezicht -blootstellende. Andere soorten hebben de gewoonte, als zij op den grond -of op het gras zitten, nu en dan plotseling hun vleugels een weinig op -te lichten. Daarom is het feit, dat bij zekere nachtvlinders de -ondervlakte der vleugels levendiger is gekleurd dan de bovenvlakte, -niet zulk een onregelmatigheid als men op het eerste gezicht zou -zeggen. De Nachtpauwoogen (Saturniidae) omvatten eenige der schoonste -van alle nachtvlinders, daar hun vleugels, evenals bij onzen Britschen -grooten Nachtpauwoog, met fraaie oogvlekken (ocelli) versierd zijn; en -de heer T. W. Wood [760] merkt op, dat zij in sommige hunner bewegingen -op kapellen gelijken; „bij voorbeeld in het zachte op en neêr bewegen -van de vleugels, als ware het om er mede te pronken, hetgeen meer een -kenmerk van Dagvlinders is.” - -Het is een vreemd feit, dat er geen Britsche Nachtvlinders, en zoover -ik na kan gaan, ook bijna geen uitlandsche soorten zijn, die aan -schitterende kleuren een verschil in kleur tusschen de seksen paren, -hoewel dit met vele schitterende Kapellen het geval is. Het mannetje -van éénen Amerikaanschen nachtvlinder, Saturnia Io, heeft echter -volgens de beschrijving diepgele voorvleugels, op sierlijke wijze met -purperachtig roode vlekken geteekend, terwijl de vleugels van het -wijfje purperbruin en met grijze strepen zijn beteekend. [761] De -Britsche nachtvlinders bij welke de seksen in kleur verschillen, zijn -allen bruin of bijna wit, of zij vertoonen verschillende dofgele of -bijna witte tinten. Bij onderscheidene soorten zijn de mannetjes veel -donkerder dan de wijfjes [762], en deze behooren tot soorten die -omstreeks den namiddag vliegen. Bij vele geslachten zijn daarentegen, -gelijk de heer Stainton mij meldt, de achtervleugels van het mannetje -witter dan die van het wijfje, van welk feit Agrotis exclamationis een -goed voorbeeld oplevert. De mannetjes worden daardoor gemakkelijker -zichtbaar gemaakt dan de wijfjes, als zij gedurende de schemering -rondvliegen. Bij Hepialus humuli is het verschil sterker uitgedrukt, -daar de mannetjes wit en de wijfjes geel met donkerder vlekken zijn. -Het is moeielijk te gissen, welke de beteekenis kan zijn van deze -verschillen tusschen de seksen in donkerheid of lichtheid van kleur; -maar wij kunnen moeilijk onderstellen, dat zij alleen het gevolg zijn -van variabiliteit met seksueel beperkte erfelijkheid, zonder dat -daardoor eenig voordeel werd verkregen. - -Wegens het boven medegedeelde is het onmogelijk aan te nemen, dat de -schitterende kleuren der Kapellen en van eenige weinige Nachtvlinders -gewoonlijk ter wille der bescherming zijn verkregen. Wij hebben gezien, -dat de kleuren en sierlijke teekeningen op hun vleugels zijn ingericht -en worden gebruikt om er mede te pronken. Daardoor ben ik er toe -gekomen om te onderstellen, dat de wijfjes over het algemeen de -voorkeur geven aan, of het meest worden opgewekt door de schitterendste -mannetjes; want bij elke andere onderstelling zouden de mannetjes, voor -zoover wij kunnen nagaan, zonder eenig doel zijn versierd. Wij weten -dat de Mieren en sommige Bladsprietige Kevers vatbaar zijn om -gehechtheid voor elkander te gevoelen, en dat mieren haar makkers na -een tusschenruimte van verscheidene maanden herkennen. In het -afgetrokkene beschouwd, is het daarom niet onwaarschijnlijk, dat de -Schubvleugeligen (Lepidoptera), die waarschijnlijk bijna of volkomen -even hoog op de ladder staan als deze insekten, voldoende -geestvermogens hebben om levendige kleuren te bewonderen. Zij ontdekken -gewis bloemen aan haar kleur, en, zooals ik elders heb aangetoond, -hebben de planten die uitsluitend door den wind worden bevrucht, nimmer -opzichtig gekleurde bloemkronen. Men kan den Meêkrapvlinder dikwijls -van op een afstand op een tros bloemen te midden van het groen -gebladerte zien neêrschieten; en een vriend heeft mij verzekerd, dat -deze vlinders herhaaldelijk op bloemen afkwamen, die op den muur van -een kamer in het Zuiden van Frankrijk waren geschilderd. De gewone -Witjeskapel vliegt, gelijk ik van den heer Doubleday hoor, dikwijls op -een op den grond liggend stukje papier af, het ongewijfeld voor een -voorwerp van haar eigen soort houdende. De heer Collingwood zegt [763], -sprekende over de moeilijkheid om zekere kapellen in Insulinde te -vangen, „dat een dood voorwerp, op een in ’t oog vallend takje -vastgestoken, dikwijls een insekt van de zelfde soort in zijn overijlde -vlucht doet stilhouden, en het naar beneden lokt, zoodat het -gemakkelijk met het netje kan worden bereikt, vooral als het van de -tegenovergestelde sekse is.” - -De vrijage der Kapellen is een langdurige zaak. De mannetjes vechten -dikwijls met elkander uit minnenijd; en men kan soms vele mannetjes het -zelfde wijfje zien vervolgen of omgeven. Indien dus het wijfje niet aan -het eene mannetje de voorkeur geeft boven het andere, moet de paring -aan het bloote toeval zijn overgelaten en dit komt mij niet -waarschijnlijk voor. Indien daarentegen de wijfjes gewoonlijk, of zelfs -slechts nu en dan, aan de schoonste mannetjes de voorkeur geven, zullen -de kleuren dezer laatste trapsgewijze fraaier gemaakt en overgeplant -zijn op beide seksen of op ééne sekse, al naar de wet van erfelijkheid, -die de overhand behield. De werking der seksueele teeltkeus zal veel -gemakkelijker zijn gemaakt, indien de besluiten waartoe wij door vele -bewijsgronden in het bijvoegsel op het negende hoofdstuk kwamen, kunnen -worden vertrouwd; namelijk dat de mannetjes van vele Schubvleugeligen -(Lepidoptera), ten minste in den toestand van volkomen insekt, de -wijfjes aanmerkelijk in aantal overtreffen. - -Er zijn echter eenige feiten die in strijd zijn met het geloof, dat -vrouwelijke kapellen aan de fraaiste mannetjes de voorkeur geven; zoo -kan men, naar mij door onderscheidene waarnemers werd verzekerd, -dikwijls ongeschonden wijfjes met ontredderde verflenste of vuile -mannetjes gepaard zien; het kon echter moeilijk missen, of deze -omstandigheid moest dikwijls daarvan het gevolg zijn, dat de mannetjes -vroeger uit de pop komen dan de wijfjes. Bij de Nachtvlinders tot de -familie der Spinners (Bombycidae) behoorende, paren de seksen -onmiddellijk, nadat zij den staat van volkomen insekt hebben bereikt; -want zij kunnen zich dan niet voeden ten gevolge van den rudimentairen -toestand van hun monden. De wijfjes liggen, zooals onderscheidene -insektenkenners mij deden opmerken, bijna in een toestand van -verdooving en schijnen geen de minste verkiezing te toonen ten opzichte -der mannetjes waarmede zij paren. Dit is het geval met den gewonen -Zijdeworm (Bombyx mori), naar mij door sommige kweekers van het -Vasteland en uit Engeland is gezegd. Dr. Wallace die zulk een -verbazende ondervinding heeft in het aankweeken van den Ailanthus -Zijdeworm (Bombyx cynthia), is overtuigd, dat de wijfjes geen -verkiezing of voorkeur toonen. Hij heeft meer dan 300 dezer vlinders -levend bijeen gehad en vond dikwijls de krachtigste wijfjes met slecht -ontwikkelde mannetjes gepaard. Het omgekeerde schijnt zelden voor te -komen; want, naar hij gelooft, gaan de krachtigste mannetjes de zwakke -wijfjes voorbij, daar zij worden aangetrokken door die welke de meeste -levenskracht vertoonen. Desniettemin zijn de Spinners (Bombycidae), -hoewel donker gekleurd, dikwijls in onze oogen schoon wegens hun -sierlijke en gevlekte schakeeringen. - -Ik heb tot dusver alleen gesproken van de soorten bij welke de -mannetjes levendiger zijn gekleurd dan de wijfjes, en ik heb haar -schoonheid daaraan toegeschreven, dat de wijfjes gedurende vele -geslachten (generaties) de aantrekkelijkste mannetjes hebben uitgekozen -en met deze hebben gepaard. Doch ook het omgekeerde geval komt voor, -hoewel zeldzaam, waarin de wijfjes schitterender dan de mannetjes zijn; -en dan hebben, naar mijn meening, de mannetjes de schoonste wijfjes -voor de voortteling uitgezocht en daardoor haar schoonheid -langzamerhand grooter doen worden. Wij weten niet, waarom bij -verschillende klassen van dieren de mannetjes de fraaiste wijfjes -hebben uitgezocht, in plaats van gaafweg het eerste wijfje het beste -aan te nemen, gelijk de algemeene regel in het dierenrijk schijnt te -zijn; maar indien, in tegenstelling van wat over het algemeen bij de -Schubvleugeligen (Lepidoptera) plaats grijpt, de wijfjes veel talrijker -dan de mannetjes waren, zouden deze laatsten waarschijnlijk de fraaiste -wijfjes uitkiezen. De heer Butler vertoonde mij verschillende soorten -van Callidryas in het Britsch Museum, bij sommige waarvan de wijfjes de -mannetjes in schoonheid evenaarden, terwijl zij hen bij andere ver -daarin overtroffen, want alleen de wijfjes hadden bij deze laatsten de -randen van haar vleugels overgoten met scharlakenrood en oranje en -gevlekt met zwart. De minder opgesmukte mannetjes van deze soorten -gelijken zeer veel op elkander, een bewijs, dat hier de wijfjes zijn -gewijzigd; terwijl in die gevallen waarin de mannetjes het meest zijn -versierd, deze gewijzigd zijn, daar de wijfjes zeer veel op elkander -zijn blijven gelijken. - -In Engeland hebben wij eenige soortgelijke gevallen, hoewel niet zoo -sterk sprekend. De wijfjes alleen hebben bij twee soorten van Thecla -een heldere purperen of oranjevlek op haar voorvleugels. Bij Hipparchis -verschillen de seksen niet veel; doch bij H. janira heeft alleen het -wijfje een opzichtige lichtbruine vlek op haar vleugels; en de wijfjes -van sommige andere soorten zijn levendiger gekleurd dan haar mannetjes. -Verder hebben de wijfjes van Colias edusa en hyale „oranje of gele -vlekken op de zwarte randstreek van haar vleugels, die bij de mannetjes -slechts door smalle strepen worden vertegenwoordigd”; en bij Pieris -zijn het de wijfjes die „versierd zijn met zwarte vlekken op de -voorvleugels, en deze zijn slechts gedeeltelijk tegenwoordig bij de -mannetjes.” Nu weet men, dat de mannetjes van vele dagvlinders de -wijfjes bij hun bruiloftsvlucht dragen; maar bij de zoo even genoemde -soorten dragen integendeel de wijfjes de mannetjes, zoodat de rol die -de beide seksen spelen, is omgekeerd, evenals haar betrekkelijke -schoonheid. Door het geheele dierenrijk heên nemen de mannetjes het -meest actief deel aan de vrijage, en schijnt hun schoonheid te zijn -vermeerderd, doordat de wijfjes de aantrekkelijkste individu’s hebben -aangenomen maar bij deze kapellen nemen de wijfjes het meest actief -deel aan de slotplechtigheid van het huwelijk, zoodat wij mogen -besluiten, dat zij zulks ook aan de vrijage doen; en in dit geval -kunnen wij begrijpen, hoe het komt, dat zij de schoonsten zijn -geworden. De heer Meldola, aan wien bovenstaande opgaven zijn ontleend, -zegt in zijn besluit: „Hoewel ik niet ben overtuigd van de werking der -seksueele teeltkeus in het voortbrengen van kleuren bij de insekten, -kan echter niet worden ontkend, dat deze feiten de beschouwingen van -den heer Darwin op treffende wijze bevestigen.” [764] - -Daar de seksueele teeltkeus aanvankelijk op het voorkomen van -variabiliteit berust, moeten eenige weinige woorden over dit onderwerp -hier worden bijgevoegd. Ten opzichte van de kleur is er geen -moeilijkheid, daar een groot aantal zeer veel verscheidenheid -vertoonende Schubvleugeligen (Lepidoptera) zouden kunnen worden -opgenoemd. Eén goed voorbeeld zal voldoende zijn. De heer Bates toonde -mij een reeks voorwerpen van Papilio Sesostris en childrenae; bij dezen -laatste verschilden de mannetjes zeer in de grootte van de fraaie op -email gelijkende groene vlek op de voorvleugels, en in de grootte der -witte vlek en die van de prachtige karmozijnen streep op de -achtervleugels, zoodat er een groote tegenstelling was tusschen de -meest en de minst versierde mannetjes. Het mannetje van Papilio -Sesostris, hoewel een fraai insekt, is zulks veel minder dan P. -childrenae; het verschilt ook een weinig in de grootte van de groene -vlek op de voorvleugels en door een slechts nu en dan voorkomende -karmozijnen streep op de achtervleugels, die, naar het schijnt, aan -zijn eigen wijfje is ontleend; want de wijfjes van deze en van vele -soorten van de Aeneasgroep bezitten deze karmozijnen streep. Vandaar -was er tusschen de levendigst gekleurde voorwerpen van P. Sesostris en -de minst levendig gekleurde van P. childrenae slechts een kleine -tusschenruimte; en het was duidelijk, dat het, voor zoover bloot de -verscheidenheid aangaat, niet moeilijk zou zijn de schoonheid van elk -dier twee soorten door middel der teeltkeus te vermeerderen. De -verscheidenheid is hier bijna alleen tot de mannelijke sekse beperkt; -maar de heeren Wallace en Bates hebben aangetoond [765], dat er onder -de wijfjes van sommige andere soorten uiterst veel verscheidenheid -heerscht, terwijl de mannetjes bijna gelijk aan elkander zijn. Daar ik -vroeger Hepialus humuli heb vermeld als een der beste voorbeelden in -Groot-Brittannië van een verschil tusschen de seksen van Nachtvlinders, -is het wellicht de moeite waard hier bij te voegen [766], dat men op de -Shetlandsche eilanden dikwijls mannetjes vindt, die zeer veel op de -wijfjes gelijken. In een volgend hoofdstuk zal ik gelegenheid hebben om -aan te toonen, dat de oogvlekken (ocelli), die op de vleugels van vele -Schubvleugeligen (Lepidoptera) zoo algemeen zijn, aan een groote mate -van verscheidenheid onderhevig zijn. - - - -Over het geheel schijnt het waarschijnlijk, hoewel vele ernstige -tegenwerpingen hiertegen kunnen worden aangevoerd, dat de meeste -soorten van Schubvleugeligen (Lepidoptera), die schitterend gekleurd -zijn, haar kleuren aan seksueele teeltkeus zijn verschuldigd, behalve -in zekere gevallen die thans moeten worden vermeld, waarin opzichtige -kleuren voordeelig zijn tot bescherming. Wegens de vurigheid van het -mannetje, door het geheele dierenrijk heên, is hij over het algemeen -bereid elk wijfje aan te nemen, en is het het wijfje dat gewoonlijk een -keus doet. Vandaar moet het mannetje, als de seksueele teeltkeus heeft -gewerkt, wanneer de seksen verschillen, het schitterendst zijn -gekleurd; en dit is ongetwijfeld de algemeene regel. Als de seksen -schitterend zijn gekleurd en op elkander gelijken, schijnen de door de -mannetjes verkregen kenmerken op beide seksen te zijn overgeplant. Zal -echter deze verklaring van de gelijkheid of ongelijkheid in kleur -tusschen de seksen voldoende zijn? - -Het is bekend, dat de mannetjes en de wijfjes van de zelfde soort van -kapel zich in onderscheidene gevallen op verschillende plaatsen -ophouden, en dat alsdan de eersten zich gewoonlijk in den zonneschijn -koesteren, terwijl de laatsten donkere bosschen bezoeken. [767] Het is -daarom mogelijk, dat de verschillende levensvoorwaarden rechtstreeks op -beide seksen hebben gewerkt; doch dit is niet waarschijnlijk [768], -daar zij als volkomen insekt gedurende een zeer kort tijdperk aan -verschillende levensvoorwaarden, en de larven van beide aan de zelfde -voorwaarden zijn blootgesteld. De heer Wallace gelooft, dat de minder -schitterende kleuren van het wijfje in alle of in bijna alle gevallen -bijzonder ter wille van de bescherming zijn verkregen. Daarentegen -schijnt het mij waarschijnlijker, dat alleen de mannetjes in verreweg -de meeste gevallen hun levendige kleuren door seksueele teeltkeus -hebben verkregen, terwijl de wijfjes slechts weinig zijn gewijzigd. Bij -gevolg moeten de wijfjes van verschillende doch verwante soorten, veel -meer op elkander gelijken dan de mannetjes van die zelfde soorten; dit -is de algemeene regel. De wijfjes vertoonen ons dus bij benadering de -oorspronkelijke kleuring van den stamvorm van de groep waartoe zij -behooren. Zij zijn echter bijna altijd tot op zekere hoogte gewijzigd, -doordat eenige der opeenvolgende trappen van variatie, door de -opeenhooping (accumulatie) waarvan de mannetjes fraai werden gemaakt, -ook op haar zijn overgeplant. De mannetjes en de wijfjes van verwante, -ofschoon verschillende soorten zullen ook over het algemeen gedurende -hun langdurigen larventoestand aan verschillende levensvoorwaarden zijn -blootgesteld geweest, en kunnen daardoor wellicht indirect zijn -aangedaan; hoewel bij de mannetjes eenige geringe aldus veroorzaakte -kleurverandering dikwijls geheel zal zijn gemaskeerd door de door -seksueele teeltkeus verkregen schitterende kleuren. Als wij over de -Vogels handelen, zal ik het geheele vraagstuk moeten bespreken, of de -kleurverschillen tusschen mannetjes en wijfjes door deze laatsten -gedeeltelijk bijzonder tot bescherming zijn verkregen, zoodat ik hier -alleen onvermijdelijke bijzonderheden wil mededeelen. - -In alle gevallen waarin de meer gewone vorm van gelijke overerving door -beide seksen de overhand heeft behouden, moet het voor de voortteling -uitkiezen van levendig gekleurde mannetjes een streven doen geboren -worden om de wijfjes levendig te kleuren, en het uitkiezen van dof -gekleurde wijfjes een streven om de mannetjes dof te maken. Hadden -beide processen tegelijkertijd plaats, dan zouden zij er naar streven -om elkander te neutraliseeren. Zoover ik kan nagaan, zou het uiterst -moeielijk zijn om door teeltkeus den eenen vorm van overerving in den -anderen te veranderen. Als echter voor de voortteling opeenvolgende -wijzigingen werden uitgekozen, die van het begin af in haar -overplanting tot ééne sekse waren beperkt, zou het in het minst niet -moeilijk zijn om alleen aan de mannetjes schitterende, en -tegelijkertijd of later alleen aan de wijfjes doffe kleuren te geven. -Op deze laatste wijze kunnen, zooals ik volkomen toegeef, vrouwelijke -kapellen en nachtvlinders ter wille van de bescherming kleuren hebben -verkregen, die haar voor het oog verborgen, en zeer verschillend van -haar mannetjes hebben gemaakt. - -De heer Wallace [769] heeft met veel kracht zijn meening verdedigd, -dat, als de seksen verschillen, het wijfje bijzonder is gewijzigd ter -wille der bescherming, en dat dit is veroorzaakt, doordat de eene vorm -van overerving, namelijk de overplanting van kenmerken op beide seksen, -door de werking der natuurlijke teeltkeus in den anderen vorm, namelijk -overplanting op ééne sekse, is veranderd. Ik was eerst sterk geneigd om -de waarheid dezer meening aan te nemen; maar hoe meer ik de -verschillende Klassen door het geheele dierenrijk heên bestudeerde, hoe -minder waarschijnlijk zij mij scheen. De heer Wallace voert aan, dat -beide seksen van de Heliconidae, Danaidae, Acraeidae even schitterend -zijn, omdat beide door haar walgelijken stank tegen de aanvallen van -vogels en andere vijanden zijn beveiligd; maar dat in andere groepen -die dezen vrijdom niet bezitten, de wijfjes niet in ’t oog vallende -kleuren hebben verkregen, omdat zij meer bescherming noodig hadden dan -de mannetjes. Dit veronderstelde verschil in het „noodig hebben van -bescherming van beide seksen” is vrij bedriegelijk en vereischt eenige -bespreking. Het is duidelijk, dat levendig gekleurde individu’s, hetzij -het mannetjes of wijfjes waren, evenzeer de oplettendheid hunner -vijanden tot zich moesten trekken en donker gekleurde individu’s -daaraan evenzeer moesten ontsnappen. Wij hebben hier echter te maken -met de uitwerkselen van de vernietiging of het bewaard blijven van -zekere individu’s van ééne der beide seksen op den aard van het ras. -Bij insekten kan, nadat het mannetje het wijfje heeft bevrucht en dit -laatste haar eieren gelegd, de grootere of mindere veiligheid voor -gevaar van ééne der beide seksen bij geen mogelijkheid eenige -uitwerking op hun nakomelingen hebben. Voor de seksen die haar eigen -functies hadden volbracht, zou, indien zij in even groot getal -bestonden en allen paarden (alle andere omstandigheden de zelfde -blijvende), het bewaard blijven der mannetjes voor het bestaan der -soort en voor den aard der nakomelingen even belangrijk zijn als het -bewaard blijven der wijfjes. Bij de meeste dieren kan echter het -mannetje, gelijk men weet, dat met den tammen zijdeworm het geval is, -twee of drie wijfjes bevruchten, zoodat de vernieling der mannetjes -niet zoo schadelijk voor de soort zou zijn als die der wijfjes. Dr. -Wallace gelooft nochtans, dat bij nachtvlinders de nakomelingschap, -door de tweede of derde bevruchting voortgebracht, aanleg tot zwakte -heeft en dus een minder goede kans zou hebben om te blijven leven. -Wanneer de mannetjes in veel grooter aantal bestaan dan de wijfjes, -zouden ongetwijfeld vele mannetjes zonder nadeel voor de soort kunnen -worden vernield; maar ik kan niet inzien, dat het in ongelijk aantal -bestaan der seksen invloed zou hebben op de gevolgen der gewone -teeltkeus ten opzichte van de bescherming; want waarschijnlijk zouden -de opzichtigste individu’s, hetzij dit mannetjes of wijfjes waren, in -de zelfde verhouding worden vernield. Indien nochtans de mannetjes een -grootere verscheidenheid in kleur vertoonden, zou het resultaat anders -zijn; maar het is onnoodig, dat wij hier zulke ingewikkelde -bijzonderheden nagaan. Over het geheel kan ik niet begrijpen, hoe een -ongelijkheid in aantal van beide seksen op eenigszins merkbare wijze -invloed zou kunnen hebben op de uitwerkselen van de gewone teeltkeus -ten opzichte van de kenmerken der jongen. - -De heer Wallace wijst er met aandrang op, dat de vrouwelijke vlinders -eenige dagen noodig hebben om haar bevruchte eieren te leggen en -daarvoor een geschikte plaats te zoeken; gedurende dit tijdperk (waarin -het leven der mannetjes van geen belang is) zouden de levendigst -gekleurde wijfjes aan gevaar zijn blootgesteld en kans hebben om te -worden vernield. De meer dof gekleurde wijfjes daarentegen zouden -blijven leven en zoo, naar men mag vermoeden, een merkbaren invloed -hebben op de kenmerken der soort,—hetzij van beide seksen of van ééne -sekse, al naar den vorm van erfelijkheid, die de overhand behield. Men -moet echter niet uit het oog verliezen, dat de mannetjes eenige dagen -vroeger uit de pop komen dan de wijfjes en gedurende dit tijdperk -waarin de nog niet geboren wijfjes veilig zijn, zouden de levendiger -gekleurde mannetjes aan gevaar zijn blootgesteld; zoodat ten slotte -beide seksen gedurende een ongeveer even lange tijdruimte aan gevaar -zouden zijn blootgesteld en de eliminatie van opzichtige kleuren op de -eene sekse niet veel meer in zou werken dan op de andere. - -Het is een belangrijker overwegingspunt, dat vrouwelijke vlinders, -gelijk de heer Wallace opmerkt en gelijk aan ieder verzamelaar bekend -is, over het algemeen langzamer vliegen, dan de mannetjes. Bij gevolg -zouden de laatsten, als zij wegens hun opzichtige kleuren aan grooter -gevaar waren blootgesteld, in staat kunnen zijn om aan hun vijanden te -ontsnappen, terwijl de eveneens gekleurde wijfjes zouden worden -vernield, en zoo zouden de wijfjes den meesten invloed hebben op het -wijzigen van de kleur hunner nakomelingen. - -Er is nog één ander overwegingspunt: schitterende kleuren zijn, -voorzoover de seksueele teeltkeus aangaat, gewoonlijk aan wijfjes van -geen dienst, zoodat, indien deze laatsten in levendigheid van kleur -verschilden en de overplanting van die verschillen tot ééne sekse was -beperkt, het eenvoudig van het toeval zou afhangen, of de levendigheid -van kleur der wijfjes zou toenemen; en dit zou een neiging doen geboren -worden om door de geheele Orde heên het aantal soorten met levendig -gekleurde wijfjes minder te maken in verhouding tot de soorten welke -levendig gekleurde mannetjes bezaten. Daar levendige kleuren worden -verondersteld voor de mannetjes van veel dienst te zijn in den -wedstrijd der liefde, zouden van den anderen kant de levendig gekleurde -mannetjes (zooals wij in het hoofdstuk over Vogels zullen zien), hoewel -aan iets grooter gevaar blootgesteld, toch gemiddeld een talrijker -kroost voortbrengen dan de dof gekleurde mannetjes. In dit geval -zouden, indien de variaties in haar overplanting tot de mannelijke -sekse waren beperkt, alleen de mannetjes fraaier kleuren verkrijgen; -indien echter een dergelijke beperking niet plaats greep, zou het -bewaard blijven en de toeneming van dergelijke variaties daarvan -afhangen, of er meer kwaad werd berokkend aan de soort door het -verkrijgen van opzichtige kleuren door de wijfjes, dan goed aan de -mannetjes, doordat zekere individu’s de zegepraal over hun mededingers -behaalden. - -Daar het nauwelijks kan worden betwijfeld, dat beide seksen van vele -dag- en nachtvlinders doffe kleuren hebben verkregen ter wille van de -bescherming, kan het wellicht even zoo zijn gegaan met de wijfjes -alleen van sommige soorten, waarin opeenvolgende variaties in de -richting der doffe kleur eerst bij de vrouwelijke sekse verschenen en -in haar overplanting van den beginne af tot die zelfde sekse bleven -beperkt. Had een dergelijke beperking niet plaats, dan moesten beide -seksen doffe kleuren hebben verkregen. Wij zullen zoo dadelijk zien, -als wij over nabootsing („mimickry”) handelen, dat bij sommige kapellen -alleen de wijfjes uiterst fraai zijn gemaakt ter wille van de -bescherming, zonder dat een enkele der opvolgende beschermende -variaties op het mannetje is overgeplant, voor wien zij bij geen -mogelijkheid in het minst schadelijk zouden kunnen zijn geweest, zoodat -zij niet door de natuurlijke teeltkeus zouden kunnen zijn geëlimineerd. -Of het bij elke bijzondere soort bij welke de seksen in kleur -verschillen, het wijfje is geweest, dat bijzonder is gewijzigd ter -wille van de bescherming; dan wel of het het mannetje is geweest, dat -bijzonder is gewijzigd om daardoor aantrekkelijk te worden voor de -wijfjes, terwijl deze laatsten haar oorspronkelijke kleur hebben -behouden, alleen in geringe mate veranderd door de inwerkingen waarop -vroeger is gezinspeeld; dan wel eindelijk, of beide seksen zijn -gewijzigd, het wijfje tot bescherming, het mannetje om aantrekkelijker -voor het wijfje te worden, kan alleen voorgoed worden beslist, als wij -de geschiedenis van het leven van elke soort kennen. - -Zonder stellige bewijzen ben ik niet geneigd om aan te nemen, dat bij -een menigte soorten gedurende langen tijd een dubbel proces van -teeltkeus heeft gewerkt, waardoor de mannetjes schitterender werden, -omdat zij daardoor de zegepraal behaalden over hun vijanden en de -wijfjes doffer kleuren verkregen, omdat zij daardoor aan hun vijanden -ontsnapten. Wij kunnen als voorbeeld den gewonen Citroenvlinder -(Gonopteryx) noemen, die vroeg in de lente vóór elke andere soort -verschijnt. Het mannetje van deze soort is veel levendiger geel -gekleurd dan het wijfje, ofschoon dit laatste bijna evenzeer in het oog -valt; en in dit geval schijnt het niet waarschijnlijk, dat zij haar -bleeke kleuren verkreeg met het bijzondere doel om haar te beschermen, -hoewel het waarschijnlijk is, dat het mannetje zijn levendige kleur -verkreeg om aantrekkelijker voor haar te worden. Het wijfje van den -Peterselievlinder (Antocharis cardamines) bezit aan haar vleugels de -fraaie oranje punten niet, waarmede het mannetje is versierd; bij -gevolg gelijkt zij zeer veel op de Witjeskapellen (Pieris) die in onze -tuinen zoo algemeen zijn; wij hebben echter geen bewijzen, dat deze -gelijkenis voordeelig voor haar is. Daar zij gelijkt op beide seksen -van verscheidene soorten van het zelfde geslacht, die verschillende -deelen der wereld bewonen, is het integendeel waarschijnlijker, dat zij -eenvoudig haar oorspronkelijke kleuren grootendeels heeft behouden. - -Verschillende feiten ondersteunen dit besluit, dat het bij de meeste -schitterend gekleurde vlinders het mannetje is, dat is gewijzigd, en -dat de beide seksen er toe zijn gekomen om van elkander te verschillen -of op elkander te gelijken, al naar den vorm van erfelijkheid, die de -overhand behield. De erfelijkheid wordt door zoovele onbekende wetten -of voorwaarden beheerscht, dat zij ons zeer grillig in haar werking -schijnen te zijn [770], en wij kunnen in zoo verre begrijpen, hoe het -komt, dat bij nauwverwante soorten de seksen van sommige verbazend -verschillen, terwijl die van andere de zelfde kleur bezitten. Daar de -opeenvolgende trappen van het proces van variatie allen noodzakelijk -door het wijfje heên worden overgeplant, zou een grooter of kleiner -aantal daarvan gemakkelijk ook bij haar tot ontwikkeling kunnen komen, -en op die wijze kunnen wij de veelvuldige overgangen begrijpen tusschen -een uitermate groot verschil en volstrekt geen verschil tusschen de -seksen bij de soorten van ééne en de zelfde groep. Deze gevallen van -overgang zijn veel te algemeen om de veronderstelling te begunstigen, -dat wij hier de wijfjes juist bezig zien met het proces van overgang te -ondergaan en haar levendige kleuren ter wille der bescherming te -verliezen; want wij hebben alle reden om te besluiten, dat op elk -gegeven tijdstip het grootste aantal soorten in een blijvenden toestand -verkeeren. Ten opzichte van de verschillen tusschen de wijfjes van de -soorten van één en het zelfde geslacht of ééne en de zelfde familie, -kunnen wij opmerken, dat zij, ten minste gedeeltelijk, daarvan -afhangen, dat de wijfjes deelen in de kleuren van haar respectieve -mannetjes. Hiervan geven die groepen een goed voorbeeld, bij welke de -mannetjes in buitengewone mate zijn versierd; want bij deze groepen -deelen de wijfjes gewoonlijk tot op zekere hoogte in de pracht van haar -mannelijke gezellen. Eindelijk vinden wij steeds, zooals reeds is -opgemerkt, dat de wijfjes van bijna alle soorten van één en het zelfde -geslacht, of zelfs van ééne en de zelfde familie, veel meer in kleur op -elkander gelijken dan de mannetjes, en dit bewijst, dat de mannetjes -een grootere mate van wijziging hebben ondergaan dan de wijfjes. - - - -Nabootsing („Mimickry”).—Dit beginsel werd het eerst duidelijk gemaakt -in een bewonderenswaardige verhandeling van den heer Bates [771] die -daardoor een stroom van licht op menig duister vraagstuk wierp. Men had -reeds vroeger opgemerkt, dat zekere kapellen in Zuid-Amerika, tot -geheel verschillende families behoorende, zoo volkomen op de -Heliconidae geleken in elke streep en schakeering harer kleuren, dat -zij daarvan slechts door een geoefend insektenkenner konden worden -onderscheiden. Daar de Heliconidae op haar gewone wijze zijn gekleurd, -terwijl de andere afwijken van de gewone kleuring der groepen waartoe -zij behooren, is het duidelijk, dat deze laatsten de nabootsers en de -Heliconidae de nagebootsten zijn. De heer Bates merkte verder op, dat -de nabootsende soorten vergelijkenderwijze zeldzaam zijn, terwijl de -nagebootste in grooten getale rondvliegen, en dat beide met elkander -dooreengemengd leven. Uit het feit, dat de Heliconidae opzichtige en -fraai gekleurde insekten en toch zoo talrijk in individu’s en soorten -zijn, besloot hij, dat zij tegen de aanvallen der vogels moesten worden -beschermd door de eene of andere afscheiding of stank, en deze -onderstelling is nu door een groot aantal merkwaardige bewijzen -bevestigd. [772] Uit deze overwegingen leidde de heer Bates af, dat de -kapellen die de beschermde soorten nabootsen, haar tegenwoordig -verwonderlijk bedriegelijk uiterlijk hebben verkregen door afwijking en -natuurlijke teeltkeus, opdat zij voor de beschermde soorten zouden -worden gehouden en daardoor zouden ontsnappen aan het gevaar van te -worden verslonden. Geen verklaring wordt hier beproefd van de -schitterende kleuren der nagebootste, maar alleen van die der -nabootsende kapellen. Wij moeten ons van de kleuren der eersten -rekenschap geven op de zelfde algemeene wijze als in de vroeger in dit -hoofdstuk besproken gevallen. Sinds de uitgaaf van de verhandeling van -den heer Bates zijn gelijksoortige en even treffende gevallen door den -heer Wallace [773] in Insulinde, door den heer Trimen in Zuid Afrika en -door den heer Riley in de Vereenigde Staten waargenomen. - -Daar sommige schrijvers [774] veel moeite hebben gehad om te begrijpen, -hoe de eerste stappen van het proces van nabootsing („mimickry”) door -natuurlijke teeltkeus tot stand konden zijn gekomen, zal het wellicht -goed zijn op te merken, dat het proces waarschijnlijk nimmer is -begonnen met vormen die zeer veel in kleur verschilden. Bij twee -soorten echter, die tamelijk op elkander geleken, kan de grootst -mogelijke gelijkenis gemakkelijk op die wijze zijn verkregen, indien -zij voor één van beide vormen voordeelig was; en, indien de nagebootste -vorm daarna allengs door seksueele teeltkeus of door eenige andere -oorzaak werd gewijzigd, moest de nabootsende vorm hem op dat zelfde -spoor volgen en aldus tot bijna elke hoogte worden gewijzigd, zoodat -hij ten laatste een uiterlijk of kleuring verkreeg, geheel -verschillende van dat der andere leden van de groep waartoe hij -behoorde. Daar uiterst geringe variaties in kleur in vele gevallen niet -voldoende zouden zijn om een soort zoo gelijk aan een andere beschermde -soort te maken dat zij behouden bleef, moet ik er aan herinneren, dat -vele soorten van Schubvleugeligen (Lepidoptera) vatbaar zijn voor -aanmerkelijke en plotselinge variaties in kleur. Eenige weinige -voorbeelden daarvan zijn in dit hoofdstuk gegeven; men zou echter goed -doen over dit punt zoowel de oorspronkelijke verhandeling van den heer -Bates over nabootsing („mimickry”), als de verhandelingen van den heer -Wallace te raadplegen. - -Bij verscheidene soorten zijn de seksen gelijk en bootsen de beide -seksen van een andere soort na. Doch de heer Trimen deelt in de reeds -aangehaalde verhandeling drie gevallen mede, waarin de seksen van den -nagebootsten vorm van elkander in kleur verschillen, en de seksen van -den nabootsenden vorm op dezelfde wijze van elkander verschillen. -Onderscheidene gevallen zijn ook opgeteekend, waar alleen de wijfjes -schitterend gekleurde en beschermde soorten nabootsen, terwijl de -mannetjes „het normale uiterlijk van hun naaste verwanten” hebben -behouden. Het is hier duidelijk, dat de opeenvolgende variaties -waardoor het wijfje is gewijzigd, op haar alleen zijn overgeplant. Het -is echter waarschijnlijk, dat sommige van de vele opeenvolgende -variaties ook op de mannetjes zouden zijn overgebracht en zich ook bij -deze zouden hebben ontwikkeld, als dergelijke mannetjes niet waren -geëlimineerd, omdat zij daardoor minder aantrekkelijk voor de wijfjes -werden gemaakt; zoodat alleen die variaties bewaard bleven, die van den -beginne af in haar overerving stipt tot de vrouwelijke sekse waren -beperkt. Wij hebben een voorbeeld tot opheldering van deze opmerkingen -in een mededeeling van den heer Belt [775], dat de mannetjes van -sommige Leptaliden, die beschermende soorten nabootsen, toch op -verborgen wijze eenige hunner oorspronkelijke kenmerken bewaren. Zoo is -bij de mannetjes „de bovenhelft van den ondervleugel zuiver wit van -kleur, terwijl het geheele overige gedeelte van de vleugels zwarte, -roode en gele strepen en vlekken vertoont, evenals bij de soorten die -zij nabootsen. De wijfjes hebben deze witte vlek niet, en de mannetjes -verbergen haar gewoonlijk door haar met den bovenvleugel te bedekken, -zoodat ik niet kan begrijpen, dat zij van eenig ander nut voor hen zou -zijn dan als een aantrekkingsmiddel bij de vrijage, waarbij zij haar -aan de wijfjes vertoonen en daardoor van de diepgewortelde voorkeur -partij trekken, welke deze gevoelen voor de normale kleur van de groep -waartoe de Leptaliden behooren.” - - - -Levendige Kleuren van Rupsen.—Terwijl ik nadacht over de schoonheid van -vele kapellen, viel het mij in, dat sommige rupsen prachtig zijn -gekleurd, en daar hier de seksueele teeltkeus bij geen mogelijkheid kan -hebben gewerkt, scheen het overijld om de schoonheid der volkomen -insekten aan de werking daarvan toe te schrijven, tenzij de levendige -kleuren van hun larven op de eene of andere wijze konden worden -verklaard. In de eerste plaats kan worden opgemerkt, dat de kleuren van -rupsen volstrekt niet in nauw verband staan met die van het volkomen -insekt. In de tweede plaats dienen hun levendige kleuren op geen enkele -gewone wijze tot bescherming. Als een voorbeeld hiervan deelt de heer -Bates mij mede, dat de meest opzichtige rups welke hij ooit zag, een -Pijlstaartrups (Sphinx), leefde op de groote groene bladeren van een -boom in de open Llano’s van Zuid-Amerika; zij was ongeveer een -decimeter lang en bezat zwarte of gele dwarsbanden, terwijl de kop, -pooten en staart helder rood waren. Daardoor viel zij elk mensch die op -vele ellen afstands voorbijging, en waarschijnlijk elk voorbijkomend -levend schepsel in het oog. - -Ik wendde mij toen tot den heer Wallace die een aangeboren vernuft -bezit om moeilijkheden op te lossen. Na eenig nadenken antwoordde deze -mij: „De meeste rupsen hebben bescherming noodig, zooals daaruit mag -worden afgeleid, dat vele soorten van doornen en prikkelende haren zijn -voorzien, of groen gekleurd, gelijk de bladeren waarmede zij zich -voeden, of merkwaardig veel gelijken op de twijgen der boomen waarop -zij leven.” Ik kan hier als een ander voorbeeld van bescherming -bijvoegen, dat er een rups van een nachtvlinder is, gelijk de heer J. -Mansel Weale mij mededeelde, die op de mimosa’s van Zuid-Afrika leeft, -en zich een verblijfplaats vervaardigt, die volstrekt niet van de -omringende doornen kan worden onderscheiden. Op grond van dergelijke -overwegingen hield de heer Wallace het voor waarschijnlijk, dat -opzichtig gekleurde rupsen werden beschermd, doordat zij een -walgelijken smaak hadden; maar daar haar huid uiterst teeder is, en -haar ingewanden gemakkelijk uitpuilen uit een wond, zou een geringe pik -van den snavel van een vogel bijna even noodlottig voor haar zijn, -alsof zij verslonden waren geworden. Daarom zou, gelijk de heer Wallace -opmerkt, „een walgelijke smaak alleen onvoldoende zijn om een rups te -beschermen, tenzij eenig uiterlijk teeken aan het dier dat haar wilde -verslinden, aantoonde, dat zijn prooi een wansmakelijk gerecht was.” -Onder deze omstandigheden zou het in hooge mate voordeelig voor een -rups zijn om oogenblikkelijk en met zekerheid door alle vogels en -andere dieren als oneetbaar te worden herkend. Zoo zouden de -levendigste kleuren nuttig zijn, en zouden kunnen zijn verkregen door -variatie en het in leven blijven der gemakkelijkst herkenbare -individu’s. - -Deze veronderstelling schijnt op het eerste gezicht zeer stout, maar -toen zij aan het oordeel der Engelsche Entomologische Vereeniging werd -onderworpen [776], werd zij door onderscheidene mededeelingen -bevestigd; en de heer Jenner Weir die een groot aantal vogels in een -vogelhuis (volière) houdt, heeft, naar hij mij meldt, talrijke proeven -genomen en vindt geen uitzondering op den regel, dat al de rupsen die -een nachtelijke levenswijze hebben, zich schuil houden en een zachte -huid bezitten, allen die groen van kleur zijn, en allen die twijgen -nabootsen, gretig door zijn vogels worden verslonden. De harige en -doornige soorten worden onveranderlijk weggeworpen, en evenzoo ging het -met vier opzichtig gekleurde soorten. Als de vogels een rups -wegwierpen, toonden zij duidelijk door hun koppen te schudden en hun -bekken schoon te maken, dat zij van den smaak walgden. [777] Drie -opzichtige soorten van rupsen werden ook door den heer A. Butler aan -eenige hagedissen en kikvorschen gegeven, en werden weggeworpen, hoewel -andere soorten gretig werden gegeten. De waarschijnlijke waarheid van -de meening van den heer Wallace wordt dus bevestigd, dat namelijk -zekere rupsen opzichtig zijn gemaakt voor haar eigen bestwil, opdat zij -gemakkelijk door haar vijanden zouden kunnen worden herkend, ongeveer -volgens het zelfde beginsel, als zekere vergiften door de apothekers -worden gekleurd ten bestwil van den mensch. - -Wij kunnen echter tegenwoordig de sierlijke verscheidenheid van de -kleuren van vele rupsen niet op die wijze verklaren; maar elke soort -die in een of ander vroeger tijdperk een dof gevlekt of gestreept -uiterlijk had verkregen, hetzij in nabootsing van omringende voorwerpen -of door de rechtstreeksche werking van het klimaat enz, zou bijna zeker -niet eenvormig van kleur worden, als haar kleuren sterk en levendig -werden; want, als het eenvoudig was te doen om een rups opzichtig te -maken, zou er geen teeltkeus in de eene of andere bepaalde richting -zijn. - - - -Overzicht en Slotopmerkingen aangaande de Insekten.—Laten wij thans een -terugblik slaan op de verschillende Orden. Wij hebben gezien, dat de -seksen dikwijls in onderscheidene kenmerken verschillen, waarvan de -beteekenis niet wordt begrepen. De seksen verschillen ook dikwijls in -haar zintuigen of bewegingswerktuigen, opdat de mannetjes de wijfjes -spoedig zouden kunnen ontdekken of bereiken, en nog veelvuldiger, -doordat de mannetjes allerlei werktuigen hebben om het wijfje vast te -houden als zij haar hebben gevonden. Wij hebben hier echter met -dergelijke seksueele verschillen niet veel te maken. - -In bijna alle Orden weet men, dat de mannetjes van sommige soorten, -zelfs van zwakke en teedere, zeer strijdlustig zijn; en eenige weinige -zijn van bijzondere wapenen voorzien om met hun medeminnaars te -vechten. De wet van den strijd geldt echter bij de Insekten lang zoo -algemeen niet als bij de hoogere dieren. Daardoor komt het -waarschijnlijk, dat de mannetjes zelden grooter en sterker zijn -geworden dan de wijfjes. Zij zijn daarentegen gewoonlijk kleiner, opdat -zij zich in korten tijd zouden kunnen ontwikkelen, zoodat zij in -grooten getale gereed zijn, als de wijfjes uit de pop komen. - -In twee families van de Gelijkvleugeligen (Homoptera) bezitten alleen -de mannetjes in werkzamen staat werktuigen die men stemorganen zou -kunnen noemen; en in drie families van de Rechtvleugeligen (Orthoptera) -bezitten alleen de mannetjes sjirporganen. In beide gevallen worden -deze organen gedurende den paartijd onophoudelijk gebruikt, niet alleen -om de wijfjes te lokken, maar ook om haar in den wedstrijd met andere -mannetjes te bekoren of op te wekken. Niemand die de werking der -natuurlijke teeltkeus aanneemt, zal betwisten, dat deze -muziekinstrumenten door seksueele teeltkeus zijn verkregen. In vier -andere Orden bezitten de leden van de eene sekse, of meer algemeen van -beide seksen organen om verschillende geluiden voort te brengen, die -alleen als loktonen schijnen te dienen. Zelfs wanneer beide seksen -daarvan zijn voorzien, moeten zij die in staat zijn het luidste of -langst aanhoudende geluid te maken, eerder gezellen krijgen dan zij die -minder luidruchtig zijn, zoodat hun organen waarschijnlijk door -seksueele teeltkeus zijn verkregen. Het is leerzaam om na te denken -over de verwonderlijke verscheidenheid der middelen om geluid voort te -brengen, welke alleen de mannetjes of beide seksen in niet minder dan -zes Orden bezitten, en welke door ten minste één insekt in een uiterst -lang geleden geologisch tijdvak werden bezeten. Wij leeren daaruit, hoe -werkzaam de seksueele teeltkeus is geweest in het veroorzaken van -verschillende wijzigingen van maaksel, die soms, zooals bij de -Gelijkvleugeligen (Homoptera), belangrijk van aard zijn. - -Wegens in het vorige hoofdstuk vermelde reden is het waarschijnlijk, -dat de groote horens van de mannetjes van vele Bladsprietigen -(Lamellicornia) en sommige andere Kevers als een sieraad zijn -verkregen. Evenzoo is het wellicht ook met zekere andere tot de -mannelijke sekse beperkte bijzonderheden. Wegens de geringe grootte der -insekten zijn wij geneigd hun uiterlijk aanzien laag te schatten. Als -wij ons een mannelijke Chalcosoma (Fig. 57) konden voorstellen, met -zijn maliënkolder van gepolijst brons, tot de grootte van een paard of -zelfs slechts van een hond vergroot, zou het een der indrukwekkendste -dieren van de wereld zijn. - -De kleuring der insekten is een ingewikkeld en duister onderwerp. Als -het mannetje weinig van het wijfje verschilt en geen van beide -schitterend gekleurd zijn, is het waarschijnlijk, dat de beide seksen -op een eenigszins verschillende wijze hebben gevarieerd en de variaties -op de zelfde sekse zijn overgeplant, zonder dat daardoor eenig voordeel -is verkregen of nadeel geleden. Als het mannetje schitterend is -gekleurd en in ’t oog loopend van het wijfje verschilt, zooals bij -sommige Waternimfen en vele Kapellen, is het waarschijnlijk, dat hij -alleen is gewijzigd en dat hij zijn kleuren aan seksueele teeltkeus is -verschuldigd, terwijl het wijfje een oorspronkelijke of zeer oude type -van kleuring heeft behouden, eenigermate gewijzigd door vroeger -verklaarde oorzaken, en dus, ten minste in de meeste gevallen, niet -donker is gekleurd ter wille van de bescherming. Maar soms is ook -alleen het wijfje schitterend gekleurd, zoodanig, dat het andere in de -zelfde streek wonende beschermde soorten nabootst. Als de seksen op -elkander gelijken, en beide donker gekleurd zijn, is er geen twijfel, -dat zij in een menigte gevallen die kleur ter wille van de bescherming -hebben verkregen. Evenzoo is het in sommige gevallen, als beide -levendig gekleurd zijn en zij daardoor op hen omringende voorwerpen, -zooals bloemen, of op andere beschermde soorten gelijken, of op -indirecte wijze haar vijanden doen weten, dat zij oneetbaar zijn. In -vele andere gevallen waarin de seksen op elkander gelijken en -schitterend gekleurd zijn, vooral wanneer de kleuren geschikt zijn om -er mede te pronken, mogen wij besluiten, dat zij door de mannelijke -sekse als een aantrekkelijkheid zijn verkregen en op beide seksen -overgeplant. Wij worden meer in het bijzonder tot dit besluit gebracht, -als de zelfde type van kleur door een geheele groep heên heerscht, en -wij vinden, dat de mannetjes van sommige soorten zeer in kleur van de -wijfjes verschillen, terwijl bij andere soorten beide seksen geheel -gelijk zijn en tusschenliggende overgangen deze uiterste toestanden -verbinden. - -Op de zelfde wijze als levendige kleuren dikwijls gedeeltelijk van de -mannetjes op de wijfjes zijn overgeplant, is het ook soms gegaan met de -buitengewone horens van vele Bladsprietigen (Lamellicornia) en sommige -andere kevers. Evenzoo zijn ook de stem- of instrumentale organen die -aan de mannetjes der Gelijkvleugeligen (Homoptera) en Rechtvleugeligen -(Orthoptera) eigen zijn, gewoonlijk in een rudimentairen of zelfs in -een bijna volkomen toestand op de wijfjes overgeplant, en toch niet -volkomen genoeg om tot het voortbrengen van geluid te worden gebezigd. -Het is ook een belangwekkend feit, daar het op seksueele teeltkeus -wijst, dat de sjirporganen van sommige mannelijke Rechtvleugeligen -(Orthoptera) niet tot volkomen ontwikkeling komen voor de laatste -vervelling, en dat de kleuren van de mannetjes van sommige Waternimfen -niet tot volkomen ontwikkeling komen, dan korten tijd nadat zij uit de -pop zijn gekomen en als zij gereed zijn voor de paring. - -De seksueele teeltkeus sluit in zich, dat aan de aantrekkelijkste -individu’s door de andere sekse de voorkeur wordt gegeven; en daar bij -de insekten, wanneer de seksen verschillen, met zeldzame uitzonderingen -het mannetje het meest is versierd en het meest afwijkt van de type -waartoe de soort behoort, moeten wij veronderstellen, dat de wijfjes -gewoonlijk of somtijds aan de fraaiste mannetjes de voorkeur geven, en -dat deze op die wijze hun schoonheid hebben verkregen. Dat in de meeste -of alle Orden de wijfjes het vermogen bezitten om eenig bijzonder -mannetje van de hand te wijzen, mogen wij veilig afleiden uit de vele -vreemdsoortige dwangwerktuigen welke de mannetjes bezitten om het -wijfje te grijpen, zooals groote kaken, zuigkussentjes, doornen, -verlengde pooten enz.; want deze dwangwerktuigen bewijzen, dat er aan -de handeling eenige moeite is verbonden. In het geval van vereenigingen -tusschen verschillende soorten, waarvan vele voorbeelden zijn -opgeteekend, moet het wijfje daarin hebben toegestemd. Te oordeelen -naar hetgeen wij weten van de waarnemingsvermogens en de neigingen van -verschillende insekten, is er a priori volstrekt geen -onwaarschijnlijkheid in gelegen, dat de seksueele teeltkeus sterk heeft -gewerkt; maar wij bezitten daarvan tot dusver nog geen rechtstreeksche -bewijzen, en sommige feiten pleiten tegen dit geloof. Desniettemin -kunnen wij, als wij vele mannetjes het zelfde wijfje zien vervolgen, -moeielijk gelooven, dat de paring aan het blinde toeval is -overgelaten,—dat het wijfje geen keus uitoefent en dat de prachtige -kleuren of andere versierselen waarmede het mannetje prijkt, geen -invloed op haar uitoefenen. - -Als wij aannemen, dat de wijfjes van de Gelijkvleugeligen (Homoptera) -en Rechtvleugeligen (Orthoptera) de door hun mannelijke gezellen -voortgebrachte muzikale tonen op prijs stellen, en dat de verschillende -tot dit doel bestemde instrumenten door seksueele teeltkeus volkomener -zijn gemaakt, is het niet zeer onwaarschijnlijk, dat de wijfjes van -andere insekten schoonheid van vorm of kleur op prijs stellen, en dat -bijgevolg dergelijke kenmerken op die wijze door de mannetjes zijn -verkregen. Maar wegens de omstandigheid, dat de kleur zoo variabel is, -en omdat zij dikwijls ter wille van de bescherming is gewijzigd, is het -uiterst moeielijk te beslissen in hoe sterk een verhouding van gevallen -de seksueele teeltkeus in het spel geweest. Dit is meer in het -bijzonder moeielijk in die Orden, zooals de Rechtvleugeligen -(Orthoptera), Vliesvleugeligen (Hymenoptera) en Schildvleugeligen -(Coleoptera), in welke de beide seksen zelden veel in kleur -verschillen; want wij zijn dan beroofd van ons beste bewijs voor eenige -betrekking tusschen de voortplanting der soort en de kleur. Onder de -Schildvleugeligen (Coleoptera) is het echter, zooals vroeger is -opgemerkt, in de groote groep der Bladsprietige Kevers (Lamellicornia), -door sommige schrijvers aan het hoofd van de Orde geplaatst, en waarin -wij somtijds een wederkeerige gehechtheid tusschen de seksen waarnemen, -dat wij de mannetjes van sommige soorten in het bezit van bijzondere -wapens voor den strijd om de wijfjes, andere van verwonderlijke horens, -vele van sjirporganen voorzien en andere met prachtige metallieke -kleuren versierd vinden. Het schijnt daarom waarschijnlijk, dat al deze -kenmerken door het zelfde middel, namelijk seksueele teeltkeus, zijn -verkregen. - -Als wij de vogels behandelen, zullen wij zien, dat zij in hun -secundaire seksueele kenmerken de grootste analogie met de Insekten -vertoonen. Zoo zijn vele mannelijke vogels in hooge mate strijdlustig -en sommigen zijn van bijzondere wapenen voorzien om met hun -medeminnaars te vechten. Zij bezitten organen die gedurende den -paartijd worden gebruikt om vocale en instrumentale muziek voort te -brengen. Zij zijn dikwijls versierd met kammen, horens, vleeschlappen -en vederen van den meest verschillenden aard en prijken met schoone -kleuren, hetwelk alles klaarblijkelijk dient om er mede te pronken. Wij -zullen zien, dat, evenals bij de insekten, in sommige groepen beide -seksen even schoon zijn, en beide gelijkelijk versierselen bezitten, -die anders gewoonlijk tot de mannelijke sekse zijn beperkt. In andere -groepen zijn beide seksen even dof gekleurd en onversierd. Eindelijk -zijn in eenige weinige van den regel afwijkende gevallen de wijfjes -fraaier dan de mannetjes. Wij zullen dikwijls in ééne en dezelfde groep -van vogels allerlei overgangen vinden van volstrekt geen verschil -tusschen de seksen tot een uiterst groot verschil toe. In het laatste -geval zullen wij zien, dat de wijfjes evenals vrouwelijke insekten -dikwijls min of meer duidelijke sporen bezitten van de kenmerken die -eigenlijk aan de mannetjes toebehooren. De overeenkomst in al deze -opzichten tusschen Vogels en Insekten is inderdaad merkwaardig groot. -Elke verklaring die bij de eene Klasse toepasselijk is, is zulks -waarschijnlijk ook bij de andere, en die verklaring is, zooals wij -later zullen trachten aan te toonen, bijna zeker Seksueele Teeltkeus. - - - - - -AANTEEKENINGEN. - -(1) De Doodshoofd-uil (Acherontia atropos) maakt een eigenaardig -piepend geluid dat volgens Landois (in zijn door Darwin meermalen -aangehaalde verhandeling) door het wrijven van de voelers (palpi) tegen -den zuiger wordt voortgebracht. Deze voelers bezitten aan de onbehaarde -binnenzijde zeer fijne ribbetjes. [778] - -De heeren Mr. S. C. Snellen van Vollenhoven, Dr. M. C. Verloren en R. -T. Maitland antwoordden op mijn vraag, of er ten opzichte van dit -geluidgevend vermogen ook eenig verschil tusschen de seksen van A. -atropos werd waargenomen, dat zij zulks niet geloofden. Dit neemt niet -weg, dat ik het toch zeer mogelijk acht, dat het vermogen om geluid -voort te brengen, door A. atropos is verkregen ten gevolge van -seksueele teeltkeus op de zelfde wijze waarop Darwin zulks verklaart -bij torren van welke de beide seksen sjirpen. [779] - -Ook bij andere Sphingidae vond Landois ribbetjes op de palpen, en wel -in veel grooter aantal met betrekking tot de oppervlakte die zij -innemen, zooals blijkt uit het volgende staatje: - - - SOORTEN. Lengte der Breedte der Aantal - wrijfplaat (in wrijfplaat (in ribbetjes. - millimeters). millimeters). - - A. atropos 2 0.75 35 - Sphinx convolvuli 2 1 92 - S. ligustri 1.1 0.38 30 - Deilephila elpenor 1.16 0.41 36 - Sphinx pinastri 1.33 0.5 39 - - -Daar nu bij gelijke wrijvingssnelheid een grooter aantal ribbetjes op -een even lang gedeelte van de wrijfplaat noodzakelijk moet overeenkomen -met een grooter aantal trillingen, dus met een hoogeren toon, ligt de -gevolgtrekking voor de hand, dat al deze vlinders geluiden -voortbrengen, doch dat wij slechts dat van A. atropos hooren, omdat die -der andere te hoog zijn om door onze ooren te kunnen worden -waargenomen. Wanneer wij verder aannemen, dat het geluidgevend vermogen -door A. atropos is verkregen ten gevolge van de werking der seksueele -teeltkeus, dan valt dit ook voor het overige niet te betwijfelen. Op -die wijze komen wij er toe te bepalen op welke wijze deze laatsten een -vermogen hebben verkregen, van welks bestaan wij ons door directe -waarnemingen niet kunnen overtuigen. - -Men kan nog verder gaan. Reuter („Zool. Anz.”, blz. 288, 17 Sept. 1888) -onderzocht eenige honderden soorten van vlinders uit Finland, en vond -bij allen zulk een onbehaarde plek aan de binnenzijde der voelers als -Landois bij de Sphingiden had gevonden, en die plek schijnt voor de -geheele orde der Schubvleugeligen typisch te zijn. Bij bijna alle -onderzochte vlinders vond Reuter de door Landois ontdekte ribbetjes, -bij vele soorten wel is waar vrij onduidelijk en onvolkomen, maar bij -slechts weinige geheel ontbrekende. Steeds was de ligging zoo, dat de -met een verhoogde lijst voorziene basis van den zuiger er gemakkelijk -kon worden tegenaan gedrukt. Bij alle vlinders komt derhalve zulk een -sjirporgaan of een rudiment daarvan voor. Naast de ribbetjes vond -Reuter een eigenaardig zintuig, over de functie waarvan hij geen zeker -besluit meende te kunnen trekken. Het bestaat uit een kegelvormig met -een ringvlies omgeven orgaan, waarin zich haarvormige deeltjes -bevinden, die met zenuwen in verbinding staan. De analogie hiervan met -sommige deelen van ons eigen inwendig oor doet schrijver dezes -vermoeden, dat wij hier wel met een gehoororgaan zullen hebben te doen. - -Bij de dagvlinders waren zoowel de ribbetjes op de wrijfplaat als het -zintuig aanmerkelijk grooter bij de mannetjes dan bij de wijfjes, -hetgeen o.i. duidelijk bewijst, dat die deelen met de seksueele -teeltkeus in verband staan. - -Romanes, Mr. Sachlan, Buchanan White en Cunningham hebben in „Nature”, -Jan. en Febr. 1877, blz. 177, 293, verscheidene mededeelingen gedaan -omtrent geluidgevende vlinders. Verscheidene soorten van Vanessa maken -een dergelijk geluid als Ageronia feronia, ofschoon zwakker, en het -geluid wordt voortgebracht door een als een vijl getanden ader van den -bovenvleugel, die strijkt over een uitpuilenden ader aan den -ondervleugel, terwijl er bovendien daar ook een schubloos plekje is, -door een lijstje omsloten. Ook in de geslachten Euprepia en Chelonia -komen geluidgevende vlinders voor. Bij Chelonia pudica wordt het geluid -voortgebracht door een soortgelijk orgaan als bij Setina, en gelijkt op -het tikken van een horloge. - -Dionychopus niveus Mén. bezit volgens Dönitz („Berl. Entomol. -Zeitschrift”, 1887, Heft 1) een eigenaardig stemorgaan. Aan de -bovenzijde van den achtervleugel en aan de onderzijde van den -voorvleugel, daar waar de vleugels elkander bedekken, bevinden zich -namelijk omstreeks 2 m.m. lange en 1 m.m. breede uit sterk -gechitiniseerde dorens bestaande borstels. Door het tegen elkander -wrijven daarvan brengt de vlinder een sjirpend geluid voort. Bij de -Spinners (Bombycidae) zou de stemtoestel meestal aan de borst liggen en -bestaan uit een over een holte gespannen vlies dat waarschijnlijk door -wrijving met de achterpooten in trilling wordt gebracht. - -(2) Wij zullen in Hoofdstuk XII, XIII en XVIII zien, dat Darwin den -muskusachtigen geur welken de krokodillen, de Australische muskuseend -(Bizura lobata) en vele zoogdieren verspreiden, met hun seksueele -functiën in verband brengt, en de ontwikkeling der klieren waardoor de -riekende stof wordt afgescheiden, ten minste bij sommige dezer dieren, -door seksueele teeltkeus verklaart. Het bevreemdt mij, dat in dit -hoofdstuk alleen, en dan nog maar ter loops, wordt gerept van den geur -dien twee pijlstaartvlinders verspreiden, daar het zelfde bij zeer vele -andere vlinders is opgemerkt. - -Fritz Müller („Ausland”, 7 Oct. 1878) doet omtrent den geur van -mannelijke vlinders eenige mededeelingen. (Vergelijk ook boven aant. -1). - -De schubben welke op de vleugels der vlinders als dakpannen over -elkander liggen, vertoonen, gelijk men weet, bij de mannetjes dikwijls -kleinere of grootere onregelmatigheden door tusschenschubben. - -Deze tusschenschubben zijn volgens F. Müller’s waarnemingen de zetel -van den eigenaardigen geur welken bijna alle mannelijke vlinders in -meerdere of mindere mate bezitten. Deze waarnemingen zijn later door -verschillende andere natuuronderzoekers bevestigd. - -Slechts die soorten welke tusschenschubben bezitten, verspreiden geur, -en deze geur is vooral bij de door aanmerkelijke grootte uitmuntende -Zuid-Amerikaansche soorten sterk, en werkt op den mensch dikwijls als -de geur eener welriekende bloem. Daarbij is aangetoond, dat het steeds -slechts aangename geuren, zooals vanille, muskus, jasmijn, citroen enz. -zijn. - -Gelijk sinds lang bekend is, kenmerken zich ook onder de Europeesche -vlinders Charaxes jasius, Sphinx ligustri en Sphinx convolvuli, vooral -de laatste, door een muskusgeur, Papilio Machaon door een venkelgeur. - -De bedoelde geurschubben komen in den meest verschillenden vorm en op -de meest verschillende plaatsen bij de dieren voor. Nu eens liggen zij -in grootere of kleinere hoedanigheid tusschen de vleugelschubben -verspreid, dan weder zijn zij in de nabijheid van den kop op één punt -gelocaliseerd. Hier liggen zij aan de zijde van het lichaam in een -soort van knobbel verborgen, ginds omhult ze aan den rand van den -vleugel een soort van omslag die zich slechts bij het uitspreiden der -vleugels opent; zelfs aan de pooten heeft men ze waargenomen. Zij zijn -evenzoo verschillend van vorm, schildvormig, gestrekt, rondachtig, -lancetvormig, gewonden enz., doch van boven eindigt de schub bijna -altijd in een bos fijne haartjes, aan wier punten, evenals bij -uitzweetende hars of oliën, kleine bolletjes hangen. Kanaalachtige -strengen loopen van den klierachtigen wortel der schubben naar de -haartjes. - -Bij Hepiolus Humuli ontbreekt volgens Bertkau („Humboldt”, Mai 1885) -het derde paar pooten en wordt vervangen door een peervormige plaat, -uit welker verdiepte oppervlakte een dicht penseel van geelachtige -borstels oprijst. In het binnenste van dezen rudimentairen poot ziet -men reeds bij zwakke vergrooting groote van kernen voorziene -kliercellen door de huid heên schijnen. Zij hebben den vorm eener -flesch waarvan de hals uitmondt in een huidporie waaruit de met een -kanaal doorboorde gele borstels ontspringen. Deze klieren scheiden een -zwak aromatisch riekende aetherische olie af, die geelachtig groen van -kleur is en droppelsgewijs aan de spits der borstels te voorschijn -komt. Ter beschutting van dezen toestel bezit het dier aan weêrszijden -van den eersten ring van het achterlijf een dunhuidig zakje waarin het -steeds zijn vervormde achterste pooten tracht te verbergen. - -Vraagt men naar den oorsprong van den geur der mannelijke vlinders en -houdt men daarbij in het oog, dat het uitstroomen van den geur van den -wil van het dier afhankelijk is, gelijk verschillende proeven -onweêrlegbaar hebben bewezen, dan leidt ons dit ook hier tot de -seksueele teeltkeus. Men kan aannemen, dat het mannetje zich door zijn -geur aan het wijfje aangenaam wil maken, het koketteert daarmede als -het ware, en het wijfje geeft van den anderen kant de voorkeur aan het -mannetje dat het aangenaamst riekt. Aan het wijfje ontbreekt de geur, -daar deze haar schadelijk is, omdat daardoor slechts vijanden zouden -worden gelokt. - -In zijn „Studien über Descendenztheorie” toont Professor Weissman iets -dergelijks bij de ontwikkeling van de kleuren der vlinders. -Bovengenoemde onderstelling wint nog meer aan waarschijnlijkheid, als -men de soorten van één geslacht met betrekking daartoe nauwkeuriger -onderzoekt. Het gebeurt vaak, dat niet bij alle soorten de mannelijke -vlinders de geurschubben en den geur bezitten, en de soorten bij welke -zij ontbreken, behooren dan ook ten opzichte van de kleur en teekening -der vleugels tot de meest ontwikkelde van het geslacht. Dit is b.v. het -geval bij de „blauwtjes.” - -Eerst langzamerhand is hun oorspronkelijk bruine kleur door teeltkeus -in blauw overgegaan; er zijn zelfs soorten welke eerstgenoemde kleur -nog bezitten. Juist bij deze ontbreken nu ook de geurschubben. - -De Schubvleugeligen zijn overigens niet de eenige Orde van Insekten, -die welriekende soorten bevat. Ook onderscheidene Schildvleugeligen -verspreiden een aangenamen geur; zoo riekt Aromia moschata naar -Oostersche rozenolie, Velleius dilatatus naar muskus, Staphylinus olens -naar renetappels of aether nitricus; Cicindela campestris en hybrida -verspreiden eveneens een welriekenden geur, naar dien van rozen -zweemende en ook eenigszins overeenstemmende met dien der producten -welke men somtijds verkrijgt, als men essentia terebinthinae met -mengsels van zwavel- en salpeterzuur behandelt. Wanneer men nu den geur -van sommige vlinders voor een gevolg van seksueele teeltkeus houdt, zal -men er van zelf toe komen om dit ook bij bovengenoemde Kevers aan te -nemen. Moeilijker schijnt, oppervlakkig beschouwd, deze verklaring toe -te passen op een aantal soorten van Mieren die een sterken muskusgeur -verspreiden, vooral als men haar nesten omwoelt; want de meeste -individu’s zijn hier geslachtloozen of zoogenaamde arbeiders. Men kan -echter aannemen, dat die geur, oorspronkelijk door de mannelijke mieren -door seksueele teeltkeus verkregen zijnde, later ook op hun niet -mannelijke nakomelingschap is overgebracht. Evenzoo kan men aannemen, -dat bij insekten bij welke beide seksen rieken, de geur oorspronkelijk -tot ééne sekse was beperkt, maar later, doordat de wet van gelijke -overerving op beide seksen de overhand kreeg boven die van seksueel -beperkte erfelijkheid, de oorspronkelijk tot ééne sekse beperkte geur -ook op de nakomelingschap van de andere sekse werd overgeplant. - -Wat den stank aangaat, dien vele insekten (b.v. wantsen) verspreiden, -zoo zal deze in de meeste gevallen wel, als een beschermingsmiddel, -door seksueele teeltkeus zijn verkregen. In sommige gevallen kan hij -echter ook een seksueele aantrekkelijkheid uitmaken en zich derhalve -door seksueele teeltkeus hebben ontwikkeld; want wij moeten niet -vergeten, dat het aangename of onaangename van een geur zeer subjectief -is, zoodat iets dat wij een stank noemen, op een anders georganiseerd -wezen een welriekenden indruk kan maken. Vele insekten worden b.v. -aangetrokken door den reuk van rottend vleesch, faecalia, enz. Zelfs -onder menschen zijn er individu’s die welriekend noemen hetgeen anderen -voorkomt stinkend te zijn, en bij voorbeeld gaarne Asa foetida ruiken. -Het is immers met andere zintuigen evenzoo. Wat den een heerlijk -smaakt, lust de ander niet. De muziek waarin wilde volksstammen behagen -scheppen, schijnt ons wanluidend; een schilderij die een Chinees fraai -zal vinden, komt ons zeer leelijk voor; de Abessiniër vindt een stuk -rauw vleesch, uit het levende rund gesneden, het heerlijkste gerecht, -terwijl wij het liever gebraden, en uit een geslacht dier gesneden, -eten. Hoe mogelijk is het derhalve, dat geuren die wij stank noemen, -sommige insekten aangenaam aandoen! - - - - - - - - -SUPPLEMENTAIRE AANTEEKENING -OP HOOFDSTUK XI. - -DE SEKSUEELE KLEUREN DER VLINDERS, DOOR C. Darwin. - -(Vertaald uit Nature, vol. XXI, 1880, blz. 237.) - - -Dr. Schulte te Fürstenwalde heeft mij opmerkzaam gemaakt op de schoone -kleuren welke op alle vier de vleugels van een vlinder, de Diadema -bolina, te voorschijn komen, als men hem van een bepaald punt uit -beschouwt. De beide seksen van dezen vlinder verschillen aanmerkelijk -van kleur. De vleugels van het mannetje zijn, als men het van een -achter het dier gelegen punt uit beziet, zwart met zes zuiver witte -vlekken en bieden een bevalligen aanblik, maar beschouwd van een vóór -het dier gelegen standpunt, in welke positie het mannetje als het het -wijfje nadert, door dit wordt gezien, vertoonen de witte vlekken zich -met een kring van schoon blauw omgeven. De heer Butler liet mij in het -Britsch museum een soortgelijk maar nog in ’t oogvallender verschijnsel -zien bij een vlinder uit het geslacht Apature, waarbij de seksen ook in -kleur verschillen en bij het mannetje de prachtigste blauwe en groene -tinten alleen voor een persoon die vóór hetzelve is geplaatst, -zichtbaar zijn. Verder vertoonen bij verscheidene soorten van -Ornithoptera de achtervleugels van het mannetje een schoone goudgele -kleur, maar alleen als zij van voren worden beschouwd; dit geldt ook -voor O. magellanus, maar hier hebben wij, gelijk mij de heer Butler -toonde, een gedeeltelijke uitzondering, want de kleuren gaan, als men -ze van achteren beschouwt, van goudgeel in een bleek, iriseerend blauw -over. Of deze laatste kleur de eene of andere bijzondere beteekenis -heeft, zou alleen kunnen worden uitgemaakt door iemand die het gedrag -van het mannetje kon waarnemen in het land waar dit in de natuur -voorkomt. Dagvlinders sluiten, als zij stilzitten, hun vleugels tegen -elkander aan; de ondervlakten welke dikwijls donker zijn gekleurd, -kunnen dan alleen worden gezien, en dit dient, gelijk algemeen wordt -aangenomen, tot bescherming. Als echter de mannetjes de wijfjes het hof -maken, doen zij de vleugels afwisselend dalen en weêr oprijzen, en het -schijnt een natuurlijk besluit, dat zij op die wijze handelen om de -wijfjes te behagen of op te wekken. Door de boven beschreven gevallen -wordt dit besluit nog waarschijnlijker gemaakt, doordat de schoonheid -van het mannetje door het wijfje alleen volkomen wordt gezien, als dit -haar nadert. Wij worden daardoor herinnerd aan de verschillende -manieren waarop de mannetjes van vele vogels, b.v. de pauw, de -Argusfazant enz., de wijfjes uitlokken en met hun verwonderlijk fraai -gevederte zoodanig dat het op het voordeeligst uitkomt, voor hun niet -versierde vriendinnen te pronken. (1) - -Deze beschouwing geeft mij aanleiding er eenige opmerkingen aan toe te -voegen over de vraag, in hoever bij het eerste verkrijgen van zekere -instinkten, met inbegrip van seksueele pronkerijen, noodzakelijk -bewustzijn in het spel komt; want daar alle mannetjes van de zelfde -soort zich op de zelfde wijze gedragen, als zij aan de wijfjes het hof -maken, mogen wij daaruit het gevolg trekken, dat het pronken -tegenwoordig instinktmatig is geworden. De meeste natuuronderzoekers -schijnen te gelooven, dat elk instinkt eerst met bewustzijn werd -ontwikkeld, maar dat schijnt mij in vele gevallen een onjuist besluit -te zijn, hoewel het in andere juist is. Vogels die op verschillende -wijzen worden opgewekt, nemen zonderlinge posities aan en zetten hun -vederen op; en als het opzetten der vederen bij een bijzondere soort -voordeelig was voor een mannetje dat aan een wijfje het hof maakte, zoo -komt het mij volstrekt niet onwaarschijnlijk voor, dat deze voordeelige -eigenschap door zijn nakomelingen werd overgeërfd; wij weten, dat bij -den mensch dikwijls leelijke aanwensels en onbewust aangenomen nieuwe -gebaren erfelijk zijn. (2) Wij kunnen een ander geval beschouwen -(waarop, naar ik meen, reeds door iemand de aandacht werd gevestigd), -namelijk dat van jonge, op den grond levende vogels die zelfs -onmiddellijk na het uit het ei komen neêrhurken en zich verbergen, als -zij in gevaar zijn; hier schijnt het nauwelijks mogelijk, dat deze -gewoonte dadelijk na de geboorte en zonder bewustzijn kan zijn -verkregen. Wanneer echter die jonge vogels welke, wanneer zij -schrikten, bewegingloos bleven zitten, veelvuldiger voor roofdieren -bewaard bleven dan die welke trachtten te ontvluchten, dan kan de -gewoonte van het neêrhurken door de jonge vogels zonder eenig -bewustzijn hoegenaamd zijn verkregen. Deze redeneering kan met -bijzondere kracht worden toegepast op zoodanige jonge loop- en -watervogels, wier ouden zich zelven niet verbergen, als zij in gevaar -komen. Van den anderen kant vliegt een patrijshen, als er gevaar -bestaat, een kort eind van haar jongen dicht ineengedoken weg en laat -die achter, vliegt dan op de aan bijna iedereen bekende manier, alsof -het was verlamd, maar toch anders dan een werkelijk gewonde vogel dicht -over den grond langs: zij maakt zich zelve in het oog vallend. Nu is -het echter meer dan twijfelachtig, of er ooit een vogel heeft bestaan, -die verstand genoeg bezat om te denken, dat hij een hond of anderen -vijand van zijn jongen kon weglokken, als hij het gedrag van een -verwonden vogel nabootste. Want dit veronderstelt, dat hij zulk een -gedrag bij een verwonden kameraad had waargenomen en wist, dat het een -vijand tot vervolging zou aansporen. Vele natuuronderzoekers nemen -tegenwoordig bijvoorbeeld aan, dat het slot van een tweeschalig -schelpdier door het behouden blijven en overerven van kleine nuttige -wijzigingen (variaties) is ontstaan, daar de individu’s met een iets -beter ingerichte schelp in grooter aantal behouden bleven, dan die met -een minder goed ingerichte; waarom zouden niet voordeelige wijzigingen -in de overgeërfde handelingen van een patrijs op de zelfde wijze -bewaard zijn gebleven, zonder dat het dier er bij dacht of een bewust -doel had, even goed als in het geval van het schelpdier, waarbij het -slot der schalen onafhankelijk van het bewustzijn is gewijzigd en -verbeterd? - - - - - -AANTEEKENINGEN. - -(1) Zie Deel II, hoofdstuk XIII, XIV en XV van het onderhavige werk. -Wat Darwin hier van vogels zegt, had in dit werk beter achter die -hoofdstukken gestaan, maar wij wilden het niet scheiden van hetgeen -daaraan over kapellen voorafgaat, omdat het daarmede in het -oorspronkelijk stuk in „Nature” door Darwin zelf tot één geheel is -verbonden. - -(2) Vergelijk: C. Darwin, „Het uitdrukken der Gemoedsaandoeningen bij -den Mensch en de Dieren”. - - - - - - - - -VOETNOTEN - - -[1] Zie „Darwin’s Biologische Meesterwerken”, Deel I, „Het Ontstaan der -Soorten”, vertaald door Dr. T. G. Winkler, 3de Ned. Uitgaaf, Arnhem, -Gebr. E. & M. Cohen, blz. 679. - -[2] Zie „Darwin’s Biologische Meesterwerken”, Deel II, en III, „Het -Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, vertaald en van -aanteekeningen voorzien door Dr. H. Hartogh Heys van Zouteveen, Arnhem, -Gebrs. E. & M. Cohen. - -[3] De autobiographie loopt tot 1 Mei 1881. Zijn boek over de Vorming -van Humus door de werkzaamheid der Aardwormen, was toen nog niet -verschenen, maar juist ter perse gezonden. - -[4] De werken der eerstgenoemde schrijvers zijn zoo bekend, dat het mij -onnoodig voorkomt de titels daarvan op te geven; maar daar die der -laatstgenoemden in Engeland minder bekend zijn, zal ik daarvan de -titels noemen:—„Sechs Vorlesungen über die Darwin’sche Theorie”: zweite -Auflage, 1868, von Dr. L. Büchner; in het Fransch overgezet onder den -titel: „Conférences sur la Théorie Darwinienne”, 1869. „Der Mensch im -Lichte der Darwin’sche Lehre”, 1865 von Dr. F. Rolle. Ik zal niet -beproeven hier alle schrijvers op te sommen, die het vraagstuk van de -zelfde zijde hebben beschouwd. Zoo heeft G. Canestrini („Annuario della -Soc. d. Nat.” Modena, 1867, blz. 81) een zeer merkwaardige verhandeling -uitgegeven over rudimentaire kenmerken die wijzen op den oorsprong van -den mensch. Een ander werk, in 1869 door Dr. Barrago Francesco -uitgegeven, draagt in het Italiaansch den titel van: „De mensch -geschapen naar Gods beeld, werd ook geschapen naar het beeld van den -aap.” - -[5] Prof. Haeckel is de eenige schrijver, die, sinds de uitgave van -„The Origin of Species”, in zijn verschillende werken op hoogst bekwame -wijze over de teeltkeus met betrekking tot de sekse heeft gesproken, en -ten volle de belangrijkheid van dit onderwerp heeft ingezien. - -[6] „Grosshirnwindungen des Menschen”, 1868, blz. 96. - -[7] „Leç. sur la Phys.”, 1866, blz. 890, aangehaald door M. Daily, -„L’Ordre des Primates et le Transformisme”, 1868, blz. 29. - -[8] „Naturgeschichte der Säugethiere von Paraguay”, 1830, blz. 50. - -[9] Brehm „Thierleben”, B. I., 1864, blz. 75, 86. Over den Ateles, blz. -105. Voor andere overeenkomstige opgaven, zie blz. 25, 107. - -[10] Over insekten, zie Dr. Laycock: „On a General Law of Vital -Periodicity”, British Association, 1842; Dr. Macculloch, „Silliman’s -North American Journal of Science”, vol. XVI, blz. 305, heeft een hond -gezien, die aan derdendaagsche koorts leed. - -[11] Ik heb het bewijs hiervan gegeven in mijn „Varieeren der -Huisdieren en Cultuurplanten” Ned. vertaling, Deel I, blz. 512. (In de -tweede in het Ned. vertaalde uitgave laat Darwin zich hieromtrent lang -zoo sterk niet uit als in de eerste Engelsche uitgaaf, vol. II, blz. -15, die hier eigenlijk wordt aangehaald. Dr. H. H. H. v. Z.). - -[12] „Mares e diversis generibus Quadrumanorum sine dubio dignoscunt -feminas humanas a maribus. Primum credo, odoratu, postea aspectu. Mr. -Youatt, qui diu in Hortis Zoologicis (Bestiariis) medicus animalium -erat, vir in rebus observandis cautus et sagax, hoc mihi certissime -probavit, et curatoris ejusdem loci et alii e ministris confirmaverunt. -Sir Andrew Smith et Brehm notabant idem in Cynocephalo. Illustrissimus -Cuvier etiam narrat multa de hac re quâ ut opinor nihil turpius potest -indicari inter omnia hominibus et Quadrumanis communia. Narrat enim -Cynocephalum quemdam in furorem incidere aspectu feminarum aliquarum, -sed nequaquam accendi tanto furore ab omnibus. Semper eligebat -juniores, et dignoscebat in turba et advocabat voce gestuque.”(12) - -[13] Deze opmerking wordt gemaakt ten opzichte van den Cynocephalus en -de anthropomorphe apen door Geoffroy Sint-Hilaire en F. Cuvier, „Hist. -Nat. des Mammifères”, tome I, 1824. - -[14] Huxley, „Man’s Place in Nature”, 1863, blz. 34. - -[15] „Man’s Place in Nature”, 1863, blz. 67. - -[16] De menschelijke embryo (bovenste fig.) is naar Ecker, „Icones -Phys.”, 1851–1858, tab. XXX, fig. 2. Deze embryo was 21 m.M. lang, -zoodat de teekening veel vergroot is. De embryo van den hond is naar -Bischoff, „Entwicklungsgeschichte des Hunde-Eies”, 1845, tab. XI, fig. -42 B. Deze teekening is vijfmalen vergroot; de embryo was 25 dagen oud. -De ingewanden zijn niet geteekend, en de aanhangsels die in den uterus -met den embryo zijn verbonden, bij beide teekeningen weggelaten. Ik -werd op deze figuren gebracht door Prof. Huxley, aan wiens boek „Man’s -Place in Nature” het denkbeeld om ze te geven is ontleend. Ook Haeckel -heeft in zijne „Schöpfungsgeschichte” dergelijke teekeningen gegeven. - -[17] Prof. Wyman in „Proc. of American Acad. of Sc.”, vol. IV, 1860, -blz. 17. - -[18] Owen, „Anatomy of Vertebrates”, vol. I, blz. 533. - -[19] „Die Grosshirnwindungen des Menschen”, 1868, blz. 95. - -[20] „Anatomy of Vertebrates”, vol. II, blz. 533. - -[21] „Proc. Soc. Nat. Hist.”, Boston, 1863, vol. IX, blz. 185. - -[22] „Man’s Place in Nature”, blz. 65. - -[23] Ik had dit hoofdstuk in het ruwe geschreven, voordat ik een -gewichtig stuk had gelezen: „Caratteri rudimentali in ordine -all’origine del uomo” („Annuario della Soc. de Nat.”, Modena, 1867, -blz. 81), door G. Canestrini, aan welk stuk ik veel verschuldigd hen. -Haeckel heeft bewonderenswaardige verhandelingen gegeven over dit -geheele onderwerp, onder den titel van Dysteleologie, in zijn -„Generelle Morphologie” en „Schöpfungsgeschichte.” - -[24] De HH. Murie en Mivart hebben eenige goede kritische opmerkingen -hieromtrent gemaakt in „Transact. Zoolog. Soc.”, 1869, vol. VI, blz. -92. - -[25] „Het Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Ned. Vert., deel -II, blz. 357–359 en 455. Zie ook het „Ontstaan der Soorten”, 3de Ned. -Uitgaaf, blz. 196, 627, 637. - -[26] M. Richard („Annales des Sciences Nat.”, 3e Série, Zoolog. 1852, -tome XVIII, blz. 13) geeft b.v. beschrijvingen en afbeeldingen van -rudimenten, van hetgeen hij noemt de „muscle pédieux de la main”, die, -zegt hij, somtijds „infiniment petit” is. Een andere spier, „le tibial -posterieur” genaamd, ontbreekt in de hand gewoonlijk geheel, maar komt -soms in meer of min rudimentairen toestand voor. - -[27] Prof. W. Turner, „Proc. Royal Soc. Edinburgh”, 1866–67, blz. 65. - -[28] Canestrini haalt een dergelijk voorbeeld uit Hyrtl aan („Annuario -della Soc. de Naturalisti”, Modena, 1867, blz. 97). - -[29] „The Diseases of the Ear”, door J. Toynbee, F. R. S., 1860, blz. -12. - -[30] Zie ook eenige opmerkingen en afbeeldingen van de ooren der -Lemuroidea in de uitstekende verhandeling van de HH. Murie en Mivart in -„Transact. Zoolog. Soc.”, vol. VII, 1869, blz. 6 en 90. - -[31] „Ueber das Darwin’sche Spitzohr”, „Archiv für Path., Anat. und -Phys.”, 1871, blz. 485. - -[32] „Het Uitdrukken der Gemoedsaandoeningen”, Ned. Vert. Tweede -uitgaaf, blz. 136. - -[33] Müller’s „Elements of Physiology”, Eng. vertaling, 1842, blz. -1117. Owen, „Anatomy of Vertebrates”, vol. III, blz. 260; de zelfde -over den walrus, „Proc. Zoolog. Soc.” van 8 November 1854. Zie ook R. -Knox’ „Great Artists of Anatomists”, blz. 106. Dit rudimentaire deel is -bij negers en Nieuw-Hollanders naar het schijnt iets grooter dan bij de -Europeanen, zie Carl Vogt, „Lectures on Man”, Engelsche vertaling, blz. -129. - -[34] „The Physiology and Pathology of Mind”, 2nd. edit. 1868, blz. 134. - -[35] Eschricht, „Ueber die Richtung der Haare am menschlichen Körper”. -„Muller’s Archiv für Anat. und Phys.”, 1837, blz. 47. Dikwijls zal ik -naar dit zeer belangrijke stuk moeten verwijzen. - -[36] Paget, „Lectures on Surgical Pathology”, 1853, vol. II, blz. 71. - -[37] Eschricht, ibid., blz. 40, 47. - -[38] Zie mijn „Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Ned. Vert., -deel II, blz. 379. Prof. Alex. Brandt heeft mij onlangs nog een nieuw -geval medegedeeld van een vader en een zoon, in Rusland geboren, die de -zelfde bijzonderheden vertoonden. Ik heb afbeeldingen van beiden uit -Parijs ontvangen. - -[39] Dr. Webb, „Teeth in Man and the Anthropoid Apes”, aangehaald door -Dr. D. Carter Clake in „Anthropological Review”, Juli 1867, blz. 299. - -[40] Owen, „Anatomy of Vertebrates”, vol. III, blz. 320, 321 en 325. - -[41] „On the Primitive Form of the Skull”, Eng. vertaling in -„Anthropological Review”, Oct. 1868, blz. 426. - -[42] Professor Mantegazza schrijft mij uit Florence, dat hij onlangs de -achterste kiezen bij de verschillende menschenrassen heeft bestudeerd, -en tot het zelfde besluit is gekomen, als ik in den tekst heb -medegedeeld, namelijk, dat zij bij de hoogere rassen op weg zijn om te -atrophieeren en te verdwijnen. - -[43] Owen, „Anatomy of Vertebrates”, vol. III, blz. 416, 434, 441. - -[44] „Annuario della Soc. d. Nat.”, Modena, 1867, blz. 94. - -[45] M. C. Martins („De l’Unité Organique”, in „Revue des deux Mondes”, -15 Juni 1862, blz. 16) en Haeckel („Generelle Morphologie”, B. II, blz. -278), hebben beiden het zonderlinge feit opgemerkt, dat dit rudiment -soms den dood veroorzaakt. - -[46] „The Lancet”, 24 Jan. 1863, blz. 83. Dr. Knox („Great Artists and -Anatomists”, blz. 63). Zie ook een gewichtig stuk hierover door Dr. -Grube, in het „Bulletin de l’Acad. Imp. de St. Pétersbourg”, tome XII, -1867, blz. 448. - -[47] „On the Caves of Gibraltar”. „Transact. Internat. Congress of -Prehist. Arch.” Third Session, 1860, blz. 54. - -[48] Quatrefages heeft eenige jaren geleden de bewijzen hiervoor -bijeenverzameld, „Revue des Cours Scientifiques”, 1867–1868, blz. 625. -In 1840 vertoonde Fleischmann een menschelijken foetus, die een vrijen -staart bezat, welke, hetgeen niet altijd het geval is, wervellichamen -insloot; en deze staart werd critisch onderzocht door de vele -ontleedkundigen die tegenwoordig waren op de bijeenkomst van -natuuronderzoekers te Erlangen (zie Marshall in het „Niederländisches -Archiv für Zoölogie”, December 1871). - -[49] Owen, „On the Nature of Limbs”, 1847, blz. 140. - -[50] Leuckart in Todd’s „Cyclop. of Anat.”, 1849–1851, vol. IV, blz. -1415. Bij den mensch heeft dit orgaan slechts 6½–12½ m.M. lengte, maar -evenals vele andere rudimentaire deelen, verschilt het in ontwikkeling -zoowel als in andere kenmerken. - -[51] Zie over dit onderwerp Owen, „Anatomy of Vertebrates,” vol. III, -blz. 675, 676, 706. - -[52] Dat de vleugels der vlinders geen bloote uitbreidingen der huid, -maar werkelijk vervormde pooten zijn, blijkt uit een monster van -Zygaena filipendulae, dat vijf pooten en vijf vleugels bezat, omdat één -der pooten door een vleugel was vervangen. Dr. Lubach („Alb. d. Nat.”, -1890, Wet. Bijbl. blz. 5) trekt hieruit ten onrechte het besluit, dat -de vleugels der vlinders niet slechts analoog, maar ook homoloog zijn -met die der vogels. Er blijkt slechts uit, dat bij beide groepen de -vleugels homoloog zijn met de pooten, maar er volgt geen homologie van -de ledematen der eene groep met die der andere groep uit. - -[53] H. W. de Graaf, „Bijdrage tot de kennis van den bouw en de -ontwikkeling der Epiphyse bij Amphibieën en Reptielen”, Leiden, -Adriani, 1886. - -[54] „Nature”, 13 Mei 1886. - -[55] Zie hoofdstuk VI en de aanteekeningen daarop. - -[56] „Proceedings of the American Association for the Advancement of -Science”, New-York, 1889. - -[57] Linnaeus nam in zijn Orde der Primaten ook de vledermuizen op. -Deze moeten echter van de apen en den mensch als afzonderlijke orde -gescheiden blijven. - -[58] De chimpanzee wordt den mensch hoe langer hoe ongelijker, naarmate -hij meer tot den volwassen toestand nadert. - -[59] Een ras van duiven. Zie „Varieeren der Huisdieren en -Cultuurplanten”, Ned. Vert., Deel I, blz. 173. - -[60] Zie: „Sur les Caractères Anatomiques de l’Homme Préhistorique” par -M. Paul Broca, professeur à la faculté de médecine, secrétaire général -de la société d’anthropologie, Paris, 1868, blz. 32. - -[61] Apophyses genianae (Fransch: apophyses géni). Vier knobbeltjes die -soms de plaats innemen van de inwendige kinlijst (spina mentalis -interna). - -[62] Liever mediaanvlak; het is het vlak, dat het lichaam in twee -symmetrische helften verdeelt. - -[63] Ofschoon de tanden van de onderkaak van la Naulette waren -uitgevallen, heeft men uit de grootte, vorm en plaatsing der tandkassen -tot hun betrekkelijke grootte en plaatsing kunnen besluiten. - -[64] „Mémoire sur les Ossements des Eyzies” („Époque du Mammouth”) par -M. Paul Broca, professeur à la faculté de médecine, secrétaire général -de la Société d’anthropologie, Paris, 1868, blz. 12. - -[65] La Race Humaine de Neanderthal ou de Cannstatt en Belgique. -Recherches Ethnographiques sur des Ossements Humains. Gand 1887. - -[66] „Investigations in Military and Anthropolog. Statistics of -American Soldiers”, door B. A. Gould, 1869, blz. 256. - -[67] Zie ten opzichte van de schedelvormen van inboorlingen van -Amerika, Dr. Aitken Meigs in „Proc. Acad. Nat. Sc.”, Philadelphia, Mei -1866. Over de Australiërs, Huxley, in Lyell’s „Antiquity of Man”, 1863, -blz. 87. Over de Sandwich-eilanders, Prof. J. Wyman, „Observations on -Crania”, Boston, 1868, blz. 18. - -[68] „Anatomy of the Arteries”, door R. Quain. - -[69] „Transact. Royal Soc.”, Edinburg, vol. XXIV, blz. 175, 189. - -[70] „Proc. Royal Soc.”, 1867, blz 544 en 1868, blz. 483, 524. Men -vindt daarover nog een vroeger stuk, ibid. 1866, blz. 229. - -[71] „Proc. R. Irish Academy”, vol. X, 1868, blz. 141. - -[72] „Act. Acad.”, St. Petersburg, 1778, deel II, blz. 217. - -[73] Brehm, „Thierleben”, B. I, blz. 58, 87. Rengger, „Säugethiere von -Paraguay”, blz. 57. - -[74] „Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Hoofdstuk XII, VIII -en XIV. - -[75] „Hereditary Genius: an Inquiry into its Laws and Consequences”, -1869. - -[76] De heer Bates merkt („The Naturalist on the Amazons”, 1863, vol. -II, blz. 159) ten opzichte der Indianen van een zelfden Amerikaanschen -stam op, dat „er geen twee onder hen waren, die volkomen de zelfde -gedaante van hoofd hadden; de een had een ovaal gelaat en schoone -gelaatstrekken, de ander geleek volkomen op een Mongool door de breedte -en het uitsteken zijner jukbeenderen, zijn wijde neusgaten en den -schuinschen stand zijner oogen.” - -[77] Blumenbach, „Treatises on Anthropology”, Eng. Vert., 1865, blz. -205. - -[78] Mitford’s „History of Greece”, vol. I, blz. 282. Het schijnt ook -te blijken uit een plaats in Xenophon’s „Memorabilia”, Bd. II, 4 -(waarop mijn aandacht werd gevestigd door den weleerw. heer J. N. -Hoare), dat het bij de Grieken een algemeen erkend beginsel was, dat de -mannen bij de keus van hun vrouwen er op moesten letten, in hoever deze -zoodanig gestel bezaten, dat het waarschijnlijk was, dat zij gezonde en -krachtige kinderen zouden voortbrengen. De Grieksche dichter Theognis, -die in het jaar 550 v. Chr. leefde, zag duidelijk in, hoe belangrijk -zorgvuldig toegepaste teeltkeus voor de verbetering van het menschelijk -geslacht was. Hij zag ook in, dat rijkdom dikwijls een beletsel is voor -de goede werking der seksueele teeltkeus. Hij schrijft als volgt: - - „’t Vered’len van het dier wordt als een kunst geleerd, - Het fokvee, dat gezond en edel is van ras, - Voor hoogen prijs gekocht, ’t gebrekkige geweerd; - Steeds fraaier wordt het kroost, steeds ed’ler dan het was. - Zoo doet men met het dier, maar niet zoo met den mensch, - Wij trouwen om het geld; de schatten dezer aard - Bepalen onze keus, slechts die zijn onze wensch. - Zoo wordt de mensch verzuimd en ’t vee met zorg gepaard. - Een vrek of groote fielt, die schatten samenbrengt, - Huwt zijne kind’ren uit aan ’t fierste en trotschste ras; - Wat edel is en laag, wordt dus te zaâm vermengd, - Een basterdras ontstaat, zoo slecht als nimmer was. - Ik heb u de oorzaak, vriend! nu duid’lijk aangewezen; - Te treuren om ’t gevolg kan ’t onheil niet genezen.” - - (The Works of J. Hookham Frere, vol. II, 1872, blz. 334.) - -[79] Godron, „De l’Espèce”, 1859, tome II, livre III. Quatrefages, -„Unité de l’Espèce Humaine”, 1861. Zie ook de voordrachten over -anthropologie, medegedeeld in de „Revue des Cours Scientifiques”, -1866–1868. - -[80] „Hist. Gén. et Part. des Anomalies de l’Organisation”, in drie -deelen, deel I, 1832. - -[81] Ik heb deze wetten uitvoerig besproken in mijn „Varieeren der -Huisdieren en Cultuurplanten”, hoofdstukken XXII tot en met XXVI. M. J. -Durand heeft onlangs (1868) een verdienstelijke verhandeling „De -l’Influence des Milieux” enz. uitgegeven. Hij hecht veel gewicht aan -den aard van den bodem. - -[82] „Investigations in Military and Anthrop. Statistics” enz. 1869, -door B. A. Gould, blz. 93, 107, 126, 131, 134. - -[83] Zie, wat de Polynesiërs aangaat, Prichard’s „Physical Hist. of -Mankind”, vol. V, blz. 145, 283. Eveneens Godron, „De l’Espèce”, tome -II, blz. 289. Er bestaat ook een merkwaardig verschil in uiterlijk -aanzien tusschen nauw-verwante Hindoe’s, die aan den Boven-Ganges en in -Bengalen wonen; zie Elphinstone’s „History of India”, vol. I, blz. 324. - -[84] „Memoirs Anthrop. Soc.”, vol. III, 1867–69, blz. 61, 565, 567. - -[85] Dr. Brakenridge, „Theory of Diathesis”, „Medical Times”, 19 Juni -en 17 Juli 1869. - -[86] Ik heb bewijzen van verschillende beweringen gegeven in mijn -„Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Ned. Vert., Deel II, blz. -336–340. Dr. Jaeger „Ueber das Längenwachsthum der Knochen”, „Jenaische -Zeitschrift”, B. v. afl. 1. - -[87] „Investigations” enz. door B. A. Gould, 1869, blz. 288. - -[88] „Säugethiere von Paraguay”, 1830, blz. 4. - -[89] „History of Greenland”, Eng. vert. 1767, vol. I, blz. 230. - -[90] „Intermarriage”, door Alex. Walther, 1838, blz. 377. - -[91] „Het Varieeren der Huisd. en Cultuurpl.”, Ned. Vert., Deel I, blz. -497, II, 375. - -[92] „Principles of Biology”, vol. I, blz. 455. - -[93] Paget, „Lectures on Surgical Pathology”, vol. I, 1853, blz. 209. - -[94] Het is een vreemd en onverwacht feit, dat zeelieden voor -landbewoners onderdoen in hun gemiddelden afstand van duidelijk zien. -Dr. B. A. Gould („Sanitary Memoirs of the War of the Rebellion”, 1889, -blz. 530) heeft bewezen, dat zulks het geval is; en hij verklaart het -doordat de gezichtskring bij zeelieden gewoonlijk „beperkt is tot de -lengte van het schip en de hoogte van de masten.” - -[95] „Het Varieeren der Huisd. en Cultuurpl.”, Ned. Vert. Deel I, blz. -505. - -[96] „Säugethiere von Paraguay”, blz. 8, 10. Ik ben in de gelegenheid -geweest om de buitengewone scherpte van gezicht der Vuurlanders waar te -nemen. Zie ook Lawrence („Lectures on Physiology”, 1822, blz. 404) over -dit zelfde onderwerp. De heer Giraud-Teulon heeft onlangs („Revue des -Cours Scientifiques”, 1870, blz. 625) vele gewichtige bewijzen -verzameld, dat de oorzaak van kortzichtigheid „le travail assidu de -près” is. - -[97] Prichard, „Phys. Hist. of Mankind” voor de opmerking van -Blumenbach, vol. I, 1817, blz. 311; voor de bewering van Pallas, vol. -IV, 1844, blz. 107. - -[98] Aangehaald bij Prichard, „Researches into the Phys. Hist. of -Mankind”, vol. V, blz. 463. - -[99] De hoogst belangrijke verhandeling van den heer Forbes is nu -uitgegeven in het: „Journal of the Ethnological Society of London”, New -Series, vol. II, 1870, blz. 193. - -[100] Dr. Wilckens („Landwirthschaft. Wochenblatt”, no. 10, 1869) heeft -onlangs een belangrijke verhandeling uitgegeven, waarin wordt betoogd, -dat bij huisdieren die in bergachtige streken leven, wijzigingen in het -geraamte ontstaan. - -[101] „Mémoire sur les Microcéphales”, 1867, blz. 53, 125, 169, 171, -184–198. - -[102] Prof. Laycock drukt het karakter van dierlijke idioten uit door -hen theroïde te noemen: „Journal of Mental Science”, Juli 1863. Dr. -Scott („The Deaf and Dumb”, 2e uitg., 1870, blz 10) heeft dikwijls het -onnoozele rieken aan het voedsel waargenomen. Zie over dit zelfde -onderwerp en over de behaardheid van idioten, Dr. Maudsley, „Body and -Mind”, 1870, blz. 46–51. Pinel heeft ook een treffend geval van -behaardheid bij een idioot medegedeeld. - -[103] In mijn „Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, (eerste -Eng. Uitgaaf, vol. II, blz. 57) schreef ik de niet zeer zeldzame -gevallen van overtallige tepels bij vrouwen aan atavisme toe. Ik werd -er toe geleid dit besluit waarschijnlijk te vinden, omdat de -overtallige tepels over het algemeen symmetrisch op de borst zijn -geplaatst, en meer bijzonder wegens één geval, waarin een enkele -melkgevende tepel voorkwam in de liesstreek van een vrouw, de dochter -van een vrouw met overtallige tepels. Ik bevind nu echter (zie b.v. -Prof. Preyer, „Der Kampf um das Dasein”, 1869, blz. 45), dat mammae -erraticae op andere plaatsen voorkomen, zooals op den rug (4), onder -den oksel, en op de dij, en dat zij op deze laatste plaats wel eens -zooveel melk hebben gegeven, dat het kind er mede werd gezoogd. De -waarschijnlijkheid, dat de overtallige tepels een gevolg zijn van -atavisme, wordt hierdoor veel geringer gemaakt; toch komt zulks mij nog -waarschijnlijk voor, omdat dikwijls twee paar symmetrisch op de borst -zijn geplaatst; en hiervan heb ik zelf verscheidene malen bericht -ontvangen. Het is algemeen bekend, dat bij halfapen (Lemuriden) normaal -twee paar tepels op de borst voorkomen. Vijf gevallen zijn opgeteekend -van meer dan één paar tepels (natuurlijk rudimentaire) bij mannen; zie -„Journal of Anat. and Physiology”, 1872, blz. 56, voor een geval, -medegedeeld door Dr. Handyside, waarin twee broeders deze bijzonderheid -vertoonden; zie ook een verhandeling van Dr. Bartels, in Reichert’s en -Du Bois Reymond’s „Archiv”, 1872, blz. 304. In een der gevallen, -waarvan Dr. Bartels melding maakt, had een man vijf tepels, waarvan een -in de mediaanlijn van het lichaam boven den navel was geplaatst; Meckel -von Hemsbach meent, dat dit laatste geval overeenstemt met een op de -mediaanlijn gelegen tepel, die bij sommige vledermuizen (Chiroptera) -voorkomt. Over het geheel mogen wij betwijfelen, of zich ooit -overtallige tepels bij beide seksen van den mensch zouden hebben -ontwikkeld, als zijn vroege voorouders niet van meer dan een paar -voorzien waren geweest. - -In bovengenoemd werk (deel II, blz. 12) heb ik ook, hoewel zeer -aarzelend, de vele gevallen van veelvingerigheid (polydactylisme) bij -den mensch en verschillende dieren aan atavisme toegeschreven. Ik werd -hiertoe gedeeltelijk geleid door de opgaaf van Prof. Owen, dat sommige -zeedraken (Ichthyopterygia) meer dan vijf vingers bezaten, en daarom, -naar ik onderstelde, een oorspronkelijken toestand hadden bewaard, maar -Prof. Gegenbaur („Jenaische Zeitschrift”, B. v. Heft 3, blz. 341) -bestrijdt Owen’s besluit. Van den anderen kant schijnt er, volgens de -voor korten tijd door Dr. Günther omtrent de vin van Ceratodus -uitgesproken meening, welke vin is voorzien van gelede beenige stralen -aan weêrszijde van een middelste aaneenschakeling van beenderen, niet -veel tegen te zijn om aan te nemen, dat zes of meer vingers aan de eene -zijde of aan beide zijden door atavisme weder zouden verschijnen. Dr. -Hartogh Heys van Zouteveen meldt mij, dat er een geval is opgeteekend -van een man, die vier-en-twintig vingers en vier-en-twintig teenen -bezat (vergelijk aant. 8, blz. 38. Dr. H. H. H. v. Z.) Ik werd -voornamelijk geleid tot het besluit, dat het bezit van overtallige -vingers een gevolg van atavisme zou kunnen zijn, omdat dergelijke -vingers niet slechts sterk erfelijk zijn, maar, gelijk ik toen -geloofde, evenals de normale vingers van de lagere Gewervelde Dieren -het vermogen bezaten om opnieuw aan te groeien, wanneer zij waren -afgezet. (5) Ik heb echter in de 2de uitgaaf van mijn „Varieeren der -Huisdieren en Cultuurplanten” uiteengezet, waarom ik nu weinig -vertrouwen stel in de opgeteekende gevallen van dergelijk opnieuw -aangroeien. Desniettemin verdient het opmerking, in zoover als -stilstand in de ontwikkeling en atavisme nauwverwante zaken zijn, dat -verschillende organen die in een embryonalen toestand verkeeren of in -ontwikkeling zijn blijven stilstaan, zooals een gekloofd verhemelte, -dubbele uterus enz., dikwijls gepaard gaan met polydactylisme. Hierop -is met veel aandrang gewezen door Meckel en Isidore Geoffroy de -St.-Hilaire. Voor het oogenblik is het echter het veiligst het -denkbeeld geheel op te geven, dat er eenige betrekking bestaat tusschen -de ontwikkeling van overtallige vingers en terugkeer tot den eenen of -anderen laag georganiseerden stamvader van den mensch (atavisme). - -[104] Zie Dr. A. Farre’s welbekend artikel in de „Cyclop. of Anat. and -Phys.”, vol V, 1859, blz. 642. Owen, „Anatomy of Vertebrates”, vol. III -1868, blz. 687; Prof. Turner in „Edinburgh Medical Journal”, Febr. -1865. - -[105] „Anuario della Soc. dei Naturalisti in Modena”, 1867, blz. 83. -Prof. Canestrini geeft over dit onderwerp uittreksels uit verschillende -gezaghebbende schrijvers. Laurillard merkt op, dat hij, daar hij een -volkomen overeenkomst in vorm, afmetingen en verbindingswijze tusschen -de beide jukbeenderen van verscheidene menschelijke individu’s en die -van sommige apen heeft gevonden, die inrichting der deelen niet als een -eenvoudig toeval kan beschouwen. Een andere verhandeling over de zelfde -anomalie is door Dr. Saviotti publiek gemaakt in de „Gazetta della -cliniche”, Turijn, 1871, waar hij zegt, dat sporen van de verdeeling -worden gevonden bij omstreeks twee percent der schedels van -volwassenen; hij merkt ook op, dat zij meer voorkomt bij prognathische -schedels die niet tot het Arische ras behooren, dan bij andere. Zie ook -G. Delorenzi over het zelfde onderwerp: „Tre nuovi casi d’anomalia -dell’osso malare”, Modena, 1872. Ook E. Morselli, „Sopra una rara -anomalia dell’osso malare”, Turijn. 1872. Later heeft ook Gruber nog -een brochure geschreven over de verdeeling van dit been. Ik doe deze -aanhalingen, omdat een recensent, zonder eenige gronden of schroom, -mijn beweringen in twijfel heeft getrokken. - -[106] Een geheele reeks dergelijke gevallen wordt gegeven door Isid. -Geoffroy St.-Hilaire, „Hist. des Anomalies”, tome III, blz. 437. Een -recensent („Journal of Anat. and Phys.”, 1871, blz. 366) keurt het zeer -af, dat ik de talrijke gevallen die zijn opgeteekend van stilstand in -ontwikkeling in verschillende deelen, niet heb besproken. Hij zegt, dat -volgens mijn theorie „elke voorbijgaande toestand van een orgaan -gedurende de ontwikkeling daarvan, niet slechts een middel voor een -doel, maar op zich zelf een doel was.” Dit schijnt mij niet -noodzakelijk juist te zijn. Waarom zouden geen afwijkingen voorkomen -gedurende een vroeg ontwikkelingstijdperk, die in geen verband stonden -tot atavisme; toch zouden zulke afwijkingen kunnen worden bewaard en -opgehoopt als zij op eenige wijze nuttig waren, b.v. door den loop der -ontwikkeling korter en eenvoudiger te maken? En waarom zouden van den -anderen kant schadelijke afwijkingen, zooals geatrophieerde of -gehypertrophieerde deelen, welke in geen verband staan tot een -vroegeren toestand van bestaan, niet even goed in een vroeg tijdperk -als gedurende den volwassen leeftijd voorkomen? - -[107] „Anatomy of Vertebrates”, vol. III, 1868, blz. 323. - -[108] „Generelle Morphologie”, 1866, Bd. II, blz. clv. - -[109] Carl Vogt, „Lectures on Man”, Eng. vert. 1864, blz. 151. - -[110] C. Carter Bake, Over een kaak van la Naulette, „Anthropolog. -Review”, 1867, p. 295; Schaaffhausen, ibid. 1868, blz. 426. - -[111] „The Anatomy of Expression”, 1844, blz. 110, 131. - -[112] Aangehaald door Prof. Canestrini in het „Annuario” etc, 1867, -blz. 90. - -[113] Deze verhandelingen verdienen zorgvuldig te worden bestudeerd -door ieder die wenscht te leeren, hoe veelvuldig wijzigingen van ons -spierstelsel voorkomen en hoe dikwijls het door die wijzigingen op dat -der apen gelijkt. De volgende aanhalingen hebben betrekking op de -weinige punten die ik heb behandeld in mijn tekst: „Proc. Royal Soc.” -deel XIV, 1865, blz. 379–384, deel XV, 1866, blz. 241, 242, deel XV, -1867, blz. 544, deel XVI, 1868, blz. 524. Ik kan hierbij voegen, dat -Dr. Murie en de heer Sir George Mivart in hun verhandelingen over de -Lemuroidea „Transact. Zoolog. Soc.”, deel VII, 1869, blz. 96, hebben -aangetoond, in hoe buitengewone mate sommige spieren aan wijziging -onderhevig zijn bij deze dieren, de laagste leden van de orde der -Primaten. Wijzigingen in het spierstelsel, overeenkomende met de -inrichting daarvan bij dieren die nog lager op den ladder staan, zijn -bij de Lemuriden ook talrijk. - -[114] Prof. Macalister in „Proc. R. Irish Academy”, deel X, 1868, blz. -124. - -[115] Prof. Macalister (ibid. blz, 124) heeft een tabel gemaakt van -zijn waarnemingen en vindt, dat afwijkingen in het spierstelsel het -veelvuldigst voorkomen in de voorarmen, in de tweede plaats in het -gelaat, enz. - -[116] De weleerw. heer Dr. Haughton deelt („Proc. R. Irish Academy” 27 -Juni 1864, blz. 715) een opmerkelijk geval van afwijking in den -menschelijken flexor pollicis longus mede, en merkt daarbij op: „dit -merkwaardige voorbeeld bewijst, dat de mensch somtijds in zijn duim en -vingers de rangschikking der pezen kan bezitten, die het geslacht -Macacus kenmerken, maar of zulk een geval moet worden beschouwd als een -Macacus zich tot een mensch ontwikkelende, of als een mensch afdalende -tot den Macacus, of als een aangeboren natuurspeling, durf ik niet -zeggen.” Het doet mij genoegen, dat een zoo bekwaam ontleedkundige en -een zoo verbitterd tegenstander van de ontwikkelingstheorie zelfs de -mogelijkheid van de beide eerste stellingen aanneemt. Ook Prof. -Macalister heeft („Proc. R. Irish Acad.”, deel X, 1864, blz 188) -wijzigingen in den flexor pollicis longus beschreven, merkwaardig door -haar betrekkingen tot de zelfde spier bij de apen. - -[117] De personen, op wier gezag deze verschillende stellingen rusten, -zijn te vinden in mijn „Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, -Ned. Vert., Deel II, blz. 373–391. - -[118] Dit onderwerp is uitvoerig besproken in Hoofdstuk XXIII, Deel II, -van mijn „Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten.” - -[119] Zie het steeds gedenkwaardige: „Essay on the Principle of -Population”, door den weleerw. heer T. Malthus, deel I, 1816, blz. 6, -517. - -[120] „Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Deel II, Ned. -Vert., blz. 98–101, 161. - -[121] De heer Sedgwick, „British and Foreign Medico-Chirurg. Review”, -Juli 1863, blz. 1870. - -[122] „The Annals of Rural Bengal”, door W. Hunter, 1868, blz. 259. - -[123] „Primitive Marriage”, 1865. - -[124] Zie eenige goede opmerkingen hieromtrent door W. Stanley Jevons, -„A Deduction from Darwin’s Theory”, „Nature”, 1869, blz. 231. - -[125] Latham, „Man and his Migrations”, 1851, blz. 135. - -[126] De heeren Murie en Mivart zeggen in hun „Anatomy of the -Lemuroïdea” („Transact. Zoolog. Soc.”, vol. VIII, 1869, blz. 96–98): -„Sommige spieren komen zoo ongeregeld voor, dat zij niet goed tot een -der bovenvermelde afdeelingen kunnen worden gebracht”. Deze spieren -verschillen zelfs bij een en het zelfde individu in de beide -tegenovergestelde helften van het lichaam. - -[127] „Quarterly Review”, April, 1869, blz. 392. Dit onderwerp is -uitvoeriger besproken in „Contributions on the Theory of Natural -Selection”, 1870, van den heer Wallace, waarin al zijn in dit werk -aangehaalde verhandelingen zijn herdrukt. Zijn verhandeling over den -mensch is op zeer bekwame wijze gekritiseerd door Prof. Claparède, een -der bekwaamste dierkundigen van Europa, in een artikel in de -„Bibliothèque Universelle”, Juni 1870. De in mijn tekst aangehaalde -aanmerking zal iedereen verwonderen, die de beroemde verhandeling van -den heer Wallace heeft gelezen over den oorsprong der menschenrassen, -afgeleid uit de theorie der natuurlijke teeltkeus, oorspronkelijk -geplaatst in de „Anthropological Review”, Mei 1864, blz. CLVIII. Ik -kan, mij niet weêrhouden hier met betrekking tot deze verhandeling een -zeer juiste opmerking van Sir J. Lubbock („Prehistoric Times”, 1865, -blz. 479) aan te halen, namelijk dat de heer Wallace, „met eigenaardige -onbaatzuchtigheid, het” (het denkbeeld van de natuurlijke teeltkeus) -„geheel en al aan den heer Darwin toeschrijft, hoewel hij, zooals wel -bekend is, onafhankelijk van den heer Darwin op dat denkbeeld kwam en -het tegelijkertijd met dezen, hoewel niet zoo zorgvuldig uitgewerkt, -publiek maakte.” - -[128] Aangehaald door den heer Lawson Tait in zijn „Law of Natural -Selection”,—„Dublin Quarterly Journal of Medical Science”, Febr. 1869. -Ook Dr. Keller wordt met betrekking tot die zaak aangehaald. - -[129] Owen, „Anatomy of Vertebrates”, vol. III, blz. 71. - -[130] „Quarterly Review”, April 1869, blz. 392. - -[131] Bij Hylobates syndactylus zijn, zooals de naam uitdrukt, steeds -twee der vingers aaneengegroeid, en de heer Blyth deelt mij mede, dat -dit soms ook het geval is met de vingers van H. agilis, Lar en -leuciscus. Bij Colobus ontbreekt ook de duim; deze apen leven -voortdurend in de boomen en zijn bijzonder levendig (Brehm, -„Thierleben”, Bd. I, blz. 50), maar of zij beter kunnen klimmen of -grijpen dan de soorten van verwante geslachten, is onbekend. - -[132] Brehm, „Thierleben”, Bd. I, blz. 80. - -[133] „The Hand, its Mechanism”, etc., „Bridgewater Treatise”, 1813, -blz. 38. - -[134] Haeckel bespreekt op uitnemende wijze de trappen, langs welke de -mensch een tweevoetig dier werd: „Natürliche Schöpfungsgeschichte”, -1868, blz. 507. Dr. Büchner („Conférences sur la Théorie Darwinienne”, -1869, blz. 35) heeft goede voorbeelden gegeven van het gebruik van den -voet als een grijpwerktuig door den mensch; en ook van de wijze van -loopen van de hoogere apen, waarop ik in de volgende alinea zinspeel. -Zie over dit laatste onderwerp ook Owen („Anatomy of Vertebrates”, vol. -III, blz. 71). - -[135] „On the Primitive Form of the Skull”, vertaald in -„Anthropological Review”, Oct. 1868, blz. 528. Owen, „Anatomy of -Vertebrates”, vol. II, 1866, blz. 551, over de tepelvormige -uitsteeksels bij de hoogere apen. - -[136] „Die Grenzen der Thierwelt, eine Betrachtung zu Darwin’s Lehre”, -1868, blz. 51. - -[137] Dujardin, „Annales des Sc. Nat.”, 3rd series, Zoolog. tome XIV, -1850, blz. 203. Zie ook de heer Lowne, „Anatomy and Phys. of the Musca -vomitoria”, 1870, blz. 44. Mijn zoon, de heer F. Darwin, ontleedde voor -mij de hersengangliën van Formica rufa. - -[138] „Philosophical Transactions”, 1869, blz. 513. - -[139] Aangehaald in C. Vogt’s „Lectures on Man”, Eng. Vertaling, 1846, -blz. 88, 90. Prichard, „Phys. Hist of Mankind”, vol. I, 1838, blz. 305. - -[140] In het belangwekkend artikel waarvan boven melding is gemaakt, -heeft Prof. Broca terecht opgemerkt, dat bij beschaafde volken de -gemiddelde inhoud van den schedel kleiner moet worden gemaakt door het -behouden blijven van een aanmerkelijk aantal individu’s, zwak van -lichaam en geest, die in den wilden staat spoedig te gronde zouden zijn -gegaan. Van den anderen kant sluit bij wilden het gemiddelde alleen de -verstandigste individu’s in, die in staat zijn geweest om te blijven -leven onder uiterst harde levensvoorwaarden. Broca verklaart aldus het -anders onverklaarbare feit, dat de gemiddelde schedelinhoud van de oude -holbewoners van Lozère grooter is dan die der hedendaagsche Franschen. - -[141] „Compt. Rend. des Séances” enz., 1 Juni 1868. - -[142] „Het varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Ned. Vert., -Deel I, blz. 145–149. - -[143] Schaaffhausen deelt de gevallen van de krampen en van het -litteeken op gezag van Blumenbach en Busch mede in „Anthropolog. -Review”, Oct. 1868, blz. 420. Dr. Jarrold („Anthropologica”, 1808, blz. -115, 116) verhaalt gevallen, door Camper en door hem zelf waargenomen, -van schedelwijzigingen ten gevolge van een onnatuurlijke houding van -het hoofd. Hij gelooft, dat sommige ambachten, zooals dat van -schoenmaker, doordat zij medebrengen, dat men het hoofd gewoonlijk -voorover houdt, het voorhoofd ronder en meer vooruitstekend maken. - -[144] „Varieeren der Huisdieren” enz., Ned. Vert, Deel I, blz. 137, -over de verlenging van den schedel; blz. 139, 146, over de gevolgen van -het naar voren hangen van het oor. - -[145] Aangehaald door Schaaffhausen in „Anthrop. Review”, Oct. 1868, -blz. 419. - -[146] Owen, „Anatomy of Vertebrates”, vol. III, blz. 619. - -[147] Isidore Geoffroy St.-Hilaire maakt („Hist. Nat. Gén.”, tome II, -1859, blz. 215–217) opmerkingen over het lange haar, waarmede ’s -menschen hoofd bedekt is, en over het feit, dat de bovenste -oppervlakten van apen en andere zoogdieren dichter met haar begroeid -zijn dan de onderste oppervlakten. Dit is eveneens door verschillende -andere schrijvers opgemerkt. Prof. Gervais („Hist. Nat. des -Mammifères”, tome I, 1854, blz. 28) deelt echter mede, dat bij den -gorilla het haar dunner is op den rug, waar het gedeeltelijk is -afgeschuurd, dan op de onderste oppervlakte. - -[148] „The Naturalist in Nicaragua”, 1874, blz. 209. Eenigszins ter -bevestiging van de meening van den heer Belt, kan ik de volgende plaats -aanhalen uit Sir W. Denison („Varieties of Vice Regal Life”, vol. I, -1870, blz. 440): „Men zegt, dat de Nieuw-Hollanders gewoon zijn zich te -zengen, als het ongedierte lastig wordt.” - -[149] De heer H. George Mivart, „Proc. Zoolog. Soc.”, 1865, blz. 562, -583. Dr. J. E. Gray, „Cat. Brit. Mus. Skeletons”. Owen, „Anatomy of -Vertebrates”, vol. II, blz 517. Isidore Geoffroy, „Hist. Nat. Gén.”, -tome II, blz. 244. - -[150] „Revue d’Anthropologie”, 1872; „La Constitution des Vertèbres -Caudales”. - -[151] „Proc. Zoolog. Soc.”, 1872, blz. 210. - -[152] „Het Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Deel II, blz. -311, 312. - -[153] „Primeval Man”, 1869, blz. 66. - -[154] Bixia orellana. - -[155] Volgens een verhandeling door hen voorgelezen op de vergadering -te Philadelphia van de „American Association for the Advancement of -Science”, 1884, zie ook „Nature”, 3 Nov. 1886. - -[156] „Verhandlungen der Berliner Anthropol. Gesellsch.” in het -„Zeitschrift für Ethnologie” 1885, Heft V, blz. 434. - -[157] „Evidence as to Man’s Place in Nature”, blz. 157. - -[158] Het bewijs hiervan is te vinden in Lubbock’s „Prehistoric Times”, -blz. 344 v.v. - -[159] „Instinct chez les Insectes”. „Revue des Deux Mondes”, Febr. 1870 -blz 690. - -[160] „The American Beaver and his Works”, 1868. - -[161] „The Principles of Psychology”, 2nd edit., 1870, blz. 418–443. - -[162] „Contributions to the Theory of Natural Selection”, 1870, blz. -212. - -[163] „Recherches sur les Moeurs des Fourmis”, 1810, blz. 173. - -[164] Al de volgende op autoriteit van deze twee geleerden medegedeelde -feiten zijn ontleend aan Rengger, „Naturges. der Säugethiere von -Paraguay”, 1830, blz. 41–57 en aan Brehm’s „Thierleben”, Deel 1, blz. -10–87. - -[165] Aangehaald door Dr. Lauder Lindsay in zijn „Physiology of Mind in -the Lower Animals”, „Journal of Mental Science”, April 1871, blz. 36. - -[166] „Bridgewater Treatise”, blz. 263. - -[167] W. C. L. Martin, „Nat. Hist. of Mammalia”, 1841, blz. 405. - -[168] Aangehaald bij Vogt, „Mémoire sur les Microcéphales”, 1867, blz. -168. - -[169] „Het Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Ned. Vert., -Deel I, blz. 33. - -[170] „Ann. d. Scienc. Nat.” (1e Serie), tome XXII, blz. 397. - -[171] „Les Moeurs des Fourmis”, 1810, blz. 150. - -[172] Aangehaald in Dr. Maudsley’s „Physiology and Pathology of Mind”, -1868, blz. 19, 220. - -[173] Dr. Jerdon, „Birds of India”, vol. I, 1862, blz. XXI. Houzeau -zegt, dat zijn parkieten en kanarievogels droomden: „Facultés -Mentales”, tome II, blz. 136. - -[174] „Fac. Ment.”, 1872, tome II, blz. 181. - -[175] Het werk van den heer L. H. Morgan over „The American Beaver”, -1868, levert een goed voorbeeld hiervan op. Ik kan niet nalaten te -denken, dat hij te ver gaat in het geringschatten van de macht van het -instinkt. - -[176] „Die Bewegungen der Thiere”, enz., 1873, blz. 11. - -[177] „Facultés Mentales des Animaux”, 1872, tome II, blz. 265. - -[178] Prof. Huxley heeft met bewonderenswaardige duidelijkheid de -verstandelijke stappen geanalyseerd, waardoor een mensch, zoowel als -een hond, tot een besluit komt in een dergelijk geval, als door mij in -den tekst is medegedeeld. Zie zijn artikel: „Mr. Darwin’s Critics”, in -de „Contemporary Review”, Nov. 1871, blz. 462, en in zijn „Critiques -and Essays”, 1873, blz. 279. - -[179] „The Moor and the Loch”, blz. 45. Kol. Hutchinson over „Dog -Breaking”, 1850, blz. 46. - -[180] „Personal Narrative”, Engelsche vertaling, vol. III, blz. 106. - -[181] Aangehaald door Sir C. Lyell, „Antiquity of Man”, blz. 497. - -[182] Voor meer bewijzen, met bijzonderheden, zie Houzeau, „Les -Facultés Mentales”, tome II, 1872, blz. 147. - -[183] Zie ten opzichte van vogels op oceanische eilanden mijn „Journal -of Researches during the voyage of the Beagle”, 1845, blz. 398, -„Ontstaan der Soorten”, Ned. Vert., 3de uitgaaf, blz. 309, 344. - -[184] „Lettres Phil. sur l’Intelligence des Animaux”, nouvelle édit., -1802, blz. 86. - -[185] Het bewijs hiervan is te vinden in hoofdst. I, Deel I, van „Het -Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten.” - -[186] „Proc. Zool. Soc.”, 1864, blz. 186. - -[187] Savage en Wyman in „Boston Journal of Nat. Hist.”, vol IV, -1843–44, blz. 383. - -[188] „Säugethiere von Paraguay”, 1830, blz. 51–56. - -[189] „The Indian Field”, 4 Maart 1871. - -[190] „Thierleben”, Bd. I, blz. 79, 82. - -[191] „The Malay Archipelago”, vol. I, 1869, blz. 87. - -[192] „Primaeval Man”, 1869, blz. 145, 147. - -[193] „Prehistoric Times”, 1865, blz. 473 enz. - -[194] De heer Hookham, in een brief aan Prof. Max Müller, in de -„Birmingham News”, Mei 1873. - -[195] „Conférences sur la Théorie Darwinienne”, Fransche vertaling, -1869, blz. 132. - -[196] De weleerw. zeer gel. Heer Dr. J. M’Cann, „Anti-Darwinisme”, -1869, blz. 13. - -[197] Aangehaald in „Anthropological Review”, 1869, blz. 158. - -[198] Rengger, ibid. blz. 45. - -[199] Zie mijn „Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Nederl. -Vert., Deel I, blz 32. - -[200] „Facultés Mentales des Animaux”, tome II, blz. 346–349. - -[201] Een verhandeling hierover vindt men in het zeer belangwekkende -werk van den heer E. B. Tylor, „Researches into the Early History of -Mankind”, 1865, chaps. II–IV. - -[202] Ik heb hierover verschillende uitvoerige mededeelingen ontvangen. -Admiraal Sir J. Sulivan, dien ik als een nauwkeurig waarnemer ken, -verzekert mij, dat een Afrikaansche papegaai die lang in zijn vaders -huis werd gehouden, steeds sommige personen der huishouding, zoowel als -bezoekers, bij hun naam riep. Hij zeide iedereen bij het ontbijt -„goeden morgen”, en „goeden avond” als zij ’s avonds de kamer -verlieten, en verwarde die groeten nooit. Tegen Sir J. Sulivan’s vader -placht hij bij het „goeden morgen” een korten volzin te voegen, dien -hij na den dood van dezen nooit weer herhaalde. Hij schold heftig op -een vreemden hond die door het open venster in de kamer kwam, en hij -berispte een anderen papegaai, die uit zijn kooi was ontvlucht en bezig -was appels op de keukentafel te snoepen, met de woorden: „Jou stoute -Polly.” Zie over papegaaien ook Houzeau „Facultés Mentales”, tome II, -blz. 309. Dr. A. Moschkau meldt mij, dat hij een spreeuw heeft gekend, -die zich nooit vergiste met in het Duitsch „goeden morgen” te zeggen -tegen personen die aankwamen, en „adieu, oude jongen”, tegen degenen -die weggingen. Ik zou er verscheidene andere dergelijke gevallen bij -kunnen voegen. (8) - -[203] Zie eenige goede opmerkingen hierover door Prof. Whitney, in zijn -„Oriental and Linguistic Studies”, 1873, blz. 354. Hij merkt op, dat de -wensch naar gedachtenwisseling bij den mensch de levende kracht is, -welke bij de ontwikkeling der taal „zoowel bewust als onbewust werkt; -bewust, wat aangaat het doel dat men onmiddellijk wenscht te bereiken; -onbewust, wat de verdere gevolgen der handeling aangaat.” - -[204] Daines Barrington in „Philosoph. Transactions”, 1773, blz. 262. -Zie ook Dureau de la Malle in „Ann. des Sc. Nat.”, 3ième série, Zool., -tome X, blz. 119. - -[205] „On the Origin of Language”, door H. Wedgwood, 1866; „Chapters on -Language”, door den weleerw. heer F. W. Farrer, 1865. Deze werken zijn -zeer belangwekkend. Zie ook: „De la Phys. et de Parole”, door Albert -Lemoine, 1865, blz. 190. Wijlen Prof. Aug. Schleicher’s werk over dit -onderwerp is door Dr. Bikkers in het Engelsch vertaald, onder den titel -van „Darwinism tested by the Science of Language”, 1869. - -[206] Vogt, „Mémoire sur les Microcéphales”, 1867, blz. 169. Ten -opzichte van wilden, heb ik eenige feiten vermeld in mijn „Journal of -Researches”, enz., 1849, blz. 206. - -[207] Zie het duidelijk bewijs hiervan in de reeds zoo dikwijls -aangehaalde werken, bij Brehm en Rengger. - -[208] Zie hierover de opmerkingen van Dr. Maudsley, „The Physiology and -Pathology of Mind”, 2de uitgaaf, 1868, blz. 199. - -[209] Hiervan zijn vele merkwaardige voorbeelden opgeteekend. Zie b.v. -Dr. Bateman „On Aphasia”, 1870, blz. 27, 31, 53, 100, enz. Ook -„Inquiries concerning the Intellectual Powers”, door Dr. Abercrombie, -1838, blz. 150. - -[210] „Het Varieeren der Huisdieren en Cultuurpl.”, Ned. Vert., Deel I, -blz. 502. - -[211] Lezingen over „Mr. Darwin’s Philosophy of Language”, 1873. - -[212] Het oordeel van een philoloog van naam, Dr. Whitney, zal omtrent -dit punt van veel meer gewicht zijn dan iets dat ik kan zeggen. Hij -merkt („Oriental and Linguistic Studies”, 1873, blz. 297), van Bleek’s -beweringen sprekende, op: „Omdat over het algemeen gesproken de spraak -de noodzakelijke helpster der gedachte is, onmisbaar voor de -ontwikkeling van het denkvermogen, voor de duidelijkheid en -verscheidenheid en ingewikkeldheid van de kennis, voor het verkrijgen -van volkomen zelfbewustzijn, daarom zou hij de gedachte gaarne -volstrekt onmogelijk maken zonder de spraak, het vermogen -vereenzelvigende met het werktuig. Hij zou met juist evenveel reden -kunnen verzekeren, dat de hand van den mensch niets kan verrichten -zonder een werktuig. Met zulk een leer als uitgangspunt kan het niet -anders of hij moet vervallen in de ergste drogredenen van Müller, dat -een klein kind (in fans, niet sprekend) geen menschelijk wezen is, en -dat doofstommen niet in het bezit van rede komen, vóór zij hun vingers -hebben leeren gebruiken om gesproken woorden na te bootsen.” Max Müller -(„Lectures on Mr. Darwin’s Philosophy of Language”, 1873, 3e lezing) -laat de volgende uitspraak cursief drukken: „Er is geen gedachte zonder -woorden, evenmin als er woorden zonder gedachte zijn.” Welk een vreemde -definitie moet hier aan het woord gedachte worden gegeven! - -[213] „Essays on Free-thinking”, enz., 1873, blz. 82. - -[214] Hierover zijn eenige goede opmerkingen te vinden bij Dr. -Maudsley, „The Physiology and Pathology of Mind”, 1868, blz. 199. - -[215] Macgillivray, „Hist. of British Birds”, vol. II, 1839, blz. 29. -Een uitnemend waarnemer, de heer Blackwall, merkt op, dat de ekster -afzonderlijke woorden en zelfs korte volzinnen spoediger leert -uitspreken dan eenige andere Britsche vogel; echter heeft hij, zooals -hij er bijvoegt, na lang en nauwkeurig zijn gewoonten te hebben -onderzocht, nooit opgemerkt, dat deze vogel in den natuurstaat eenigen -bijzonderen aanleg voor het nabootsen vertoont. „Researches in -Zoology”, 1834, blz. 158. - -[216] Zie de hoogst belangrijke vergelijking tusschen de ontwikkeling -van soorten en talen, door Sir C. Lyell gegeven in „De Geol. Bewijzen -voor de Oudheid v. h. Mensch. Geslacht”, in ’t Ned. vertaald door Dr. -T. C. Winkler Zalt-Bommel 1861, Hoofdstuk XIII. (13) - -[217] Zie hierover de opmerkingen van den weleerw. heer F. W. Farrar in -een belangrijk artikel, getiteld „Philology and Darwinism”, March 24 -1870, blz. 528. - -[218] „Nature”, 6 Jan. 1870, blz. 357. - -[219] Aangehaald door C. S. Wake, „Chapters on Man”, 1868, blz. 101. - -[220] Buckland, „Bridgewater Treatise”, blz. 411. - -[221] Zie eenige goede opmerkingen over de vereenvoudiging van talen -bij Sir J. Lubbock, „Origin of Civilisation”, 1870, blz. 278 (Ned. -Vert. „De Oorsprong der Beschaving”, ’s Hertogenbosch, van Heusden, -1876, blz. 262–280). - -[222] „The Spectator”, 4 Dec. 1869, blz. 1430. - -[223] Zie een uitnemend artikel over dit onderwerp door den weleerw. -heer F. W. Farrer in de „Anthropological Review”, Aug. 1864, blz. -CCXVII. Voor verdere feiten zie Sir J. Lubbock „Prehistoric Times”, -2nd. edit. 1869 blz. 564, en vooral ook de hoofdstukken over den -Godsdienst in zijn „Origin of Civilisation”, 1870. - -[224] „The Worship of Animals and Plants”, in „Fortnightly Review”, -Oct. 1, 1869, blz. 422. - -[225] Tylor „Early History of Mankind”, 1865, blz. 6. Zie ook de drie -treffende hoofdstukken over de Ontwikkeling van den Godsdienst in -Lubbock’s „Origin of Civilisation”, 1870. Op gelijke wijze verklaart de -heer Herbert Spencer, in zijn vernuftige verhandeling in de -„Fortnightly Review” (May, 1870, blz. 535) het ontstaan der vroegste -vormen van godsdienstig geloof in de geheele wereld, doordat de mensch -door droomen, schaduwen en andere oorzaken er toe werd gebracht, zich -zelf een dubbel bestaan toe te kennen, een lichamelijk en een -geestelijk. Daar het geestelijk wezen wordt ondersteld na den dood -voort te bestaan en machtig te zijn, wordt het door verschillende -giften en plechtigheden vereerd en wordt zijn hulp ingeroepen. Hij -toont daarop verder aan, dat de namen of bijnamen van dieren of andere -voorwerpen, aan de voorouders of hoofden van een stam gegeven, na -verloop van tijd werden ondersteld den wezenlijken stamvader voor te -stellen, en men gelooft dan natuurlijk, dat zulk een dier of voorwerp -als geest voortleeft; het wordt voor heilig gehouden en als godheid -vereerd. Echter vermoed ik, dat er nog een vroeger en ruwer tijdperk -van godsdienstige ontwikkeling heeft bestaan, waarin elk voorwerp, dat -eenig vermogen of beweging bezat, werd ondersteld leven en -geestvermogens te bezitten gelijk de mensch. - -[226] Zie een uitstekend artikel over de psychische elementen van den -godsdienst door den heer L. Owen Pike, in: „Anthropholog. Review”, -April 1870, blz. 63. - -[227] „Religion, Moral etc. der Darwinschen Art-Lehre”, 1862, blz. 53. - -[228] „Prehistoric Times”, 2nd. ed., blz 571. In dit werk kan men vele -vreemde en zonderlinge gewoonten van wilde volksstammen verhaald -vinden. - -[229] De Duitsche woorden zijn hetgeen de papegaai zegt. - -[230] God behoede U (enkelvoud). - -[231] God behoede U (meervoud). - -[232] Psittacus erithacus. - -[233] De inhoud van den schedel varieerde bij tien door Vogt opgemeten -microcephalen-schedels tusschen 272 en 622 kub. centimeter. Een normaal -pasgeboren kind heeft omtrent 400 kub. centimeter schedelinhoud, en -overtreft ⅔ dier microcephalen, waarvan zeven boven de twintig jaar oud -waren, in hersencapaciteit. De inhoud van den schedel van een normaal -kind van één jaar is omstreeks 900 kub. centimeter, van een van vijf -jaar omstreeks 1150 kub, centimeter, van een volwassen Europeaan 1450 -tot 1570 kub. centimeter, van een jongen chimpanzee 300 kub. -centimeter, van een volwassen gorilla 460 tot 530 kub. centimeter. - -Omtrent het gewicht der hersenen van pasgeboren jongens en meisjes -heeft Mies onderzoekingen gedaan. Uit de resultaten van 203 wegingen -berekent deze het gemiddeld gewicht van pasgeboren jongens (te Weenen) -op 339,3 gram en dat van pasgeboren meisjes op 330 gram. Het lichtste -gewicht was 170, het zwaarste 482 gram. Het hersengewicht van -pasgeborenen staat tot hun lichaamsgewicht als 1 : 7 à 8,5. Mies woog -alleen hersenen van kinderen die levend ter wereld waren gekomen. -(„Wiener klinische Wochenschrift”, 1889.) - -[234] Vgl. „Lucifer” IV, blz. 266 on 267, benevens Bernstein, „Het -leven der Planten, Dieren en Menschen”, vert. door Rissik, 2de druk, -blz. 217. - -[235] Max Müller, „De Uitkomsten van de Wetenschap der Taalk.”, vert. -door G. Penon, I, 269. - -[236] Om daarvan een voorbeeld te geven, ontleen ik het volgende aan M. -Müller, t.a.p., II. 314–333. - -De wortel Mar, die in het Sanskriet fijnmalen beteekent, en die o.a. -ook den vorm Mal kan aannemen, heeft, behalve aan een menigte -Grieksche, Indische, Latijnsche en andere vreemde woorden, het aanzijn -geschonken aan deze, meest Nederlandsche woorden: malen, molen, -molenaar, meel; fr. mort, fr. mortel, ons mortel (kalk), moorden; murg, -merg; moer (as), meer; Miölner (de hamer van Thor), h.d. zermalmen, -molm, mul; m.n.l. molde (moede) mol; mal, malen (suffen); (Karel) -Martel, Mars; melken; mollig, malsch fr. mou (mol), mild, smart, eng. -to smart, smelten eng. to melt; marmer h.d. Marmor, marbels en mulvers -(knikkers), memorie. - -[237] Veel overeenkomst heeft hiermede hetgeen Max Müller, „Vorlesungen -über Urspr. u. Entw. der Religion”, blz. 214 (Die ältesten Begriffe) en -211 (Alles als thätig benannt) opmerkt. Ook Darwin duidt dit tijdperk -der godsdienstige ontwikkeling in de vier laatste regels van noot 2 op -blz. 128, (die in de eerste uitgaaf van de „Afst v. d. Mensch” niet -voorkomen) zeer kort aan. - -[238] Zelfs bij ons wordt dikwijls het woord „leven” gebruikt voor -beweging, zelfs van levenlooze voorwerpen, b.v. „levend” water voor -stroomend water. Bij een boschbrand hoorde ik eens een man zeggen: „Het -vuur loopt zoo hard als een man te paard.” Evenzoo zegt ook de -schooljongen: „De som wil niet uitkomen” en de keukenmeid: „De -aardappels willen niet gaar worden” enz. en stellen dus de som en de -aardappels enz. als levende, met een wil begaafde wezens voor. - -[239] Vergelijk J. Lippert, „Seelencult”, die, wel wat eenzijdig, -nagenoeg allen godsdienst van de vereering der zielen van voorouders -afleidt. - -[240] Hoofdzakelijk naar „Die Ursprache der Menschheit” in „Die -Kulturgeschichte in einzelnen Hauptstücken” door Julius Lippert, -Leipzig, 1886. - -[241] Met uitzondering waarschijnlijk van sommige door den mensch -onderwezen papegaaien (vergelijk aant. 8, blz. 152). Ook verstaan -ongetwijfeld sommige huisdieren b.v. honden, sommige door hun meester -gesproken woorden. Sir John Lubbock leerde zelfs zijn hond eenvoudige -in letters op plankjes gedrukte woorden begrijpen (zie zijn „Sense in -Animals”, Londen, 1889, blz. 277) en het gesprokene of gedrukte te -verstaan vereischt een dergelijke verstandelijke verbinding tusschen -geluid of teeken en voorwerp of denkbeeld als het spreken of schrijven -zelf. In al deze gevallen ging echter de impulsie van den mensch uit. -Kan het blaffen, dat den hond alleen in tammen staat eigen is, geen -poging zijn om de menschelijke spraak, zoover de stemorganen het -toelaten, na te bootsen? - -[242] Lippert spreekt van „jodeln”, een onvertaalbaar woord, dat echter -onze meeste lezers wel zullen verstaan; het drukt een eigenaardige -wijze van zingen uit, die bij vele Alpenbewoners, o.a. de Tyrolers in -zwang is, en waarvan het eigenaardige in den overgang uit de borsttonen -in de falsetstem bestaat. Het is een melodieuse uiting van levenslust, -die door de zuivere Alpenlucht zoo gemakkelijk wordt opgewekt. - -[243] De voorzetsels hadden waarschijnlijk eens in alle talen een -plaatselijke beteekenis, althans in het Latijn worden jegens, behalve, -wegens, overeenkomstig, uit hoofde van enz., kortom alle de zoo -talrijke verbindingen en betrekkingen tusschen personen en zaken door -voorzetsels uitgedrukt, die oorspronkelijk slechts plaatselijke -verhoudingen, als: voor, achter, boven, tusschen enz. uitdrukten. - -[244] Op Otaheite heette b.v. de nacht vroeger „Po” maar sedert koning -Pomaré is gestorven, is ook het eerste woord uit de taal van het eiland -verdwenen. - -[245] Als b.v. in het Nederlandsch: drank (z. n.), dronk (z. n.), drenk -(wortel van het werkwoord drenken), drink (wortel van het werkwoord -drinken) waaraan zich het Engelsch drunk b. n. (beschonken) aansluit. -Deze methode is zeer algemeen in de Semietische talen, en wordt ook bij -onze ongelijkvloeiende en vele onregelmatige werkwoorden naast de -volgende toegepast. - -[246] Hierdoor ontstaan eindelijk ook verbuigingen en vervoegingen door -wijziging der uitgangen, en soms met voorvoeging van lettergrepen. De -vervoeging onzer gelijkvloeiende werkwoorden behoort hiertoe. - -[247] Zoo heeft het Engelsche woord deer de beteekenis van hert, reeds -zeer vroeg in Germanië het voornaamste jachtdier, en zal dit wellicht -de oorspronkelijke beteekenis zijn, terwijl in het verwante -Nederlandsch en Hoogduitsch dier en Thier tegenwoordig een dier, meer -in ’t bijzonder een viervoetig dier, in het algemeen beteekenen. Een -omgekeerde verschuiving zien wij als de boer onder „beesten” eenvoudig -koeien verstaat. - -[248] Zie b.v. over dit onderwerp Quatrefages, „Unité de l’Espèce -Humaine”, 1861, blz. 21, enz. - -[249] „Dissertation on Ethical Philosophy”, 1837, blz. 231, enz. - -[250] „Metaphysics of Ethics”, vertaald door J. W. Semple, Edinburg, -1836, blz. 136. - -[251] De heer Bain geeft een lijst („Mental and Moral Science”, 1836, -blz. 543, 725) van zes-en-twintig Engelsche schrijvers die dit -onderwerp hebben behandeld en wier namen aan elken lezer bekend zijn; -bij deze moeten nog de naam van den heer Bain zelf en die van de heeren -Lecky, Shadworth Hodgson, Sir J. Lubbock en nog meer anderen worden -gevoegd. - -[252] Nadat Sir B. Brodie („Psychological Enquiries”, 1855, blz. 192) -heeft opgemerkt, dat de mensch een sociaal dier is, stelt hij de -belangrijke vraag: „Behoort dit het twistpunt omtrent het bestaan van -het zedelijk gevoel niet te beslissen?” Dergelijke denkbeelden zijn -waarschijnlijk bij vele personen, evenals in lang verleden tijden bij -Marcus Aurelius, opgekomen. De heer J. S. Mill spreekt in zijn beroemd -werk, „Utilitarianism” (1864, blz. 46) van de aandrift tot het -gezellige leven als van een „machtig natuurlijk gevoel” en als van „den -grondslag der van het nuttigheidsbeginsel uitgaande zedeleer”; maar op -de vorige bladzijde zegt hij: „indien mijn meening juist is, dat het -zedelijk gevoel niet aangeboren, maar aangeleerd is, dan is het daarom -nog niet minder natuurlijk.” Met beschroomdheid waag ik het, van een -zoo diep denker in meening te verschillen, maar het kan moeielijk -worden ontkend, dat de aandrift tot het gezellige leven bij de lagere -dieren instinktmatig of aangeboren is; en waarom zou zij dat ook niet -bij den mensch zijn? De heer Bain (zie b.v. „The Emotions and the -Will”, 1865, blz. 481) en anderen gelooven, dat het zedelijk gevoel -door elk individu gedurende zijn leven wordt aangeleerd. Als men de -algemeene ontwikkelingstheorie aanneemt, is dit minst genomen zeer -onwaarschijnlijk. - -[253] „Die Darwin’sche Theorie”, blz. 101. - -[254] De heer R. Browne in „Proc. Zoolog. Soc.”, 1868, blz. 400. - -[255] Brehm, „Thierleben”, B. I, 1864, blz. 52, 79. Voor het verhaal -van de apen die elkander doornen uittrekken, zie blz. 54. Wat de -Hamadryas aangaat, die steenen omkeeren, dit feit wordt (blz. 76) op -autoriteit van Alvarez medegedeeld, wiens waarnemingen Brehm voor -volkomen geloofwaardig houdt. Voor het geval van de oude -mannetjes-bavianen die de honden aanvielen, zie blz. 79; voor dat van -den arend, blz. 56. - -[256] „Annals and Mag. of Nat. Hist.”, November 1868, blz. 382. - -[257] Sir J. Lubbock, „Prehistoric Times”, 2nd. edit., blz. 447. - -[258] Aangehaald door den heer L. H. Morgan, „The American Beaver”, -1868, blz. 272. Kapitein Stansbury geeft ook een belangwekkend verhaal -van de wijze, waarop een zeer jonge pelikaan, door een sterken stroom -medegesleept, geleid, en in zijn pogingen om den oever te bereiken -aangemoedigd werd door een zestal oude vogels. - -[259] Zooals de heer Bain zegt: „werkdadige hulp aan iemand die lijdt, -ontspruit uit individueel medegevoel.” „Mental and Moral Science”, -1868, blz. 245. - -[260] „Thierleben”, B. I, blz. 85. - -[261] „De l’Espèce et de la Classe”, 1869, blz. 97. - -[262] „Die Darwin’sche Art-lehre”, 1869, blz. 54. - -[263] Zie ook Hooker’s „Himalayan Journals”, vol. II, 1854, blz. 333. - -[264] Brehm, „Thierleben”, B. I, blz. 76. - -[265] Zie zijn uiterst belangwekkende verhandeling over „Gregariousness -in Cattle and in Man”, „Macmillan’s Mag.”, Febr. 1871, blz. 353. - -[266] Zie het eerste en treffende hoofdstuk in Adam Smith’s „Theory of -Moral Sentiments.” Insgelijks des heeren Bain’s „Mental and Moral -Science”, 1868, blz. 244, en 275–282. De heer Bain beweert, dat -„medegevoel indirect een bron van genoegen is voor hem die het -ondervindt”; en hij brengt hierbij ook de wederkeerigheid in rekening. -Hij merkt op, dat „de beweldadigde persoon, of anderen in zijn plaats, -door hun wederkeerig medegevoel en goede diensten wellicht de geheele -opoffering kunnen vergoeden.” Wanneer echter, zooals werkelijk het -geval schijnt te zijn, medegevoel eigenlijk een instinkt is, zal de -uitoefening daarvan rechtstreeks genoegen verschaffen, evenals de -uitoefening van bijna elk ander instinkt doet, zooals wij hierboven -reeds opmerkten. - -[267] Dit feit werd volgens den weleerw. heer L. Jenyns (zie zijn -uitgaaf van White’s „Nat. Hist. of Selborne”, 1853, blz. 204) het eerst -vermeld door den beroemden Jenner in „Phil. Transact.”, 1824, en is -sinds bevestigd door onderscheidene waarnemers, vooral door den heer -Blackwall. Deze laatste zorgvuldige waarnemer onderzocht gedurende twee -jaren laat in den herfst zes-en-dertig nesten; hij bevond, dat twaalf -daarvan doode jonge vogels bevatten, vijf bevatten eieren op het punt -van uit te komen, en drie eieren die nog lang niet waren uitgebroed. -Vele vogels die nog niet oud genoeg zijn om lang achtereen te vliegen, -worden insgelijks achtergelaten. Zie Blackwall, „Researches in -Zoology”, 1834, blz. 108, 118. Voor nog meer bewijzen, hoewel die -overbodig zijn, zie men Leroy, „Lettres Phil.”, 1802, blz. 217. - -[268] Hume merkt op („An Enquiry concerning the Principles of Morals”, -uitgaaf van 1751, blz. 132): „Het schijnt noodzakelijk om te bekennen, -dat het geluk en de ellende van anderen voor ons geen volkomen -onverschillig schouwspel is, maar het gezicht van het eerste ... ons -heimelijke vreugde verschaft, terwijl de aanblik van de tweede ... een -zwaarmoedigen nevel voor onze verbeelding werpt” - -[269] „Mental and Moral Science”, 1868, blz. 254. - -[270] Ik heb één dergelijk geval medegedeeld, namelijk van drie -Patagonische Indianen, die liever één voor één werden doodgeschoten dan -de plannen hunner krijgsmakkers te verraden („Journal of Researches”, -1845, blz. 103). - -[271] Vijandschap of haat schijnt ook een gevoel te zijn dat zeer -moeilijk verdwijnt, moeilijker wellicht dan eenig ander dat kan worden -genoemd. Nijd wordt bepaald als haat tegen een ander, omdat hij in het -een of ander uitmunt of slaagt; en Baco zegt (Essay IX): „Van alle -hartstochten is de nijd de lastigste en langdurigste.” Honden zijn zeer -geneigd zoowel vreemde menschen als vreemde honden te haten, vooral -indien zij dichtbij wonen, maar niet behooren tot het zelfde huisgezin, -den zelfden stam of clan; dit gevoel schijnt dus aangeboren te zijn, en -verdwijnt zeker uiterst moeilijk. Uit hetgeen wij van wilden hooren, -zou men afleiden, dat ook bij deze iets van den zelfden aard bestaat. -Indien dit zoo ware, zou het slechts een kleine stap voor iemand zijn -om die gevoelens over te brengen op eenig lid van den zelfden stam, die -hem had beleedigd of benadeeld en zijn vijand was geworden. Het is ook -niet waarschijnlijk, dat het oorspronkelijke geweten iemand zou -verwijten, dat hij zijn vijand schade had berokkend; eer zou het hem -verwijten doen, als hij zich niet had gewroken. Kwaad met goed te -vergelden, zijn vijand lief te hebben, is een zedelijke hoogte, waartoe -men mag betwijfelen, of de sociale instinkten op zich zelven ooit -zouden hebben geleid. Het was noodzakelijk dat deze instinkten, en -tevens het medegevoel, zeer werden ontwikkeld en uitgebreid met behulp -der rede, van het onderwijs en de liefde of vrees voor God, eer ooit -aan zulk een gulden gebod kon worden gedacht of gehoorzaamd. - -[272] „Insanity in Relation to Law”, London, Ontario, 1871, blz. 14. - -[273] E. B. Tylor in „Contemporary Review”, April 1873, blz. 707. - -[274] Dr. Prosper Despine geeft in zijn „Psychologie Naturelle”; tom. -I, blz. 243, tom. II, blz. 169, verscheidene merkwaardige gevallen van -de ergste misdadigers, die volstrekt geen geweten schijnen te hebben -bezeten. - -[275] Zie een uitnemend artikel in de „North British Review”, 1867, -blz. 395. Zie ook de artikelen van den heer W. Bagehot over „The -Importance of Obedience and Coherence to Primitive Man” in the -„Fortnightly Review”, 1867, blz. 529, en 1868, blz. 457 enz. - -[276] De uitgebreidste mededeeling die ik daarover heb gevonden, komt -voor in Dr. Gerland’s werk „Ueber das Aussterben der Naturvölker”, -1868. Ik zal echter in een volgend hoofdstuk op den kindermoord terug -moeten komen. - -[277] Zie de zeer belangrijke bespreking van zelfmoord in Lecky’s -„History of European Morals”, vol. I, 1869, blz. 223. Wat wilden -aangaat, meldt de heer Winwood Reade mij, dat de negers van West-Afrika -dikwijls zelfmoord begaan. Het is algemeen bekend, hoe algemeen die was -onder de ongelukkige inboorlingen van Zuid-Amerika, na de verovering -door de Spanjaarden. Voor Nieuw-Zeeland, zie de reis van de „Novara”, -en voor de Aleutische eilanden, Müller, aangehaald door Houzeau, „Les -Facultés Mentales” enz. tome II, blz. 136. - -[278] Zie b.v. hetgeen de heer Hamilton over de Kaffers mededeelt -„Anthropological Review”, 1870, blz. XV. - -[279] De heer M’Lennan heeft („Primitive Marriage”, 1865, blz. 176) een -groot aantal hierop betrekking hebbende feiten vermeld. - -[280] Lecky, „History of European Morals”, vol. I, 1869, blz. 109. - -[281] „Embassy to China”, vol. II, blz. 348. - -[282] Overvloedige bewijzen hiervan zijn te vinden in Hoofdstuk VII van -Sir J. Lubbock’s „Origin of Civilisation”, 1870 (Ned. Vert. „De -oorsprong der Beschaving”, ’s Hertogenbosch, van Heusden, 1876). - -[283] B. v. Lecky, „Hist. European Morals”, vol. I, blz. 124. - -[284] Deze uitdrukking wordt gebruikt in een uitnemend artikel in de -„Westminster Review”, Oct. 1869, blz. 498. Over het „Beginsel van het -grootste geluk”, zie J. S. Mill, „Utilitarianism”, blz. 17. - -[285] Mill erkent („System of Logic”, vol. II, blz. 422) op de -duidelijkste wijze, dat handelingen kunnen worden volbracht uit -gewoonte zonder het voorgevoel van genoegen. Ook de heer H. Sidgwick -merkt in zijn „Essay on Pleasure and Desire” („The Contemporary -Review”, April 1872, blz. 671) op: „Om kort te gaan, in tegenspraak met -de leer, dat onze bewuste actieve aandriften altijd de strekking hebben -om ons zelven aangename gewaarwordingen te bezorgen, houd ik vol, dat -wij overal bij de bewuste wezens aandriften vinden die een strekking -hebben buiten hen zelven gelegen, en zijn gericht op iets dat geen -genoegen is; dat in vele gevallen de aandrift zoo onvereenigbaar is met -het egoïsme, dat beide niet gemakkelijk gelijktijdig in ons bewustzijn -kunnen bestaan.” Een duister gevoel, dat onze aandriften volstrekt niet -altijd ontstaan uit het genoegen waarmede zij vergezeld gaan of waarop -zij doen hopen, is volgens mijn overtuiging een der voornaamste -oorzaken geweest van het aannemen der intuïtieve theorie der -zedelijkheid en van de verwerping van de utilitarische of „grootste -geluk” theorie. Wat deze laatste theorie aangaat, zijn ongetwijfeld de -maatstaf en de beweegreden van het gedrag dikwijls met elkander -verward, maar zij hangen werkelijk tot op zekere hoogte innig met -elkander samen. - -[286] Goede voorbeelden hiervan geeft de heer Wallace in: „Scientific -Opinion”, 15 Sept. 1869; en uitgebreider in zijn „Contributions to the -Theory of Natural Selection”, 1870, blz. 353. - -[287] Tennyson, „Idylls of the King”, blz. 244. - -[288] „The Thoughts of the Emperor M. Aurelius Antonius”, Engelsche -vertaling, 2de uitgaaf, 1869, blz. 112. Marcus Aurelius werd geboren in -het jaar des Heeren 121. - -[289] Brief van den heer Mill in Bain’s „Mental and Moral Science”, -1868, blz. 722. - -[290] Een schrijver in de „North British Review” (Juli 1869, blz. 531) -die zeer goed in staat is een gezond oordeel te vellen, drukt zich -hierover sterk uit. De heer Lecky („Hist. of Morals”, vol. I, blz. 143) -schijnt tot zekere hoogte dit gevoelen te deelen. - -[291] Zie zijn merkwaardig werk „Hereditary Genius”, 1869, blz. 349. De -hertog van Argyll („Primaeval Man”, 1869, blz. 188) maakt eenige goede -opmerkingen over den strijd tusschen goed en kwaad in ’s menschen -natuur. - -[292] „The Thoughts of Aurelius” enz., blz. 139. - -[293] Wij zeggen met opzet „gewoonlijk.” Wanneer toch de oude koningin -met een deel der bijen uit „zwermen” gaat, en een nieuwe koningin in -den ouden korf heerscht, zullen, zoodra die jonge koningin op haar -beurt moeder is geworden, de bijen in den ouden korf niet meer allen -broeders en zusters van elkander zijn, maar er zullen er onder zijn die -elkander als oom of tante en neef en nicht bestaan. - -[294] Isidore Geoffroy St. Hilaire en Quatrefages. De eerste beweerde, -tegen alle evidentie in, dat de mensch het eenige dier is, dat denkt: -ook hij zocht daarenboven in het beginsel der moraliteit een -qualitatief onderscheid tusschen mensch en dier. - -[295] Onder de oudere geschriften over dit onderwerp noemen wij: - -„Histoire critique de l’âme des bêtes”, par mr. Guer. à Amsterdam, -1749. - -D’Argensius (gelatiniseerd?), „Lettres cabbalistiques”, lib. IV, lettre -134. - -Bouiller, „Essai philosophique sur l’âme des bêtes”, 2 ed., Amsterdam -1737. - -Reimarus, Hoogleeraar te Hamburg, „Algemeene Beschouwing van de driften -der Dieren”, enz., uit het Hoogduitsch vertaald door J. W. van Haar, -met een voorrede van Johan Lulofs, Hoogleeraar te Leiden, Leiden 1774. - -„Geschichte des menschlichen Verstandes” (anoniem), Breslau (nuper -177.?). - -’t Bovenstaande aangehaald in J. G. H. Feder, „Homo natura non ferus, -dissertatio philosophica”, blz. 447 van „Syntagma dissertationum ad -philos. moralem pertinentium”; Ed. M. Tydeman. Traj. ad Rh. 1777 4to. - -J. H. Winkler, Prof. te Leipzig, „Philosophische Onderzoekingen over -het bestaan en de natuur der ziel bij dieren.” In Nederl. Vert. 1765. -„Dit Werkje vervat in zich datgene, waarover de Geleerde Heeren -Martinus Schrok, Professor in de Philosophie te Groningen; Johan -Lulofs, Professor te Leiden, in zijne Voorrede voor het werk van S. -Reimarus, Professor te Hamburg; Adrianus Bradit, Predikant te -Amsteldam; Bernardus Martinus, Predikant te Elspeet, en anderen, hunne -Gevoelens de Geleerde Wereld hebben medegedeeld.” - -Een bibliographie over dit onderwerp gaf Dr. A. van der Linde in -„Androcles, Tijdschrift aan de bescherming der dieren gewijd”, 1875 -(afl. Mei?). - -[296] Wij herinneren hier, dat er onder de oudheden uit de -rendierperiode in het Zuiden van Frankrijk ook een zoogenaamde -Pansfluit is gevonden, uit pijpen van verschillende lengte (en dus -verschillende tonen gevende) samengesteld, een bewijs, dat de -voorhistorische mensch aldaar wel degelijk verschillende modulaties met -zijn instrument uitdrukte. - -[297] Geschreven te Londen, Januari 1874. Een uittreksel van Wallace’s -„Scientific Aspect of the Supernatural” (Het Bovennatuurlijke van een -Wetenschappelijk Standpunt beschouwd) en een vrije bewerking van zijn -verdediging van het hedendaagsche spiritisme („Defence of modern -Spiritualism”) vindt men in het Nederlandsche werk „Een Nieuw Veld voor -de Wetenschap”, ’s Gravenhage, Mensing en Visser, 1877. Geen lezer van -dat werk zal in twijfel trekken, dat Wallace een volkomen overtuigd -spiritist is. - -[298] Eigenlijk staat er: rubbish, d.i. prullen, lorren. Deze brief en -de volgende zijn ontleend aan „Life and Letters”, vol II, chapt. IX. - -[299] „Anthropological Review”, Mei 1864, blz. CLVIII. - -[300] Na eenigen tijd beweren, zooals de heer Maine opmerkt („Ancient -Law”, 1861, blz. 131), de leden van een stam, die met een anderen -samengesmolten zijn, dat zij gezamenlijk van de zelfde voorouders -afstammen. - -[301] Morlot, „Soc. Vaud. Sc. Nat.”, blz. 294. - -[302] Zie een merkwaardige reeks artikelen over „Physics and Politics” -in de „Fortnightly Review”, Nov. 1867; 1 April, 1868; 1 Juli, 1869. - -[303] De heer Wallace geeft hiervan voorbeelden in zijn „Contributions -to the Theory of Natural Selection”, 1870, blz. 354. - -[304] „Ancient Law”, 1861, blz. 22. Voor de opmerkingen van den heer -Bagehot, „Fortnightly Review”, 1 April 1868, blz. 452. - -[305] „Het Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Deel I, blz. -360. - -[306] „Frasers Magazine”, Sept. 1868, blz. 353. Dit artikel schijnt -veel personen te hebben getroffen en heeft aanleiding gegeven tot twee -merkwaardige verhandelingen en een repliek in den „Spectator”, 3 en 17 -Oct. 1868. Het is ook besproken in het „Q. Journal of Science”, 1869, -blz. 152, door den heer Lawson Tait in het „Dublin Q. Journal of -Medical Science”, Febr. 1869, en door den heer E. Ray Lankester in zijn -„Comparative Longevity”, 1870, blz. 128. Dergelijke beschouwingen -verschenen reeds vroeger in de „Australasian”, 13 Juli 1867. Ik heb aan -verscheidenen dezer schrijvers denkbeelden ontleend. - -[307] Voor den heer Wallace, zie „Anthropolog. Review”, op de vroeger -aangehaalde plaats. De heer Galton in „Macmillan’s Magazine”, Aug. -1865, blz. 318; ook zijn groot werk, „Hereditary Genius”, 1870. - -[308] Prof. H. Fick („Einfluss der Naturwissenschaft auf das Recht”, -Juni 1872) geeft eenige goede opmerkingen omtrent deze en andere -dergelijke zaken. - -[309] „Hereditary Genius”, 1870, blz. 132–140. - -[310] Zie de vijfde en zesde kolom van de uit goede bronnen geputte -tabel in het werk van den heer E. R. Lankester, „Comparative -Longevity,” 1870, blz. 115. - -[311] „Hereditary Genius”, 1870, blz. 330. - -[312] „Hereditary Genius”, 1870, blz. 347. - -[313] E. Ray Lankester, „Comparative Longevity”, 1870, blz. 115. De -opgave omtrent dronkaards is uit Nelson’s „Vital Statistics”. Ten -opzichte van losbandigheid, zie Dr. Farr, „Influence of Marriage on -Mortality”, „Nat. Assoc. for the Promotion of Social Science”, 1858. - -[314] „Fraser’s Magazine”, Sept. 1868, blz. 353. „Macmillan’s -Magazine”, Aug. 1865, blz. 318. De weleerw. heer F. W. Farrar -(„Fraser’s Mag.”, Aug. 1870, blz. 264) beschouwt de zaak uit een ander -oogpunt. - -[315] „On the Law of the Fertility of Women” in „Transact. Royal Soc.” -Edinburgh, vol. XXIV, blz. 287. Zie ook de opmerkingen van den heer -Galton over het zelfde onderwerp „Hereditary Genius”, blz. 352–357. - -[316] „Tenth Annual Report of Births, Deaths, etc. in Scotland”, 1867, -blz. XXIX. - -[317] Deze aanhalingen zijn ontleend aan onze hoogste autoriteit in -dergelijke vraagstukken, namelijk Dr. Farr in zijn verhandeling „On the -Influence of Marriage on the Mortality of the French People”, -voorgedragen voor de „Nat. Assoc. for the Promotion of Social Science”, -1858. - -[318] Dr. Farr, ibid. De lager aangehaalde feiten zijn aan de zelfde -treffende verhandeling ontleend. - -[319] Ik heb het gemiddelde genomen van de gemiddelden over vijf jaren, -gegeven in „The Tenth Annual Report of Births, Deaths, etc., in -Scotland”, 1853. De aanhaling van Dr. Stark is overgenomen uit een -artikel in de „Daily News”, 17 Oct. 1868, dat Dr. Farr voor zeer -zorgvuldig geschreven houdt. - -[320] Zie het vernuftige en oorspronkelijke bewijs daarvan bij den heer -Galton, „Hereditary Genius”, blz. 340–342. - -[321] De heer Greg, „Fraser’s Magazine”, Sept. 1868, blz. 157. - -[322] „Hereditary Genius”, 1870, blz. 357–359. De weleerw. heer F. H. -Farrar („Fraser’s Mag.”, Aug. 1870, blz. 257) brengt bewijsgronden -daartegen in. De heer Lyell heeft reeds vroeger („Principles of -Geology”, vol. III, 1868, blz. 489) in een treffende passage de -aandacht gevestigd op den slechten invloed der Heilige Inquisitie, daar -zij door teeltkeus de algemeene verstandelijke ontwikkeling heeft doen -achteruitgaan. - -[323] De heer Galton, „Macmillan’s Magazine”, Augustus 1865, blz. 325. -Zie ook „Nature”, „On Darwinism and National Life”, Dec. 1869, blz. -184. - -[324] „Last Winter in the United States”, 1868, blz. 29. - -[325] Ik ben grooten dank verschuldigd aan den heer John Morley voor -eenige goede kritische opmerkingen omtrent dit onderwerp; zie ook -Broca, „Les Sélections”, „Revue d’Anthropologie”, 1872. - -[326] „On the Origin of Civilisation”, „Proc. Ethnological Soc.”, 26 -Nov. 1867. - -[327] „Primeval Man”. - -[328] „Royal Institution of Great Britain”, 15 Maart 1867. Ook, -„Researches into the Early History of Mankind”, 1865. - -[329] „Primitive Marriage”, 1865. Zie ook een uitnemend artikel, -blijkbaar van dien zelfden schrijver, in de „North British Review”, -Juli, 1869. Ook de heer L. H. Morgan, „A Conjectural Solution of the -Origin of the Class. System of Relationship”, in „Proc. American Acad. -of Sciences”, vol. VII, Febr. 1868. Prof. Schaaffhausen („Anthropolog. -Review”, Oct. 1869, blz. 373) vestigt de aandacht op de „sporen van -menschenoffers die men zoowel in Homerus als in het Oude Testament -vindt.” - -[330] Sir J. Lubbock, „Prehistoric Times”, 2nd. edit. 1889, chap. XV en -XVI et passim. - -[331] Dr. F. Müller heeft hierover eenige goede opmerkingen gemaakt, in -de „Reise der Novara. Anthropolog. Theil”, Abtheil. III, 1868, blz. -127. - -[332] „United States Explor. Exp.”, vol. I, blz. 191. - -[333] Gomara, „Hist. de las Indias”, blz. 289. - -[334] Vergelijk ook Max Scheffer, „Die Landwirthschaft der -alt-Amerikanischen Kulturvölker”, Leipzig 1883. - -[335] Isidore Geoffroy St. Hilaire geeft een uitgebreid overzicht van -de plaats door verschillende natuuronderzoekers in hun klassificaties -aan den mensch toegekend: „Hist. Nat. Gén.” tome II, 1859, blz. -170–189. - -[336] Zie het zeer belangwekkende artikel, „l’Instinct chez les -insectes”, door den heer George Pouchet, „Revue des Deux Mondes”, Febr. -1870, blz. 682. - -[337] Westwood, „Modern Classification of Insects”, vol. II, 1840, blz. -87. - -[338] „Proc. Zoolog. Soc.”, 1869, blz. 4. - -[339] „Evidence as to Man’s Place in Nature”, 1863, blz. 70, et passim. - -[340] Isid. Geoffroy, „Hist. Nat. Gén.”, tome II, 1859, blz. 217. - -[341] „Ueber die Richtung der Haare” enz., Müllers „Archiv für Anat. -und Phys.”, 1837, blz. 5. - -[342] Aangehaald door Reade, „The African Sketchbook”, vol. I, 1873, -blz. 152. - -[343] Over het haar bij Hylobates, zie „Nat. Hist. of Mammals”, door C. -L. Martin, 1841, blz. 415. Ook Isid. Geoffroy over de Amerikaansche en -andere aapsoorten, „Hist. Nat. Gén.”, vol. II, 1859, blz. 216, 243. -Eschricht, ibid., blz. 46, 55, 61. Owen, „Anat. of Vertebrates”, vol. -III, blz. 619. Wallace, „Contributions to the Theory of Natural -Selection”, 1870, blz. 344. - -[344] „Ontstaan der Soorten”, 3de Nederl. Uitgaaf, blz. 599. „Het -Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Deel II, blz. 401–405. - -[345] „An Introduction to the Classification of Animals”, 1869, blz. -99. - -[346] Dit is ongeveer de zelfde klassificatie als die, welke voorloopig -door den heer St. George Mivart („Transact. Philosoph. Soc.”, 1867, -blz. 300) is aangenomen, die, na de Lemuriden te hebben afgescheiden, -de overige Primaten verdeelt in de Hominidae, de Simiadae -(overeenkomende met de Catarrhinae), de Cebidae en de Hapalidae (welke -beide laatste groepen met de Platyrrhinae overeenkomen). - -[347] „Transact. Zoolog. Soc.”, vol. VI, 1867, blz. 214. - -[348] De heer H. G. Mivart, „Transact. Phil. Soc.” 1867, blz. 410. - -[349] De heeren Murie en Mivart over de Lemuriden, „Transact. Zoolog. -Soc.”, vol. VII, 1869, blz. 5. - -[350] Haeckel is tot het zelfde besluit gekomen. Zie „Ueber die -Entstehung des Menschengeschlechts”, in Virchow’s „Sammlung -gemeinwissenschaftl. Vorträge”, 1868, blz. 61. Ook zijn „Natürliche -Schöpfungsgeschichte”, 1868, waarin hij zijn beschouwingen over den -stamboom van den mensch uitvoerig uiteenzet. - -[351] „Anthropological Review”, April, 1867, blz. 236. - -[352] „Elements of Geology”, 1865, blz. 583–585. „Antiquity of Man”, -1863, blz. 145. - -[353] „Man’s Place in Nature”, blz. 105. - -[354] Uitvoerige tabellen zijn gegeven in zijn „Generelle Morphologie”, -B. II, blz. CLIII, en 425; en meer bijzonder met betrekking tot den -mensch in zijn „Natürliche Schöpfungsgeschichte”, 1868. Prof. Huxley -zegt in zijn beschouwing van dit laatste werk („The Academy”, 1869, -blz. 42), dat hij gelooft, dat het phylum of de lijnen van afstamming -der gewervelde dieren door Haeckel op bewonderenswaardige wijze zijn -behandeld, ofschoon hij in enkele punten een verschillende meening is -toegedaan. Hij drukt ook den hoogen dunk uit dien hij van de waarde en -de algemeene strekking en geest van het geheele werk koestert. - -[355] „Palaeontology”, 1860, blz. 199. - -[356] Ik had de voldoening op de Falklandseilanden, in April 1833, en -dus eenige jaren vroeger dan eenig ander natuuronderzoeker, de jongen -te zien zwemmen van een samengestelde Ascidia, nauw verwant met, doch -blijkbaar tot een ander geslacht behoorende dan Synoicum. De staart was -ongeveer vijfmaal zoo lang als de langwerpige kop, en eindigde in een -zeer fijnen draad. Zij werd, volgens een door mij onder een loep -gemaakte schets door dwarse ondoorschijnende tusschenschotten duidelijk -in afdeelingen verdeeld, welke, naar ik vermoed, overeenkomen met de -groote cellen die door Kowalewski zijn afgebeeld. Op een vroeger -tijdstip van de ontwikkeling was de staart dicht om den kop der larve -gerold. - -[357] „Mémoires de l’Acad. des Sciences de St. Pétersbourg”, tome X, -No. 15, 1866. - -[358] Ik ben echter verplicht hier bij te voegen, dat sommige bevoegde -beoordeelaars de juistheid van dit besluit betwisten, b.v. de heer -Giard, in een reeks artikelen in zijn „Archives de Zoologie -Expérimentale” voor 1872. Toch merkt deze natuuronderzoeker op, blz. -281: „L’organisation de la larve ascidienne en dehors de toute -hypothèse et de toute théorie, nous montre comment la nature peut -produire la disposition fondamentale du type vertébré (l’existence -d’une corde dorsale) chez un invertébré par la seule condition vitale -de l’adaptation, et cette simple possibilité du passage supprime -l’abîme entre les deux sous-règnes, encore bien qu’on ignore par où le -passage s’est fait en réalité.” - -[359] Dit is het besluit, waartoe een der hoogste autoriteiten in de -vergelijkende ontleedkunde, namelijk Prof. Gegenbaur in zijn: -„Grundzüge der Vergleich. Anat.”, 1870, blz. 876 komt. Hij heeft dit -vooral afgeleid uit zijn studiën over de Amphibieën; maar volgens de -onderzoekingen van Waldeyer (aangehaald in „Journal of Anat. and -Phys.”, 1869, blz. 161), schijnt het, dat de geslachtsdeelen zelfs van -„de hoogere Gewervelde Dieren in den vroegsten toestand -hermaphroditisch zijn.” Dergelijke beschouwingen zijn sinds lang door -sommige schrijvers gemaakt, ofschoon zij tot voor korten tijd niet op -een goeden grondslag berustten. - -[360] Het mannetje van den buidelwolf (Thylacinus) levert hiervan het -beste voorbeeld. Owen, „Anatomy of Vertebrates”, vol. III, blz. 771. - -[361] Hermaphroditisme is waargenomen bij verscheidene soorten van -Serranus, zoowel als bij sommige andere visschen, bij welke het òf -normaal en symmetrisch, òf abnormaal en asymmetrisch is. Dr. H. Hartogh -Heys van Zouteveen heeft mij inlichtingen hieromtrent verstrekt, meer -bijzonder omtrent eene verhandeling daarover van Prof. Halbertsma, in -de Verslagen en Mededeelingen der Nederlandsche Kon. Akad. v. Wet. Dr. -Günther betwijfelt de zaak, maar zij is tegenwoordig door te vele goede -waarnemers opgemerkt om langer te worden betwist. Dr. M. Lessona heeft -de waarheid onderzocht en bevestigd gevonden van de door Cavolini -omtrent Serranus gedane waarnemingen. Prof. Ercolani heeft voor eenige -jaren aangetoond („Accad. delle scienze”, Bologna, Dec. 28, 1871), dat -de aal hermaphroditisch is. (16) - -[362] Prof. Gegenbaur heeft aangetoond („Jenaïsche Zeitschrift”, Bd. -VII blz. 212), dat bij de onderscheidene orden van Zoogdieren twee -verschillende typen van tepels bestaan, maar dat het volkomen -begrijpelijk is, hoe beide zich kunnen hebben ontwikkeld uit de tepels -der Buideldieren, en die van de laatste uit die der Snaveldieren. (17) -Zie ook een verhandeling van Dr. Max Huss, over de melkklieren, ibid. -B. VIII, blz. 176. - -[363] De heer Lockwood (aangehaald in het „Quart. Journal of Science”, -April 1868, blz. 269) gelooft, wegens hetgeen hij heeft waargenomen -omtrent de ontwikkeling van het Zeepaardje (Hippocampus), dat namelijk -de wanden van den broedzak van het mannetje op deze of gene wijze -voedsel geven. Over mannelijke visschen die de eieren in hun bek -uitbroeden, zie een zeer belangwekkende verhandeling van Prof. Wyman in -„Proc. Boston Soc. of Nat. Hist.”, 15 Sept. 1857; ook Prof. Turner in -„Journal of Anat. and Phys.”, 1 Nov. 1866, blz. 78. Dr. Günther heeft -eveneens dergelijke gevallen beschreven. - -[364] Alle levensfuncties vertoonen een neiging om haar loop te -voleindigen in vaste en terugkeerende perioden, en bij stranddieren -zullen die perioden waarschijnlijk van de schijngestalten der maan -afhankelijk zijn; want dergelijke dieren moeten op het droge gelaten of -met diep water bedekt zijn, overvloedig of karig voedsel hebben -gekregen,—gedurende tallooze geslachten, op regelmatig terugkeerende, -van de schijngestalten der maan afhankelijke tijden. Indien derhalve de -Gewervelde dieren afstammen van stranddieren, met de tegenwoordig -levende Zakpijpen (Ascidiae) verwant, wordt het geheimzinnige feit -verklaarbaar, dat bij de hoogere en tegenwoordig het land bewonende -Gewervelde Dieren, om andere klassen niet te vermelden, vele normale en -abnormale levensprocessen hun loop voleindigen volgens perioden, die -van de schijngestalten der maan afhankelijk zijn. Een terugkeerende -periode zou, eens verkregen zijnde, als zij bij benadering den juisten -tijd duurde, voor zoover wij er over kunnen oordeelen, niet aan -verandering onderhevig zijn; bijgevolg zou zij dus overgaan gedurende -een bijna onbeperkt aantal generaties. Indien deze gevolgtrekking kon -worden bewezen steek te houden, zou zij merkwaardig zijn; want wij -zouden dan zien, dat de tijd der zwangerschap van elk zoogdier en de -tijd noodig voor het uitbroeden der eieren van elken vogel, en vele -andere levensprocessen, nog het oorspronkelijke vaderland dezer dieren -verrieden. (20) - -[365] De gewone Braziliaansche Saüba-mier (Oecodoma cephalotes). - -[366] Deze Orde omvat de Herkauwende Dieren, de Anoplotheria, de -Varkens en Hippopotamus (de gehoefde dieren met een even aantal -vingers). - -[367] Deze Orde omvat de Eenhoevigen, de Neushoorns, Tapiren, -Palaeotheria, enz. (de gehoefde dieren met een oneven aantal vingers, -met uitzondering der Olifantachtige Dieren). - -[368] De Olifantachtige Dieren. - -[369] Deze Orde omvat slechts twee fossiele geslachten (Toxodon en -Nesodon). - -[370] Owen’s Bruta zijn de Edentata van andere schrijvers. - -[371] Men vindt Catarrhinae en Platyrrhinae in de Zoologische boeken -meestal met ééne r gespeld. Volgens den stelligen regel der Grieksche -taal moet echter de r in dergelijke samenstellingen, als er een korte -klinker aan voorafgaat, worden verdubbeld. Eigenlijk zou men dus ook -moeten schrijven Ornithorrhynchus, R. tichorrhinus enz. Wij hebben dit -echter niet gedaan, daar die woorden slechts een enkele maal in dit -werk voorkomen en in de soort- en geslachtnamen in de zoölogie en -botanie toch allerwege de vreemdsoortigste samenstellingen en -barbarismen worden aangetroffen. Bij de namen van de beide -hoofdafdeelingen der apen die in dit werk en de aanteekeningen -veelvuldig voorkomen en ten opzichte van het onderwerp van dit boek zoo -gewichtig zijn, hebben wij gemeend ons aan den regel te moeten houden -en de juiste spelling te moeten volgen. - -[372] De quaestie van den tertiairen mensch kan men uitvoeriger -besproken vinden in Dr. Büchner’s door mij bewerkt boekje „Feiten en -Theorieën”, Amsterdam, Warendorf, 1888. - -[373] Prof. Kupffer te Kiel (zie o.a. „Entwicklungsgeschichte der -Ascidien” in „Archiv. f. mikroskop. Anatomie”, Bd. VII) had destijds -Kowalewski’s waarnemingen omtrent de stamverwantschap tusschen -Zakpijpen en Gewervelde Dieren bevestigd en uitgebreid. Eveneens is -zulks gedaan door Prof. A. Giard te Rijsel („Revue Scientifique”, 11 -Juillet 1874, „Compt. Rend.”, 29 Juin 1874, blz. 1860), die bij sommige -Ascidiënlarven (Molgula, Cynthia) uit de chorda dorsalis ontspringende -vinstralen waarnam. Ook Ussow verdedigde in „Archiv. für -Naturgeschichte” 1875, blz. 1–8, de afstamming der Gewervelde Dieren -van Ascidiën. - -[374] Zie ook Dohrn’s Geschrift „Ueber den Ursprung der Wirbelthiere”, -Leipzig 1875. - -[375] „Centralblatt für die medic. Wissenschaften”, 1874, No. 35 en 52; -„Die Stammesverwandtschaft der Wirbelthiere und Wirbellosen, Arbeiten -des zoot. Instituts in Würzburg”, 1874, Bd. II, blz. 25. - -[376] „Journal of Microscopical Science”, 1875. - -[377] Verdeeling in achter elkander gelegen, gelijkwaardige segmenten. - -[378] De verdere gevolgen van deze opneming, vooral met het oog op de -verwantschappen met de Polyzoa (Mosdieren) en Gephyrea (Brugdieren, -Sipunculaceeën) openen, gelijk R. Lankester opmerkt, een wijd veld voor -de bespiegeling en daarvan uitgaand embryologisch en anatomisch -onderzoek. De Gephyrea zijn van den anderen kant onmiskenbaar met -Echinodermata (Holothuriën) verwant, en ook de larvevorm van een der -Balanoglossus-soorten gelijkt op die der Echinodermata. Blijkt hieruit -een zekere verwijderde genetische betrekking tusschen deze en de -Vertebrata, waarop Lankester, gelijk wij later zullen zien, vrij sterk -wijst, zoo bedenke men, dat ten slotte door de gastrula alle Metazoa -verwant zijn, en het er hier meer om te doen is sommige stammen van -ongewervelden uit dat algemeene verband los te maken en hun nauwere -verwantschap met de gewervelden aan te toonen. - -[379] Operculum is de naam dien Agassiz geeft aan het toestel dat de -kieuwen der visschen beschermt. Het wezenlijke kieuwdeksel wordt -gesteund door vier beenplaten: het operculum, het prae-, sub- en -interoperculum; het kieuwdekselvlies door beenstralen. - -[380] Van epi, op, en pleura, zijde, dus zijdelingsche plooi. De -epipleurale plooi, bij den jongen Amphioxus nog afwezig, ontstaat als -parig orgaan langs de voorste helft ter weêrszijden van het lichaam, en -groeit benedenwaarts. Zij vormt zijdelingsche overkappingen van de -mondopening, alsmede een bedekking van de talrijke kieuwspleten, en -haar beide deelen groeien in de mediaanlijn aan de buikzijde te zamen -tot ééne onparige plooi, behalve op één punt, dat tot den porus -branchialis wordt. - -[381] De in de laatste uitgaaf (1889) der „Natürl. -Schöpfungsgeschichte” daarin aangebrachte veranderingen zullen wij in -noten aangeven. - -[382] Tot staving dezer meening voert Haeckel aan, dat de scheikundigen -tal van organische verbindingen uit anorganische stoffen door zuivere -synthese hebben gevormd, dat zulks derhalve ook in de natuur onder den -invloed der anorganische natuurkrachten heeft kunnen geschieden, en dat -op die wijze vormlooze klompjes eiwitachtige stof of Moneren kunnen -zijn gevormd. Wij brengen hiertegen in, dat een vormloos klompje eiwit -nog geen Moneer is. Een vormloos klompje eiwit, door synthese gevormd, -zou zich niet voeden, bewegen en voortplanten, gelijk de Moneren -volgens Haeckel doen; het zou, aan zich zelf overgelaten, verrotten en -te gronde gaan. Ook komt het ons voor, dat de bekende proeven van -Pasteur krachtig tegen het bestaan van de generatio spontanea, ten -minste van wezens als de voor ons waarneembare, pleiten; wel is waar -merkt Haeckel op, dat deze proeven betrekking hebben op de spontane -vorming van organismen in vloeistoffen die organische stoffen bevatten -(Plasmogenie), terwijl de door hem bedoelde generatio spontanea -betrekking heeft op de vorming van organismen in anorganische -vloeistoffen (Autogenie); maar wij meenen, dat wanneer zich niet eens -spontaan organismen vormen in vloeistoffen die in overvloed de -verbindingen bevatten, waaruit organismen bestaan, het al zeer -onwaarschijnlijk is, dat zij zullen ontstaan in vloeistoffen waarin die -verbindingen ontbreken! Ook is protoplasma geenszins eenvoudig eiwit, -maar een zeer samengesteld mengsel van een groot aantal organische -verbindingen (zie „Alb. d. Nat.”, 1882, blz. 384). Daarenboven valt -niet te betwijfelen, dat ook het protoplasma een zeer ingewikkelde -organisatie en bepaalde organen bezit, en alleen de onvolkomenheid -onzer hulpmiddelen belet ons die in al haar fijnheid te leeren kennen. -(Vergelijk Prof. H. de Vries, „Intracellulaire Pangenesis”, Jena, -1889.) - -De Moneren zelven houden wij niet voor zelfstandige wezens, daar niet -het protoplasma, maar de kern het oorspronkelijkste deel van de cel -schijnt te zijn (vergelijk onze aanteekening, blz. 194 en 195, Deel II, -van het „Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”) en de kern voor -de voortplanting onmisbaar schijnt te zijn. Het protoplasma bezit, -behalve de physische en chemische, ook historische eigenschappen, -zonder welke de erfelijkheid onverklaarbaar is. Aan de morphologische -deeltjes, die de dragers der erfelijke eigenschappen zijn, geeft de -Vries, gelijk wij in een aanteekening in het „Varieeren der Huisdieren -en Cultuurplanten” Deel II, blz. 464, hebben medegedeeld, den naam van -pangenen. Zij zijn niet identiek met de physico-chemische moleculen, -maar daaruit opgebouwd en in de kern der cellen opgehoopt. Die kern is -voor het leven der cel onmisbaar; gaat zij te gronde, dan sterft de cel -weldra. Splitst men een cel zoo, dat de kern intact blijft, dan gaat -het kernlooze deel spoedig te gronde. Wordt ook de kern bij het -splitsen verdeeld, dan openbaart zich weldra in beide deelen het -normale leven, de groei en de voortplanting! Het werkelijk bestaan van -Haeckel’s Moneren, d.i. kernlooze naakte cellen, komt ons dus, zoowel -tegenwoordig als in het verleden, hoogst onwaarschijnlijk voor. Zijn -Bathybius is reeds gebleken geen levend wezen te zijn, maar slechts een -neerslag van zwavelzure kalk in een fleschje waarin men andere -organismen bewaarde, en ook het bestaan der andere Protamoeben komt ons -zeer problematisch voor. De ontwikkelingstrap Moneren moet dus o.i. -geheel vervallen. Wat ook ooit door Plasmogenie of Autogenie mag -ontstaan, het kunnen onmogelijk Moneren of Amoeben zijn, maar hoogstens -veel kleinere oorspronkelijke organische wezentjes, wier grootte ver -beneden de grens van het door het sterkste microscoop zichtbare staat -en die veel minder samengesteld van bouw en chemische constitutie zijn, -dan de eenvoudigste ons bekende organismen. Die organische wezentjes -zouden wellicht eeuwen noodig hebben, eer er zich vormen uit hadden -ontwikkeld, met de moneren, bacillen enz. overeenkomstig, en groot -genoeg om door ons met optische en andere hulpmiddelen te worden gezien -en onderzocht. Zij zouden nog geen historische eigenschappen bezitten, -maar die langzamerhand in den loop der generaties verkrijgen, naarmate -zij in grootte toenamen en oorspronkelijk slechts de waarde van -eenvoudige pangenen hebben. Een dergelijk denkbeeld is ook door Naegeli -uitgesproken (vergelijk: Dr. Büchner, „Feiten en Theorieën”, bewerkt -door Dr. H. Hartogh Heys van Zouteveen, Amsterdam Warendorf, blz. -279–282, waar men ook uiteengezet zal vinden, waarom ook de kosmische -hypothese, volgens welke de kiemen der organismen uit de wereldruimte -of van andere hemellichamen tot ons zouden zijn gekomen, ons -causaliteitsgevoel volkomen bevredigt). - -[383] Van daar wordt in de 8ste uitgaaf van Haeckel’s „Natürl. -Schöpfungsgeschichte”, 1889, deze trap Moraeaden genoemd. - -[384] Overeenkomende met den ontwikkelingstrap van het bevruchte ei, -dien men Blastala noemt. Van daar heet deze trap in de 8ste uitgaaf der -„Natürl. Schöpfungsgeschichte”, 1889, Blastaeaden. - -[385] De zevende en achtste trap worden dan ook in de 8ste uitgaaf der -„Natürl. Schöpfungsgeschichte” vervangen door: - -Zevende trap: Nemertinen of Snoerwormen. - -Achtste trap: Enteropneusta of Eikelwormen (tot deze afdeeling behoort -ook Balanoglossus). - -Negende trap: Prochordonia of Oerchordadieren. De sedert lang -uitgestorven gemeenschappelijke stamgroep der Manteldieren en -Gewervelde Dieren. - -De Schedelloozen of Acraniën worden nu de tiende trap enz. - -[386] Tusschen dezen trap en den volgenden wordt in de 8ste uitgaaf der -„Natürl. Schöpfungsgeschichte”, 1889, nog ingelascht een nieuwe trap, -die der Ganoïden of Emailvisschen. Deze groep, die eens zeer talrijk -was, wordt in de levende schepping nog slechts door weinige vormen -(Lepidosteus, Polypterus, Amia, Accipenser, waartoe de steur behoort, -en Spatularia) vertegenwoordigd. Een andere, nauw met de Dipneusten -verwante groep van visschen, de Crossopterygii, zou wellicht -bestanddeelen van de groep rechtstreeksche voorouders van den mensch -bevatten. De Dipneusten worden nu de veertiende trap. - -[387] De dertiende, veertiende en vijftiende trap komen in de 8ste -uitgaaf der „Natürl. Schöpfungsgeschichte”, 1889, als vijftiende, -zestiende en zeventiende trap voor onder nieuwe namen, namelijk: - -Vijftiende trap: Stegocephalen of Amphibieën met blijvende kieuwen; -onze oudste voorouders uit de klasse der Amphibieën zouden tot de -Stegosauriërs hebben behoord, en waarschijnlijk uit de groepen der -Archegosauriërs en Branchiosauriërs. - -Zestiende trap: Salamandrinen of Gestaarte Amphibieën. - -Zeventiende trap: Proreptiliën of Protamniën. Verwant met de fossiele -Protecosauriërs en de levende Hatteria. - -Nu volgt een nieuwe - -Achttiende trap: Zoogdier-reptielen of Theriosauriërs. Van deze groep -zijn verschillende fossiele leden bekend. - -De Stamzuigers of Promammaliën (boven de zestiende trap) worden thans -de negentiende trap, zoodat er in het geheel vijf-en-twintig trappen -(in plaats van twee-en-twintig) worden genoemd. - -[388] Lang dacht men, dat zij tegenwoordig geheel tot Nieuw-Holland -beperkt waren, wat voor Ornithorhynchus ook het geval schijnt te zijn. -Van Echidna is echter tegenwoordig ook een op Nieuw-Guinea levende -soort ontdekt. - -[389] In de 8ste uitgaaf der „Natürl. Schöpfungsgeschichte” 1889, -worden de Half-Apen of Prosimiën slechts als de voorouders der -Lemuriden, der ware Apen en van den Mensch beschouwd. - -[390] Merkwaardig is het, dat zij daarbij (ibid., blz. 148) de zelfde -opmerking maakt, die ook Darwin is ingevallen, omtrent het zoogen der -jongen door het mannetje: „Cependant il prend grand soin de sa -progéniture: si la mère lui donne la naissance, le mâle contribue avec -elle á la nourrir, car ses mammelles sont encore lactifères.” - -Dr. E. Krause te Berlijn (Carus Sterne) komt in Humboldt, Juni 1888, -blz. 236, met heftigheid op tegen de onderstelling dat bij de -zoogdieren ooit de mannetjes de jongen zouden hebben gezoogd. „Met het -zelfde recht”, zegt hij, „als men uit de tepels van den man besluit, -dat zijn stamvorm de jongen mede heeft gezoogd, zou men uit zijn -rudimentaire baarmoeder (de recula prostatica) kunnen besluiten, dat -vroeger niet de vrouwen, maar de mannen de kinderen ter wereld hebben -gebracht; want dit orgaan behoort geheel en al tot de zelfde categorie -van organen die door overerving van de eene sekse op de andere zijn -overgebracht, als de borstklieren.” - -[391] Ik geloof de Nederlandsche lezers van Darwin’s „Afstamming van -den Mensch” geen ondienst te doen door aan dit Hoofdstuk als bijlage -toe te voegen de stellingen, door den toenmaligen nestor van Nederlands -dierkundigen in de Koninklijke Akademie van Wetenschappen, Nat. Afd., -zitting van 25 Februari 1871, bij gelegenheid, dat hij de eerste -uitgaaf van mijn bewerking van Ch. Darwin’s „Afstamming van den Mensch” -aan die Akademie aanbood, voorgedragen, en waarin de toenmalige stand -van het vraagstuk in korte, duidelijke, algemeene trekken wordt -weêrgegeven. Zijn Hoog Geleerde was zoo welwillend mij te veroorloven, -die stellingen in mijne bewerking van Darwin’s boek over te drukken. - - Dr. H. H. H. v. Z. - -[392] Dit moet niet zoo worden verstaan dat de door de -levensomstandigheden rechtstreeks ontstane veranderingen erfelijk zijn, -maar dat door de natuur steeds die variaties in den levensstrijd worden -begunstigd, welke het geschiktst zijn voor de levensomstandigheden. - - Dr. H. H. H. v. Z. - -[393] Deze volzin bevat een denkbeeld, dat geheel in strijd is met -latere theorieën hieromtrent. Zie mijn opstel over het oorspronkelijk -vaderland van den mensch, achter Hoofdstuk VII geplaatst. - - Dr. H. H. H. v. Z. - -[394] Wij verwijzen naar aant. 15, blz. 297, waar de verwantschap -tusschen den mensch en de Ascidiën, in verband met latere denkbeelden, -uitvoerig wordt besproken. De Ascidiën zijn een gedegenereerde zijtak -der Chordadieren, maar behooren niet tot de hoofdafstammingslijn der -Gewervelde Dieren. - - Dr. H. H. H. v. Z. - -[395] Dit is ongetwijfeld waar, wanneer men de geestvermogens in -rekening brengt. Laat men deze echter buiten rekening, stelt men zich -op zuiver anatomisch en zoölogisch standpunt, dan schijnt het mij niet -twijfelachtig, dat b.v. de kloven tusschen de Catarrhinen, de -eigenlijke Platyrrhinen of Hesperopitheci en de Hapaliden, en vooral -tusschen de Ware Apen en de Lemuriden of Prosimiae (welke groepen allen -door geen levende tusschenvormen zijn verbonden) grooter zijn, dan die -tusschen de hoogste vormen der Catarrhinen en den mensch. - - Dr. H. H. H. v. Z. - -[396] „History of India”, 1841, vol. I, blz. 323. Pater Ripa maakt -volkomen de zelfde opmerking ten opzichte van de Chineezen. - -[397] Een zeer groot aantal metingen van blanken, zwarten en Indianen -worden medegedeeld in de „Investigations in the Military and -Anthropolog. Statistics of American Soldiers”, door B. Gould, 1859, -blz. 228–358; over de grootte der longen, blz. 471. Zie ook de talrijke -en belangrijke tabellen, door Dr. Weisbach, van de waarnemingen van Dr. -Scherzer en Dr. Schwarz in de „Reise der Novara; Anthropolog. Theil”, -1867. - -[398] Zie, bij voorbeeld, de mededeeling van den heer Marshall over de -hersenen van een vrouwelijke Bosjesman, in „Phil. Transact.” 1864, blz -519. - -[399] Wallace, „The Malay Archipelago”, vol. II, blz. 178. - -[400] Ten opzichte der beelden in de beroemde Egyptische grotten van -Aboe Simbel, zegt de heer Pouchet („The Plurality of the Human Races”, -Eng. vert. 1864, blz. 50), dat hij ver was van herkenbare afbeeldingen -te vinden van de twaalf of meer volken welke sommige schrijvers beweren -te kunnen herkennen. Zelfs sommigen van de meest sterk geteekende -rassen kunnen niet tot thans levende worden teruggebracht met die mate -van eenstemmigheid, die men zou mogen verwachten na hetgeen over dit -onderwerp is geschreven. Zoo getuigen de heeren Nott en Gliddon („Types -of Mankind”, blz. 148), dat Rhamses II, of de Groote, prachtige -Europeesche gelaatstrekken heeft, terwijl Knox, een ander krachtig -voorstander van het soortelijk verschil der menschenrassen, („Races of -Man”, 1850, blz. 201), van den jongen Memnon sprekende (de zelfde -persoon als Rhamses II, naar de heer Birch mij verzekert), er zeer -sterk op drukt, dat hij in uiterlijk voorkomen gelijkt op de -Antwerpsche Joden. Toen wij in het Britsch Museum met twee bevoegde -rechters, die aan die inrichting waren geplaatst, het standbeeld van -Amenophis III beschouwden, waren wij het allen daarover eens, dat de -vorm van zijn gelaat zeer met dien van een neger overeenkwam. De heeren -Nott en Gliddon (ibid., blz. 146, fig. 53) beschrijven hem echter als: -„een bastaard, doch zonder inmenging van negerbloed.” (4) - -[401] Aangehaald door Nott en Gliddon, „Types of Mankind”, 1854, blz. -439, Zij bekrachtigen dit ook met bewijzen; maar C. Vogt meent, dat dit -punt nog nader onderzoek vereischt. - -[402] „Diversity of Origin of the Human Races”, in de „Christian -Examiner”, Juli 1850. - -[403] „Transact. R. Soc. of Edinburg”, vol. XXII, 1861, blz. 567. - -[404] „On the Phenomena of Hybridity in the Genus Homo”, Eng. vert. -1864. - -[405] Zie den belangwekkenden brief van den heer T. A. Murray in de -„Anthropolog. Review”, April, 1868, blz. LIII. In dezen brief wordt de -juistheid der bewering van Graaf Strzelecki, dat Nieuw-Hollandsche -vrouwen die kinderen hebben voortgebracht bij blanke mannen, daarna -onvruchtbaar zijn met haar eigen ras, ontkend. De heer A. de -Quatrefages heeft („Revue des Cours Scientifiques”, Maart 1869, blz. -239) ook vele bewijzen verzameld, dat Nieuw-Hollanders en Europeanen -niet onvruchtbaar zijn, als zij zich met elkander kruisen. - -[406] „An Examination of Prof. Agassiz’s Sketch of the Nat. Provinces -of the Animal World”, Charleston, 1855, blz. 44. - -[407] „Military and Anthopolog. Statistics of American Soldiers” door -B. A. Gould, 1869, blz. 319. - -[408] „Het Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Deel I, blz. -371, 224, Deel II, blz. 97. Ik moet hier den lezer herinneren, dat de -onvruchtbaarheid van soorten bij kruising geen afzonderlijk verkregen -hoedanigheid is; maar evenals de onvatbaarheid van sommige boomen om op -elkander te worden geënt, van andere verkregen verschillen afhangt. De -aard van deze verschillen is onbekend, maar zij hebben meer in het -bijzonder op het voortplantingsstelsel en veel minder op het uitwendig -maaksel of gewone verschillen in gestel betrekking. Eén belangrijk -element voor de onvruchtbaarheid van gekruiste soorten ligt blijkbaar -daarin, dat een of beide lang zijn gewend aan vaste levensvoorwaarden; -want wij weten, dat veranderde levensvoorwaarden een bijzonderen -invloed hebben op het voortplantingsgestel, en wij hebben goede gronden -om aan te nemen (zooals vroeger is opgemerkt), dat de afwisselende -levensvoorwaarden bij de temming een neiging doen geboren worden tot -opheffing van die onvruchtbaarheid, welke zoo algemeen is bij de -kruising van soorten in den natuurstaat. Elders (ibid. Deel II, blz. -185–191, en „Ontstaan der Soorten”, 3de Ned. Uitgaaf, blz. 425) is door -mij aangetoond, dat de onvruchtbaarheid van gekruiste soorten niet is -verkregen door natuurlijke teeltkeus (9); wij kunnen inzien, dat het, -wanneer twee vormen reeds zeer onvruchtbaar zijn gemaakt, nauwelijks -mogelijk is, dat hun onvruchtbaarheid zou toenemen door het behouden -blijven of het overleven der meer en meer onvruchtbare individu’s; want -als de onvruchtbaarheid vermeerdert, zullen er hoe langer hoe minder -nakomelingen worden geboren, die zich kunnen voortplanten, en ten -laatste zullen er slechts enkele individu’s met groote tusschenruimten -worden geboren. Er bestaat echter nog een grooter graad van -onvruchtbaarheid. Zoowel Gärtner als Kölreuter hebben bewezen, dat bij -geslachten van planten, die talrijke soorten bevatten, een reeks kan -worden gevormd van soorten die bij kruising hoe langer hoe minder zaden -voortbrengen, tot soorten die nimmer een enkel zaad voortbrengen, maar -op welke toch het stuifmeel van de andere soorten nog invloed -uitoefent; want de kiem zwelt op. Hier is het klaarblijkelijk -onmogelijk om de onvruchtbaarste individu’s, die reeds hebben -opgehouden zaden te geven, voor de voortplanting uit te kiezen; zoodat -het toppunt van onvruchtbaarheid, waarbij alleen de kiem wordt -aangedaan, niet door teeltkeus kan worden verkregen. Dit toppunt, en -ongetwijfeld ook de andere graden van onvruchtbaarheid, zijn toevallige -gevolgen van zekere onbekende verschillen in den aard van het -voortplantingsstelsel der soorten die worden gekruist. - -[409] „Het Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Deel II, blz. -75–78. - -[410] De heer Quatrefages heeft („Anthropological Review”, Jan. 1869, -blz. 22) een belangwekkende mededeeling gedaan over het succes en de -energie van de Paulista’s in Brazilië, die een gekruist ras van -Indianen en Portugeezen zijn met inmenging van het bloed van andere -rassen. - -[411] Bij voorbeeld bij de inboorlingen van Amerika en Nieuw-Holland. -Prof Huxley zegt („Transact. Internat. Congress of Prehist. Arch.”, -1868, blz. 105), dat „de schedels van vele Zuid-Duitschers en Zwitsers -even kort en breed zijn als die der Tartaren” enz. - -[412] Zie een goede beschouwing hierover bij Waitz, „Introduct. to -Anthropology”, Eng. translat. 1863, blz. 198–208, 227. Ik heb eenige -der bovenvermelde mededeelingen ontleend aan H. Tuttle’s „Origin and -Antiquity of Physical Man”, Boston, 1866, blz. 35. - -[413] Prof. Nägeli heeft verschillende treffende gevallen zorgvuldig -beschreven in zijn „Botanische Mittheilungen”, Bd. II, 1866, blz. -291–369. Prof. Asa Gray heeft overeenkomstige opmerkingen gemaakt -omtrent sommige tusschenvormen bij de Saâmgesteldbloemige Planten -(Compositae) van Noord-Amerika. - -[414] „Ontstaan der Soorten”, 3de Ned. Uitgaaf, blz. 101. - -[415] Zie hierover Prof. Huxley in de „Fortnightly Review”, 1865, blz. -275. - -[416] „Lectures on Man”, Eng. vert. 1863, blz. 468. - -[417] „Die Racen des Schweines”, 1860, blz. 46. „Vorstudiën für -Geschichte, enz. Schweineschädel”, 1864, blz. 104. Ten opzichte van het -vee, de Quatrefages, „Unité de l’Espèce Humaine”, 1861, blz. 119. - -[418] Tylor’s „Early History of Mankind”, 1865; omtrent het bewijs ten -opzichte van gebarentaal, zie blz. 54, Lubbock’s „Prehistoric Times”, -2nd edit. 1869. - -[419] „The Primitive Inhabitants of Scandinavia”, Eng. vert., -uitgegeven door Sir J. Lubbock, 1868, blz. 104. - -[420] Hodder W. Westropp, „On Cromlechs”, enz., „Journal of -Ethnological Soc.”, aangehaald in „Scientific Opinion”, 2 Juni 1862, -blz. 3. - -[421] „Journal of Researches: Voyage of the „Beagle””, blz. 46. - -[422] „Prehistoric Times”, 1869, blz. 574. - -[423] Vertaling in „Anthropological Review”, Oct. 1866, blz. 431. - -[424] „Transact. Internat. Congress of Prehistoric Arch.”, 1866, blz. -172–175. Zie ook Broca (vertaling) in „Anthropological Review”, Oct. -1886, blz. 410. - -[425] Dr. Gerland, „Ueber das Aussterben der Naturvölker”, 1868, blz. -82. - -[426] Gerland (ibid. blz. 12) geeft feiten tot ondersteuning van deze -bewering. - -[427] Zie opmerkingen hierover in Sir H. Holland’s „Medical Notes and -Reflections”, 1839, blz. 390. - -[428] Ik heb („Journal of Researches, Voyage of the „Beagle””, blz. -435) een aanmerkelijk aantal gevallen verzameld, die op dit onderwerp -betrekking hebben. Zie ook Gerland, ibid. blz. 8. Poeppig spreekt van -den „voor wilden vergiftigen adem der beschaving”. - -[429] Sproat, „Scenes and Studies of Savage Life”, 1868, blz. 284. - -[430] Bagehot, „Physics and Politics”, „Fortnightly Review”, 1 April, -1868, blz. 455. - -[431] Alle hier gegeven bijzonderheden zijn ontleend aan „The last of -the Tasmanians” door J. Bonwick, 1870. - -[432] Volgens een mededeeling van den gouverneur van Tasmania, Sir W. -Denison, „Varieties of Vice Regal Life”, 1870, vol. I, blz. 67. - -[433] Voor deze gevallen, zie Bonwick’s „Daily Life of the Tasmanians”, -1870, blz. 90; en de „Last of the Tasmanians”, 1870, blz. 386. - -[434] „Observations on the Aboriginal Inhabitants of New-Zealand” -uitgegeven door de Regeering, 1859. - -[435] „New-Zealand”, door Alex. Kennedy, 1873, blz. 47. - -[436] „Life of J. C. Patterson”, door C. M. Younge, 1874; zie meer in -het bijzonder vol. I, blz. 530. - -[437] De bovenstaande opgaven zijn hoofdzakelijk ontleend aan de -werken: Jarves, „History of the Hawaiian Islands”, 1843, blz. 400–407. -Cheever, „Life in the Sandwich Islands”, 1851, blz. 277. Ruschenberger -wordt aangehaald door Bonwick, „Last of the Tasmanians”, 1870, blz. -378. Bishop wordt aangehaald door Sir E. Belcher, „Voyage Round the -World”, 1843, vol. I, blz. 272. Ik ben de resultaten van de -volkstelling der verschillende jaren verschuldigd aan de -vriendelijkheid van den heer Coan, door tusschenkomst van Dr. Youmans -van New-York; en in de meeste gevallen heb ik de cijfers van Youmans -vergeleken met die, welke in verschillende der bovengenoemde werken -werden medegedeeld. Ik sloeg de volkstelling van 1850 over, daar ik -zag, dat er twee zeer verschillende getallen werden opgegeven. - -[438] „The Indian Medical Gazette”, Nov., 1871, blz. 40. - -[439] Over de nauwe verwantschap tusschen de Norfolk-eilanders, zie Sir -W. Denison, „Variaties of Vice-Regal Life”, vol. I, 1870, blz. 410. -Voor de Toda’s, zie Kolonel Marshall’s werk, 1873, blz. 110. Voor de -eilanden bewesten Schotland, Dr. Mitchell, „Edinburgh Medical Journal”, -Maart tot Juni, 1865. - -[440] Voor bewijzen hiervan, zie „Varieeren der Huisdieren” enz., Deel -II, blz. 100, 147–166. - -[441] „Varieeren der Huisdieren” enz., Deel I, blz. 162. - -[442] Deze bijzonderheden zijn ontleend aan „The Mutineers of the -„Bounty””, door Lady Belcher, 1870; en aan „Pitcairn Island”, tot het -drukken waarvan het House of Commons den 29sten Mei last gaf. De daarop -volgende opgaven omtrent de Sandwich-eilanden zijn uit de „Honolulu -Gazette” en van den heer Coan. - -[443] „On Anthropology”, Eng. vertaling, „Anthropolog. Review”, Jan. -1868, blz. 38. - -[444] „The Annals of Rural Bengal”, 1868, blz. 134. - -[445] „Het Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Deel II, blz. -67–73 (18). - -[446] Pallas, „Act. Acad. St. Petersburgh”, 1870, part II, blz. 69. Hij -werd gevolgd door Rudolphi in zijn „Beiträge zur Anthropologie”, 1812. -Een uitnemend overzicht der bewijzen wordt gegeven door Godron, „De -l’Espèce”, 1859, vol. II, blz. 146 enz. - -[447] Sir Andrew Smith, aangehaald bij Knox, „Races of Man”, 1850, blz. -473. - -[448] Zie hierover Quatrefages, „Revue des Cours Scientifiques”, Oct. -17, 1868, blz. 731. - -[449] Livingstone’s „Travels and Researches in S. Africa”, 1857, blz. -338, 329. D’Orbigny, aangehaald bij Godron, „De l’Espèce”, vol II, blz. -266. - -[450] Zie een verhandeling, voorgedragen in de Royal Soc. in 1813 en in -zijn „Essays” uitgegeven. Ik heb een overzicht van de beschouwingen van -Dr. Wells gegeven in de „Historische Schets” (blz. XVI) die bij mijn -„Ontstaan der Soorten” behoort (zie „Ontstaan der Soorten”, 3de Ned. -Uitg., blz. 28). Verschillende voorbeelden van het verband tusschen -kleur en bijzonderheden van gestel zijn gegeven in mijn „Varieeren der -Huisdieren en Cultuurplanten”, Deel II, blz. 389–391. - -[451] Zie b.v. Nott en Gliddon, „Types of Mankind”, blz. 68. - -[452] Majoor Tulloch in een verhandeling, voorgedragen voor de -„Statistical Society”, 20 April 1848, en uitgegeven in het „Athenaeum”, -1840, blz. 353. - -[453] „The Plurality of the Human Races”, Eng. vertaling, 1864, blz. -60. - -[454] Quatrefages, „Unité de l’Espèce Humaine”, 1861, blz. 205. Waitz, -„Introduct. to Anthropology”, vertaling vol. I, 1863, blz. 124. -Livingstone geeft overeenkomstige gevallen in zijn „Travels.” - -[455] In de lente van het jaar 1862 kreeg ik verlof van den -Directeur-Generaal van het Geneeskundig Departement van het Leger, om -aan de Officieren van Gezondheid van de verschillende regimenten die -voor den dienst in het buitenland waren bestemd, een oningevulde tabel -te zenden met bijvoeging der volgende opmerking, maar ik kreeg er geen -terug: „Daar bij onze huisdieren verschillende sterk sprekende -voorbeelden zijn opgeteekend van een samenhang tusschen de kleur der -huidaanhangsels en het gestel; en daar het bekend is, dat er een -beperkte mate van betrekking bestaat tusschen de kleur der -menschenrassen en het door hen bewoond klimaat, schijnt het volgend -onderzoek der overweging waardig. Of er namelijk bij Europeanen eenige -betrekking bestaat tusschen de kleur van het haar en hun vatbaarheid -voor de ziekten van tropische landen. Indien de Officieren van -Gezondheid van de verschillende regimenten, als zij in ongezonde -tropische streken verblijf houden, zoo goed wilden zijn, eerst, als -maatstaf van vergelijking, te tellen, hoevele manschappen bij de -militaire macht, waarvan de zieken afkomstig zijn, donker en licht -gekleurd haar en haar van tusschenbeide liggende of twijfelachtige -kleur hadden, en indien dan een dergelijke aanteekening werd gehouden -door de zelfde heeren geneeskundigen van al de manschappen die aan -moeraskoortsen en gele koorts of aan dissenterie leden, zou het spoedig -blijken, nadat eenige duizenden gevallen in tabel waren gebracht, of er -eenig verband bestaat tusschen de kleur van het haar en de -constitutioneele vatbaarheid voor tropische ziekten. Wellicht zou geen -dergelijke betrekking worden ontdekt, maar het onderzoek is wel waard -om te worden ingesteld. In geval het eene of andere positieve resultaat -werd verkregen, zou zulks eenig praktisch nut kunnen hebben bij het -uitkiezen van manschappen voor den eenen of anderen bijzonderen dienst. -Theoretisch zou het resultaat van hoog belang zijn, daar het een der -oorzaken zou aanwijzen, waardoor een menschenras dat sinds zeer langen -tijd een ongezond tropisch klimaat bewoonde, donker gekleurd zou kunnen -zijn geworden, doordat de individu’s met donkere haren of donkere huid -gedurende een langer opeenvolging van generaties beter zouden zijn -bewaard gebleven.” - -[456] „Anthropological Review”, Jan. 1866, blz. XXI. Dr. Sharpe zegt -ook ten opzichte van Indië („Man a Special Creation”, 1873, blz. 118), -dat door sommige officieren is opgemerkt, „dat Europeanen met licht -haar en blozende aangezichten minder hebben te lijden van ziekten der -tropische gewesten dan personen met donker haar en bleeke gelaatskleur; -en zoover ik weet, schijnen er goede gronden voor deze opmerking te -zijn.” Daarentegen is de heer Heddle, van Sierra Leone, „onder wien -meer klerken zijn gestorven dan onder eenig ander”, door het klimaat -der westkust van Afrika (W. Reade, „African Sketch Book”, vol. II, blz. -522), van een juist tegenovergestelde meening, evenals ook Kapitein -Burton. - -[457] „Man a Special Creation”, 1873, blz. 119. - -[458] „Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Deel II, blz. 242 -v.v., 389–391. - -[459] Zie, bij voorbeeld, Quatrefages („Revue des Cours Scientifiques”, -10 Oct. 1868, blz. 724) over de gevolgen van een verblijf in Abessinië -en Arabië en andere dergelijke gevallen. Dr. Rolle („Der Mensch, seine -Abstammung”, enz. 1865, blz. 99) deelt op autoriteit van Khanikof mede, -dat het grootste gedeelte der in Georgië gevestigde Duitsche familiën -in den loop van twee generaties donker haar en donkere oogen hebben -verkregen. De heer D. Forbes deelt mij mede, dat de Quichua’s der Andes -zeer in kleur verschillen, al naar de ligging der valleien die zij -bewonen. - -[460] Harlan, „Medical Researches”, blz. 532. Quatrefages („Unité de -l’Espèce Humaine”, 1861, blz. 128) heeft vele bewijzen daarvoor -bijeengezameld. - -[461] Zie Prof. Schaaffhausen, Eng. vertaling, in „Anthropological -Review”, Oct. 1868. - -[462] De heer Catlin getuigt („N. American Indians”, 3de edit. 1842, -vol. I, blz. 49) dat bij den geheelen stam der Mandanen ongeveer één -van elke tien of twaalf leden van alle leeftijden en beide seksen -glanzig zilverachtig grijs haar had, hetgeen erfelijk was. Dit haar nu -was even grof en hard als paardenhaar, terwijl het haar van andere -kleuren fijn en zacht was. - -[463] Over den geur der huid, Godron, „Sur l’Espèce”, tom. II, blz. -217. Over de poriën der huid, Dr. Wilckens, „Die Aufgaben der -landwirth. Zootechnik”, 1869, blz. 7. - -[464] Deze personen zijn vergezeld van hun kudden, die uit ezels, -antilopen en steenbokken bestaan; 3000 jaren v. Chr. bestonden dus de -kudden grootendeels uit diersoorten die thans niet in getemden toestand -voorkomen of niet meer in kudden worden gehouden, terwijl schapen, -geiten, runderen, paarden en kameelen ontbraken, dat thans de -voornaamste tamme dieren uit Egypte zijn. - -[465] Ofschoon dit a priori hoogst waarschijnlijk is, daar de -omstandigheden waaronder het dier leefde, sedert de oudste dynastieën -wel degelijk geheel dezelfde zijn gebleven! Ieder die Egypte, vooral -Opper-Egypte, heeft bezocht, in welke laatste streek het bouwland -slechts een smalle strook vormt tusschen twee woestijnen, die nimmer -bebouwd zijn geweest, en geheel in het klimaat dier woestijnen deelt, -zal zulks toegeven. - -[466] Men vergelijke S. B. Sketchley, „On the Occurrence of Stone -Mortars in the ancient river-gravels of Butte-County (California)”, in -„Journ. of the Anthrop. Institute of Great Britain and Ireland”, 1889, -blz. 332. De geheele tertiaire steentijd wordt tegenwoordig door de -Mortillet eolithische periode genoemd, een slecht gekozen naam! Wij -zouden liever spreken van een pliolithische, miolithische en -eolithische periode, al naar de bewerkte vuursteenen in pliocene of -eventueel in miocene of eocene lagen waren gevonden. - -Omtrent de in onze aanteekening 22, blz. 43, vermelde indeeling der -voorhistorische tijden in steen-, brons- en ijzertijd (in 1836 in de -wetenschap ingevoerd door den Deenschen oudheidkundige Thomsom, op -grond zijner studiën in het rijke museum van oudheden te Kopenhagen), -wenschen wij hier nog mede te deelen, dat in de laatste jaren van -verschillende zijden in twijfel is getrokken, of zelfs ontkend, dat men -van een bepaalden bronstijd mag spreken, en beweerd, dat de kennis van -het ijzer ouder was dan die van het brons. Men vergelijke: R. Andree, -„Die Metalle bei den Naturvölkern”, Leipzig, 1884; Dr. L. Beck, „Die -Geschichte des Eisens”, Braunschweig, Vieweg, 1885; Dr. M. Alsberg, -„Die Anfänge der Bronzecultur”, Berlin, 1885; Dr. A. J. C. Snijders, -„De oorsprong der menschelijke nijverheid” (Slot), in den „Tijdspiegel” -van Maart, 1891. Men zie omtrent den bronstijd en den tusschen dezen en -den steentijd te plaatsen kopertijd echter ook Prof. R. S. Tjaden -Modderman in „Album der Natuur”, 1891, blz. 81. - -[467] „Revue d’Anthropologie”, 1889, blz. 75. - -[468] „Archiv für Anthropologie”, 1889, blz. 375. - -[469] Omstreeks 1000 n. Chr. vonden de Noormannen aan den Atlantischen -Oceaan in het tegenwoordige Canada en de noordelijke Vereenigde Staten -de zoogenaamde „Skraelinger”, naar de beschrijving stellig Eskimo’s. Na -het terugvinden van Amerika door Columbus vonden de Franschen en -Engelschen in die zelfde streken Roodhuiden, die dus tusschen 1000 en -1500 de Eskimo’s daar moeten hebben verdrongen. - -Soren Hanssen onderstelt, dat de Eskimo’s over den Stillen Oceaan, de -stamouders der Roodhuiden over de Behringstraat Amerika zijn -binnengedrongen. Met deze stellingen kan ik mij, om later te vermelden -redenen, volstrekt niet vereenigen, vooral met de eerste niet. - -[470] „Les Hottentots au Jardin d’Acclimatation”, en „La Stéatopygie -des Hottentots”, beide in de „Revue d’Anthropologie”, 1889, blz. 15 en -194. - -[471] Deze wordt wegens den aard van zijn haar door Haeckel als nauwer -met de Dravida’s, Nubiërs en zelfs Middellanders verwant beschouwd dan -met de wolharige Papoea’s, Hottentotten, Kaffers en Negers. Wij zouden -eer geneigd zijn hem als nauw verwant met deze laatsten, vooral met de -Papoea’s te beschouwen en achten de geaardheid van het haar alleen niet -zulk een belangrijk kenmerk als de kleur, schedelvorm, schedelgrootte -enz te zamen. - -[472] In het laatste geval zijn zij wellicht te verklaren als terugslag -(atavisme) tot het type van een voorvader van het blanke ras, en zijn -gelijk te stellen met de in Hoofdstuk II van dit werk vermelde -aapachtige afwijkingen van het spierstelsel. Op het merkwaardige feit -van de algemeene dolichocephalie der oorspronkelijke Afrikanen en der -Afrikaansche anthropomorphen, in tegenoverstelling van de -brachycephalie der Maleiers en Mongolen en der Aziatische -anthropomorphen is reeds vroeger, aant. 10, blz. 294, gewezen. - -[473] Zij komen in grooten getale voor in landen waar nimmer Kelten -hebben gewoond, en de Fransche zijn zeker ouder dan de Keltische tijd. -Zie mijn artikel: „Wie waren de stichters der Drenthsche hunebedden?” -in den „Nieuwen Drenthschen Volksalmanak”, jaargang 1886. - -[474] Men vergelijke over de wijze, waarop de hunebedden zijn gebouwd, -ook het slot van mijn artikel: „Hunebedden in Noordwest-Duitschland” in -„Nieuwe Drenthsche Volksalmanak”, 1891, blz. 152. - -[475] De overste Yole, die in 1844, en de botanist J. Hooker, die in -1866 deze Khasia’s bezocht, vermelden beiden ook hun megalithische -monumenten. Het woord men komt menigmaal in den naam hunner dorpen -voor, evenzeer als dit het geval is in Bretagne, Wales en Cornwallis. -Mensmaï duidt in het Khasiaansch een eed of zweersteen aan; menflong -een begraasden steen; memloe een zoutsteen. De Khasia’s bewonen een -deel der bergstreken die ten oosten van de Brahmapoetra liggen. Zij -zijn nimmer in gemeenschap met de Hindoe’s geweest en behooren tot de -vóór-Arische bewoners van Indië. Zij hebben zeer geringe en verwarde -godsdienstige begrippen en staan op een zeer lagen trap van -ontwikkeling. Hun uit steen en bamboes samengestelde hutten zijn even -armoedig als zij zelven zijn. - -Witkamp vermeldt in zijn Geschiedenis der XVII Nederlanden deze -Khasia’s en schat den ouderdom onzer hunebedden op minstens 2500 jaren, -mogelijk zelfs op 30, 35 of meer eeuwen. Naar mijn gevoelen zijn zij -echter waarschijnlijk nog veel ouder, hetgeen daarmede samenhangt, dat -Witkamp het Volk der Dolmen uit Indië naar Europa laat trekken, juist -omgekeerd als ik. - -[476] Schedels van Engis, Neanderthal, Eguisheim, Gibraltar enz. (ras -van Chelles, oudste steentijd). - -[477] Schedel van Florence (oudste steentijd). - -[478] Schedels van Eyzies, Cro Magnon, Furfooz enz. (middelste -steentijd); Borreby enz. (jongste steentijd). - -[479] „Die Grosshirn-Windungen des Menschen.” „Abhandlungen der K. -Bayerischen Akademie”, Bd. X, 1868. - -[480] „Convolutions of The Human Cerebrum Topographically Considered” -1866, blz. 12. - -[481] Aanteekeningen meer bijzonder over de overbruggende windingen in -de, hersenen van den chimpanzee, „Proceedings of the Royal Society of -Edinburgh”, 1865–66. - -[482] Flower, „On the Anatomy of Pithecia Monachus”, „Proceedings of -the Zoological Society”, 1862. - -[483] „Man’s Place in Nature”, blz. 102. - -[484] „Transactions of the Zoological Society”, vol. V, 1862. - -[485] „Chez tous les singes les plis postérieurs se développent les -premiers; les plis antérieurs se développent plus tard; aussi la -vertébre occipitale et la pariétale sont elles relativement très -grandes chez le foetus. L’Homme présente une exception remarquable -quant à l’époque de l’apparition des plis frontaux, qui sont les -premiers indiqués; mais le développement général du lobe frontal, -envisagé seulement par rapport à son volume, suit les mêmes lois que -dans les singes.” Gratiolet, „Mémoire sur les plis cérébraux de l’Homme -et des Primates”, blz. 39, Tab. IV, fig. 3. - -[486] Gratiolet’s woorden zijn (l.c. blz. 39): „Dans le foetus dont il -s’agit les plis cérébraux postérieurs sont bien développés, tandis que -les plis du lobe frontal sont à peine indiqués.” De plaat (Pl. IV, fig. -3) vertoont echter de groef van Rolando en een der voorhoofdsgroeven -duidelijk genoeg. Desniettemin schrijft de heer Alix, in zijn „Notice -sur les travaux anthropologiques de Gratiolet” („Mém. de la Société -d’Antropologie de Paris”, 1868, blz. 32), als volgt: „Gratiolet a eu -entre les mains le cerveau d’un foetus de Gibbon, singe éminemment -supérieur et tellement rapproché de l’orang, que des naturalistes très -compétents l’ont rangé parmi les anthropoïdes. M. Huxley, par exemple, -n’hésite pas sur ce point. Eh bien, c’est sur le cerveau d’un foetus de -Gibbon que Gratiolet a vu les circonvolutions du lobe -temporo-sphenoïdal déjà développées, lorsqu’il n’existe pas encore des -plis sur le lobe frontal. Il était donc bien autorisé à dire, que chez -l’homme les circonvolutions apparaissent d’ α en ω, tandis que chez les -singes elles se développent d’ ω en α.” - -[487] „Ueber die typische Anordnung der Furchen und Windungen auf den -Grosshirnhemisphären des Menschen und der Affen.” „Archiv. für -Anthropologie”, III, 1868. - -[488] „Zur Entwicklungsgeschichte der Furchen und Windungen der -Grosshirn-Hemisphären im Foetus des Menschen.” „Archiv. für -Anthropologie”, III, 1868. - -[489] Later verscheen daarover nog een werk van Ad. Pansch, Berlijn -1879. - - Dr. H. H. H. v. Z. - -[490] Sulcus centralis. Dr. H. H. H. v. Z. - -[491] Fissura temporalis superior. Dr. H. H. H. v. Z. - -[492] Bij voorbeeld de abt Lecomte in zijn vreeselijk pamflet „le -Darwinisme et l’Origine de l’Homme,” 1873. - -[493] Vrij bewerkt naar een opstel van den markies G. de Saporta, „Un -Essai de Synthèse Paléoethnique”, voorkomende in de „Revue des deux -Mondes” van 1 Mei 1883. Deze belangrijke studie werpt een geheel nieuw -en verrassend licht op het oorspronkelijk vaderland van den mensch en -de verspreiding der menschenrassen, om welke reden wij een vrije -bewerking met menigvuldige uitbreidingen daarvan als aanhangsel aan het -eerste gedeelte van Darwin’s „Afstamming v. d. Mensch” toevoegen. - - Dr. H. H. H. v. Z. - -[494] In het jaar 450 v. Chr. vertoonde de Egyptische priester aan -Herodotus aan de buitenzijde van den grooten tempel te Thebe de 345 -houten beelden der voormalige opperpriesters, welke gedurende even -zoovele menschenleeftijden van vader op zoon te Thebe hadden geheerscht -(Herod. II, 143). Stellen wij een menschenleeftijd op 30 jaar, dan -geeft dit reeds meer dan 10000 jaren. - -[495] „La préhistorique antiquité de l’homme”, par M. Gabriel de -Mortillet; „Musée préhistorique” par M.M. Gabriel et Adrien de -Mortillet; Paris 1883 et 1881. - -[496] Andere berekeningen klimmen tot 11000 jaar! Er liggen te -Robenhausen drie paaldorpen boven elkander in het veen bedolven! - -[497] Deze berekening geeft waarschijnlijk een te hooge uitkomst, daar -nieuwere waarnemingen hebben bewezen, dat druipsteen zich veel sneller -kan vormen dan men vroeger aannam en niets ons waarborgt, dat die -druipsteen zich steeds met eenparige snelheid heeft verdikt (zie „Alb. -d. Nat.”, 1888. Wet. Bijblad, blz. 31). Ging de druipsteenvorming -echter vóór den Romeinschen tijd tienmaal sneller dan daarna, wat -onwaarschijnlijk is, dan komen wij nog tot een minimum van -vijf-en-twintigduizend jaar. - -[498] Als men de nieuwere theorie van O. Torell aanneemt, waren die -veranderingen in Noord- en Centraal-Europa echter veel minder groot dan -men vroeger meende, wat natuurlijk ook op den berekenden tijd invloed -moet oefenen. Vergelijk mijn stuk „Het diluvium der -Nederlandsch-Noordduitsche vlakte” in „Isis”, 1881, blz. 97. - -[499] Tot veel matiger berekening (ofschoon altijd nog ver over de -vroeger door de theologen op grond van den bijbel aangenomen oudheid -van het menschdom) leidt de theorie van den bekenden sterrekundige R. -Falb, volgens welke geregeld perioden van grootere koude en grootere -warmte, elk van 10500 jaren elkander zouden afwisselen (R. Falb, „Das -Wetter und der Mond”, Wien 1887). In vroegere geologische tijdvakken -dan het diluvium, tijdvakken, waarin èn de zon èn de aarde warmer waren -dan tegenwoordig, behoeven de maxima van koude zich niet gekenmerkt te -hebben door vorst en gletschers, maar toch waren zij kouder dan de -minima. De voorlaatste ijsperiode kenmerkte zich daarentegen door -buitengewoon sterke uitbreiding der gletschers. Zij valt in het -zoogenaamde diluvium. - -Deze theorie geeft voor de maxima en minima van koude (alleen de -laatste en eerstvolgende duizendtallen van jaren in aanmerking nemende) -de volgende jaren. - - Minimum 19850 jaren v. Chr. - Maximum 14600 jaren v. Chr. (voorlaatste ijstijd, groote ijstijd). - Minimum 9350 jaren v. Chr. (interglaciaire periode). - Maximum 4100 jaren v. Chr. (laatste ijstijd). - Minimum 1150 jaren na Chr. (midden der tegenwoordige - interglaciaire periode). - Maximum 6400 jaren na Chr. (eerstvolgende ijstijd.) - -Nemen wij dus aan (gelijk nader zal worden uiteengezet) dat de -poolgewesten de bakermat van het menschdom zijn geweest en het daaruit -door het kouder worden van het klimaat naar het Zuiden is verhuisd, dan -zou, als Falb’s theorie juist was, die verhuizing tusschen 19850 en -14600 jaren v. Chr. begonnen zijn. In 14600 was dan zelfs Scandinavië -voor den mensch onbewoonbaar en begint in Centraal- en Zuid-Europa de -palaeolithische periode. Het rendiertijdperk in Europa kunnen wij dan -omstreeks 9350 j. v. Chr. plaatsen. Omstreeks 4100 v. Chr. begint in -Europa de neolithische periode of het tijdperk van den geslepen steen -(dit komt dus vrij goed uit met den op geheel andere gronden berekenden -ouderdom van het paaldorp te Robenhausen, zie blz. 401). In dien tijd -zullen door de groote atmosferische neêrslagen vele tegenwoordige -woestijnen in Azië en Afrika vruchtbaar zijn geweest; in -Centraal-Europa was toen om de zelfde reden groote uitbreiding der -gletschers en groote waterrijkdom der rivieren. Dat het in Europa in -den Romeinschen tijd niet zoo warm was als in de 12e eeuw, maar dat -daarentegen na de 13de eeuw het klimaat van Europa voortdurend kouder -is geworden, wordt door vele oude berichten aangetoond (vergelijk Prof. -v. Hall, in „Alb. d. Natuur”, 1861, blz. 27), en dat ook in de laatste -tientallen jaren de daling der gemiddelde jaarlijksche temperatuur zeer -merkbaar voortgaat, is een feit, waarop nog onlangs door C. Flammarion -is gewezen, alles geheel in overeenstemming met Falb’s minimum, 1150 na -Chr. - -[500] Van Diemens Land moet worden beschouwd als de zuidpunt van -Nieuw-Holland. - -[501] Ofschoon de Azteken nog slechts kort beschaafd waren, waren zij -door andere volken voorafgegaan, wier beschaving zij overnamen. Men kan -de oudheid der Mexicaansche beschaving vóór Cortez’ tijd, van haar -eerste begin af, gerust op een paar duizend jaar stellen. - -[502] A. H. Sayce, een der hoogste autoriteiten in Europa op dit -gebied, zegt („Nature” en daaruit vertaald in „Isis”, 1876, blz. 84), -dat de Babyloniërs tusschen 4000 en 3000 jaren vóór het begin onzer -jaartelling Mesopotamië binnentrokken en daarna veroverden, maar er -reeds een beschaafd volk (de zoogenaamde Akkadiërs) gevestigd vonden. -De stellig historische tijd van China begint met de dynastie Hia (van -2207–1767 v. Chr.), hun half-mythische tijd met den keizer Fo-hi, die -tusschen 3468–2952 v. Chr. zou hebben geregeerd, of volgens Prof. G. -Schlegel te Leiden 2852 v. Chr. Deze noemt („Uranographie Chinoise”, -Leiden, Brill, 1875, blz. 754) nog vijf oudere keizers op. Volgens -dezen laatste is de Chineesche beschaving echter nog veel ouder, en -zouden de Chineezen vóór ongeveer 19000 jaren de sterrenbeelden hebben -uitgevonden (ib. blz. 704) en toen ongeveer even beschaafd zijn geweest -als de tegenwoordige wilde bewoners der Zuidzee-eilanden, van de -binnenlanden van Afrika, Sumatra en Borneo, en onder keizer Yao (2357 -v. Chr.) even beschaafd als de Egyptenaars van dien tijd (ib. blz. 749 -en 773). - -[503] Ook Voor-Indië in het Noorden waarvan zich reeds zeer vroeg een -zelfstandig middelpunt van beschaving vormde, verdient hier te worden -genoemd. In Amerika vinden wij nabij den Steenbokskeerkring Peru als -een tweede middelpunt van beschaving. Wèl lag dit dichter bij de linie, -maar wegens de grootere hoogte boven den zeespiegel in dergelijk -klimaat als Mexico. Het uitgangspunt der Peruaansche beschaving lag -waarschijnlijk aan het meer Titicaca op 16° Z.B. De Peruaansche -beschaving, die ook op dergelijke wijze onderging als de Mexicaansche, -schijnt van deze laatste geheel onafhankelijk te zijn ontstaan. Beide -volken kenden elkander in de vijftiende eeuw niet. Toch vertoonen hun -oudheden onmiskenbare sporen van gelijkenis. In Zuid-Afrika ontdekte -Karl Mauch in 1871 de grootsche ruïnen van Zimbalye. Er moeten zich in -die streek nog verscheidene andere bouwvallen bevinden. Hun oorsprong -ligt geheel in het duister. Geheel ten onrechte heeft men ze met -Salomo’s Ophir in verband gebracht. Uit Ophir kwamen zoowel apen als -pauwen, en Indië is het eenige land, waar deze beide diervormen naast -elkander voorkomen. (2) De ruïnen van Zimbalye liggen op den 20sten -graad Zuiderbreedte, 32 graden Oosterlengte van Greenwich, ongeveer 50 -mijlen ten Westen van Sofala, niet ver van de rivier Sabia, die de -wateren van het Matoppogebergte naar Sofala afvoert. Hier staat op een -400 voet hoogen granietklomp nog een geweldig groot stuk ruïne, dat -deels uit de rotsen gehouwen, deels met muren opgebouwd is. Het is met -zigzagvormige voorwerken omgeven, die het als vesting kenmerken. Dicht -daarbij ziet men op eene gneisplaat nog eene „rondeau”, dat door -voorwerken met de vesting verbonden is. In het midden staat een ronde -toren, die door een dubbelen muur omsloten wordt. In puin gevallen -vertrekken en gangen laten den vroegeren vorm nog raden. Mauch vernam -van een ouden priester, dat de toren „het huis van de koningin” heette. -Iedere drie of vier jaar gaat het volk daar naar toe om te offeren. -Door den Portugees de Barros (zestiende eeuw) wordt medegedeeld, dat -hier een gedeelte van den hofstaat van den koning van Monomotapa heeft -gewoond. De ruïnen van Zimbalye zijn echter ongetwijfeld veel ouder dan -den tijd der Arabieren en Portugeezen, en schijnen te bewijzen, dat -eens ook in Afrika onder den Steenbokskeerkring een zelfstandig, geheel -ondergegaan middelpunt van beschaving lag. Ruïnen in de -Kalahari-woestijn, waarvan wij voor eenige jaren een afbeelding in het -Fransche Tijdschrift „Le Tour du Monde” zagen, bevestigen dit gevoelen. -Zoo ook een soort van schriftteekens (zie de afbeelding bij J. C. -Voigt, „Een belangrijke ontdekking” in „Eigen Haard” 1890, No. 1, blz. -15), die men in een voorhistorische mijnschacht in Transvaal heeft -gevonden. Met Egyptische hiëroglyphen hebben deze niets te maken; wèl -zijn er teekens bij, die aan onze letters X, Y en O en aan de Grieksche -letter π herinneren, maar dit zal wel een louter toeval zijn. Men vindt -in het aangehaalde stuk nog verschillende bijzonderheden omtrent de -ruïnen van Zimbalye en een bezoek daaraan in den zomer van 1889 door -zekeren Posselt uit Transvaal gebracht. Deze middelpunten van -beschaving op het Zuidelijk Halfrond zijn echter zonder invloed op de -ontwikkeling van het menschdom als geheel gebleven. - -[504] Markies de Nadaillac bespreekt deze quaestie uitvoerig in zijn -„Amérique préhistorique”, Paris 1883. Hoever echter enkele wilde -stammen zich ook over uitgestrekte zeeën hebben verplaatst, bewijzen de -landverhuizingen der Polynesiërs, die legenden daaromtrent hebben -bewaard, welke men kan vinden in Waitz, „Anthropologie der -Naturvölker.” Zij kwamen uit den Maleischen Archipel (waarheên zij -oorspronkelijk waarschijnlijk uit Achter-Indië verhuisd waren) naar den -Samoa-archipel en verspreidden zich van dezen uit over de -Sandwich-eilanden, Tahiti en Nieuw-Zeeland. - -[505] Zie Otto Kuntze, „De oudheid van Amerika’s oorspronkelijke -bevolking bewezen door haar cultuurplanten” in „Isis”, 1878, blz. 331. - -[506] De Bosjesmannen zijn eenerzijds verwant met de dwergstammen, die -men als overblijfselen van de oudste bevolking van Centraal-Afrika kan -beschouwen, anderzijds met de Hottentotten. De Hottentotten naderen, -vooral door den aard van hun haar (vergelijk aanteekening 2, blz. 370), -tot de Papoea’s, waartoe ook de Tasmaniërs behooren. Dat ook in -Zuid-Amerika eens een met de Papoea’s verwant volk leefde, heeft het -nader onderzoek der schedels van Lagoa-Santa bewezen (vergelijk -aanteekening 5, blz. 374). Deze met de Papoea’s en Hottentotten -verwante menschen zijn in Zuid-Amerika door de Roodhuiden verdrongen, -wier laagst ontwikkelde stammen (de Vuurlanders) thans het uiterste -Zuiden van dat werelddeel bewonen. Alles wijst er dus op dat een zelfde -ras van menschen met wolachtig, in bosjes groeiend kroeshaar, de eerste -bevolking was, die zich van uit de bakermat van het menschdom over de -verschillende vastelanden verspreidde. Wellicht was dit het -uitgestorven ras van Cannstatt, dat ook in Amerika schijnt te zijn -doorgedrongen. De tweede bevolking waren in de Oude Wereld -donkergekleurde menschen, gedeeltelijk met wolachtig, gelijkmatig over -de schedelhuid verspreid kroeshaar (gelijk de Kaffers en Negers), -gedeeltelijk sluikharig gelijk de Nieuw-Hollanders, en ook tot deze kan -het ras van Cannstatt hebben behoord, dat wellicht ook de stam zoowel -van deze rassen als van het eerstgenoemde, met de Papoea’s en -Hottentotten verwante ras was. Daarop volgen in de Oude Wereld de -Dravida’s en Nubiërs (in de beteekenis die Haeckel (zie blz. 379) aan -die woorden geeft; ook den naam Nieuw-Hollanders gebruiken wij hier om -een bepaald ras aan te duiden, en geenszins in den zin van inboorlingen -van Nieuw-Holland, schoon deze tot dat ras behooren), en de Maleiers. -Op deze laatsten volgen weldra de Mongolen, die zich van uit het -Noorden van Azië Zuidwaarts, Oostwaarts en Westwaarts (ook over een -groot deel van Europa) verspreiden (de Dravida’s worden teruggedrongen -naar Voor-Indië, de Maleiers naar Malakka en den Maleischen archipel en -waarschijnlijk ook over Formosa naar de Philippijnsche eilanden) en in -Amerika de Roodhuiden en Eskimo’s. De Roodhuiden der Vereenigde Staten -bezitten overleveringen die wijzen op een herkomst uit een koud land, -waar veel ijs en sneeuw voorkwamen. (Zie „Historical and Statistical -Information, respecting the history, conditions and prospects of the -Indian Tribes of the United States, collected and prepared under the -direction of the bureau of Indian Affairs, by H. R. Schoolcraft, -published by authority of the Congress”, Philadelphia 1851.) Ook de -Azteken waren volgens hun historische overleveringen uit noordelijker -streken naar Mexico verhuisd, streken waar het sterk sneeuwde en de -zomer slechts zes weken duurde! Eindelijk komt in de Oude Wereld het -blanke ras, dat zich het eerst in het Noorden van Europa vertoonde, en -over geheel Europa, Noord-Afrika en Zuidwest-Azië uitspreidt, de -Mongolen worden teruggedrongen naar Centraal- en Oost Azië, de -Dravida’s naar het Zuiden van Voor-Indië, de Nubiërs naar Nubië en -Soedan. Elk der achtereenvolgende golven van landverhuizing dringt de -vroegere naar het Zuiden terug of roeit ze geheel of grootendeels uit -of absorbeert ze, en elke opeenvolgende golf bestaat gewoonlijk uit een -lichter gekleurd en meer ontwikkelbaar ras. Al deze golvingen hadden -plaats van het Noorden naar het Zuiden. Vermenging op groote schaal en -wijziging gedurende de verhuizingen zelve, ten gevolge der veranderde -levensvoorwaarden, konden daarbij natuurlijk niet uitblijven. - -[507] Zie blz. 40. - -[508] Vergelijk „Traité de géologie” par A. de Lapparent, Paris 1883, -blz. 1245–1248; Voorts: Lowthian Green, „Vestiges of the molten Globe”, -London, 1875. - -[509] Tegen het midden van het Secundaire Tijdvak zijn waarschijnlijk -de boomen met afvallend loof in de Noordpoolstreken ontstaan (tegen het -einde van dat Tijdvak vindt men hun overblijfselen in de gematigde -luchtstreek). Het afvallen van het loof is voornamelijk een adaptatie -aan den maandenlangen nacht der poolstreken, en niet (of ten minste in -veel mindere mate) aan den winter, daar ook ’s winters het bladgroen in -het zonlicht zijn functies kan uitoefenen. - -[510] Evenzoo zagen wij in aant. 15, blz. 385, dat het Volk der Dolmen -zich waarschijnlijk in Europa van het Noorden naar het Zuiden, en van -Europa via Noord-Afrika naar Indië heeft verplaatst. Ook de Ariërs zijn -volgens de jongste onderzoekingen een volk dat oorspronkelijk in -Noord-Europa woonde (zie „Kosmos” 1884, Bd. II, Heft 1, blz. 65 en -Prof. S. A. Naber in de Gids van Juli 1884, „Penka, die Herkunft der -Ariër”, Wien 1887), en dus van daar naar Midden- en Zuid-Europa, en -Perzië en Indië (en niet omgekeerd) is getrokken. De Oude Perzen hadden -overleveringen, dat zij kwamen uit een land, waaruit zij door het -strenger worden van den winter verjaagd waren en waar de winter tien en -de zomer slechts twee maanden duurde. Dat oorspronkelijk vaderland der -Mongoolsche volken in Noord-Azië te zoeken is, is bekend. De oude -Egyptenaars waren volgens Mariette over de landengte van Suez naar -Egypte getrokken en kwamen dus ook uit noordelijker streken. Zeer -merkwaardig is het, dat ook in latere en zelfs in historische tijden -verreweg de meeste veroveringen die blijvende ethnologische -veranderingen hebben ten gevolge gehad, zich van het Noorden naar het -Zuiden bewogen. Zoo hebben de Belgische Kelten, van uit het Noorden -komende, de Kymrische Kelten tot over de Seine, en de Germanen, uit het -Noorden komende, de Belgische Kelten over den Rijn teruggedrongen, de -Kymrische Kelten verdrongen in Spanje de zuidelijker wonende Iberiërs, -de Romeinen overwonnen zuidelijker wonende Carthagers en koloniseerden -Noordwest-Afrika, de Germanen (Gothen, Franken enz.) drongen bij de -volksverhuizing van uit het Noorden het Romeinsche rijk binnen en -verdrongen zuidelijker wonende Romaansche volken, de Turken kwamen uit -Noord-Azië, toen zij hun eerste invallen in Centraal-Azië en later in -het nog zuidelijker Klein-Azië, Balkan-schiereiland, Egypte en -Noord-Afrika deden. Van uit het noordelijker gelegen Malakka drongen de -Maleiers den Indischen Archipel binnen en drongen de oorspronkelijke -zwarte, met de Nieuw-Hollanders verwante bevolking terug. In het -jaarverslag van de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging te Batavia -over 1890, door den voorzitter Dr. Van der Stok uitgebracht, leest men -o.a. omtrent de op regeeringskosten gedane opgravingen van Dr. E. -Dubois in Kediri op Java, dat in de grotten van de afdeeling Ngrowo -deelen van menschengeraamten werden gevonden, die, evenals een vroeger -aan genoemde vereeniging toegezonden schedel, de kenmerken vertoonen -van het Australische (Nieuw-Hollandsche) ras. Blijkbaar hebben dus op -Java de Maleiers de Nieuw-Hollanders verdrongen, evenals deze -waarschijnlijk vroeger zelve de voorouders der Papoea’s Westwaarts van -uit den Maleischen Archipel naar Nieuw-Guinea en omliggende eilanden en -van uit Nieuw-Holland naar Van Diemen’s Land drongen. De -Moorsch-Arabische bewoners van Noord-Afrika breiden zich allengs over -Centraal-Afrika uit, Spaansch-Amerika ligt zuidelijker dan Spanje, de -Vereenigde Staten en de meest bevolkte gedeelten van Canada zuidelijker -dan Engeland of Frankrijk, Nieuw-Holland, Nieuw-Zeeland, de Kaaplanden, -Suriname enz. zuidelijker dan Engeland of Nederland, enz. enz. Van -volks- of landverhuizingen van het Zuiden naar het Noorden met blijvend -gevolg zal men daarentegen in de geheele geschiedenis nauwelijks een -enkel voorbeeld kunnen aanwijzen. De Noorsche kolonisatie van Groenland -ging te gronde en de tegenwoordige bezittingen der Denen aldaar worden -door Eskimo’s, niet door een Deensche bevolking (uitgezonderd de -ambtenaren), bewoond. De Moorsche verovering van Spanje, die hier nog -het best zou kunnen worden aangehaald, eindigde daarmede dat de Mooren -eindelijk toch weêr naar het Zuiden en ten slotte naar Afrika werden -teruggedrongen. De geheele geschiedenis is „im Ganzen und Groszen” -beschouwd, een terugdringen en overstroomen van zuidelijke volken door -oorspronkelijk meer noordelijk wonende. - -[511] Van hier af tot aan II is grootendeels niet ontleend aan den -Markies de Saporta, maar (gelijk ook veel van het voorgaande) bijna -geheel door mij geschreven. - -[512] A. Gaudry, „Les enchaînements du monde animal”, Paris, 1878. - -[513] Lartet maakte uit het in 1856 gevonden onderkaaksfragment op, dat -deze aap minder vooruitspringend aangezicht dan andere apen zou hebben -gehad, dat hij door de afgeronde knobbels der kiezen op de -Nieuw-Hollanders zou hebben geleken, en dat de „kies van verstand” bij -hem evenals bij den mensch na den hoektand zou zijn verschenen, zoodat -hij in al die opzichten nader bij den mensch zou hebben gestaan dan een -der thans levende anthropomorphen. Uit een tweede, later ter zelfder -plaatse gevonden onderkaak van een ander individu van Dryopithecus -leidt Gaudry thans echter af, dat deze den laagsten trap onder de -anthropomorphen bekleedde en dus ongetwijfeld niet de bewerker der -bedoelde steenen is geweest. - -[514] De fjorden en nauwe straten, die thans de pooleilanden onderling -en van de vastelanden scheiden, zijn waarschijnlijk allen sedert het -begin van het Quaternaire Tijdvak door ijswerking ontstaan. De -Barendszee tusschen Noorwegen, Spitsbergen, Nova-Zembla en -Frans-Josephsland was ongetwijfeld in een geologisch kort geleden tijd -vast land, dat zich, wie weet hoever, naar het Noorden uitstrekte. Er -bestond dus oudtijds in de Noordpoolstreken nog veel meer land dan -tegenwoordig, en de Oude en de Nieuwe Wereld maakten destijds, over de -Pool heên, een nagenoeg onafgebroken geheel uit. Als men een -wereldkaart beschouwt, zoo geteekend, dat de Noordpool het middelpunt -daarvan vormt, en zich de Poolzee voorstelt als nagenoeg geheel door -land ingenomen, zal men zien, dat Azië, Europa en Noord-Amerika een -nagenoeg samenhangenden driehoek vormen, waarvan Malakka, Arabië en -Mexico de hoeken vormen en dat b.v. de Oostkust van Noord-Amerika (van -Noord naar Zuid) in het verlengde valt van de Westkust van de Roode Zee -(van Zuid naar Noord)! Men vergelijke het wereldkaartje, blz. 294. - -[515] Reeds vroeger kunnen ook overbevolking en oorlogen tusschen -stammen tot verhuizingen aanleiding hebben gegeven. In 1886 is door de -Quatrefages in de zitting der Parijsche Académie des Sciences van 6 -October en in een zitting van het Parijsche Aardrijkskundig Genootschap -in December 1887 een dergelijk gevoelen uitgesproken. Hij houdt het -uiterste Noord-Oosten van Azië voor de wieg van het menschdom in het -tertiaire tijdvak en laat den mensch door de koude gedwongen naar -lagere breedten trekken. Het laatstgenoemd denkbeeld was door hem ook -reeds in 1877 in zijn boek „l’Espèce humaine” uitgesproken. - -[516] Vandaar zouden palaeontologische nasporingen op het Zuidpoolland, -zoo zij mogelijk waren, buitengewoon belangrijke resultaten beloven! -Zoolang de equator te warm was om organisch leven toe te laten, maar de -polen daartoe genoeg waren afgekoeld, waren de dieren en planten van -het Noordelijk en Zuidelijk halfrond elkander even vreemd alsof zij -verschillende planeten bewoonden. - -[517] Onder de lava van een der uitgebrande vulkanen van Auvergne. - -[518] Quatrefages houdt het er voor dat dit ras tot het Tertiaire -Tijdvak opklimt („Nature”, 1887, blz. 23). Prof. Fraipont („Bull. de -l’Acad. royale de Belgique”), aangehaald door A. H. Keane („Nature”, -1887, blz. 565), brengt het daarentegen tot de zoogenaamde Moustier -periode (zie onder, blz. 426) en voor jonger dan de „période -Chelléenne” (zie onder, blz. 423), en dus ook dan het nog oudere -tertiaire tijdvak. De mensch van „la période Chelléenne” en van het -Tertiaire Tijdvak zou dus nog dierlijker ontwikkeld zijn geweest dan -het ras van Cannstatt. - -[519] Zij zouden dit hebben gedaan door hem in het vuur te laten -springen en de voor het doel geschikte splinters uit te zoeken, en niet -door er stukjes af te slaan, gelijk de quaternaire menschen. - -[520] Volgens professor J. Kollmann te Bazel (vergelijk: „Het Varieeren -der Huisdieren en Cultuurplanten”, Deel II, blz. 82) zou ook het blonde -menschen-type Europa van uit het Noorden zijn binnengetrokken, wat -geheel in overeenstemming met onze hypothese is. Het moet dus uit het -centrale Noordpoolgebied of uit het uiterste Noordoosten van Azië over -het centrale Noordpoolgebied naar Europa zijn gekomen. Het brunette -type zou daarentegen uit het Zuiden, dus uit Noord-Afrika Europa zijn -binnengedrongen, hetgeen als een soort terugvloeiing naar het Noorden -zou kunnen worden beschouwd door den drang van uit het Noord-Oosten van -uit Azië Afrika binnenstroomende stammen. In dit geval zou men zelfs -kunnen onderstellen, dat het brunette type, na in het Zuiden brunet -geworden te zijn, door nieuwe verhuizingen uit Azië naar zijn vroegere, -meer noordelijke woonplaats in Europa werd teruggedrongen. - -[521] Dit is slechts schijnbaar in strijd met de in noot 1, blz. 410, -gegeven schets van de waarschijnlijke wijze van verspreiding der -menschenrassen (die wij daar volgens het systeem van Haeckel noemden). -Al stond ’t ras van Cannstatt beneden de Bosjesmannen, Nieuw-Hollanders -en Tasmaniërs, zoo kunnen deze toch voor de minst veranderde -afstammelingen daarvan gelden. En al staan de hoogere menschenrassen -nog meer boven het ras van Cannstatt, zoo zullen toch de -oorspronkelijke stamvormen dier rassen niet zoo hoog hebben gestaan en -onderling meer gelijkvormig zijn geweest dan de tegenwoordige rassen. -Het leidt geen twijfel of alle tegenwoordige rassen stammen -oorspronkelijk van een enkel ras af, dat lager stond dan zij allen, en -dit kan zeer goed het ras van Cannstatt zijn geweest. In elk geval -bedoelt de noot 1, blz. 410, alleen een schematisch overzicht te geven -van de wijze waarop de tegenwoordige hoofdrassen elkander zijn -opgevolgd en elkander zuidwaarts hebben teruggedrongen, en geenszins, -dat de voorouders dier rassen, toen zij hun verhuizingen begonnen, -reeds geheel de tegenwoordige kenmerken dier rassen bezaten en zich -niet, door zich naar nieuwe levensvoorwaarden te voegen, in nieuwe -locale rassen hebben gesplitst. In een beschouwing, gelijk in deze -verhandeling wordt gegeven, moet noodzakelijk op het tegenwoordig -standpunt onzer kennis, veel onbestemds blijven! - -[522] Département Saône et Loire. - -[523] Arrondissement Sarlat (Dordogne). - -[524] In de pyramidengraven van Sakara in Egypte vond men een -afbeelding van een vrouw die sterke steatopygie vertoont (zie blz. -378). Ofschoon Dr. H. Ploss („Das Weib”, 3e Auft., Leipzig, 1891), die -er een houtsneê naar geeft, het verklaarde voor een Arabische vorstin -van Aethiopisch ras uit de 18de eeuw voor Chr., houden wij het er voor, -daar steatopygie in onzen tijd alleen bij de Hottentotten en hun naaste -verwanten in Zuid-Afrika voorkomt, dat deze afbeelding bewijst, dat òf -laatstgenoemde volken zich in de 18de eeuw v. Chr. veel noordelijker -uitstrekten dan thans, òf dat de Egyptenaars destijds eenigszins met -het uiterste Zuiden van Afrika bekend waren. De gelaatsvorm der -afbeelding is volstrekt niet Arabisch, noch Egyptisch, maar bevestigt -veeleer laatstgenoemde onderstelling. - -[525] Men zie het wereldkaartje, blz. 294, waarop het land geel, de -deelen van den Oceaan, die minder dan 1000 vademen diep zijn, wit, en -de meer dan 1000 vademen diepe gedeelten van den Oceaan blauw zijn -geteekend. - -[526] Madagascar bewaart ons nog een voorbeeld van de fauna van Afrika, -voordat daar de groote dikhuidige, herkauwende en verscheurende dieren -en de ware apen waren, die waarschijnlijk uit het Europeesch-Aziatisch -vasteland kwamen. Het Atlasgebergte hing toen met Europa samen, en de -Sahara, Egypte en Tripoli waren door de zee bedekt. Dat in een tijd -toen in Europa-Azië al de genoemde diervormen reeds voorkwamen (zij het -in andere soorten dan de tegenwoordige), in Afrika (met uitzondering -der natuurhistorisch tot Europa behoorende Atlaslanden) nog slechts -Lemuriden voorkwamen, maakt het uiterst onwaarschijnlijk, dat Afrika -het oorspronkelijk vaderland van den mensch zou zijn. - -De uitgestorven reuzenvogels van Nieuw-Zeeland wijzen op een vroegeren -samenhang, ook van die eilandengroep met een groot vasteland. - -[527] Of uit Zuid-Amerika over het Zuidpoolland in Nieuw-Holland en -Azië en vice-versa. - -[528] De Noordelijke IJszee is zoover bekend, allerwege ondiep, en er -is geen reden om aan te nemen, dat die naar de pool toe dieper wordt -(wel om aan te nemen dat daar nog onbekend land ligt). Wij hebben het -geheele centrale Noordpoolgebied daarom op het kaartje wit geteekend. - -[529] Berekening bevestigt dit. - -De Atlant. Oceaan is groot 1,610 millioen □ geographische mijlen. -De Ind. Oceaan ,, ,, 1,340 ,, ,, ,, ,, -Afrika ,, ,, 0,545 ,, ,, ,, ,, - ===== -Samen 3,495 ,, ,, ,, ,, - -De Stille Oceaan is groot 3,190 millioen □ geographische mijlen. - -Men houde hierbij in het oog, dat geologisch kort geleden een zeer -aanzienlijk deel van Afrika (de Sahara, Tripoli en Egypte) stellig een -deel des Oceaans was. Stelt men dit op ⅓ van Afrika, dus 0,181 millioen -geographische mijlen, dan heeft men 1,610 + 1,340 + 0,181 = 3,131 -millioen geographische mijlen, en komen wij nog dichter bij de grootte -van den Stillen Oceaan dan bij onze eerste onderstelling Zuid- en -Centraal-Afrika blijven dan als een groot driehoekig eiland in het -middelpunt van den ring midden in den Indo-Atlantischen Oceaan liggen! - -[530] Volgens Wallace is de gemiddelde hoogte van het land 2250 Eng. -voet, de gemiddelde diepte van den Oceaan 14,640 Eng. voet, het volumen -van het droge land 23,450,000 kub. mijlen, het volumen van het water -van den Oceaan 323,800,000 kub. mijlen, zoodat, als al de vaste stof -der aarde tot een bol was vereenigd, deze door een Oceaan van omstreeks -twee mijlen diep bedekt zou zijn. - -[531] Hiermede bedoelen wij dieper dan 1000 vademen. - -[532] Deze mogelijkheid wordt door Wallace niet besproken. - -[533] Derhalve hebben landen als Lemurië, Atlantis en ’t onderstelde -vasteland waarvan de eilanden van Polynesië de overblijfselen zouden -zijn, nimmer bestaan. Wel kan Nieuw-Holland over Nieuw-Guinea en den -Oost-Indischen Archipel met Azië hebben samengehangen, en hangt het -daarmede door een onderzeesch plateau nog heden aldus samen. - -[534] De beide bewijzen zijn in hoofdzaak ontleend aan Wallace -(„Darwinism”, Hoofdstuk XII). - -[535] Westwood, „Modern Class. of Insects”, vol II 1840, blz. 541. De -later vermelde mededeelingen omtrent Tanais, ben ik aan Fritz Müller -verschuldigd. - -[536] Kirby en Spence, „Introduction to Entomology”, vol. III, 1826, -blz. 309. - -[537] Dr. Perrier („Revue Scientifique”, Febr. 1873, blz. 865) voert -dit geval aan als een afdoend argument tegen de seksueele teeltkeus, -onderstellende, dat ik alle verschillen tusschen de beide seksen aan -seksueele teeltkeus toeschrijf. Deze bekende natuuronderzoeker heeft -dus, evenals zoovele andere Franschen, de moeite niet genomen om zelfs -de eerste beginselen der seksueele teeltkeus te begrijpen. Een Engelsch -natuuronderzoeker wijst er op, dat de grijporganen van sommige -mannelijke dieren niet door de keus van het wijfje kunnen zijn -ontwikkeld. Had ik deze opmerking niet ontmoet, dan zou ik het voor -onmogelijk hebben gehouden, dat iemand die dit hoofdstuk had gelezen, -zich zou hebben verbeeld, dat ik volhield, dat de keus van het wijfje -iets te maken had met de ontwikkeling der grijporganen bij het -mannetje. - -[538] Zelfs bij die planten, bij welke de seksen zijn gescheiden, zijn -de mannelijke bloemen gewoonlijk vroeger rijp, dan de vrouwelijke. Vele -tweeslachtige (hermaphroditische) planten zijn, zooals het eerst door -C. K. Sprengel is aangetoond, dichogaam, d.i. hun mannelijke en -vrouwelijke organen zijn niet tegelijkertijd gereed, zoodat zij zich -zelf niet kunnen bevruchten. Nu is bij zulke planten het stuifmeel -gewoonlijk vroeger rijp dan de stempel, hoewel eenige soorten, bij -welke de vrouwelijke organen vroeger rijp worden dan de mannelijke, -hierop een uitzondering maken. - -[539] Ik heb hieromtrent mededeelingen ontvangen, waarvan ik later -gewag zal maken ten opzichte van hoenders. Zelfs bij vogels, zooals -duiven, die zich voor hun geheele leven paren, verlaat, gelijk ik van -den heer Jenner Weir hoor, het wijfje haar levensgezel, wanneer deze -gekwetst of ziekelijk wordt. - -[540] Over den gorilla, Savage en Wyman, „Boston Journal of Nat. Hist.” -vol. V, 1845–47, blz. 423. Over Cynocephalus, Brehm, „Illustr. -Thierleben”, Bd. I, 1864, blz. 77. Over Mycetes, Rengger, „Naturgesch.: -Saügethiere von Paraguay”, 1830, blz. 14, 20. Over Cebus, Brehm, ibid., -blz. 108. - -[541] Pallas, „Spicilegia Zoolog.”, Fasc. XII, 1777, blz. 29. Sir -Andrew Smith, „Illustration of the Zoölogy of S. Africa”, 1849, pl. 29, -over den Kobus. Owen geeft in zijn „Anatomy of Vertebrates” (vol. III, -blz. 633) een tabel, waarop bij elke soort van antilope is opgeteekend, -of zij paarsgewijze of in kudden leeft. - -[542] Dr. Campbell in „Proc. Zoölog. Soc.”, 1869, blz. 138. Zie ook een -belangwekkende verhandeling van Luitenant Johnstone in „Proc. Asiatic -Soc. of Bengal”, Mei 1868. - -[543] Dr. Gray, in „Annals and Mag. of Nat. Hist.”, 1871, blz. 302. - -[544] Zie Dr. Dobson’s uitnemende verhandeling, in „Proc. Zoolog. -Soc.”, 1873, blz. 241. - -[545] „The Ibis”, vol. III, 1861, blz. 133, over den Progne-Weduwvogel. -Zie ook over Vidua axillaris, ibid., vol. II, 1860, blz. 211. Over de -veelwijverij van den grooten auerhaan en groote trapgans, zie L. Lloyd, -„Game Birds of Sweden”, 1867, blz. 19 en 182. Montagu en Selby spreken -van den korhaan als veelwijvig en van den rooden Schotschen boschhaan -als eenwijvig. - -[546] De weleerw. heer Dixon zegt echter nadrukkelijk („Ornamental -Poultry”, 1848, blz. 76), dat de eieren van het parelhoen onvruchtbaar -zijn, als men meer dan één wijfje met een zelfde mannetje houdt. - -[547] Kirby en Spence, „Introduction to Entomology”, vol. III, 1826, -blz. 324. - -[548] Een parasietisch Vliesvleugelig Insekt (Westwood, „Modern -Classification of Insects”, vol. II, blz. 160) vormt een uitzondering -op den regel, daar het mannetje rudimentaire vleugels heeft en de cel -waarin hij is geboren, nooit verlaat, terwijl het wijfje goed -ontwikkelde vleugels bezit. Audouin gelooft, dat de wijfjes worden -bevrucht door de mannetjes die met haar in de zelfde cel worden -geboren, maar het is waarschijnlijker, dat de wijfjes andere cellen -bezoeken en dus een paring tusschen zeer nauwe bloedverwanten -vermijden. Wij zullen later in verschillende klassen eenige weinige -exceptioneele gevallen ontmoeten, waarin het wijfje, en niet het -mannetje, de andere sekse opzoekt en haar het hof maakt. - -[549] „Essays and Observations”, uitgegeven door Owen, vol. I, 1861, -blz. 194. - -[550] Prof. Sachs („Lehrbuch der Botanik”, 1870, blz. 633) merkt, van -de mannelijke en vrouwelijke voortplantingscellen sprekende, op: -„Verhält sich die eine bei der Vereinigung activ .... die andere -erscheint bei der Vereinigung passiv.” - -[551] „Vorträge über Viehzucht”, 1872, blz. 63. - -[552] „Reise der Novara: Anthropologischer Theil”, 1167, blz. 216–269. -De resultaten werden berekend door Dr. Weisbach uit metingen van Dr. K. -Scherzer en Dr. Schwarz. Over de grootere neiging tot variabiliteit van -de mannetjes van tamme dieren, zie mijn „Varieeren der Huisdieren en -Cultuurplanten”, Deel II, blz 54, 55. - -[553] „Proceedings Royal Soc.”, vol. XVI, Juli, No. 3, 1868, blz. 519 -en 521. - -[554] „Proc. Royal Irish Academy”, vol. X, 1868, blz. 123. - -[555] „Massachusetts Medical Soc.”, vol. II, No. 3, 1868, blz. 9. - -[556] „Archiv für Path. Anat. und Phys.”, 1871, blz. 448. - -[557] De besluiten waartoe voor eenige jaren Dr. J. Stockton Hough is -gekomen ten opzichte van de temperatuur van den man, worden medegedeeld -in de „Pop. Science Review”, 1 Jan. 1874, blz. 97. - -[558] Prof. Mantegazza is geneigd te gelooven („Lettera a Carlo -Darwin”, „Archivio per l’Anthropologia”, 1871, blz. 306), dat de -levendige kleuren waardoor zoovele mannelijke dieren zich -onderscheiden, worden veroorzaakt door de tegenwoordigheid en het door -hen bewaren der zaadvloeistof; maar dit kan moeilijk het geval zijn; -want vele mannelijke vogels, bij voorbeeld jonge fazanten, worden -levendig gekleurd in den herfst van hun eerste levensjaar. - -[559] Voor den mensch, zie Dr. J. Stockton Hough, wiens besluiten -worden medegedeeld in de „Pop. Science Review”, 1874, blz. 97. Zie -omtrent Schubvleugelige Insekten (Lepidoptera) Girard’s mededeelingen, -medegedeeld in „The Zoölogical Record”, 1869, blz. 347. - -[560] „Mammals and Birds of E. Florida”, blz. 234, 280, 295. - -[561] „Het Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Deel II, blz. -54, 55. In op één na het laatste hoofdstuk wordt de hypothese der -pangenesis uitvoerig verklaard. - -[562] Deze feiten worden medegedeeld op de gewichtige autoriteit van -een groot hoenderfokker, den heer Teebay in Tegetmeier’s „Poultry -Book”, 1868, blz. 158. Over de kenmerken van kuikens van verschillende -rassen, en over de duivenrassen, waarop boven wordt gedoeld, zie -„Varieeren der Huisdieren” enz., Deel I, blz. 288, Deel II, blz. 57. - -[563] „Novae Species Quadrupedum e Glirium ordine”, 1778, blz. 7. Over -de overplanting van de kleur door het paard, zie „Varieeren der -Huisdieren en Cultuurplanten”, Deel I, blz 67. Ook Deel II, blz. 52, -voor de algemeene bespreking van de beperking der overerving door de -sekse. - -[564] Dr. Chapuis, „Le Pigeon Voyageur belge”, 1865, blz. 87. Boitard -en Corbié, „Les Pigeons de Volière” enz., 1824, blz. 173. Zie ook -omtrent dergelijke verschillen tusschen zekere rassen te Modena, „Le -variazioni dei Columbi domestici”, del Paolo Bonizzi, 1873. - -[565] Sedert het verschijnen van de eerste uitgaaf van dit werk heeft -het mij groote voldoening geschonken de volgende opmerkingen te vinden -(„The Field”, Sept. 1872) van zulk een ondervindingrijk fokker als de -heer Tegetmeier. Na eenige merkwaardige gevallen bij duiven te hebben -beschreven, van het overplanten der kleur door de eene sekse alleen, en -de vorming van een onder-ras met dat kenmerk, zegt hij: „Het is -merkwaardig dat de heer Darwin het denkbeeld heeft geopperd, dat het -mogelijk was om de seksueele kleuren van vogels door voortgezette -kunstmatige teeltkeus te wijzigen. Toen hij dit deed, was hij onbekend -met de feiten die ik thans heb medegedeeld; maar het is opmerkelijk hoe -nauwkeurig hij de juiste methode aangaf, die men daarbij moest volgen.” - -[566] Ik verwijs daaromtrent naar mijn „Varieeren der Huisdieren en -Cultuurplanten”, Deel II, blz. 52. - -[567] Ik ben veel dank verschuldigd aan den heer Cupples, die omtrent -den reebok en het edelhert van Schotland een onderzoek voor mij deed -bij den heer Robertson, de ondervindingrijke opperhoutvester van den -markies van Breadalbane. Wat het damhert aangaat, ben ik den heer Eyton -en anderen inlichtingen verschuldigd. Omtrent den eland (Cervus alces) -van Noord-Amerika, zie „Land and Water”, 1868, blz. 221 en 254; en -omtrent Cervus virginianus en strongyloceros van het zelfde werelddeel, -zie J. D. Caton in „Ottawa Acad. of Nat. Sc.”, 1868, blz. 13. Omtrent -Cervus Eldi van Pegu, zie Luit. Beavan, „Proc. Zoolog. Soc.”, 1867, -blz. 762. - -[568] Antilocapra americana, Owen, „Anatomy of Vertebrates”, vol. III, -blz. 627. - -[569] Men heeft mij verzekerd, dat men de horens van de schapen in -Noord-Wallis altijd kan voelen, en dat zij soms bij de geboorte zelfs -2½ c.M. lang zijn. Omtrent hoornvee zegt Youatt („Cattle”, 1834, blz. -277), dat het uitsteeksel van het voorhoofdsbeen bij de geboorte door -de huid dringt, en dat de hoornachtige zelfstandigheid zich spoedig -daarover vormt. - -[570] Ik ben grooten dank verschuldigd aan Prof. Victor Carus, die bij -de hoogste autoriteiten een onderzoek voor mij deed omtrent de -merino-schapen van Saksen. Aan de kust van Guinea in Afrika is er een -ras van schapen bij hetwelk, evenals bij de merino’s, alleen de -mannetjes horens dragen; en de heer Winwood Reade meldt mij, dat in het -eenige waargenomen geval een jonge ram, die den 10den Februari was -geboren, het eerst horens vertoonde op den 6den Maart, zoodat in dit -geval de ontwikkeling der horens in een later tijdperk van het leven -plaats had, in overeenkomst met onzen regel, dan bij het schaap van -Wales, bij hetwelk beide seksen gehorend zijn. - -[571] „Ueber die knöchernen Schädelhöcker der Vögel” in het -„Niederländisches Archiv für Zoologie”, Bd. 1, Heft 2, 1872. - -[572] Bij den gewonen pauw (Pavo cristatus) bezit alleen het mannetje -sporen, terwijl zich bij den Javaanschen pauw (Pavo muticus) het -ongewone geval voordoet, dat beide seksen van sporen voorzien zijn. Ik -verwachtte daarom stellig, dat zij zich bij laatstgenoemde soort op -jonger leeftijd zouden ontwikkelen dan bij den gewonen pauw; maar de -heer Hegt, van Amsterdam, meldt mij, dat tusschen jonge vogels van het -vorige jaar, tot beide soorten behoorende, vergeleken op den 23sten -April 1869, geen verschil in de ontwikkeling der sporen bestond. De -sporen werden toen nog slechts door kleine knobbels of verhevenheden -gevormd. Ik onderstel, dat ik bericht zou hebben ontvangen, indien -later eenig verschil in de mate van ontwikkeling was waargenomen. - -[573] Bij sommige andere soorten van de familie der Eenden verschilt de -spiegelvlek bij de twee seksen in grootere mate; maar ik ben niet in -staat geweest te ontdekken, of de volkomen ontwikkeling daarvan bij de -mannetjes van dergelijke soorten op later leeftijd plaats grijpt dan -bij de gewone eend, zooals volgens onzen regel zou moeten geschieden. -Bij den verwanten Mergus cucullatus hebben wij echter een geval van -dien aard; de beide seksen verschillen in het oog vallend in algemeen -gevederte, en in aanmerkelijke mate in de spiegelvlek, die bij het -mannetje zuiver wit en bij het wijfje grijsachtig wit is. Nu gelijken -de jonge mannetjes eerst in alle opzichten op het wijfje en hebben een -grijsachtig witte spiegelvlek; maar deze wordt zuiver wit op een -jongeren leeftijd dan dien waarop het volwassen mannetje zijn andere -sterker uitgedrukte verschillen in gevederte verkrijgt: zie Audubon, -„Ornithological Biography”, vol. III, 1835, blz. 249–250. - -[574] „Das Ganze der Taubenzucht”, 1837, blz. 21, 24. Omtrent het geval -der gestreepte duiven, zie Dr. Chapuis, „Le Pigeon Voyageur belge”, -1865, blz. 87. - -[575] Voor uitvoerige bijzonderheden en aanhalingen omtrent al deze -punten ten opzichte van de verschillende hoenderrassen, zie „Varieeren -der Huisdieren en Cultuurplanten”, Deel I, blz. 261 v.v. Wat de hoogere -dieren aangaat, zijn de seksueele verschillen die ten gevolge der -temming zijn ontstaan, in het zelfde werk bij elke soort beschreven. - -[576] „Twenty-ninth Annual Report of the Registrar-General for 1886”. -In dit verslag (p. XII) wordt een bijzondere tienjarige tabel gegeven. - -[577] Omtrent Noorwegen en Zweden, zie een uittreksel van de -onderzoekingen van Dr. Faye in „British and Foreign Medico-Chirurg. -Review”, April, 1867, blz 343, 345. Omtrent Frankrijk, het „Annuaire -pour l’An 1867”, blz. 213. - -[578] Voor Philadelphia zie Dr. Stockton Hough, „Social Science -Assoc.”, 1874. Voor de Kaap de Goede Hoop, Quetelet, aangehaald door -Dr. H. Hartogh Heys van Zouteveen in de Nederlandsche vertaling van dit -werk, in wiens vijfde aanteekening op dit hoofdstuk vele opgaven zijn -bijeengebracht omtrent de getalsverhouding tusschen de seksen. - -[579] Ten opzichte der Joden, zie den heer Thury, „La Loi de Production -des Sexes”, 1863, blz. 25. - -[580] „British and Foreign Medico-Chirurg. Review”, April, 1867, blz. -343. Dr. Stark merkt ook op („Tenth Annual Report of Births, Deaths, -etc, in Scotland”, 1867, blz. XXVIII): „Deze voorbeelden mogen -voldoende zijn, om aan te toonen, dat op elken leeftijd de mannen in -Schotland meer kans hebben om te sterven dan de vrouwen, en dat hun -gemiddelde sterfte grooter is dan die van deze laatste. Het feit -echter, dat deze bijzonderheid het sterkst is ontwikkeld in dat -kinderlijk tijdperk van het leven, waarin de kleeding, het voedsel en -de behandeling van beide seksen het zelfde zijn, schijnt te bewijzen, -dat de grootere gemiddelde sterfte der mannen een aangeboren, -natuurlijke en constitutioneele, alleen door de sekse veroorzaakte -bijzonderheid is.” - -[581] „West-Riding Lunatic Asylum Reports”, vol. I, 1871, blz. 8. Sir -J. Simpson heeft bewezen, dat het hoofd van de jongens bij de geboorte -in omtrek ruim 9 millimeter en in dwarse doorsnede ruim 3 millimeter -grooter is dan dat van de meisjes. Quetelet heeft bewezen, dat de -meisjes kleiner geboren worden dan de jongens; zie Dr. Duncan, -„Fecundity, Fertility, Sterility”, 1871, blz. 382. - -[582] Bij de wilde Guarani’s van Paraguay staat volgens den -nauwkeurigen Azara („Voyages dans l’Amérique mérid.”, tome II, 1809, -blz. 60, 179) het aantal vrouwen tot dat der mannen als 14 tot 13. - -[583] Babbage „Edinburgh Journal of Science”, 1829, vol. I, blz. 88; -ook blz. 90, omtrent doodgeboren kinderen. Over onwettige kinderen in -Engeland, zie „Report of Registrar-General” voor 1866, blz. XV. - -[584] Leuckart in Wagner, „Handwörterbuch der Phys.”, Bd. IV, 1853, -blz. 774. - -[585] „Anthropological Review”, April, 1870, blz. CVIII. - -[586] Gedurende de laatste elf jaren is er aanteekening gehouden van -het aantal merries die onvruchtbaar bleken te zijn of haar veulens te -vroeg baarden, en dit verdient opmerking, daar het bewijst hoe -onvruchtbaar deze sterk gevoede en vrij dicht in de familie met -elkander gepaarde dieren zijn geworden, zoodat bijna een derde gedeelte -van de merries geen levende veulens voortbrachten. Zoo werden in 1886 -809 hengstveulens en 816 merrieveulens geboren en 743 merries brachten -geen jongen voort. In 1867 werden 836 hengstveulens en 902 -merrieveulens geboren, 794 merries bleven onvruchtbaar. - -[587] Ik ben veel dank verschuldigd aan den heer Cupples die mij de -boven vermelde opgaven uit Schotland, zoowel als sommige van de -volgende omtrent hoornvee heeft verschaft. De heer R. Elliot van -Laighwood vestigde het eerst mijn aandacht op den vroegtijdigen dood -der mannetjes—een mededeeling later door den heer Aitchison en anderen -bevestigd. Aan dezen laatsten heer en aan den heer Payan heb ik de -uitgebreidste opgaven omtrent schapen te danken. - -[588] Bell, „History of British Quadrupeds”, blz. 100. - -[589] „Illustrations of the Zoology of S. Africa”, 1849, blz. 29. - -[590] Brehm („Illust. Thierleben”, Bd. IV, blz. 990) komt tot het -zelfde besluit. - -[591] Op autoriteit van L. Lloyd, „Game Birds of Sweden”, 1867, blz. -12, 132. - -[592] „Nat Hist. of Selborne”, brief XXIX, uitgaaf van 1825, vol. I, -blz. 139. - -[593] De heer Jenner Weir ontving overeenkomstige mededeelingen, toen -hij gedurende het volgende jaar onderzoek deed. Om het aantal gevangen -vinken aan te toonen, kan ik vermelden, dat er in 1869 een wedstrijd -tusschen twee deskundigen was; en de eene man ving op éénen dag 62, de -andere 40 mannelijke vinken. Het grootste aantal dat ooit door éénen -man op een enkelen dag is gevangen, bedroeg 70. - -[594] „Ibis”, vol. II, blz. 260, aangehaald in Gould’s „Trochilidae”, -1861, blz. 25. Wat de overige verhoudingsgetallen aangaat, ben ik aan -den heer Salvin een tabel van zijn resultaten verschuldigd. - -[595] „Ibis”, 1860, blz. 137, en 1867, blz. 369. - -[596] „Ibis”, 1862, blz. 137. - -[597] Leuckart haalt Bloch aan (Wagner „Handwörterbuch der Phys.” Bd. -IV, 1835, blz. 775), die zegt, dat er bij de visschen tweemaal zooveel -mannetjes als wijfjes zijn. - -[598] Aangehaald in de „Farmer”, 18 Maart, 1869, blz. 369. - -[599] „The Stormontfield Piscicultural Experiments”, 1866, blz. 33. De -„Field” Courant, 29 Juni, 1867. - -[600] „Land and Water”, 1862, blz. 41. - -[601] Yarrel, „Hist. British Fishes”, vol. I, 1836, blz. 307; over -Cyprinus carpio, blz. 331; over Tinca vulgaris, blz. 331; over Abramis -brama, blz. 336. Zie omtrent Leuciscus phoxinus, „Loudon’s Mag. of Nat. -Hist.”, vol. V, 1832, blz. 682. - -[602] Leuckart haalt Meinecke aan (Wagner, „Handwörterbuch der Phys.”, -Bd. IV, 1853, blz. 775), die zegt, dat bij de Kapellen de mannetjes -drie- of viermaal talrijker zijn dan de wijfjes. - -[603] „The Naturalist on the Amazons”, vol. II, 1863, blz. 228, 347. - -[604] Vier van deze gevallen worden door den heer Trimen medegedeeld in -zijn „Rhopalocera Africae Australis.” - -[605] Aangehaald door Trimen, „Transact. Ent. Soc.”, vol. V, part IV, -1806, blz. 330. - -[606] „Transact. Linn. Soc.”, vol. XXV, blz. 37. - -[607] „Proc. Entomolog. Soc.”, 17 Febr. 1868. - -[608] Aangehaald door Dr. Wallace in „Proc. Ent. Soc.”, 3rd. Series, -vol. V, 1867, blz. 487. - -[609] Blanchard, „Metamorphoses, Moeurs des insectes”, 1868, blz. -225–226. - -[610] „Lepidopteren-Doubletten Liste”, Berlin, No. X, 1866. - -[611] Deze natuuronderzoeker is zoo vriendelijk geweest mij eenige -opgaven omtrent vroegere jaren te zenden, gedurende welke de wijfjes de -overhand schenen te hebben; maar zoovele daarvan waren slechts -schattingen, dat het mij niet mogelijk was er een tabel van te maken. - -[612] Günthers „Record of Zoological Literature”, 1867, blz. 260. Over -de overmaat van wijfjes bij Lucanus, ibid., blz. 250. Over de mannetjes -van Lucanus in Engeland, Westwood, „Modern Class. of Insects”, vol. I, -blz. 187. Over Siagonium, ibid., blz. 172. - -[613] Walsh, in „The American Entomologist”, vol. I, 1869, blz. 103. F. -Smith, „Record of Zoological Literature”, 1867, blz. 328. - -[614] „Farm Insects”, blz. 45–46. - -[615] „Anwendung der Darwinschen Lehre. Verh. d. n. V. Jahrg. XXIV.” - -[616] „Die Strich-, Zug- oder Wanderheuschrecke”, 1828, blz. 20. - -[617] „Observations in N. American Neuroptera”, door H. Hagen en B. D. -Walsh, „Proc. Ent. Soc. Philadelphia”, October 1863, blz. 168, 223, -239. - -[618] „Proc. Ent. Soc. London”, 17 Febr. 1868. - -[619] Een andere groote autoriteit in deze klasse, Prof. Thorel van -Upsala („On European Spiders”, 1869–70, part I, blz. 205) spreekt, -alsof vrouwelijke spinnen over het algemeen meer voorkwamen dan -mannelijke. - -[620] Zie over dit onderwerp den heer Pickart-Cambridge, aangehaald in -„Quarterly Journal of Science”, 1868, blz. 429. - -[621] „The Todas”, 1878, blz. 100, 111, 194, 196. - -[622] „Aboriginal Inhabitants of New-Zealand; Government Report”, 1859, -blz. 36. - -[623] „Narrative of a Tour through Hawaii”, 1826, blz. 298. - -[624] „History of the Sandwich-Islands”, 1843, blz. 93. - -[625] Dit wordt medegedeeld in des weleerw. heeren H. T. Cheever’s -„Life in the Sandwich-Islands”, 1851, blz. 277. - -[626] Dr. Coulter zegt („Journal R. Geograph. Soc.” 1835, vol. V, blz. -67), den toestand van Californië omstreeks het jaar 1830 beschrijvende, -dat de inboorlingen die door de Spaansche zendelingen waren bekeerd, -bijna allen zijn omgekomen of omkomen, hoewel zij goed behandeld en -niet uit hun geboorteland verdreven worden, en men hen belet -alcoholische dranken te gebruiken. Hij schrijft dit voor een groot deel -toe aan het ontwijfelbare feit, dat de mannen de vrouwen aanmerkelijk -in aantal overtreffen, maar hij weet niet, of dit komt, omdat er minder -meisjes worden geboren, of omdat meer meisjes in haar prille jeugd -sterven. Het laatste is volgens alle analogie zeer onwaarschijnlijk. -Hij voegt er bij, dat „eigenlijk gezegde kindermoord niet algemeen is, -ofschoon men zeer dikwijls zijn toevlucht neemt tot abortie.” Indien -Dr. Coulter gelijk heeft omtrent kindermoord, kan dit geval niet tot -ondersteuning van kolonel Marshall’s meening worden aangehaald. Wegens -de snelle afneming van de bekeerde inboorlingen mogen wij vermoeden, -dat, evenals in de vroeger medegedeelde gevallen, hun vruchtbaarheid is -verminderd wegens verandering der levensvoorwaarden. - -Ik had gehoopt eenig licht te verkrijgen omtrent dit onderwerp uit het -fokken van honden, in zoover als bij de meeste rassen, uitgezonderd -misschien bij windhonden, meer jonge teven dan reuen worden gedood, -gelijk bij de kinderen der Toda’s. De heer Cupples verzekert mij, dat -dit gewoonlijk geschiedt bij de Schotsche hertenhonden. Ongelukkig weet -ik niets omtrent de getalsverhouding tusschen de seksen bij eenig ras, -met uitzondering der windhonden, en bij deze laatste staat het aantal -reuen dat wordt geboren, tot het aantal teven als 110.1 tot 100. Nu -schijnt het volgens navraag bij vele fokkers gedaan, dat de teven in -sommige opzichten hooger worden geschat, hoewel zij in andere opzichten -lastig zijn; en het blijkt niet, dat de jonggeboren teven van de beste -hondenrassen die worden gefokt, stelselmatig in grooter aantal worden -gedood dan de reuen, hoewel dit soms in beperkte mate plaats grijpt. Ik -ben daarom niet in staat te beslissen, of wij volgens de bovenvermelde -beginselen de overmaat van mannelijke geboorten bij windhonden kunnen -verklaren. Van den anderen kant hebben wij gezien, dat bij paarden, -runderen en schapen, die te kostbaar zijn om de jongen van een van -beide seksen te dooden, als er eenig verschil is, de vrouwelijke sekse -eenigszins talrijker is. - -[627] Behalve dit werk worden door Dr. Lubach nog aangehaald: Boudin, -„Géographie médicale” en „Du non-cosmopolitisme des races humaines”, -Nott, „Acclimatation” en Dr. S. Coronel, „Iets over het verschil in -levensverhoudingen tusschen Joden en Christenen” in „Schat der -Gezondheid”, jaargang VII, blz. 372 v.v. - -[628] Dit laatste gaat niet door voor Servië, ofschoon daar het aantal -vrouwen in verhouding tot de mannen jaarlijks toeneemt en dus in een -nabijzijnde toekomst de wet ook voor Servië door zal gaan. Volgens Dr. -Hugo Bach (in een artikel over „De bevolking van het koninkrijk -Servië”, voorkomende in het Oostenrijksche „Statistische -Monatschrift”), kwamen daar op elke duizend mannen: - - 1859 voor 938 vrouwen. - 1863 ,, 939 ,, - 1866 ,, 941 ,, - 1874 ,, 946 ,, - 1884 ,, 958 ,, - -In de landen van Europa waar de beschaving geene vorderingen maakt, en -bij de natuurvolken zou men tot nog toe in den regel een overwicht van -de mannelijke bevolking hebben opgemerkt; het tegenovergestelde -verschijnsel treedt in de beschaafde landen aan den dag, ofschoon er -toch meer jongens dan meisjes worden geboren. - -[629] „Annuaire du Bureau des Longitudes”, 1834, aangehaald door Prof. -G. Boccardo. - -[630] „Mémorial Encyclopédique”, 1832, Mei, aangehaald door Prof. G. -Boccardo. - -[631] Quetelet, „Physique Sociale”, vol. I, blz. 168 v.v., aangehaald -door Prof. G. Boccardo die het verschil aan de Kaap aan de breedte -toeschrijft. - -[632] Aangehaald door Quetelet (volgens Boccardo; zie ook Brewster’s -„Journal of Sciences”, New Series, No. I). - -[633] Wij meenen omtrent Nederland, het vaderland van al onze lezers, -wel eenigszins uitvoeriger te mogen zijn. - -[634] Men onderscheidt: wettelijke, feitelijke en werkelijke bevolking. -De wettelijke bevolking is de bevolking in de registers ingeschreven of -de wettig gedomicilieerde bevolking (Artt. 74–80 Burg. Wetb.); de -feitelijke bevolking wordt uit de wettelijke afgeleid door aftrekking -der tijdelijk afwezigen en bijvoeging der tijdelijk aanwezigen. Onder -werkelijke bevolking verstaat men de hoegrootheid der bevolking, -wanneer tot grondslag wordt genomen, niet de woonplaats of het -domicilie in den zin van het Burgerlijk Wetboek, maar de werkelijke -woonplaats of de plaats, waar men gewoon is verblijf te houden. - -[635] „De l’Espèce et de la Class.” enz., 1869, blz. 106. - -[636] Zie b.v. mijn mededeeling in „Journal of Researches”, 1845, blz. -7. - -[637] Ik heb („Geolog. Observations on Volcanic Islands”, 1844, blz. -53) een merkwaardig voorbeeld medegedeeld van den invloed van het licht -op de kleuren van een loofvormige korst, door de branding op de -rotsachtige kusten van Ascension afgezet, en door de oplossing van -fijngewreven zeeschelpen gevormd. - -[638] Dr. Morse heeft voor eenige jaren dit onderwerp besproken in zijn -verhandeling over „Adaptive Colouring of Mollusca”, „Proc. Boston Soc. -of Nat. Hist.”, vol. XIV, April 1871. - -[639] Zie zijn fraaie monografie over „British Annelids”, deel I, 1873, -blz, 3. - -[640] Zie Perrier, „l’Origine de l’Homme d’après Darwin”, „Revue -scientifique”, Feb. 1873, blz 866. - -[641] In „Facts and Arguments for Darwin”, Eng. Vert., 1869, blz. 20, -is het bovenvermeld onderzoek over de reukdraden te vinden. Sars -(aangehaald in „Nature”, 1870, blz. 455) heeft een dergelijk geval -beschreven bij een Noorweegsch schaaldier, Pontoporeia affinis. - -[642] Zie Sir J. Lubbock in „Annals and Mag. of Nat. Hist.”, vol. XI, -1853, pl. I en X; en vol. XII (1853), pl. VII. Zie ook Lubbock in -„Transact. Ent. Soc.”, vol. VI, nieuwe serie, 1856–1858, blz. 8. Ten -opzichte van de lager aangehaalde zigzagvormige sprieten, zie Fritz -Müller, „Facts and Arguments for Darwin”, 1869, blz. 40, onderste noot. - -[643] Zie een verhandeling met platen van den heer C. Spence Bate in -„Proc. Zoolog. Soc.”, 1868, blz. 363, en over de nomenclatuur van het -geslacht, ibid., blz. 585. Ik ben den heer Spence Bate grooten dank -verschuldigd voor bijna al de bovengaande mededeelingen ten opzichte -der knijpers bij de hoogere Schaaldieren. - -[644] „Hist. Nat. des Crust.”, tome II, 1837, blz. 50. - -[645] Fritz Müller, „Facts and Arguments for Darwin”, 1869, blz. 25–28. - -[646] „Travels in the Interior of Brazil”, 1846, blz. 111. Ik heb in -mijn „Journal of Researches”, blz. 463, de levenswijze van den Birgus -medegedeeld. - -[647] De heer Ch. Fraser, in „Proc. Zoolog. Soc.”, 1869, blz. 3. De -mededeeling omtrent Dr. Power ben ik aan den heer Bate verschuldigd. - -[648] Claus: „Die freilebenden Copepoden”, 1863, blz. 35. - -[649] „Facts and Arguments” enz., blz. 79. - -[650] „A History of the Spiders of Great Britain”, 1862. Omtrent de -volgende feiten, zie blz. 102, 77, 88. - -[651] Deze schrijver heeft vóór eenige jaren een belangrijk stuk -geschreven over „Caratteri sessuali secondarii degli Arachnidi”, in de -„Atti della Soc. Veneto-Trentina di Sc. Nat.”, Padova, vol. I, fasc. 3, -1873. - -[652] Aug. Vinson („Aranéides des Iles de la Réunion”, pl. VI, fig. 1 -en 2) geeft een goed voorbeeld van de geringe grootte van het mannetje -bij Epeira nigra. Bij deze soort, moet ik er bijvoegen, is het mannetje -bruin, en het wijfje zwart met roode banden op de pooten. Andere nog -sterker voorbeelden van ongelijke grootte der beide seksen zijn -opgeteekend in „Quarterly Journal of Science”, 1868, Juli, blz. 429; -maar ik heb de oorspronkelijke verhandelingen niet gelezen. - -[653] Kirby en Spence. „Introduction to Entomology”, vol. I, 1818, blz. -280. - -[654] „Proc. Zoolog. Soc.”, 1871, blz. 621. - -[655] Theridion (Asagenas, Sund.) serratipes, 4 punctatum en guttatum: -zie Westring, in Kroyer, „Naturhist. Tidskrift”, vol. IV, 1842–43, blz. -349. Zie ook, voor andere soorten, „Araneae Suecicae”, blz. 184. - -[656] Dr. Hartogh Heys van Zouteveen heeft in zijn Nederlandsche -vertaling van dit werk (zie aant. 7 op dit hoofdstuk) verscheidene -gevallen hiervan bijeengebracht. - -[657] Walckenaer en P. Gervais, „Hist. Nat. des Insectes Aptères”, tome -IV, 1847, blz. 17, 19, 68. - -[658] Darwin noemt Walckenaer in de eerste uitgaaf van dit werk niet en -ontleende zijn opmerking omtrent Walckenaer aan deze aanteekening, die -reeds in de eerste uitgaaf van dit werk iets korter voorkomt. - -[659] Sir J. Lubbock, „Transact. Linnean Soc.”, vol. XXV, 1866, blz. -484. Ten opzichte der Mutillen zie Westwood, „Modern Class. of -Insects”, vol. II, blz. 213. - -[660] Deze organen van het mannetje verschillen dikwijls bij nauw -verwante soorten, en leveren uitnemende soortskenmerken op. Hun -belangrijkheid ten opzichte hunner functie heeft men echter, volgens -een opmerking die de heer R. MacLachlan mij maakte, waarschijnlijk te -hoog geschat. Men heeft beweerd, dat kleine verschillen in deze organen -voldoende zouden zijn om de kruising tusschen goed uitgedrukte -verscheidenheden of beginnende soorten te voorkomen, en derhalve haar -ontwikkeling bevorderen. Dat dit moeielijk het geval kan zijn, mogen -wij afleiden uit vele gevallen, die zijn opgeteekend van verschillende -soorten, die in copulatie met elkander zijn waargenomen. (Zie b.v. -Bronn, „Geschichte der Natur”, Bd. II, 1843, blz. 164, en Westwood, -„Transact. Ent. Soc.”, vol. III, 1842, blz. 195). De heer MacLachlan -deelt mij mede, (zie „Stett. Ent. Zeitung”, 1867, blz. 155), dat, toen -verschillende soorten van Kokerjuffers (Phryganidae), die sterk -uitgesproken verschillen van deze soort vertoonen, door Dr. Aug. Meyer -bij elkander werden opgesloten, zij met elkander paarden, en dat één -paar vruchtbare eieren voortbracht. - -[661] „The Practical Entomologist”, Philadelphia, vol. II, Mei 1867, -blz. 88. - -[662] De heer Walsh, ibid., blz. 107. - -[663] „Modern Classification of Insects”, vol. II, 1840, blz. 106, 205. -De heer Walsh, die mijn aandacht vestigde op dit dubbel gebruik der -kaken, zegt, dat hij het feit herhaaldelijk heeft waargenomen. - -[664] Wij hebben hier een merkwaardig en onverklaarbaar geval van -dimorphisme; want sommige van de wijfjes van vier Europeesche soorten -van Dytiscus hebben gladde dekschilden; en er zijn geen overgangen -tusschen gegroefde of van verdiepte stippels voorziene en geheel gladde -dekschilden waargenomen. Zie Dr. H. Schaum, aangehaald in de -„Zoologist”, vol. V–VI, 1847–48, blz. 1896. Evenzoo Kirby en Spence, -„Introduction to Entomology”, vol. III, 1826, blz. 305. - -[665] Westwood, „Modern Class.”, vol. II, blz. 193. De volgende -mededeelingen omtrent Penthe en andere, tusschen aanhalingstekens -geplaatst, zijn ontleend aan den heer Walsh, „Practical Entomologist”, -Philadelphia, vol. II, blz. 88. - -[666] Kirby en Spence, „Introduction”, enz., vol. III, blz. 332–336. - -[667] E. Doubleday, „Annals and Mag. of Nat. Hist.”, vol. I, 1848, blz. -379. Ik kan er bijvoegen, dat bij sommige Vliesvleugelige Insekten -(Hymenoptera) het beloop der aderen op de vleugels bij de twee seksen -verschilt (zie Shuckard, „Fossorial Hymenop.”, 1837, blz. 39–43). - -[668] H. W. Bates, in „Journal of Proc. Linn. Soc.”, vol VI, 1862, blz. -74. De waarnemingen van den heer Wonfor worden aangehaald in „Popular -Science Review”, 1868, blz. 343. - -[669] „The Naturalist in Nicaragua”, 1874, blz. 316–320. Over het -lichten der eieren, zie „Annals and Mag. of Nat. Hist.”, 1871, Nov., -blz. 372. - -[670] Kirby and Spence, „Introduction to Entomology”, vol. III, blz. -209. - -[671] Robinet, „Vers à Soie”, 1848, blz. 207. - -[672] „Transact. Ent. Soc.”, 3rd series, vol. V, blz. 386. - -[673] „Journal of Proc. Ent. Soc.”, 4 Febr. 1867, blz. LXXI. - -[674] Voor deze en andere mededeelingen omtrent de grootte der seksen, -zie Kirby en Spence, ibid., vol. III, blz. 300; over den levensduur der -Insekten, ibid., blz. 444. - -[675] „Transact. Linnean Soc.”, vol. XXVI, 1868, blz. 296. - -[676] „The Malay Archipelago”, vol. II, 1869, blz. 313. - -[677] „Modern Classification of Insects”, vol. II, 1840, blz. 526. - -[678] „Anwendung” enz. „Verh. d. n. V. Jahrg.”, XXIV, blz. 80. Mayer, -in „American Naturalist”, 1874, blz. 236. - -[679] Zie het hoogst belangwekkende werk van den heer B. F. Laune, „On -the Anatomy of the Blow-Fly, Musea vomitoria”, 1870, blz. 14. - -[680] Westwood, „Modern Class. of Insects”, vol. II, blz. 473. - -[681] Deze bijzonderheden zijn ontleend aan Westwood’s „Modern Class. -of Insects”, vol. II, 1840, blz. 422. Zie ook, over de Fulgoridae, -Kirby and Spence, „Introduct.”, vol. II, blz. 401. - -[682] „Zeitschrift für wissenschaft. Zoolog.”, Bd. XVII, 1867, blz. -152–158. - -[683] „Transact. New-Zeeland Institute”, vol. V, 1873, blz. 286. - -[684] Ik ben het volgende verschuldigd aan den heer Walsh, die mij dit -uittreksel van een „Journal of the Doings of Cicada septemdecim” door -Dr. Hartman, heeft gezonden. - -[685] L. Guilding, „Transact. Linn. Soc.”, vol. XV, blz. 154. - -[686] Köppen, aangehaald in de „Zoological Record” voor 1867, blz. 460. - -[687] Gilbert White, „Nat. Hist. of Selborne”, vol. II, 1825, blz. 252. - -[688] Harris, „Insects of New England”, 1842, blz. 128. - -[689] „The Naturalist on the Amazons”, vol. 1, blz. 252. De heer Bates -bespreekt op zeer belangwekkende wijze de overgangen tusschen de -muziekinstrumenten der drie families. Zie ook Westwood, „Modern -Class.”, vol. II, blz. 445 en 453. - -[690] „Proc. Boston Soc. of Nat. Hist.”, vol. XI, April 1868. - -[691] „Nouveau Manuel d’Anat. Comp.” (Fransche vertaling), tome I, -1850, blz. 567. - -[692] „Zeitschrift für Wissenschaft. Zoolog.”, Bd. XVII, 1867, blz. -117. - -[693] Westwood, „Modern Class. of Insects”, vol. I, blz. 440. - -[694] „Ueber den Ton-apparat der Locustiden, ein Beitrag zum -Darwinismus”, „Zeitschr. f. wiss. Zoölog.”, Bd. XXII, 1872, blz. 100. - -[695] Westwood, „Modern Class. of Insects”, vol. I, blz. 453. - -[696] Landois, ibid., blz. 121, 122. - -[697] De heer Walsh deelt mij mede, dat hij heeft opgemerkt, dat het -wijfje van Platyphyllum concavum, als men het vangt, een zwak knarsend -geluid maakt door haar boven vleugels tegen elkander te wrijven. - -[698] Landois, ibid., blz. 117. - -[699] „Insects of New England”, 1842, blz. 133. - -[700] Westwood, „Modern Classification”, vol. I, blz. 462. - -[701] Westwood, ibid., vol. I, blz. 453. - -[702] Landois, ibid., blz. 115, 116, 120, 122. - -[703] Landois heeft eenige jaren geleden bij sommige Rechtvleugeligen -(Orthoptera) rudimentaire organen gevonden, die zeer sterk gelijken op -de geluidvoortbrengende organen der Gelijkvleugeligen (Homoptera) en -dit is een verwonderlijke zaak. Zie „Zeitschr. für wissensch. Zoölog.”, -B. XXII, Heft 3, 1871, blz. 348. - -[704] „Transact. Ent. Soc.”, 3rd. series, vol. II („Journal of -Proceedings”), blz. 117. - -[705] Westwood, „Modern Class. of Insects”, vol. I, blz. 427; voor de -Krekels blz. 445. - -[706] De heer Ch. Horne in „Proc. Ent. Soc.”, 3 Mei, 1869, blz. XII. - -[707] De Oecanthus nivalis. Harris, „Insects of New England”, 1842, -blz. 124. - -[708] Platyblemnus: Westwood, „Modern Class.”, vol. I, blz. 447. - -[709] B. D. Walsh, de Pseudo-Neuroptera van Illinois, in „Proc. Ent. -Soc. of Philadelphia”, 1862, blz. 361. - -[710] „Modern Class.”, vol. II, blz. 37. - -[711] Walsh, ibid., blz. 381. Ik ben de volgende feiten over Hetaerina, -Anax en Gomphus aan dezen natuuronderzoeker verschuldigd. - -[712] „Transact. Ent. Soc.”, vol. I, 1836, blz. LXXXI. - -[713] Zie uittreksel in de „Zoological Record” voor 1867, blz. 450. - -[714] Kirby en Spence, „Introduction to Entomology”, vol. II, 1818, -blz. 35. - -[715] Zie een belangwekkend artikel, „The Writings of Fabre”, in „Nat. -Hist. Review”, April, 1862, blz. 122. - -[716] „Journal of Proc. of Entomolog. Soc.”, Sept. 1863, blz. 169. - -[717] P. Huber, „Recherches sur les Moeurs des Fourmis”, 1810, blz. -150, 165. - -[718] „Proc. Entomolog. Soc. of Philadelphia”, 1866, blz. 238–239. - -[719] „Anwendung der Darwinschen Lehre auf Bienen”, Verh. d. n. Jahrg. -XXIX. - -[720] De heer Perrier maakt in zijn artikel „La Sélection sexuelle -d’après Darwin” („Revue Scientifique”, Febr. 1873, blz. 868), zonder -naar het schijnt veel over de zaak te hebben nagedacht, de -tegenwerping, dat, daar men weet, dat de mannetjes van sociale bijen -voortkomen uit onbevruchte eieren, zij geen nieuwe kenmerken op hun -mannelijke nakomelingschap kunnen overbrengen. Dit is een buitengewone -tegenwerping. Een vrouwelijke bij, bevrucht door een mannetje dat een -of ander kenmerk bezat, waardoor de vereeniging der seksen -gemakkelijker werd gemaakt, of dat hem aantrekkelijker voor het wijfje -maakte, zal eieren leggen, waaruit alleen wijfjes zullen voortkomen; -maar deze jonge wijfjes zullen het volgende jaar mannetjes -voortbrengen; en zal men nu beweren, dat dergelijke mannetjes de -kenmerken van hun grootvaders niet kunnen erven? Om een geval te nemen -met gewone dieren, dat zoo dicht mogelijk daarbij komt: indien een -wijfje van eenig wit viervoetig dier of vogel werd gekruist met een -mannetje van zwart ras, en hun mannelijke en vrouwelijke jongen met -elkander werden gepaard, zal men dan beweren, dat de kleinkinderen niet -een aanleg tot zwartheid van hun grootvaders zouden kunnen erven? Het -verkrijgen van nieuwe kenmerken door de onvruchtbare werkbijen is een -veel moeielijker geval, maar ik heb in mijn „Ontstaan der Soorten” -trachten aan te toonen, op welke wijze deze onvruchtbare wezens worden -onderworpen aan de macht der natuurlijke teeltkeus. - -[721] Aangehaald bij Westwood, „Modern Class. of Insects”, vol. II, -blz. 214. - -[722] Pyrodes pulcherrimus, bij welke de seksen in ’t oog loopend -verschillen, is door den heer Bates beschreven in „Transact. Ent. -Soc.”, 1862, blz. 50. Ik zal eenige weinige andere gevallen opnoemen, -waarin ik van een verschil in kleur tusschen de seksen van kevers -hoorde. Kirby en Spence („Introduct. to Entomology”, vol. III, blz. -301) vermelden een Cantharis, Meloe, Rhagium en de Leptura testacea; -het mannetje van deze laatste is bruinachtig van kleur, met een zwart -borststuk en het wijfje over het geheele lichaam dof rood. Deze twee -laatste kevers behooren tot de familie der Boktorren (Longicornia). De -heeren R. Trimen en Waterhouse jun. geven mij bericht omtrent twee -Bladsprietige Kevers (Lamellicornia), namelijk een Peritrichia en -Trichius, het mannetje van den laatsten is donkerder gekleurd dan het -wijfje. Bij Tillus elongatus is het mannetje zwart en het wijfje, naar -men meent, altijd van een donker blauwe kleur met een rood borststuk -(thorax). Ook het mannetje van Orsodacna atra is, naar ik van den heer -Walsh hoor, zwart, terwijl het wijfje (de zoogenaamde O. ruficollis) -een roodachtig bruin borststuk heeft. - -[723] „Proc. Entomolog. Soc. of Philadelphia”, 1864, blz. 228. - -[724] Kirby en Spence, „Introduct. Entomolog.”, vol. III, blz. 300. - -[725] Kirby en Spence, ibid., vol. III, blz. 329. - -[726] „Modern Classification of Insects”, vol. I, blz. 172. Op de -zelfde bladzijde vindt men een beschrijving van Siagonium. Op het -Britsch Museum merkte ik één mannelijk voorwerp van Siagonium in een -tusschenbeidenstaanden toestand op, zoodat het dimorphisme niet streng -doorgaat. - -[727] „The Malay Archipelago”, vol. II, 1869, blz. 276. - -[728] „Entomological Magazine”, vol. II, 1833, blz. 82. Zie ook omtrent -de gevechten van deze soort, Kirby en Spence, ibid., vol. III, blz. -314; en Westwood, ibid., vol. I, blz. 187. - -[729] Aangehaald door Fischer, in „Dict. Class. d’Hist. Nat.”, tome X, -blz. 324. - -[730] „Ann. Soc. Entomolog. France”, 1866, aangehaald in „Journal of -Travel”, door A. Murray, 1868, blz. 135. - -[731] Westwood, „Modern Class.”, I, blz. 184. - -[732] Wollaston, over eenige muziekmakende Snuitkevers (Curculionidae), -„Annals and Mag. of Nat. Hist.”, vol. VI, 1860, blz. 14. - -[733] „Zeitschrift für wiss. Zoolog.”, Bd. XVII, 1867, blz. 127. - -[734] Ik ben grooten dank verschuldigd aan den heer G. R. Crotch, -zoowel wegens de toezending van talrijke geprepareerde voorwerpen van -verschillende torren, tot deze drie Families en andere behoorende, als -wegens belangrijke inlichtingen van allerlei soort. Hij gelooft, dat -het sjirpvermogen bij Clythra nog nooit te voren was waargenomen. Ik -ben ook veel dank verschuldigd aan den heer E. W. Janson voor -inlichtingen en voorwerpen. Ik mag hierbij voegen, dat mijn zoon, de -heer F. Darwin, heeft ontdekt, dat Dermestes murinus sjirpt, maar hij -zocht te vergeefs het daartoe dienende orgaan. Scolytus is onlangs door -den heer Algen als een sjirpend insekt beschreven in het „Edinburgh -Monthly Magazine”, 1869, Nov., 130. - -[735] Schiödte, vertaald in „Annals and Mag. of Nat. Hist.”, vol. XX, -1867, blz. 37. - -[736] Westring heeft (Kroyer, „Naturhist. Tidskrift”, Bd. II. -1848–1849, blz. 334) de sjirporganen zoowel bij deze twee, als bij -andere Families beschreven. Van de Loopkevers (Carabidae) heb ik -Elaphrus uliginosus en Blethisa multipunctata onderzocht, mij door den -heer Crotch toegezonden. Bij Blethisa worden de dwarse ruggen op den -gerimpelden rand van den ring van het achterlijf, voor zoover ik kon -beoordeelen, niet gebruikt om de raspen op de dekschilden te schrappen. - -[737] Ik ben aan den heer Walsh, van Illinois, dank verschuldigd voor -de toezending van uittreksels uit Leconte’s „Introduction of -Entomology”, blz. 101, 143. - -[738] De heer P. de la Brulerie, aangehaald in „Journal of Travel”, A. -Murray, vol. I, 1868, blz. 135. - -[739] De heer Doubleday meldt mij, dat „het geluid wordt voortgebracht, -doordat het insekt zich zoo hoog, als het kan, op zijn pooten verheft, -en dan zijn borststuk vijf of zes malen in snelle opeenvolging tegen de -zelfstandigheid slaat, waarop het zit.” Voor mededeelingen aangaande -dit onderwerp, zie Landois, „Zeitschrift für wissens. Zoolog.”, Bd. -XVII, blz. 131. Olivier (aangehaald bij Kirby en Spence, „Introduct.”, -vol. II, blz. 325) zegt, dat het wijfje van Pimelia striata een vrij -sterk geluid voortbrengt door met haar achterlijf tegen de eene of -andere harde zelfstandigheid te kloppen, „en dat het mannetje, aan -dezen loktoon gehoor gevende, haar spoedig volgt, waarop zij paren.” - -[740] De sage zegt, dat Hercules, aan den Rhegiaanschen oever der -rivier willende uitrusten, zoo werd gehinderd door het gesjirp der -Cicaden, dat hij Zeus bad ze te doen verstommen. Zijn bede werd -verhoord; aan den Rhegiaanschen oever werd na dien tijd nooit weêr het -geluid van een Cicade vernomen, terwijl de Locrische oever van hun -eentonig gesjirp bleef weêrgalmen. Deze fabel bewijst, dat er toch ook -wel Grieken waren, die minder bewondering voor het gezang der Cicaden -gevoelden. - -[741] Vandaar hadden de Atheners van goeden huize gouden Cicaden op het -voorhoofd, of op de kruin van het hoofd in de haren gevlochten, of op -het gevest van het zwaard, als zinnebeeld, dat zij autochthonen waren -(Thucyd. I, 6; Scholiast op Aristophan.; Nubes vs. 984; Athenaeus XII, -512, 6; Virgilius, Ciris, 126). - -[742] „Proc. Ent. Soc. of Lond.”, 1864, blz. 13. - -[743] Wij spreken hier van Sabelsprinkhanen, daar wij onderstellen, dat -de hieronder medegedeelde waarneming van Mr. S. C. Snellen van -Vollenhoven betrekking heeft op een der tot die familie behoorende -soorten. Wanneer wij ons hierin vergissen en de bedoelde soort een der -Veldsprinkhanen is, dan blijft onze redeneering toch volkomen in haar -geheel; men heeft hier dan slechts te lezen Veldsprinkhanen, en het -hier opgemerkte bij aanteekening 7 in plaats van bij aanteekening 6 te -voegen. - -[744] De grenzen der waarneembare tonen zijn bij alle menschen niet -geheel de zelfde. Helmholtz neemt aan, dat gemiddeld de laagste -waarneembare toon overeenstemt met 16 trillingen per seconde, de -hoogste waarneembare toon met 38000 trillingen per seconde. Elke toon -die derhalve met minder dan 16 of meer dan 38000 trillingen per seconde -overeenstemt, maakt geen indruk op ons gehoorwerktuig. - -[745] Apatura Iris: „The Entomologist’s Weekly Intelligencer”, 1859, -blz. 139. Voor de kapellen van Borneo zie C. Collingwood, „Rambles of a -Naturalist”, 1868, blz. 183. - -[746] Zie mijn „Journal of Researches”, 1845, blz. 33. De heer -Doubleday („Proc. Ent. Soc.”, 3 Maart, 1845, blz. 123) heeft een -bijzonderen vliezigen zak ontdekt aan de basis der voorvleugels, die -waarschijnlijk met de voortbrenging van het geluid in verband staat. - -[747] „The Scottish Naturalist”, Juli 1872, blz. 213. - -[748] „Zoölogical Record”, 1869, blz. 347. - -[749] Zie ook de verhandeling van den heer Bates in „Proc. Ent. Soc. of -Philadelphia”, 1855, blz. 206. Ook den heer Wallace over het zelfde -onderwerp, ten opzichte van Diadema, in „Transact. Entomolog. Soc. of -London”, 1869, blz. 278. - -[750] „The Naturalist on the Amazons”, vol. I, 1863, blz. 19. - -[751] Zie het belangwekkende artikel in de „Westminster Review”, Juli, -1867, blz. 10. Een houtsnede, Kallima voorstellende, is door den heer -Wallace gegeven in „Hardwicke’s Science Gossip”, Sept. 1867, blz. 196. - -[752] Zie de belangwekkende waarnemingen van den heer T. W. Wood, „The -Student”, Sept. 1868, blz. 81. - -[753] De heer Wallace in „Hardwicke’s Science Gossip”, Sept. 1867, blz. -193. - -[754] Zie hierover ook de verhandeling van den heer Weir in „Transact. -Ent. Soc.”, 1869, blz. 23. - -[755] „Westminster Review”, Juli 1867, blz. 16. - -[756] Bij voorbeeld, Lithosia; Prof. Westwood („Modern Class. of -Insects”, vol. II, blz. 390) schijnt over dit geval verwonderd. Over de -betrekkelijke kleuren van Dag- en Nachtvlinders, zie ibid., blz. 333 en -392; ook Harris, „Treatise on the Insects of New England”, 1842, blz. -315. - -[757] Dergelijke verschillen tusschen de boven- en ondervlakten der -vleugels van verschillende soorten van Papilio kan men zien op de -fraaie platen bij de verhandeling van den heer Wallace over de -Papilionidae van Insulinde in „Transact. Linn. Soc.”, vol. XXV, part I, -1865. - -[758] „Proc. Ent. Soc.”, 2 Maart, 1868. - -[759] Zie ook een mededeeling omtrent het Amerikaansche geslacht -Erateina (een der Geometrae) in „Transact. Ent. Soc.”, new series, vol. -V, pl. XV en XIV. - -[760] „Proc. Ent. Soc. of London”, 6 Juli, 1868, blz. XXVII. - -[761] Harris, „Treatise” enz., uitgegeven door Flint, 1862, blz. 395. - -[762] Ik merk bij voorbeeld in de insektenverzameling van mijn zoon op, -dat de mannetjes bij Lasiocampa quercus, Odonestis potatoria, Hypogymna -dispar, Dasychira pudibunda en Cycnia mendica veel donkerder zijn dan -de wijfjes. Bij deze laatste soort is het verschil in kleur tusschen de -beide seksen sterk sprekend; en de heer Wallace meldt mij, dat wij hier -naar hij gelooft, een voorbeeld hebben van tot ééne sekse beperkte -beschermende nabootsing („mimickry”), zooals later uitvoeriger zal -worden verklaard. Het witte wijfje van de Cycnia gelijkt op de zeer -algemeene Spilosoma menthastri, van welke beide seksen wit zijn; en de -heer Stainton nam waar, dat deze laatste nachtvlinder met de grootste -walging werd weggeworpen door een geheel broedsel jonge kalkoenen die -andere nachtvlinders gaarne aten; zoodat, als Cycnia door de Britsche -vogels gewoonlijk voor Spilosoma werd aangezien, zij zou ontsnappen aan -het gevaar van te worden verslonden, en op die wijze zou haar -bedriegelijke witte kleur haar in hooge mate voordeelig zijn. - -[763] „Rambles of a Naturalist in the Chinese Seas”, 1868, blz. 132. - -[764] „Nature”, 27 April 1871, blz. 508. De heer Meldola haalt Donzel -aan, in „Soc. ent. de France”, 1837, blz. 77, over het vliegen der -kapellen bij het paren. Zie ook den heer G. Fraser in „Nature”, 20 -April 1871, blz. 489, over de seksueele verschillen van verschillende -Britsche kapellen. - -[765] Wallace, over de Papilionidae van Insulinde, in „Transact. Linn. -Soc.”, vol. XXV, 1865, blz. 8, 36. Een treffend geval van een zeldzame -verscheidenheid die juist tusschen twee andere goed uitgedrukte -verscheidenheden van wijfjes in staat, wordt door den heer Wallace -vermeld. Zie ook den heer Bates, in „Proc. Entomolog. Soc.”, 19 Nov. -1866, blz. XL. - -[766] De heer R. MacLachlan, „Transact. Ent. Soc.”, vol. II, part 6th., -3rd series; 1866, blz. 459. - -[767] H. W. Bates, „The Naturalist on the Amazons”, vol. II, 1863, blz. -228, A. R. Wallace, in „Transact. Linn. Soc.”, vol. XXV, 1865, blz. 10. - -[768] Zie over dit geheele onderwerp, „Het Varieeren der Huisdieren en -Cultuurplanten”, Ned. vert., deel II, hoofdstuk XXIII. - -[769] A. R. Wallace in „Journal of Travel”, vol. I, 1868, blz. 88. -„Westminster Review”, Juli, 1867, blz. 37. Zie ook de heeren Wallace en -Bates in „Proc. Ent. Soc.”, 19 Nov. 1866, blz. XXXIX. - -[770] „Het Varieeren der Huisdieren en Cultuurplanten”, Ned. vert., -deel I, hoofdstuk XII, blz. 513. - -[771] „Transact. Linn. Soc.”, vol. XXIII, 1862, blz. 495. - -[772] „Proc. Ent. Soc.”, Dec. 1866, blz. XLV. - -[773] „Transact. Linn. Soc.”, vol. XXV, 1865, blz. 1; ook „Transact. -Ent. Soc.”, vol. IV (3rd series), 1867, blz. 301. Trimen, „Linn. -Transact.”, vol XXVI, 1869, blz. 497. Riley, „Third Annual Report on -the Noxious Insects of Missouri”, 1871, blz. 163–168. Deze laatste -verhandeling is belangrijk, omdat de heer Riley daarin alle -tegenwerpingen bespreekt, die tegen de theorie van den heer Bates zijn -gemaakt. - -[774] Zie een vernuftig artikel, getiteld, „Difficulties of the Theory -of Natural Selection”, in de „Month”, 1869. Het is vreemd, dat de -schrijver veronderstelt, dat ik de variaties in kleur van de -Schubvleugeligen (Lepidoptera), waardoor zekere soorten tot -verschillende familie’s behoorende, er toe zijn gekomen om op elkander -te gelijken, aan terugkeer tot de type van een gemeenschappelijken -stamvader (atavisme) toeschrijf; er is echter niet meer reden om deze -variaties aan atavisme toe te schrijven, dan in het geval van elke -gewone variatie. - -[775] „The Naturalist in Nicaragua”, 1874, blz. 385. - -[776] „Proc. Entomolog. Soc.”, 3 Dec. 1866, blz. XIV en 4 Maart 1867, -blz. LXXX. - -[777] Zie de verhandeling van den heer J. Jenner Weir over insekten en -insektenetende vogels, in „Transact. Ent. Soc.”, 1869, blz. 21; ook de -verhandeling van den heer Butler, ibid., blz. 27. - -[778] Ik schreef reeds in de eerste uitgaaf dezer bewerking van de -Afstamming van den Mensch, dat ik niet volkomen overtuigd was, dat het -geluid van A. atropos werkelijk op de door Landois aangegeven wijze -wordt voortgebracht; want Dr. M. C. Verloren heeft mij verzekerd, ook -de pop, ja zelfs de rups van dezen vlinder een gelijksoortig, ofschoon -zwakker geluid dan het volkomen insekt te hebben hooren voortbrengen. -Is de door Landois gegeven verklaring onjuist, dan vervallen natuurlijk -de gevolgtrekkingen omtrent andere Sphingidae die ribbetjes op de -palpen bezitten. - -De heer R. T. Maitland zeide mij reeds in 1873, dat het geluidgevend -orgaan van A. atropos de kropsgewijs gedilateerde oesophagus is; hij -vond daarenboven, dat het geheele achterlijf (abdomen) met lucht gevuld -en door een spiraalsgewijs gedraaid vlies als het ware in verschillende -compartimenten verdeeld is; hij kon echter geen gemeenschap tusschen -deze luchtreservoirs en den oesophagus ontdekken. - -In zijn „Thierstimmen” (Freiburg i/B., 1874) geeft Landois zelf ook een -andere verklaring en zegt: „De doodshoofdvlinder heeft een stijf met -lucht gevulde zuigblaas welke dicht vóór de eigenlijke maag ligt, het -voorste gedeelte van het achterlijf inneemt en in het einde der -spijsbuis uitmondt. Dit orgaan speelt wellicht een rol bij het opzuigen -van honig en ander vloeibaar voedsel. De beide helften van de roltong -sluiten van voren niet volkomen tegen elkander, maar laten een fijne -spleet tusschen zich open. De toon ontstaat, doordat de lucht uit de -zuigbuis door deze spleet wordt gedreven. Men kan zulks bewijzen door -een dooden, maar nog niet verstijfden doodshoofdvlinder door den zuiger -lucht in te blazen, waardoor het achterlijf opzwelt; drukt men dan op -het achterlijf, dan houdt de toon aan, zoo lang men drukt.” - -Swinton vond in de mondholte van dezen vlinder, na den zuiger ver naar -beneden te hebben gedrukt, een neêrhangend vlies dat bij het klinken -van den toon sterk trilde, evenals de stembanden der hoogere dieren. - -Volgens deze laatste verklaringen kan men dus zeggen, dat de -doodshoofdvlinder niet alleen sjirpt, maar een werkelijke stem, evenals -de hoogere dieren, bezit. - -[779] Dr. M. C. Verloren deed mij echter terecht opmerken, dat deze -verklaring niet gemakkelijk is overeen te brengen met het feit, dat A. -atropos alleen geluid geeft als men haar aanraakt. - - - - - - - - -*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK DE AFSTAMMING VAN DEN MENSCH EN -DE SEKSUEELE TEELTKEUS (DEEL 1 VAN 2) *** - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the -United States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for an eBook, except by following -the terms of the trademark license, including paying royalties for use -of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for -copies of this eBook, complying with the trademark license is very -easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation -of derivative works, reports, performances and research. Project -Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away--you may -do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected -by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark -license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country other than the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you will have to check the laws of the country where - you are located before using this eBook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm website -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that: - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of -the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the Foundation as set -forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's business office is located at 809 North 1500 West, -Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up -to date contact information can be found at the Foundation's website -and official page at www.gutenberg.org/contact - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without -widespread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine-readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our website which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This website includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |