1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
635
636
637
638
639
640
641
642
643
644
645
646
647
648
649
650
651
652
653
654
655
656
657
658
659
660
661
662
663
664
665
666
667
668
669
670
671
672
673
674
675
676
677
678
679
680
681
682
683
684
685
686
687
688
689
690
691
692
693
694
695
696
697
698
699
700
701
702
703
704
705
706
707
708
709
710
711
712
713
714
715
716
717
718
719
720
721
722
723
724
725
726
727
728
729
730
731
732
733
734
735
736
737
738
739
740
741
742
743
744
745
746
747
748
749
750
751
752
753
754
755
756
757
758
759
760
761
762
763
764
765
766
767
768
769
770
771
772
773
774
775
776
777
778
779
780
781
782
783
784
785
786
787
788
789
790
791
792
793
794
795
796
797
798
799
800
801
802
803
804
805
806
807
808
809
810
811
812
813
814
815
816
817
818
819
820
821
822
823
824
825
826
827
828
829
830
831
832
833
834
835
836
837
838
839
840
841
842
843
844
845
846
847
848
849
850
851
852
853
854
855
856
857
858
859
860
861
862
863
864
865
866
867
868
869
870
871
872
873
874
875
876
877
878
879
880
881
882
883
884
885
886
887
888
889
890
891
892
893
894
895
896
897
898
899
900
901
902
903
904
905
906
907
908
909
910
911
912
913
914
915
916
917
918
919
920
921
922
923
924
925
926
927
928
929
930
931
932
933
934
935
936
937
938
939
940
941
942
943
944
945
946
947
948
949
950
951
952
953
954
955
956
957
958
959
960
961
962
963
964
965
966
967
968
969
970
971
972
973
974
975
976
977
978
979
980
981
982
983
984
985
986
987
988
989
990
991
992
993
994
995
996
997
998
999
1000
1001
1002
1003
1004
1005
1006
1007
1008
1009
1010
1011
1012
1013
1014
1015
1016
1017
1018
1019
1020
1021
1022
1023
1024
1025
1026
1027
1028
1029
1030
1031
1032
1033
1034
1035
1036
1037
1038
1039
1040
1041
1042
1043
1044
1045
1046
1047
1048
1049
1050
1051
1052
1053
1054
1055
1056
1057
1058
1059
1060
1061
1062
1063
1064
1065
1066
1067
1068
1069
1070
1071
1072
1073
1074
1075
1076
1077
1078
1079
1080
1081
1082
1083
1084
1085
1086
1087
1088
1089
1090
1091
1092
1093
1094
1095
1096
1097
1098
1099
1100
1101
1102
1103
1104
1105
1106
1107
1108
1109
1110
1111
1112
1113
1114
1115
1116
1117
1118
1119
1120
1121
1122
1123
1124
1125
1126
1127
1128
1129
1130
1131
1132
1133
1134
1135
1136
1137
1138
1139
1140
1141
1142
1143
1144
1145
1146
1147
1148
1149
1150
1151
1152
1153
1154
1155
1156
1157
1158
1159
1160
1161
1162
1163
1164
1165
1166
1167
1168
1169
1170
1171
1172
1173
1174
1175
1176
1177
1178
1179
1180
1181
1182
1183
1184
1185
1186
1187
1188
1189
1190
1191
1192
1193
1194
1195
1196
1197
1198
1199
1200
1201
1202
1203
1204
1205
1206
1207
1208
1209
1210
1211
1212
1213
1214
1215
1216
1217
1218
1219
1220
1221
1222
1223
1224
1225
1226
1227
1228
1229
1230
1231
1232
1233
1234
1235
1236
1237
1238
1239
1240
1241
1242
1243
1244
1245
1246
1247
1248
1249
1250
1251
1252
1253
1254
1255
1256
1257
1258
1259
1260
1261
1262
1263
1264
1265
1266
1267
1268
1269
1270
1271
1272
1273
1274
1275
1276
1277
1278
1279
1280
1281
1282
1283
1284
1285
1286
1287
1288
1289
1290
1291
1292
1293
1294
1295
1296
1297
1298
1299
1300
1301
1302
1303
1304
1305
1306
1307
1308
1309
1310
1311
1312
1313
1314
1315
1316
1317
1318
1319
1320
1321
1322
1323
1324
1325
1326
1327
1328
1329
1330
1331
1332
1333
1334
1335
1336
1337
1338
1339
1340
1341
1342
1343
1344
1345
1346
1347
1348
1349
1350
1351
1352
1353
1354
1355
1356
1357
1358
1359
1360
1361
1362
1363
1364
1365
1366
1367
1368
1369
1370
1371
1372
1373
1374
1375
1376
1377
1378
1379
1380
1381
1382
1383
1384
1385
1386
1387
1388
1389
1390
1391
1392
1393
1394
1395
1396
1397
1398
1399
1400
1401
1402
1403
1404
1405
1406
1407
1408
1409
1410
1411
1412
1413
1414
1415
1416
1417
1418
1419
1420
1421
1422
1423
1424
1425
1426
1427
1428
1429
1430
1431
1432
1433
1434
1435
1436
1437
1438
1439
1440
1441
1442
1443
1444
1445
1446
1447
1448
1449
1450
1451
1452
1453
1454
1455
1456
1457
1458
1459
1460
1461
1462
1463
1464
1465
1466
1467
1468
1469
1470
1471
1472
1473
1474
1475
1476
1477
1478
1479
1480
1481
1482
1483
1484
1485
1486
1487
1488
1489
1490
1491
1492
1493
1494
1495
1496
1497
1498
1499
1500
1501
1502
1503
1504
1505
1506
1507
1508
1509
1510
1511
1512
1513
1514
1515
1516
1517
1518
1519
1520
1521
1522
1523
1524
1525
1526
1527
1528
1529
1530
1531
1532
1533
1534
1535
1536
1537
1538
1539
1540
1541
1542
1543
1544
1545
1546
1547
1548
1549
1550
1551
1552
1553
1554
1555
1556
1557
1558
1559
1560
1561
1562
1563
1564
1565
1566
1567
1568
1569
1570
1571
1572
1573
1574
1575
1576
1577
1578
1579
1580
1581
1582
1583
1584
1585
1586
1587
1588
1589
1590
1591
1592
1593
1594
1595
1596
1597
1598
1599
1600
1601
1602
1603
1604
1605
1606
1607
1608
1609
1610
1611
1612
1613
1614
1615
1616
1617
1618
1619
1620
1621
1622
1623
1624
1625
1626
1627
1628
1629
1630
1631
1632
1633
1634
1635
1636
1637
1638
1639
1640
1641
1642
1643
1644
1645
1646
1647
1648
1649
1650
1651
1652
1653
1654
1655
1656
1657
1658
1659
1660
1661
1662
1663
1664
1665
1666
1667
1668
1669
1670
1671
1672
1673
1674
1675
1676
1677
1678
1679
1680
1681
1682
1683
1684
1685
1686
1687
1688
1689
1690
1691
1692
1693
1694
1695
1696
1697
1698
1699
1700
1701
1702
1703
1704
1705
1706
1707
1708
1709
1710
1711
1712
1713
1714
1715
1716
1717
1718
1719
1720
1721
1722
1723
1724
1725
1726
1727
1728
1729
1730
1731
1732
1733
1734
1735
1736
1737
1738
1739
1740
1741
1742
1743
1744
1745
1746
1747
1748
1749
1750
1751
1752
1753
1754
1755
1756
1757
1758
1759
1760
1761
1762
1763
1764
1765
1766
1767
1768
1769
1770
1771
1772
1773
1774
1775
1776
1777
1778
1779
1780
1781
1782
1783
1784
1785
1786
1787
1788
1789
1790
1791
1792
1793
1794
1795
1796
1797
1798
1799
1800
1801
1802
1803
1804
1805
1806
1807
1808
1809
1810
1811
1812
1813
1814
1815
1816
1817
1818
1819
1820
1821
1822
1823
1824
1825
1826
1827
1828
1829
1830
1831
1832
1833
1834
1835
1836
1837
1838
1839
1840
1841
1842
1843
1844
1845
1846
1847
1848
1849
1850
1851
1852
1853
1854
1855
1856
1857
1858
1859
1860
1861
1862
1863
1864
1865
1866
1867
1868
1869
1870
1871
1872
1873
1874
1875
1876
1877
1878
1879
1880
1881
1882
1883
1884
1885
1886
1887
1888
1889
1890
1891
1892
1893
1894
1895
1896
1897
1898
1899
1900
1901
1902
1903
1904
1905
1906
1907
1908
1909
1910
1911
1912
1913
1914
1915
1916
1917
1918
1919
1920
1921
1922
1923
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939
1940
1941
1942
1943
1944
1945
1946
1947
1948
1949
1950
1951
1952
1953
1954
1955
1956
1957
1958
1959
1960
1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967
1968
1969
1970
1971
1972
1973
1974
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
2038
2039
2040
2041
2042
2043
2044
2045
2046
2047
2048
2049
2050
2051
2052
2053
2054
2055
2056
2057
2058
2059
2060
2061
2062
2063
2064
2065
2066
2067
2068
2069
2070
2071
2072
2073
2074
2075
2076
2077
2078
2079
2080
2081
2082
2083
2084
2085
2086
2087
2088
2089
2090
2091
2092
2093
2094
2095
2096
2097
2098
2099
2100
2101
2102
2103
2104
2105
2106
2107
2108
2109
2110
2111
2112
2113
2114
2115
2116
2117
2118
2119
2120
2121
2122
2123
2124
2125
2126
2127
2128
2129
2130
2131
2132
2133
2134
2135
2136
2137
2138
2139
2140
2141
2142
2143
2144
2145
2146
2147
2148
2149
2150
2151
2152
2153
2154
2155
2156
2157
2158
2159
2160
2161
2162
2163
2164
2165
2166
2167
2168
2169
2170
2171
2172
2173
2174
2175
2176
2177
2178
2179
2180
2181
2182
2183
2184
2185
2186
2187
2188
2189
2190
2191
2192
2193
2194
2195
2196
2197
2198
2199
2200
2201
2202
2203
2204
2205
2206
2207
2208
2209
2210
2211
2212
2213
2214
2215
2216
2217
2218
2219
2220
2221
2222
2223
2224
2225
2226
2227
2228
2229
2230
2231
2232
2233
2234
2235
2236
2237
2238
2239
2240
2241
2242
2243
2244
2245
2246
2247
2248
2249
2250
2251
2252
2253
2254
2255
2256
2257
2258
2259
2260
2261
2262
2263
2264
2265
2266
2267
2268
2269
2270
2271
2272
2273
2274
2275
2276
2277
2278
2279
2280
2281
2282
2283
2284
2285
2286
2287
2288
2289
2290
2291
2292
2293
2294
2295
2296
2297
2298
2299
2300
2301
2302
2303
2304
2305
2306
2307
2308
2309
2310
2311
2312
2313
2314
2315
2316
2317
2318
2319
2320
2321
2322
2323
2324
2325
2326
2327
2328
2329
2330
2331
2332
2333
2334
2335
2336
2337
2338
2339
2340
2341
2342
2343
2344
2345
2346
2347
2348
2349
2350
2351
2352
2353
2354
2355
2356
2357
2358
2359
2360
2361
2362
2363
2364
2365
2366
2367
2368
2369
2370
2371
2372
2373
2374
2375
2376
2377
2378
2379
2380
2381
2382
2383
2384
2385
2386
2387
2388
2389
2390
2391
2392
2393
2394
2395
2396
2397
2398
2399
2400
2401
2402
2403
2404
2405
2406
2407
2408
2409
2410
2411
2412
2413
2414
2415
2416
2417
2418
2419
2420
2421
2422
2423
2424
2425
2426
2427
2428
2429
2430
2431
2432
2433
2434
2435
2436
2437
2438
2439
2440
2441
2442
2443
2444
2445
2446
2447
2448
2449
2450
2451
2452
2453
2454
2455
2456
2457
2458
2459
2460
2461
2462
2463
2464
2465
2466
2467
2468
2469
2470
2471
2472
2473
2474
2475
2476
2477
2478
2479
2480
2481
2482
2483
2484
2485
2486
2487
2488
2489
2490
2491
2492
2493
2494
2495
2496
2497
2498
2499
2500
2501
2502
2503
2504
2505
2506
2507
2508
2509
2510
2511
2512
2513
2514
2515
2516
2517
2518
2519
2520
2521
2522
2523
2524
2525
2526
2527
2528
2529
2530
2531
2532
2533
2534
2535
2536
2537
2538
2539
2540
2541
2542
2543
2544
2545
2546
2547
2548
2549
2550
2551
2552
2553
2554
2555
2556
2557
2558
2559
2560
2561
2562
2563
2564
2565
2566
2567
2568
2569
2570
2571
2572
2573
2574
2575
2576
2577
2578
2579
2580
2581
2582
2583
2584
2585
2586
2587
2588
2589
2590
2591
2592
2593
2594
2595
2596
2597
2598
2599
2600
2601
2602
2603
2604
2605
2606
2607
2608
2609
2610
2611
2612
2613
2614
2615
2616
2617
2618
2619
2620
2621
2622
2623
2624
2625
2626
2627
2628
2629
2630
2631
2632
2633
2634
2635
2636
2637
2638
2639
2640
2641
2642
2643
2644
2645
2646
2647
2648
2649
2650
2651
2652
2653
2654
2655
2656
2657
2658
2659
2660
2661
2662
2663
2664
2665
2666
2667
2668
2669
2670
2671
2672
2673
2674
2675
2676
2677
2678
2679
2680
2681
2682
2683
2684
2685
2686
2687
2688
2689
2690
2691
2692
2693
2694
2695
2696
2697
2698
2699
2700
2701
2702
2703
2704
2705
2706
2707
2708
2709
2710
2711
2712
2713
2714
2715
2716
2717
2718
2719
2720
2721
2722
2723
2724
2725
2726
2727
2728
2729
2730
2731
2732
2733
2734
2735
2736
2737
2738
2739
2740
2741
2742
2743
2744
2745
2746
2747
2748
2749
2750
2751
2752
2753
2754
2755
2756
2757
2758
2759
2760
2761
2762
2763
2764
2765
2766
2767
2768
2769
2770
2771
2772
2773
2774
2775
2776
2777
2778
2779
2780
2781
2782
2783
2784
2785
2786
2787
2788
2789
2790
2791
2792
2793
2794
2795
2796
2797
2798
2799
2800
2801
2802
2803
2804
2805
2806
2807
2808
2809
2810
2811
2812
2813
2814
2815
2816
2817
2818
2819
2820
2821
2822
2823
2824
2825
2826
2827
2828
2829
2830
2831
2832
2833
2834
2835
2836
2837
2838
2839
2840
2841
2842
2843
2844
2845
2846
2847
2848
2849
2850
2851
2852
2853
2854
2855
2856
2857
2858
2859
2860
2861
2862
2863
2864
2865
2866
2867
2868
2869
2870
2871
2872
2873
2874
2875
2876
2877
2878
2879
2880
2881
2882
2883
2884
2885
2886
2887
2888
2889
2890
2891
2892
2893
2894
2895
2896
2897
2898
2899
2900
2901
2902
2903
2904
2905
2906
2907
2908
2909
2910
2911
2912
2913
2914
2915
2916
2917
2918
2919
2920
2921
2922
2923
2924
2925
2926
2927
2928
2929
2930
2931
2932
2933
2934
2935
2936
2937
2938
2939
2940
2941
2942
2943
2944
2945
2946
2947
2948
2949
2950
2951
2952
2953
2954
2955
2956
2957
2958
2959
2960
2961
2962
2963
2964
2965
2966
2967
2968
2969
2970
2971
2972
2973
2974
2975
2976
2977
2978
2979
2980
2981
2982
2983
2984
2985
2986
2987
2988
2989
2990
2991
2992
2993
2994
2995
2996
2997
2998
2999
3000
3001
3002
3003
3004
3005
3006
3007
3008
3009
3010
3011
3012
3013
3014
3015
3016
3017
3018
3019
3020
3021
3022
3023
3024
3025
3026
3027
3028
3029
3030
3031
3032
3033
3034
3035
3036
3037
3038
3039
3040
3041
3042
3043
3044
3045
3046
3047
3048
3049
3050
3051
3052
3053
3054
3055
3056
3057
3058
3059
3060
3061
3062
3063
3064
3065
3066
3067
3068
3069
3070
3071
3072
3073
3074
3075
3076
3077
3078
3079
3080
3081
3082
3083
3084
3085
3086
3087
3088
3089
3090
3091
3092
3093
3094
3095
3096
3097
3098
3099
3100
3101
3102
3103
3104
3105
3106
3107
3108
3109
3110
3111
3112
3113
3114
3115
3116
3117
3118
3119
3120
3121
3122
3123
3124
3125
3126
3127
3128
3129
3130
3131
3132
3133
3134
3135
3136
3137
3138
3139
3140
3141
3142
3143
3144
3145
3146
3147
3148
3149
3150
3151
3152
3153
3154
3155
3156
3157
3158
3159
3160
3161
3162
3163
3164
3165
3166
3167
3168
3169
3170
3171
3172
3173
3174
3175
3176
3177
3178
3179
3180
3181
3182
3183
3184
3185
3186
3187
3188
3189
3190
3191
3192
3193
3194
3195
3196
3197
3198
3199
3200
3201
3202
3203
3204
3205
3206
3207
3208
3209
3210
3211
3212
3213
3214
3215
3216
3217
3218
3219
3220
3221
3222
3223
3224
3225
3226
3227
3228
3229
3230
3231
3232
3233
3234
3235
3236
3237
3238
3239
3240
3241
3242
3243
3244
3245
3246
3247
3248
3249
3250
3251
3252
3253
3254
3255
3256
3257
3258
3259
3260
3261
3262
3263
3264
3265
3266
3267
3268
3269
3270
3271
3272
3273
3274
3275
3276
3277
3278
3279
3280
3281
3282
3283
3284
3285
3286
3287
3288
3289
3290
3291
3292
3293
3294
3295
3296
3297
3298
3299
3300
3301
3302
3303
3304
3305
3306
3307
3308
3309
3310
3311
3312
3313
3314
3315
3316
3317
3318
3319
3320
3321
3322
3323
3324
3325
3326
3327
3328
3329
3330
3331
3332
3333
3334
3335
3336
3337
3338
3339
3340
3341
3342
3343
3344
3345
3346
3347
3348
3349
3350
3351
3352
3353
3354
3355
3356
3357
3358
3359
3360
3361
3362
3363
3364
3365
3366
3367
3368
3369
3370
3371
3372
3373
3374
3375
3376
3377
3378
3379
3380
3381
3382
3383
3384
3385
3386
3387
3388
3389
3390
3391
3392
3393
3394
3395
3396
3397
3398
3399
3400
3401
3402
3403
3404
3405
3406
3407
3408
3409
3410
3411
3412
3413
3414
3415
3416
3417
3418
3419
3420
3421
3422
3423
3424
3425
3426
3427
3428
3429
3430
3431
3432
3433
3434
3435
3436
3437
3438
3439
3440
3441
3442
3443
3444
3445
3446
3447
3448
3449
3450
3451
3452
3453
3454
3455
3456
3457
3458
3459
3460
3461
3462
3463
3464
3465
3466
3467
3468
3469
3470
3471
3472
3473
3474
3475
3476
3477
3478
3479
3480
3481
3482
3483
3484
3485
3486
3487
3488
3489
3490
3491
3492
3493
3494
3495
3496
3497
3498
3499
3500
3501
3502
3503
3504
3505
3506
3507
3508
3509
3510
3511
3512
3513
3514
3515
3516
3517
3518
3519
3520
3521
3522
3523
3524
3525
3526
3527
3528
3529
3530
3531
3532
3533
3534
3535
3536
3537
3538
3539
3540
3541
3542
3543
3544
3545
3546
3547
3548
3549
3550
3551
3552
3553
3554
3555
3556
3557
3558
3559
3560
3561
3562
3563
3564
3565
3566
3567
3568
3569
3570
3571
3572
3573
3574
3575
3576
3577
3578
3579
3580
3581
3582
3583
3584
3585
3586
3587
3588
3589
3590
3591
3592
3593
3594
3595
3596
3597
3598
3599
3600
3601
3602
3603
3604
3605
3606
3607
3608
3609
3610
3611
3612
3613
3614
3615
3616
3617
3618
3619
3620
3621
3622
3623
3624
3625
3626
3627
3628
3629
3630
3631
3632
3633
3634
3635
3636
3637
3638
3639
3640
3641
3642
3643
3644
3645
3646
3647
3648
3649
3650
3651
3652
3653
3654
3655
3656
3657
3658
3659
3660
3661
3662
3663
3664
3665
3666
3667
3668
3669
3670
3671
3672
3673
3674
3675
3676
3677
3678
3679
3680
3681
3682
3683
3684
3685
3686
3687
3688
3689
3690
3691
3692
3693
3694
3695
3696
3697
3698
3699
3700
3701
3702
3703
3704
3705
3706
3707
3708
3709
3710
3711
3712
3713
3714
3715
3716
3717
3718
3719
3720
3721
3722
3723
3724
3725
3726
3727
3728
3729
3730
3731
3732
3733
3734
3735
3736
3737
3738
3739
3740
3741
3742
3743
3744
3745
3746
3747
3748
3749
3750
3751
3752
3753
3754
3755
3756
3757
3758
3759
3760
3761
3762
3763
3764
3765
3766
3767
3768
3769
3770
3771
3772
3773
3774
3775
3776
3777
3778
3779
3780
3781
3782
3783
3784
3785
3786
3787
3788
3789
3790
3791
3792
3793
3794
3795
3796
3797
3798
3799
3800
3801
3802
3803
3804
3805
3806
3807
3808
3809
3810
3811
3812
3813
3814
3815
3816
3817
3818
3819
3820
3821
3822
3823
3824
3825
3826
3827
3828
3829
3830
3831
3832
3833
3834
3835
3836
3837
3838
3839
3840
3841
3842
3843
3844
3845
3846
3847
3848
3849
3850
3851
3852
3853
3854
3855
3856
3857
3858
3859
3860
3861
3862
3863
3864
3865
3866
3867
3868
3869
3870
3871
3872
3873
3874
3875
3876
3877
3878
3879
3880
3881
3882
3883
3884
3885
3886
3887
3888
3889
3890
3891
3892
3893
3894
3895
3896
3897
3898
3899
3900
3901
3902
3903
3904
3905
3906
3907
3908
3909
3910
3911
3912
3913
3914
3915
3916
3917
3918
3919
3920
3921
3922
3923
3924
3925
3926
3927
3928
3929
3930
3931
3932
3933
3934
3935
3936
3937
3938
3939
3940
3941
3942
3943
3944
3945
3946
3947
3948
3949
3950
3951
3952
3953
3954
3955
3956
3957
3958
3959
3960
3961
3962
3963
3964
3965
3966
3967
3968
3969
3970
3971
3972
3973
3974
3975
3976
3977
3978
3979
3980
3981
3982
3983
3984
3985
3986
3987
3988
3989
3990
3991
3992
3993
3994
3995
3996
3997
3998
3999
4000
4001
4002
4003
4004
4005
4006
4007
4008
4009
4010
4011
4012
4013
4014
4015
4016
4017
4018
4019
4020
4021
4022
4023
4024
4025
4026
4027
4028
4029
4030
4031
4032
4033
4034
4035
4036
4037
4038
4039
4040
4041
4042
4043
4044
4045
4046
4047
4048
4049
4050
4051
4052
4053
4054
4055
4056
4057
4058
4059
4060
4061
4062
4063
4064
4065
4066
4067
4068
4069
4070
4071
4072
4073
4074
4075
4076
4077
4078
4079
4080
4081
4082
4083
4084
4085
4086
4087
4088
4089
4090
4091
4092
4093
4094
4095
4096
4097
4098
4099
4100
4101
4102
4103
4104
4105
4106
4107
4108
4109
4110
4111
4112
4113
4114
4115
4116
4117
4118
4119
4120
4121
4122
4123
4124
4125
4126
4127
4128
4129
4130
4131
4132
4133
4134
4135
4136
4137
4138
4139
4140
4141
4142
4143
4144
4145
4146
4147
4148
4149
4150
4151
4152
4153
4154
4155
4156
4157
4158
4159
4160
4161
4162
4163
4164
4165
4166
4167
4168
4169
4170
4171
4172
4173
4174
4175
4176
4177
4178
4179
4180
4181
4182
4183
4184
4185
4186
4187
4188
4189
4190
4191
4192
4193
4194
4195
4196
4197
4198
4199
4200
4201
4202
4203
4204
4205
4206
4207
4208
4209
4210
4211
4212
4213
4214
4215
4216
4217
4218
4219
4220
4221
4222
4223
4224
4225
4226
4227
4228
4229
4230
4231
4232
4233
4234
4235
4236
4237
4238
4239
4240
4241
4242
4243
4244
4245
4246
4247
4248
4249
4250
4251
4252
4253
4254
4255
4256
4257
4258
4259
4260
4261
4262
4263
4264
4265
4266
4267
4268
4269
4270
4271
4272
4273
4274
4275
4276
4277
4278
4279
4280
4281
4282
4283
4284
4285
4286
4287
4288
4289
4290
4291
4292
4293
4294
4295
4296
4297
4298
4299
4300
4301
4302
4303
4304
4305
4306
4307
4308
4309
4310
4311
4312
4313
4314
4315
4316
4317
4318
4319
4320
4321
4322
4323
4324
4325
4326
4327
4328
4329
4330
4331
4332
4333
4334
4335
4336
4337
4338
4339
4340
4341
4342
4343
4344
4345
4346
4347
4348
4349
4350
4351
4352
4353
4354
4355
4356
4357
4358
4359
4360
4361
4362
4363
4364
4365
4366
4367
4368
4369
4370
4371
4372
4373
4374
4375
4376
4377
4378
4379
4380
4381
4382
4383
4384
4385
4386
4387
4388
4389
4390
4391
4392
4393
4394
4395
4396
4397
4398
4399
4400
4401
4402
4403
4404
4405
4406
4407
4408
4409
4410
4411
4412
4413
4414
4415
4416
4417
4418
4419
4420
4421
4422
4423
4424
4425
4426
4427
4428
4429
4430
4431
4432
4433
4434
4435
4436
4437
4438
4439
4440
4441
4442
4443
4444
4445
4446
4447
4448
4449
4450
4451
4452
4453
4454
4455
4456
4457
4458
4459
4460
4461
4462
4463
4464
4465
4466
4467
4468
4469
4470
4471
4472
4473
4474
4475
4476
4477
4478
4479
4480
4481
4482
4483
4484
4485
4486
4487
4488
4489
4490
4491
4492
4493
4494
4495
4496
4497
4498
4499
4500
4501
4502
4503
4504
4505
4506
4507
4508
4509
4510
4511
4512
4513
4514
4515
4516
4517
4518
4519
4520
4521
4522
4523
4524
4525
4526
4527
4528
4529
4530
4531
4532
4533
4534
4535
4536
4537
4538
4539
4540
4541
4542
4543
4544
4545
4546
4547
4548
4549
4550
4551
4552
4553
4554
4555
4556
4557
4558
4559
4560
4561
4562
4563
4564
4565
4566
4567
4568
4569
4570
4571
4572
4573
4574
4575
4576
4577
4578
4579
4580
4581
4582
4583
4584
4585
4586
4587
4588
4589
4590
4591
4592
4593
4594
4595
4596
4597
4598
4599
4600
4601
4602
4603
4604
4605
4606
4607
4608
4609
4610
4611
4612
4613
4614
4615
4616
4617
4618
4619
4620
4621
4622
4623
4624
4625
4626
4627
4628
4629
4630
4631
4632
4633
4634
4635
4636
4637
4638
4639
4640
4641
4642
4643
4644
4645
4646
4647
4648
4649
4650
4651
4652
4653
4654
4655
4656
4657
4658
4659
4660
4661
4662
4663
4664
4665
4666
4667
4668
4669
4670
4671
4672
4673
4674
4675
4676
4677
4678
4679
4680
4681
4682
4683
4684
4685
4686
4687
4688
4689
4690
4691
4692
4693
4694
4695
4696
4697
4698
4699
4700
4701
4702
4703
4704
4705
4706
4707
4708
4709
4710
4711
4712
4713
4714
4715
4716
4717
4718
4719
4720
4721
4722
4723
4724
4725
4726
4727
4728
4729
4730
4731
4732
4733
4734
4735
4736
4737
4738
4739
4740
4741
4742
4743
4744
4745
4746
4747
4748
4749
4750
4751
4752
4753
4754
4755
4756
4757
4758
4759
4760
4761
4762
4763
4764
4765
4766
4767
4768
4769
4770
4771
4772
4773
4774
4775
4776
4777
4778
4779
4780
4781
4782
4783
4784
4785
4786
4787
4788
4789
4790
4791
4792
4793
4794
4795
4796
4797
4798
4799
4800
4801
4802
4803
4804
4805
4806
4807
4808
4809
4810
4811
4812
4813
4814
4815
4816
4817
4818
4819
4820
4821
4822
4823
4824
4825
4826
4827
4828
4829
4830
4831
4832
4833
4834
4835
4836
4837
4838
4839
4840
4841
4842
4843
4844
4845
4846
4847
4848
4849
4850
4851
4852
4853
4854
4855
4856
4857
4858
4859
4860
4861
4862
4863
4864
4865
4866
4867
4868
4869
4870
4871
4872
4873
4874
4875
4876
4877
4878
4879
4880
4881
4882
4883
4884
4885
4886
4887
4888
4889
4890
4891
4892
4893
4894
4895
4896
4897
4898
4899
4900
4901
4902
4903
4904
4905
4906
4907
4908
4909
4910
4911
4912
4913
4914
4915
4916
4917
4918
4919
4920
4921
4922
4923
4924
4925
4926
4927
4928
4929
4930
4931
4932
4933
4934
4935
4936
4937
4938
4939
4940
4941
4942
4943
4944
4945
4946
4947
4948
4949
4950
4951
4952
4953
4954
4955
4956
4957
4958
4959
4960
4961
4962
4963
4964
4965
4966
4967
4968
4969
4970
4971
4972
4973
4974
4975
4976
4977
4978
4979
4980
4981
4982
4983
4984
4985
4986
4987
4988
4989
4990
4991
4992
4993
4994
4995
4996
4997
4998
4999
5000
5001
5002
5003
5004
5005
5006
5007
5008
5009
5010
5011
5012
5013
5014
5015
5016
5017
5018
5019
5020
5021
5022
5023
5024
5025
5026
5027
5028
5029
5030
5031
5032
5033
5034
5035
5036
5037
5038
5039
5040
5041
5042
5043
5044
5045
5046
5047
5048
5049
5050
5051
5052
5053
5054
5055
5056
5057
5058
5059
5060
5061
5062
5063
5064
5065
5066
5067
5068
5069
5070
5071
5072
5073
5074
5075
5076
5077
5078
5079
5080
5081
5082
5083
5084
5085
5086
5087
5088
5089
5090
5091
5092
5093
5094
5095
5096
5097
5098
5099
5100
5101
5102
5103
5104
5105
5106
5107
5108
5109
5110
5111
5112
5113
5114
5115
5116
5117
5118
5119
5120
5121
5122
5123
5124
5125
5126
5127
5128
5129
5130
5131
5132
5133
5134
5135
5136
5137
5138
5139
5140
5141
5142
5143
5144
5145
5146
5147
5148
5149
5150
5151
5152
5153
5154
5155
5156
5157
5158
5159
5160
5161
5162
5163
5164
5165
5166
5167
5168
5169
5170
5171
5172
5173
5174
5175
5176
5177
5178
5179
5180
5181
5182
5183
5184
5185
5186
5187
5188
5189
5190
5191
5192
5193
5194
5195
5196
5197
5198
5199
5200
5201
5202
5203
5204
5205
5206
5207
5208
5209
5210
5211
5212
5213
5214
5215
5216
5217
5218
5219
5220
5221
5222
5223
5224
5225
5226
5227
5228
5229
5230
5231
5232
5233
5234
5235
5236
5237
5238
5239
5240
5241
5242
5243
5244
5245
5246
5247
5248
5249
5250
5251
5252
5253
5254
5255
5256
5257
5258
5259
5260
5261
5262
5263
5264
5265
5266
5267
5268
5269
5270
5271
5272
5273
5274
5275
5276
5277
5278
5279
5280
5281
5282
5283
5284
5285
5286
5287
5288
5289
5290
5291
5292
5293
5294
5295
5296
5297
5298
5299
5300
5301
5302
5303
5304
5305
5306
5307
5308
5309
5310
5311
5312
5313
5314
5315
5316
5317
5318
5319
5320
5321
5322
5323
5324
5325
5326
5327
5328
5329
5330
5331
5332
5333
5334
5335
5336
5337
5338
5339
5340
5341
5342
5343
5344
5345
5346
5347
5348
5349
5350
5351
5352
5353
5354
5355
5356
5357
5358
5359
5360
5361
5362
5363
5364
5365
5366
5367
5368
5369
5370
5371
5372
5373
5374
5375
5376
5377
5378
5379
5380
5381
5382
5383
5384
5385
5386
5387
5388
5389
5390
5391
5392
5393
5394
5395
5396
5397
5398
5399
5400
5401
5402
5403
5404
5405
5406
5407
5408
5409
5410
5411
5412
5413
5414
5415
5416
5417
5418
5419
5420
5421
5422
5423
5424
5425
5426
5427
5428
5429
5430
5431
5432
5433
5434
5435
5436
5437
5438
5439
5440
5441
5442
5443
5444
5445
5446
5447
5448
5449
5450
5451
5452
5453
5454
5455
5456
5457
5458
5459
5460
5461
5462
5463
5464
5465
5466
5467
5468
5469
5470
5471
5472
5473
5474
5475
5476
5477
5478
5479
5480
5481
5482
5483
5484
5485
5486
5487
5488
5489
5490
5491
5492
5493
5494
5495
5496
5497
5498
5499
5500
5501
5502
5503
5504
5505
5506
5507
5508
5509
5510
5511
5512
5513
5514
5515
5516
5517
5518
5519
5520
5521
5522
5523
5524
5525
5526
5527
5528
5529
5530
5531
5532
5533
5534
5535
5536
5537
5538
5539
5540
5541
5542
5543
5544
5545
5546
5547
5548
5549
5550
5551
5552
5553
5554
5555
5556
5557
5558
5559
5560
5561
5562
5563
5564
5565
5566
5567
5568
5569
5570
5571
5572
5573
5574
5575
5576
5577
5578
5579
5580
5581
5582
5583
5584
5585
5586
5587
5588
5589
5590
5591
5592
5593
5594
5595
5596
5597
5598
5599
5600
5601
5602
5603
5604
5605
5606
5607
5608
5609
5610
5611
5612
5613
5614
5615
5616
5617
5618
5619
5620
5621
5622
5623
5624
5625
5626
5627
5628
5629
5630
5631
5632
5633
5634
5635
5636
5637
5638
5639
5640
5641
5642
5643
5644
5645
5646
5647
5648
5649
5650
5651
5652
5653
5654
5655
5656
5657
5658
5659
5660
5661
5662
5663
5664
5665
5666
5667
5668
5669
5670
5671
5672
5673
5674
5675
5676
5677
5678
5679
5680
5681
5682
5683
5684
5685
5686
5687
5688
5689
5690
5691
5692
5693
5694
5695
5696
5697
5698
5699
5700
5701
5702
5703
5704
5705
5706
5707
5708
5709
5710
5711
5712
5713
5714
5715
5716
5717
5718
5719
5720
5721
5722
5723
5724
5725
5726
5727
5728
5729
5730
5731
5732
5733
5734
5735
5736
5737
5738
5739
5740
5741
5742
5743
5744
5745
5746
5747
5748
5749
5750
5751
5752
5753
5754
5755
5756
5757
5758
5759
5760
5761
5762
5763
5764
5765
5766
5767
5768
5769
5770
5771
5772
5773
5774
5775
5776
5777
5778
5779
5780
5781
5782
5783
5784
5785
5786
5787
5788
5789
5790
5791
5792
5793
5794
5795
5796
5797
5798
5799
5800
5801
5802
5803
5804
5805
5806
5807
5808
5809
5810
5811
5812
5813
5814
5815
5816
5817
5818
5819
5820
5821
5822
5823
5824
5825
5826
5827
5828
5829
5830
5831
5832
5833
5834
5835
5836
5837
5838
5839
5840
5841
5842
5843
5844
5845
5846
5847
5848
5849
5850
5851
5852
5853
5854
5855
5856
5857
5858
5859
5860
5861
5862
5863
5864
5865
5866
5867
5868
5869
5870
5871
5872
5873
5874
5875
5876
5877
5878
5879
5880
5881
5882
5883
5884
5885
5886
5887
5888
5889
5890
5891
5892
5893
5894
5895
5896
5897
5898
5899
5900
5901
5902
5903
5904
5905
5906
5907
5908
5909
5910
5911
5912
5913
5914
5915
5916
5917
5918
5919
5920
5921
5922
5923
5924
5925
5926
5927
5928
5929
5930
5931
5932
5933
5934
5935
5936
5937
5938
5939
5940
5941
5942
5943
5944
5945
5946
5947
5948
5949
5950
5951
5952
5953
5954
5955
5956
5957
5958
5959
5960
5961
5962
5963
5964
5965
5966
5967
5968
5969
5970
5971
5972
5973
5974
5975
5976
5977
5978
5979
5980
5981
5982
5983
5984
5985
5986
5987
5988
5989
5990
5991
5992
5993
5994
5995
5996
5997
5998
5999
6000
6001
6002
6003
6004
6005
6006
6007
6008
6009
6010
6011
6012
6013
6014
6015
6016
6017
6018
6019
6020
6021
6022
6023
6024
6025
6026
6027
6028
6029
6030
6031
6032
6033
6034
6035
6036
6037
6038
6039
6040
6041
6042
6043
6044
6045
6046
6047
6048
6049
6050
6051
6052
6053
6054
6055
6056
6057
6058
6059
6060
6061
6062
6063
6064
6065
6066
6067
6068
6069
6070
6071
6072
6073
6074
6075
6076
6077
6078
6079
6080
6081
6082
6083
6084
6085
6086
6087
6088
6089
6090
6091
6092
6093
6094
6095
6096
6097
6098
6099
6100
6101
6102
6103
6104
6105
6106
6107
6108
6109
6110
6111
6112
6113
6114
6115
6116
6117
6118
6119
6120
6121
6122
6123
6124
6125
6126
6127
6128
6129
6130
6131
6132
6133
6134
6135
6136
6137
6138
6139
6140
6141
6142
6143
6144
6145
6146
6147
6148
6149
6150
6151
6152
6153
6154
6155
6156
6157
6158
6159
6160
6161
6162
6163
6164
6165
6166
6167
6168
6169
6170
6171
6172
6173
6174
6175
6176
6177
6178
6179
6180
6181
6182
6183
6184
6185
6186
6187
6188
6189
6190
6191
6192
6193
6194
6195
6196
6197
6198
6199
6200
6201
6202
6203
6204
6205
6206
6207
6208
6209
6210
6211
6212
6213
6214
6215
6216
6217
6218
6219
6220
6221
6222
6223
6224
6225
6226
6227
6228
6229
6230
6231
6232
6233
6234
6235
6236
6237
6238
6239
6240
6241
6242
6243
6244
6245
6246
6247
6248
6249
6250
6251
6252
6253
6254
6255
6256
6257
6258
6259
6260
6261
6262
6263
6264
6265
6266
6267
6268
6269
6270
6271
6272
6273
6274
6275
6276
6277
6278
6279
6280
6281
6282
6283
6284
6285
6286
6287
6288
6289
6290
6291
6292
6293
6294
6295
6296
6297
6298
6299
6300
6301
6302
6303
6304
6305
6306
6307
6308
6309
6310
6311
6312
6313
6314
6315
6316
6317
6318
6319
6320
6321
6322
6323
6324
6325
6326
6327
6328
6329
6330
6331
6332
6333
6334
6335
6336
6337
6338
6339
6340
6341
6342
6343
6344
6345
6346
6347
6348
6349
6350
6351
6352
6353
6354
6355
6356
6357
6358
6359
6360
6361
6362
6363
6364
6365
6366
6367
6368
6369
6370
6371
6372
6373
6374
6375
6376
6377
6378
6379
6380
6381
6382
6383
6384
6385
6386
6387
6388
6389
6390
6391
6392
6393
6394
6395
6396
6397
6398
6399
6400
6401
6402
6403
6404
6405
6406
6407
6408
6409
6410
6411
6412
6413
6414
6415
6416
6417
6418
6419
6420
6421
6422
6423
6424
6425
6426
6427
6428
6429
6430
6431
6432
6433
6434
6435
6436
6437
6438
6439
6440
6441
6442
6443
6444
6445
6446
6447
6448
6449
6450
6451
6452
6453
6454
6455
6456
6457
6458
6459
6460
6461
6462
6463
6464
6465
6466
6467
6468
6469
6470
6471
6472
6473
6474
6475
6476
6477
6478
6479
6480
6481
6482
6483
6484
6485
6486
6487
6488
6489
6490
6491
6492
6493
6494
6495
6496
6497
6498
6499
6500
6501
6502
6503
6504
6505
6506
6507
6508
6509
6510
6511
6512
6513
6514
6515
6516
6517
6518
6519
6520
6521
6522
6523
6524
6525
6526
6527
6528
6529
6530
6531
6532
6533
6534
6535
6536
6537
6538
6539
6540
6541
6542
6543
6544
6545
6546
6547
6548
6549
6550
6551
6552
6553
6554
6555
6556
6557
6558
6559
6560
6561
6562
6563
6564
6565
6566
6567
6568
6569
6570
6571
6572
6573
6574
6575
6576
6577
6578
6579
6580
6581
6582
6583
6584
6585
6586
6587
6588
6589
6590
6591
6592
6593
6594
6595
6596
6597
6598
6599
6600
6601
6602
6603
6604
6605
6606
6607
6608
6609
6610
6611
6612
6613
6614
6615
6616
6617
6618
6619
6620
6621
6622
6623
6624
6625
6626
6627
6628
6629
6630
6631
6632
6633
6634
6635
6636
6637
6638
6639
6640
6641
6642
6643
6644
6645
6646
6647
6648
6649
6650
6651
6652
6653
6654
6655
6656
6657
6658
6659
6660
6661
6662
6663
6664
6665
6666
6667
6668
6669
6670
6671
6672
6673
6674
6675
6676
6677
6678
6679
6680
6681
6682
6683
6684
6685
6686
6687
6688
6689
6690
6691
6692
6693
6694
6695
6696
6697
6698
6699
6700
6701
6702
6703
6704
6705
6706
6707
6708
6709
6710
6711
6712
6713
6714
6715
6716
6717
6718
6719
6720
6721
6722
6723
6724
6725
6726
6727
6728
6729
6730
6731
6732
6733
6734
6735
6736
6737
6738
6739
6740
6741
6742
6743
6744
6745
6746
6747
6748
6749
6750
6751
6752
6753
6754
6755
6756
6757
6758
6759
6760
6761
6762
6763
6764
6765
6766
6767
6768
6769
6770
6771
6772
6773
6774
6775
6776
6777
6778
6779
6780
6781
6782
6783
6784
6785
6786
6787
6788
6789
6790
6791
6792
6793
6794
6795
6796
6797
6798
6799
6800
6801
6802
6803
6804
6805
6806
6807
6808
6809
6810
6811
6812
6813
6814
6815
6816
6817
6818
6819
6820
6821
6822
6823
6824
6825
6826
6827
6828
6829
6830
6831
6832
6833
6834
6835
6836
6837
6838
6839
6840
6841
6842
6843
6844
6845
6846
6847
6848
6849
6850
6851
6852
6853
6854
6855
6856
6857
6858
6859
6860
6861
6862
6863
6864
6865
6866
6867
6868
6869
6870
6871
6872
6873
6874
6875
6876
6877
6878
6879
6880
6881
6882
6883
6884
6885
6886
6887
6888
6889
6890
6891
6892
6893
6894
6895
6896
6897
6898
6899
6900
6901
6902
6903
6904
6905
6906
6907
6908
6909
6910
6911
6912
6913
6914
6915
6916
6917
6918
6919
6920
6921
6922
6923
6924
6925
6926
6927
6928
6929
6930
6931
6932
6933
6934
6935
6936
6937
6938
6939
6940
6941
6942
6943
6944
6945
6946
6947
6948
6949
6950
6951
6952
6953
6954
6955
6956
6957
6958
6959
6960
6961
6962
6963
6964
6965
6966
6967
6968
6969
6970
6971
6972
6973
6974
6975
6976
6977
6978
6979
6980
6981
6982
6983
6984
6985
6986
6987
6988
6989
6990
6991
6992
6993
6994
6995
6996
6997
6998
6999
7000
7001
7002
7003
7004
7005
7006
7007
7008
7009
7010
7011
7012
7013
7014
7015
7016
7017
7018
7019
7020
7021
7022
7023
7024
7025
7026
7027
7028
7029
7030
7031
7032
7033
7034
7035
7036
7037
7038
7039
7040
7041
7042
7043
7044
7045
7046
7047
7048
7049
7050
7051
7052
7053
7054
7055
7056
7057
7058
7059
7060
7061
7062
7063
7064
7065
7066
7067
7068
7069
7070
7071
7072
7073
7074
7075
7076
7077
7078
7079
7080
7081
7082
7083
7084
7085
7086
7087
7088
7089
7090
7091
7092
7093
7094
7095
7096
7097
7098
7099
7100
7101
7102
7103
7104
7105
7106
7107
7108
7109
7110
7111
7112
7113
7114
7115
7116
7117
7118
7119
7120
7121
7122
7123
7124
7125
7126
7127
7128
7129
7130
7131
7132
7133
7134
7135
7136
7137
7138
7139
7140
7141
7142
7143
7144
7145
7146
7147
7148
7149
7150
7151
7152
7153
7154
7155
7156
7157
7158
7159
7160
7161
7162
7163
7164
7165
7166
7167
7168
7169
7170
7171
7172
7173
7174
7175
7176
7177
7178
7179
7180
7181
7182
7183
7184
7185
7186
7187
7188
7189
7190
7191
7192
7193
7194
7195
7196
7197
7198
7199
7200
7201
7202
7203
7204
7205
7206
7207
7208
7209
7210
7211
7212
7213
7214
7215
7216
7217
7218
7219
7220
7221
7222
7223
7224
7225
7226
7227
7228
7229
7230
7231
7232
7233
7234
7235
7236
7237
7238
7239
7240
7241
7242
7243
7244
7245
7246
7247
7248
7249
7250
7251
7252
7253
7254
7255
7256
7257
7258
7259
7260
7261
7262
7263
7264
7265
7266
7267
7268
7269
7270
7271
7272
7273
7274
7275
7276
7277
7278
7279
7280
7281
7282
7283
7284
7285
7286
7287
7288
7289
7290
7291
7292
7293
7294
7295
7296
7297
7298
7299
7300
7301
7302
7303
7304
7305
7306
7307
7308
7309
7310
7311
7312
7313
7314
7315
7316
7317
7318
7319
7320
7321
7322
7323
7324
7325
7326
7327
7328
7329
7330
7331
7332
7333
7334
7335
7336
7337
7338
7339
7340
7341
7342
7343
7344
7345
7346
7347
7348
7349
7350
7351
7352
7353
7354
7355
7356
7357
7358
7359
7360
7361
7362
7363
7364
7365
7366
7367
7368
7369
7370
7371
7372
7373
7374
7375
7376
7377
7378
7379
7380
7381
7382
7383
7384
7385
7386
7387
7388
7389
7390
7391
7392
7393
7394
7395
7396
7397
7398
7399
7400
7401
7402
7403
7404
7405
7406
7407
7408
7409
7410
7411
7412
7413
7414
7415
7416
7417
7418
7419
7420
7421
7422
7423
7424
7425
7426
7427
7428
7429
7430
7431
7432
7433
7434
7435
7436
7437
7438
7439
7440
7441
7442
7443
7444
7445
7446
7447
7448
7449
7450
7451
7452
7453
7454
7455
7456
7457
7458
7459
7460
7461
7462
7463
7464
7465
7466
7467
7468
7469
7470
7471
7472
7473
7474
7475
7476
7477
7478
7479
7480
7481
7482
7483
7484
7485
7486
7487
7488
7489
7490
7491
7492
7493
7494
7495
7496
7497
7498
7499
7500
7501
7502
7503
7504
7505
7506
7507
7508
7509
7510
7511
7512
7513
7514
7515
7516
7517
7518
7519
7520
7521
7522
7523
7524
7525
7526
7527
7528
7529
7530
7531
7532
7533
7534
7535
7536
7537
7538
7539
7540
7541
7542
7543
7544
7545
7546
7547
7548
7549
7550
7551
7552
7553
7554
7555
7556
7557
7558
7559
7560
7561
7562
7563
7564
7565
7566
7567
7568
7569
7570
7571
7572
7573
7574
7575
7576
7577
7578
7579
7580
7581
7582
7583
7584
7585
7586
7587
7588
7589
7590
7591
7592
7593
7594
7595
7596
7597
7598
7599
7600
7601
7602
7603
7604
7605
7606
7607
7608
7609
7610
7611
7612
7613
7614
7615
7616
7617
7618
7619
7620
7621
7622
7623
7624
7625
7626
7627
7628
7629
7630
7631
7632
7633
7634
7635
7636
7637
7638
7639
7640
7641
7642
7643
7644
7645
7646
7647
7648
7649
7650
7651
7652
7653
7654
7655
7656
7657
7658
7659
7660
7661
7662
7663
7664
7665
7666
7667
7668
7669
7670
7671
7672
7673
7674
7675
7676
7677
7678
7679
7680
7681
7682
7683
7684
7685
7686
7687
7688
7689
7690
7691
7692
7693
7694
7695
7696
7697
7698
7699
7700
7701
7702
7703
7704
7705
7706
7707
7708
7709
7710
7711
7712
7713
7714
7715
7716
7717
7718
7719
7720
7721
7722
7723
7724
7725
7726
7727
7728
7729
7730
7731
7732
7733
7734
7735
7736
7737
7738
7739
7740
7741
7742
7743
7744
7745
7746
7747
7748
7749
7750
7751
7752
7753
7754
7755
7756
7757
7758
7759
7760
7761
7762
7763
7764
7765
7766
7767
7768
7769
7770
7771
7772
7773
7774
7775
7776
7777
7778
7779
7780
7781
7782
7783
7784
7785
7786
7787
7788
7789
7790
7791
7792
7793
7794
7795
7796
7797
7798
7799
7800
7801
7802
7803
7804
7805
7806
7807
7808
7809
7810
7811
7812
7813
7814
7815
7816
7817
7818
7819
7820
7821
7822
7823
7824
7825
7826
7827
7828
7829
7830
7831
7832
7833
7834
7835
7836
7837
7838
7839
7840
7841
7842
7843
7844
7845
7846
7847
7848
7849
7850
7851
7852
7853
7854
7855
7856
7857
7858
7859
7860
7861
7862
7863
7864
7865
7866
7867
7868
7869
7870
7871
7872
7873
7874
7875
7876
7877
7878
7879
7880
7881
7882
7883
7884
7885
7886
7887
7888
7889
7890
7891
7892
7893
7894
7895
7896
7897
7898
7899
7900
7901
7902
7903
7904
7905
7906
7907
7908
7909
7910
7911
7912
7913
7914
7915
7916
7917
7918
7919
7920
7921
7922
7923
7924
7925
7926
7927
7928
7929
7930
7931
7932
7933
7934
7935
7936
7937
7938
7939
7940
7941
7942
7943
7944
7945
7946
7947
7948
7949
7950
7951
7952
7953
7954
7955
7956
7957
7958
7959
7960
7961
7962
7963
7964
7965
7966
7967
7968
7969
7970
7971
7972
7973
7974
7975
7976
7977
7978
7979
7980
7981
7982
7983
7984
7985
7986
7987
7988
7989
7990
7991
7992
7993
7994
7995
7996
7997
7998
7999
8000
8001
8002
8003
8004
8005
8006
8007
8008
8009
8010
8011
8012
8013
8014
8015
8016
8017
8018
8019
8020
8021
8022
8023
8024
8025
8026
8027
8028
8029
8030
8031
8032
8033
8034
8035
8036
8037
8038
8039
8040
8041
8042
8043
8044
8045
8046
8047
8048
8049
8050
8051
8052
8053
8054
8055
8056
8057
8058
8059
8060
8061
8062
8063
8064
8065
8066
8067
8068
8069
8070
8071
8072
8073
8074
8075
8076
8077
8078
8079
8080
8081
8082
8083
8084
8085
8086
8087
8088
8089
8090
8091
8092
8093
8094
8095
8096
8097
8098
8099
8100
8101
8102
8103
8104
8105
8106
8107
8108
8109
8110
8111
8112
8113
8114
8115
8116
8117
8118
8119
8120
8121
8122
8123
8124
8125
8126
8127
8128
8129
8130
8131
8132
8133
8134
8135
8136
8137
8138
8139
8140
8141
8142
8143
8144
8145
8146
8147
8148
8149
8150
8151
8152
8153
8154
8155
8156
8157
8158
8159
8160
8161
8162
8163
8164
8165
8166
8167
8168
8169
8170
8171
8172
8173
8174
8175
8176
8177
8178
8179
8180
8181
8182
8183
8184
8185
8186
8187
8188
8189
8190
8191
8192
8193
8194
8195
8196
8197
8198
8199
8200
8201
8202
8203
8204
8205
8206
8207
8208
8209
8210
8211
8212
8213
8214
8215
8216
8217
8218
8219
8220
8221
8222
8223
8224
8225
8226
8227
8228
8229
8230
8231
8232
8233
8234
8235
8236
8237
8238
8239
8240
8241
8242
8243
8244
8245
8246
8247
8248
8249
8250
8251
8252
8253
8254
8255
8256
8257
8258
8259
8260
8261
8262
8263
8264
8265
8266
8267
8268
8269
8270
8271
8272
8273
8274
8275
8276
8277
8278
8279
8280
8281
8282
8283
8284
8285
8286
8287
8288
8289
8290
8291
8292
8293
8294
8295
8296
8297
8298
8299
8300
8301
8302
8303
8304
8305
8306
8307
8308
8309
8310
8311
8312
8313
8314
8315
8316
8317
8318
8319
8320
8321
8322
8323
8324
8325
8326
8327
8328
8329
8330
8331
8332
8333
8334
8335
8336
8337
8338
8339
8340
8341
8342
8343
8344
8345
8346
8347
8348
8349
8350
8351
8352
8353
8354
8355
8356
8357
8358
8359
8360
8361
8362
8363
8364
8365
8366
8367
8368
8369
8370
8371
8372
8373
8374
8375
8376
8377
8378
8379
8380
8381
8382
8383
8384
8385
8386
8387
8388
8389
8390
8391
8392
8393
8394
8395
8396
8397
8398
8399
8400
8401
8402
8403
8404
8405
8406
8407
8408
8409
8410
8411
8412
8413
8414
8415
8416
8417
8418
8419
8420
8421
8422
8423
8424
8425
8426
8427
8428
8429
8430
8431
8432
8433
8434
8435
8436
8437
8438
8439
8440
8441
8442
8443
8444
8445
8446
8447
8448
8449
8450
8451
8452
8453
8454
8455
8456
8457
8458
8459
8460
8461
8462
8463
8464
8465
8466
8467
8468
8469
8470
8471
8472
8473
8474
8475
8476
8477
8478
8479
8480
8481
8482
8483
8484
8485
8486
8487
8488
8489
8490
8491
8492
8493
8494
8495
8496
8497
8498
8499
8500
8501
8502
8503
8504
8505
8506
8507
8508
8509
8510
8511
8512
8513
8514
8515
8516
8517
8518
8519
8520
8521
8522
8523
8524
8525
8526
8527
8528
8529
8530
8531
8532
8533
8534
8535
8536
8537
8538
8539
8540
8541
8542
8543
8544
8545
8546
8547
8548
8549
8550
8551
8552
8553
8554
8555
8556
8557
8558
8559
8560
8561
8562
8563
8564
8565
8566
8567
8568
8569
8570
8571
8572
8573
8574
8575
8576
8577
8578
8579
8580
8581
8582
8583
8584
8585
8586
8587
8588
8589
8590
8591
8592
8593
8594
8595
8596
8597
8598
8599
8600
8601
8602
8603
8604
8605
8606
8607
8608
8609
8610
8611
8612
8613
8614
8615
8616
8617
8618
8619
8620
8621
8622
8623
8624
8625
8626
8627
8628
8629
8630
8631
8632
8633
8634
8635
8636
8637
8638
8639
8640
8641
8642
8643
8644
8645
8646
8647
8648
8649
8650
8651
8652
8653
8654
8655
8656
8657
8658
8659
8660
8661
8662
8663
8664
8665
8666
8667
8668
8669
8670
8671
8672
8673
8674
8675
8676
8677
8678
8679
8680
8681
8682
8683
8684
8685
8686
8687
8688
8689
8690
8691
8692
8693
8694
8695
8696
8697
8698
8699
8700
8701
8702
8703
8704
8705
8706
8707
8708
8709
8710
8711
8712
8713
8714
8715
8716
8717
8718
8719
8720
8721
8722
8723
8724
8725
8726
8727
8728
8729
8730
8731
8732
8733
8734
8735
8736
8737
8738
8739
8740
8741
8742
8743
8744
8745
8746
8747
8748
8749
8750
8751
8752
8753
8754
8755
8756
8757
8758
8759
8760
8761
8762
8763
8764
8765
8766
8767
8768
8769
8770
8771
8772
8773
8774
8775
8776
8777
8778
8779
8780
8781
8782
8783
8784
8785
8786
8787
8788
8789
8790
8791
8792
8793
8794
8795
8796
8797
8798
8799
8800
8801
8802
8803
8804
8805
8806
8807
8808
8809
8810
8811
8812
8813
8814
8815
8816
8817
8818
8819
8820
8821
8822
8823
8824
8825
8826
8827
8828
8829
8830
8831
8832
8833
8834
8835
8836
8837
8838
8839
8840
8841
8842
8843
8844
8845
8846
8847
8848
8849
8850
8851
8852
8853
8854
8855
8856
8857
8858
8859
8860
8861
8862
8863
8864
8865
8866
8867
8868
8869
8870
8871
8872
8873
8874
8875
8876
8877
8878
8879
8880
8881
8882
8883
8884
8885
8886
8887
8888
8889
8890
8891
8892
8893
8894
8895
8896
8897
8898
8899
8900
8901
8902
8903
8904
8905
8906
8907
8908
8909
8910
8911
8912
8913
8914
8915
8916
8917
8918
8919
8920
8921
8922
8923
8924
8925
8926
8927
8928
8929
8930
8931
8932
8933
8934
8935
8936
8937
8938
8939
8940
8941
8942
8943
8944
8945
8946
8947
8948
8949
8950
8951
8952
8953
8954
8955
8956
8957
8958
8959
8960
8961
8962
8963
8964
8965
8966
8967
8968
8969
8970
8971
8972
8973
8974
8975
8976
8977
8978
8979
8980
8981
8982
8983
8984
8985
8986
8987
8988
8989
8990
8991
8992
8993
8994
8995
8996
8997
8998
8999
9000
9001
9002
9003
9004
9005
9006
9007
9008
9009
9010
9011
9012
9013
9014
9015
9016
9017
9018
9019
9020
9021
9022
9023
9024
9025
9026
9027
9028
9029
9030
9031
9032
9033
9034
9035
9036
9037
9038
9039
9040
9041
9042
9043
9044
9045
9046
9047
9048
9049
9050
9051
9052
9053
9054
9055
9056
9057
9058
9059
9060
9061
9062
9063
9064
9065
9066
9067
9068
9069
9070
9071
9072
9073
9074
9075
9076
9077
9078
9079
9080
9081
9082
9083
9084
9085
9086
9087
9088
9089
9090
9091
9092
9093
9094
9095
9096
9097
9098
9099
9100
9101
9102
9103
9104
9105
9106
9107
9108
9109
9110
9111
9112
9113
9114
9115
9116
9117
9118
9119
9120
9121
9122
9123
9124
9125
9126
9127
9128
9129
9130
9131
9132
9133
9134
9135
9136
9137
9138
9139
9140
9141
9142
9143
9144
9145
9146
9147
9148
9149
9150
9151
9152
9153
9154
9155
9156
9157
9158
9159
9160
9161
9162
9163
9164
9165
9166
9167
9168
9169
9170
9171
9172
9173
9174
9175
9176
9177
9178
9179
9180
9181
9182
9183
9184
9185
9186
9187
9188
9189
9190
9191
9192
9193
9194
9195
9196
9197
9198
9199
9200
9201
9202
9203
9204
9205
9206
9207
9208
9209
9210
9211
9212
9213
9214
9215
9216
9217
9218
9219
9220
9221
9222
9223
9224
9225
9226
9227
9228
9229
9230
9231
9232
9233
9234
9235
9236
9237
9238
9239
9240
9241
9242
9243
9244
9245
9246
9247
9248
9249
9250
9251
9252
9253
9254
9255
9256
9257
9258
9259
9260
9261
9262
9263
9264
9265
9266
9267
9268
9269
9270
9271
9272
9273
9274
9275
9276
9277
9278
9279
9280
9281
9282
9283
9284
9285
9286
9287
9288
9289
9290
9291
9292
9293
9294
9295
9296
9297
9298
9299
9300
9301
9302
9303
9304
9305
9306
9307
9308
9309
9310
9311
9312
9313
9314
9315
9316
9317
9318
9319
9320
9321
9322
9323
9324
9325
9326
9327
9328
9329
9330
9331
9332
9333
9334
9335
9336
9337
9338
9339
9340
9341
9342
9343
9344
9345
9346
9347
9348
9349
9350
9351
9352
9353
9354
9355
9356
9357
9358
9359
9360
9361
9362
9363
9364
9365
9366
9367
9368
9369
9370
9371
9372
9373
9374
9375
9376
9377
9378
9379
9380
9381
9382
9383
9384
9385
9386
9387
9388
9389
9390
9391
9392
9393
9394
9395
9396
9397
9398
9399
9400
9401
9402
9403
9404
9405
9406
9407
9408
9409
9410
9411
9412
9413
9414
9415
9416
9417
9418
9419
9420
9421
9422
9423
9424
9425
9426
9427
9428
9429
9430
9431
9432
9433
9434
9435
9436
9437
9438
9439
9440
9441
9442
|
<!DOCTYPE html
PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source on 2022-09-15T18:48:49Z using SAXON HE 9.9.1.8 . -->
<html lang="nl">
<head>
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8">
<title>Indische Menschen in Holland: Oorspronkelijke roman</title>
<meta name="generator" content="tei2html.xsl, see https://github.com/jhellingman/tei2html">
<meta name="author" content="Paulus Adrianus Daum (1850–1898)">
<link rel="coverpage" href="images/new-cover.jpg">
<link rel="schema.DC" href="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
<meta name="DC.Title" content="Indische Menschen in Holland: Oorspronkelijke roman">
<meta name="DC.Creator" content="Paulus Adrianus Daum (1850–1898)">
<meta name="DC.Language" content="nl-1900">
<meta name="DC.Format" content="text/html">
<meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg">
<style type="text/css"> /* <![CDATA[ */
html {
line-height: 1.3;
}
body {
margin: 0;
}
main {
display: block;
}
h1 {
font-size: 2em;
margin: 0.67em 0;
}
hr {
height: 0;
overflow: visible;
}
pre {
font-family: monospace;
font-size: 1em;
}
a {
background-color: transparent;
}
abbr[title] {
border-bottom: none;
text-decoration: underline;
text-decoration: underline dotted;
}
b, strong {
font-weight: bolder;
}
code, kbd, samp {
font-family: monospace;
font-size: 1em;
}
small {
font-size: 80%;
}
sub, sup {
font-size: 67%;
line-height: 0;
position: relative;
vertical-align: baseline;
}
sub {
bottom: -0.25em;
}
sup {
top: -0.5em;
}
img {
border-style: none;
}
body {
font-family: serif;
font-size: 100%;
text-align: left;
margin-top: 2.4em;
}
div.front, div.body {
margin-bottom: 7.2em;
}
div.back {
margin-bottom: 2.4em;
}
.div0 {
margin-top: 7.2em;
margin-bottom: 7.2em;
}
.div1 {
margin-top: 5.6em;
margin-bottom: 5.6em;
}
.div2 {
margin-top: 4.8em;
margin-bottom: 4.8em;
}
.div3 {
margin-top: 3.6em;
margin-bottom: 3.6em;
}
.div4 {
margin-top: 2.4em;
margin-bottom: 2.4em;
}
.div5, .div6, .div7 {
margin-top: 1.44em;
margin-bottom: 1.44em;
}
.div0:last-child, .div1:last-child, .div2:last-child, .div3:last-child,
.div4:last-child, .div5:last-child, .div6:last-child, .div7:last-child {
margin-bottom: 0;
}
blockquote div.front, blockquote div.body, blockquote div.back {
margin-top: 0;
margin-bottom: 0;
}
.divBody .div1:first-child, .divBody .div2:first-child, .divBody .div3:first-child, .divBody .div4:first-child,
.divBody .div5:first-child, .divBody .div6:first-child, .divBody .div7:first-child {
margin-top: 0;
}
h1, h2, h3, h4, h5, h6, .h1, .h2, .h3, .h4, .h5, .h6 {
clear: both;
font-style: normal;
text-transform: none;
}
h3, .h3 {
font-size: 1.2em;
}
h3.label {
font-size: 1em;
margin-bottom: 0;
}
h4, .h4 {
font-size: 1em;
}
.alignleft {
text-align: left;
}
.alignright {
text-align: right;
}
.alignblock {
text-align: justify;
}
p.tb, hr.tb, .par.tb {
margin: 1.6em auto;
text-align: center;
}
p.argument, p.note, p.tocArgument, .par.argument, .par.note, .par.tocArgument {
font-size: 0.9em;
text-indent: 0;
}
p.argument, p.tocArgument, .par.argument, .par.tocArgument {
margin: 1.58em 10%;
}
.opener, .address {
margin-top: 1.6em;
margin-bottom: 1.6em;
}
.addrline {
margin-top: 0;
margin-bottom: 0;
}
.dateline {
margin-top: 1.6em;
margin-bottom: 1.6em;
text-align: right;
}
.salute {
margin-top: 1.6em;
margin-left: 3.58em;
text-indent: -2em;
}
.signed {
margin-top: 1.6em;
margin-left: 3.58em;
text-indent: -2em;
}
.epigraph {
font-size: 0.9em;
width: 60%;
margin-left: auto;
}
.epigraph span.bibl {
display: block;
text-align: right;
}
.trailer {
clear: both;
margin-top: 3.6em;
}
span.abbr, abbr {
white-space: nowrap;
}
span.parnum {
font-weight: bold;
}
span.corr, span.gap {
border-bottom: 1px dotted red;
}
span.num, span.trans {
border-bottom: 1px dotted gray;
}
span.measure {
border-bottom: 1px dotted green;
}
.ex {
letter-spacing: 0.2em;
}
.sc {
font-variant: small-caps;
}
.asc {
font-variant: small-caps;
text-transform: lowercase;
}
.uc {
text-transform: uppercase;
}
.tt {
font-family: monospace;
}
.underline {
text-decoration: underline;
}
.overline, .overtilde {
text-decoration: overline;
}
.rm {
font-style: normal;
}
.red {
color: red;
}
hr {
clear: both;
border: none;
border-bottom: 1px solid black;
width: 45%;
margin-left: auto;
margin-right: auto;
margin-top: 1em;
text-align: center;
}
hr.dotted {
border-bottom: 2px dotted black;
}
hr.dashed {
border-bottom: 2px dashed black;
}
.aligncenter {
text-align: center;
}
h1, h2, .h1, .h2 {
font-size: 1.44em;
line-height: 1.5;
}
h1.label, h2.label {
font-size: 1.2em;
margin-bottom: 0;
}
h5, h6 {
font-size: 1em;
font-style: italic;
}
p, .par {
text-indent: 0;
}
p.firstlinecaps:first-line, .par.firstlinecaps:first-line {
text-transform: uppercase;
}
.hangq {
text-indent: -0.32em;
}
.hangqq {
text-indent: -0.42em;
}
.hangqqq {
text-indent: -0.84em;
}
p.dropcap:first-letter, .par.dropcap:first-letter {
float: left;
clear: left;
margin: 0 0.05em 0 0;
padding: 0;
line-height: 0.8;
font-size: 420%;
vertical-align: super;
}
blockquote, p.quote, div.blockquote, div.argument, .par.quote {
font-size: 0.9em;
margin: 1.58em 5%;
}
.pageNum a, a.noteRef:hover, a.pseudoNoteRef:hover, a.hidden:hover, a.hidden {
text-decoration: none;
}
.advertisement, .advertisements {
background-color: #FFFEE0;
border: black 1px dotted;
color: #000;
margin: 2em 5%;
padding: 1em;
}
span.accent {
display: inline-block;
text-align: center;
}
span.accent, span.accent span.top, span.accent span.base {
line-height: 0.40em;
}
span.accent span.top {
font-weight: bold;
font-size: 5pt;
}
span.accent span.base {
display: block;
}
.footnotes .body, .footnotes .div1 {
padding: 0;
}
.fnarrow {
color: #AAAAAA;
font-weight: bold;
text-decoration: none;
}
.fnarrow:hover, .fnreturn:hover {
color: #660000;
}
.fnreturn {
color: #AAAAAA;
font-size: 80%;
font-weight: bold;
text-decoration: none;
vertical-align: 0.25em;
}
a {
text-decoration: none;
}
a:hover {
text-decoration: underline;
background-color: #e9f5ff;
}
a.noteRef, a.pseudoNoteRef {
font-size: 67%;
line-height: 0;
position: relative;
vertical-align: baseline;
top: -0.5em;
text-decoration: none;
margin-left: 0.1em;
}
.externalUrl {
font-size: small;
font-family: monospace;
color: gray;
}
.displayfootnote {
display: none;
}
div.footnotes {
font-size: 80%;
margin-top: 1em;
padding: 0;
}
hr.fnsep {
margin-left: 0;
margin-right: 0;
text-align: left;
width: 25%;
}
p.footnote, .par.footnote {
margin-bottom: 0.5em;
margin-top: 0.5em;
}
p.footnote .fnlabel, .par.footnote .fnlabel {
float: left;
margin-left: -0.1em;
margin-top: 0.9em;
min-width: 1.0em;
padding-right: 0.4em;
}
.apparatusnote {
text-decoration: none;
}
.apparatusnote:target, .fndiv:target {
background-color: #eaf3ff;
}
table.tocList {
width: 100%;
margin-left: auto;
margin-right: auto;
border-width: 0;
border-collapse: collapse;
}
td.tocPageNum, td.tocDivNum {
text-align: right;
min-width: 10%;
border-width: 0;
white-space: nowrap;
}
td.tocDivNum {
padding-left: 0;
padding-right: 0.5em;
vertical-align: top;
}
td.tocPageNum {
padding-left: 0.5em;
padding-right: 0;
vertical-align: bottom;
}
td.tocDivTitle {
width: auto;
}
p.tocPart, .par.tocPart {
margin: 1.58em 0;
font-variant: small-caps;
}
p.tocChapter, .par.tocChapter {
margin: 1.58em 0;
}
p.tocSection, .par.tocSection {
margin: 0.7em 5%;
}
table.tocList td {
vertical-align: top;
}
table.tocList td.tocPageNum {
vertical-align: bottom;
}
table.inner {
display: inline-table;
border-collapse: collapse;
width: 100%;
}
td.itemNum {
text-align: right;
min-width: 5%;
padding-right: 0.8em;
}
td.innerContainer {
padding: 0;
margin: 0;
}
.index {
font-size: 80%;
}
.index p {
text-indent: -1em;
margin-left: 1em;
}
.indexToc {
text-align: center;
}
.transcriberNote {
background-color: #DDE;
border: black 1px dotted;
color: #000;
font-family: sans-serif;
font-size: 80%;
margin: 2em 5%;
padding: 1em;
}
.missingTarget {
text-decoration: line-through;
color: red;
}
.correctionTable {
width: 75%;
}
.width20 {
width: 20%;
}
.width40 {
width: 40%;
}
p.smallprint, li.smallprint, .par.smallprint {
color: #666666;
font-size: 80%;
}
span.musictime {
vertical-align: middle;
display: inline-block;
text-align: center;
}
span.musictime, span.musictime span.top, span.musictime span.bottom {
padding: 1px 0.5px;
font-size: xx-small;
font-weight: bold;
line-height: 0.7em;
}
span.musictime span.bottom {
display: block;
}
ul {
list-style-type: none;
}
.splitListTable {
margin-left: 0;
}
.splitListTable td {
vertical-align: top;
}
.numberedItem {
text-indent: -3em;
margin-left: 3em;
}
.numberedItem .itemNumber {
float: left;
position: relative;
left: -3.5em;
width: 3em;
display: inline-block;
text-align: right;
}
.itemGroupTable {
border-collapse: collapse;
margin-left: 0;
}
.itemGroupTable td {
padding: 0;
margin: 0;
vertical-align: middle;
}
.itemGroupBrace {
padding: 0 0.5em !important;
}
.titlePage {
border: #DDDDDD 2px solid;
margin: 3em 0 7em;
padding: 5em 10% 6em;
text-align: center;
}
.titlePage .docTitle {
line-height: 1.7;
margin: 2em 0;
font-weight: bold;
}
.titlePage .docTitle .mainTitle {
font-size: 1.8em;
}
.titlePage .docTitle .subTitle, .titlePage .docTitle .seriesTitle,
.titlePage .docTitle .volumeTitle {
font-size: 1.44em;
}
.titlePage .byline {
margin: 2em 0;
font-size: 1.2em;
line-height: 1.5;
}
.titlePage .byline .docAuthor {
font-size: 1.2em;
font-weight: bold;
}
.titlePage .figure {
margin: 2em auto;
}
.titlePage .docImprint {
margin: 4em 0 0;
font-size: 1.2em;
line-height: 1.5;
}
.titlePage .docImprint .docDate {
font-size: 1.2em;
font-weight: bold;
}
div.figure {
text-align: center;
}
.figure {
margin-left: auto;
margin-right: auto;
}
.floatLeft {
float: left;
margin: 10px 10px 10px 0;
}
.floatRight {
float: right;
margin: 10px 0 10px 10px;
}
p.figureHead, .par.figureHead {
font-size: 100%;
text-align: center;
}
.figAnnotation {
font-size: 80%;
position: relative;
margin: 0 auto;
}
.figTopLeft, .figBottomLeft {
float: left;
}
.figTopRight, .figBottomRight {
float: right;
}
.figure p, .figure .par {
font-size: 80%;
margin-top: 0;
text-align: center;
}
img {
border-width: 0;
}
td.galleryFigure {
text-align: center;
vertical-align: middle;
}
td.galleryCaption {
text-align: center;
vertical-align: top;
}
body {
padding: 1.58em 16%;
}
.pageNum {
display: inline;
font-size: 8.4pt;
font-style: normal;
margin: 0;
padding: 0;
position: absolute;
right: 1%;
text-align: right;
letter-spacing: normal;
}
.marginnote {
font-size: 0.8em;
height: 0;
left: 1%;
position: absolute;
text-indent: 0;
width: 14%;
text-align: left;
}
.right-marginnote {
font-size: 0.8em;
height: 0;
right: 3%;
position: absolute;
text-indent: 0;
text-align: right;
width: 11%
}
.cut-in-left-note {
font-size: 0.8em;
left: 1%;
float: left;
text-indent: 0;
width: 14%;
text-align: left;
padding: 0.8em 0.8em 0.8em 0;
}
.cut-in-right-note {
font-size: 0.8em;
left: 1%;
float: right;
text-indent: 0;
width: 14%;
text-align: right;
padding: 0.8em 0 0.8em 0.8em;
}
span.tocPageNum, span.flushright {
position: absolute;
right: 16%;
top: auto;
text-indent: 0;
}
.pglink::after {
content: "\0000A0\01F4D8";
font-size: 80%;
font-style: normal;
font-weight: normal;
}
.catlink::after {
content: "\0000A0\01F4C7";
font-size: 80%;
font-style: normal;
font-weight: normal;
}
.exlink::after, .wplink::after, .biblink::after, .qurlink::after, .seclink::after {
content: "\0000A0\002197\00FE0F";
color: blue;
font-size: 80%;
font-style: normal;
font-weight: normal;
}
.pglink:hover {
background-color: #DCFFDC;
}
.catlink:hover {
background-color: #FFFFDC;
}
.exlink:hover, .wplink:hover, .biblink:hover, .qurlink:hover, .seclin:hover {
background-color: #FFDCDC;
}
body {
background: #FFFFFF;
font-family: serif;
}
body, a.hidden {
color: black;
}
h1, h2, .h1, .h2 {
text-align: center;
font-variant: small-caps;
font-weight: normal;
}
p.byline {
text-align: center;
font-style: italic;
margin-bottom: 2em;
}
.div2 p.byline, .div3 p.byline, .div4 p.byline, .div5 p.byline, .div6 p.byline, .div7 p.byline {
text-align: left;
}
.figureHead, .noteRef, .pseudoNoteRef, .marginnote, .right-marginnote, p.legend, .verseNum {
color: #660000;
}
.rightnote, .pageNum, .lineNum, .pageNum a {
color: #AAAAAA;
}
a.hidden:hover, a.noteRef:hover, a.pseudoNoteRef:hover {
color: red;
}
h1, h2, h3, h4, h5, h6 {
font-weight: normal;
}
table {
margin-left: auto;
margin-right: auto;
}
.tableCaption {
text-align: center;
}
.arab { font-family: Scheherazade, serif; }
.aran { font-family: 'Awami Nastaliq', serif; }
.grek { font-family: 'Charis SIL', serif; }
.hebr { font-family: Shlomo, 'Ezra SIL', serif; }
.syrc { font-family: 'Serto Jerusalem', serif; }
/* CSS rules generated from rendition elements in TEI file */
.small {
font-size: small;
}
.large {
font-size: large;
}
.vam {
vertical-align: middle;
}
.center {
text-align: center;
}
/* CSS rules generated from @rend attributes in TEI file */
.cover-imagewidth {
width:480px;
}
.titlepage-imagewidth {
width:452px;
}
/* ]]> */ </style>
</head>
<body>
<div>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 68993 ***</div>
<div class="front">
<div class="div1 cover">
<div class="divBody">
<p class="first"></p>
<div class="figure cover-imagewidth"><img src="images/new-cover.jpg" alt="Nieuw ontworpen voorkant." width="480" height="720"></div><p>
</p>
</div>
</div>
<div class="div1 frenchtitle">
<div class="divBody">
<p class="first center large">INDISCHE MENSCHEN IN HOLLAND.
</p>
</div>
</div>
<div class="div1 titlepage">
<div class="divBody">
<p class="first"></p>
<div class="figure titlepage-imagewidth"><img src="images/titlepage.png" alt="Oorspronkelijke titelpagina." width="452" height="720"></div><p>
</p>
</div>
</div>
<div class="titlePage">
<div class="docTitle">
<div class="mainTitle">INDISCHE MENSCHEN IN HOLLAND.</div>
<div class="subTitle">OORSPRONKELIJKE ROMAN</div>
</div>
<div class="byline">DOOR<br>
<span class="docAuthor">MAURITS.</span></div>
<div class="docImprint">LEIDEN.—A. W. SIJTHOFF.</div>
</div>
<p><span class="pageNum" id="pb1">[<a href="#pb1">1</a>]</span></p>
</div>
<div class="body">
<div class="div1 last-child chapter">
<div class="divHead">
<h2 class="main">INDISCHE MENSCHEN IN HOLLAND.</h2>
</div>
<div class="divBody">
<p class="first">’t Was nog niet ver in het najaar, maar toch reeds vinnig koud. In de nieuwe wijken
van Den Haag, te zamen grooter dan de oude stad, scheen het guurder dan elders; eentoniger
en stiller was het er zeker, vooral in de straat, waar kapitein Roos met zijn talrijk
gezin een bovenhuis had gehuurd. Wie dien dag den hoek om kwam, kreeg van den scherpen
noordoostenwind de volle laag en zijn deel van het voor den sterken luchtstroom opstuivend
zand, dat de pas gelegde bestrating bedekte.
</p>
<p>De twee lange rijen huizen stonden, op enkele uitzonderingen na, nog leeg. Één lijn
vormden de lijsten der dakgoten aan weerskanten, één lijn de architraven, één lijn
de rollagen der trottoirs. De net gemetselde roode baksteenen van het weinige en dunne
muurvlak tusschen deuren en vensters waren opgebleekt onder den drogen, kouden wind,
die door de reten gierde, het te versche hout der paneelen deed krimpen en scheuren,
of spleten trok in de voegen, waarvan ’t laagje verf week met een knal. Het was een
mislukte bouwspeculatie, die geheele straat, gelijk er zooveel waren. <span class="pageNum" id="pb2">[<a href="#pb2">2</a>]</span>De huren waren laag, maar toch wilde niemand er wonen voorshands, en slechts hier
en daar zag men een armzalig winkeltje in een der benedenhuizen genesteld, met een
mageren inventaris, die een parodie leek op de huisdeur <span class="ex" lang="fr">à jour</span> en den porseleinen schelknop.
</p>
<p>En over die nare ongezellige straat hing een effen grijze lucht, met geen kans om
een zonnestraaltje door te laten, in de talrijke vensters zonder gordijnen zijn grauwe
tinten weerspiegelend.
</p>
<p>Kapitein Roos trok zijn handschoenen aan en nam zijn stok. Hij ging uit, elken dag
en elken avond; hij was bijna niet meer thuis dan om te eten en te slapen. Zijn woning
trok hem niet aan en aantrekkelijks was er ook bitter weinig. Twee jaren hadden ze
geleefd van hun verlofstraktement en ingeteerd van hun Indischen spaarpot; toen was
de tijd gekomen, dat hij gepensionneerd werd, en nu was van de laatste dubbeltjes,
die zij in Indië zoo zuinig hadden bijeengebracht, nog maar een kleine som over; zij
zagen den dag naderen, dat zij den bodem zouden zien van hun trommeltje; mevrouw Roos
had het kunnen uitrekenen op haar vingers, maar dat wilde ze niet, en de kapitein
deed het evenmin. Zij vonden het zóó onaangenaam, dat ze er zelfs niet samen over
spraken. ’t Meubilair hunner woning was even troosteloos als de straat; het zag er
kaal en slordig uit; bij de kachel, die reeds brandde, waardoor het benauwd warm was
in de huishoudkamer, zat mevrouw Roos gewikkeld in een rood en zwart geruite wollen
sjaal, met de armen kouwelijk over elkaar en toch half stikkend uit gebrek aan versche
lucht.
<span class="pageNum" id="pb3">[<a href="#pb3">3</a>]</span></p>
<p>„Nu, bonjour,” zei de kapitein. „Tot straks. Dag jongens!”
</p>
<p>Zij bromde iets, dat een groet moest beduiden; de kinderen, die voor het venster zaten,
keerden even met een: „Dag pa!” de donkere hoofdjes om, en drukten toen weer dadelijk
hun reeds platte Indische neusjes totaal plat tegen de ruiten, waarover zij ademden,
om daarna, als de wasem op het glas neersloeg, er met hun kleine koude vingers groteske
soldaatjes op te teekenen. Zij waren nog niet gewasschen; ze kregen genoeg te eten,
maar ze werden toch slecht verzorgd, geheel overgelaten als ze waren aan een dienstmeisje,
dat, steeds in een vieze jurk gekleed en met meer gekapte dan gekamde haren, zoowat
den baas speelde in huis, en niet meer of minder deed, dan ze zelve verkoos.
</p>
<p>Van een knappe Indische huismoeder, was mevrouw Roos een Hollandsche huismoeder geworden
van treurig allooi. Zij had als ’t ware een heimwee naar Indië. Terwijl ze zoo huiverend
bij de kachel zat en met een onaangenaam koortsig gevoel de grauwe zandwolken zag
opstuiven in ’t grauwe najaarslicht, dacht ze aan niets dan aan Indië; aan den warmen,
gouden zonneschijn, aan den rijken, diepgroenen plantengroei, aan haar gezellige achtergalerij.
God, God! als ze naging, dat ze dat nimmer zou terugzien, dan wilde ze maar liever
spoedig sterven!
</p>
<p>Op straat zette hij er, zooals hij ’t noemde, den pas in. ’t Hoofd meer dan rechtop,
een gewoonte gebleven uit den tijd der stropdassen, en met den stok zwaaiend stapte
hij naar den „Dierentuin”; daar kwamen ’s morgens eenige oud-gasten van zijn „kaliber”
bijeen en dan maakten ze een partijtje. Er kwam niemand anders. Geen Hagenaar, lid
van <span class="pageNum" id="pb4">[<a href="#pb4">4</a>]</span>den Tuin, zou het ooit in ’t hoofd krijgen in dit vergevorderd seizoen en op zulk
een uur van den dag in ’t lokaal van dien Tuin te gaan zitten. Maar dat maakte het
nu juist voor hen zoo aantrekkelijk. ’t Was fatsoenlijk, en ze konden er hun bittertjes
drinken als in Indië „voor de rijsttafel”, zonder dat iemand hen aanzag voor dronkaards,
omdat ze reeds in den ochtend sterken drank gebruikten. Hij wist wel, dat hij met
zijn groot gezin en zijn pensioen die leefwijze op den duur niet zou kunnen volhouden,
maar daaraan wilde hij voorshands niet denken. Kwamen die tijden, dan kwamen die plagen;
als het zóó ver was, dacht hij, dan zou hij wel eens omzien naar een baantje, dat
hij er gemakkelijk bij—wáárbij wist hij eigenlijk niet, maar hij bedoelde zijn pensioen—kon
waarnemen. En zoo ging hij ook nu welgemoed naar den Tuin; de wind was koud, en hij
droeg nog maar een dichtgeknoopte zwarte jas, maar dat hinderde hem niet, want, placht
hij te zeggen, stoffend op zijn krachtige persoonlijkheid, „zoo’n ouwe soldatenransel”
moest overal tegen kunnen. <span class="ex">Hij</span> vond het zoo kwaad niet, dat leven in Holland, en hij had het pleizierig gevonden
als ’t zijn vrouw ook was bevallen. Zij was erg veranderd, en dat hinderde hem; zij
was niet meer voor hem, wat ze zooveel jaren geweest was, en al werd hij nu een dagje
ouder,—het verdroot hem toch. Welzeker, hij had ingezien dat het heel iets anders
is kapitein te zijn bij het Indisch leger in actieven dienst in Indië dan in Holland
gepensionneerd kapitein van hetzelfde leger te heeten. Dan, zoo <span class="ex">is</span> de wereld, dacht hij, en men moest dat nemen zooals het was; zijn vrouw moest zich
schikken naar de omstandigheden.
<span class="pageNum" id="pb5">[<a href="#pb5">5</a>]</span></p>
<p>Keetje en Pietje,—neen, zoo heetten ze sedert lang niet meer, de twee oudste dochters,
die ondanks ze nu reeds vijftien en zestien jaren oud waren, nog in de hoogste klasse
zaten van de meisjesschool voor gewoon lager onderwijs; ze heeten nu Corrie en Nelly,
zooals Haagsche meisjes, ’t zij <span class="ex" lang="fr">par droit de naissance</span> of <span class="ex" lang="fr">par droit de conquête</span>, betaamt.
</p>
<p>O, die konden het best stellen, als de jongens van de burger- en andere scholen het
haar niet zoo lastig maakten op den duur. Toen ze pas op school kwamen, moesten ze
in een lage klasse met veel jonger meisjes, in wier blonde, bleeke hoofdjes reeds
meer schoolwijsheid stak dan in haar arme bruine kopjes, en die met een zeker air
naar de ontwikkelde bustes keken van de „Oostersche nieuwelingen” alsof er persoonlijke
schande stak in zulk een vroegtijdige physieke ontwikkeling, en diezelfde Haagsche
meisjes vonden onder elkaar, dat Corrie en Nelly er met haar breede neuzen en krachtig
gebouwde figuren net uitzagen als bruin gebraden, aangekleede dienstmeisjes; maar
het mannelijk deel der schooljeugd dacht daar heel anders over en ontwikkelde een
profusie van kalverliefde, erg hinderlijk voor de donkere zusjes, en alleen gecompenseerd
door een regen van geschenken aan potlooden, papeteries, ulevellen en chocolaadjes.
Zij leidden met haar beiden een vroolijk leventje, zich weinig bekommerend om de rest
of om de toekomst, en als ze met haar lederen schooltasschen aan de hand, en in haar
strak gespannen met astrakan afgezette manteltjes van school huiswaarts keerden, met
moeite ontsnapt aan de overal wachtende en loerende kus- en knijplievende jongens,
en gierend <span class="pageNum" id="pb6">[<a href="#pb6">6</a>]</span>van pret, dan stond menig eigenaar van een perkamenten tronie stil, en zag met innig
welbehagen dat tweetal donkere meisjes na, in de volheid harer vormen, met de rozen
op het gezicht, een glinsterend licht in de guitige zwarte oogen, en twee rijen prachtige
tandjes tusschen de lachende, kersroode lippen.
</p>
<p>Voor haar huis drukten zij met kracht en aanhoudend op den schelknop, tot de meid
boven aan het touw trok en de deur openging. Stampend op de houten met geen loopers
bedekte treden der trap, stoven zij met groot geraas, lachend en zingend naar boven;
de kleintjes juichten haar te gemoet; bij de halve ellende van het huishouden en de
heele van haar moeder, vormden zij het rumoerig element van het frisch ontluikende
jonge leven; het eenige opwekkende, dat de doorgaans gedrukte stemming in de woning
van kapitein Roos verlevendigde.
</p>
<p>Dien middag hadden zij vrij van school, en zij plaagden haar moeder zoolang tot ze
er in toestemde zich te kleeden en te gaan wandelen. Mevrouw Roos had er eigenlijk
eerst geen lust in, maar ze deed het om de kinderen, en toen ze eenmaal in de drukke
straten wandelde, stilstaand om de tien schreden en luisterend naar het gesnap der
meisjes, och, toen vermaakte het haar toch zelve wel, al het moois te bewonderen,
achter de vensters der winkels en magazijnen uitgestald. En naar haar Indische opvatting
zoo goedkoop! Zóó goedkoop, dat ze, ondanks haar geringe middelen, altijd hier of
daar binnenging, en nooit thuis terugkwam zonder eenige guldens minder in haar portemonnaie
en eenige noodelooze kleinigheden meer in haar bezit. Maar er was ook veel, dat <span class="pageNum" id="pb7">[<a href="#pb7">7</a>]</span>haar hinderde op straat en haar bloed deed koken van verontwaardiging. Hoeveel Indische
dames kruiste ze niet in die volle straten, evenals zij, wandelend om te zien, maar
ook, niet gelijk zij, om gezien te worden! Zij zag er daaronder, die ze gekend had
toen ze nog kinderen waren; anderen, die haar buren waren geweest; zij zag er, die,
gezegend door de fortuin, ’t zij door een huwelijk, ’t zij door snelle bevordering
van een vader of echtgenoot, in de gelegenheid waren zich prachtig te kleeden en te
rijden in equipages. En daarbij waren er, die deden of zij de eenvoudig gekleede vrouw
van den gepensionneerden kapitein en haar dochtertjes nooit te voren hadden gezien;
anderen, die haar groetten uit de hoogte op een haast beleedigende manier met een
genadig knikje. Dan was mevrouw Roos voor een oogenblik weer de kloeke vrouw van vroeger;
ze richtte het hoofd op, glimlachte even en keek met haar groote zwarte oogen zoo
inlandsch minachtend, dat zij, wien het gold, zich haastten voorbij te komen.
</p>
<p>„Dag Jeanne, hoe maak jij het?”
</p>
<p>Verrast, haast verschrikt, wendde mevrouw Roos ’t hoofd om.
</p>
<p>„Hé, dag Julie, hoe gaat het?”
</p>
<p>Ze gaven elkaar de hand en ze kusten elkaar. Nette Haagsche menschen vonden die demonstratie
op het trottoir van een der hoofdstraten hoogst onfatsoenlijk; die Indische lui geneerden
zich ook nergens voor! En een Haagsche straatjongen, blijkbaar ook in zijn fatsoen
getast, riep luidkeels „pakt-em!”—De dames Roos en Van Stralen letten daar niet op.
Ze waren zulke goede oude vriendinnen, en ze hadden elkaar in zoo lang niet gezien!
Toen Roos nog luitenant <span class="pageNum" id="pb8">[<a href="#pb8">8</a>]</span>was, diende Van Stralen reeds als oud kapitein, en van toen dagteekende de vriendschap
der dames, die echter, hoe hartelijk zij zich ook liet vernieuwen, nu men elkaar weer
persoonlijk zag, zich nooit in briefwisseling had voortgezet.
</p>
<p>„En dat zijn je oudste meisjes?” vroeg mevrouw Van Stralen, met een klein beetje afgunst
in het oog de kloeke kinderen beschouwend; zij zelve had er geen.
</p>
<p>„Groot geworden, hè?”
</p>
<p>„Verbazend! ’t Zijn haast heele menschen. Dat is, als ik me niet bedrieg, Keetje en
dat Pietje.”
</p>
<p>Mevrouw Roos lachte om de verontwaardigde gezichten harer dochters.
</p>
<p>„Nu ja, wij noemen haar Corrie en Nelly.”
</p>
<p>Mevrouw Van Stralen lachte ook.
</p>
<p>„Je hebt wel gelijk, Jeanne. ’t Klinkt veel aardiger. En hoe bevalt het jou hier?”
</p>
<p>„Och zoo! Wat zal ik je er van zeggen? ’t Bevalt me eigenlijk volstrekt niet.”
</p>
<p>„Kom,” zei mevrouw Van Stralen, die ook een Indische was. „<span class="ex">Wij</span> kunnen ’t hier wel vinden; maar,” ging ze voort met een blik op het eenvoudig toilet
harer vriendin, „wat de duurte betreft, valt het leven hier niet mee.”
</p>
<p>Ze praatten nog een oogenblik, intusschen het publiek, dat langs het trottoir wandelde,
zeer in den weg staande, en het werd mevrouw Van Stralen onder het discours heel duidelijk,
dat Jeanne verdriet had.
</p>
<p>„Je moet me komen opzoeken, ja? Beloof je het?”
</p>
<p>Mevrouw Roos aarzelde.
</p>
<p>„Je moet zeker komen, Jeanne. Wij hebben een aardig <span class="pageNum" id="pb9">[<a href="#pb9">9</a>]</span>clubje als dames onder elkaar. De heeren loopen toch altijd maar naar de sociëteit!
Heusch, je moet komen.…” en lachend bracht zij den mond bij het oor harer vriendin
en ging fluisterend voort.
</p>
<p>Met een uitdrukking van komieke verbazing op het gezicht, keek mevrouw Roos haar aan.
</p>
<p>„Loh! Wat zegje? <span class="ex">Kepl</span>.…”
</p>
<p>„Sst!” viel mevrouw Van Stralen haar in de rede. „Niet zeggen! Het gaat maar om ’n
kleinigheid, want we zijn haast allemaal gepensionneerd. Ik wed.…”
</p>
<p>Snel trok zij haar kleed ter zijde voor de wielen van een prachtige coupé, die juist
stilhield bij het modemagazijn, waarvoor zij stonden te praten.
</p>
<p>Er traden twee nog jeugdige dames uit ’t geopend portier, beiden prachtig gekleed:
een klein, donker vrouwtje, met een gezond en levendig uiterlijk, en een lange, statige
blondine, met een bleek en lijdend gezicht. De eerste zag snel rond, trad op mevrouw
Van Stralen toe en gaf haar de hand.
</p>
<p>„Dag mevrouw,” zei ze met een fraaie, muzikale stem. „Gaat het goed? En hoe vaart
de kolonel?”
</p>
<p>„Uitstekend! En dokter Van der Linden, en de kleine?”
</p>
<p>Ook dàt was in orde. Men sprak een minuut, en toen wipte ’t mooie, gracieuze vrouwtje
den winkel in.
</p>
<p>„Ken je haar niet?” vroeg mevrouw Van Stralen, en toen Jeanne ’t hoofd schudde, ging
zij zachtjes voort:
</p>
<p>„Zij is de dochter van dokter Van der Linden van Batavia, die met dien rijken Van
Velton getrouwd is geweest, ’n heele <span class="ex">tjerita</span>, weet-je! Wij hebben nu geen tijd, maar je moet me vast beloven eens aan te komen,
dan zal ik je zoo <span class="pageNum" id="pb10">[<a href="#pb10">10</a>]</span>een en ander vertellen. Ik heb de reis met haar gemaakt, weet-je?”
</p>
<p>Toen mevrouw Roos tegen etenstijd weer thuis kwam, keerde haar heimwee met volle kracht
terug; zuchtend en langzaam klom zij de trap op: de meisjes waren haar reeds vooruitgevlogen
naar haar kamer. Terwijl ze voorbij de keuken kwam, hoorde zij de meid mopperen. Ze
liep even binnen, en zag Kaatje met een roode kleur voor het fornuis staan, bezig
den onvermijdelijken Hollandschen biefstuk te braden, waarvan de familie Roos nog
altijd niet verzadigd was.
</p>
<p>„Wat is er?” vroeg ze.
</p>
<p>„Er is niets, mevrouw. Als meneer asjeblieft maar niet zoo familiaar is! Ik ben daar
in ’t geheel niet op gesteld, en hij moet uit de keuken blijven. Hij moet niet denken
dat hij zoo’n zwarte negerin voorheeft!”
</p>
<p>Mevrouw Roos ging gauw heen. Zij wist genoeg van ’t Hollandsche keuken-idioom om te
begrijpen, waarop die laatste uitdrukking der in land- en volkenkunde niet ervaren
Kaatje doelde; ze wist ook, dat wat de „familiariteit” van den kapitein betrof, ’t
meisje volkomen gelijk had, en ze voelde, dat haar eigen zoo veranderd gedrag tegenover
hem daar mede schuld aan had.
</p>
<p>’t Kon haar echter weinig schelen; het vooruitzicht nimmer weer naar Indië terug te
kunnen en haar leven lang in het koude, onaangename land te moeten blijven, ontnam
haar allen levenslust. Ze zou weinig jaren te voren in de grootste woede zijn ontstoken,
als Roos haar ook maar eenige reden had gegeven tot jaloezie; thans was het haar volkomen
onverschillig, al deed hij ’t ergste. Maar och! dat deed hij niet. <span class="pageNum" id="pb11">[<a href="#pb11">11</a>]</span>Het is waar, dat hij, die jong naar Indië gegaan en nooit met verlof in Europa geweest
was, thans vaak een zwaren strijd had te strijden, waarin hij althans zijn uiterste
best deed telkens overwinnaar te blijven. Zelf van nederige afkomst, <span class="ex" lang="fr">l’eau remontait à sa source</span>: Roos toonde namelijk een hoogst gevaarvolle neiging voor dienstmeisjes. Hij kon
de handen niet thuis houden; hij streek haar onder de kin of kneep haar in wangen
of armen,—allemaal kleine, onschuldige misgrepen, gepleegd in volle eer en deugd,
maar die Kaatje in woede deden ontsteken, alleen omdat zij het van zoo’n bejaard mensch,
zei ze, in ’t geheel niet velen kon.
</p>
<p>Met het onschuldigste gezicht ter wereld, zat de kapitein, een beetje verhit van ’t
langdurig partijtje in den Dierentuin, aan de reeds gedekte tafel, de courant lezend
van den vorigen dag.
</p>
<p>„Marsch!” riep hij, toen zijn vrouw binnenkwam. „Dat heb ik wel zien aankomen: Van
Schermbeek is er uit.”
</p>
<p>„Kasian,” zei ze, „hij is zoo’n goed en fatsoenlijk man!”
</p>
<p>„Van top tot teen ’n gentleman. Maar ik heb ’t hem voorspeld. Dat beroerde reclameeren
ook! ’t Is of dat jonge volk den duivel in ’t lijf heeft!”
</p>
<p>„Dat heeft oud volk soms ook.”
</p>
<p>Hij keek haar eenigszins verbluft aan en las toen verder, zonder te vragen wat ze
bedoelde. Zij vervolgde heel bedaard:
</p>
<p>„Daarom wou ik je verzoeken, de meid aan haar werk en met rust te laten, en niet meer
in de keuken te komen.”
</p>
<p>Hg schoof onrustig heen en weer, draaide met nog hooger kleur aan zijn knevels en
zette zijn bril recht.
</p>
<p>„Je moest je schamen!” zei ze nog.
<span class="pageNum" id="pb12">[<a href="#pb12">12</a>]</span></p>
<p>Toen frommelde hij aan de courant, dat het papier rammelde, en eerst langzaam en stootend,
daarna met een toenemend <span class="ex" lang="fr">flux de bouche</span> kwam hij los in klachten en verwijten van hoogst intiemen aard, waaruit hij de conclusie
trok, dat het alles haar schuld was. <span class="ex">Hij</span> was zoo niet, maar als men.… <span class="ex">enfin</span> nog gezond en krachtig was, en men had een vrouw als een dubbel bevroren ijsklomp.…
</p>
<p>Zij hoorde het aan zonder iets tegen te zeggen; zij wist het wel, en ze gaf hem in
veel gelijk. ’t Was haar echter onmogelijk anders te zijn dan zij was; hij begreep
niet <span class="ex">hoe</span> doodelijk ongelukkig ze zich voelde, en hoe dit leven haar walgde en tegenstond.
Er kwam een pijnlijke trek op haar gelaat, en toen de kapitein dat zag, sprak hij
ingetogener en kalmer; zijn liefde voor haar kwam weer boven, maar ’t hielp niet.
En intusschen luisterden Corrie en Nelly met Kaatje aan de deur, half stikkend van
ingehouden lach. Toen het „standje” uit was, liepen ze alle drie naar de keuken, waar
ze het uitschaterden.
</p>
<p>Bij het diner was het alles vrede.
</p>
<p>„Kom, ga eens mee naar de opera,” zei kapitein Roos tegen zijn vrouw.
</p>
<p>Zij schudde het hoofd.
</p>
<p>„Ik blijf liever thuis.”
</p>
<p>„Thuis sterven de meeste menschen,” merkte hij wijsgeerig aan. „Het is wezenlijk verkeerd
van je, Jeanne! Ze geven van avond de <span class="ex">Cloches</span>.”
</p>
<p>„Ga jij maar,” antwoordde ze schouderophalend. „Heusch, ik geef er niet om; ik blijf
veel liever hier.”
</p>
<p>Hij drong niet verder aan, maar stond op en ging zich <span class="pageNum" id="pb13">[<a href="#pb13">13</a>]</span>kleeden. De meisjes vroegen of ze met Kaatje mee mochten boodschappen doen in de buurt,
en dat werd haar vergund; de kleintjes werden naar bed gebracht; ze sliepen in een
ommezien onder de warme dekens, en toen de huisdeur dichtviel, hoorde mevrouw Roos
den harden militairen stap van haar man door de leege straat en in de holle onbewoonde
huizen weerklinken in de eene richting, en het droge tikken der hakjes van de meisjes
en van de meid, die gearmd en gichelend den anderen kant uit gingen. Daarna werd het
stil in de eenzame buurt, en slechts de onverbiddelijke koude wind hoorde men door
de schoorsteenen gieren met klagend geluid.
</p>
<p>Zij had haar sjaal weer omgedaan, en na de kachel te hebben opgestookt, haar stoel
er bij geschoven. De tafel was nog niet „afgenomen”; dat zou Kaatje wel doen, als
zij terugkwam, en ’t kon mevrouw ook weinig schelen. Zij verzonk weer in de droomen
en phantasmagorieën, die haar heimwee vergezelden. ’t Ging haar als de schipbreukeling,
die, op diëet van zoet water, gekweld wordt door grooten dorst, en in een staat van
geestelijke verdooving geen andere beelden ziet dan heerlijke glazen ijswater, die
hem aan de lippen worden gebracht, maar meedoogenloos verdwijnen bij elke gretige
poging er iets van te drinken; allerlei visioenen had ze van Indië; het was haar leven
in al zijn phasen, dat achtereenvolgens opdoemde, van haar eerste jeugd als dochter
van een opziener op een onderneming in het gebergte tot haar later huwelijk met den
toen 2den luitenant Roos; zij zat met gesloten oogen en glimlachte tegen haar hallucinaties
gelijk haar man wel zou gewenscht hebben, dat zij het tegen hem deed.
<span class="pageNum" id="pb14">[<a href="#pb14">14</a>]</span></p>
<p>In den foyer van de opera stond deze gedurende de pauze met een groepje zijner oude
vrienden een glas grog te drinken. Een enkel woord was gesproken over ’t stuk, dat
werd opgevoerd, doch heel spoedig verviel men vanzelf in gesprekken over Indië, over
expedities, promotie, traktementen, schandaaltjes, regeeringsfouten en intriges. Ook
hen vervolgde en bezat het land, waar ze zooveel van hun beste levensjaren hadden
doorgebracht; het had hen vast en ’t wilde hen niet loslaten; ze droegen er ’t onuitwischbaar
stempel van in woord en gebaar, in houding en uiterlijk. En het bleek ten slotte,
dàt wat hun ’t meeste belangstelling inboezemde, al waren de meeningen der meesten
in het koude klimaat aanmerkelijk afgekoeld, en deden velen hun best anders te denken
en te spreken, dan hun aandrift meebracht, om de andersdenkenden en sprekenden in
wier midden hun gewoon dagelijksch leven verliep.
</p>
<p>Maar toch hadden ze voor alle van vreemde smetten vrije Nederlanders nog eigenaardigs
te over: de weinigen, die aanvankelijk hadden gestaan bij het groepje in den foyer,
uit gepensionneerden, verlofgangers en een enkel particulier saamgesteld, trokken
spoedig af; zij verstonden het discours maar half en konden er niet aan deelnemen.
En menige onvriendelijke blik gleed over dat groepje, en menige kwaadaardige grijns
ging aan het adres der kern-gezonde, grog- en bierlievende verlofgangers, die „wegens
ziekte” pierewaaiden in Den Haag, met behoorlijke verlofstraktementen, waarvoor ze
niets behoefden te doen,—twee omstandigheden, die de Haagsche ambtenaarswereld haast
deden stikken van woede en spijt.—Men moest hun niet vertellen, dat <span class="pageNum" id="pb15">[<a href="#pb15">15</a>]</span>die menschen doodziek Indië hadden verlaten, en door de zeereis reeds voor het grootste
deel herstelden, zoodat ze na een kort verblijf in Europa geheel beter waren; men
moest hen er niet op wijzen, dat velen van die menschen in afgelegen oorden jaren
achtereen een droefgeestig, eenzelvig bestaan hadden moeten leiden, haast afgesloten
van allen Europeeschen omgang,—want zij geloofden het toch niet; ze hoorden het aan,
schouderophalend en met een: „nu, ja”, maar voor de rest bleven zij er bij, dat het
meer dan ergerlijk was, om, als zij in ’t Lange Voorhout uit hun bureau-vensters zaten
te kijken, zulke verlofgangers in datzelfde Voorhout te zien wandelen.
</p>
<p>„Heb je mevrouw Van Velton gezien?” vroeg een oud-hoofdambtenaar, en op die vraag
staken allen de hoofden bijeen met oolijke gezichten. Er werd gefluisterd en gelachen,
tot luid en brutaal de schel weerklonk, die hen terugriep naar de zaal, omdat de pauze
uit was. ’t Scheen wel, dat de naar de deur stroomende menigte door den dikken rook
heenbrak, dien zóóveel brandende sigaren binnen een kwartier in den foyer hadden doen
opgaan en die, met de massa, vergezeld van een echte kroeglucht, zich in de kromme
gangen en gangetjes verbreidde.
</p>
<p>„Doe de deur dicht,” had Louise Van Velton tegen haar stiefdochter gezegd, die in
haar loge er het dichtst bij zat. „Er komt zoo’n nare lucht binnen.”
</p>
<p>Hortense strekte zwijgend een langen arm uit en sloot de deur. Ze geeuwde achter haar
waaier en ook Louise had geweldig ’t land. Zij zag er keurig uit in ’t ponceau fluweel
met parelgrijze kant gegarneerd en een gezichtje om te <span class="pageNum" id="pb16">[<a href="#pb16">16</a>]</span>stelen; haar diamanten schitterden oogverblindend. Ook Hortense was altijd keurig
en smaakvol gekleed; het was bekend, dat zij prachtig woonden, schitterende equipage
hielden,—kortom, dat ze rijk waren, rijk, schoon en elegant, en toch hielp ’t niet!
</p>
<p>O, er kwamen hoogst fashionabele lieden in haar villa op ’t Plein 1813, doch zij behoorden
niet tot den stand, welken Louise er had wenschen te zien. Zelfs vroeger, toen zij
met haar vader te Brussel woonde, verkeerde zij in hooger kringen. Van Indische clubs
wilde zij niets weten, en met oud-gasten liet zij zich zoo weinig mogelijk in. Natuurlijk
kon ze niet beletten, dat kennissen visites maakten, maar zij moedigde dat zoo weinig
mogelijk aan, en bracht slechts tegenbezoeken als ’t niet anders kon. Zij werden nu
begeleid door een neefje van Hortense, een jongmensch uit Arnhem met een bloemzoet
gezicht en hoogst affabele manieren, doch in de oogen van Louise, die verzot was op
grooten chic, niet veel meer dan een heerenboertje. Toen haar naam werd afgeroepen,
bracht neef André de dames naar haar coupé en nam hij afscheid.
</p>
<p>„Ik heb me gruwelijk verveeld van avond,” zei Louise, haar sortie nauwer aanhalend
en tegen de zacht geelzijden doffen leunend.
</p>
<p>„En ik dan!” geeuwde Hortense uit het andere hoekje.
</p>
<p>De fraai geornamenteerde lantaarns aan het hek van den tuin brandden en de jonge gitzwarte
paarden sloegen vonken uit den bestraten toegangsweg. En nauwelijks stond het rijtuig
stil of de deuren onder de koetspoort vlogen open, en in een stroom van zacht goudgeel
licht uit de albasten <span class="pageNum" id="pb17">[<a href="#pb17">17</a>]</span>lampen, beklommen ze de marmeren trap van den corridor.
</p>
<p>„Bonsoir!” zei Louise, stilstaand voor de deur van Hortenses kamer en haar de wang
toestekend.
</p>
<p>De stiefdochter drukte er even haar lippen tegen.
</p>
<p>„Wel te rusten!” zei ze, haar kamer binnengaande.
</p>
<p>Er moest een einde aan komen,—dàt was mevrouw Van Velton met zichzelve eens. Zulk
een saai leven, ondanks haar groot vermogen en weelderige levenswijze slechts verveling
brengende, wilde zij op den duur niet leiden. Papa zag men alleen aan het ontbijt
en bij het diner; voor de rest ging hij geheel op in <span class="ex">haar</span> kind, zijn eenigen kleinzoon, waarvan zij intusschen meer en meer vervreemdde. Het
was reeds zóó ver, dat de oude heer jaloersch werd en boos, als zij zich zelfs maar
met de kleeding van ’t jongske bemoeide; ’t was zijn afgod, en ofschoon physiek een
allerliefst ventje, een naar, vervelend, bedorven kind, dat altijd zijn zin moest
hebben. Hortense.… neen maar <span class="ex">die</span> was à propos van verveling een wereldwonder! Die <span class="corr" id="xd31e308" title="Bron: seurde">zeurde</span> nu niet met haar kind, dat evenwel heel aardig en lief werd, zoo’n bleek wurm als
het in Indië was, maar die <span class="corr" id="xd31e311" title="Bron: seurde">zeurde</span> over haar man. En dat was nu juist voor Louise geen aangenaam onderwerp. Niet dat
zij thans nog iets hoegenaamd om hem gaf! Wat zij voor hem gevoeld had, en wat nog
een oogenblik bij haar laatste bezoek te Batavia hel had opgeflikkerd, was thans voor
goed gestorven, en zij had overigens, hoewel weduwe, weinig behoefte aan een huwelijk
of aan omgang met een man, schoon ze gevoelig was voor vleierij en wel hield van een
aardigheid. Maar zoo mooi ze overigens was, zoo lief en levenslustig zij er uit zag,
zoo koket zij wezen <span class="pageNum" id="pb18">[<a href="#pb18">18</a>]</span>kon en zoo schijnbaar hartstochtelijk soms haar groote zwarte oogen gloeiden, zoo
rustig en normaal werkte haar gestel, dat trouwens in haar eerste huwelijk niet was
verwend. Zij had haar gevoel onder bedwang.
</p>
<p>De altijd eenigszins vermoeid uitziende Hortense daarentegen, met haar rustig onverschillig
gezicht en kalmen oogopslag, leed geweldig onder de afwezigheid van Fournier. Nacht
en dag stond hij haar voor den geest; zij had hem reeds lang vergeven, dat hij haar
bedrogen had, door zijn vroegere verhouding tegenover haar stiefmoeder voor haar te
verzwijgen. Naderhand, toen ze alles wist, vond zij het weinig, alleen rekenend met
den uitslag, niet met het doel. ’t Was een kinderachtigheid geweest, een vergissing
vond ze; en eenmaal uitgemaakt hebbende, dat het niet <span class="ex">meer</span> was, achtte zij het <span class="corr" id="xd31e322" title="Bron: der">de</span> moeite niet waard er verder over na te denken. En nu streed de arme Hortense een
zwaren strijd tegen haar isolement. Zij ging, toen ze uit de opera kwamen, eens kijken
in de kinderkamer,—de kleine sliep als een roos, en in het ledikant naast het kinderbedje
deed de <span class="ex">bonne</span> hetzelfde. ’t Was alles stil en rustig in het groote huis. Langzaam en zuchtend ontkleedde
zij zich, nam een boek en ging aan de tafel zitten lezen; daarmede verzette zij zich
<span class="ex" lang="fr">tant bien que mal</span>, en tot laat in den nacht verslond zij boeken, haar best doende zooveel mogelijk
belang te stellen in de handelende personen, tot ze, doodmoe, naar bed ging en dadelijk
insliep.
</p>
<p>’t Was een koude, heldere ochtend, den volgenden dag; de wind woei hardnekkig uit
denzelfden guren hoek, maar de grauwe wolkenmassa was weggedreven; de zon scheen <span class="pageNum" id="pb19">[<a href="#pb19">19</a>]</span>vroolijk en vriendelijk aan de staalblauwe, strakke lucht; haar reeds bleeker schijnend
licht verguldde de gele uiteinden der met zacht geruisch over ’t Plein dwarrelende
bladeren.
</p>
<p>Zij ontbeten nog in de tuinkamer.
</p>
<p>„Het is zulk lekker weer; we moesten eens naar Scheveningen rijden,” meende Louise.
</p>
<p>„Ga gerust je gang; maar ik blijf thuis met het kind,” zei dokter Van der Linden,
nu reeds met een bezorgden blik op zijn kleinzoon.
</p>
<p>„U zult hem nog heelemaal verwennen.”
</p>
<p>„Laat dat maar aan mij over! Ik ga met hem spelen in den tuin. Rijdt jullie maar naar
den zeekant; <span class="ex">wij</span> hebben hier zeewind genoeg.”
</p>
<p>Doch Hortense wilde wel, en ze hadden reeds orders gegeven om in te spannen, toen
de knecht een paar visitekaartjes binnenbracht.
</p>
<p>„God, hoe vervelend!” zei Louise. „Natuurlijk weer Indische lui.”
</p>
<p>Voor één presentabele Haagsche jonkersfamilie had zij gaarne ’t heele visschersdorp
ook als badplaats een jaar lang willen ontberen.
</p>
<p>Het waren kennissen uit Indië. Zij had hun namen gelezen onder de passagiers der Fransche
mail, en had wel gedacht, dat ze den een of anderen dag haar voor den neus zouden
staan. Nu kwamen ze al heel ongelegen, maar enfin! ze moesten maar in de ontvangkamer
worden gelaten, waar mevrouw Van Velton een oogenblik later, met een gezicht stralend
van genoegen en een vriendelijken lach op de lippen, hen verwelkomde.
</p>
<p>De twee heeren behoorden niet tot ’s lands dienst; de een, <span class="pageNum" id="pb20">[<a href="#pb20">20</a>]</span>’s lands welvaren in persoon, was Mr. Mourant, advocaat, en de ander met het uiterlijk
van een leverlijder, heette Veninga en was planter. Beiden bezaten een aardig fortuintje,
maar de advocaat had met pleiten toch niet half zooveel verdiend als de planter met
koffie-oogsten. Zoo de heeren van denzelfden leeftijd waren,—de dames scheelden veel
in dat opzicht; mevrouw Mourant liep naar de veertig en zag er in uiterlijk schoon
zeer gewoon Indisch uit; wel kon men ’t haar aanzien, dat zij een zeer intellectueel
ontwikkelde vrouw was, maar al mocht mevrouw Veninga op dit laatste niet bogen, toch
stelden haar groote schoonheid en haar twintig jaren de oudere vriendin ver in de
schaduw; die deden zelfs afbreuk aan de mooie Louise en dat voelde zij toen ze binnenkwam
en het jonge vrouwtje in een snoeperig reiskostuum haar om den hals vloog en hartelijk
kuste.
</p>
<p>„We zijn nog heel vreemd in patria,” zei Mourant lachend.
</p>
<p>„Het is al zoo vèr in het seizoen,” meende Louise.
</p>
<p>„Dat is het ook,” gaf Veninga toe, „en we zouden ook gewacht hebben tot den volgenden
zomer, als mijn gezondheid het had gepermitteerd!”
</p>
<p>„En ’t is erg lief van de Mourant’s—vindt u niet?—dat ze hun vertrek uit Indië om
onzentwil hebben vervroegd.”
</p>
<p>„Och,” zei mevrouw Mourant, „Jet overdrijft dat; wij hebben elkaar zoo lang gekend;
zij zijn, dat weet je, uit ons huis getrouwd, en als kind was ze altijd bij ons thuis.…”
</p>
<p>„Toch vind ik het erg hartelijk,” viel Louise met haar liefsten glimlach in, en intusschen
dwaalde haar vlugge blik over dat viertal, waarvan twee der dames naast haar zaten
op de ottomane, en Veninga zich vermoeid had neergevleid <span class="pageNum" id="pb21">[<a href="#pb21">21</a>]</span>in een leunstoel, terwijl Mourant achter dien stoel staande met de armen rustend op
de leuning en een glimlach om den mond naar de dames keek, nu en dan zich met een
gepast woord in het gesprek mengend. En er lag zoo iets meesterachtigs en cynisch
in dien glimlach, dat Louise er zich inwendig boos over maakte en de wenkbrauwen samentrok.
</p>
<p>Er werd een glas morgenwijn rondgediend, en Veninga, die geen idéetje van spiritualiën
aandurfde, uit vrees voor zijn lever, dronk een glas soda-water. Al pratende en zich,
ondanks zichzelve, weer warm makend over wat sedert haar vertrek in bekende families
was voorgevallen, vloog voor mevrouw Van Velton de tijd voorbij.
</p>
<p>„We moeten nu weg, anders komen we niet op tijd,” zei Mourant, op zijn horloge ziende.
</p>
<p>„Blijft u dan niet hier?” vroeg Louise.
</p>
<p>Hij zag eens rond.
</p>
<p>„We hadden afgesproken terug te gaan naar Amsterdam. Voorloopig namen we onzen intrek
in het Amstel-hotel. Daarna denken we hier te komen.”
</p>
<p>Mevrouw Veninga was reeds opgestaan.
</p>
<p>„En we gaan nu terug naar Amsterdam,” zei ze op een toon, die duidelijk aangaf, dat
nu het itinéraire onherroepelijk was vastgesteld.
</p>
<p>Men nam hartelijk afscheid.
</p>
<p>„Die vervelende lui,” klaagde Louise toen ze terugkwam bij Hortense, die droomerig
voor zich uit zat te kijken met de handen in den schoot en zeker aan Fournier dacht:
„die vervelende lui hebben me verschrikkelijk opgehouden. Het is nu te laat om naar
Scheveningen te gaan.”
<span class="pageNum" id="pb22">[<a href="#pb22">22</a>]</span></p>
<p>„Och,” antwoordde Hortense, als ontwakend: „’t kan me eigenlijk ook niets schelen.”
</p>
<p>„Ik heb,” ging ze voort, toen ze zag dat Louise zich ergerde aan haar verregaande
onverschilligheid, „hen even in ’t rijtuig zien stappen. Ze zagen er netjes uit.”
</p>
<p>„O ja! Ze zijn in Amsterdam mensch geworden. Ik heb zoo gelachen om het verhaal van
dien Mourant. Het is een naar, pedant heer, maar hij praat wel aardig.”
</p>
<p>„Wat was het?”
</p>
<p>„Och, <span class="ex" lang="en">the old story</span>: ze hebben nette familie te Amsterdam, een beetje stijf en vervelend, maar die toch
goed meeleven. Nu, zij hadden zich maar vast in Indië van Europeesche kleederen voorzien,
en meenden dat ze poes mooi waren.”
</p>
<p>„Die is aardig!”
</p>
<p>„Nietwaar? Wel, ze begrepen er niets van, toen hun in vertrouwen verteld werd, dat
ze zich moesten laten kleeden, want dat niemand van de familie zich op straat met
hen durfde vertoonen. Ha, ha! Aardig, ja!”
</p>
<p>Ook Hortense vond het erg grappig en lachte hartelijk mee.
</p>
<p>„Waarom heb je een hekel aan dien meneer Mourant?”
</p>
<p>„Ik.… ik.… kan het je haast niet zeggen, Stance! Het is misschien heel leelijk, maar
ik vermoed iets.…”
</p>
<p>Hortense keek op; zij zou geen vrouw moeten geweest zijn om tegenover onuitgesproken
vermoedens geen nieuwsgierige belangstelling of belangstellende nieuwsgierigheid aan
den dag te leggen.
</p>
<p>„Zeg het maar,” drong ze aan, en met een uitdrukking op ’t gezicht, die gebrek aan
vertrouwen verweet, voegde ze er bij.… „onder ons!”
<span class="pageNum" id="pb23">[<a href="#pb23">23</a>]</span></p>
<p>„Hij heeft iets in zijn gezicht en in zijn manieren; iets waarvoor ik geen naam weet,
maar dat elke parvenu, die niets gewoon is, over zich heeft als hij op zijn manier
een conquête heeft gemaakt. Men kan ’t hem aanzien, dat hij het wel zou willen uitschreeuwen
van de daken; dat hij er in stikt, en het springt te meer in het oog, naarmate hij
haar behandelt, alsof er niets.… niets.…”
</p>
<p>„Maar dàt is nu toch ’n beetje erg! Mijn hemel, ik zou niet graag zoo iets beoordeelen
op zoo’n manier! Je hebt ’n hekel aan den man, en dat is, geloof ik, alles! En nu
maar te denken, dat hij dien armen zieken Veninga.…”
</p>
<p>„En toch is het zoo, of bijna zoo! Geloof me, Stance, men begrijpt en gevoelt zulke
verhoudingen ’t best bij intuïtie. Er zijn onder die vier menschen bedriegers en bedrogenen.
Daar zou ik mijn hoofd op durven geven.”
</p>
<p>Er werd een groot pakket binnengebracht. Het knappe werkmeisje, koket gekleed en met
een heel air, lei het op de tafel en zei nonchalant-weg:
</p>
<p>„Asjeblieft, mevrouw, de mijl,”—zoo scherp, alsof ’t woord mail met zes lange ij’s
werd geschreven.
</p>
<p>Mevrouw Van Velton verroerde zich niet, maar keek met boozen blik de netgebouwde figuur
der dienstbare fee na, die met een trippelpas de kamer verliet in een paars japonnetje,
dat haar als geschilderd aan ’t lijf zat, iets wat kapitein Roos in verrukking zou
hebben gebracht.
</p>
<p>Louise ergerde zich geweldig aan de vrouwelijke dienstboden. De mannen waren beleefd
en onderdanig, vond ze, maar de meisjes haatte ze, en ze bleef er altijd een beetje
bang voor. Die hadden ook iets in haar houding en manieren, <span class="pageNum" id="pb24">[<a href="#pb24">24</a>]</span>dat <span class="ex">sprak</span>, en een zoo scherpzienden blik als die van mevrouw Van <span class="corr" id="xd31e407" title="Bron: Velten">Velton</span>-Van der Linden ontging het niet, dat haar vrouwelijke bedienden voor haar niet de
deferentie betoonden, als zij waarnam dat in echt Hollandsche voorname families aan
den dag werd gelegd. En of zij al vorstelijke loonen betaalde,—het baatte niet. Het
was, integendeel, of de schepsels insolenter werden, naarmate ze meer geld verdienden.
</p>
<p>Zenuwachtig had Hortense het pakket losgemaakt, de couranten ter zijde geworpen en,
onder de brieven grabbelend, er een uitgehaald; ze scheurde er haastig ’t couvert
af en verslond den inhoud. Langzaam naderde Louise de tafel. ’t Kon háár zoo bitter
weinig schelen, wat de post bracht! ’t Waren meest brieven over haar geldzaken, en
die gaf ze ongelezen aan haar vader, of enkele korte episteltjes van oude vriendinnen,
kennisgevingen van huwelijken en overlijden, en zoo—<span class="ex">enfin</span>, dingen, waarin zij slechts matig belangstelde.
</p>
<p>Ze liet ze één voor één onverschillig door de handen gaan.
</p>
<p>„Hij komt! hij komt!”
</p>
<p>’t Was een juichtoon, zóó luid, dat Louise er van schrikte.
</p>
<p>„Hij komt!” riep Hortense nog eens, den brief als een zegeteeken boven haar hoofd
houdend, met een kleur op de wangen en licht in de oogen, wat haar altijd zoo mooi
maakte.
</p>
<p>„Het is jammer, Stance, dat je niet altijd zoo verheugd bent. Als je eens wist hoe
goed het je staat!”
</p>
<p>„Hij kan al over een week of drie hier wezen. God, hoe heerlijk!”
</p>
<p>En in de overstelping harer blijdschap kuste ze Louise telkens en telkens weer.
<span class="pageNum" id="pb25">[<a href="#pb25">25</a>]</span></p>
<p>„Ik ga hem halen van Marseille,” riep ze: „wat een heerlijke winter zal dat zijn!”
</p>
<p>’t Deed hare jonge stiefmoeder pijnlijk aan. Niet om Fournier; maar zij benijdde Hortense,
die zoo gelukkig kon zijn om ’t vooruitzicht van hereeniging. Was <span class="ex">dat</span> geluk, en zou zij, die dat nooit had gesmaakt, ook nimmer te weten komen, wat het
was?
</p>
<p>En intusschen dacht Hortense hardop; ze sprak nu in tien minuten meer dan anders vaak
in een heelen dag; ze maakte allerlei vooronderstellingen en verwierp die weer; hij
zou toch wel telegrapheeren, of neen, dat zou hij niet, want hij zou haar verrassen;
zij zou het wel tijdig lezen in de passagierslijsten, tenzij hij voor de grap zijn
naam niet liet publiceeren. Zou hij dadelijk naar Den Haag komen en bij haar zijn
intrek nemen, of zouden ze eerst een reisje doen door Italië en Duitschland? Zij gaf
zichzelve taal en antwoord, en toen zij nog met den brief in de hand, vroolijk en
opgewonden naar haar kamer ging, hoorde Louise haar zingen—voor de eerste maal sedert
zij daar woonden!
</p>
<p>In eentonige regelmaat tikte zacht de slinger der pendule, die een marmeren Phryne,
in verleidelijke houding haar schoone lijnen toonend, omhooghield; tusschen de donker
damasten gordijnen drong flauw het weemoedig licht van den dalenden najaarsdag; Louise
leunde met den elleboog op de tafel en keek naar buiten zonder te zien; zij voelde
zich zoo verlaten, zoo heel, heel erg alleen! Was er dan niets voor haar op de wereld?
Volstrekt niets? Niets wat ze zóó liefhad, dat ze er voor leefde, en dat haar gelukkig
kon maken? Er welde als het ware iets op in haar binnenste, iets dat haar verschrikkelijk
<span class="pageNum" id="pb26">[<a href="#pb26">26</a>]</span>benauwde; zij voelde dat het zou losbarsten met teugellooze kracht, en ze vloog de
kamer uit, de trappen op, naar de vertrekken van den dokter,—die waren eenzaam; haar
vader noch haar kind waren er, maar door het venster zag ze hoe de erg verouderde
dokter in het zweet zijns aanschijns samen met njo een toren bouwde in den tuin van
aarde en steenen, en hoe ze zich allebei kolossaal amuseerden, hij, met zijn weinige
zilverwitte haren, ’t jongske met den dichten blonden krullebol. Ook die twee hadden
elkaar lief en leefden voor elkaar. En zij was voor niemand iets, gelijk niemand iets
was voor haar. Ging er dan zulk een afstootende kracht van haar uit, zóó, dat alles
van haar vervreemd raakte: moederliefde, kinderliefde, <span class="ex">de</span> liefde.…? De groote opwelling van smart, die haar daareven haast had doen stikken,
kwam niet tot een uitbarsting; slechts zuchtte zij diep en streek haar donker fraai
gevormd handje over haar voorhoofd. <span class="ex" lang="ms">Soedalah!</span> fluisterde zij en terwijl de inlandsche uitdrukking der machtigste onverschilligheid
over haar gezicht gleed, werd die als ’t ware onderstreept door een licht schouderophalen.
</p>
<p>Wat kon ’t háár ook eigenlijk schelen? ’t Was toch alles maar <span class="ex" lang="fr">grand bruit et.… bien peu de besogne</span>!
</p>
<p>Langzaam kwam ze de trap weer af, die ze in zoo vliegende vaart was opgevlogen. Hortense
zat met haar dochtertje op den schoot en kuste het.
</p>
<p>„Wat zal hij van haar staan kijken!”
</p>
<p>„Zeker! ze is hier goed vooruitgegaan.”
</p>
<p>„’t Is een heel ander kind geworden, nietwaar!” riep de gelukkige moeder, haar <span class="ex">baby</span> omhooghoudend.
</p>
<p>„Ik ga een paar boodschappen doen. Ga je mee?”
<span class="pageNum" id="pb27">[<a href="#pb27">27</a>]</span></p>
<p>„Ik kan niet! Morgen sluit de mail.…”
</p>
<p>„Nu ja,” antwoordde mevrouw Van Velton driftig, „maar daarmee zal je toch geen brief
zenden, want die bereikt hem immers toch niet meer.”
</p>
<p>„Misschien.… als ik hem adresseer naar Port-Saïd of Suez.”
</p>
<p>„En je weet niet eens, met welke boot! Kom, ga maar mee, dan kunnen we daar meteen
naar informeeren.”
</p>
<p>Toen ze uitreden zagen ze weer de dames Van Stralen en Roos op het Plein 1813 wandelen.
</p>
<p>„Zijn dat zulke vriendinnen?” vroeg Hortense.
</p>
<p>„Het schijnt zoo. Mevrouw Van Stralen woont in de photografen-straat<a class="noteRef" id="xd31e467src" href="#xd31e467">1</a>; het gaat er erg Indisch toe; ze houden er damesclubjes en God weet wat nog meer;
die kapiteinsvrouw is er zeker geweest, en gaat nu naar huis; natuurlijk hier of daar
in den Indischen archipel.”<a class="noteRef" id="xd31e470src" href="#xd31e470">2</a>
</p>
<p>Het was inderdaad zoo. Mevrouw Roos had gevolg gegeven aan de uitnoodiging harer oude
vriendin. Zij had haar een bezoek gebracht aan haar huis in de Willemstraat, en zij
trof het goed, want juist dien dag was er <span class="ex" lang="ms">koempoelan besar</span> van Indische dames bij mevrouw Van Stralen. Er waren oude kennissen en geheel vreemden,
maar met wie zij spoedig heel eigen was: allen waren uit ’s lands dienst, levend van
pensioen, bespaarde sommetjes, en een enkele zag haar inkomen vergroot door den ijver
van een nog in de kracht zijns levens zijnden man, die er een min of meer lucratief,
maar altijd <span class="pageNum" id="pb28">[<a href="#pb28">28</a>]</span>hoogst fatsoenlijk „baantje bij”—dus bij zijn pensioen—had weten machtig te worden.
</p>
<p>Toen men veel en geweldig dooreengepraat had bij een glas limonade, dat men zich „onder
elkaar” niet geneerde „stroop” te noemen, begonnen de onschuldige spelletjes inderdaad
niet hoog, maar waarbij men zich toch opwond en betrekkelijk nog heel wat winnen of
verliezen kon. Eerst had mevrouw Roos geaarzeld, maar toch deed ze mee. En terwijl
ze vroeger in Indië meest altijd verloor, won ze nu en ging ze een beetje rijker naar
huis dan ze gekomen was. Toen Roos dien dag uit den Dierentuin kwam, was zij tot zijn
verbazing nog niet thuis, terwijl de meisjes reeds lang van school waren gekomen.
</p>
<p>„Waar ben je heen geweest?”
</p>
<p>„Ik heb een paar boodschappen gedaan, en ik ben even bij mevrouw Van Stralen geweest.”
</p>
<p>„Zou het waar zijn, dat ze daar dobbelen?” vroeg hij, ’t manuaal van kaartspelen er
bijmakend.
</p>
<p>„Ik weet het niet,” antwoordde ze onverschillig; „’t kan me ook niet schelen.”
</p>
<p>Mevrouw Roos was dien avond vroolijker dan anders, en dat zag de kapitein met genoegen;
ze stemde er zelfs in toe na het eten een wandeling te doen, en ze was zoo opgewekt,
dat hij er ’t beste van durfde hopen.
</p>
<p>„Ga je mee?”
</p>
<p>Hij had het haast werktuiglijk gevraagd en uit gewoonte.
</p>
<p>„Waarheen?”
</p>
<p>„Naar de Hollanders,” antwoordde verbaasd de kapitein, den Hollandschen schouwburg
bedoelend.
<span class="pageNum" id="pb29">[<a href="#pb29">29</a>]</span></p>
<p>„Och ja. ’t Is nogal goed weer.”
</p>
<p>„Zeker, het weer is uitmuntend. ’t Is jammer, dat het stuk van avond niet van de nieuwste
is.”
</p>
<p>„’t Zal voor mij nog nieuw genoeg zijn.”
</p>
<p>„Ja, je gaat zóó weinig uit! Het doet me pleizier, dat je nu eens mee wilt. Je weet
niet, welk een genoegen me dat doet!”
</p>
<p>Hij had als ter bekrachtiging een zijner dikke handen op de tafel laten vallen met
een harden slag. Toen zij zich had gekleed was hij een en al voorkomendheid, met een
ouderwetsche, eenigszins overdreven galanterie. In de straat stapte hij met zijne
vrouw aan den arm en ’t hoofd meer dan rechtop, met zekeren trots voort; het was in
geen maanden gebeurd, dat ze samen uitgingen.
</p>
<p>„Wezenlijk, Jeanne, we moeten dat meer doen.”
</p>
<p>Zij glimlachte achter haar dikke voile.
</p>
<p>„Jij weet anders alleen ook wel den weg te vinden.”
</p>
<p>„Ik ben een oud militair, Jeanne; dien maakt geen sterveling tot een kniesoor. Als
jongen heb ik al geleerd de zaken te nemen zooals ze zijn.”
</p>
<p>„Ja, je hebt een gelukkig gestel,” zei ze met een zucht, die naar Indië ging.
</p>
<p>„’t Is heelemaal naar men zichzelven went, vrouwtje! Achter de kachel zitten, kan
ik niet. Ik moet beweging hebben in de frissche lucht en ik vraag er niet naar of
’t warm is of koud.”
</p>
<p>Een oogenblik wachtte hij, maar toen ze zwijgend en eenigszins huiverend zacht tegen
hem aandrong, vervolgde hij:
</p>
<p>„Er uit moet ik, dat vat je, en ik moet zeggen.…”
</p>
<p>„Dat <span class="ex">ik</span> je nooit tegenhoud.”
<span class="pageNum" id="pb30">[<a href="#pb30">30</a>]</span></p>
<p>„Nnneen.… dat ’s waar. Ik heb wel eens gedacht.… hm!.… <span class="ex">Enfin</span>, ik wil maar zeggen, dat het toch veel beter zou zijn voor ons beiden, als we meer
<span class="ex">samen</span> uitgingen. Waarachtig, in Indië waren we meer bij elkaar.…”
</p>
<p>„O.… dat is een verschil! In Indië!”
</p>
<p>„Dat is geen verschil. Je zoudt immers precies evengoed met me mee kunnen gaan naar
de opera en de komedie. Ik heb er met pleizier nog ’t geld van een abonnement voor
over, dat weet je wel!”
</p>
<p>„Praat in Godsnaam niet van geld!”
</p>
<p>„Larie!” riep Roos in zijn echte troupiers-opvatting van de waarde van het geld. „Als
de bok zijn ribben toont, neem ik er een baantje bij.”
</p>
<p>Zij geloofde inderdaad, dat hij zoo’n baantje slechts voor het nemen had; wat wist
ze ook van Hollandsche toestanden, en wat wist hijzelf er van?
</p>
<p>Roos stootte haar aan met zijn elleboog; zij keek op en zag hoe hij door een zijwaartsche
beweging met het hoofd, haar aandacht vestigde op een heer, die alleen voor het helder
verlichte venster van een boekwinkel stond te kijken. Eerst herkende zij het mager
en scherp profiel met de lange neerhangende knevels niet, maar toen ze dichterbij
kwamen, keek ze verrast haar man aan.
</p>
<p>„Van Schermbeek?” fluisterde zij vragend.
</p>
<p>Hij knikte bevestigend en versnelde een weinig den pas met de blijkbare bedoeling
te trachten ongezien achter hun vroegeren mede-passagier voorbij te gaan.
</p>
<p>’t Gelukte bijna, maar net op ’t laatste oogenblik keerde Van Schermbeek zich om,
zag hen en groette.
<span class="pageNum" id="pb31">[<a href="#pb31">31</a>]</span></p>
<p>„U hebt zeker gehoord, dat ik den dienst heb verlaten?” vroeg hij meeloopend.
</p>
<p>„Ja! Het is net gegaan, zooals ik aan boord voorspeld heb.”
</p>
<p>Van Schermbeek lachte schamper.
</p>
<p>„Ze zijn nog niet van me af!”
</p>
<p>„Nu ja, dat is ook ’n schrale troost.”
</p>
<p>„Er is in zoover nog niets verloren.”
</p>
<p>„Hè?.… Wat zeg je?.… Nog niets verloren? Maar kerel, hoe heb ik het met je! Je bent
er uit, voor den donder! Heelemaal.…”
</p>
<p>„Sst! Roos, schreeuw toch zoo niet!” zei zijn vrouw kwaad, terwijl ze hem heftig aan
den arm trok. „De menschen zullen denken, dat je dronken bent.”
</p>
<p>„Laat de menschen naar de maan loopen. Ik kan niet velen dat Van Schermbeek, wien
ze genoodzaakt hebben op zijn jongen leeftijd en als luitenant z’n ontslag te nemen,
beweert, dat daarmee niets verloren is.”
</p>
<p>„Begrijp me goed,” zei de jonge man: „ik bedoel alleen dat ik er weer in kom.”
</p>
<p>„Dat denk je maar!”
</p>
<p>„Ik heb ’n brochure geschreven, waarop de Regeering vallen <span class="ex">moet</span>. Ze is vandaag uitgekomen. Ik zal er u morgen een exemplaar van zenden. Ze liggen
daarginds geëtaleerd bij dozijnen voor het venster van den boekverkooper. Dat is de
genadeslag. Die moet me gelukken, en dan zal men iets anders zien! Dan kom ik er weer
met eer en glorie in.”
</p>
<p>Zij twistten voort tot groote woede en ergernis van mevrouw Roos. Dicht bij de komedie
bleven ze staan, disputeerende over de oude strijdvragen, wat een officier doen moet,
<span class="pageNum" id="pb32">[<a href="#pb32">32</a>]</span>mag en kan in bepaalde en onbepaalde gevallen. De kapitein beriep zich telkens op
het niet te loochenen feit, dat de ervaring hem in ’t gelijk had gesteld; Van Schermbeek
erkende dat alleen wat zijn gedwongen ontslag uit den dienst betrof, maar hij hield
vol, dat daarmee ’t laatste woord in zijn zaak nog niet was gezegd; dat hij „herstel
van grieven” zou krijgen en weer herplaatst worden. Dat gaf Roos in het geheel niet
toe. De Tweede Kamer .… nu ja, ’t was mooi en de heeren zeiden veel, maar men had
ten slotte met het legerbestuur in Indië te maken, en dat stoorde er zich bitter weinig
aan. En in de drukte van dit belangrijk twistgesprek, waarbij zij opnieuw hun gansche
arsenaal van argumenten leeghaalden, vergaten zij bijna geheel de arme mevrouw Roos,
tot zij, terwijl haar een lichte huivering van kou door de schouders voer, besloot
er een einde aan te maken.
</p>
<p>„Nu, goeden avond, mijnheer Van Schermbeek; van harte ’t beste succes, ja! Wij gaan
binnen, want de komedie is reeds begonnen.”
</p>
<p>„O dank u zeer, mevrouw .… Neem me niet kwalijk, dat .… Bonsoir, kapitein, tot genoegen.”
</p>
<p>„Als ik jou liet begaan,” mopperde mevrouw Roos, terwijl ze het bordesje van den schouwburg
opgingen, „dan <span class="corr" id="xd31e559" title="Bron: stondt">stond</span> je daar tot morgenochtend door te slaan. Ze zijn al lang begonnen.”
</p>
<p>Met groote schreden en zijn wandelstok zwaaiend, keerde Van Schermbeek terug; zijn
hoofd stond er niet naar, den schouwburg te bezoeken. Roos was de eenige niet, die
zich in „zijn zaak” op zulk een ouderwetsch, achterlijk standpunt had geplaatst; hij
kende dat! Beste, uitstekende menschen, <span class="pageNum" id="pb33">[<a href="#pb33">33</a>]</span>maar die „er” niets van begrepen. Hij kon zich daar dikwijls boos over maken, maar
van avond was er, meende hij, niemand ter wereld, die hem uit zijn humeur kon krijgen,
en ofschoon hij ’t zichzelven niet had willen bekennen en tegenover iedereen in gemoede
het tegendeel zou hebben volgehouden, toch kon hij niet zonder vreugde en trots aan
die brochure van hem denken, die bestemd was de politieke atmosfeer zoo geweldig te
beroeren. Het verlichte venster van den boekverkooper trok hem aan als een magneet;
van verre zag hij het en hij ging er op af, onwillekeurig den pas versnellend, en
evenals toen daar straks Roos voorbijkwam, was hij de eenige kijker. Daar lagen ze
in hun grijze bleekrose omslagen! Daar lag zijn naam gedrukt met vette letters en
de indrukwekkende titel er boven in dubbele grootte. Twee kleine jongens met de armen
fideel om elkaars schouders geslagen kwamen naast hem staan, drukten de petjes, waarin
hun hoofden staken, dicht bij elkaar en lazen half spellend: „Be … roep … op … het …
rechtsge … voel … der … natie … Een … woord … aan … de … Tweedeka … mer … derSta … tenGe … neraal.”
</p>
<p>„Generaal,” herhaalde de een. „Zouwen ze dien dikken bedoelen van de grenadiers?”
</p>
<p>„Ben je gek? Het beteekent den Koning in z’n glazen koets, je weet wel! <span class="ex">Staten</span>, mot je lezen; <span class="ex">Staaten</span>.”
</p>
<p>„Nou, eet me maar niet op met je <span class="sic">Staaaten</span>! Ik weet het net zoo goed als jij; als de politie vooroprijdt, met een oranje sjerp.”
</p>
<p>Van Schermbeek ging glimlachend verder. Hij verkeerde, bij lotgenooten vergeleken,
in bijzonder gunstige omstandigheden, <span class="pageNum" id="pb34">[<a href="#pb34">34</a>]</span>want hij had geld. Noch van zijn kant, noch van dien zijner vrouw ontbrak het aan
middelen. Dàt was een voornaam ding. Daarom was het zijn plicht de kastanjes uit het
vuur te halen, en geen onrechtvaardige bejegening te verdragen. Als gefortuneerde
officieren niet eens in de bres sprongen, wie moesten het dan doen? Wat zou die brochure
een effect maken. En zelfs dáárbij liet hij het niet. Zijn familie had niet alleen
geld, maar op enkele plaatsen ook invloed. Waarom zou hij geen lid worden van de Tweede
Kamer? Duivels, wat zou hij de Regeering dan <span class="ex" lang="fr">à faire</span> nemen! Al voortwandelend schraapte hij alle grieven bijeen, algemeene en bijzondere,
van het Indische leger; hij verwerkte ze tot een redevoering, en hield die, in zichzelven,
als een maidenspeech voor zijn vooronderstelde waardigheid van volksvertegenwoordiger.
Toen hij den hoek der straat omsloeg, zag hij den lichtstroom, die uit de vensters
van de „Witte” in den donkeren avond hel naar buiten drong en breede schrille strepen
sloeg op den weg. ’t Zag er zoo gezellig uit, dat hij binnen liep. Er zouden wel altijd
lui zijn; misschien kennissen, en wellicht hadden zij zijn brochure al ontvangen en
gelezen of bij de boekverkoopers zien liggen.
</p>
<p>Veel bezoekers waren er niet: de vaste clubjes en enkele losse leden, die op hun gewone
plaatsen zaten, couranten of tijdschriften lezend. Er waren geen Indische bekenden,
maar aan een tafeltje zat een reeds bejaard heer met een deftig grijs baardje, dat
van zijn hoofd scheen gevallen te zijn, want daarop groeide niets meer; hij zat te
genieten, blijkbaar, van een sigaar, want hij kneep met innig welbehagen de oogen
dicht, telkens als hij trok.
<span class="pageNum" id="pb35">[<a href="#pb35">35</a>]</span></p>
<p>Toen Van Schermbeek hem groette, knikte hij even met het hoofd; de jonge man aarzelde
een oogenblik; het was een oud vriend der familie, die er druk aan huis kwam, toen
hij, Van Schermbeek, nog een kind was.
</p>
<p>„Hoe maakt u het?” vroeg hij, plaats nemend.
</p>
<p>„Dank je.”
</p>
<p>„’t Is hier stilletjes van avond.”
</p>
<p>„Ja.”
</p>
<p>„Niet naar den schouwburg?”
</p>
<p>„Neen.”
</p>
<p>Driftig stond Van Schermbeek op.
</p>
<p>„Ik wensch u een goeden avond,” zei hij op een toon van geraaktheid, waaruit men duidelijk
kon hooren, dat hij den ouden vriend zijner familie een ongelikten beer vond.
</p>
<p>„Hm! Zeg! Hè.… Van Schermbeek!”
</p>
<p>Hij keerde zich om en kwam terug.
</p>
<p>„Ga nog even zitten. <span class="ex" lang="fr">A propos</span>.… ik heb vandaag een soort van boekje.… hoe wil je het noemen?.… van je ontvangen.…
Jongens, je moet zulke dingen toch niet doen.”
</p>
<p>„Hebt u het gelezen?”
</p>
<p>„Och ja.… zoo eventjes doorbladerd.… Maar wezenlijk, het spijt me erg van je.… Ik
kan me niet begrijpen, dat je oude heer in zulke dingen niet tusschenbeide komt.…
Het is heusch.… het is.… het gaat niet!”
</p>
<p>„Wat gaat niet?” vroeg Van Schermbeek, wiens bloed kookte.
</p>
<p>„Nu ja.… ik wil wel gelooven, dat je niet geheel ongelijk hebt.… maar je bent altijd
veel te net om.… zulke dingen .… pamfletten, enfin!.…”
<span class="pageNum" id="pb36">[<a href="#pb36">36</a>]</span></p>
<p>Hij hield zich kalm, maar ’t kostte moeite! Dat woord „pamflet” was hem als een klap
in ’t gezicht, en wanneer leeftijd en verhouding hem niet gedwongen hadden zich met
geweld te betoomen, zon hij gehandeld hebben alsof hem zoo’n klap gegeven was. Maar
hij kon niet beletten, dat zijn gezicht op onweer stond toen hij antwoordde:
</p>
<p>„Wie geeft u het recht mijn geschrift een pamflet te noemen?”
</p>
<p>„Je moet dat zóó niet opnemen; het is bijwijze van spreken.”
</p>
<p>„Dan heb ik bijwijze van spreken het genoegen u te groeten.”
</p>
<p>„<span class="ex" lang="fr">Bonsoir!</span>” zei de ander, en hoofdschuddend liet hij zich weer in zijn stoel neer, in stille
deftigheid voortgenietend van zijn sigaar.
</p>
<p>Van Schermbeek kwam heel ontstemd thuis. Zijn jonge vrouw was den laatsten tijd onwel
en hield het bed. Hij wist dat zij het uit den militairen dienst treden zeer betreurde.
Eerst had zij, gelijk veel van hun vrienden en kennissen, hem aangespoord om te zoeken
wat hij zijn recht achtte, maar toen het zoover kwam, dat hij fatsoenshalve gedwongen
was zijn ontslag te nemen, was zij zeer veranderd, gelijk velen, die ook niet gedacht
hadden, dat het zoo’n vaart zou nemen, en die nu openlijk vertelden, dat hij, Van
Schermbeek, heel voorbarig, lichtzinnig en dom had gehandeld; immers men wilde wel
strijden vóór de rechtvaardigheid, maar.… tot zekere hoogte; boven die hoogte stonden
relatiën, positie, fortuin, huisgezin, en <span class="ex">die</span> moesten, meenden zij, nimmer worden opgeofferd in zulk een strijd.
<span class="pageNum" id="pb37">[<a href="#pb37">37</a>]</span></p>
<p>En zoo dit groot verschil van gevoelen onder de nog slechts korten tijd gehuwden al
geen merkbare verkoeling had teweeggebracht, het had toch schreeuwende dissonanten
verwekt in hun huiselijk verkeer.
</p>
<p>In de huishoudkamer dronk hij een kop thee; het was er stil en vervelend, maar hij
was te verdiept in gedachten om daarop te letten. Men was er dan toch in geslaagd
hem dien avond uit zijn humeur te helpen! Hij had een beleediging ondergaan en dat
<span class="ex">kon</span> hij niet verkroppen. Als hij er aan dacht, terwijl hij met de ellebogen op de tafel
en de handen in het haar, in de eenzame kamer zat, vloekte hij tusschen de tanden
en dreigden de tranen hem in de oogen te springen.
</p>
<p>Toen in de gang de schel weerklonk, schrikte hij er van, zoo geprikkeld waren zijn
zenuwen.
</p>
<p>„Als er bezoek is,—ik ben niet thuis,” zei hij, de kamerdeur openend, tot de dienstbode,
die naar voren ging. Doch niettemin hoorde hij een voetstap, en toen hij dien herkende,
was hij gerust.
</p>
<p>„Goeden avond,” zei de oude heer Van Schermbeek.
</p>
<p>„Dag pa, ga zitten. Ik ben blij, dat u eens komt.”
</p>
<p>„Waarom ben je dan zelf niet eens gekomen?”
</p>
<p>„Ik weet het niet.… Misschien.… Enfin, ik kan het niet zeggen.”
</p>
<p>Hij ging erg openhartig om met zijn vader, ofschoon die altijd een tegenstander was
geweest van zijn oppositie in vruchtelooze audienties, verzoeken, adressen en artikelen;
maar ’t was een antagonisme, dat geen afbreuk deed aan de genegenheid en het vertrouwen.
<span class="pageNum" id="pb38">[<a href="#pb38">38</a>]</span></p>
<p>„Anders alles wel?”
</p>
<p>„Och zoo! Zij is ’n beetje onlekker in den laatsten tijd.”
</p>
<p>„Hm, dat gaat weer over. En jij?”
</p>
<p>„Ik? Och, beroerd! Ik ben op ’n vervloekt onaangename manier bejegend.… en als ’n
ander het had.…”
</p>
<p>„Goed, goed, vertel het maar.”
</p>
<p>En toen Van Schermbeek zijn hart gelucht had:
</p>
<p>„Hadt ge wezenlijk op iets anders gerekend?”
</p>
<p>„Of ik gerekend had op iets anders dan zoo’n bejegening?”
</p>
<p>„Nu ja: zóó of tennaastenbij. Je trekt je dat woord „pamflet” nu zoo aan, doch in
dàt opzicht moet je in ’t geheel niet teergevoelig zijn. Iemand, die voor ’t publiek
schrijft, moet zijn huid verharden, althans tegen de beoordeelingen van hemzelf als
auteur en van zijn arbeid als zoodanig.”
</p>
<p>„Niemand is verplicht schelden aan te nemen voor goede munt.”
</p>
<p>„Welzeker! Wie iets zegt tegen één mensch of wie ’n bepaald aantal hem bekende personen
bijeenroept en toespreekt, heeft aanspraak op ’n fatsoenlijke bejegening. Wie echter
voor het publiek schrijft, dat is dus ook voor het rapaille van een maatschappelijke
klasse, doet van die aanspraak afstand.”
</p>
<p>„Dus uw eigen oude vriend.…”
</p>
<p>„Is ’n beste kerel; ’n man van fortuin en goede geboorte; ’n man van nette vormen
en correct fatsoen; zeer achtenswaardig in <span class="ex">die</span> opzichten, maar moreel en intellectueel behoort hij tot het rapaille van zijn stand.”
</p>
<p>„En hij kwam jarenlang bij ons aan huis!”
<span class="pageNum" id="pb39">[<a href="#pb39">39</a>]</span></p>
<p>„Zeker! Als men iedereen als het ware zedelijk en verstandelijk van alle kanten wou
gaan bezien en beproeven en ontleden, dan kwam men tijd te kort en zou men moeten
leven als ’n kluizenaar.”
</p>
<p>„Daarom ben ik altijd zoo tegen jou optreden geweest,” ging de oude heer voort toen
zijn zoon zweeg, „dat weet je wel. Telkens heb ik je gewaarschuwd, maar je wildet
niet hooren. Je scheen eerst te moeten voelen; welnu—<span class="ex">voel</span>!”
</p>
<p>„Ik heb zóó cynisch niet over de menschen gedacht, en ik doe het nog niet,” zei Van
Schermbeek geraakt, en toch een beetje verlegen.
</p>
<p>„Noem het zooals je wilt. De een noemt de waarheid een schotschrift, de ander noemt
haar hondsch; het is lood om oud ijzer! Doch laten we niet met algemeenheden schermen.
Jij hebt nu ’n brochure geschreven, en ik neem aan, dat als alle menschen deden wat
recht en billijk was, jij volkomen gelijk zoudt krijgen en gerehabiliteerd zoudt worden.
Toch zal die brochure niets uitwerken, hoegenaamd niets. Couranten zullen er over
schrijven, al naar den geest die haar tegenover de Regeering bezielt,—wat in jou brochure
staat, doet er minder toe; in de lagere volksklasse zal men je brochure niet lezen,
en al deed men het, dan zou ze daar toch niet begrepen worden; de handel en neringdoende
standen bemoeien zich met zulke dingen niet, die gaan haar het eene oor in en het
andere uit; in de politieke sferen geldt alleen de vraag in hoever je geschrift nu
bruikbaar is of in de toekomst kan worden voor gansch andere belangen, dan die van
<span class="ex">jou</span>: en de adellijke standen naderen in dit en veel andere opzichten weer de lagere volksklassen.
Maar van <span class="pageNum" id="pb40">[<a href="#pb40">40</a>]</span>al die categorieën is één ding zeker: 9⁄10 trekt er den neus voor op.”
</p>
<p>Van Schermbeek antwoordde ook ditmaal niet; hij meende dat zijn vader schromelijk
overdreef, maar moest zich eerst op weerspraak bedenken, want zijn levenservaring
schoot te kort in die richting.
</p>
<p>„Men moet zich dus, volgens uw meening, maar laten trappen,” zei hij eindelijk met
een mismoedigen grijns.
</p>
<p>„Blijf bij uw eigen omstandigheden. Je waart officier, en je kreeg quaestie met een
hooger geplaatst officier om ’n kleinigheid.”
</p>
<p>„Waarin hij ongelijk had.”
</p>
<p>„Goed! En dan nog? Waren er geen honderd goede redenen voor één om hem in zijn ongelijk
te laten, en je er verder niets van aan te trekken?”
</p>
<p>„Dus je moet je laten trappen.…. Daar kom ik maar weer op terug.”
</p>
<p>„Als je dat „trappen” noemen wilt, ga dan je gang; dan heb ik al heel wat menschen
getrapt, want ik heb dikwijls ongelijk gehad tegenover inferieuren en anderen, en
dan heb jij, schoon vijf en twintig jaren jonger, ook zeer dikwijls in dien zin ondergeschikten
getrapt.”
</p>
<p>„Dat is allemaal de zaak niet, pa. Gesteld dat ik werkelijk beter had gedaan, alles
te slikken als koek, wat ik niet toegeef, dan blijft nog het verder verloop een schreeuwende
onrechtvaardigheid!”
</p>
<p>„Zeker, je bent gemeen behandeld. Alleen je hadt alles zelf kunnen voorkomen. Nu heb
je overal den indruk gemaakt van een weerspannig en recalcitrant militair; dat duldt
men <span class="pageNum" id="pb41">[<a href="#pb41">41</a>]</span>niet, en zelfs zij, die zeer goed inzagen, dat ge het recht op je zij hadt, <span class="ex">konden</span> je niet handhaven. Onze maatschappij is geen ideale zaak, en het militair gedeelte
wel het allerminst. Absoluut recht, gesteld dat het bestaat, is voor toepassing ongeschikt;
bij een <span class="ex">streven</span> naar recht, zal men toch altijd nu en dan zich gedwongen zien de macht er boven te
stellen.”
</p>
<p>„Ik ben het niet met u eens,—en <span class="ex" lang="ms">soedah</span>! ik zal het nooit met u eens worden. Al dat opstapelen van bezwaren tegen de toepassing
van het eenvoudigste beginsel ter wereld, noem ik een doekje voor het bloeden. Wel,
wat zou het verschrikkelijk zijn geweest als de legercommandant eens had gezegd: Van
Schermbeek is in zijn recht en hij zal dus hebben wat hem toekomt! Kijk, pa, dat zou
’n paar hoofdofficieren hun positie hebben gekost. Verschrikkelijk, hè? Die hadden
het dan <span class="ex">niet</span> aan henzelven te wijten, die arme slachtoffers van het recht! En wat zou het slecht
gewerkt hebben op het leger, als zelfs de mindere man had gezien.…”
</p>
<p>„Dat een jong luitenant met verzet, gemopper en klachten er in slaagde hoofdofficieren
een beentje te lichten!”
</p>
<p>„Neen, dat er <span class="ex">recht</span> was te krijgen bij het Indische leger.”
</p>
<p>„Enfin, <span class="ex">ééns</span> worden we het toch niet,” zei de oude heer Van Schermbeek opstaande. „Laat je echter
zóó ver overtuigen, dat je met al de moeite, die je in het werk stelt, niets hoegenaamd
zult bereiken. Het eenige is, dat de meeste menschen zich van je zullen afwenden en
je er op aanzien. Voor een schande zal men het je niet bepaald aanrekenen.…”
</p>
<p>„Dat ontbrak er slechts aan!”
<span class="pageNum" id="pb42">[<a href="#pb42">42</a>]</span></p>
<p>„Maar het scheelt dan toch niet veel! En de Regeering zal je wijselijk.…”
</p>
<p>„Wat zegt u, <span class="ex">wijselijk</span>?” schreeuwde Van Schermbeek verontwaardigd.
</p>
<p>„Houd je gemak! Ik zeg wijselijk, want zij <span class="ex">kan</span> niet anders. Zij zal dan je wijselijk negeeren, doodzwijgen als je ’t liever hebt.
Het is haar niet mogelijk zich in het bijzonder bezig te houden met een zaakje als
dat van jou. Jullie hebt eigenaardige begrippen daaromtrent! Je denkt dat, wat voor
jou heel belangrijk is, dit ook <span class="ex">per se</span> voor de heele wereld wezen moet.”
</p>
<p>„Het is niet „mijn zaakje,” zei Van Schermbeek somber. „Het is een zaak van principe
voor het Indische leger.”
</p>
<p>„Volgens jou opvatting, die maar weinigen deelen. Hoe het zij, ik wilde je slechts
waarschuwen, beste jongen, tegen mogelijke illusiën.”
</p>
<p>„God bewaar me! illusiën!” riep de ex-luitenant, de kamer op en neer stappend met
groote schreden en de armen omhoog, terwijl hij in dien uitroep zijn geheelen gedachtengang
van voor een paar uren verloochende.
</p>
<p>„Nu des te beter! Ik heb je stil je gang laten gaan, hoezeer ’t me ook hinderde. Maar
je bent jong.… en, enfin, ik heb ook mijn sociale <span class="ex">Sturm- und Drang-periode</span> doorgemaakt. Je weet altijd bij wien je komen kunt, als er iets noodig mocht zijn.”
</p>
<p>Hij drukte de hand zijns vaders stijf in de zijne, en zag hem aan met een innige ontroering.
Ja, dat wist hij wel! Wat er ook gebeurde, hij kon op zijn ouden heer rekenen, en
dit anders heel gewoon, volstrekt niet bijzonder gevoel <span class="pageNum" id="pb43">[<a href="#pb43">43</a>]</span>van hartelijke genegenheid, roerde hem, nu zijn zenuwen een beetje in de war waren
door de opwinding telkens, nu eens al pratende met anderen, dan schrijvende of in
gedachten.
</p>
<hr class="tb"><p>
</p>
<p>De Mourants en de Veninga’s hadden zich in Den Haag gevestigd. Hortense was naar Marseille
gereisd om haar man van de boot te halen, en mevrouw Van Velton, die zich gruwelijk
te huis verveelde en niet mee was willen gaan om als <span class="ex" lang="fr">facheuse troisième</span> bij den glorierijken intocht van den met smart verbeiden Fournier te assisteeren,
maakte bij de Veninga’s een contra-visite. De zieke voelde zich niet beter; hij zag,
vond Louise, er zelfs slechter uit.
</p>
<p>„’t Klimaat helpt me nog niet veel,” zei hij op haar vraag hoe het hem ging.
</p>
<p>„Langzaam aan, dan zult u er óók wel afkomen.”
</p>
<p>„Nietwaar?” zei Mourant, die mede een bezoek bracht. „Er zijn hier al zooveel zieke
Indische levers genezen, dat Veninga er wel ’n beetje op kan vertrouwen.”
</p>
<p>Mevrouw Veninga—ze was nog zoo jong, dat iedereen haar <span class="corr" id="xd31e760" title="Bron: Henriette">Henriëtte</span> of Jet noemde, bij haar vóórnaam—gunde Louise den tijd niet over den ziekte-toestand
van haar man en zijne kansen op beterschap voort te gaan. Ze nam de bezoekster dadelijk
in beslag en leidde haar het huis rond. Het was niet zoo weelderig, zoo grandioos,
als de villa op het Plein 1813, noch wat ’t gebouw, noch wat den inboedel betrof.
Maar niettemin was het een mooi, solied huis met ruime vierkante kamers en groote
balkonvensters, <span class="pageNum" id="pb44">[<a href="#pb44">44</a>]</span>en het rook in de breede corridors niet naar verf, versch hout en natte kalk.
</p>
<p>„Je woont hier uitstekend,” meende Louise.
</p>
<p>„Nietwaar? Het is nu wel zoo’n paleis niet als bij u; maar het kan toch volstaan.”
</p>
<p>„Dat zou ik denken. En ik maak je wel mijn compliment, Jet. Je hebt het keurig, keurig
netjes en met smaak gemeubileerd.”
</p>
<p>Het jonge vrouwtje bloosde van genoegen. Men mocht te Batavia en in Den Haag over
het humeur, het karakter en de antecedenten van mevrouw Van Velton-Van der Linden
denken en spreken zooals men wilde,—dáárover was men het eens, dat ze een onberispelijk
goeden smaak had; een compliment in dat opzicht was vleiend. En men kon het Louise
aanzien, dat ze er pleizier in had, toen ze rond zag in het boudoir in vieux or gemeubeld
en dat er, ofschoon ’t nog geen week was betrokken, zoo gezellig gebruikt uitzag,
zonder eenig stuitend kenmerk van het nieuwe.
</p>
<p>„’t Is hier waarlijk lief,” zei ze, op een laag stoeltje plaats nemend, „maar ’t is
goed dat je er geen zwart bij hebt genomen. Dat zou te zwaar zijn geweest en bruin
kon het ook niet velen.”
</p>
<p>„O neen,” zei mevrouw Veninga levendig, „bruin in het geheel niet! Maar ik wist in
het eerst heusch niet wat ik er bij zou nemen, tot ik op dit dubbel cérise ben gevallen.”
</p>
<p>„Het was gewaagd. Eén toontje te licht.…”
</p>
<p>„O, afschuwelijk! dat vind ik ook; zooals het nu is, kan het net en het gaat met het
palissander. Willem zei.…”
</p>
<p>„Welke Willem?”
<span class="pageNum" id="pb45">[<a href="#pb45">45</a>]</span></p>
<p>„Ik bedoel Mourant. Hij heeft heel veel kijk op wat goed is. Waarom lach je?” vroeg
zij plotseling, eenigszins geraakt en blozend.
</p>
<p>„Lach ik? God, dat wist ik niet eens. Welnu, wat zei.… Willem?”
</p>
<p>„Hè, wat ben je flauw!”
</p>
<p>„Hoe is ’t mogelijk! Het schijnt, dat wat hij zei ’n geheim is! Ten minste je bent
niet van plan het te zeggen.”
</p>
<p>„Hij zei alleen, dat het zelfs met mahonie niet gaan zou, ofschoon ik.…”
</p>
<p>„Nu, daarin had hij gelijk.”
</p>
<p>„Hoe vindt ge dat Veninga er uit ziet?”
</p>
<p>Louise keek haar vlak in de oogen, maar zij had een Indische voor, gelijk zijzelve
er een was. In het eerst had Jet zich verpraat, verdiept in de schakeeringen der kleuren
van haar ameublement, maar nu ze zag, dat ze aanleiding had gegeven haar te verdenken
en werkelijk verdacht werd, was ze ondoorgrondelijk. Zij keek, toen ze zoo na haar
vraag werd gefixeerd, met een gezicht volkomen zonder uitdrukking <span class="ex" lang="de">in ’s Blaue</span>.
</p>
<p>„Hij ziet er slecht uit.”
</p>
<p>„Dat vind ik ook. Het is zóó naar.”
</p>
<p>„Het zal wel beter worden.”
</p>
<p>„Geloof je het?”
</p>
<p>„Ik hoop het althans; het is heel moeielijk iets te gelooven tegenover die ziekte;
zij heeft soms zulk een vreemd verloop.”
</p>
<p>„Het duurt nu al zóó lang, en hij wordt zoo verschrikkelijk lastig.”
</p>
<p>„Dat brengt zijn kwaal mee.”
<span class="pageNum" id="pb46">[<a href="#pb46">46</a>]</span></p>
<p>„Het is waarlijk soms niet uit te houden. Ik maak het me hier in huis maar zoo comfortabel
mogelijk, weet je, want weldra zie ik er van komen, dat hij in ’t geheel niet meer
wil uitgaan.”
</p>
<p>„Daarom zou jij je nog niet behoeven op te sluiten.”
</p>
<p>„Denk je dat hij me permitteert alleen uit te gaan?”
</p>
<p>„Maar kind.…!”
</p>
<p>„Geen quaestie van. Dat is juist het ergste. Hij is razend jaloersch, zóó dat het
soms voor me is om wanhopig te worden. Als ik voor ’t venster zit beneden en er passeert
een heer, die inkijkt, of als we boven zitten en er kijkt iemand omhoog, dan moet
je wat hooren! Alle brieven, die ik krijg, doet hij open.…”
</p>
<p>„Maar is hij dan krankzinnig? En Mourant?”
</p>
<p>„O,” zei mevrouw Veninga, de mooie oogen zedig neerslaande: „dat is iets anders. In
<span class="ex">hem</span> heeft hij zoo’n onbeperkt vertrouwen!”
</p>
<p>„Dus dat is dan ’n uitzondering.”
</p>
<p>„Zeg dàt wel! Zij zijn zulke vrienden! Mourant behandelt zijn zaken en beheert ons
vermogen. Veninga kan niet buiten hem.”
</p>
<p>Weer gleed het ironisch lachje om den mooien mond van Louise.
</p>
<p>„Neen, dat laat zich hooren,” zei ze. „En dan zie je zeker mevrouw Mourant ook dikwijls.
Die hield altijd zoo ontzaglijk veel van je en was altijd zóó goed voor je!”
</p>
<p>„Dikwijls.… ja!.… ze is in den laatsten tijd niet zoo erg wel.… Anders komt ze hier
heel veel.…”
</p>
<p>Het dralende antwoord ontging Louise niet.
<span class="pageNum" id="pb47">[<a href="#pb47">47</a>]</span></p>
<p>„Wat scheelt haar?”
</p>
<p>„Wat haar scheelt? Ze heeft een.… een zware kou gevat, geloof ik.”
</p>
<p>„Weet je ook het nummer van hun huis?”
</p>
<p>„Zeker, ik zal het je opgeven. Maar ik zou het liever nog een paar weken uitstellen.
Zij zijn nog volstrekt niet klaar; ’t is nog zoo’n beetje een rommel en dan ontvangen
ze niet graag.”
</p>
<p>In de benedenkamer zat Mourant zijn zieken vriend nog gezelschap te houden; op elke
knie had hij een Veningaatje zitten.
</p>
<p>„De kinderen noemen hem oom,” zei Jet met een gezicht, waarop de vreugde glansde over
de huiselijke gemeenzaamheid, die zelfs graden van bloedverwantschap in het leven
riep!
</p>
<p>Louise ergerde zich geweldig. Men kon aan haar gezicht en aan haar houding zien, dat
zij zich boos maakte, en de vroolijke trek verdween er door van het gezicht van den
kindervriend. Regelrecht ging ze naar Veninga.
</p>
<p>„Ik zou, als ik u was, hier niet blijven.”
</p>
<p>„Waarom niet?” vroeg hij verschrikt.
</p>
<p>„Omdat ik vrees, dat u hier niet beter zult worden, en dan wordt u dus erger.”
</p>
<p>Hij had zich half opgericht; zijn toch reeds niet kleurig wezen was grauwbleek geworden
bij deze onverwachte openhartigheid.
</p>
<p>„Ik heb dit huis pas gehuurd, wij zijn nauwelijks ingericht.”
</p>
<p>Zij haalde de schouders op met dat groote <span class="ex" lang="fr">air de dédain</span>, dat zelfs haar vader te machtig was.
</p>
<p>„Ik sprak niet over huishuur of meubilair, maar over uw gezondheid.”
<span class="pageNum" id="pb48">[<a href="#pb48">48</a>]</span></p>
<p>„Geduld maar!” zei Mourant zalvend. „Keulen en Aken zijn niet op één dag gebouwd!
Het klimaat zal ook in dit geval wonderen doen.”
</p>
<p>Toen Louise hem even aankeek, schrikte hij, en trok een leelijk gezicht vol vrees,
met de mondhoeken naar achter en de wenkbrauwen naar boven.
</p>
<p>Zij deed overigens precies alsof hij niets had gezegd, en vervolgde tegen Veninga:
</p>
<p>„Ik zou u aanraden naar het Zuiden te gaan.”
</p>
<p>„Lieve, beste mevrouw, als ik het van de warmte moet hebben!.…”
</p>
<p>„Neen niet om de warmte, want die hebt ge in Indië volop gehad. Te veel, dat blijkt!
Maar in dit gure land zult ge sterven.”
</p>
<p>„Maar mevrouw!” kon Mourant toch niet nalaten uit te roepen, terwijl hij de kleintjes
van zijn schoot zette.
</p>
<p>„Kom!” zei mevrouw Veninga met neergeslagen oogen, „je hebt hem geheel ontsteld.”
</p>
<p>„Dat weet ik, en het is me in zoover onverschillig. Ik moet zeggen wat ik denk in
dit geval. Wezenlijk, meneer Veninga, ga naar het Zuiden. Hier houdt ge ’t niet uit,
geloof me. U ziet er bepaald slechter uit dan de vorige maal.”
</p>
<p>„Ik voel me ook minder goed,” zei Veninga met weifelende stem en bleek gezicht.
</p>
<p>„Dat is niets anders dan een gevolg van de reactie op het gestel,” meende Mourant.
</p>
<p>Mevrouw Van Velton keek hem nog eens aan met de diepste minachting, maar ditmaal deed
hij alsof hij ’t niet bespeurde. Hij was een te oude rat om zich zoo gemakkelijk te
laten intimideeren.
<span class="pageNum" id="pb49">[<a href="#pb49">49</a>]</span></p>
<p>Een oogenblik met zichzelve in tweestrijd, liet Louise den blik doelloos dwalen door
het nette vertrek.
</p>
<p>„Het is mijn opinie,” herhaalde ze daarna, „en ik blijf er bij. Intusschen, ik heb
haar nu gezegd en voor mijzelve mijn plicht gedaan. Adieu, en beterschap.”
</p>
<p>Vriendelijk knikte ze Veninga toe, die haar heel onhandig groette, sterk onder den
indruk van dat akelige visioen van den dood, door het schoone, levenslustige jonge
vrouwtje opgeroepen. Ze ging Mourant, die opgestaan was en een buiging maakte, snel
voorbij zonder hem aan te zien, laat staan te groeten. Henriëtte, erg boos en niet
minder ongerust, volgde haar in de gang.
</p>
<p>„Daar heb je me in ’t geheel geen dienst mee gedaan,” zei ze bits. „Wie zegt nu zulke
dingen tegen ’n zieke!”
</p>
<p>„Wil je hem vermoorden?”
</p>
<p>„Mijn God!” riep mevrouw Veninga doodsbleek: „hoe kom je er aan?”
</p>
<p>„Welnu, jullie doen net of je den stakkerd naar ’t kerkhof wilt helpen. Ik zeg je,
Jet, dat hij hier sterven zal, nog vóór er weer groen aan de boomen is.”
</p>
<p>„Hoe kan je dat toch beweren? Mourant herhaalt alleen wat de dokter zegt over de reactie.…”
</p>
<p>„De dokters hier weten niets van ziekten als de zijne. Maar <span class="ex">als</span> hij kans heeft het leven te rekken, dan ligt die niet hier in Holland.”
</p>
<p>„Hoe kan je dat weten?”
</p>
<p>„Hij heeft den dood reeds op ’t gezicht, en, ril maar niet Jet, je hebt dat zelve
ook wel gezien; je weet dat net zoo goed als ik. Geloof me,” verzocht ze dringend,
„ga met hem <span class="pageNum" id="pb50">[<a href="#pb50">50</a>]</span>naar Nice of zoo! <span class="ex" lang="ms">Kasian!</span> hij is toch al zoo ongelukkig! Weest niet zoo zelfzuchtig jullie, jij en.… Willem.”
</p>
<p>„Hemel!” steunde Henriëtte, bevend van ’t hoofd tot de voeten.
</p>
<p>„Tot ziens,” ging Louise voort, opgewonden sprekend en zenuwachtig de handen bewegend.
„Tot ziens, ja! Als je gaat, schrijf me dan.”
</p>
<p>Zij zat al in haar rijtuig, voordat Henriëtte van den schrik was bekomen. Welk een
wonderlijk schepsel was en bleef dat toch altijd.
</p>
<p>„Ze is net gek!” zei ze, de kamer binnentredend.
</p>
<p>„Een geëxalteerd schepseltje!” voegde Mourant er met groote geringschatting in toon
en gebaar bij. „Er is altijd heel zonderling over haar gesproken. Het is waarlijk
niet te verwonderen; ze doet al heel vreemd.”
</p>
<p>Veninga echter zei niets. Hij zag nog erg bleek en lag in zijn luierdstoel achterover
met gesloten oogen. Niemand wist welk een verschrikkelijken schok mevrouw Van Velton
hem had gegeven door zoo onverbiddelijk duidelijk te zinspelen op den grooten vijand,
dien hij zoo angstig vreesde—op den dood!
</p>
<p>Dàt was verschrikkelijk! Het was ’t denkbeeld, dat hem reeds in Indië had geplaagd;
dat hem sedert was blijven vervolgen, en waartegen hij een inwendigen harden strijd
voerde; het denkbeeld dat hij met geweld terugdrong en als ’t ware omver trachtte
te redeneeren, maar dat met elke pijn in de rechterzijde of in den rechterschouder
zich onverbiddelijk weer op den voorgrond werkte.
</p>
<p>„Ik hoop,” zei Mourant op hoogen toon, als sprak hij over <span class="pageNum" id="pb51">[<a href="#pb51">51</a>]</span>iets, dat men vèr weg werpt, „dat je van die nonsens je niets zult aantrekken.”
</p>
<p>„Veninga zal wel verstandiger zijn,” vond zij.
</p>
<p>Maar de zieke schudde het hoofd en keek hen toen beurtelings aan met den doodsangst
op het gezicht.
</p>
<p>„Wat weten jullie er van?” zei hij snel als beet hij hun de woorden toe. „Kan zij
niet heel goed gelijk hebben?”
</p>
<p>Mourant en mevrouw Veninga zwegen. De bitse toon van den lijder was hun een te bekende
klank. Hij kon niet de minste tegenspraak velen, als hij zoo sprak. De stilte was
drukkend. Mourant had weer een der kinderen op zijn schoot genomen om zich met iets
bezig te houden. Jet pookte in het haardvuur.
</p>
<p>Langzaam keek Veninga van den een naar de andere. Wat waren zij gezond! Hij, de vriend,
met zijn welgedaan buikje en zijn dikken nek; zij, het mooie vrouwtje met haar frisch
en jeugdig gezicht, en haar slanke, bevallige taille, waaraan men het niet zien kon,
dat ze al kindertjes had gehad; net een jong meisje.
</p>
<p>Hij vreesde geen leven nà dit leven. Daaraan geloofde hij in ’t geheel niet. Het dogma
kon naar zijn meening slechts zijn voortgekomen uit een <span class="ex" lang="la">lapsus linguae</span>. De mensch, nu ja, die plantte zich voort en had de middelen in de hand om nooit
uit te sterven, een ongeval waartegen het <span class="ex">genus</span> zonder aansporing wel zou waken. Dàt was naar zijn vaste overtuiging de bedoeling;
anders niet. Het was, meende hij, een kapitale dwaasheid, die waarheid als een os
zoo verkeerd op te vatten, dat men er een persoonlijke zaak van ging maken en in allen
ernst gelooven, dat er voor een fragment eener <span class="pageNum" id="pb52">[<a href="#pb52">52</a>]</span>individueele ikheid een eeuwig voortbestaan was weggelegd. Het <span class="ex">niet</span>,—daarin zou hij verzinken als hij stierf, meende hij; voortleven overdrachtelijk
zou hij in zijn nakomelingen; maar persoonlijk „stof en asch”. Het was geen schrikbeeld,
dat de dood, zóó gezien, opleverde; men kon hem aannemen als een vervelend, maar bevrijdend
einde van een ziekelijk en pijnlijk bestaan. En toch kon de arme Veninga er niet aan
denken zonder dat een ontzettende vrees hem in groote droppels langs voorhoofd en
slapen gudste. En of hij al zijn redeneering te baat riep, en het algemeene tegenover
het bijzondere stellend, het eerste deed overwinnen,—hij kwam niet los van den zielsangst,
die hem beknelde. Moest hij dan weg? Weg van Jet en van de kinderen? Weg van het geld,
dat hij met arbeid had verdiend en bespaard? Weg van alles, tot van zichzelven? En
als hij nu eens stierf, wat zou het dan zijn! Natuurlijk kon hij niet verwachten,
dat men om hem en zijn nagedachtenis een uitzondering zou maken op den regel. Waarom
zou men dat doen? Het gebeurde immers met geen anderen! Hijzelf had nooit langer geliefde
dooden betreurd dan eenige weken na de begrafenis. Nu ja, een enkel maal een weemoedige
gedachte, een zucht, een traan,—maar het leven hernam dan dadelijk zijn rechten, streng,
onverbiddelijk meesleurend, en men ging aan den <span class="corr" id="xd31e908" title="Bron: arbid">arbeid</span>, men waakte en sliep, men werkte en dacht, men leed en streed juist alsof die anderen,
die dood waren, er nooit waren geweest. Hun plaats was niet aangevuld,—dàt behoefde
niet eens; hij was met henzelven verdwenen, en men zou geen raad hebben geweten met
den geliefden doode, als hij een maand na zijn begrafenis eens ware teruggekeerd met
al zijn rechten <span class="pageNum" id="pb53">[<a href="#pb53">53</a>]</span>en aanspraken, met al zijn gezag en invloed. Want die waren overgegaan op en als dadelijk
vereenzelvigd met anderen, die dan een afstand zouden moeten doen op een grond door
geen rechtsbegrip gerechtvaardigd; om een reden tot nog toe door niemand aangevoerd
of aangenomen. Zoo zou het precies gaan als hij stierf. Zijn vrouw zou plichtmatig
bedroefd wezen, maar als er een ander man kwam, die haar beviel, dan zou ze dien nemen,
met hem trouwen, andere kinderen bij hem krijgen. Hij zuchtte diep, schoon het hem
pijn deed in de zijde. Het was ellendig, vond hij. Ternauwernood zou men hem missen!
En hij kon niet eens zijn geld meenemen om zijn gemis voelbaarder te maken. Integendeel,
hij werd een post van uitgaaf minder op het budget!
</p>
<p>„Mourant!”
</p>
<p>„Wat is er, Veninga?”
</p>
<p>„Wezenlijk, ik geloof dat het hier in Holland niet goed voor me is.”
</p>
<p>Het gezicht van den advocaat betrok.
</p>
<p>„’t Is mogelijk,” zei hij op een toon, die niet bewees dat hij de mogelijkheid inzag.
</p>
<p>„Wees nu niet vervelend. Ik voel immers het best, dat ik hier niet vooruitga. Die
mevrouw Van Velton.…”
</p>
<p>„Och, wat!”
</p>
<p>„Neen, spreek me niet tegen. Het is een alleronaangenaamst openhartig mensch, maar
wat ze zei is waar.”
</p>
<p>„Je hebt dat toch niet vroeger opgemerkt,” meende mevrouw Veninga, en ze zei het ongewoon
snibbig. „Welk een dwaasheid! Omdat zij gek is, behoeven wij het toch ook niet te
zijn.”
<span class="pageNum" id="pb54">[<a href="#pb54">54</a>]</span></p>
<p>„Ja, jij zou me, denk ik, wel graag in het graf hebben. Dan kon je overal heengaan,
hé. Dat is een boel pleizieriger dan een zieke man.”
</p>
<p>Zij haalde onverschillig de schouders op.
</p>
<p>„Als je zóó spreekt, doe ik het best te zwijgen.”
</p>
<p>„En waar wou je dan heengaan?” vroeg Mourant.
</p>
<p>„Ik wou naar Davos en ik wou jou en je vrouw vragen voor mijn rekening met ons mee
te gaan.”
</p>
<p>Bedenkelijk wreef Mourant zijn fijnen neus.
</p>
<p>„Het zal niet gaan, amice! <span class="ex">Ik</span> heb het natuurlijk gaarne voor je over. Of echter mijn vrouw er toe zal te bewegen
zijn, betwijfel ik zeer.”
</p>
<p>„Als ik het haar dringend verzoek?”
</p>
<p>„Doe dat niet. Laat het aan mij over. Ik zal er met haar over spreken; van avond zal
ik je antwoord brengen. En,” vervolgde hij, na een vasten blik op Jet, die hem in
gespannen verwachting aankeek, „of zij wil of niet, in elk geval ga ik mee.”
</p>
<p>Een vriendelijke glimlach gleed over het gelaat van den lijder, en zijn gezicht teekende
dankbaarheid en vriendschap, toen hij met een uiterst flauw idee van verzet zei, dat
hij zóóveel opoffering niet vergen mocht.
</p>
<p>„Kom, kom! De opoffering is waarlijk zoo groot niet. Ronduit gezegd, zou het gezonde,
rustige klimaat van Davos mij ook vrij wat meer goed doen, dan het ruwe gure weer
in Holland.”
</p>
<p>Mevrouw Veninga draaide ook bij.
</p>
<p>„Het spijt me voor ’t lieve huis,” zei ze, „dat we moeten verlaten; ziedaar alles.
Voor het overige spreekt het wel vanzelf, <span class="pageNum" id="pb55">[<a href="#pb55">55</a>]</span>dat ik óók liever naar een zachter klimaat ga, en als het voor jou gezondheid is.….”
</p>
<p>„Het doet me pleizier, dat we het eens zijn. Dat stelt me gerust. Kom hier Jet, en
geef me een zoen. Je neemt het me niet kwalijk, ja, dat ik je daar straks zoo aanviel?”
</p>
<p>Zij maakte dezelfde onverschillige beweging met de schouders, alsof ze wilde zeggen:
Stel je voor, dat ik me zoo iets aantrok. Doch ze zei het niet en gaf hem een kus.
Mourant wendde het hoofd af, pratend tegen de kinderen met een gemaakt lachje.
</p>
<p>„De vraag is nu maar wanneer?” wierp hij op, toen hij meende dat het wèl was.
</p>
<p>„Zoo gauw als het kan.”
</p>
<p>„Minstens drie dagen,” meende Henriëtte met het oog op de kinderen.
</p>
<p>„Drie dagen!” zuchtte Veninga, als zag hij op tegen een termijn van jaren.
</p>
<p>„Mij dunkt,” zeide Mourant, „’t zou overmorgen ook wel kunnen. Laat ons ’t maar dáárop
houden.”
</p>
<p>Doch mevrouw Veninga schudde het hoofd.
</p>
<p>„Ik kan niet klaar komen dan na drie dagen. We gaan geen minuut eerder.”
</p>
<p>„In Godsnaam dan!”
</p>
<p>„<span class="corr" id="xd31e960" title="Bron: Seur">Zeur</span> nu niet, Veninga. Je ziet wel, dat we alles doen wat we kunnen om je te believen.”
</p>
<p>„Ja, ja, ik zeg niets! Ik wou alleen maar, dat die drie dagen reeds voorbij waren.”
</p>
<p>„En een paar uren geleden dacht je nog niet aan heengaan: dat komt allemaal door dat
malle spook.”
<span class="pageNum" id="pb56">[<a href="#pb56">56</a>]</span></p>
<p>Veninga zweeg; hij lag stil in zijn stoel met gesloten oogen. Mourant, die zijn hoed
had genomen, stond met het hoofd in den nek naar een schilderij te kijken aan den
wand, glimlachend om haar woede tegen Louise; hij wist waaruit die voortkwam en kon
wel nagaan, dat tusschen die twee een openhartig woordje was gevallen.
</p>
<p>Zij gaf haar hart lucht. De geheele levensgeschiedenis van Louise, zooals die metterdaad
<span class="ex">niet</span> was, maar „men” haar gemaakt had, borrelde op uit het vertoornd gemoed van het jonge
vrouwtje, tot Veninga de magere hand omhoogstak, er een gebiedend afwijzend gebaar
mee maakte, en op zijn gemelijksten toon uitriep:
</p>
<p>„Schei dan toch uit met dat gezanik over die mevrouw Van Velton. Als je nergens anders
over wilt praten, ga dan asjeblieft de kamer uit!”
</p>
<p>„O ja, ik weet het wel. De heeren kunnen nooit iets van haar hooren. En al praat zij
den grootsten onzin, dan handelen ze er nog naar.”
</p>
<p>Driftig verliet zij de kamer.
</p>
<p>„Adieu,” zei Mourant, zich omkeerende en Veninga de hand reikend. „Ik zal dat thuis
wel in orde maken en kom dan van avond nog eens aan.”
</p>
<p>„Kom hier eten!”
</p>
<p>„Misschien. Reken niet op me; als ik kom, zie je me.”
</p>
<p>In de gang stond mevrouw Veninga hem op te wachten; ze was werkelijk heel boos, en
toen hij haar een kus wilde geven, weerde zij hem heftig af.
</p>
<p>„Kom, maak asjeblieft maar geen gekheid! Met die malle nonsens! Dat heele naar Davos
gaan is onzin.”
<span class="pageNum" id="pb57">[<a href="#pb57">57</a>]</span></p>
<p>„Och, dàt dienen we toch voor hem over te hebben.”
</p>
<p>„En dan: overmorgen!”
</p>
<p>„Misschien kom ik straks eten; in elk geval tot van avond. Er zit thuis bij me weer
een lief leventje op!”
</p>
<p>Dat denkbeeld verteederde haar, en ze nam vriendelijker afscheid van hem, dan eerst
haar plan was.
</p>
<p>De woning der Mourants was kleiner en veel minder luxueus, dan die der Veninga’s;
niet alleen door het verschil in fortuin, dat nog grooter was geworden, sedert Mourant
uit Indië bericht had gekregen van een paar kleine „bankroetjes”, waarbij hij nogal
erg betrokken was, maar ook omdat ’t zoo’n klein gezin was: man en vrouw zonder kinderen.
</p>
<p>Zij zat bij het venster te lezen, eenvoudig gekleed als altijd. Hij had haar getrouwd
in Indië, waar zij onderwijzeres was en als zoodanig een uitstekende reputatie had,
dubbel en dwars verdiend. Zij had altijd haar best gedaan hem zijn intellectueele
minderheid niet te doen gevoelen, en hij, de advocaat, ijdel in hooge mate, die erg
graag deed uitkomen, dat hij een „academische opleiding” had genoten, wist niet dat
zijn eigen vrouw en menig ander met haar, inzagen dat die opleiding slechts een dun
vernisje op een poveren ondergrond gestreken had. Zij begreep wel, en ook hierin waren
het meer menschen met haar eens, dat Mourant’s bekwaamheid niet verder ging, <span class="corr" id="xd31e992" title="Bron: dat">dan</span> tot de soort gewone bruikbaarheid, waarbij alles moet afhangen van het goed geluk.
En dàt had Mourant gediend. Hij viel, in Indië komend, met den neus in de boter van
een goed beklant kantoor, met een goed rechtsgeleerde tot associé. Maar zoo het toeval
hem zijn carrière als koeli had doen aanvangen, <span class="pageNum" id="pb58">[<a href="#pb58">58</a>]</span>zou het een open vraag zijn gebleven of hij haar wel als mandoer zou hebben geëindigd!
</p>
<p>Intusschen,—zij, Mourant en zijn vrouw, hadden goed geleefd met elkaar, in dien zin,
dat zij heel wèl waren zonder buitengewoon diepgaande genegenheid. In den laatsten
tijd echter was hun leven een hel, en men kon het haar aanzien dat zij leed. Dat maakte
haar uiterlijk schooner noch jeugdiger. Men behoefde naar de veertig jaren, die zij
telde, niet te raden. Indien zij het zich niet had aangetrokken, alles had aangewend
om met wat haar overbleef te woekeren, en gekoketteerd had met anderen, zou zij er
wellicht in geslaagd zijn een zoo ijdele en zelfgenoegzame persoonlijkheid als Mourant
te blijven boeien.
</p>
<p>Hij groette niet toen hij de kamer binnentrad, en zij zag niet op van het boek, dat
ze las. Voor den spiegel schikte hij zijn das een weinig recht, trok aan zijn boordje
en zei heel kort en nurksch:
</p>
<p>„Ik ga over drie dagen naar Davos. Hoe lang ik daar blijf, weet ik nog niet.”
</p>
<p>„Heb je het niet verstaan?” vroeg hij toen zij geen antwoord gaf.
</p>
<p>„Welzeker! Doch het was geen vraag; alleen een mededeeling.”
</p>
<p>„Ik ga naar Davos,” herhaalde hij nog eens.
</p>
<p>„’t Is me onverschillig. Moet ik meegaan, dan zal ik het doen, schoon ik liever hier
blijf.”
</p>
<p>„Als je mee wilt gaan, zal het mij hoogst aangenaam zijn!” riep hij met bitteren spot.
„We gaan met de Veninga’s.”
</p>
<p>„Schaam je je niet?”
<span class="pageNum" id="pb59">[<a href="#pb59">59</a>]</span></p>
<p>„Om met Veninga en z’n vrouw op reis te gaan?” ging hij op denzelfden toon voort:
„Daar behoeft men zich waarlijk niet voor te schamen!”
</p>
<p>„Och!” zei ze zuchtend, „je aardigheden vallen volmaakt in het water. Er blijft niets
over dan je laagheid. Ik wil niet van mijzelve spreken. Je weet dat ik geen achting
meer voor je heb en ook geen genegenheid voor je koester. Maar dat je dien armen Veninga
zoo schandelijk bedriegt, is een misdaad.”
</p>
<p>„Welnu, klaag me aan!” antwoordde hij met gemaakte vroolijkheid. „Niets liever, dat
weet je.”
</p>
<p>Een gloed van toorn kwam op haar gezicht.
</p>
<p>„Als ik kans zag jou en haar voor een rechter te brengen, die je allebei de straf
gaf, door je verdiend, dan zou ik het wezenlijk niet laten.”
</p>
<p>„Haar?.… Nu?.… En dan die arme Veninga? je zoudt hem moedwillig den dood doen. Foei,
dat is óók een misdaad.”
</p>
<p>Dat was inderdaad het eenige, waartegen zij opzag. Ze mocht Veninga zeer gaarne, en
ze had slechts geaarzeld om zijnentwil. Dat het zijn dood zou wezen, betwijfelde zij
niet, en daarvoor vreesde zij. Maar niettemin was het voor haar een marteling. Toen
ze voor het eerst achter de waarheid was gekomen, en de schuldigen betrapte op een
oogenblik, dat deze zich niet spoedig genoeg konden verwijderen, had ze een moreelen
schok ontvangen, waarvan ze voelde dat ze nimmer zou herstellen. Want wat ze gezegd
had, was ook niet waar. Ondanks alles hield ze veel van Mourant, en nu misschien meer
nog dan vroeger, ondanks ze hem wezenlijk minachtte.
</p>
<p>Hij had dadelijk den knoop doorgehakt door pogingen <span class="pageNum" id="pb60">[<a href="#pb60">60</a>]</span>voor te stellen om tot een scheiding te komen; zij had die voor goed verworpen, door
één voorwaarde, die ze vooraf wist dat hij niet zou aannemen. Zij vroeg haast zijn
geheele vermogen, en bij die gelegenheid had hij geraasd en getierd als een bezetene.
Neen, daarvan kwam niets, en dat wist ze wel. Sedert zinspeelde hij voortdurend op
scheiding en noemde er nu en dan cijfers bij. Hij wist wel, dat zij het niet doen
zou, en dat hij in geen geval behoefde te handelen vóór den dood van Veninga. Was
die eenmaal ad patres, dan kon hij zien wat er te doen was. Zijn vrouw zou niets zeggen,
dat wist hij zeker, alleen om Veninga te sparen.
</p>
<p>„Dus je gaat <span class="ex">niet</span> mee naar Davos?” vroeg hij, toen zij de kamer verliet.
</p>
<p>Maar zij antwoordde hem niet, en hij, een deuntje fluitend, ging naar zijn kamer,
kleedde zich, liep eens naar de sociëteit, waar de oud-gasten hem gaarne zagen, mengde
zich in allerlei gesprekken over Indië en landde nog voor etenstijd weer bij de Veninga’s
aan.
</p>
<p>De zieke glimlachte vroolijk.
</p>
<p>„Dat doet me pleizier,” zei hij.
</p>
<p>„Ja, ik ben met moeite gereedgekomen; ik had nog een en ander te beredderen.”
</p>
<p>„Weet je wat ik morgen toch wel wilde doen?”
</p>
<p>„Neen, nog niet.”
</p>
<p>„Ik wou mijn testament laten maken.”
</p>
<p>„Het kan nooit kwaad. Het mijne bestaat reeds jaren. ’t Is ordelijk.….”
</p>
<p>„Zeker! Het is schande, zeg het maar gerust, dat ik er geen heb. Een van vroeger tijd
heb ik vernietigd.”
<span class="pageNum" id="pb61">[<a href="#pb61">61</a>]</span></p>
<p>„Een uit Indië.”
</p>
<p>„Ja. Nu moest je me een pleizier doen en zorgen, dat morgen de notaris hier komt.
Je wilt toch wel executeur zijn?”
</p>
<p>Mourant bedwong een glimlach en zei met kalmen ernst:
</p>
<p>„Waarom niet? Ik hoop intusschen dat ik nimmer de functie zal behoeven uit te oefenen.”
</p>
<p>„Nu maar, ik vrees dat het ’t eind van het lied wel wezen zal.”
</p>
<p>„Gekheid! Je knapt weer op.”
</p>
<p>Met groote zorg werd Veninga drie dagen later en nadat hij zijn testament had gemaakt,
volgens Mourant uitsluitend om de „goede orde” van zaken, voorzichtig en in een plaid
gewikkeld, vervoerd; hij gevoelde zich zieker dan ooit en kon den steun niet missen
der krachtige handen van Mourant, die hem als ’t ware in en uit rijtuigen en waggons
tilden.
</p>
<hr class="tb"><p>
</p>
<p>Louise Van Velton had nog één visite gemaakt na de geagiteerde bij de Veninga’s. Ze
kwam bij mevrouw Van Stralen in de Willemstraat, en moest heel lang anti-chambre maken,
voor ze boven mocht komen. Daar vond ze een zestal Indische dames en ze begreep heel
goed, dat ze die allen door haar bezoek erg dérangeerde. Mevrouw Van Stralen zou dan
ook voor ieder ander, die het speelpartijtje kwam verontrusten, belet hebben gegeven,
maar zij hield wel van mevrouw Van Velton en zij was er in ieder geval zeer op gesteld
de kennismaking met de villa op het Plein 1813 aan te houden. Daarom waren spoedig
de kleine kaartjes en de andere dobbelwerktuigen opgeruimd en weggeborgen, waren de
dames van den grond opgestaan en hadden zij op stoelen plaats genomen, <span class="pageNum" id="pb62">[<a href="#pb62">62</a>]</span>en ontving de vrouw des huizes haar bezoekster allervriendelijkst.
</p>
<p>Maar het standje bij de Veninga’s werkte na in het prikkelbaar gemoed van Louise.
Geen vijf minuten hield ze het praten over koetjes en kalfjes vol. Ze deed er gedachtenloos
aan mee, en er behoefde eigenlijk ook niet bij gedacht te worden. Intusschen dwaalden
haar oogen droomerig door de kamer en over de min of meer behoorlijk gekleede dames
van dit kransje. Het was de voorbode van iets onaangenaams, dat altijd onvermijdelijk
volgde als zij zoo droomerig keek.
</p>
<p>„Komen de dames dikwijls bij elkaar?” vroeg ze zeer onverwacht en op een vinniger
toon, dan de aard der vraag en de gelegenheid scheen mee te brengen.
</p>
<p>„Och, dat gaat nogal,” antwoordde mevrouw Van Stralen leukjes; maar mevrouw Roos,
die Louise alleen op het gezicht niet kon uitstaan en ook woedend jaloersch was op
haar groot fortuin, zei zeer beslist, maar niet vriendelijk:
</p>
<p>„Zeker, mevrouw Van Velton, wij zien elkaar haast om den anderen dag.”
</p>
<p>Zij keken allen eenigszins verbluft de kapiteinsvrouw aan, die, niet gewoon veel te
spreken, zich zoo onverwacht en beslist op den voorgrond stelde. Ook Louise nam haar
op van het hoofd tot de voeten. Daarna glimlachte ze met minachting.
</p>
<p>„En ik wed, dat de dames dan op Indische manier een partijtje maken,” vervolgde zij
tegen mevrouw Van Stralen, die, tamelijk verlegen met deze onverhoopte wending van
het gesprek, niet zoo dadelijk wist wat te antwoorden.
</p>
<p>„Och!<span class="corr" id="xd31e1060" title="Niet in bron">”</span> vervolgde Louise: „<i>U</i> behoeft u er volstrekt niet voor <span class="pageNum" id="pb63">[<a href="#pb63">63</a>]</span>te geneeren. Wanneer men wat geld heeft, een goed pensioen en bovendien geen kinderen,
dan heeft men groot gelijk als men zich op de een of andere manier amuseert.”
</p>
<p>„Er is waarlijk geen fortuin voor noodig,” verzekerde mevrouw Van Stralen. „Wij spelen
haast om des keizers baard.”
</p>
<p>Doch daar geloofde Louise niets van.
</p>
<p>„Nu ja,” zei ze, „dàt ken ik. Er wordt op die Indische partijtjes om goed geld gespeeld,
en menigeen.…”
</p>
<p>„.… Herinnert zich niet u iets gevraagd te hebben,” viel mevrouw Roos, met een kleur
als een Malmaison, haar heftig in de rede.
</p>
<p>Er volgde een oogenblik van stilte; daarna vervolgde mevrouw Roos op denzelfden opgewonden
toon:
</p>
<p>„Het past u in ’t geheel niet u met eens anders zaken te bemoeien. Houd u maar bij
uw eigene, dan hebt u genoeg te doen, en als u dat deedt zouden er niet allerlei praatjes
te Batavia over u in omloop zijn. Ik ten minste verwacht van u geen complimenten,
verstaat u?”
</p>
<p>Deze ruwe aanval bracht Louise eenigszins van haar stuk. In groote haast greep ze
zenuwachtig haar mof, stond op en verliet zonder een woord te spreken met trotsche
houding het salon; mevrouw Van Stralen, bleek van vrees, volgde haar en zei in de
gang:
</p>
<p>„Je moet het haar niet kwalijk nemen; ze heeft vandaag een beetje veel verloren en
daar kan zij niet goed tegen.”
</p>
<p>„Mevrouw Van Stralen, ik noem het een schande. Het is een schande, dat u hier een
dobbelhuis houdt. U moest u schamen! Ik zal het overal vertellen en nooit, nooit kom
ik hier meer over den drempel.”
<span class="pageNum" id="pb64">[<a href="#pb64">64</a>]</span></p>
<p>„Kom, wees nu niet zoo opgewonden!” hield mevrouw Van Stralen aan, inwendig kokend
van woede, maar doodsbang juist voor dat vertellen.
</p>
<p>„Het is een schande! Jullie praten van inlanders,—je bent veel slechter dan de inlander,
want die weet niet beter.”
</p>
<p>„Ta, ta, ta! Er gebeurt hier niets, dan wat je al te levendige verbeelding er van
maakt. Wij spelen een gewoon partijtje whist om een cent het punt. Daar maak je nu
zooveel noodeloos alarm over.”
</p>
<p>Louise was reeds bij de straatdeur en strekte de hand uit naar het slot, maar bij
die woorden keerde zij zich om, stond een oogenblik mevrouw Van Stralen met groote
oogen aan te kijken, boog toen een weinig voorover en siste haar toe:
</p>
<p>„Zal ik je wat zeggen? Je liegt, je liegt!”
</p>
<p>In een wip was zij de deur uit en haar rijtuig in, dat voor het trottoir wachtte.
In het dameskransje was het een leven als een oordeel! Daar waren al de tongen losgegaan,
onder aanvoering van mevrouw Roos, die eenparig bewonderd, geprezen en bewierookt
werd om haar moed en om de flinke manier waarop zij dat gemeene mensch, <i>die</i> mevrouw Van Velton, op haar plaats had gezet. Het was een gekakel van belang en zonder
einde, en toen mevrouw Roos naar huis ging, scheen het haar, ondanks de kleine geldelijke
verliezen, dien dag geleden, een overwinningstocht.
</p>
<p>Maar niettemin hinderden diezelfde verliezen haar buitengewoon. Het in Indië overgespaarde
geld was op; het laatste gedeelte was overgegaan in de beurzen harer medespelende
vriendinnen. Roos zocht reeds een paar weken naar een „bijbaantje”—bij zijn pensioen!—maar
was tot zijn groote <span class="pageNum" id="pb65">[<a href="#pb65">65</a>]</span>verwondering en teleurstelling tot de ervaring gekomen, dat het zoeken heel gemakkelijk,
maar het vinden verbazend moeilijk is.
</p>
<p>Het was reeds ver in den pensioenstermijn. Zij moest er niet aan denken! Zij kwam
niet toe met haar huishoudgeld, dàt was wel zeker, en haar man had ook niets meer.
Enfin, zij zou wel „zien”; in het ergste geval zou zij wat leenen van haar vriendin
Van Stralen. Maar de gedachte aan het dreigend geldgebrek vergalde toch al de vreugde.
</p>
<p>De meisjes kwamen haar op de onbelegde houten trap harer woning te gemoet.
</p>
<p>„Gelukkig dat u thuis bent, ma! We hebben zoo’n honger!”
</p>
<p>„Is papa al thuis?”
</p>
<p>„Neen, dat is waar; die is er ook nog niet. Toe, geef ons maar wat vooraf.”
</p>
<p>„Papa komt al!” riep een der kleintjes van boven; hij had door het venster zijn vader
zien aankomen.
</p>
<p>Aan tafel was de kapitein erg stil, en daar ook zijn vrouw weinig lust tot praten
had, snapten en lachten de meisjes voort naar hartelust.
</p>
<p>„Ik heb iets gevonden,” zei Roos, toen het servies was afgenomen en ze beiden alleen
in de kamer waren.
</p>
<p>„Gelukkig!” zei ze, maar meteen keek ze hem heel verwonderd aan. Ze had gedacht, dat
hij over het vinden van het gezochte „bijbaantje” zeer verheugd zou zijn en dat op
zijn gewone luidruchtige manier aan den dag zou leggen. Niets van dat alles. Hij vertelde
zijn gewichtig nieuws zonder eenig enthousiasme, als het ware met tegenzin.
</p>
<p>„En hoeveel?” vroeg ze.
<span class="pageNum" id="pb66">[<a href="#pb66">66</a>]</span></p>
<p>„Honderd en tachtig.”
</p>
<p>„Heerlijk!” riep ze verheugd: „dat maakt met ons pensioen.…”
</p>
<p>„Halt!” commandeerde de kapitein. „Het is.… <span class="ex">in het jaar</span>.”
</p>
<p>Verstomd bleef ze hem aanstaren. Had hij zich dan ergens verhuurd als <span class="ex" lang="ms">toekang sepèn</span>?
</p>
<p>Hij begreep dat hij het er niet bij kon laten.
</p>
<p>„Het is verduiveld lastig iets goeds te vinden.… Alles is bezet, en het is maar houden
wat je hebt.… Ik heb moeite genoeg gedaan; het vuur uit mijn zolen geloopen, maar
’t gaf niets.… Dat is me een land hier, wat baantjes aangaat! Dan heilig Indië!”
</p>
<p>„Konden we maar gaan,” zuchtte ze. Het in den laatsten tijd verdwenen visioen keerde
een oogenblik terug.
</p>
<p>„Nonsens, dat weet je wel beter! Enfin, ik zat onder vrienden, en beklaagde me omdat
het leven zoo vervelend begon te worden en ik geen „bijbaantje” had. Een hunner zei,
dat zijn zwager graag iemand had om ’n paar boeken bij te houden, één uur slechts
per dag.… Het is meer om de verveling te verdrijven, dan om die vijftien gulden in
de maand.”
</p>
<p>„Ja maar Roos, we hebben geld noodig; we kunnen met ons pensioen niet toe. Wat baat
nu vijftien gulden!”
</p>
<p>„Wat donder, ik kan het toch niet van de boomen schudden!”
</p>
<p>„Maak je niet boos, want dat helpt niets. We zullen moeten verminderen; goedkooper
gaan wonen; de rekening bij den slager kleiner maken en je verteringen buitenshuis.…”
</p>
<p>Het beviel hem niets.
</p>
<p>„Ja,” ging ze voort, „ik doe het ook niet voor mijn genoegen.”
</p>
<p>„Je zult je dan toch ook dienen te behelpen, en niet altijd maar allerlei noodelooze
dingen koopen.”
<span class="pageNum" id="pb67">[<a href="#pb67">67</a>]</span></p>
<p>Als hij eens wist, dat ze speelde! Wat zou hij woedend zijn! Bij die gedachte zweeg
ze maar, en terugkomend op dien meneer met zijn paar bij te houden boeken, vroeg ze:
</p>
<p>„Wat doet die man?”
</p>
<p>„Hij heeft.… hm!.… hij is wijnhandelaar.”
</p>
<p>„En je gaat er zeker ’s ochtends even heen?”
</p>
<p>„Neen, ’s avonds.”
</p>
<p>„Hoe gek! Het is immers veel beter.…”
</p>
<p>„Houd nu asjeblieft den mond met dat gezanik, hé? Ik ga ’s avonds omdat ik wil.”
</p>
<p>Zij haalde de schouders op, en ging de kamer uit alsof ze daarmee wilde te kennen
geven dat ze, zóó redeneerende, geen kans zag verder te komen. Hij, allesbehalve in
zijn humeur, trok zijn jas aan en ging uit. Hij had juist den knop van de kamerdeur
in de hand, toen ze weer binnenkwam en hoofdschuddend zei:
</p>
<p>„Vijftien gulden in de maand! Hoe durft zoo’n man het te presenteeren? ’t Is het traktement
van een bediende in Indië!”
</p>
<p>Zonder te antwoorden ging hij heen. Het hinderde hem, dat hij gelogen had, maar de
waarheid wilde er niet uit. Vooreerst was het geen wijnkooper, wiens boeken hij zou
bijhouden, maar een slijter; ten tweede had hij niet het avonduur gekozen omdat hij
<span class="ex">wilde</span>, maar omdat hij zich geneerde elken dag gezien te worden, als hij de slijterij zou
binnengaan. Het zou dien avond de eerste maal zijn, en het was een zware gang, die
hem naar het oude gedeelte der stad voerde, in een doolhof van hobbelig bestraatte
wijken, waar onregelmatig gebouwde huizen, soms zonderling inspringend en met en zonder
hoogere en lagere stoepjes, fantastisch <span class="pageNum" id="pb68">[<a href="#pb68">68</a>]</span>verlicht werden door meest aan de muren vastgemaakte lantaarns, die hier en daar in
den scherpen lichtkring der onmiddellijke omgeving, een stuk venster opnamen, waarachter
een zuinige eigenaar zich verheugde over de verlichting van zijn kamer van gemeentewege.
</p>
<p>Voor een huis, dat op de omgeving een zeer gunstige uitzondering maakte, hield hij
stil. In deze buurt, waar doorgaans menschen huisden behoorend tot den fatsoenlijken,
kleinen burgerstand, teekende het uiterlijk der woningen veel meer een zich behelpende
bekrompenheid van middelen, dan bloeiende welvaart met ruimte van geld.
</p>
<p>Maar het jeneverpaleis maakte een uitzondering; het was hoog opgetrokken en er hingen
dubbele staatsiegordijnen voor de ramen der twee verdiepingen boven den winkel, waarvan
de buitenmuur tot aan de bel-étage van arduinsteen was, of voor ’t minst een imitatie
daarvan; groote spiegelruiten prijkten in de vensters, voor het inkijken half met
matglas gecoupeerd; wie de dubbele deur binnenging zag aan den eenen kant een groote
open kast het eene muurvlak beslaande, gevuld met kristallen karaffen, dranken bevattend
in allerlei kleur, tot water toe in de bovenste rijen, waar men niet bij kon komen
voor het gebruik! En achter de toonbank van goed geboend eikenhout, bedekt met door
koperen spijkertjes bevestigd glimmend zink, stond „mijn heer”, de mijnheer van deze
buurt, waarvan het bekend was, dat hij elken bewoner in rijkdom overtrof; aan de andere
zijde rustten op zware stellingen reusachtige vaten, bruin geverfd op de zwarte ijzeren
banden na en de blinkende kranen, met dito emmertjes er aan, waarin de enkele droppeltjes
<span class="pageNum" id="pb69">[<a href="#pb69">69</a>]</span>lekten, die van het voor ’t Nederlandsche volk zoo kostbare vocht niet verloren mochten
gaan.
</p>
<p>Kapitein Roos stond stil in het helle licht, dat door de ruiten en de glazen deur
der groote slijterij naar buiten stroomde. Hij ging voorbij. Het was verduiveld moeilijk,
vond hij; het was beneden zijn positie. Allerlei tooneelen uit zijn dagelijksch leven
als kapitein bij het Indisch leger, kwamen hem voor den geest, zijn toenmalig maatschappelijk
standpunt verheffend. Zijn positie gaf hem recht op gelijken voet te staan met allerlei
categorieën van notabele burgers en nu.… boekhouder bij een slijter.… Te duivel, het
was hard en dat voor zoo’n bagatel geld! Hij moest slikken, twee-, driemaal, eer hij
’t verschil verwerkt had en behoedzaam den bronzen knop der winkeldeur opendraaide.
</p>
<p>De slijter met een pet op, een modern fantasiepakje aan en een zwaren dubbelen horlogeketting,
die naar elken vestzak liep, was juist bezig uit een helder gepoetste tinnen maat
jenever te gieten in den trechter op een smerig fleschje, dat een armoedig gekleede
oude vrouw, die voor de toonbank stond, zorgvuldig vasthield; toen de kapitein Roos
binnenkwam, streek hij haastig de vier en twintig centen, door de vrouw neergeteld,
in de lade, veegde zijn vingers af aan een helder witten handdoek, opgehangen aan
een stijl van de kast, bracht de hand aan de klep van zijn pet en vroeg, met beide
handen op de toonbank leunend, wat meneer bliefde.
</p>
<p>„Ik ben kapitein Roos.”
</p>
<p>„O, kapitein, bent u het; welzoo, dat doet me genoegen; m’n neef, die ook in de-n-Oost
is geweest, sprak er van, en ik zei: dat is net van pas. Kom binnen!”
<span class="pageNum" id="pb70">[<a href="#pb70">70</a>]</span></p>
<p>De slijter, die Maas heette, ging den kapitein voor naar een net gezellig vertrekje
met gas verlicht en dat door een zijde, geheel van glasruiten, licht kreeg uit den
winkel.
</p>
<p>„’t Is hier ’n goed kantoortje; je kan zoo alles zien, wat in den winkel gebeurt.”
</p>
<p>„Ja,” antwoordde Roos, minder ingenomen met de omstandigheid, dat men hem ook uit
den winkel zoo goed zien kon. „Speelt u hier ook piano?”
</p>
<p>„Ik? Die is goed! Neen, mijn dochter speelt hier, maar niet als er boek wordt gehouden,
natuurlijk niet. Maar ze zingt anders heel mooi.”
</p>
<p>De administratie was allereenvoudigst; het dagboek werd accuraat en netjes bijgehouden.
Dat er zooveel omging in een gewone slijterszaak, verbaasde Roos, die slechts even
had moeten denken aan de bittertjes door hemzelven geregeld verzonden, om ’t debiet
in dezen drankwinkel verklaarbaar te vinden; maar ’t was een leuke administratie,
die een kind kon voeren. Men liet hem alleen; slechts eens bracht een dienstmeisje
hem een zeer goeden kop thee; overigens stoorde hem niemand en met zijn bril op den
neus, zat hij onder de gasvlam aan den lessenaar zoo rustig de boeken bij te schrijven,
alsof hij het zijn leven lang gedaan had; eerst toen hij klaar was, kwam de slijter
binnen.
</p>
<p>„Ik ben u maar niet komen storen,” zei hij. „Ik denk altijd maar: eerst de zaken.
Blijft u niet nog ’n oogenblik zitten, ’n grogje drinken? Steek ’n sigaar op.”
</p>
<p>De sigaren zagen er goed uit; het vooruitzicht op ’n grogje was niet te verwerpen.
Een oogenblik aarzelde de gepensionneerde kapitein, maar het was, vond hij, hier alles
zoo behoorlijk, <span class="pageNum" id="pb71">[<a href="#pb71">71</a>]</span>zoo netjes en comfortabel, dat hij eigenlijk niet begreep waarom hij zou weigeren.
Hij bleef; hij werd voorgesteld aan mevrouw Maas en aan de jongejuffrouw Maas, die
hem om ’t hardst „kaptein” noemden, wat haar eigen ijdelheid scheen te streelen. En
juffrouw Maas zong met verschrikkelijke oogverdraaiingen en wegsleepende armbewegingen
het <span class="ex" lang="fr">miserère</span> uit de <span class="ex" lang="fr">Trouvère</span>, zoodat de kapitein tot aller vreugde verklaarde het in de opera nooit mooier gehoord
te hebben.
</p>
<p>Toen hij naar huis ging en zijn kraag opzette tegen den kouden wind, was hij opgewekt
en vroolijk. Het waren beste menschen, de grog was voortreffelijk, de sigaren goed,
de toon gemoedelijk en fatsoenlijk. Wat kwam het er ten slotte opaan, dat ze een slijterij
hielden? Deze lui waren waarachtig beter dan menig ander, die geur maakte met „positie”.
Hij was met dat boekhouderschap en wat er bij scheen te behooren, geheel verzoend.
Eigenlijk kwam hij daardoor meer en meer terug in de sfeer, waarin hij thuishoorde.
Het ophouden van den officiersstand had hem in Indië—schoon hij ’t zichzelven niet
had willen bekennen, laat staan een ander—vaak moeite gekost en over het algemeen
gruwelijk verveeld; de kring, door hem thans verlaten, was zijn element; dáár voelde
hij zich lekker.
</p>
<hr class="tb"><p>
</p>
<p>’t Was tamelijk vol in de groote zaal van het Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen,
althans voor een concertavond en voor die zaal, en aan Indische menschen geen gebrek;
zij voornamelijk waren het, die de zijloges vulden en de stoelen bezetten. Men kon
velen herkennen aan den toon, waarop <span class="pageNum" id="pb72">[<a href="#pb72">72</a>]</span>ze spraken; aan hun minder correct Hollandsch met hè’s, ja’s, hier’s, zeg’s en kasian’s
rijkelijk doorspekt; aan hun glanzende zwarte haren en getinte huid; aan het eindeloos
handjesgeven der leden van elkaar ontmoetende families; aan de onvermijdelijke waaiers
der dames. Maar de Haagsche aandeelhouders in het Gebouw, die plichtmatig zooveel
mogelijk concerten, opera’s en tooneelvoorstellingen bezochten, zagen dit Indisch
contingent, deze steunpilaren der onderneming, met vreugde.
</p>
<p>Dicht bij het tooneel zat mevrouw Van Velton en naast haar mevrouw Fournier, die haar
man had gehaald van Marseille en na een soort van huwelijksreisje met hem in Den Haag
was aangekomen.
</p>
<p>Hij zat achter haar; hij zag er welgedaan en gezond uit; haar wezen straalde als het
ware van genoegen; ’t was of zij alle melancholie en zwaarmoedigheid had afgelegd,
en als ze zich ter zijde boog om hem iets te zeggen achter haar waaier, dan klonk
haar zachte lach frisch en vroolijk, teruggevonden, gelijk zijzelve herboren was.
</p>
<p>Maar zij was nog niets bij Louise vergeleken, achter wier stoel een ritmeester stond
der cavalerie, erg chic, schoon overigens gewoon van uiterlijk; hij had een fraaien
naam, een adellijken titel en, naar men zeide, eenig fortuin.
</p>
<p>Hij maakte der jonge mooie weduwe het hof, en deze te midden der wereld, welke haar
zoo bitter weinig genegenheid toonde, partij nemend, was op hem verliefd.
</p>
<p>Zij had hem leeren kennen sedert de komst van Fournier. Het was vreemd en opvallend,
maar niettemin waar, en het stemde Louise tot een soort van eerbiedige bewondering,—het
was alsof „de” wereld, waarvoor zij zich vruchteloos zooveel <span class="pageNum" id="pb73">[<a href="#pb73">73</a>]</span>moeite had gegeven, ongevraagd zijn intrede had gedaan in haar huis te gelijk met
Fournier. En hij behandelde dat als de eenvoudigste zaak ter wereld; hij maakte met
zijn vrouw en zijn schoonmoeder visites bij eerste families, die hem hartelijk ontvingen
en contra-bezoeken brachten, maar die nooit spraken over Indië, dan als ’t niet anders
kon en dan nog zoo spaarzaam mogelijk. Noch haar eigen vader, noch een algemeen geacht
medicus, noch de in de handelswereld zoo uitstekend bekende naam van Velton, noch
haar wijze van leven hadden haar een schrede dichter kunnen brengen tot Haagsche coterieën,
waarnaar zij hunkerde en waarin Fournier werd toegelaten als de natuurlijkste zaak
der wereld, en waar hij sprak over zijn oom den staatsraad met een jonkheerstitel
en zijn zwager, den Commissaris des Konings, met een langen Frieschen naam vol ka’s,
ma’s en ouderwetsche verbindingen. Hij had, als zij het indertijd had gewild, haar
man kunnen zijn; haar kinderachtige „tinka’s” en grillig humeur hadden dat belet,
en ofschoon ze geen liefde hoegenaamd meer voor hem gevoelde—het beestje was <span class="ex" lang="ms">betoel</span> „dood en begraven”—kon ze toch nog boos op zichzelve worden om haar groote domheid.
Wat baatten al die praal en pracht, wat gaf het geld, als men toch door hen, naar
wier omgang men haakte, eenigszins beschouwd werd als een paria?
</p>
<p>Intusschen genoot ze van de omstandigheid, dat zij als het ware „op sleeptouw” werd
meegenomen. Inderdaad had Fournier ’t liever niet gedaan, maar hij was te dankbaar
voor de gastvrijheid, zoo schitterend door zijn vrouw en kind genoten, en te kiesch
om zelfs maar te trachten dit servituut te ontduiken.
<span class="pageNum" id="pb74">[<a href="#pb74">74</a>]</span></p>
<p>En op een dier bezoeken had zij kennis gemaakt met den ritmeester bij diens familie
aan huis. De oude graaf Riquelle woonde op den Kneuterdijk in een deftig huis, dat
in ’t geheel niet met den tijd was meegegaan, en zeker als het minder solied was geweest,
van schaamte zou zijn ingestort, toen het door zijn glazen oogen van bescheiden afmetingen—geen
ploertige spiegelruiten!—moest aanzien dat een zoo archi-democratisch voertuig als
een paardentram met fluitende conducteurs en rinkelend tuigage den heelen dag langs
zijn stijf en rustig ijzeren stoephek holde en rolde! En het stille huis zou, ware
het een mensch geweest, tot achter zijn dakgoot gebloosd hebben om de majesteitschennis
gelegen in het buurschap van een meubelmaker en een prins van den bloede!
</p>
<p>Als de oude heer dááraan dacht, zuchtte hij diep, verschoof zijn met gouddraad doorstikt
kalotje, en trok peinzend aan zijn sneeuwwitte impériale, en als mevrouw Riquelle
de décadence van het vroeger zoo „lieflijk ’s-Graevenhaege” herdacht, schudde zij
bedenkelijk het hoofd, dat nog een mooi hoofd was, ondanks de grijze haren en de rimpels
van den leeftijd.
</p>
<p>Neen, zij waren niet meegegaan met den sleur des tijds, gelijk zoo menige andere familie,
waarvan de leden thans links en rechts verstrooid, tot kolenhandelaars en zoo gedegradeerd
waren. Dáárover echter dacht men, maar men sprak er niet van.
</p>
<p>Doch in één opzicht, maar één enkel opzicht slechts, was de tijdgeest den ouden heer
te machtig geweest. Voorspiegelingen van hooge renten bij zekere kapitaalsbelegging
hadden hem gebiologeerd; hij had een deel van zijn matig vermogen <span class="pageNum" id="pb75">[<a href="#pb75">75</a>]</span>er aan gewaagd, en was er volkomen kaalgeplukt afgekomen.
</p>
<p>Sedert was hij conservatiever dan ooit.
</p>
<p>Maar sedert ook was hem ’t leven moeilijker, want ofschoon Edmund, zijn zoon de cavalerist,
volstrekt geen <span class="ex" lang="fr">panier percé</span> was, kostte hij toch veel geld; dáárvoor was hij ook bij <span class="ex">het</span> bereden wapen!
</p>
<p>De ritmeester was werkelijk geen <span class="ex" lang="fr">viveur</span>. Hij had het leven meegemaakt, en nu hij de dertig achter den rug had, was er weinig
nieuws voor hem onder ’t Haagsche zonnetje. Toch was het niet uit vrijen wil, dat
hij zich veel onthield, wat hem anders het bachelorsleven zou veraangenaamd hebben;
hij had gaarne meer uitgegeven voor mooie paarden, fijne wijnen, fraaie apartementen
en zoo, maar hij kende de gevaarlijke finantiëele omstandigheden zijner kleine familie,
en hij wist welke kunststukken en goocheltoeren mama in alle stilte moest verrichten
om het „evenwicht” te bewaren. En daar hij een goed mensch was, onthield hij zich
van alles, wat die moeilijkheden kon vergrooten, spottend met „mooie” paarden als
parade-goed voor kinderen, afkeer voorwendend van wijn—slechte lustte hij inderdaad
niet,—groote gehechtheid veinzend aan zijn oude, volstrekt niet schitterend gemeubelde
kamers.
</p>
<p>Het was niettemin geen geldzucht geweest, die hem tot Louise Van Velton had aangetrokken.
Toen ze meekwam met de Fourniers, was hij toevallig bij zijn oudelui. En daar de donkere
teint van Louise zijn mama eenigszins op een afstand hield, was hij bij haar gaan
zitten met de banale vraag, hoe het haar in Den Haag beviel.
</p>
<p>„Tamelijk goed,” zei ze. „’t Is ’n lieve plaats. Ze heeft zoo <span class="pageNum" id="pb76">[<a href="#pb76">76</a>]</span>geen eigen cachet, als veel andere Hollandsche steden, maar daarentegen iets huiselijks,
iets prettigs.”
</p>
<p>„Nietwaar, mevrouw?” zei hij opgewekter dan gewoonlijk. „’t Is juist wat ik ook altijd
vind. Ik dacht alleen dat het vooringenomenheid wezen kon.”
</p>
<p>„Ik weet het niet. Misschien komt er die van uw kant wel ’n beetje bij.”
</p>
<p>Zoo praatten ze voort over de stad, ’t bosch, Scheveningen; ze traden in de gewone
vergelijkingen met ’t Bois de Boulogne als bosch, met Brussel als stad, met <span class="corr" id="xd31e1229" title="Bron: Ostende">Oostende</span> als badplaats, en men verheugde zich in een voor de aangename conversatie steeds
zeer bevorderlijke sympathie.
</p>
<p>„Wat is die mevrouw Van Velton voor ’n dame?” vroeg zijn mama toen de visite was afgeloopen.
</p>
<p>„Ik weet het niet,” zei Edmund. „De tweede vrouw van Van Velton, die in Indië is gestorven.”
</p>
<p>„Den naam heb ik meer gehoord.… Van Velton.… Zoo heet, meen ik, een groot koopmanshuis
in Amsterdam of Rotterdam,” lichtte de oude heer toe.
</p>
<p>„Zij is een zeer lieve, beschaafde vrouw,” verzekerde de <span class="corr" id="xd31e1237" title="Bron: ritmeeester">ritmeester</span>.
</p>
<p>Mevrouw Riquelle zei niets, maar keek met gefronste wenkbrauwen naar buiten. Zij had
nu en dan wel met angst opgemerkt, dat Edmund bijzonder lief was voor die donkere,
maar mooie vrouw; zij kende hem en ze maakte zich bang, want hij had tot nog toe haast
nooit meer dan spot over gehad voor ’n vrouw of ’n meisje, dat de echtgenoote <span class="ex">had kunnen</span> worden van een graaf De Riquelle; haar moederlijk hart zag hier een gevaar, en toen
het kort daarna wezenlijk kwam, <span class="pageNum" id="pb77">[<a href="#pb77">77</a>]</span>vond het de oude dame althans niet onvoorbereid; zij had het van het eerste oogenblik
zien aankomen.
</p>
<p>Toch had Edmund Riquelle met zijn moeder den zwaarsten strijd. Papa vond het nu wel
niet aangenaam, dat zijn zoon wilde trouwen met de weduwe van een koopman—zelfs zeer
onaangenaam vond hij het,—maar twee overwegingen gaven spoedig den doorslag: als man
begreep hij hoe zijn zoon op ’t mooie vrouwtje verliefd was geraakt; als vader en
financier zag de rijkdom van datzelfde vrouwtje er in zijn oog zeer aanlokkelijk uit.
</p>
<p>„Je behoeft me daaromtrent niets te zeggen,” zei zijn mama, toen hij zinspeelde op
de „onafhankelijke positie” van Louise. „Je kunt me <span class="ex">toch</span> niets zeggen Edi, waarover ik niet reeds lang heb gedacht. Maar dáárom wil je dat
huwelijk niet doen.”
</p>
<p>„Zeker niet. In mijn omstandigheden beteekent het echter niet weinig.”
</p>
<p>„Dat is wel zoo, maar je hadt ’t zelfde kunnen vinden zonder tot lager af te dalen.
Ik vind het zóó verschrikkelijk!”
</p>
<p>„Nu ja, maar, dat zijn erg verouderde begrippen, mama, waaraan u niet moet vasthouden.
Als u nu jong waart, zoudt u die ook laten varen.”
</p>
<p>„Edmund, dat zou ik niet. Het is mogelijk dat mijn ideeën niet meer passen in den
tegenwoordigen tijd. Ik meen dat ook wel op te merken. Maar ik kan en wil niet meegaan
met dien tijd; ik verfoei hem!”
</p>
<p>„Lieve, beste ma, wees nu niet zoo halsstarrig. Ik respecteer zeer uwe ideeën, maar
u kunt de wereld toch niet noodzaken zich daarnaar te richten.”
<span class="pageNum" id="pb78">[<a href="#pb78">78</a>]</span></p>
<p>„Zeg ik dat dan, Edi? Ik hoor wel aan den toon van je spreken, hoe bespottelijk je
het vindt, dat een oude dame, die niets doet dan bezoeken ontvangen en zorgen voor
haar klein huishoudelijk familie-leven, zich permitteert met die wereld van gevoelen
te verschillen. Wel, ik ben zoo vrij, Edi.—Ik durf dat gerust zeggen, want die wereld
regardeert me niet. Ik heb niets dan papa en jou. Dat is <span class="ex">mijn</span> wereld hier in huis, en daarbuiten bepaalt ze zich tot vrienden en vriendinnen uit
onzen eigen stand. Blijf dáárin, Edi; ik bid je, blijf dáárin.”
</p>
<p>„Lieve mama!” zei de ritmeester met een luiden zucht.
</p>
<p>„Neen, spreek me niet tegen. Breng in onze familie geen elementen, die er niet in
behooren, waarmee we niet aangenaam kunnen leven en die ons omlaagtrekken, omdat wij
ze onmogelijk omhoog kunnen krijgen.”
</p>
<p>„Er is volstrekt geen reden, waarom de familie niet goed met haar zou kunnen omgaan;
zij is een vrouw van smaak en opvoeding. Als men u zoo hoorde praten en men wist niet
het tegendeel, dan zou men ’n heel vreemd idee krijgen van <span class="ex">onzen stand</span>. Bovendien: ik ben in onze familie de eerste niet.…”
</p>
<p>Mevrouw Riquelle had die opmerking wel verwacht. Edmund doelde op haar grootmoeder,
die niet eens zoo intellectueel ontwikkeld was geweest noch zoo gefortuneerd als mevrouw
Van Velton.
</p>
<p>„Het is geen reden om in die richting verder te gaan. Het tegendeel is waar. Het is
nu juist zaak herhalingen te vermijden. Toe, Edi, doe je ma het genoegen van dat ongelukkige
plan af te zien; je weet niet hoeveel verdriet <span class="pageNum" id="pb79">[<a href="#pb79">79</a>]</span>ik er van heb. Het zou mijn laatste levensjaren verbitteren. Je bent ons <span class="sic">eenigst</span> kind, Edi, en ik zou gerust sterven, als ik je gelukkig getrouwd zag. Maar zóó niet.…
zóó niet. Niet met dat zwarte mensch, die weduwe van een koopman.”
</p>
<p>Over het eenigszins vale en kale tapijt der groote bovenkamer, liep de ritmeester
bleek en zenuwachtig op en neer bij die laatste woorden; hij trok met korte, heftige
bewegingen aan zijn lange, rossige knevels, en wist niet goed wat in ’t midden te
brengen, dat geen onaangenaamheden zou verwekken tusschen zijn moeder en hem. De oude
dame, die het „hooge woord” gezegd had, zweeg onder den indruk van haar eigen woorden,
en ging niet minder zenuwachtig voort aan een handwerkje, als haar zoon zijn knevels
mishandelde; ook zij zag zeer bleek en had van opwinding tranen in de oogen.
</p>
<p>„Het spijt me, dat u er zoo over denkt.”
</p>
<p>„Nietwaar,” barstte zijn moeder met hartstochtelijke heftigheid los, terwijl ze zich
niet langer bedwong, maar haar tranen vloeien liet, „nietwaar, het spijt je, Edmund;
maar of het je spijt of niet, je zult haar toch tot vrouw nemen. Denk je, dat ik het
te voren niet wist? Denk je, dat ik niet wist hoe weinig je verzoek om mijn toestemming
meer was dan een formaliteit? O, je moet me pardonneeren, Edi, dat ik me verstout
heb in die aangelegenheid een meening te koesteren, die niet strookt met de uwe. Je
moet het je mama vooral niet aanrekenen, zal je?”
</p>
<p>„Maar maatjelief!.… Mijn God!.… Pff!.…”
</p>
<p>„Ja, ’t is om het te warm te krijgen bij een moeder, <span class="pageNum" id="pb80">[<a href="#pb80">80</a>]</span>die zoo het welzijn en het belang van haar zoon uit het oog verliest. Die niet juicht
omdat hij trouwt met een vrouw uit Indië, de weduwe nog wel van een burgermannetje;
die wel zwart ziet, maar <span class="ex">geld</span> heeft;—die ’t niet heerlijk vindt, dat haar zoon aan ’n dwazen hartstocht voor ’t
vreemde toegeeft, en die niet met open armen zoo’n fortuin aan ’t hart drukt, waarvan
niemand weet hoe men er aan is gekomen; die niet.…”
</p>
<p>De ritmeester liep met een: „Dag ma, ik groet u,” heel onbeleefd de kamer uit; hij
<span class="ex">kon</span> ’t niet langer houden.
</p>
<p>„Pa,” zei hij in een der benedenkamers, waar de oude heer was, „ga u asjeblieft bij
mama en tracht haar te kalmeeren; zij is zóó vreeselijk opgewonden, en ik zie er geen
kans toe.”
</p>
<p>’s Middags kwam hij terug. Ofschoon mevrouw Riquelle nog bleek zag van de sterke ontroering
in den ochtend, was ze nu geheel bedaard, en in haar gewonen doen even deftig. Edmund
deed maar alsof hij niet zag, dat ze hem in het oogvallend koel behandelde, trok een
vouwstoeltje bij en ging naast haar zitten. Hij moest geheel open kaart spelen, dat
stond bij hem vast en strookte ook met den aard der Riquelle’s, die het veinzen nooit
goed hadden verstaan. Maar van het geld sprak hij in ’t geheel niet meer; hij trachtte
haar alleen te vertellen, dat hij van Louise hield, en hoeveel. „Ik weet niet, ma,”
zei hij, „hoe het kwam. U weet wel dat ik geen dichterlijken aard heb en met spontane
verliefdheid altijd den draak heb gestoken. Nu zou ik er haast aan gaan gelooven,
want het is waar wat u hebt gezegd: het was eigenlijk reeds beslist op dien eersten
dag, <span class="pageNum" id="pb81">[<a href="#pb81">81</a>]</span>toen ik haar toevallig met de Fourniers hier ontmoette. Het is hoe langer hoe machtiger
geworden, en ik geef er alles, alles aan. U weet hoe veel ik altijd van u heb gehouden,
en hoe ik nu twee en dertig jaren lang zoover ik weet steeds heb gedaan wat u aangenaam
was, kleine „jeugdigheden” niet meegerekend. Ik ben toch waarlijk geen kind meer,
in jaren zoomin als in ondervinding; en in mooie oogen heb ik dikwijls genoeg gekeken
zonder gevaar. Maar voor die van Louise zou ik alles doen; er is niets wat me zou
tegenhouden; niets, zelfs mijn eer niet, geloof ik, als die er mee gemoeid was.”
</p>
<p>Mevrouw Riquelle begreep het volkomen. Zij knikte toestemmend met het hoofd, alsof
ze zeggen wou: zoo is het en niet anders; maar niettemin zei ze hardop en met een
diepen zucht:
</p>
<p>„Het is verschrikkelijk!”
</p>
<p>Even bedaard als hij gesproken had, zonder emphase, zonder eenigen nadruk zelfs, maar
op dien gewonen, alledaagschen toon, waarin uitgemaakte zaken worden geëxpliceerd,
vervolgde hij:
</p>
<p>„Ik wil niet in discussiën treden, mama, over stand of positie, geld of geen geld.
Zij is een ontwikkelde en fatsoenlijke dame met fortuin. Het doet er niets toe. Als
ze onontwikkeld, onfatsoenlijk en arm was, nam ik haar nog. Het is gek, ik vind het
zelf gek,—maar het is zoo.”
</p>
<p>O, zijn moeder begreep hem terdege. Geen logica kon haar ooit zoo duidelijk zijn,
als dit gebrek aan logica! Zoo volkomen onvatbaar zij voor redeneering wezen kon,—zoo
gereedelijk legde zij zich neer bij de noodlottige macht van <span class="pageNum" id="pb82">[<a href="#pb82">82</a>]</span>het sentiment. Het <span class="ex">had</span> bovendien kunnen gebeuren, dat Edmund door was gegaan met een paardrijdster of een
danseres, dan wel een gouvernante had willen trouwen of ’t woord „kindermeisje” in
een verkeerden zin had opgevat. <span class="ex">Dit</span> was althans een regelmatige geschiedenis, al was de aanstaande schoondochter slechts
een koopmansweduwe en een half-cast bovendien.
</p>
<p>„In Godsnaam, Edmund,” fluisterde zij. „Als het niet anders kan,—in Godsnaam dan!
Ik zal mijn best doen, maar het zal een zware taak zijn.”
</p>
<p>„Dat denk ik niet.”
</p>
<p>Maar mevrouw Riquelle zag er tegen op, als tegen een berg, en zij was in hooge mate
geagiteerd bij de eerste ontmoeting, ofschoon ze stijf en afgemeten bleef tegenover
haar aanstaande schoondochter.
</p>
<p>Louise, die wel wist en gevoelde, wat dat alles moest beteekenen, al had Edmund haar
niets gezegd van de bezwaren, die hij had moeten overwinnen, nam onmiddellijk haar
partij en besteedde niet meer aandacht aan haar aanstaande schoonmoeder, dan zij welstaanshalve
verplicht was. En haar vader, dokter Van der Linden, inwendig zeer gevleid met deze
verbintenis, was zoo van top tot teen de old-gentleman, dat hij den meer militairen
graaf Riquelle overschaduwde.
</p>
<p>„Hoe is uw indruk, ma?” vroeg Edmund naderhand.
</p>
<p>„Zij heeft groote natuurlijke gaven,” was het antwoord, waarop met een zucht volgde:
„en ze weet er partij van te trekken.”
</p>
<p>Ontevreden haalde hij de schouders op, en wilde iets antwoorden, maar zijn moeder
viel hem in de rede.
</p>
<p>„Je begrijpt me blijkbaar geheel verkeerd, Edi. Het is <span class="pageNum" id="pb83">[<a href="#pb83">83</a>]</span>een compliment. Beschouw het wezenlijk als zoodanig. Zij is zeer sterk, en de oude
dokter is dat ook. Het is heel gelukkig, Edi. ’t Zal haar althans te pas komen.”
</p>
<p>Dokter Van der Linden zei in een vertrouwelijk oogenblik tot zijn dochter:
</p>
<p>„Zeg Wies, hoe heb je ’m dàt geleverd?”
</p>
<p>Zij keek hem aan met woede en verontwaardiging.
</p>
<p>„Ik weet niet wat u bedoelt,” antwoordde ze effen.
</p>
<p>„Wees nu niet kinderachtig,” ging hij voort met onverbiddelijke ironie. „Je kunt mij
toch wel zeggen hoe je het hebt aangelegd om je dáár in te dringen.”
</p>
<p>’t Woord stak haar als een schorpioen, en er volgde een scène van geweld, waarbij
de dokter, met de pantoffels haast weggezonken in het dik bloemwerk van een alcatief,
de handen in de zakken van zijn huisjasje en zijn bril op zijn kaal hoofd, haar verbaasd
aankeek en stil liet uitrazen. Ze kwam geweldig los!
</p>
<p>„Je bent altijd m’n ongeluk geweest,” beet ze hem ten slotte toe. „Altijd! En toen
je het niet meer wezen kon, heb je me de liefde van mijn kind ontstolen.”
</p>
<p>„Ah zoo! Ja, je bent ’n lieve moeder, dat moet ik zeggen,” zei hij voor ’t eerst zelf
boos om die zinspeling op zijn kleinkind. „Als ’t kind mij niet had gehad, zou hij
waarachtig niet veel genoegen van zijn familie hebben beleefd!”
</p>
<p>„Je hebt hem me ontstolen,” siste zij hem toe.
</p>
<p>„Och, loop naar de maan!” riep hij buiten zichzelven van woede, omdat ze alweer zijn
afgod er bij haalde. „Je weet zelf heel goed, hoe je ’t arme kind aan zijn lot hebt
overgelaten. Je hebt in ’t geheel geen hart, zelfs niet als <span class="pageNum" id="pb84">[<a href="#pb84">84</a>]</span>moeder, en zou jij me nu willen wijs maken, dat je <span class="ex" lang="ms">betoel</span> op dat onbeduidende ritmeestertje verliefd bent?”
</p>
<p>Er kwam een glimlach op haar bleek gezicht en trots hief ze het hoofd op, met de bevende
handen de taille van haar japon omlaagstrijkend als mocht er geen kreukje zijn in
de rechtheid van haar figuur.
</p>
<p>„Dat ben ik. Ik heb eens een meisjesgril gehad, die ongelukkig wat lang heeft geduurd;
toen heb ik Van Velton getrouwd, die me onverschillig was, dien ik naderhand haatte.
Nu ben ik een vrouw en ik heb Edmund Riquelle lief, zooals.…”
</p>
<p>„<span class="ex">Tatarata</span>,” schetterde de oude dokter lachend. „Die Riquelle’s zullen pleizier van je hebben,
nou! Ik gun hun van harte het genoegen.”
</p>
<p>„Dàt zullen ze.”
</p>
<p>Hij zweeg een oogenblik. ’t Was mogelijk, dacht hij. Ze vond daar, wat ze zoo vurig
verlangde, en ze was van een kracht om zich daar vasten voet te veroveren.
</p>
<p>„En ik wensch er jou ook geluk mee. Als je er mij en het kind maar zoo weinig mogelijk
bijhaalt. Ik heb aan die gedwongen fraaiigheid van deze week meer dan genoeg!”
</p>
<p>Fournier en Hortense waren samen zeer verbaasd geweest, zij met een gevoel van vreugde,
hij niet zonder een beetje teleurstelling. Niet dat hij zich iets voorstelde of voor
zichzelven iets wenschte,—maar ’t was hem duidelijk, dat hij volkomen was weggecijferd,
en voor een oude vlam, zelfs al is die geconverteerd in een stiefschoonzoon, blijft
dat altijd eenigszins vernederend.
</p>
<p>Maar het was spoedig voorbij, en toen zag ook hij die verbintenis met vreugde te gemoet.
<span class="pageNum" id="pb85">[<a href="#pb85">85</a>]</span></p>
<p>„Het is toch wel sterk,” meende Hortense.
</p>
<p>„Jaâa!” antwoordde Fournier. „Och, maar dien kant moet het uit in de maatschappij.”
</p>
<p>„En ze is mooi en rijk.”
</p>
<p>„Zeker.”
</p>
<p>„Vindt je haar mooi, Gérard?”
</p>
<p>Hij glimlachte gedwongen. Zij had haar armen om zijn hals geslagen en zag hem ernstig
vragend in het gezicht.
</p>
<p>„Wees nu niet flauw, Stance. Wat doet het er nu toe of ik haar mooi vind of leelijk?”
</p>
<p>„Omdat ik het weten wil.”
</p>
<p>„Nu dan, ik vind haar heel mooi.”
</p>
<p>„Mooier dan mij?”
</p>
<p>Hij bedacht zich een oogenblik.
</p>
<p>„Ja, Stance-lief, mooier dan jou.”
</p>
<p>En toen de tranen haar in de oogen schoten en zij erg bleek werd, vervolgde hij:
</p>
<p>„Hoe is het ook mogelijk, dat je zulke malle vragen kunt doen. Je weet zelf, dat ze
mooier is dan jij, evengoed als ik wist, dat indertijd mijn vriend Van Schermbeek
een veel gunstiger uiterlijk had dan ik. Wat in ’s hemels naam doet dat ter zake?
Als ik zei dat ik haar leelijk vond, had je misschien reden tot ergernis, want dan
zou je kunnen weten, dat ik onwaarheid sprak.”
</p>
<p>„Welzeker, vent. Het is waar. Je hebt gelijk. Ik ben een dom schepsel, dat is zoo.
Maar.… ik kon ’t niet goed velen van haar.”
</p>
<p>„A propos,” zei hij. „Ik sprak daar van Van Schermbeek; weet je wellicht waar die
woont?”
<span class="pageNum" id="pb86">[<a href="#pb86">86</a>]</span></p>
<p>„Neen. Ik las zijn ontslag uit ’s lands dienst in de courant.”
</p>
<p>„Ja, hij was de laatste. Nu zijn we er alle drie uit: hij, Van Brakel en ik.”
</p>
<p>„Heb je nog wel eens iets gehoord van Van Brakel?”
</p>
<p>„Zelden. Hij is op allertreurigste manier aan lager wal geraakt. Ik moet Van Schermbeek
gaan opzoeken; de arme kerel heeft het niet slim aangelegd.”
</p>
<p>Reeds den volgenden dag deed Fournier wat hij gezegd had; hij trof Van Schermbeek
niet tehuis.
</p>
<p>„Als u een oogenblik zoudt willen wachten?” vroeg diens vrouw dringend; zij zag bleek,
en Fournier, dit toeschrijvend aan haar zeer geprononceerde „omstandigheden”, antwoordde:
</p>
<p>„Gaarne, mevrouw, maar laat ik u niet derangeeren.”
</p>
<p>„Volstrekt niet, meneer Fournier; het tegendeel is waar; ik zou zoo graag willen,
dat u eens met hem sprak.”
</p>
<p>En toen de advocaat bedenkelijk glimlachte:
</p>
<p>„Och, ik weet wel, dat het hem officiëel niets zal baten; dat verlang ik ook niet.
In het eerst had ik verdriet van zijn ontslag, maar dàt is voorbij. Als hij het er
nu maar bij wilde laten en rustig voortleven.”
</p>
<p>„Gaat hij veel uit?”
</p>
<p>„Hij is altijd uit, en als hij ’n oogenblik thuis is, dan praat hij voortdurend over
die ongelukkige zaak; dan windt hij zich op en vrees ik dat hij krankzinnig zal worden
van overspanning. ’s Nachts droomt hij er van, spreekt hardop en twist in zijn slaap
met ministers en generaals tot hij er wakker van wordt; dan staat hij op, en ik hoor
hem het overige van den nacht in de kamer heen en weer loopen. Hij wordt <span class="pageNum" id="pb87">[<a href="#pb87">87</a>]</span>mager en met den dag zenuwachtiger. Toe, spreek u eens met hem.”
</p>
<p>„Ik zal ’t graag beproeven; alleen: ik vrees dat het op den duur niet zal baten.”
</p>
<p>„U is zoo’n oud vriend van hem, en hij spreekt altijd van u met zooveel achting.….”
</p>
<p>„’t Verwondert me dat ik Van Schermbeek nog niet ’reis gezien heb.”
</p>
<p>„Die ongelukkige zaak neemt hem heelemaal in beslag. Hij denkt aan niets. Zijn papa
en ik moeten voor alles zorgen; hij bemoeit zich nergens mee.”
</p>
<p>„’t Is treurig!” zei Fournier, en te gelijk hoorde hij iemand den sleutel omdraaien
in het slot van de straatdeur.
</p>
<p>„Daar is hij,” fluisterde de jonge vrouw, die zelve in niet geringe mate zenuwachtig
was.
</p>
<p>Fournier schrikte van ’t vervallen uiterlijk van zijn ouden contubernaal, die op zijn
beurt een verwonderden blik liet gaan over de tot een licht embonpoint neigende figuur
van den advocaat. Ze drukten elkaar met groote hartelijkheid de hand.
</p>
<p>„Je weet er zeker alles van?” vroeg Van Schermbeek binnen de twee minuten.
</p>
<p>„Waarvan?”
</p>
<p>„Waarvan? Vraag je waarvan? Wat zou ik anders bedoelen dan de schandelijke wijze,
waarop ik er ben uitgekaaid!”
</p>
<p>„Och, je weet: daar staat men aan bloot. Je bent de eerste niet, zoomin als je de
laatste zult zijn.”
</p>
<p>„Nu ja maar.…. Zou jij je dat dan laten welgevallen?”
</p>
<p>„Van laten welgevallen is eigenlijk in ’t geheel geen quaestie<span class="corr" id="xd31e1411" title="Niet in bron">.</span> <span class="pageNum" id="pb88">[<a href="#pb88">88</a>]</span>Misschien zou ik er ’t land over hebben; laat ons zelfs aannemen dat dit zeker was.”
</p>
<p>„Welnu.…. En dan?”
</p>
<p>„Dan? Dan zou ik trachten hun niet ’t pleizier te gunnen van mij in machtelooze woede
te zien fulmineeren en ondergaan.”
</p>
<p>„Mijn brochure.….”
</p>
<p>„Je brochure heeft niets uitgewerkt en zal niets uitwerken. Je loopt met het hoofd
tegen de bierkaai, dat is alles. En intusschen ben je de <span class="ex" lang="fr">risée</span> van de lui, die het je aandeden.”
</p>
<p>„Donders,” barstte Van Schermbeek los met de vlakke hand op tafel slaande, „dat is
<span class="ex">niet</span> waar, Fournier. Ik ben van ochtend dien smeerlap tegengekomen en ik heb hem vierkant
van het trottoir geloopen; ik wou dat je den angst op zijn ploertentronie gezien had,
dan zou je niet zeggen, dat <span class="ex">ik</span> de <span class="ex" lang="fr">risée</span> was van <span class="ex">hem</span>.”
</p>
<p>„Het is geen waardige handelwijze,” merkte Fournier op.
</p>
<p>„Praat jij nu ook al van waardig! Is het waardig van hen, wien zooveel macht en gezag
is toevertrouwd, te handelen, gelijk ze deden tegenover mij? Was het waardig mij,
toen ik me niet verweren kon, te plagen, te kwellen en het leven te verbitteren? Moet
ik dan ten slotte alleen altijd maar „waardig” zijn tegenover het schandelijk onrecht,
dat zij me aandeden? God, God!” ging hij zenuwachtig en hartstochtelijk voort, terwijl
hem de tranen uit de oogen sprongen, „jullie bent met de beste bedoelingen toch zulke
dorre, hartelooze menschen, met je voorpreeken van waardigheid aan verongelijkten
en je liefde voor wat „netjes” is tegen verbitterde, wanhopige <span class="pageNum" id="pb89">[<a href="#pb89">89</a>]</span>menschen, die nog maar tot één ding de toevlucht kunnen nemen; tot.….”
</p>
<p>„Van Schermbeek, ik zal je eens wat zeggen. Weet je wat je bezig bent te doen?”
</p>
<p>„Ik denk van ja.”
</p>
<p>„Ik denk van neen. Je bent bezig jezelven gek en je arme vrouw ongelukkig te maken,
die dan van een man, als jij op die wijze voortgaand worden moet, nog ongelukkige
kinderen kan krijgen bovendien.”
</p>
<p>Het scheen dat de onverbloemde waarschuwing voor een oogenblik indruk maakte; maar
voor een oogenblik slechts.
</p>
<p>„Onzin,” zei hij ’t hoofd schuddend, „dat zijn maar praatjes, die jullie verzint om
me van mijn doel af te houden.”
</p>
<p>En ’t hielp niet of Fournier al zijn redenaarstalent uitputte, zich op de zuiverheid
zijner vriendschappelijke bedoelingen beriep, en herhaaldelijk ook een beroep deed
op Van Schermbeek’s hoedanigheden van echtgenoot en bloedverwant voor het tegenwoordige
of van vader voor de naaste toekomst,—het wantrouwen van den gewezen officier kon
hij niet overwinnen.
</p>
<p>„Jullie legt allen onder één deken en tracht me te bepraten. Zonder dat je ’t zelf
weet, wordt je allemaal opgestookt door die oude kliek, die me vreest.”
</p>
<p>Daartegen hielp geen redeneeren; dáárop kwam hij maar steeds terug en Fournier ging
heen, overtuigd dat zijn oude vriend reddeloos verloren was, bezeten door een <span class="ex" lang="fr">idée fixe</span>.
</p>
<p>In ’t Voorhout kwam hij den ritmeester Riquelle tegen met Louise aan den arm. Hij
groette, doch sprak hen niet aan. ’t Was in het licht, dat door de hooge bladerkronen
speelde, <span class="pageNum" id="pb90">[<a href="#pb90">90</a>]</span>een schilderijtje, vond hij. Hoe weinig hij ook dacht aan Louise, en hoeveel hij tegenwoordig
ook van zijn vrouw hield,—’t hinderde hem <span class="ex">toch</span>, dat Louise daar aan den arm liep van dien cavalerie-officier met zijn zeker ongezocht
<span class="ex" lang="fr">air de grandeur</span> als ’t zuiver cachet der Haagsche <span class="ex" lang="fr">beau-monde</span>. Schuin oogde hij hen na. ’t Was merkwaardig! Zooveel jaren was het nog niet geleden,
dat hij haar gekend had als jong meisje, meer Indisch, dan goed was; dat hij haar
in de armen genomen en gekust had, toen ze getrouwd was met Van Velton; toch, hoe
scheen dat alles te behooren tot een ver verleden! En daar liep ze nu, alsof ze nooit
anders gewoon was geweest. Aller élégantst en toch zeer eenvoudig gekleed, en door
haar houding en manieren volkomen thuisbehoorend in die omgeving.
</p>
<p>Twee lange armen zwaaiden hem toe; ze zaten aan de lichamen van twee Indische kennissen.
</p>
<p>„Dag, Fournier, hoe gaat het jou in ’t Haagje?”
</p>
<p>„Wel, Fournier, het doet me pleizier je eens te zien.”
</p>
<p>Hij groette terug en vroeg van waar ze kwamen.
</p>
<p>„Uit de kampong Amsterdam. Fameus veel lol gehad, zeg! ’n Goeie boel!<span class="corr" id="xd31e1475" title="Niet in bron">”</span>
</p>
<p>„Al m’n duiten zijn op,” lachte de ander. „We zullen den boel naar den lommerd moeten
brengen. En dan maar <span class="ex" lang="ms">pindjam</span>; de Bank is er goed voor!”
</p>
<p>De ernst van Fournier stak af bij de onverschillige gezichten dier beide jonge mannen,
wier luidruchtigheid hem niet hinderde, omdat hij haar begreep. Jaren achtereen hadden
zij in ’t binnenland gezeten; jaren, waarin jongelui in Holland alles wordt vergeven
onder de leus: <span class="ex" lang="fr">il faut que <span class="pageNum" id="pb91">[<a href="#pb91">91</a>]</span>jeunesse passe</span>. In dien tijd moesten zij hard werken en droegen zij zorg en verantwoordelijkheid,
zonder andere dan die stille genoegens, door het landelijk leven in Indië geschonken,
met zijn uiterst gemakkelijk sexueel verkeer en zijn wijsgeerige rust. Nu waren zij
los gekomen, en kootten wat laat.
</p>
<p>„Je mag wel oppassen,” zei Fournier lachend. „De jongste berichten waren niet te best.”
</p>
<p>„Sst!” riep de een: „daar willen we hier niet van hooren; ’t is tijd genoeg als we
in Indië terug zijn.”
</p>
<p>„Hoelang denk je te blijven?”
</p>
<p>„Nog zes maanden.”
</p>
<p>„In dien tijd,” lachte de ander, „kan de boel net op den flacon zijn.”
</p>
<p>„Jullie steekt er den gek maar mee,” <span class="corr" id="xd31e1497" title="Bron: zij">zei</span> Fournier; „ik maak me over de daling der prijzen ongerust. Waar moet het heen?”
</p>
<p>„Je hebt er duiten in, hè?” zei de een, en hij noemde het land, waarin Fournier een
groot deel van zijn vermogen had gestoken.
</p>
<p>„Och, ben je gek,” riep de ander met een elleboogstoot: „denk je, dat hij er wat om
geeft? Hoe beroerder de tijden worden, des te beter gaat het de advocaten!”
</p>
<p>„Men kan in ondernemingen binnen één halfjaar meer verliezen, dan men met zijn kantoor
in twaalf jaren verdient.”
</p>
<p>„Wat doe je in de kou!”
</p>
<p>„Neen zeg, ik heb ’t land om hier over die dingen te spreken. Ben je gek! Dáárvoor
ben ik niet in Europa. Maar <span class="pageNum" id="pb92">[<a href="#pb92">92</a>]</span>weet je wat? Je bent advocaat en <span class="ex" lang="fr">beau parleur</span>, en je kent hier zeker ’n heeleboel Kamerleden en zoo. Zie, dat je vermindering van
belasting voor ons krijgt. Als de boel misloopt, dan komt het voornamelijk omdat we
zoo onder den druk zitten.”
</p>
<p>Fournier werd boos.
</p>
<p>„Hoeveel slaan jullie nu wel stuk bij zoo’n uitstapje?” vroeg hij scherp.
</p>
<p>De een wilde antwoorden, maar de ander trok hem mee.
</p>
<p>„Niet zaniken, zeg! We zijn niet hier om boomen op te zetten over al die narigheid.
Die Fournier ook! Ajo, vooruit!”
</p>
<p>En groetend en lachend gingen ze heen, jong, sterk en gezond, met een air vol overmoed
en levenslust, dat in ’t geheel niet paste binnen het kader van ’t Lange Voorhout.
</p>
<p>Fournier schudde het hoofd. Het waren toch rare kerels! Wie weet of ze niet over een
jaar straatarm waren, en als ze met hun tweeën in den tijd, dien ze rondboemelden
door Europa, geen halven ton verteerden, zou het wonder zijn. De ontmoeting had hem
Louise doen vergeten en teruggebracht tot zijn vroegere bezorgdheid voor het geld,
dat hij had in Indische landelijke ondernemingen; doch hij schudde haar van zich.
De wereld was schoon en het leven zoo zwaar niet. In het ergste geval was ’t niet
eens zoo vreeselijk. Wat jaren langer in Indië blijven,—dàt was toch ook geen straf!
Het geld van Van Velton zat er mede in; daarvoor was hij meer bevreesd. Als dáárvan
een deel verloren ging, kwam het niet weer terecht. Hij had er ’t beheer over, alsmede
over de fortuin van den ouden heer Van der Linden. Het denkbeeld, dat hij verplicht
was hen voor zware verliezen <span class="pageNum" id="pb93">[<a href="#pb93">93</a>]</span>te behoeden, hield hem vast; ’s middags sprak hij er Hortense over.
</p>
<p>„En ons geld?” vroeg ze.
</p>
<p>„Nu ja, ons geld.… Het is voor ons lang zoo erg niet.”
</p>
<p>„Wel, dat zie ik niet in. Moeten wij niet net zoo goed waken voor de belangen van
onze kinderen?”
</p>
<p>„Het is er pas een!” zei hij.
</p>
<p>Zij keek hem lachend van ter zijde aan.
</p>
<p>„In elk geval,” ging hij voort, „blijft het minder erg voor ons, want ik heb ’n levensverzekering
van een ton, en ik ben in mijn zaken. Als zij verliezen, is er geen de minste kans
ooit iets terug te krijgen, ook niet door haar aanstaanden man.”
</p>
<p>Maar Hortense gaf niet toe. Zij was de dochter van een koopman, en zij had een practischen
blik in zaken; bovendien kon ze in den laatsten tijd haar geëngageerde schoonmoeder,
die hoe langer hoe mooier scheen te worden, niet uitstaan, en de bezorgdheid van Fournier
hinderde haar.
</p>
<p>„Ik heb er niets tegen,” zei ze, „dat je voor het geld van Louise en van papa Van
der Linden zorgt. Maar <span class="ex">eerst</span> voor het onze. Dat ben je verplicht. Het is geen edelmoedigheid anderen te helpen
ten koste van zijn eigen gezin. <span class="ex" lang="fr">Charité bien ordonnée</span>.…”
</p>
<p>„Jawel, dat weet ik. Alleen de kansen zijn zoo ongelijk. Als zij hun geld kwijt raken,
dan zouden wij ten slotte hen toch moeten helpen.…”
</p>
<p>„Wij?” vroeg <span class="corr" id="xd31e1539" title="Bron: Louise">Hortense</span> verbaasd.
</p>
<p>„Zeker.”
</p>
<p>„Mijn hemel.… Wij?.… En waarom?”
<span class="pageNum" id="pb94">[<a href="#pb94">94</a>]</span></p>
<p>„Maar Stance, hoe heb ik het met je? Ze is uw stiefmoeder, en onze verhouding in den
laatsten tijd.….”
</p>
<p>Ze zag haar man strak in het gezicht en over haar trekken gleed een uitdrukking, die
op de ongunstigste manier aan haar vader herinnerde.
</p>
<p>„Wij zijn haar niets verplicht,” zei ze stroef. „Het eenige wat ik haar heb te danken,
is het ongelukkig leven, dat ze papa bezorgde, het inslikken van een goed deel zijner
nalatenschap en haar pogingen om mij mijn man te ontrooven. Ik geloof niet, dat ik
haar daarvoor dankbaar behoef te zijn.”
</p>
<p>Fournier zweeg een oogenblik.
</p>
<p>„Je oordeelt erg hard, Stance; hard en onrechtvaardig.”
</p>
<p>„Ik oordeel juist.”
</p>
<p>„Toch niet, en.….” maar hij ging niet verder. Hij had haar aangezien en was zeer getroffen
over de uitdrukking van doodelijken haat op haar gezicht. Nooit had hij dat lijdelijk
uitziende gelaat van zooveel expressiefs verdacht. Dat er hartstocht school achter
het bleeke masque met de soms doffe blauwe oogen, wist hij, maar hij meende dat die
slechts eenzijdig was ontwikkeld en in elke andere richting door een overweldigende,
aan het onverschillige grenzende, gemoedelijkheid werd overtroffen.
</p>
<p>„Dat wist ik niet?” zei hij onwillekeurig en de verwondering sprak uit den toon zijner
stem.
</p>
<p>Hortense, nu weer zichzelve meester, scheen er eenigszins verlegen mee, doch ze zinspeelde
er niet verder op en vervolgde:
</p>
<p>„Als je ons uit dat land kunt krijgen, doe het dan gauw. <span class="pageNum" id="pb95">[<a href="#pb95">95</a>]</span>Maar ons het eerst, Gérard. Dat is niet meer dan recht en billijk; niet meer dan plicht.”
</p>
<p>Aan tafel vond hij haar opvallend stil, en ze hield zooveel mogelijk de oogen op haar
bord gericht. Fournier daarentegen was de vriendelijkheid zelf; hij vond haar veel
belangwekkender, al speet het hem, dat zij Louise zulk een geweldigen haat toedroeg.
Na het dessert volgde hij haar in haar kamer en kuste haar.
</p>
<p>„Hoe is ’t mogelijk, Stance,” zei hij erg intiem, „dat je met haar hebt kunnen wonen!”
</p>
<p>„Waarom niet?”
</p>
<p>„Wel.… als je zoo’n hekel aan haar hebt.”
</p>
<p>„Toen nog niet.”
</p>
<p>„Och, wat? Er is toch niets gebeurd!”
</p>
<p>Zij lei haar gezicht op zijn schouder.
</p>
<p>„Er is ook niets gebeurd, Gérard. Maar sedert je weer hier bent, haat ik haar gruwelijk,
en dat is jou schuld.”
</p>
<p>„Kom, hoe is ’t mogelijk! Ik heb ’t mensch niet meer dan de burgerlijke beleefdheid
bewezen.”
</p>
<p>„Neen, dat heb je ook niet.”
</p>
<p>„Welnu dan?”
</p>
<p>„Je hebt aan haar gedacht, Gérard. O, spreek het maar niet tegen! Je hebt aan haar
gedacht op oogenblikken, dat het voor mij ’n doodelijke beleediging was.”
</p>
<p>De jonge advocaat zag zoo wit als zijn boordje. Zulk een perspicaciteit ontroerde
en verschrikte hem geweldig. Hij moest het tegenspreken, hoe waar het was, en met
de houding van een beleedigde, richtte hij zich op en lei haar arm van zijn schouder.
<span class="pageNum" id="pb96">[<a href="#pb96">96</a>]</span></p>
<p>„Foei! Ik begrijp niet hoe iemand aan zulke gedachten kan komen.”
</p>
<p>Zij glimlachte een beetje pijnlijk en antwoordde vergoelijkend:
</p>
<p>„Goed, goed! Laat het onbegrijpelijk zijn; laat ik ongelijk hebben en heel onrechtvaardig
en onjuist zijn in wat ik zeg. Het doet er niet toe. Je wildet weten, waarom ik haar
haat en sedert wanneer,—je weet het nu.”
</p>
<p>Ze waren er een oogenblik beiden stil van. Toen lachte hij en kuste haar weer en deed
zijn best het wettig en overtuigend bewijs te leveren, dat ze ongelijk had. En zoo
hij al niet slaagde voor het verleden,—voor het heden gelukte het hem.
</p>
<p>Nog dienzelfden dag maakte hij er werk van bij een nieuwe bankinstelling, die emplooi
voor haar geld in Indië zocht en waarvan de leiding was toevertrouwd aan menschen,
heel gedistingeerd, uiterst solied en in veler oogen onfeilbaar, maar die weinig verstand
hadden van Indische cultuurzaken. En dat behoefde ook niet. Immers zoo goed als iedereen
deed in of aan die zaken, zonder er veel meer van te weten dan weinig of niets. En
in Indië waren ze vertegenwoordigd door menschen niet minder fatsoenlijk, gedistingeerd,
solied en onfeilbaar en met niet meer kennis van bedoelde zaken. Ze waren ongeduldig,
dat wist Fournier; ze moesten de beschikbare gelden rentegevend maken voor hun aandeelhouders,
en ze maakten zich niet bezorgd over de eerst onlangs ingetreden daling der prijzen.
Hij moest het slim aanleggen, en hij verzon een speculatie, welke hij op touw had
gezet voor de familie, die mislukt was en waardoor hij gedwongen werd zijn eigen geld
en dat van mevrouw Van Velton <span class="pageNum" id="pb97">[<a href="#pb97">97</a>]</span>en van dokter Van der Linden los te maken. De directeuren der Bank geloofden hem op
de overigens onschadelijke noodleugen; er werd heen en weer getelegrapheerd, en de
Bank nam de hypotheek over.
</p>
<p>Toen hij ’t zijn vrouw vertelde, lachte zij en riep:
</p>
<p>„Die is heel aardig! Wat zijn ze er in geloopen!”
</p>
<p>„Er in geloopen? Wel neen kind. De onderneming is uitstekend. Alleen.….”
</p>
<p>„Alsof je er ’t geld zou hebben uitgenomen als het een goede zaak was!”
</p>
<p>„Och, dat is betrekkelijk! Ik weet niet of het geen goede zaak is. Alleen: ik ben
bang.”
</p>
<p>„En waarom die vrees?”
</p>
<p>„Zoo in het algemeen! En als men ergens geen vertrouwen in heeft, trekt men zijn geld
terug. Ik heb er hen niet in laten loopen.”
</p>
<p>Ze antwoordde niet; ze wist, dat hij in staat was zichzelven in gemoede op te dringen,
dat hij er de Bank een genoegen mee had gedaan.
</p>
<p>Toen Fournier ’s middags bij Louise kwam, vond hij haar in het salon met den ritmeester
Riquelle en den dokter, die nu wel moest verschijnen, hoe onaangenaam hij het ook
vond.
</p>
<p>De heeren luisterden met belangstelling naar zijn verhaal; verstrooid hoorde Louise
toe en dacht onwillekeurig aan die geschiedenis op haar trouwdag met Van Velton, toen
haar vader zoo dicht bij den afgrond der armoede stond en niemand het wist dan de
aanstaande schoonzoon.
</p>
<p>Riquelle zuchtte vol satisfactie toen hij hoorde dat Fournier <span class="pageNum" id="pb98">[<a href="#pb98">98</a>]</span>zoo goed geslaagd was; de dokter drukte hem dankbaar de hand.
</p>
<p>„Het is heel verstandig gehandeld,” zei hij.
</p>
<p>„Ongetwijfeld,” meende de ritmeester, die zich de mislukte speculatiën van zijn vader
herinnerde en doodsbang was voor geldelijke risico’s.
</p>
<p>Louise haalde de schouders op. Wat kon haar ’t geld schelen, en toen ze zag dat Fournier
daar boos om was, vroeg ze:
</p>
<p>„Was het zoo erg?”
</p>
<p>„Erg genoeg. Zóó, dat je, als ’t fout was gegaan, zeer had moeten verminderen, iets
wat zich nimmer zou hersteld hebben.”
</p>
<p>Een oogenblik keek ze peinzend uit het venster; toen naar den ritmeester en naar haar
vader. ’t Was waar! Als ze haar fortuin verloor, was dat verlies volkomen onherstelbaar.
</p>
<p>Snel trad ze op Fournier toe en reikte hem haar handje met een lieve, dankbare uitdrukking
op haar gezicht. Het werd hem weer zonderling om ’t hart; hij antwoordde op haar betuiging
van dank iets onverstaanbaars, en ging, meer zaken voorwendend, spoedig heen. Haar
beeld volgde hem op de straat; hij zag het nog wel een kwartier lang voor zijn geest.
Zou dat dan nooit <i>heelemaal</i> slijten? vroeg hij bij zichzelven.
</p>
<p>Het was een warme zomerdag: warm en stoffig. In de beschaduwde laantjes, die de „wandeling”
van ’t dorpje Vlietwijk vormden, gonsden de vliegen en nipten de ijle, kleurige, „juffertjes”,
zeilend op haar glazen vlerkjes. In de kroostslooten smakte en flodderde de baars
en schoof de paling stil golvend door het groezelig glad moeraskruid en de wuivende
<span class="pageNum" id="pb99">[<a href="#pb99">99</a>]</span>waterplanten. Onder de wilgen door zag men in de verte het landvolk aan den harden
arbeid, en hier en daar, tusschen ’t groen der erven en boomgaarden, kleine bosschen
gelijkend in de verte, glinsterde een stuk wit,—een boerderij of een optrekje. O,
’t was zoo warm! En ’t landvolk, onwelriekend in oude pilo broeken en baaien rokken,
streefde in het vrije veld naar een boven- en benedenwaartsch décolleté, dat de balzaal
het land kon benijd hebben. Mourant en mevrouw Veninga hadden nog Indisch goed genoeg
om het zich in de warmte draaglijk te maken. Langzaam wandelden zij door de laantjes:
hij in ’t wit met witte schoenen aan en een helmhoed op; zij in sarong en kabaja,
met slofjes aan haar bloote voeten en een witte pajong boven ’t hoofd. Wat kon ’t
haar schelen? Men kwam hier toch niemand tegen, en ’t was zoo lekker. Want het kon
gloeiend heet zijn op de zomerdagen in het gure Holland, veel warmer dan in Indië.
</p>
<p>Veninga was dood.
</p>
<p>Hij kon niet genezen te Davos, begon zich te vervelen, was naar Holland teruggekomen,
en had er, onaangenamer voor zijn jonge vrouw dan ooit te voren, den geest gegeven,
met de hand van zijn eenigen vriend Mourant in de zijne, en zonder ook maar één oogenblik
dien vriend verdacht te hebben.
</p>
<p>In den aanvang had het niemand bevreemd, dat Mourant veel bij de jonge weduwe aan
huis kwam: hij was immers executeur en voogd van de kindertjes, die „oom” tegen hem
zeiden! Doch langzamerhand ontwaakte de achterdocht. Men zag hen te veel samen en
altijd zonder mevrouw Mourant, die zich geheel had teruggetrokken, maar nog steeds
door <span class="pageNum" id="pb100">[<a href="#pb100">100</a>]</span>haar man op allerlei manieren ten voordeele eener scheiding werd bewerkt. Toen, om
de praatjes der menschen te ontwijken, was mevrouw Veninga naar buiten gegaan, op
een heel stil klein plaatsje; en daar bezocht haar dikwijls, heel dikwijls de executeur-testamentair;
zóó vaak dat het een domiciliequaestie had kunnen worden!
</p>
<p>Hier waanden zij zich aanvankelijk vrij. Er woonden, nu ja, eenige families in den
omtrek op grooter buitenplaatsen dan haar net, maar klein optrekje; zij had met haar
geen kennis gemaakt en kende de namen alleen door het praten der dienstboden. Weldra
bleek dat er ook hier niet weinig over hen werd gepraat op die enkele buitentjes.
Zij trotseerden het echter.
</p>
<p>Maar Henriëtte was ongeduldig.
</p>
<p>„Hoe is het er nu mee?” vroeg ze.
</p>
<p>„Ik vorder niet,” antwoordde hij zuchtend.
</p>
<p>„’t Is pleizierig! In Indië is dat anders.”
</p>
<p>„O, in Indië, ja!”
</p>
<p>„En waarom hier niet?”
</p>
<p>„Ik weet het niet,” zei hij met nog een zucht en recht voor zich uitstarend. „Het
is verschrikkelijk moeilijk hier tot een scheiding te komen. Alles, alles werkt tegen.”
</p>
<p>„En zij?”
</p>
<p>De naam van mevrouw Mourant werd tusschen hen nooit genoemd; werd er over haar gesproken,
dan was de aanduiding „zij” voldoende.
</p>
<p>„Ik geloof dat ik haar er wel toe krijgen zal. Ze is niet zoo vast meer als vroeger.”
</p>
<p>„Maar dan is het toch klaar, dunkt me.”
<span class="pageNum" id="pb101">[<a href="#pb101">101</a>]</span></p>
<p>„Waarachtig niet. Ik zeg: men ondervindt niets dan tegenwerking hier in Holland. Bij
wie men komt,—het is ’t zelfde. Spreekt men van separeeren, dan betrekt hun gelaat
als de lucht bij een onweersbui.”
</p>
<p>Zij antwoordde niet, maar haar mooi donker gezichtje stond allesbehalve vriendelijk.
</p>
<p>„Je moet niet boos op mij zijn, lieve,” vervolgde hij, toen zij hardnekkig zweeg.
„Ik doe wat ik kan.”
</p>
<p>Ze trok ongeduldig met de fijne ronde schouders.
</p>
<p>„Het is mogelijk, maar ik vind het niet. Je wilt niet; je wilt niet serieus. Als je
wezenlijk deedt, wat je kunt, dan zou ze al zelf scheiding hebben geëischt.”
</p>
<p>„Lieve Jet, je kent haar niet. Wat een vrouw zedelijk ondergaan kan, dat heb ik haar
laten ondergaan. Maar daar is een wanhopige onverzettelijkheid, die verschrikkelijk
is om te zien. En.… ik kan haar toch niet mishandelen?”
</p>
<p>„Nu ja, mishandelen.…”
</p>
<p>Hij begreep wel wat ze bedoelde, maar huiverde er van terug. Zóó ver was hij nog niet,
ondanks zijn veertig jaren, en hij zag haar met verwondering aan.
</p>
<p>„Kom,” zei hij, onder den indruk harer <span class="corr" id="xd31e1647" title="Bron: behoorlijkheden">bekoorlijkheden</span>, „kom, ’n beetje geduld nog. We zouden toch niet kunnen trouwen met het oog op <span class="ex">zijn</span> overlijden. Tegen dat de termijn verstreken is, zal ik het er ook wel doorhebben.”
</p>
<p>Hij sloeg zijn arm om haar heen en kuste haar.
</p>
<p>„Het is te hopen,” zei ze vol twijfel en met een zucht.
</p>
<p>Snel trok hij den arm terug, want een zestal boerenkinderen lag half verscholen in
’t lange gras en de biezen aan den slootkant op een inspringenden berm van den weg:
<span class="pageNum" id="pb102">[<a href="#pb102">102</a>]</span>geelblonde raagbollen boven frischroode maar vuile gezichten met geïllustreerde neuzen
staken nieuwsgierig omhoog en begluurden met een verbazing, die uit de ronde hondenoogjes
duidelijk sprak, het paar Indische menschen.
</p>
<p>„Vader zeit, dat-ie ’n Pruus is,” fluisterde er een, doelend op den helmhoed van Mourant.
</p>
<p>„Ze draagt ’n wit hempie bovenop,” verzekerde een ander, die zelf „onderop” nooit
het genoegen van een „wit hempie” had gesmaakt.
</p>
<p>Zij hoorde het in ’t voorbijgaan en moest er om lachen.
</p>
<p>„In Indië spot men dikwijls met de domheid van den inlander.”
</p>
<p>„Ja!” antwoordde hij, blij dat ze het minder aangename onderwerp had laten varen.
„Het is al overal ’t zelfde.”
</p>
<p>„Dat is nog de vraag.”
</p>
<p>„Hoe bedoel je dat?”
</p>
<p>„Wel, ik vind de lagere klassen hier veel dommer en onbeholpener dan bij ons den kleinen
man.”
</p>
<p>Mourant, die altijd in de stad had gewoond en zich nooit veel om den bruinen broeder
had bekommerd of van het volksleven notitie had genomen, gaf dat niet toe.
</p>
<p>„Ja,” zei hij bedenkelijk, „als je bedoelt pinter.”
</p>
<p>„O neen, dat zijn ze in dien zin hier evengoed, geloof ik.”
</p>
<p>„Ei, heb je dat ervaren?”
</p>
<p>„Zeker! Als ze iemand bedriegen en bestelen kunnen, dan laten ze het hier evenmin
als ginds.”
</p>
<p>Verwonderd zag hij haar aan.
</p>
<p>„Ze nemen vooral ons, Indische menschen, „waar”, zooals ze het noemen. Voor veel geld
wordt ons slecht goed in de handen geduwd. Het is of ze een komplot hebben gemaakt.
<span class="pageNum" id="pb103">[<a href="#pb103">103</a>]</span>In de stad is het letterlijk een rooverbende, waaraan men is overgeleverd.”
</p>
<p>Hij lachte.
</p>
<p>„Nu maak je het toch wat erg, Jet. Bedenk dat ik een <span class="ex" lang="ms">tottoh</span> ben. Al die lieve landgenooten.….”
</p>
<p>„’t Zijn lievertjes! Ze beschouwen ons als niet veel meer dan ganzen, die zij moeten
plukken. Van den grootsten magazijnhouder tot ’t kleinste winkeliertje; van den voornaamsten
hotelhouder tot den nederigsten kruier,—allen loeren op ons als op een prooi.”
</p>
<p>„’t Is veel eigen schuld.”
</p>
<p>„Och, wat! Het zijn dieven.”
</p>
<p>„Zeker, lieverd! Als de Indische lui niet begonnen waren met in Holland ’t gouden
kalf in hun wapen te voeren, zou het anders wezen.”
</p>
<p>„Dat is mogelijk. Maar hier dan?”
</p>
<p>„Hoe dat, hier?”
</p>
<p>„Denk je wellicht, dat deze eenvoudige landlieden, zooals jij ze altijd blieft te
noemen, een haar beter zijn?”
</p>
<p>„Er zijn ten minste magazijnhouders, winkeliers, hotelhouders noch kruiers onder.”
</p>
<p>„Wees nu niet flauw.”
</p>
<p>„Ik zou niet weten, wie je derhalve moeten bestelen.”
</p>
<p>„Allemaal! De man, die de melk brengt; de groentenman, de tuinman,—allen bestelen
me geducht. Zoo gauw ze maar gemerkt hebben, dat ik een dame uit Indië was, zijn ze
me gemoedelijk aan het plunderen gegaan.”
</p>
<p>„<span class="ex" lang="ms">Kasian!</span>” plaagde hij. „Die arme, onnoozele landlieden! Wat krijgen ze veel op hun rekening.”
<span class="pageNum" id="pb104">[<a href="#pb104">104</a>]</span></p>
<p>„Neen, op de „rekening” krijg <span class="ex">ik</span> alleen veel.”
</p>
<p>„Ze hebben,” ging hij voort, „een breeden rug. Er kan veel op.”
</p>
<p>„En ze nemen er veel op. Als ze naar hun gemoed te werk gingen en de wet het niet
verbood, namen ze mijn geheelen inboedel er op en liepen er mee heen.”
</p>
<p>„Oho!”
</p>
<p>„Wezenlijk, Mourant. Je kunt het je niet voorstellen. Jullie, heeren, komen daar niet
zoo mee in aanraking. Maar als ik zie wat anderen betalen en wat mij wordt gevraagd.…!”
</p>
<p>„<span class="ex" lang="ms">Boleh tawar!</span>”
</p>
<p>„Dat kan je begrijpen!”
</p>
<p>„En als ze het anderen er voor laten!”
</p>
<p>„Dan weigeren ze het mij en laten me onverrichterzake heengaan. Het is wezenlijk net
of ze het hebben afgesproken, of het een geheim genootschap is.”
</p>
<p>„Lieve Jet, ik geloof dat je verschrikkelijk overdrijft.”
</p>
<p>„In het geheel niet. Het is de zuivere waarheid.”
</p>
<p>„En de <span class="ex" lang="fr">prix fixes</span> dan!”
</p>
<p>„Nu ja, maar het is ook ’n soort van goed, dat tegen <span class="ex" lang="fr">prix fixes</span> wordt verkocht! Dat veel Indische menschen, die van een bescheiden inkomen moeten
leven en het in Indië ook nooit meer dan „gewoon” hadden, er zich aan vergapen en
aan te buiten gaan, weet ik; maar voor ons!”
</p>
<p>Hij vond dat <span class="ex" lang="fr">air de dédain</span> verrukkelijk en kuste haar weer.
</p>
<p>„Toe, nu geen gekheid! We zijn dicht bij huis! Ik zie de kinderen al in de verte in
den tuin spelen.”
</p>
<p>En de kinderen kwamen hen weldra juichend te gemoet, <span class="pageNum" id="pb105">[<a href="#pb105">105</a>]</span>door niets belemmerd in hun snelle bewegingen, maar integendeel opgewekt door den
vurigen zonnegloed, verzengend als die in hun eigen geboorteland.
</p>
<p>Mevrouw Veninga ging het huis binnen om even naar het tweede ontbijt te zien; de kleinen
volgden haar; Mourant zette zijn hoed af en liep in de schaduw van een paar groote
boomen langzaam op en neer over het grasveld in den tuin.
</p>
<p>Hij had het eerste deel van hun discours dien ochtend niet vergeten; het zat hem dwars,
al was hij blij geweest toen zij ophield; wezenlijk, hij zag het eind niet der historie.
Hij hield dol veel van Henriëtte en waarschijnlijk zou hij ook op haar verliefd zijn
geraakt al had ze geen cent bezeten. Maar dan zou hij er geen quaestie om gekregen
hebben met zijn vrouw; dan zou hij zich vergenoegd hebben met de bereiking van het
dichtstbijgelegen doel.
</p>
<p>Nu was hem ook het andere, haar fortuin, zeer aantrekkelijk, want met het zijne ging
het in den laatsten tijd slechter dan ooit; eigenlijk was het nog slechts een klaterfortuin,
dat wel revenuën gaf, maar geen realisabel kapitaal vertegenwoordigde.
</p>
<p>Zij had den spijker wel op den kop geslagen, toen ze zei dat het in Indië zooveel
gemakkelijker ging. Wat had hij er dáár niet veel den doorniggeworden huwelijksband
helpen ontbinden. Dat ging als <span class="ex" lang="fr">papier de musique</span> zoo <span class="corr" id="xd31e1752" title="Bron: contant">constant</span> en regelmatig. Onverschillig wat er gebeurd was,—’t ging voor den vorm haast altijd
eender. Hetzij men van elkaar wilde wegens <span class="ex" lang="fr">incompatibilité d’humeur</span>, of omdat mevrouw was afgeweken van het „pad der deugd” dan wel <span class="pageNum" id="pb106">[<a href="#pb106">106</a>]</span>meneer,—’t verloop was dat zij hem aanklaagde wegens onzedelijk gedrag, hij niet compareerde
en veroordeeld werd bij verstek.
</p>
<p>En niemand trok zich iets daarvan aan; men ging stil zijns weegs, alsof er niets was
gebeurd, zoo spoedig mogelijk nieuwe huwelijksbanden smedend.
</p>
<p>Maar hier!
</p>
<p>Hij wischte met den zakdoek, waarmede hij zich wuivend trachtte te bekoelen, het zweet
van zijn voorhoofd en ging de tuinkamer binnen, waar hij zich een glas Rijnschen wijn
met selterswater schonk, als een gepasten morgendrank tot wegspoeling der onaangename
gedachten, die hem op den snikheeten zomerdag bestookten. Henriëtte kwam spoedig met
de kinderen terug, lachend en zingend. Hij zag haar aankomen in den corridor; ’t was
veeleer of zij een zuster was van de kleintjes dan hun moeder. Wat was zij vroolijk
en opgewekt! Welk een verschil tusschen haar gemoedsstemming nu en gedurende het laatste
jaar bij de gestadige kwellingen van den zieken Veninga. ’t Deed hem genoegen haar
zoo te zien, en dit gevoel scheen hem toe iets zoo vaderlijks te bevatten, dat hij
er om glimlachte. Hij stond op, liep haar te gemoet, dreigde de kleintjes dat hij
hen „krijgen” zou, en vervolgde hen, als ze schreeuwend lachten van de pret en om
de rokken van hun maatje hem „krijgertje” lieten spelen.
</p>
<p>Het was een benauwende exercitie op zoo’n warmen dag en voor iemand, die een reeds
geprononceerden aanleg had tot gezetheid. Maar het behoorde tot de eigenaardigheden
van deze soort candidatuur; als hij eenmaal door het examen was, zou hij voor die
liefheid óók feestelijk bedanken! Nu moest <span class="pageNum" id="pb107">[<a href="#pb107">107</a>]</span>hij wel den kindervriend <span class="ex" lang="fr">en action</span> vertoonen, en hij executeerde zich gracieuzelijk.
</p>
<p>„Kom, wees nu stil,” zei Henriëtte, die het zelve te warm kreeg. „Ga nu zitten, dan
krijg je limonade. Toe, Willem, geef me ook wat <span class="ex" lang="ms">ajer blanda</span>.”
</p>
<p>Maar de kinderen waren met geen limonade te houden; zij liepen den tuin in om in het
gras te rollen en de <span class="ex">bonne</span> volgde hen daar, doch kwam binnen een paar minuten terug met een dik pak couranten
en brieven uit Indië en van elders. Zij sorteerden ze, en ieder nam zijn aandeel;
ze lazen hun brieven, ieder voor zich, stil, en slechts nu en dan afgebroken door
een korte opmerking of mededeeling. Maar daarmede hield Mourant spoedig op; zijn wenkbrauwen
trokken samen, en al lezende werd de uitdrukking van ongenoegen op zijn gelaat voortdurend
sterker. Het was een brief van een zijner oudste vrienden; hij had altijd veel van
hem gehouden en had in zijn huis steeds een groote mate van gastvrijheid en vriendschap
genoten; nu schreef hij hem hartelijk, maar hoogst ernstig. Men was het in Indië te
weten gekomen, en men had er veel over gesproken. Er werden inlichtingen gevraagd.
Was het waar, dat hij wilde scheiden van zijn vrouw, en dat hij wilde trouwen met
de weduwe Veninga? Als dat waar was, wat echter zijn vrienden in Indië niet konden
en wilden gelooven, dan was het andere óók waar, n.l., dat hij zijn vriend en zijn
vrouw laaghartig bedrogen had. En op die wijze ging het voort tot het einde; zijn
vrouw werd in dien brief verheerlijkt; al de goede, schoone hoedanigheden, die ze
bezat, werden gereleveerd en in een helder, scherp licht gesteld.—Het was alles volkomen
waar; hij wist het, hij <span class="pageNum" id="pb108">[<a href="#pb108">108</a>]</span>wist het!—Maar Henriëtte was toch zoo mooi, en ze had zooveel geld. Toen hij daaraan
dacht, keek hij haar even aan. Zij weende.
</p>
<p>„Wat is er?” vroeg hij ongerust en opstaande.
</p>
<p>„’t Is schande!” snikte ze. „Waar bemoeien ze zich mee? Ben ik niet vrij om te doen
en te laten wat ik wil?”
</p>
<p>Hij nam een brief van haar schoot en keek dien in; ’t was van hetzelfde laken een
pak. Een harer vrouwelijke bloedverwanten had hetzelfde onderwerp gekozen en zong,
schoon op gansch anderen toon, hetzelfde lied. Die toon was scherper, hatelijker en
meer beslist; hij vergunde geen twijfel meer; er werd niet gevraagd om inlichtingen;
de mogelijkheid van laster werd niet aangenomen; tante schreef met de zekerheid van
iemand, die gevoelt dat het zoo is, en die niets verschoont en niemand spaart.
</p>
<p>„Dat onbeschofte wijf!” zei Henriëtte.
</p>
<p>„Het beste is dit,” meende Mourant, en te gelijk maakte hij een beweging om den brief
te verscheuren. Maar zij hield hem terug; hoe vernederend de inhoud ook voor haar
was,—ze wilde dien toch nog eens overlezen <span class="ex" lang="fr">à tête reposée</span>.
</p>
<p>„Neen, Willem, verscheur hem niet.”
</p>
<p>„Och, waarom niet? Eén is waarachtig genoeg.”
</p>
<p>„Heb jij dan ook?.…” vroeg ze met verwondering.
</p>
<p>„Welzeker! Waarom niet? Maar de mijne is ’n beetje fatsoenlijker, schoon het op ’t
zelfde neerkomt.”
</p>
<p>Hij gaf haar den anderen brief en zij las hem, met saamgeknepen lippen van boosheid
om al de loftuitingen op mevrouw Mourant.
<span class="pageNum" id="pb109">[<a href="#pb109">109</a>]</span></p>
<p>„Hm!” deed ze schamper. „Er kan niets meer bij! Het is waarlijk jammer!”
</p>
<p>„Nu ja.”
</p>
<p>„En zal jij daarop antwoorden?”
</p>
<p>„Natuurlijk! Ik zal hem een uitvoerigen brief schrijven en er valt niet aan te twijfelen
of hij zal overal rondvertellen, wat daarin staat.”
</p>
<p>„Maar je zult toch niet <span class="ex">alles</span> schrijven?”
</p>
<p>„Waar denk je aan? Ik zal hem schrijven, dat ik met verontwaardiging, maar zonder
verbazing heb kennis genomen van de schandelijke lasterpraatjes in Indië verspreid
over u en mij; praatjes, die het beneden mijn waardigheid en uw fatsoen is te wederleggen.”
</p>
<p>Hij zag er zoo oprecht verontwaardigd en waardig uit toen hij deze woorden vergezeld
deed gaan van een breede geste, die alle lasterpraatjes op zij schoof, dat Henriëtte
haar lippen, die zich met geweld tot een lach plooiden, met haar schitterend witte
tandjes in bedwang moest houden.
</p>
<p>Mourant zag het niet; als de geest der advocaterij over hem kwam, zag hij niets; dan
oreerde en gesticuleerde hij, aangevuurd en opgewekt door den klank van zijn eigen
stem; dan had hij evengoed een jury om den vinger gewonden, als een rechtsgeleerd
college hem <span class="ex" lang="fr">sous cape</span> zou hebben uitgelachen.
</p>
<p>„Ik zal hem schrijven,” dus vervolgde hij, „dat een onverwachte samenloop van noodlottige
familie-quaesties een ernstige vervreemding heeft teweeggebracht tusschen haar, die
voor de wet mevrouw Mourant is, en mij; dat ik niet kan noch mag toegeven op dat punt;
dat het moet buigen <span class="pageNum" id="pb110">[<a href="#pb110">110</a>]</span>of barsten, en dat derhalve een scheiding in de toekomst niet tot de onmogelijkheden
behoort.”
</p>
<p>Zij keek hem bewonderend aan; ze vond hem welsprekend. Het was immers onmogelijk te
twijfelen aan de woorden van iemand, die zóó sprak en zóó schreef.
</p>
<p>„En verder?” vroeg ze.
</p>
<p>„Hoe bedoel je dat?”
</p>
<p>„Wel verder.… over mij.… over ons?”
</p>
<p>„Niets. Ik zal wel zorgen zóó dom niet te zijn. Alleen heel aan het slot zal ik er
nog een oogenblik op terugkomen.”
</p>
<p>„In welken geest?”
</p>
<p>„Dat weet ik nog niet. Ik zal het je in elk geval laten lezen.”
</p>
<p>„Ja, doe dat, Willem. Het is wel niet waarschijnlijk, dat wij weer naar Indië teruggaan,
maar men <span class="ex">kan</span> nooit weten.”
</p>
<p>En toen hij haar ’s avonds den brief bracht, werd haar bewondering voor hem nog grooter.
Men kon nauwelijks met droge oogen kennis nemen van de diepe droefheid, die Mourant
verklaarde, dat de vuige laster hem had berokkend. Het was „pijnlijk,” het was „ontmoedigend,”
het was „treurig,” het was „grievend,”—het was alles wat het woordenboek aangaf om
zich terecht of ten onrechte te drapeeren in het woordenkleed van den miskenden mensch.
</p>
<p>„Ik weet niet wanneer de mail sluit,” zei hij. „Men leeft hier buiten de wereld.”
</p>
<p>„Spijt het je?”
</p>
<p>„Lieve Henriëtte!”
<span class="pageNum" id="pb111">[<a href="#pb111">111</a>]</span></p>
<p>„Het is mooi weer; de meid kan den brief bezorgen. Het hulpkantoor is aan den grooten
weg, geen tien minuten van hier, en ’t is mooie maneschijn.”
</p>
<p>De kinderen waren naar hun bedjes. Doodmoe van het spelen den ganschen dag in de open
lucht, sliepen ze reeds half toen ze nog voor hun bordjes met brood en vruchten zaten.
Toen de krachtige boerendeern de straatdeur had dichtgetrokken en den weg opliep om
den brief in de bus te werpen, was het stil geworden in huis, en buiten stoorde ook
haast niets de heerlijke kalmte van den prachtigen zomeravond; slechts een enkel insect
gonsde door de zoele lucht, een zich stil door de boomen reppende vleermuis deed de
bladeren ruischen en uit de verte kwamen zachtjes de volle klanken over van een nachtegaal,
die, door de maan bekoord, zijn rol- en waterslag-romances zong met sedert eeuwen
beroemde virtuositeit.
</p>
<p>De straatweg voor het huis was onzichtbaar in de schaduw van het omzoomend groen,
maar de breede met kroost bedekte sloot schiep in het tooverachtig maanlicht een fata
morgana en scheen de weg te zijn. Zij hadden de lampen laag gedraaid en zaten op het
balkon in de schaduw der marquise onzichtbaar voor de buitenwereld, dicht naast elkaar,
verzonken in het genot hunner meer door den schoonen avond, dan door de sociale omstandigheden
geïdealiseerde liefde.
</p>
<p>Onwillekeurig richtte Henriëtte zich op, toen de dienstmeid terugkwam en met den sleutel
de deur opende.
</p>
<p>„Zij zal wel even hier komen, Willem. Draai de lampen op.”
</p>
<p>Hij deed het, en in het licht, dat hoog opvlamde, zagen <span class="pageNum" id="pb112">[<a href="#pb112">112</a>]</span>zij er beiden een beetje verward uit, kleuriger van wangen, slordiger van coiffure,
onbestemder van blik.
</p>
<p>„Het groote buiten is verhuurd,” zei de meid binnenkomend en met den deurknop nog
in de hand.
</p>
<p>„Och kom, en aan wien?”
</p>
<p>„Ik ben den naam vergeten, maar de posthouder schreef hem op een papiertje, en dat
heb ik, geloof ik, verloren,” antwoordde de dienstbare geest, met een teleurgesteld
gezicht in haar grooten zijzak tusschen allerlei voorwerpen grabbelend.
</p>
<p>Het „groote buiten” was een fraai landgoed; ’t behoorde tot den sterfboedel van een
millionnair en was door den tegenwoordigen eigenaar op speculatie van de erven gekocht.
Maar aanvankelijk scheen de speculatie geheel te mislukken, want het seizoen was reeds
eenigszins gevorderd en nog altijd stond de plaats leeg.
</p>
<p>„Hier is het briefje, mevrouw. Het is een gekke naam. Ik kan hem haast niet uitspreken;
maar het moet heel voornaam volk uit Den Haag zijn.”
</p>
<p>Henriëtte hield het met potlood bekrabbelde en verfrommelde stukje papier onder een
der lampen.
</p>
<p>„Ik kan het niet lezen, Willem. Zie jij eens!”
</p>
<p>Hij zette zijn lorgnet op en keek over haar schouder naar den naam op het briefje.
</p>
<p>Plotseling hief zij het gelaat naar hem op, met een uitdrukking van schrik en ontzetting
in de oogen.
</p>
<p>„Mijn God, Willem, <span class="ex">zij</span> is het!”
</p>
<p>„Graaf De Riquelle?.… Verduiveld, ja, dat is beroerd; dat is verduiveld onaangenaam.”
<span class="pageNum" id="pb113">[<a href="#pb113">113</a>]</span></p>
<p>„Ik houd het hier niet uit, Willem. Geen week, geen dag!”
</p>
<p>„Nu, nu! zóó is het nu niet.”
</p>
<p>„Geen dag! Denk je dat <span class="ex">ik</span> hier wil zitten in dit optrekje met <span class="ex">jou</span>, en <span class="ex">zij</span>, daar ginder onder mijn oogen als het ware, op dat groote buitengoed met haar man,
dien graaf. Nooit, Willem! Nooit in m’n leven!”
</p>
<p>De meid had den uitval gehoord, die niet voor haar ooren bestemd was, en ofschoon
slechts een boerendeern, was ze wel zoo wijs net te doen alsof ze niets begreep.
</p>
<p>„Is er nog iets, mevrouw?” vroeg ze onnoozel.
</p>
<p>Henriëtte schrikte er van; ze had om ’t heele schepsel niet meer gedacht.
</p>
<p>„Neen, dank je; je kunt wel naar beneden gaan.”
</p>
<p>Ze spraken geen woord verder. Mourant was aan de ronde tafel gaan zitten met de ellebogen
op het blad, en blies, starend in het lamplicht, den grijsblauwen rook van zijn manilla
naar het lampeglas, waaromheen die, door de warmte op een afstand gehouden, in krullen
en esvormen optrok. Henriëtte zat tegenover hem met ’t verfomfaaide papiertje nog
tusschen de vingers, ontstemd, met saamgetrokken wenkbrauwtjes en pruilenden mond,
omdat ze nu hier ook vandaan moest! Dat ze nu werd gedreven tot zelfs uit dit stille
hoekje!
</p>
<p>„’t Is verschrikkelijk onaangenaam.”
</p>
<p>Maar Mourant gaf er zoo dadelijk geen antwoord op. Hij zat zich hoogst gemoedelijk
met het denkbeeld te verzoenen. Ronduit gezegd beviel hem het leven niet best op die
manier. Zij had nog haar huishouden, dat haar bezig hield; hij had niets dan de courant
van den vorigen dag.
<span class="pageNum" id="pb114">[<a href="#pb114">114</a>]</span></p>
<p>„Onaangenaam, zeker, maar zoo verschrikkelijk is het bij nader inzien niet. Het hierblijven
zou toch niet langer geweest zijn, dan voor ’n maand of wat.”
</p>
<p>„Och, dat weet ik nog zoo niet.”
</p>
<p>„Je hadt hier toch niet willen blijven tot den winter?”
</p>
<p>„En waarom niet? Ik vind het hier goed. Ik houd van het land. Je weet, dat ik in Indië
op het land ben opgevoed.”
</p>
<p>„O, maar dat is heel iets anders. Hier in Holland.… in den winter.… op het land. Brrr!”
</p>
<p>„Laat ons er maar niet over redeneeren,” zei ze met een diepen zucht. „Het kan toch
niet. Ik ga nu hier vandaan, zoo spoedig mogelijk; liever vandaag dan morgen.”
</p>
<p>„Zoo’n haast heeft het toch niet.”
</p>
<p>„O ja, Willem, dat heeft het wel.… Je weet niet welk een mensch zij is.”
</p>
<p>„Ik meen dat wel te weten; maar haar gravenkroontje zal haar wel veranderd hebben.
Zij zal net doen of ze ons nooit heeft gezien.”
</p>
<p>„Denk je dat? Nu, dan ken je haar <span class="ex">niet</span>. Maar in elk geval: ik <span class="ex">wil</span> nu hier niet blijven.”
</p>
<p>Het trof hem. Zóó had zijn vrouw nooit gesproken. Hij vond het nu wel aardig zoo’n
dametje met een wil. Als ze getrouwd waren, dan kreeg hij er ook een!
</p>
<p>„Waarheen dan?”
</p>
<p>„Ja, waarheen?”
</p>
<p>„Brussel?”
</p>
<p>„Och, Brussel is niet onaardig. Ik wil er wel weer naar toe voor ’n tijdje. En jij?”
<span class="pageNum" id="pb115">[<a href="#pb115">115</a>]</span></p>
<p>„Ik zit er juist over te pikiren; mij dunkt, ik zou er ook wel kunnen gaan wonen.”
</p>
<p>„Gaan wonen? En zij?”
</p>
<p>„Ze kan in Den Haag blijven. <span id="xd31e1919"></span><span class="ex" lang="fr"><span class="corr" id="xd31e1921" title="Bron: Ca">Ça</span> n’empêche pas les sentiments.</span>”
</p>
<p>Doch Henriëtte lachte niet om de mislukte aardigheid. In haar fraai hoofdje woelde
het verhuisplan met al de drukte voor haar, de kinderen, de goederen.
</p>
<p>„Het beste zou wezen,” ging hij voort, „dat ik naar Brussel ging, een geschikte woning
voor je zocht of een <span class="ex">garni</span>, en je dan zoo spoedig mogelijk telegrapheerde.”
</p>
<p>Het denkbeeld lachte hem toe. Dáár had hij kennissen, die wel wisten wat er gaande
was, maar net deden, als wisten zij niets. Daar wist men, waar men heen kon gaan,
en hoe onaangenaam en stil het in dit seizoen ook vergelijkenderwijze was in zoo’n
groote stad,—’t was toch nog voor Mourant een paradijs vol genietingen tegenover een
Hollandsch boerendorp.
</p>
<p>„Dat zal wel ’t beste zijn,” meende zij, nog altijd bezig in gedachten met voorbereidende
maatregelen.
</p>
<p>„Dan zal ik morgen eerst naar Den Haag gaan om daar een en ander te regelen.”
</p>
<p>En nu had zij tal van bijzonderheden. De hoofdzaak was besloten; dat was gemakkelijk;
maar voor de <span class="corr" id="xd31e1937" title="Bron: tétails">détails</span> had Mourant een papiertje noodig en een potlood, want die kon hij onmogelijk onthouden.
</p>
<p>Ze zaten heel laat op en waren weer heel vroeg bij de hand; ze hadden dadelijk groote
drukte, hij met het pakken van zijn koffers, zij met allerlei voorbereidende maatregelen;
zij <span class="pageNum" id="pb116">[<a href="#pb116">116</a>]</span>gunde zich nauwelijks den tijd hem „behoorlijk” goeden dag te zeggen, toen hij in
het rijtuigje stapte om zich naar den trein te laten rijden, en het trof hem, dat
zij niet op ’t balkon bleef staan om hem nog in de verte te groeten, gelijk in vroeger
jaren zijn vrouw deed in Indië in de voorgalerij als hij op reis ging. Met zulk een
verhuisboel alweer voor den boeg, had Henriëtte wel aan iets anders te denken, dan
aan „liefheid”. Zij was al begonnen met uit de rommelkamer achter in den tuin eenige
koffers te laten halen om die met de hulp van de meid vast vol te pakken met goederen,
die ze toch niet meer noodig had. Terloops had ze nog even geluisterd naar het fluiten
van den trein heel in de verte, en ondanks ’t weer zoo’n warme dag was, ging ze voort
met haar bezigheden, zoodat de morgenuren omvlogen en de kinderen haar plaagden om
toch iets te gaan eten.
</p>
<p>Zij gaf de meid last om de tafel in de tuinkamer gereed te maken, en ging zelve naar
haar kamer om haar handen te wasschen, die stoffig geworden waren van het pakken in
de koffers. Ze wierp haar kabaja uit en plaste haar fraaie armen in de groote lampetkan,
zonder er op te letten dat achter haar de deur werd geopend en iemand binnenkwam.
</p>
<p>Toen Henriëtte de oogen opsloeg, zag zij het beeld der binnengekomene in den spiegel.
Zij schrikte zoo geweldig dat het maar weinig scheelde of zij verloor haar bewustzijn.
Met het instinctmatig geloof aan een visioen, aan een spel der verbeelding, keerde
zij zich snel om, en stond toen niet tegenover het spiegelbeeld, maar tegenover de
persoon zelve. Een ijzige kou ging haar door de leden. Wat haar altijd het ergste
van alles had toegeschenen, wat zij meende dat het <span class="pageNum" id="pb117">[<a href="#pb117">117</a>]</span>vreeselijkste oogenblik zijn moest in haar leven, en waaraan zij thans en hier in
het minst niet had gedacht, geschiedde plotseling en als ’t ware geheimzinnig: een
ontmoeting met mevrouw Mourant. Het was natuurlijk de eenvoudigste zaak ter wereld
voor een netgekleede dame een huis binnen te gaan, de meid te zeggen dat het onnoodig
was haar aan te dienen en de deur te openen van een kamer; maar in den plotselingen
toestand van zenuwoverspanning, waarin Henriëtte geraakt was, scheen het haar dat
mevrouw Mourant als een geest was neergedaald en op supra naturalistische wijze een
illustratie vormde van de doordringbaarheid der stof. Zij beschouwden elkaar een oogenblik.
Mevrouw Mourant bekeek de mooie jonge vrouw, wier fraaie lichaamsvormen, zooals ze
daar stond in een sluitende koetang met een smal kantje, allervoordeeligst uitkwamen,
en zoo zij niet vergaf, zoo zij haatte,—zij begreep beter dan ooit, zij gevoelde met
haar kennis van Mourant’s karakter en eigenschappen, dat als hij eenmaal door zulk
een keten was geboeid, voor haar alles voorbij was, onherroepelijk voorbij. En Henriëtte,
die in ’t geheel niet dacht, gevoelde iets over haar komen, iets kleins en nietigs;
het was haar te moede als toen ze een klein meisje was, dat in de voorgalerij bij
mevrouw Mourant kwam spelen met al het moois, dat het toen jonge kinderlooze echtpaar
voor haar kocht en bewaarde. ’t Was voor een moment of alles wat tusschen haar en
Mourant was voorgevallen, wegdreef op die herinnering, en zij nog, als vroeger, naar
die vrouw met haar verstandig en oprecht gezicht kon gaan, haar de armen om den hals
kon slaan en haar kussen, zooals ze dat wel eens gedaan had toen ze <span class="pageNum" id="pb118">[<a href="#pb118">118</a>]</span>nog klein was. Zoolang zij mevrouw Mourant niet had gezien, had zij zich ingebeeld,
dat ze haar haatte en sprak ze met Mourant minachtend mee over „zij” en „haar”,—maar
nu „zij” daar voor haar stond, schoon verouderd en grijzend, nog altijd hetzelfde
goede beeld van zedelijke rust en psychische kracht,—nu overstelpte een groot gevoel
van droefheid ’t hart der jonge weduwe; nu scheen het alsof zij <span class="ex">haar</span> liever had dan <span class="ex">hem</span>; alsof zij <span class="ex">hem</span> met een wreed genoegen en een machtige onverschilligheid zou hebben opgeofferd, om
met een gerust geweten van haar weer de moederlijke genegenheid en de hartelijke opofferende
vriendschap te kunnen genieten, die de zonneschijn was geweest harer eerste meisjesjaren.
Zij stond voor mevrouw Mourant met neergebogen hoofd en slap langs het lichaam neerhangende
armen; haar borst ging in de onregelmatige beweging van een heftig ademhalen op en
neer, en ze slikte telkens bij haar pogen om de tranen terug te dringen, die heet
in haar oogen drongen, door een droefheid, den eersten schrik vervangend en lijdenstrekken
plooiend om haar mond.
</p>
<p>Zij was zoo’n sensueele natuur niet. Zij had alleen boven de Europeesche en Christelijke
moraal, waarin zij <span class="ex" lang="fr">tel quel</span> was grootgebracht, van haar voormoeders de Oostersche geringschatting geërfd van
’t sexueel verkeer en ook de zinnelijke nieuwsgierigheid. Waar die laatste was bevredigd,
en gekwetste ijdelheid de waarde van den eersten niet opdreef tot een hoog gestemden,
voor niets terugdeinzenden naijver, daar had dat verkeer zijn waarde grootendeels
verloren en stond achter, enkele oogenblikken van bevrediging uitgesloten, bij haast
alles wat het leven gaf; bij huishoudelijk <span class="pageNum" id="pb119">[<a href="#pb119">119</a>]</span>leven, bij eten, drinken, kleederen, meubelen, partijen en gezelschap; bij vriendschap
zonk het geheel in het niet.
</p>
<p>En als het gevoel van gekrenkt en beleedigd, bedrogen en verraden te zijn, niet in
het hart van mevrouw Mourant had gezegevierd boven elken anderen drang; als zij zich
niet zoo erg de dupe had gevoeld van dat jonge vrouwtje, dat zij, ze wist het wel,
nog domineerde en overtrof in alles wat geen jeugd en lichamelijk schoon was,—dan
zou ze weer vriendelijk en lief zijn geweest tegen haar als vroeger. Maar dat overwoog
of gevoelde zij niet; zij hield niet op haar te beschouwen van het hoofd tot de voeten,
en zoo dit haar de zekerheid gaf, dat ze voor goed verslagen was, het gaf haar in
zoover een troost dat het een physiek natuurlijke nederlaag was.
</p>
<p>„Is Mourant hier?”
</p>
<p>Het was voor de eerste maal in haar leven dat zij tegen Henriëtte niet sprak van meneer
Mourant.
</p>
<p>„Neen, hij is vertrokken.”
</p>
<p>„Waarheen?<span class="corr" id="xd31e1974" title="Niet in bron">”</span>
</p>
<p>„Naar Den Haag.”
</p>
<p>„Om wat te doen?”
</p>
<p>„Ik weet het niet.… ik denk dat hij.… misschien is zijn bedoeling.…”
</p>
<p>„Ik zou maar de waarheid zeggen; je behoeft <span class="ex">mij</span> niets te verzwijgen.”
</p>
<p>„Hij wilde te Brussel gaan wonen.”
</p>
<p>„Zoo. En jij gaat ook naar Brussel?”
</p>
<p>„Ja,” antwoordde Henriëtte nauwelijks hoorbaar.
</p>
<p>En toen ontstond een geweldig rumoer op den corridor; <span class="pageNum" id="pb120">[<a href="#pb120">120</a>]</span>een der kleintjes had verteld dat „tante” er was, want hij had haar in de verte zelf
gezien. Nu kwam ’t viertal aan in volle Indische vrije dressuur, zonder kloppen naar
binnen, met blijde gezichtjes, lachende zwarte oogen en opgestoken kleine handen;
ze kwamen op haar af en sprongen als ’t ware tegen haar op; ze hadden haar lange afwezigheid
niet eens opgemerkt,—dat doen kinderen zoo niet; maar nu de lieve „tante” er was,
die hen aan boord altijd zoo verzorgde, waarmee ze zoo’n pleizier hadden en die zoo
mooi vertelde,—nu herinnerden zich de kinderen dat weer levendig en ze verwelkomden
haar met een juichkreet.
</p>
<p>Mevrouw Mourant streed niet tegen het overweldigend gevoel, dat in haar opkwam; ze
ging op haar hurken zitten, nam de kinderen in haar armen en kuste ze met den hartstocht
der droefheid.
</p>
<p>Maar het beurde haar toch op; ’t gaf een oogenblik van verlichting; een gelegenheid
om op heur verhaal te komen. Ze stond langzaam op, mevrouw Mourant, bracht de kinderen
buiten de kamer en zond ze naar den tuin, belovend dat ze straks terug mochten komen,
en belovend ook dat zij blijven zou den heelen dag. Toen kwam ze terug bij Henriëtte,
die intusschen haar kabaja had aangeschoten, maar van zenuwachtigheid de knoopjes
niet dicht kon krijgen.
</p>
<p>„Wanneer is Mourant naar Den Haag gegaan?”
</p>
<p>„Van ochtend met den eersten trein.”
</p>
<p>„Ik had je het verdriet kunnen besparen.”
</p>
<p>Henriëtte klemde de lippen opeen en keek, ’t hoofd afwendend, door het venster naar
buiten. Zij wist niet hoe het kwam of wat haar aandreef, maar ze voelde een lafhartigen
<span class="pageNum" id="pb121">[<a href="#pb121">121</a>]</span>lust Mourant af te vallen en te verloochenen; naarmate die bekende en van vroeger
geliefde stem haar langer in de ooren klonk, werd die aandrift, waartegen zij eerst
streed, sterker en onweerstaanbaarder.
</p>
<p>„Het was geen verdriet voor me.”
</p>
<p>De groote oogen met smalle groefjes in de huid der leden boven en onder het been der
holten, werden grooter van verwondering.
</p>
<p>„Ik heb je al gezegd, dat je voor mij niet behoeft te veinzen.”
</p>
<p>„Ik veins niet.”
</p>
<p>„Maar ongelukkig schepsel,” riep mevrouw Mourant met plotselinge hevigheid: „wat bedoel
je dan?”
</p>
<p>„Ik wou dat er niets gebeurd was; nooit iets. Ik had zoo’n ongelukkig leven met Veninga!”
</p>
<p>„Je wist hoe kort dat duren zou.”
</p>
<p>„Elke dag was lang. U weet niet wat het is. Men heeft u nooit verdacht, geloof ik.”
</p>
<p>Er kwam een harde uitdrukking over ’t gezicht van mevrouw Mourant.
</p>
<p>„Ik heb er nooit aanleiding toe gegeven.”
</p>
<p>„Ik ook niet!” riep Henriëtte<span class="corr" id="xd31e2014" title="Niet in bron">,</span> haar gezicht nat van tranen toonend. „Toen niet, toen nooit! Maar als men elken dag
van den ochtend tot den avond niets hoort dan de geraffineerdste verwijten, dan ruw
en ronduit de beschuldiging van ontrouw, dan weet men op het laatst niet meer wat
men doet; dan zou men den eersten den beste, die lief en vriendelijk was en het er
op toelei.…”
</p>
<p>„Houd den mond maar. Ik ken dat. Het is ’t gewone excuus. De een is zoo arm, de ander
heeft zoo’n onaangenaam <span class="pageNum" id="pb122">[<a href="#pb122">122</a>]</span>leven, de derde werd door mooie beloften bedrogen,—ik ken dat. Het zijn allemaal praatjes,
anders niet!”
</p>
<p>„O, zeg dat niet, mevrouw! Het is waarachtig waar; het was geen liefde of voorkeur
van dien aard.”
</p>
<p>„Dus je houdt niet van hem?”
</p>
<p>Langzaam schudde Henriëtte het hoofd; ze keek mevrouw Mourant vlak in het gezicht.
</p>
<p>„Neen!” zei ze.
</p>
<p>„Het kan mij ook eigenlijk niets schelen. Het is eenmaal gebeurd en ik heb besloten
mij er niet langer tegen te verzetten. Ik ben hier gekomen om dat te zeggen. Ik had
het even goed kunnen schrijven of beter nog: laten schrijven, maar ik was nieuwsgierig
om dit nestje eens te zien. Nu heb ik het gezien, nu weet ik wat ik wilde weten, en
ik groet je.”
</p>
<p>Zij ging de kamer uit, stil zooals ze gekomen was.
</p>
<p>Henriëtte was onbeweeglijk voor het venster blijven staan. Zij zag haar door den tuin
gaan, vergezeld van de kinderen, die haar wilden houden en luid protesteerden tegen
het vertrek; zij zag haar rustig voortwandelen onder haar bruin-zijden pajong, nu
en dan bukkend om een der kleine jongens een handje te geven of een zoen; zij weende
nog een paar minuten, waschte haar gezicht opnieuw en ging toen naar de tuinkamer,
waar zij met smaak at en met de kinderen sprak over „tante”, die zoo ondeugend was
om dadelijk maar weer weg te gaan.
</p>
<hr class="tb"><p>
</p>
<p>Fournier en Hortense deden een groote reis door Europa; zij reisden samen en genoten
van het leven, van hun kind en van elkaar. Zij was geheel opgefleurd met rozen op
de <span class="pageNum" id="pb123">[<a href="#pb123">123</a>]</span>wangen, zooals die daar vroeger nooit hadden gebloeid. Hun tocht door de Alpen was
een aaneenschakeling van genietingen; ze waren geen ras-touristen, die verschrikkelijke
klimpartijen waagden; er was, vonden zij, zooveel moois te zien zonder bovenmatige
inspanning, dat men niet meer kon verlangen. Toch deden ze vrij verre uitstapjes tot
zelfs in den nacht als het koud glinsterend schemerschijnsel der maan al wat omhoogstak
in de lucht verzilverde, al wat inzonk met roetzwarte schaduw sloeg. Ze stonden op
vóór den dag en gingen met hem ter ruste; het was, vond Hortense, de gelukkigste tijd
haars levens. En dat vond Louise ook op het rustige groote buiten, waar zij vertoefde
met haar man den ritmeester, die verlof had gekregen. Zij was zoo kalm gelukkig, als
ze zich nooit te voren had gevoeld; zij had in Riquelle haar <span class="ex">man</span> gevonden en de zekerheid was over haar gekomen, dat daarmee alles voor haar leven
was gezegd. Zij hield veel van hem, niet als een romantisch meisje, dat van ideale
aesthetische liefde droomt, maar als een gezonde vrouw, die het geluk heeft gehad
haar andere helft te ontmoeten en nu gevoelt, dat aan den hoogsten levenseisch is
voldaan. Want zij was er zeker van, dat ze gelukkig met hem zijn zou, blijvend gelukkig.
Zijn geheele persoonlijkheid, zijn eenvoudige rustige figuur, zijn openhartig gezicht
en zijn niet hoogvliegende maar correcte begrippen, waarborgden dat. Men had haar
spoedig „opgenomen” in de kringen, die de Riquelle’s frequenteerden; het was goed
gegaan, bijzonder goed zelfs. En nu waren zij hier, en zij wandelde in de donkere
breede lanen van het park, onder de reuzeneiken, aan den arm van Riquelle in <span class="pageNum" id="pb124">[<a href="#pb124">124</a>]</span>een licht zomerpakje en met een stroohoed in de hand en zelf gekleed in licht gebloemde
mousseline, die met een sleep zacht ruischte over het pad. Ze waren eindelijk alleen
en ze genoten er van als volop gelukkige lui.
</p>
<hr class="tb"><p>
</p>
<p>„Wat is dat voor ’n aardig huisje daar in de verte?” vroeg zij haar kamenier, wijzend
naar het optrekje, waar Henriëtte gewoond had en dat met enkele plekken grijs en wit
door het groen gluurde.
</p>
<p>„Het staat leeg. Er heeft een dame uit Indië gewoond.”
</p>
<p>„Ah!”
</p>
<p>„Zij woonde er met haar kindertjes; ze was jong en mooi.”
</p>
<p>„Zoo.”
</p>
<p>„Ja mevrouw. En er kwam heel dikwijls een meneer uit Den Haag.”
</p>
<p>„Och.”
</p>
<p>„Die meneer heette Mourant en zij was een weduwe; een zekere mevrouw Veninga.”
</p>
<p>Geen trek bewoog op ’t gelaat van Louise, die de kamenier rustig met kappen liet voortgaan.
Ze maakte alleen een lichte beweging met de schouders.
</p>
<p>„Nooit hooren noemen,” zei ze.
</p>
<p>„’t Waren toch, behalve die rare visite van dien meneer aan die mevrouw, menschen
van stand. Die meneer Mourant zag er zeer deftig uit; de mevrouw was rijk; het ging
er, al woonden zij in dat kleine huis, alles erg royaal.”
</p>
<p>Maar mevrouw Riquelle zei geen woord meer en deed als ging haar al dat gepraat volstrekt
niet aan.
</p>
<p>„Die Oostersche menschen,” zei de kamenier naderhand <span class="pageNum" id="pb125">[<a href="#pb125">125</a>]</span>tegen de keukenmeid, „hebben net ’n bord voor het hoofd. Je kunt nooit iets zien aan
die donkere mombakkesen. <span class="ex">Nu</span> weet ik toch zeker, dat zij die mevrouw Veninga kende, en goed ook, want haar meid
stond er zelf bij, toen ’t mensch de vlucht ging nemen, omdat wij hier kwamen, en
nu ik van morgen over die mevrouw Veninga spreek, doet de onze net of ze van ’t mensch
nooit gehoord heeft.”
</p>
<p>Mourant had intusschen wel gelijk gehad, toen hij Louise beoordeelde naar zichzelven.
Ze hadden best in het optrekje kunnen blijven; mevrouw Riquelle zou hen in ’t geheel
niet herkend hebben!
</p>
<p>Hij keek vreemd op toen hij in Den Haag van de dienstboden vernam, dat zijn vrouw
juist dien ochtend op reis was gegaan. Het maakte hem ongerust, schoon hij niet wist
waarom, en daar hij toch niets doen kon om zekerheid te krijgen, besloot hij niet
langer thuis te blijven wachten, dan dien eenen dag. Was zijn vrouw ’s avonds niet
terug, dan wilde hij den volgenden ochtend met den eersten trein naar Brussel gaan.
</p>
<p>’s Middags uit de sociëteit komend, vond hij haar thuis.
</p>
<p>„U schijnt pleizierreisjes te maken,” zei hij.
</p>
<p>„Ik zou kunnen vragen, wat u dat aangaat.”
</p>
<p>„O neen.… mijnentwege!”
</p>
<p>„Ik ben naar Vlietwijk geweest.”
</p>
<p>Hij werd bleek, fronste nijdig ’t voorhoofd en ging met groote stappen op en neer
loopen, ’t bewijs, dat hij erg het land had.
</p>
<p>„Zoo!” zei hij met een booze stemmodulatie.
</p>
<p>„Ik heb ’n heel interessant discours gehad met de weduwe van Veninga.”
<span class="pageNum" id="pb126">[<a href="#pb126">126</a>]</span></p>
<p>„Dat zal wel,” vervolgde hij steeds kwaadaardiger.
</p>
<p>„Ik meende u daar ook te vinden en ik kwam zelf om een blijde tijding te brengen.”
</p>
<p>Hij was stil gehouden en keek haar wantrouwend aan, maar zweeg.
</p>
<p>„De bezwaren, die ik vroeger tegen een scheiding had, zijn thans opgeheven. Ik stem
toe. Dat wilde ik u en de weduwe van Veninga meedeelen.”
</p>
<p>Maar Mourant, die op dit bericht stond te kijken als hoorde hij het te Keulen donderen,
zei nog altijd niets, wantrouwender dan ooit. Wat moest hij er van denken? Zou het
waar wezen? Zou zij inderdaad met de voorwaarden genoegen nemen? Of was het een bespotting?
Zijn oogen loerden wantrouwend naar zijn vrouw, die rustig voorthaakte. Wat hij zeggen
zou, wist hij op ’t eerste oogenblik niet.
</p>
<p>Zij glimlachte met een neertrekkende uitdrukking van de diepste minachting.
</p>
<p>„Het is wonderlijk! Ik dacht door mijn toegevendheid twee menschen al heel gelukkig
te hebben gemaakt. Het tegendeel schijnt waar te zijn.”
</p>
<p>„Er zal veeleer niet aan geloofd worden.”
</p>
<p>„Wie mij kennen, weten wel dat ik niet lieg. De weduwe van Veninga geloofde het; ze
wist, dat ze geen oogenblik behoefde te twijfelen, maar ze scheen er niet bijzonder
mee ingenomen te zijn.”
</p>
<p>Met een kort schamper lachje haalde hij de schouders op. Wat gaf hij om hatelijkheden!
Hij meende immers als advocaat dat hij zich nimmer iets mocht aantrekken van <span class="pageNum" id="pb127">[<a href="#pb127">127</a>]</span>de schimpscheuten eener tegenpartij, en reeds sedert lang was hij gewoon zijn vrouw
alleen uit dat oogpunt te beschouwen.
</p>
<p>„Het verheugt me zeer,” zei hij op gemaakten toon, „dat je dit verstandig besluit
hebt genomen. Wij kunnen nu wat verder komen.”
</p>
<p>„Zeker, en hoe eer hoe liever.”
</p>
<p>„U schijnt nu plotseling haast te krijgen.”
</p>
<p>„Hoe eer hoe liever, dat zeg ik nogmaals. Het zal me een waar genoegen zijn u zoo
spoedig mogelijk met de weduwe van Veninga getrouwd te zien.”
</p>
<p>„Woudt u wellicht ook hertrouwen?” vroeg hij met een spottenden blik op haar grijze
haren.
</p>
<p>„Och, dat doet er niets toe. Ik heb alleen haast om het u te zien doen, met die jonge
weduwe; met niemand anders dan met haar en haar vermogen. Daartoe wil ik met alle
genoegen medewerken. Er is geen schooner middel om me de voldoening te geven, die
ik verlang.”
</p>
<p>Het werd hem toch te machtig, en hij ging naar zijn eigen kamer. Nu ja, het waren
maar praatjes van een booze, wraakzuchtige vrouw,—doch niettemin hinderden ze hem,
omdat hij ze in verband bracht met de onverschilligheid nu en dan van Henriëtte. Wie
weet of ze niet samen gepraat hadden,—maar dat <span class="ex">kon</span> toch niet. Als eens.… hij moest er niet aan denken! Hij moest niet doordenken over
zijn meer dan veertig jaren, <span class="ex" lang="fr">qui sonnaient</span>, omdat hij zich in zijn jeugd allesbehalve onbetuigd had gelaten. Hij moest die dwaze
schrikbeelden terugdringen. Wat drommel, zij was toch waarachtig niet veel gewoon
geweest bij Veninga!
<span class="pageNum" id="pb128">[<a href="#pb128">128</a>]</span></p>
<p>In het kleine benedenhuis, dat de familie Roos in den diepsten achterhoek van den
„Indischen Archipel” bewoonde, was het zeer stil. De kinderen waren bij een der buren,
een kamerdienaar of zoo iets aan het hof, met wiens finantiëele positie die van den
gepensionneerden kapitein ongeveer op één lijn stond. De groote meisjes, die thans
van school waren, zaten in oude jurken met winkelhaken en scheuren er in, elk aan
een kant van het bed, met roodgeweende oogen, maar in de kracht harer buitengewoon
ontwikkelde lichaamsvormen, haast berstend uit de oude, vette japonnen en ondanks
hun slordige onverschilligheid de incarnatie van ’s lands welvaren. En te midden van
een weelderigen rijkdom nog altijd gitzwart haar lag op het beduimelde kussen het
vaal, vermagerd gezicht van haar moeder, die ze zwaar en reutelend hoorden ademhalen.
</p>
<p>Corrie klemde haar handen angstig samen en boog zich voorover naar haar zuster.
</p>
<p>„God, God, Nel, ik wou dat pa kwam. Ik ben zoo bang!”
</p>
<p>„Houd je stil!” antwoordde <span class="corr" id="xd31e2110" title="Bron: Nellie">Nelly</span> met een diepen zucht.
</p>
<p>„Waar zou hij zijn?”
</p>
<p>„Weet ik het! Hij is immers haast altijd de deur uit.”
</p>
<p>„Zouden we geen dokter kunnen roepen?”
</p>
<p><span class="corr" id="xd31e2117" title="Bron: Nellie">Nelly</span> haalde de schouders op met een bedroefd gezicht, dat voor de honderdste maal op schreien
stond.
</p>
<p>„Waar? Het is zoo ver, en de dokters zijn niet thuis. Ach! en het zal haar toch niet
helpen!”
</p>
<p>Zij zwegen weer en zagen, met een arm op den rand van het ledikant geleund, naar de
stervende moeder, die geen ander geluid gaf dan het mechanische door haar belemmerde
<span class="pageNum" id="pb129">[<a href="#pb129">129</a>]</span>en vernauwde luchtpijp teweeggebracht. Zij had het hard te verantwoorden, maar ze
voelde het niet. Ze was vèr, vèr weg buiten de schraal gemeubelde kamer in de koude,
„fatsoenlijke” achterbuurt van de nieuwe hofstad; zij had, sedert zij ziek was geworden
en niet meer uit kon gaan om het partijtje te maken, dat zoo krachtig tot hun achteruitgang
had meegewerkt, aanhoudend haar oude visioenen over Indië weer gehad, en het was of
die sterker werden naarmate haar lichaam, door de ziekte ondermijnd, verzwakte. Maar
dien dag, terwijl ze daar lag in een halve verdooving, niet bij machte zich te bewegen
of zelfs de oogen te openen, was alles verwarder, en ze had daarover een flauw gevoel
van verwondering; er kwamen geen bepaalde voorstellingen meer voor haar geest; het
warde alles dooreen in den warmen zonneschijn; de hooge klapperboomen, de lage pisangs,
de weelderige varens, de dispenskasten, de baboes,—het dwaalde alles rond in een flauwen
onbestemden chaos met nevelachtige, samensmeltende lijnen en ineenvloeiende kleuren;
het was om te lachen zoo dwaas, en de zwakke weerschijn van een glimlach plooide de
akelig strak gespannen huid op haar magere kaken.
</p>
<p>„Ze lacht,” zei Corrie met een harden snik en den arm grijpend van haar zuster; samen
bogen zij zich voorover en kusten het gezicht harer moeder, waarlangs haar groote
tranen afrolden.
</p>
<p>Daar scheen de zieke toch iets van te bemerken, want de glimlach van zooeven verdween
en maakte plaats voor een uitdrukking van bevreemding en angst. Waren dat de meisjes,
de kinderen? Zonder dat ze het wist, had zij de hand opgelicht en rondgetast; de meisjes
grepen haar beiden. Ja, dat <span class="pageNum" id="pb130">[<a href="#pb130">130</a>]</span>waren ze. Een oogenblik werkten de hersenen wat vlugger en krachtiger als namen ze
een aanloopje op den naderenden stilstand. Ja, dat waren de meisjes, nu hoorde ze
haar schreien. Ze wilde wel vragen waar Roos was, maar ze kon niet. Als zij stierf
zouden Corrie en Nelly.… doch dezelfde verwarring kwam als daareven in Indië; de beelden
van haar man en haar kinderen dwarrelden dooreen in een lichten nevel, die over haar
heenkwam, dikker en donkerder, tastbaar zwart.…
</p>
<p>Nelly gaf een luiden schreeuw. De glimlach was teruggekomen op het gezicht harer moeder;
het hoofd had even bewogen, zacht krakend had zich het lichaam uitgerekt en als een
onbelemmerde vrije zucht was de laatste adem uitgegaan.
</p>
<p>Zij wierpen zich met hartstochtelijke droefheid op het lijk; zij noemden haar maatje
bij al de lieve namen, die ze haar gaven als kinderen en die ze al lang vergeten waren;
zij kusten haar en smeekten haar om één enkel woord.….
</p>
<p>Toen kapitein Roos de deur van zijn woning met den sleutel opende, hoorde hij het
en stond verlamd van schrik en ontroering wel een halve minuut stil met den sleutel
in de deur.
</p>
<p>Bevend, kon hij de deur toen bijna niet achter zich sluiten; hij liep naar de achterkamer;
Corrie kwam hem te gemoet en viel hem luid weenende om den hals.
</p>
<p>„O pa, ze is dood, ze is dood!”
</p>
<p>Roos, verschrikkelijk bleek, maakte zich los van het meisje, ging naar het ledikant
en nam de hand der doode in de zijne; hij moest op een stoel gaan zitten, zoo knikten
zijn knieën. Hij had haar vermoord, dat stond bij hem vast; dat was sedert haar ziekte
zijn <span class="ex" lang="fr">idée fixe</span>; hij had haar gebracht in de <span class="pageNum" id="pb131">[<a href="#pb131">131</a>]</span>ellende van een klimaat, waar zij niet tegen kon, en in een levenswijze, waaraan zij
niet gewoon was en niet kon gewennen. Dat <span class="ex" lang="fr">idée fixe</span> bezat hem geweldig, nu ze daar dood neerlag en het groot aantal bittertjes, dat hij
dien ochtend reeds had „verschalkt”, om „zijn zinnen te verzetten,” scheen mee te
werken om hem in dat akelig idee te versterken.
</p>
<p>Hij keek naar de meisjes, die half geknield schreiend voor het bed zaten, en hij strekte
zijn vrije hand uit.
</p>
<p>„Daar ligt mijn slachtoffer,” zei hij pathetisch.
</p>
<p>Zij weenden stil voort, zonder veel acht op hem te geven.
</p>
<p>„Daar ligt mijn slachtoffer!” herhaalde hij op denzelfden toon. „Ik ben haar moordenaar.”
</p>
<p>Nelly, die nogal driftig was, kon het niet aanhooren. Zij stond op, nam haar vader
bij den arm en trok hem weg.
</p>
<p>„Ga de kamer uit, leelijke vent. Je bent weer dronken.”
</p>
<p>Hij scheen het niet te hooren en bleef onafgebroken naar het bed staren, steeds op
hartbrekenden, maar door den toenemenden invloed van den drank onvasten, hikkenden
toon herhalend: „Daar ligt mijn slachtoffer; ik ben haar moordenaar.”
</p>
<p>De buren van boven en van het naaste huis kwamen zóó gauw, als hadden ze den dood
zien binnengaan; ’t was of ze het hadden „geroken”. En als goede buren maakten zij
zich bereidwillig van den toestand meester. Zeker, zij hadden altijd veel te zeggen
gehad op dien kalen kapitein, die zoo dronk, op die luie „Oostersche” vrouw, die de
deur uitliep en haar huishouden verwaarloosde, en die twee „gekke” meisjes, die zich
zoo gemoedelijk het hof lieten maken, die elken avond „straatjes-om” deden met allerlei
jongelui, en die al heel <span class="pageNum" id="pb132">[<a href="#pb132">132</a>]</span>dikwijls „gezien” waren als ze zich lieten zoenen in het donker om een hoekje van
de straat. Wel, het was, zeiden de buren, een huishouden van Jan Steen! Nu echter
de kille hand van mageren Hein er een greep in had gedaan, verdween alle nijd en afkeer,
verdrongen door een gevoel van medelijden, een zucht om bijstand te verleenen en een
achtergrond van verlangen om zich met een schoon schijntje en goed fatsoen met eens
anders huishouden te kunnen bemoeien. De arme Roos, die nog altijd hoe langer hoe
kwijnender en hikkender van „moordenaar” sprak en van „slachtoffer”, werd met een
zoet lijntje weggebracht; hij was toch eigenlijk zoo’n best mensch; nu ja, hij hield
van een borreltje; „het” was toch voor de ganzen niet gebrouwen! En die arme meisjes!
Nelly en Corrie werden ook, nadat men van het <span class="ex">ensemble</span> harer droefheid had genoten en er stemming uit had geput, door weenende buurjuffrouwen
weggebracht. Bij dat alles was het toch maar het beste. Wat hadden zij moeten beginnen?
Nu ging door de vreemde hulp alles vanzelf. Alles werd beredderd, het „afleggen” ook,
en de eene juffrouw, die zich daarmee had belast, zei tegen de andere, die haar hielp,
dat het toch een beetje griezelig was, zoo’n mensch met zoo’n donker vel; „als je
aan den duivel dacht, weet u, die ook zoo zwart is!”
</p>
<p>Er was geen geld in huis, en toen bij Roos de kleine roes had uitgewerkt, en zijn
droefheid over het verlies zijner vrouw, die hij jaren lang hartelijk had liefgehad,
meer normaal was geworden, begreep hij allereerst dáárvan werk te moeten maken. Hij
schreef den slijter, die dadelijk kwam en met vertoon van vriendschap en goedhartigheid
geld bracht, zonder eenig besef van het kwaad, dat hij dit gezin had <span class="pageNum" id="pb133">[<a href="#pb133">133</a>]</span>berokkend. Want sedert Roos de boeken van de slijterij bijhield, was hij van een oud-soldaat,
die een gewonen krassen borrel „pakt”, een geregelde dronkaard geworden, een alcoholist,
die elken avond het besef verloor dat een rechte lijn de kortste afstand is tusschen
twee punten. Hij was nu een huisvriend, en daartoe behoorden ook enkele hoogst fatsoenlijke,
maar slecht bezoldigde ambtenaren van departementen, die den rumgrog, waarmee de rijke
slijter zoo royaal was, letterlijk aanbaden. En deze drankgod, die zich te hoog achtte
om particuliere kennissen te zoeken onder de kleine bakkertjes, kruideniertjes, smeden
en blikslagers of andere producenten van het nuttige in zijn buurt, moedigde zijn
vrienden altijd sterk aan. Hij verkocht zooveel slechte jenever aan de smalle gemeente
en met zóóveel winst, dat hij licht zijn vrienden ruimschoots hun genoegen kon schenken
aan uitstekende dranken!
</p>
<p>Het was mooi, helder weer bij de begrafenis.
</p>
<p>Tusschen de kieren der neergelaten gestreepte gordijnen in de voorkamer, drongen spelende
zonnestraaltjes; het was er vol en warm; vol van in het zwart gekleede mannen met
witte dassen en Indische officieren in uniform. Zij hielden geen kennis met Roos en
zijn familie, die, sedert hij gepensionneerd was, zoo afgetakeld waren in hun maatschappelijke
positie; zij kwamen niet in de soort van woningen, waarin zij thans vertoefden; zij
hadden niet veel goeds gehoord in den laatsten tijd van hun oud-collega, en aan zijn
gezicht zagen zij wel, dat hij door drankmisbruik tot décadence kwam. Maar toen ze
het bericht ontvingen van den dood van mevrouw Roos, had geen hunner zich teruggetrokken:
<span class="pageNum" id="pb134">[<a href="#pb134">134</a>]</span>de oude krijgsmakkers, sommigen met den gouden kraag van hoofdofficier, waren gekomen
om haar „de laatste eer” te bewijzen, en zij stonden in de benauwde voorkamer zacht
fluisterend bijeen met gezichten en houdingen, die aantoonden dat ze daar slechts
waren uit een gevoel van piëteit, zonder meer. De straat—voor zoover die nog bewoond
was—liep uit. Wat een rijtuigen! En dan die officieren! Roos steeg in de algemeene
achting. Allen gevoelden wel, dat <span class="ex">hun</span> zoo’n mooie begrafenis niet zou ten deel vallen!
</p>
<p>Aan het graf ging het stil toe. Roos stond als versuft, daar hij nog geen bittertje
had gehad, volkomen abnormaal en buiten staat te denken, met gebogen hoofd en glimmend
gezicht de kist na te kijken, die op de touwen met een dof gedruisch werd neergelaten
in het donker slijkerig gat, waaruit een benauwde grondlucht opsteeg.
</p>
<p>Alles verliep voor hem werktuiglijk. Hij knikte maar met het hoofd, als iemand zijn
hand, die hij slapjes ophield, drukte, en oude bekende stemmen, hem met een kort woord
„sterkte”, „kracht”, „’t beste”, of „God zegen je” wenschten; dan knikte hij maar
en zei soms „merci!”, tot de slijter, die een erg gelegenheidsvertoon maakte in gelaats-uitdrukking
en gebaren, hem onder den arm nam en met heel veel voorzichtigheid wegleidde van het
kerkhof, als was hij bang dat Roos onderweg zou omvallen of beschadigen.
</p>
<p>De straat was zeer verwonderd toen ze al die heeren en officieren niet zag terugkeeren;
daar was op gerekend ook in het sterfhuis, waar een groote schaal met sandwiches stond
te wachten met „gefiltreerde” koffie,—een idee van de vrouw van den kamerdienaar aan
het hof, die meende dat <span class="pageNum" id="pb135">[<a href="#pb135">135</a>]</span>gewone broodjes met vleesch voor deze gelegenheid te ordinair waren. Maar de buren
zelf en nog enkele „vrienden” handelden alsof ze van de bij het kerkhof naar huis
gegane officieren generale procuratie hadden voor het eten van sandwiches. Roos had
zich met bevende hand een bittertje ingeschonken en het met virtuositeit weggewipt;
hij zuchtte van genot; dat was toch maar alles! Na de derde editie verminderde het
beven, en toen ging hij mee in de voorkamer zitten, waar men een uur later elkaar
haast niet zien kon van den sigarenrook, terwijl onder het genot van cognac voor de
heeren en likeur voor de dames, luid werd gesproken en gelachen, als moest de achterstand
zoo spoedig mogelijk bijgewerkt worden.
</p>
<p>Tusschen kapitein Roos en zijn dochters had zich langzamerhand een gespannen toestand
ontwikkeld. Zij waren niet meer de op commando gehoorzamende kinderen, die met een:
„Ajo marsch!” weggezonden konden worden. Het was zijn eigen schuld. Van den tijd,
dat zij hem elken avond zalig thuis zagen komen, was alle achting verdwenen, en terwijl
Corrie nog van hem bleef houden, al was het niet veel, en hem nog behandelde als haar
vader en het hoofd des gezins, gaf Nelly, die harder en driftiger van karakter was,
hem onverholen haar diepe minachting te kennen. Dan vloekte hij, en sloeg met de hand
op de tafel; eens zelfs had hij zijn wandelstok opgeheven en toen had Nelly den steel
gegrepen van een kastrolletje met kokende melk, dat op het petroleum-toestel stond,
en hoogst irreverentelijk verklaard, dat zij dit haar voorzaat in het gezicht zou
gooien, als hij haar sloeg. Roos zag dat zij het doen zou, en trachtte door <span class="pageNum" id="pb136">[<a href="#pb136">136</a>]</span>een waardig terugtrekken vol minachting, den aftocht te dekken. Maar hij zat er van
dat oogenblik diep onder.
</p>
<p>’s Avonds toen de meisjes in bed lagen, dicht bij elkaar met de dekens over haar neuzen,
spraken ze weer van haar moeder en ze klaagden zacht over haar verlies, maar toen
het uit was, kwamen ze op haar eigen toestand.
</p>
<p>„Wat doe jij?” vroeg Corrie.
</p>
<p>„Ik weet het nog niet. Wat ik wèl doen zal, weet ik niet, maar wat ik niet doe, is
bepaald.”
</p>
<p>„Je wilt weg?”
</p>
<p>„Asjeblieft! Voor geen geld blijf ik hier langer in huis.”
</p>
<p>„En de kinderen?”
</p>
<p>„Moeten <span class="ex">wij</span> daarvoor zorgen? Zijn het misschien <span class="ex">onze</span> kinderen?”
</p>
<p>„Neen maar!”
</p>
<p>„Gekkin! Zorgt hij voor de kinderen? Heeft hij voor ons gezorgd?”
</p>
<p>„Gezorgd heeft hij zeker niet.”
</p>
<p>„Weet je, het is zijn schuld niet, dat we niet bepaald slecht zijn geworden, en ronduit
gezegd: ’t kon mama ook weinig schelen.”
</p>
<p>„Foei Nel.”
</p>
<p>„Corrie, wees nu niet zoo flauw. Je weet heel goed, dat ik gelijk heb. Ze hebben ons
allebei laten loopen voor wat er van komen wou.”
</p>
<p>„Maar dat hebben we nooit zoo heel onpleizierig gevonden.”
</p>
<p>„Neen,” zei Nelly met een korten lach, „da’s waar.”
</p>
<p>„En als ze ons aan een erg kort lijntje hadden gehouden, <span class="pageNum" id="pb137">[<a href="#pb137">137</a>]</span>dan was het nog de vraag of het zou geholpen hebben.”
</p>
<p>„Geholpen, nu ja! Ik weet, wat ik weet. Wij hoeven elkaar niets te vertellen, Cor,
en ons waarachtig tegenover elkaar niet slechter voor te doen, dan we zijn.”
</p>
<p>„Dat doe ik ook niet. Ik zou heel graag een man hebben en ’t kan me niet schelen wien,
als ik maar te eten heb, mooie kleeren, niet te werken en geen kinderen.”
</p>
<p>Nelly gaf in stilte lachend een stomp in de vleeschmassa harer zuster.
</p>
<p>„Je bent net een varken,” zei ze.
</p>
<p>„De pot verwijt den ketel dat hij zwart ziet,” gichelde Corrie terug. „<span class="ex" lang="ms">Adoe!</span> Stomp me toch niet zoo of ik geef je ’n schop!”
</p>
<p>„Neen, maar zonder gekheid, Cor: ik ga het huis uit.”
</p>
<p>„Maar kind, waar moet je heen?”
</p>
<p>„’t Kan me niet schelen. Alles liever dan hier te blijven bij mijn dronken vader en
een troep verwende bengels van broertjes en zusjes.”
</p>
<p>„En bij mij dan!” zei Corrie spottend.
</p>
<p>„Bij jou, dik beest!” ging Nelly stompend voort. „Jij, die geen hand uitsteekt en
mij maar voor asschepoestertje laat spelen.”
</p>
<p>„Lieve Hemel! Jij doet ook wat! ’t Is me een mooi boeltje hier! Weet je wat ik die
mevrouw van hiernaast hoorde zeggen?”
</p>
<p>„Die juffrouw bedoel je.”
</p>
<p>„Nu dan, die juffrouw die getrouwd is.”
</p>
<p>„Wel, wat zei ze dan?”
</p>
<p>„Ik weet het niet goed, maar er kwam iets in van een kardoes en van een bende.”
<span class="pageNum" id="pb138">[<a href="#pb138">138</a>]</span></p>
<p>„<span class="ex" lang="ms">Soedah</span>, ’t kan me niet schelen; die kardoes was jij zeker.”
</p>
<p>„Of jij.”
</p>
<p>„Ook goed; ’t is me hetzelfde. Weet je wat we moesten doen?”
</p>
<p>„Nu wat?”
</p>
<p>„We moesten van papa elk duizend pop zien te krijgen.”
</p>
<p>„Maar Nel, ben je heelemaal!.… Hoe zou de man er aan komen? Hij bezit geen duizend
centen.”
</p>
<p>„Da’s niks; hij moet maar voorschot nemen op zijn pensioen; die man uit het jeneverkantoor,
die hem altijd dronken maakt, zal het wel willen leenen.”
</p>
<p>„En dan?”
</p>
<p>„Dan gaan we naar Indië.”
</p>
<p>„En de kinderen?”
</p>
<p>„Die doet hij in een weeshuis, dat is heel gemakkelijk.”
</p>
<p>„<span class="ex" lang="ms">Kasian!</span>”
</p>
<p>„Waarom? Ze hebben het beter dan thuis. Papa kijkt in het geheel niet naar hen om.
Ik verdraai het en jij,—nu ja, jij bent net ’n goeie! ’t Zou hier ’n mooie geschiedenis
worden, als ik alleen wegging en jij zonder mij achterbleef. Ik zal maar niet zeggen
wat!”
</p>
<p>„Hou jij je nu maar goed. Je bent ook ’n lievertje, zeg!”
</p>
<p>Zoo maakten ze stil ruzie onder de dekens in de duisternis, elkaar van allerlei verwijtend,
waar en onwaar, tot ze weer terugkwamen op het denkbeeld om samen naar Indië te gaan;
„<span class="ex" lang="ms">Tjari laki</span>”, zooals Corrie gichelend zei.
</p>
<p>De meisjes sliepen reeds lang, toen Roos nog op en neer liep in de huishoudkamer,
die gemeenschap had met het vierkante hokje, waarin zijn ledikant stond en dat alkoof
heette. Hij had dien avond zijn gewonen roes niet, en hij <span class="pageNum" id="pb139">[<a href="#pb139">139</a>]</span>had dien reeds sedert den dood zijner vrouw niet gehad; hij meende het ook wel te
kunnen doen met „klare” jenever met water, apenmelk, zooals hij ’t noemde. Maar het
ging toch niet. Gewoon aan de lekkere rum, stond hem het ordinaire goed nu geweldig
tegen; na eenig aarzelen kleedde hij zich, verliet in den laten avond stil het huis,
liep met zijn kraag in de hoogte naar den naasten drankwinkel, kocht er een flesch
rum en keerde met groote stappen naar huis terug, de geliefde aan het hart drukkend.
Hij dronk thuis zijn eerste glas met welbehagen, keek het tegen het licht, bij zichzelven
mompelend van „godendrank” en van „’n edele vrucht!” <span class="corr" id="xd31e2266" title="Bron: hij">Hij</span> ging er op zijn gemak bij zitten met een pijpje in den mond, drinkend en rookend.
De drinker won het op den rooker; reeds lang lag de pijp in rust vóór hem toen hij
nog langzaam en met de domme uitdrukking van bedwelming op het opgezet gelaat, het
eene glas ledigde na het andere, nu niet meer met water, maar „kring”. Wel trachtte
hij nu en dan de pijp weer aan te steken, maar hij zat vruchteloos te smakken, want
hij hield den lucifer een handbreed er vandaan, tot hij hem liet vallen, als hij zich
de vingers brandde. Het was stil in huis: alles sliep; om ’t half uur sloeg de Amerikaansche
klok met luiden metaalklank; hij hoorde het nog tot halfdrie, toen zonk hij langzaam
van zijn stoel af op het vloerkleed en lag daar als een zware onbeweeglijke massa,
waaruit een heesch geluid bij het snorkend ademhalen en een akelige benauwende dranklucht
opstegen.
</p>
<p>Nelly haalde haar zuster, die altijd langer sliep, den volgenden morgen uit het bed.
<span class="pageNum" id="pb140">[<a href="#pb140">140</a>]</span></p>
<p>„Kom nu toch eens mee!” zei ze heftig.
</p>
<p>Corrie, slaapdronken en met haar dikke beenen over den ijzeren rand van het ledikant
getrokken, wreef haar oogen.
</p>
<p>„Och, laat me toch met rust; ’t is nog zoo vroeg!”
</p>
<p>„Slaapkop, word toch wakker. Je moet nu toch eens meekomen om het schandaal te zien.”
</p>
<p>Dat woord deed Corrie ontwaken.
</p>
<p>„Wat is het dan?” vroeg ze nieuwsgierig, opstaande.
</p>
<p>Maar Nelly ging de kamer uit en zij liep haar na, naar de huishoudkamer.
</p>
<p>Roos lag nog altijd op den grond te ronken; de rumflesch op de tafel was bijna leeg.
</p>
<p>„Kom help me maar eens,” zei Nelly vol toorn en verontwaardiging, „dan zullen we probeeren
onzen dronken papa in zijn bed te leggen.”
</p>
<p>Ze waren jong en sterk, maar ze hadden er toch moeite mee; zij stootten zijn hoofd
bij ongeluk zoo hard tegen een stoel, dat ze er van schrikten; maar hij voelde er
niets van en werd geen oogenblik wakker.
</p>
<p>„En nu hier blijven,” zei Nelly, „nu door den dood van ma het hek heelemaal van den
dam is?—Ik zou je danken!”
</p>
<p>Corrie zuchtte en zei niets.
</p>
<hr class="tb"><p>
</p>
<p>„Het” lokaal in ’t kleine stadje in het noorden, waar dien avond de candidaat der
kiesvereeniging „Vrijheid en Ontwikkeling” als spreker zou optreden, was vol kiezers,
meest boerenlieden uit den omtrek, maar die voor deze gelegenheid hun Zondagspak voor
den dag hadden gehaald en wier gezichten kleurig als de wijnappelen in hunne boomgaarden
<span class="pageNum" id="pb141">[<a href="#pb141">141</a>]</span>boven de breede zwartsatijnen dassen uitstaken. Hier en daar een gewoon burgerheer,
de notaris, de secretaris, de ontvanger en zoo. Men was in die streek heel erg liberaal,
behalve op ’t stuk van belastingen. De naam van den candidaat was algemeen geacht;
hij behoorde tot eene deftige familie van grondeigenaars <span class="ex" lang="fr">de père en fils</span>; persoonlijk kenden hem maar weinigen; hij was eerst aan de academie geweest en toen,
niemand wist waarom, maar zeker niet uit eenigen nooddwang naar de-n-Oost gegaan.
<span class="ex">Nu</span> was hij terug en hadden zijn bloedverwanten hem candidaat gesteld. Het was, meenden
allen, opperbest. Neen, ze zouden hem kiezen, dat stond vast; men behoefde hun niet
te vertellen wie de Fourniers waren; dat wist een kind wel. De spreekbeurt was dus
meer voor den vorm: men moest toch zijn candidaat eens hooren! En dan: het was toch
eigenlijk ook wel noodig, meenden zij, want iemand die in de-n-Oost geweest was,—men
kon nooit weten! daar kwamen zulke rare menschen vandaan.
</p>
<p>Toen Fournier, die zich op aandrang van zijn familie en vooral van Hortense de candidatuur
had laten welgevallen, de zaal binnentrad, kon hij eerst haast niet zien van den tabaksrook.
Hij werd voorgesteld, drukte vele handen, was „heel aardig” in zijn manier van spreken,
en ging den katheder op met de zekerheid van iemand, die een vak verstaat, waarbij
het spreken voor het publiek behoort. ’t Was de eerste maal niet, dat hij als redenaar
was uitgenoodigd. In een andere vereeniging, waar men uitsluitend sprak over Indische
aangelegenheden, was hij meermalen „uitgenoodigd” door de leden van het bestuur, maar
hij had <span class="pageNum" id="pb142">[<a href="#pb142">142</a>]</span>er zich altijd op de een of andere wijze afgemaakt. Dáár te spreken, dacht hij, was
allesbehalve <span class="ex" lang="fr">le moyen de parvenir</span>.
</p>
<p>Hij keek eens rond voor zoover de dikke rookwolk het veroorloofde, en hij moest zich
bedwingen om niet te hoesten, zoo sloeg hem de onaangename lucht van het Amersfoorter
bocht op de borst. Maar hij wilde niet hoesten, om geen indruk van lichamelijke zwakte
te geven; hij hield zich goed en ving zeer bedaard, langzaam en duidelijk zijn rede
aan.
</p>
<p>Zij konden het opperbest verstaan, de kiezers, en er waren er, die elkaar toeknikten;
zóó mochten zij het hooren; dat ten minste kon iedereen verstaan.
</p>
<p>En wat was hij liberaal!
</p>
<p>Hij wilde onderwijs van den Staat, armverzorging door den Staat en nog heel veel meer;
maar hij wilde vermindering van belastingen, vooral op ’t stuk van grondlasten.
</p>
<p>Fournier zei dat alles, nu en dan, voor den indruk, er een paar Latijnsche woorden
tusschenduwend.
</p>
<p>En terwijl hij daar stond te oreeren over dingen, die hem haast in ’t geheel niet
interesseerden, en waar hij eigenlijk, indien hij er een studie van had gemaakt, een
heel andere opinie van zou gehad hebben, kwam hem met onweerstaanbare kracht zijn
eigen beeld voor den geest; het beeld zijner persoonlijkheid als jong rechterlijk
ambtenaar. Wat had hij toen een eigen meening, en wat hechtte hij daar een waarde
aan! Voor geen schatten zou hij er afstand van hebben gedaan, en hij verachtte diep
ieder man, die niet sprak naar heilige overtuiging.
</p>
<p>Het scheen hem lang, zeer lang geleden; ’t was of hij dacht,—in dit soort van dualisme
pratend voor het publiek en te gelijk <span class="pageNum" id="pb143">[<a href="#pb143">143</a>]</span>denkend over iets anders,—aan een gansch ander man, hem geheel vreemd.
</p>
<p>„Wij moeten de handen ineenslaan,” ging hij plotseling op luiden declameerenden toon
voort, met stille woede het pak zijner vroegere ideeën terugdringend en overstemmend.
„Wij moeten al onze krachten inspannen tot verdediging en handhaving der vrijzinnige
beginselen, die vooral het noorden van ons dierbaar vaderland bezielen, en het zoo
krachtig doen medewerken tot beschaving en veredeling van ons nationaal volksleven.”
</p>
<p>Weer knikten de kiezers elkaar toe; de gouden ringetjes om hun dikke, ronde oorlellen
dansten op en neer en schitterden in het licht. Dàt waren zij, die medewerkers tot
beschaving en veredeling! O, maar ze wisten het reeds lang! Vroegere candidaten hadden
het immers ook gezegd.
</p>
<p>Zij drukten hem allen met warmte de hand toen hij had uitgepraat, en zoo hij al niet
heel zeker was van hun roeping tot veredeling van ons nationaal volksleven,—tot het
hanteeren van den vaderlandschen ploeg waren zij ongetwijfeld in staat; dat voelde
hij.
</p>
<p>„We zullen er verder maar niet veel drukte over maken,” zei lachend de burgemeester.
„Gaat u met mij thuis soupeeren?”
</p>
<p>Veel lust had Fournier er niet in, maar wat zou hij doen? Hij was immers <span class="ex">de</span> candidaat, en als zoodanig weigert men niet bij den burgemeester te eten.
</p>
<p>„Wel?” vroeg Hortense, hem hartelijk omhelzend toen hij thuiskwam: „hoe is ’t gegaan?”
</p>
<p>„Och zoo! ’t kwam zoo ongeveer uit als ik gedacht heb.”
<span class="pageNum" id="pb144">[<a href="#pb144">144</a>]</span></p>
<p>„Waren er veel heeren?”
</p>
<p>„Neen, heel weinig.”
</p>
<p>„Hè?”
</p>
<p>„Maar boeren waren er des te meer.”
</p>
<p>„Nu ja, ik bedoel natuurlijk kiezers,—publiek <span class="ex">enfin</span>!”
</p>
<p>„Het is ’n raar troepje.”
</p>
<p>„Foei, Gérard!”
</p>
<p>„Kind, wees toch verstandig en tracht niet jezelve iets wijs te maken. Ik geloof niet,
dat <span class="ex">ik</span> mezelven ooit dieper heb geminacht, dan toen ik voor die menschen allerlei <span class="ex" lang="en">common places</span> opdreunde, ja hen zelfs gewoon voorloog.”
</p>
<p>„Ajakkes, vent!” riep Hortense met een teleurgesteld gezicht, een toetje makend van
haar mond, „wat kan je toch nare dingen zeggen.”
</p>
<p>„Maar ware!”
</p>
<p>„Dat denk je maar. Je hebt toch ook wel geweten wat het was, en je zei nog zelf, dat
je niet in die andere vereeniging als spreker wou optreden vóór je ’n plaats in de
Kamer had.”
</p>
<p>Hij haalde de schouders op.
</p>
<p>„Wat heeft nu dat er mee te maken?”
</p>
<p>„’t Is alleen maar, zie je, dat je nu op die kiezers niet moet smalen. Ik vind het
beste menschen.”
</p>
<p>„Charmante kerels,” zei hij half lachend. „Je moet ze eens op de thee vragen. Ze dampen
in een kwartier alles zwart met hun stinkende tabak.”
</p>
<p>„Men kan een eenvoudig mensch wezen en slechte tabak rooken.….”
</p>
<p>„Stance-lief, schei nu uit, ja? We weten volkomen juist waarop het staat. Ik moet
lid der Kamer worden, <span class="pageNum" id="pb145">[<a href="#pb145">145</a>]</span><span class="ex" lang="de">dass ist bestimmt in Gottes Rath</span>, en in die van jou en de familie.”
</p>
<p>„’t Is volstrekt niet aardig van je. ’t Is net of wij je dwingen tot een opoffering.”
</p>
<p>„Volstrekt niet. Ik ben al zoover, dat mijn eigen ijdelheid er zeer door zal gevleid
zijn. Maar geloof me, Stance, er zijn momenten, waarin ik walg van mijzelven; waarin
ik het betreur, dat ik ’s lands dienst heb verlaten om in de praktijk te gaan. Het
is waar, dat men in dien dienst veel kostbaren tijd met onbeduidendheden vermorst
en men er maatschappelijk alles moet ontleenen aan zijn betrekking; de betrekking
absorbeert den persoon; zij is alles, hij niets; zij merkt hem tegenover het publiek
met een onverbreekbaar rangnummer; achter nummer tien of vijftig kan een groot man
staan, achter nummer één of twee een nul; ’t doet er niets toe; het nummer geeft de
waarde aan.”
</p>
<p>Hortense begreep het niet best; zij was nooit sterk geweest op het punt van vergelijkingen.
Zij haalde zwijgend de schouders op, volstrekt niet wetend waar hij heen wilde.
</p>
<p>„Doch overigens,” ging hij voort, „is het toch veel waard, dat men op zijn opinie
geen zelfmoord behoeft te plegen; men kan haar als rechterlijk ambtenaar vrij laten
gelden; men <span class="ex">moet</span> dat zelfs doen, tenzij men tot die ongelukkigen behoort, die geen eigen meening hebben
en maar altijd varen naar het kompas van de letter of naar dat van eens anders meening.”
</p>
<p>Met groote belangstelling bekeek Hortense een paar roode vlekjes in den hals van hun
kind; zij onderzocht ze met gefronste wenkbrauwen, ernstig overwegend of die vlekjes
ook <span class="pageNum" id="pb146">[<a href="#pb146">146</a>]</span>iets met mazelen te maken konden hebben. Naar Fournier luisterde ze in ’t geheel niet
meer; zij bleef altijd veel te veel de dochter van Van Velton om naar zulk onpractisch
gezeur te luisteren.
</p>
<p>En Fournier, die ook eigenlijk meer tegen zichzelven sprak, uit behoefte om een formule
te geven aan hetgeen hij de laatste dagen vaak had gedacht en om die formule zelf
uit te spreken en ook weer zelf te hooren, vervolgde:
</p>
<p>„Voor iemand, die zich nog iets anders voelt dan een ledepop tegenover de maatschappij
en een komediant tegenover het recht, is de praktijk onuitstaanbaar. Tegen haar eischen
tornt men vruchteloos op. Geen karakter is er tegen bestand. Men moet zich onderwerpen
of heengaan. Men komt als in een stroom, die medevoert; soms, in het begin, houdt
men een oogenblik worstelend stand; maar de stroom gaat ’t volgende oogenblik voort
en sleurt toch mee, als men er niet meer aan denkt. En men eindigt.…”
</p>
<p>„Zou jij denken, Gérard, dat het mazeltjes werden?” vroeg Hortense heel ernstig.
</p>
<p>„’t Is de besmettelijkste ziekte, die ik ken,” ging hij voort, starend <span class="ex" lang="de">in ’s Blaue</span> en zijn gedachtenloop vervolgend, „men eindigt met den stroom mee te roeien om het
hardst, en het wordt een wedstrijd om de glorie het best en ’t gemakkelijkst zijn
eigen persoonlijkheid te kunnen vertrappen.”
</p>
<p>„Och, wees nu niet zot! ’n Besmettelijke ziekte.… kom!”
</p>
<p>„Hm?”
</p>
<p>„Hè, wat ben je raar vandaag! Ik vroeg of je denkt dat <span class="ex">dit</span> mazeltjes zullen worden; <span class="ex">dit</span>.”
</p>
<p>Hij lei zijn vinger op de aangeduide plekjes en keek aandachtig.
<span class="pageNum" id="pb147">[<a href="#pb147">147</a>]</span></p>
<p>„Wel neen.”
</p>
<p>„Zoo, en waar zie je dat aan?”
</p>
<p>„Och, dat weet ik niet. Het komt mij zoo voor. Ik houd het voor ’n muggebeet.”
</p>
<p>„Ze regeeren anders erg, de mazelen.”
</p>
<p>Fournier, dien dag erg uit zijn humeur, werd boos.
</p>
<p>„Nu, als je het dan bepaald wilt.….”
</p>
<p>„Hè, wat ben je onaardig, Gérard.”
</p>
<p>Lachend gaf hij haar een kus.
</p>
<p>„’t Was niet zoo gemeend, Stance. Maar je moet je niet ongerust maken voor niemendal.”
</p>
<p>„Zoo! Is ons kind niemendal?”
</p>
<p>„Neen, maar mazeltjes, dat geen mazeltjes zijn.”
</p>
<p>„Ik wou toch zoo graag, vent, dat je gekozen werdt.”
</p>
<p>„Ja, dat weet ik. Ik had vroeger nooit gedacht, dat je zoo’n belang stelde in het
Nederlandsche volk.”
</p>
<p>„Groote goden ja!” antwoordde zij lachend: „dat volk interesseert me erg!”
</p>
<p>Hij wist wel, dat slechts ijdelheid haar drijfveer was, en de zijne stond maar weinig
hooger. Sedert Louise gravin De Riquelle was, had Hortense geen vuriger verlangen
dan een of andere verheffing voor haar en haar man. Een graaf was van hem niet te
maken, dat stond nu eenmaal vast. Hoe knap hij ook was, hoe verstandig en rijk aan
ervaring, en hoe erg gewoon de intellectueele ontwikkeling van den ritmeester daartegenover
stond,—het baatte niets; de liefelijkst kweelende nachtegaal kan nu eenmaal geen goudvink
worden. Zij moesten het dus vinden op ’t maatschappelijk gebied; dáár was hun terrein,
en Hortense vond dat iemand, <span class="pageNum" id="pb148">[<a href="#pb148">148</a>]</span>die lid was van de Tweede Kamer, een groot man mocht heeten en dat zoo’n lidmaatschap
tegen een altijd toch betrekkelijk nominaal graafschap best kon opwegen.
</p>
<p>Zij was toen <span class="ex">de</span> dag aanbrak zenuwachtiger dan Fournier.
</p>
<p>Hij voelde wel iets, maar hield zich uitstekend. Niet omdat hij zoo zeker was van
zijn zaak, want op het geheele district kon hij niet rekenen. Er was een ook liberale
tegencandidaat gesteld in een andere gemeente en ook voor dien was, dat wist hij,
door vrienden en verwanten hard gewerkt. Hij had de verkiezings-artikelen gelezen
in de plaatselijke courantjes; ofschoon men hem om de positie zijner familie had gespaard,
was hij er bij de tegenstanders van eigen partij toch niet geheel zonder kleerscheuren
afgekomen. Hij vond het heel fatsoenlijk voor een verkiezings-quaestie! Mijn hemel,
als men eens zag hoe zulk een onbloedige en voor een groot deel onpersoonlijke strijd
een deel der natie—het fatsoenlijke!—tot een ploertigen kermistroep verlaagde, die
niets ontzag, voor wien eens anders reputatie en goede naam geen grooter waarde hadden
dan een flesch met water in Indië!
</p>
<p>Neen, in dat opzicht was hij er bepaald goed afgekomen.
</p>
<p>Telkens als er gebeld werd, sprong Hortense op. Wel twintigmaal in een uur liep ze
naar het venster om te zien of de telegrambesteller nog niet arriveerde; zij berekende
den tijd en vroeg telkens aan Gérard of hij nu niet dacht, dat het telegraphisch bericht
er reeds lang wezen kon.
</p>
<p>Eindelijk viel het kind zich al spelende met ’t hoofdje tegen een stoel een der vele
builen uit een kinderleven; het zette een keel op van belang; de verschrikte ouders
schoten toe; zij hoorden niet eens dat er gebeld werd.
<span class="pageNum" id="pb149">[<a href="#pb149">149</a>]</span></p>
<p>„Asjeblieft mevrouw, een telegraaf,” zei de meid.
</p>
<p>Hortense vergat haar schreeuwend kind, rukte het couvert open, vloog Gérard om den
hals en kuste hem met aandoening. Hij, een beetje bleek en zenuwachtig nu ook, keek
het telegram in en vergeleek het aantal uitgebrachte stemmen met dat op hem vereenigd.
</p>
<p>Hij was gekozen met een meerderheid van twee stemmen; <span class="corr" id="xd31e2433" title="Niet in bron">„</span><span class="ex" lang="fr">les deux font la paire</span>,” dacht hij glimlachend.
</p>
<p>Het was een groote drukte, dien dag en den volgenden. Het regende brieven en telegrammen.
Dokter Van der Linden kwam feliciteeren en was zeer in zijn schik. Allerlei soort
van vrienden en bekenden maakten visites of passeerden hun kaartjes. Toen de dokter
er was, kwamen er juist ook eenige Indische heeren, waaronder er waren, die hem niet
weinig benijdden en hem een geluk wenschten, dat ze o zoo graag hunzelven hadden gegund.
Ook Mourant, juist voor zaken in Den Haag, zooals hij zei, kwam, en keek den gekozen
volksvertegenwoordiger met verbazing aan, als ontdekte hij iets in hem, dat hij nog
nooit had vermoed; zoo’n beleedigende verbazing, die onuitgesproken zegt: „hoe heb
jij ’m dat zoo kunnen leveren.”
</p>
<p>Fournier zag het en amuseerde er zich mee.
</p>
<p>„Ziezoo,” zei een der oud-gasten, een gewezen hoofdambtenaar, „nu hebben we weer een
voorstander der Indische belangen in het Nederlandsche parlement.”
</p>
<p>„En ’n uitstekend redenaar,” voegde een ander er bij.
</p>
<p>„’t Spijt me,” antwoordde Fournier droogjes. „Men moet voor Indische aangelegenheden
niet te veel op mij rekenen.”
<span class="pageNum" id="pb150">[<a href="#pb150">150</a>]</span></p>
<p>„Maar m’n waarde heer, de groote belangen dier zoo talrijke inlandsche bevolking.….”
</p>
<p>„Neen, toch niet. Ik denk niet, dat ik me veel moeite daarvoor geven zal.”
</p>
<p>„Mijn God, hoe is het mogelijk! Iemand, die in Indië is geweest en dat alles heeft
aanschouwd.”
</p>
<p>„Nu ja, dat is zeer betrekkelijk. Ik heb op twee hoofdplaatsen gewoond. Persoonlijk
ben ik dus met de bevolking al heel weinig in aanraking geweest, en ik heb ook nooit
lust gevoeld verder met haar en haar omstandigheden in aanraking te komen.”
</p>
<p>„En dat zegt een oud-ambtenaar bij de rechterlijke macht!”
</p>
<p>Het was Mourant, die het riep, met zijn armen theatraal omhoog, en zijn neus en zijn
buik in den wind. Fournier keek hem eens eventjes schuin aan met een ironisch lachje.
Welzeker, hij begreep dat volkomen! Mourant zou het dadelijk gloeiend hebben opgenomen
en nog opnemen voor „den” Javaan, als dat hem aan zoo’n heerlijk plaatsje op het Binnenhof
kon helpen; hij zou hartroerende tooneelen schetsen met al het pathos, waarover hij,
bij gebrek aan beter, beschikte.
</p>
<p>„Ja, zie je,” voegde Fournier er droogjes bij, „het is nu juist niet als ambtenaar
bij de rechterlijke macht dat men sympathie krijgt voor de inlandsche bevolking.”
</p>
<p>„Men ziet toch haar lijden onder den afschuwelijken toestand van verdrukking en maatschappelijke
ellende.”
</p>
<p>„Niet zoozeer.…. Men ziet eigenlijk meer haar gemeenheid en haar door en door leugenachtigen
en verdorven aard.”
</p>
<p>„Leugenachtig, ja; maar kan dat anders, na zooveel jaren <span class="pageNum" id="pb151">[<a href="#pb151">151</a>]</span>onderdrukking? Wij moeten het volk de gelegenheid openen zich te ontwikkelen, beschaafder
en beter te worden.”
</p>
<p>„Ga gerust uw gang; ik doe er niet aan mee. Ik heb niet de minste sympathie voor de
bevolking. Gaarne erken ik, dat ik er weinig van weet en niet veel meer van heb gezien,
dan de slechte zijde.”
</p>
<p>„Let dan op de goede; let op den zachten, vredelievenden aard der inlanders; op hun
tevredenheid met weinig; hun berusting in het lot; hun kinderlijken eenvoud.….”
</p>
<p>Fournier lachte.
</p>
<p>„Die laatste is heel aardig.”
</p>
<p>„Hoe dat?”
</p>
<p>„Ik begrijp niet hoe de menschen over zulke dingen kunnen spreken. Wat volgens onze
zeden zeer gemeen, verachtelijk, ja streng strafbaar voor de wet zou zijn, is bij
die lieden uiterst gewoon en geoorloofd; men gaat nu zoover het bij hen „kinderlijk
eenvoudig” te noemen.”
</p>
<p>„Het strookt met hun godsdienstige levensopvatting.”
</p>
<p>„’t Is wel mogelijk, ofschoon ze ook zonder die opvatting zoo handelen. Ik zeg u nogmaals,
dat de inlandsche bevolking mij hoegenaamd geen belangstelling inboezemt.”
</p>
<p>„Maar dat volk.…”
</p>
<p>„Het is niet eens ’n volk. Het is niets, eenvoudig niets. ’t Zijn een troep individuën
met begrippen omtrent het huisgezin, die meer overeenkomst hebben met den toestand
in een apen-kolonie of een konijnenhol, dan met de onze. U moet me ’t niet kwalijk
nemen, maar ik weiger pertinent mij voor de bevolking in de Tweede Kamer in de bres
te stellen.”
<span class="pageNum" id="pb152">[<a href="#pb152">152</a>]</span></p>
<p>Zij keken elkaar teleurgesteld aan en schudden bedenkelijk de hoofden.
</p>
<p>Na een oogenblik van stilte vroeg Mourant:
</p>
<p>„En de toestand der Europeesche ingezetenen?”
</p>
<p>„Daar weet ik iets meer van,” antwoordde Fournier; „die toestand is voor de particulieren
niet gunstig, maar toch altijd nog gunstiger dan hier.”
</p>
<p>„Gunstiger dan hier?”
</p>
<p>„Welzeker. In Indië komt men om fortuin te maken. Lukt dat niet, dan beklaagt men
zich bitter, al heeft men er ook een ruim en aangenaam bestaan.”
</p>
<p>„U vergeet iets.”
</p>
<p>„En dat is?”
</p>
<p>„Tal van ondernemers hebben ontzettende verplichtingen, die hen drukken en waaraan
zij niet kunnen voldoen.”
</p>
<p>Een oogenblik kwam de advocaat geheel bij Fournier boven.
</p>
<p>„Och,” zei hij lachend, „dat is ook nog zoo kwaad niet; het beste baantje in Indië
is tegenwoordig landeigenaar te zijn met ’n paar millioen hypotheek op z’n land; dan
heeft men ’t beter, dan iemand anders.”
</p>
<p>Zij schudden weer de hoofden en keken ernstig, afkeurend.
</p>
<p>„Wij hadden niet gedacht, dat u de belangrijke Indische aangelegenheden zoudt belachelijk
maken.”
</p>
<p>„Eigenlijk doe ik dat volstrekt niet.”
</p>
<p>„U doet feitelijk toch niets anders.”
</p>
<p>„Is het niet waar, wat ik zeg?”
</p>
<p>„Het is overdrijving; het is een caricatuur van de waarheid.”
</p>
<p>„Dat geef ik niet toe,” zei Fournier, die er een einde aan wilde maken, geraakt. „Ik
sta op een geheel vrij standpunt. <span class="pageNum" id="pb153">[<a href="#pb153">153</a>]</span>Ik ben niet naar Indië gegaan om een carrière of om fortuin te maken, en ik heb ook
het een noch het ander uit Indië teruggebracht. Trouwens, ik had er geen de minste
behoefte aan. Ik ben volstrekt niet tot lid der Volksvertegenwoordiging gekozen als
zoogenaamd „Indisch specialiteit”; er is zelfs bij alles, wat mijn verkiezing voorafging,
van mijn verblijf in Indië alleen melding gemaakt door mijn tegenstanders, als verwijt
en verdachtmaking.”
</p>
<p>„Dat is niet de schuld van Indië.”
</p>
<p>„Ik weet het, maar permitteer mij, dat ik u voor eens en voor goed zeg, dat ik als
lid der Kamer met Indië volstrekt niets meer verkies te maken te hebben, dan ieder
gewoon lid.”
</p>
<p>Het was zeer beslist gezegd, zóó beslist, dat de heeren met groote deftigheid, waarachter
veel spijt en teleurstelling was verborgen, opstonden, hun hoeden namen en heengingen.
</p>
<p>Hortense, die onder het gesprek even in de kamer was geweest, kwam binnen toen ze
hoorde, dat de bezoekers heengingen; dokter Van der Linden was stil in een hoekje
blijven zitten, bladerend in een album, zonder zich met het discours in te laten.
</p>
<p>Fournier stond achter het groene staatsiegordijn en zag hen druk pratend het plein
oversteken.
</p>
<p>„Waar hadt jullie het over?” vroeg Hortense, terwijl ze bij hem kwam staan en tegen
hem aanleunde.
</p>
<p>„Och, ze wilden me in de Kamer voor hun Indische kliek winnen.”
</p>
<p>„Je hebt geweigerd?”
<span class="pageNum" id="pb154">[<a href="#pb154">154</a>]</span></p>
<p>„Zeker, ik heb er niets mee op, hoegenaamd.”
</p>
<p>„Wel, ik zou het toch maar gedaan hebben; het is altijd iets, en je weet wel, die
lui schrijven in couranten en tijdschriften—het is beter hen te vriend te houden.”
</p>
<p>„Je hadt hen ten minste wel met ’n enkel woord aan het lijntje kunnen houden; dat
verbindt tot niets,” meende dokter Van der Linden.
</p>
<p>Fournier keek hem schuin aan en lachte. Die oude heer was ook een beste! zoo cynisch
mogelijk!
</p>
<p>„Och, ’t is beter zoo. Ze weten nu waarop het staat; ik ben nu ineens van hun <span class="corr" id="xd31e2511" title="Bron: geseur">gezeur</span> af, en van dat eeuwig gezanik over Indië; ze weten nu, dat ik niet in hun kliek kom;
ze kunnen daar nu boos om zijn, maar aan den anderen kant zal het een goeden indruk
maken.”
</p>
<p>Mourant, terugkomend bij Henriëtte, vertelde het haar met diepe verontwaardiging.
</p>
<p>„Ik heb in Indië dikwijls hooren zeggen, dat hij heel knap was,” merkte zij op.
</p>
<p>„Knap! Ja, ’t mocht wat!”
</p>
<p>„Nu, ’t is toch waar. Er werd altijd met den grootsten lof over hem gesproken.”
</p>
<p>„Hij is een egoïst; door en door een egoïst!”
</p>
<p>„Zoo, dat wist ik niet.”
</p>
<p>„Hij is iemand,” ging Mourant declameerend voort, „van een slechte cynische natuur;
een man zonder hart en zonder gevoel.”
</p>
<p>„Och, wat? Hoe weet je dat allemaal?”
</p>
<p>„Wij hebben hem aangezocht om de belangen van Indië in de Kamer te helpen verdedigen.”
<span class="pageNum" id="pb155">[<a href="#pb155">155</a>]</span></p>
<p>„En hij heeft geweigerd?”
</p>
<p>Mourant knikte met het hoofd en keek haar aan met ’t gezicht van iemand, die verwacht,
dat een ander verstomd zal staan.
</p>
<p>„Waarom heeft hij niet gewild?”
</p>
<p>„Och,” zei Mourant, de breede schouders ophalend, „om allerlei <span class="ex" lang="en">nonsense</span> redenen. Praatjes om zich er af te maken.”
</p>
<p>Henriëtte vond het niets aardig van Fournier. Waarom, dat wist ze zelve niet, want
van die „Indische aangelegenheden,” die in een Kamer worden behandeld, begreep ze
niets hoegenaamd. Maar hij had het toch, meende ze, moeten doen al was het alleen
maar voor de vrienden.
</p>
<p>„Hij is zeker trotsch geworden,” zei ze, „sedert hij geparenteerd is aan die familie
Riquelle.”
</p>
<p>„Best mogelijk.”
</p>
<p>„’t Is jammer Willem, dat jij niet gekozen bent. Zou dat nu met geld en wat moeite
niet te doen zijn?”
</p>
<p>Zijn gezicht betrok.
</p>
<p>„Nu niet; later misschien.”
</p>
<p>Zij had hem in zijn zwakke zijde getast. De helft van het hem nog resteerende leven
zou hij er voor hebben gegeven; maar hij wist wel, dat het niet gelukken zou; in zoover
sprak hij de waarheid, dat er <span class="ex">nu</span> geen quaestie van wezen kon.
</p>
<p>Terwijl hij zoo somber voor zich uitkeek, nam zij hem aandachtig waar. Inderdaad,
hij werd er niet jonger op! Wat begon zijn hoofd kaal en ’t overblijvend haar grijs
te worden! Wat kreeg hij oude trekken in zijn voorhoofd en zijn gezicht! Hoe sterk
nam zijn corpulentie toe! Zou zij <span class="pageNum" id="pb156">[<a href="#pb156">156</a>]</span>aan dien man haar toekomst binden? Ze was jong, mooi en rijk. Aan adspiranten zou
het zeker niet ontbreken, dat vertelden haar honderden mannenoogen op de straten en
in de theaters. En ondanks alles, was ze dan toch eigenlijk, als ze wilde, volkomen
vrij!
</p>
<p>„Er is een geschikt oogenblik onbenut voorbijgegaan,” zei Mourant zuchtend, maar toen
hij Henriëtte aanzag, ging hem dat geschikte oogenblik uit het hoofd. „Wat is er?”
vroeg hij, kleurend van verlegenheid—iets, dat hem in jaren niet was overkomen—om
haar zonderlinge gelaats-uitdrukking.
</p>
<p>„Er is niets. Ik dacht, dat het zoo jammer was.”
</p>
<p>„Wat?”
</p>
<p>„Wel, dat je niet eens kans zoudt hebben in de Kamer te komen.”
</p>
<p>„O, dàt zeg ik niet. Later.…”
</p>
<p>Zij ging er niet verder op door. Later, dacht ze,—nu ja! Wat zou hij dan een echte
oude heer wezen! ’t Was niet voor het eerst, dat haar die gedachte plaagde. Zij had
de waarheid gesproken tegen mevrouw Mourant. Thans zou ’t haar een halve ton waard
zijn geweest den wettigen man terug te geven aan de wettige vrouw. Maar daarvan kon
in geen geval quaestie wezen!
</p>
<p>Dien avond sprak Mourant aanhoudend over wat hij de gouden toekomst noemde; hun huwelijk
was thans een gebeurtenis in het verschiet, waarvan men het tijdstip bijna met zekerheid
kon bepalen. Hij was dien dag nog vriendelijker en aardiger tegen de kinderen dan
gewoonlijk. Henriëtte gaf er zoo weinig mogelijk antwoord op.
<span class="pageNum" id="pb157">[<a href="#pb157">157</a>]</span></p>
<p>„Wat ben je stil, lieve!” zei hij ten slotte, haar naar hem toetrekkende. „Je bent
zeker niet in orde.”
</p>
<p>Zij liet toe, dat hij haar een kus gaf; meer ook niet. Zij wilde juist lachend zeggen,
dat ze zoo gezond was als een visch, toen hij voortpratend, weer over hun huwelijk
begon.
</p>
<p>„Ik heb den heelen dag al last van hoofdpijn.”
</p>
<p>„Nu!” zei hij triomfantelijk en als gerustgesteld: „nu, zie je wel! Dat dacht ik al.
Ik zou maar vroeg naar bed gaan.”
</p>
<p>Zij liet het zich geen tweemaal zeggen; zij kon nu eenmaal niet met hem meepraten,
en ze betwijfelde zeer of ze het wel ooit weer van harte zou kunnen doen, als hij
sprak over trouwen.
</p>
<p>Hoofdpijn had ze niet en slaap evenmin. Zij ontkleedde zich toch in haar kamer, met
het plan naar bed te gaan, denkende dat ze wel zou inslapen. Half ontkleed ging ze
zitten op een kleinen fauteuil in een hoek der kamer. ’t Was zoo’n moeilijk geval!
Hoe zou ze van hem ontslagen raken; want dat het daartoe komen moest, stond thans
bij haar vast. Welk een berg van geweldige onaangenaamheden voor den voet! Er was
geen overkomen aan, en met de kleine hand voor de groote donkere oogen en den elleboog
op de leuning van den armstoel, zat ze stil na te denken, nu en dan met een zucht
het hoofd schuddend. Dat men toch sommige dingen niet ongedaan kon maken! Met een
lichte rilling van kou, die kippevel joeg over haar bloote armen, stond ze op en kroop
diep onder de dekens in haar bed. Ze wilde er thans niet meer aan denken; ze had den
<span class="pageNum" id="pb158">[<a href="#pb158">158</a>]</span>tijd en die geeft raad; het zou nooit gebeuren, <span class="ex">nooit</span>!
</p>
<p>Instinctmatig hield zij haar rol van half-zieke den volgenden dag tegen Mourant vol,
en naar de leerschool, die ze gedurende de ziekte van Veninga had doorloopen, was
ze knorrig en gemelijk. Hij deed zijn uiterste best om haar ’t leven te veraangenamen;
hij bracht cadeautjes mee en fijne bonbons, waarvan hij wist dat ze veel hield, zich
volkomen onbewust van het feit, dat hij daardoor olie wierp op het vuur, dat bezig
was alle genegenheid voor hem te verteren.
</p>
<p>„Ik wou wel een beetje wandelen,” zei ze op een mooien middag, met hetzelfde knorrige
gezichtje der laatste dagen.
</p>
<p>„Uitstekend lieve! Willen we het Park eens ingaan?”
</p>
<p>„Och ja! Als ik maar wat frissche lucht krijg; ik word zoo akelig van dat thuis zitten.”
</p>
<p>„Het is mijn schuld niet,” zei hij aarzelend.
</p>
<p>„Neen, dat weet ik ook wel.”
</p>
<p>„Komaan, laat ons dan gaan.”
</p>
<p>Toen ze zich kleedde in haar kamer, trok hij zijn bruine glacé-handschoenen aan, streek
zijn zijden cylinderhoed op en bekeek zich met welgevallen in den spiegel; de gesloten
jas sloot zonder rimpel of plooi om zijn zware gestalte; hij was correct gekleed door
den besten tailleur van Brussel, en terwijl hij zichzelven monsterde van top tot teen,
streek hij met welgevallen zijn grijzende bakkebaarden op, hoogst met zichzelven ingenomen.
</p>
<p>Een glimlachje gleed over het gelaat van Henriëtte, toen ze hem zóó verraste.
</p>
<p>„Als je klaar bent?” vroeg ze spottend.
<span class="pageNum" id="pb159">[<a href="#pb159">159</a>]</span></p>
<p>Hij lachte en keek haar aan, alsof hij niets minder verwachtte dan een woord van bewondering,
dat echter niet volgde. Er waren niet veel wandelaars in het Park; voor de Brusselaars
was het de dag niet, noch de tijd van den dag; slechts hier en daar kwam men een paar
vreemdelingen tegen of een bonne met spelende kindertjes. Zij hadden een heel eind
gewandeld, pratend over koetjes en kalfjes, en wilden weer huiswaarts gaan, toen,
bij het verlaten van het Park, een viertal heeren hen aansprak. Het waren kennissen
uit Indië. Er werden handjes gegeven en vroolijke groeten gewisseld. Iedereen deed
als wist hij van den prins geen kwaad, en als was het volstrekt niets bijzonders,
Mourant en de weduwe Veninga samen daar te ontmoeten. Toch was het Mourant hoogst
onaangenaam, en hij was bang dat het Henriëtte, die ook niet hield van die ontmoetingen,
nog meer uit haar humeur zou helpen.
</p>
<p>„Blijven de heeren eenigen tijd hier?” vroeg zij aan den oudste van het viertal, een
onder den tropischen hemel grijs geworden maar goed geconserveerd koopman.
</p>
<p>„We stellen ons voor, hier ’n dag of veertien te vertoeven.”
</p>
<p>„Wel dat doet me genoegen. Weest dan morgen mijn gasten.”
</p>
<p>Een oogenblik keken ze elkaar verbaasd en besluiteloos aan.
</p>
<p>„Met heel veel pleizier.… als we u ten minste niet derangeeren.”
</p>
<p>„Volstrekt niet! Hier,” ging ze voort, eenigszins zenuwachtig een kaartje nemend uit
een kleine blauwzwarte portefeuille, „hier is mijn adres.”
</p>
<p>Mourant wist niet hoe hij het had; hij kon goedschiks niets zeggen, maar hij verbeet
zich van spijt.
<span class="pageNum" id="pb160">[<a href="#pb160">160</a>]</span></p>
<p>„Ik begrijp je volstrekt niet,” zei hij, toen het viertal onder veel buigingen en
hoedzwaaien het Park was ingegaan.
</p>
<p>„Zoo! ’t Is mogelijk.”
</p>
<p>„Sedert verscheiden dagen ben je onwel en klaagt aanhoudend over hoofdpijn.”
</p>
<p>„’n Reden te meer.”
</p>
<p>„Maar lieve Jet, hoe kan je nu toch zoo tegen jezelve zijn?”
</p>
<p>„Wat, tegen mijzelve? Ik ben tegen niets, maar ik wil eens ’n paar menschen aan mijn
tafel zien.”
</p>
<p>„Het is nog zoo lang niet geleden, dat je daar veel op tegen hadt.”
</p>
<p>Ongeduldig haalde ze de schouders op.
</p>
<p>„Dan ben ik sedert veranderd; dat is alles.”
</p>
<p>Mourant ontstelde er van in allen ernst, en hij keek haar oplettend, haast angstig
aan. Zóó had zij nog nooit tegen hem gesproken.
</p>
<p>„Ik gun je immers gaarne elk genoegen,” zei hij zacht.
</p>
<p>„Dat merk ik! We ontmoeten ’n paar kennissen van vroeger, die hier vreemd zijn; ik
vraag hen te dineeren, en je staat er bij met ’n verstoord gezicht; nauwelijks zijn
ze weg of je begint aanmerkingen te maken. Denk je misschien dat dit aangenaam is?”
</p>
<p>„Ik zal geen aanmerkingen meer maken,” antwoordde hij met een soort van sombere theatrale
onderwerping, maar onwillekeurig dacht hij aan zijn vrouw, die nooit gasten zou geïnviteerd
hebben, zonder hem vooraf te vragen of hij het goed vond. Nu ja, maar dat was ook
iets anders.
</p>
<p>’s Avonds in hun hotel, toen ze terugkeerden uit den schouwburg, zaten de vier Indische
heeren nog een oogenblik bij <span class="pageNum" id="pb161">[<a href="#pb161">161</a>]</span>elkaar een glas grog te drinken voor ze hun kamers zochten. Slechts twee hoorden bij
elkaar: de koopman Van Namen en zijn neef Jules, die administrateur was van een land;
de twee andere heeren waren ambtenaren met verlof, die elkaar en de anderen toevallig
in het hotel te Brussel hadden ontmoet.
</p>
<p>„Ik sta nog verbaasd, als ik denk aan die invitatie van mevrouw Veninga.”
</p>
<p>„Eigenlijk,” zei een der ambtenaren, „had ik ze liever niet aangenomen. De scheeve
verhouding tusschen haar en Mourant is zoo algemeen bekend. ’t Gaat alles zoo ontzettend
openlijk.”
</p>
<p>„Och, hier te Brussel is het wel aardig,” meende Van Namen. „Bovendien: men behoeft
als man zulke dingen niet te weten, als men niet wil.”
</p>
<p>„’t Is waar! Ik vind het verbazend jammer. ’t Is een eeuwig mooi vrouwtje,” vond Jules.
</p>
<p>„’t Is een beeldje. Trouwens, Mourant is wel veel ouder, maar hij is nog een verduiveld
kranige kerel.”
</p>
<p>„Wat was hij <span class="ex" lang="fr">tiré à quatre</span>!”
</p>
<p>„Asjeblieft. Nu, het is de moeite waard.”
</p>
<p>„Men zei in Den Haag, dat hij van z’n vrouw ging scheiden, nietwaar?”
</p>
<p>„Ja,” bevestigde Van Namen; „ze heeft toegestemd.”
</p>
<p>„Zoo’n bofferd!” liet Jules zich ontvallen.
</p>
<p>Ze lachten allen luid.
</p>
<p>„Je bent, hoop ik, niet van haar gecharmeerd?”
</p>
<p>„Neen, God! Daar is wel geen quaestie van. Maar ik vond het toch jammer. ’t Is zonde.
En Mourant vind ik in elk geval ’n ploert.”
<span class="pageNum" id="pb162">[<a href="#pb162">162</a>]</span></p>
<p>Daar kreeg men bijna standjes om; <span class="ex">die</span> uitdrukking was te kras en men redeneerde en twistte er over nog wel een uur lang.
</p>
<p>Henriëtte had den volgenden dag geen hoofdpijn; zij was de bedrijvigheid zelve. Het
zilver, dat reeds lang in de étuis stil had gesluimerd, moest voor den dag gehaald
en gepoetst worden.
</p>
<p>Den heelen dag bleef Mourant bij haar. Hij was nu met het diner verzoend. Het mocht
dan een <span class="ex">tinka</span> wezen, maar die had het dadelijk aangenaam gevolg, dat zij niet zoo knorrig en uit
haar humeur was als anders.
</p>
<p>„Wil je wat voor me doen?” vroeg ze.
</p>
<p>„Heel graag; als je maar zegt wat.”
</p>
<p>„Ik heb ’n paar dingen te bestellen bij den confiseur.”
</p>
<p>„Met genoegen, ik zal er dadelijk heengaan.”
</p>
<p>Zijn bereidwilligheid tot het doen van voor een heer toch altijd minder aangename
boodschappen, stemde haar zacht, en ze glimlachte tegen hem, wat ze in geen dagen
had gedaan.
</p>
<p>Het verrukte hem en met een groot air van gewicht luisterde hij naar haar bestellingen
en noteerde ze in zijn zakboekje.
</p>
<p>’t Gaf voor ’t oogenblik een zekere vertrouwelijkheid tusschen hen, waarin Mourant
een innig behagen schepte.
</p>
<p>De gasten kwamen prompt op tijd.
</p>
<p>Mourant kreeg een plaats aan het andere smalle eind der tafel tegenover Henriëtte,
maar ver af. Naast hem zaten Van Namen en de oudste der twee ambtenaren. Jules en
de jongste zaten bij Henriëtte.
</p>
<p>„Ik heb het zóó gerangschikt,” zei Henriëtte toen ieder op <span class="pageNum" id="pb163">[<a href="#pb163">163</a>]</span>zijn bord naar zijn kaartje keek, „omdat ik weet dat de heeren graag over politiek
praten, en daar begrijp ik niets van.”
</p>
<p>„Mogen we u daarmee niet lastig vallen?” vroeg Jules.
</p>
<p>Verrast keek Henriëtte hem aan. Hij was een mooie indo-Europeaan. In Indië zou hij
niet de aandacht hebben getrokken, want daar is zijn type niet meer dan gewoon. Maar
in die Europeesche omgeving maakten zijn lichtbruine huidskleur, zijn blauwzwarte
haren en groote, sombere oogen een bijzonder effect; ’t was hetzelfde van Louise Van
der Linden en hetzelfde ook van Henriëtte.
</p>
<p>„Ik wist niet dat zulke jongelui zich daar ook mee ophielden.”
</p>
<p>„Ah, dat is te zeggen: niet als staatkunde. Er is toch nog een andere beteekenis voor
„politiek”.”
</p>
<p>„Hij bedoelt „sleem” of „pienter”,” zei een der ambtenaren.
</p>
<p>Doch bij Jules en Henriëtte viel die aardigheid geheel in het water. Het ergerde hun.
Eigenlijk konden ze in het geheel niet hooren, dat die <span class="ex" lang="fr">pur sang</span> Hollanders altijd flauwe aardigheden debiteerden op de manier van spreken der Indische
lui; het was dan toch ook wat,—de manier waarop de meesten zich in hun eigen taal
uitdrukten, en waarbij ze zich vaak met vloeken, herhalingen en interjecties moesten
opzweepen om hun denkbeelden in niet al te verkeerden vorm onder woorden te brengen!
</p>
<p>„Och!” zei Henriëtte glimlachend: „waar zoo’n politiek onder ons toe dienen zou, begrijp
ik niet.”
</p>
<p>„Die is altijd goed!” riep Mourant luid, zich buigend over zijn bord en haar aankijkend.
<span class="pageNum" id="pb164">[<a href="#pb164">164</a>]</span></p>
<p>Eigenlijk had hij over die eigenwijze regeling van de tafel geweldig het land.
</p>
<p>„Ik heb wel eens gehoord,” zei Jules zacht tegen Henriëtte, „dat het soms heel gevaarlijk
is politiek met de dames om te gaan.”
</p>
<p>„’t Hangt er van af.”
</p>
<p>„Dat bedoelde ik ook. Men zegt dat de dames liever oprechtheid zien, dan geslepenheid.”
</p>
<p>„Ja! Ik althans. Als iemand openhartig is, weet men ten minste dat hij het meent.”
</p>
<p>Het eten was uitmuntend en Henriëttes rechterbuurman zat in stilte te genieten.
</p>
<p>„Die schotel, mevrouw,” zei hij met een zucht van innige voldaanheid, „was een gedicht.”
</p>
<p>Toen Mourant op zijn woorden geen repliek kreeg en daarvan zelfs geen oogenblik notitie
was genomen, keek hij met opgetrokken wenkbrauwen en een teleurgesteld gezicht naar
de overzijde. Wat zaten die twee nu zacht te spreken met elkaar! Zoo’n onbeduidende
sinjo! Hoe dwaas van haar om hem tot buurman te nemen, in plaats van Van Namen. ’t
Was zelfs onbeleefd; de oudste der gasten behoorde aan haar rechterhand te zitten.
</p>
<p>’t Werd bij het dessert nog erger.
</p>
<p>De goede wijn had zijn effect gedaan en spraakzamer gemaakt. Er werd aan den kant
van Henriëtte druk gepraat en gelachen. Jules had, schoon vruchteloos, getracht een
telegraphische communicatie onder de tafel tot stand te brengen, wat hem niet gelukt
was. Hij had ook gezien, dat zijn poging als brutaal en ongepast werd beschouwd, en
haar <span class="pageNum" id="pb165">[<a href="#pb165">165</a>]</span>daarom niet herhaald. ’t Verwonderde hem. Een vrouwtje met haar antecedenten mocht
waarlijk zoo kleinzeerig niet zijn. Zij had, toen hij ’t niet herhaalde, verder ook
niets laten blijken. Haar ééne vragende blik was genoeg geweest. Zij praatte en lachte
nu weer voort, inwendig verheugd over de verlegenheid van den jongen man, toen haar
oogen hem hadden gevraagd of ’t hem wellicht mangelde in zijn bovenverdieping.
</p>
<p>Bij de havana na het dessert stond Henriëtte op en de heeren ook; zij zouden rooken
in een andere kamer, die uitkwam op den tuin met balkonvensters. Voordat Mourant den
tijd had er iets aan te doen, stond Henriëtte met Jules op een der kleine balkons
te kijken naar het fraai, maar bekrompen en ommuurd tuintje, dat er in den helderen
maneschijn en tegen de zwarte schaduwen der gebouwen tooverachtig uitzag.
</p>
<p>En hij <span class="ex">kon</span> maar niet los komen van Van Namen, die, waarschijnlijk ook door den wijn op dreef
geraakt, hem midden in het vertrek aan den praat hield en zelfs een knoop van zijn
jas had gegrepen om hem niet te laten ontsnappen.
</p>
<p>Mourant stond op heete kolen, toen hij het tweetal achter de rood damasten gordijnen
zag verdwijnen.
</p>
<p>„Vindt je het niet benauwd in de kamer?” vroeg hij met een poging om den knoop van
zijn jas vrij te werken.
</p>
<p>Maar Van Namen liet niet los. Als hij een goed glas wijn had gedronken, was hij verschrikkelijk
<span class="ex" lang="fr">à cheval</span> op politiek gebied. Nu was de wijn, die Henriëtte had doen schenken, uitmuntend,
en Van Namen had hem niet gespaard.
</p>
<p>„Wij moeten het liberale beginsel niet loslaten,” vervolgde hij in extase en met half
gesloten oogen.
<span class="pageNum" id="pb166">[<a href="#pb166">166</a>]</span></p>
<p>„Juist; maar we moesten niet zoo onder die warme gaslamp blijven staan,” meende Mourant,
terwijl hij zich het zweet van zijn breed voorhoofd wischte.
</p>
<p>„Welke ook haar gebreken zijn geweest,” ging Van Namen voort; „welke verwijten men
ook der liberale partij naar het hoofd slingere,—zij heeft goed gedaan. Het had meer,
het had beter kunnen zijn.….”
</p>
<p>„Zeg, laat ons nu op ’t balkon gaan; daar kunnen we net zoo goed praten als hier.”
</p>
<p>„Het <span class="ex">is</span> waar; het <span class="ex">had</span> meer kunnen zijn en beter.….”
</p>
<p>„Kom, ga nu toch mee, Van Namen!”
</p>
<p>Hij zei het heel ongeduldig; hij hoorde ’t zilverlachje van Henriëtte in een duo met
den jeugdigen barytonlach van Jules, en dat joeg hem gruwelijk het land op.
</p>
<p>„Het had vooral meer en beter moeten zijn voor Indië. Toch moet men in zijn afkeuring
en critiek niet te ver gaan. Men moet niet loslaten wat men verkreeg na zoo veel moeite;
vasthouden moet men aan zijn principes.”
</p>
<p>En Van Namen kneep en schudde den knoop van de jas van Mourant, als ware het voorwerp
de incarnatie van het liberaal beginsel en ook kneep hij zijn eigen oogen dichter
dan te voren, om geen afleiding te geven aan zijn politieken gedachtenloop. En Mourant
keek wanhopig naar de breede plooien in de zware stoffage der gordijnen, waarachter
Henriëtte op het plafond stond met Jules.
</p>
<p>„Ja, ja,” zei hij diep zuchtend. „Maar kom nu mee naar buiten; het is hier zoo benauwd.”
</p>
<p>Hij trachtte hem bij den arm mee te troonen, maar dat ging zoo gemakkelijk niet.
<span class="pageNum" id="pb167">[<a href="#pb167">167</a>]</span></p>
<p>Van Namen bespeurde het nauwelijks.
</p>
<p>„Zeker,” zei hij, „ik ga mee; maar ik wou nog <span class="ex">dit</span> zeggen: In Indië zijn er veel, die de liberale partij willen loslaten, heelemaal
loslaten, omdat zij te weinig voor Indië deed; dáár kom ik tegen op; ik zal in den
breede en punt voor punt aantoonen.….”
</p>
<p>Het was niets. Er gebeurde achter de gordijnen, op het balkon, in het geheel niets.
Hoe kon dat ook? Op het balkon, er vlak naast, stonden de twee verlofgangers, en men
kon elkaar duidelijk zien, want donker was het niet.
</p>
<p>Toch was het Mourant of hij het geluid hoorde van een kus. ’t Bloed steeg hem naar
het hoofd; hij greep in zijn zak, opende een klein scherp mesje en sneed zonder aarzelen
den knoop van zijn jas, waaraan Van Namen hem vasthield.
</p>
<p>O, ’t was een gezicht voor hem, toen hij de gordijnen wegschoof! <span class="ex">Zij</span> lag over de balustrade gebogen, leunend op den eenen arm en haar mooi gezichtje omhooggekeerd
naar Jules, die op de balustrade zat. Henriëtte zag wel aan het invallend licht, dat
er iemand naar buiten trad, en ze begreep volkomen wie; maar ze deed alsof ze niets
bemerkte en Jules, die zoo’n ongunstige opinie had over Mourant, vond het, toen hij
dat gewaarwerd, volmaakt overbodig de tegenwoordigheid van Mourant door woord of gebaar
te constateeren.
</p>
<p>En achter hem hoorde Mourant de stem van Van Namen.… „differentiëele rechten”.… „vermindering
van gedwongen diensten”.…. „mildere bepalingen op de cultures”.…. „Ha, ha!”
</p>
<p>Van Namen had na een paar oogenblikken doorpratens de oogen geopend en schaterde van
het lachen toen hij „de <span class="pageNum" id="pb168">[<a href="#pb168">168</a>]</span>grap” ontdekte. Hij liep naar Mourant, dien hij tusschen de gordijnen zag staan.
</p>
<p>„Jou oude grappenmaker!” riep hij, hem op den schouder slaande. „Daar heb je me origineel
te pakken gehad!”
</p>
<p>Henriëtte wendde zich om. Mourant kreeg een schok door dat „oude grappenmaker”. ’t
Kwam zoo in ’t geheel niet bij de gelegenheid te pas. Van Namen vertelde lachend de
geschiedenis van den knoop, en allen lachten mee. Henriëtte keek hem zelfs wat vriendelijker
aan; het was toch alleraardigst gevonden, dacht ze.
</p>
<p>„Ja, ja!” riep Van Namen. „Hij is goed, hij is goed! Een vos verliest zijn haren wel,
maar niet zijn streken.”
</p>
<p>’t Pas opgeklaarde gezicht van Mourant betrok weer geweldig; dàt was nummer twee!
Op welke wijzen zou hij nog meer moeten hooren, dat hij niet jong meer was?
</p>
<p>„Je oom werd zoo zwaar op de hand,” zei hij tegen Jules.
</p>
<p>„Ja, dat overkomt hem wel eens.”
</p>
<p>„We stonden net onder de kroon; ’t was er ontzettend warm.”
</p>
<p>„Ik kan ’t me voorstellen.”
</p>
<p>Er rees een gevoel van haat op in Mourant, dat voelde hij. Die korte antwoorden op
zoo’n koelen toon kende hij; het waren zooveel verzekeringen, dat de aangesproken
persoon liever niets wilde te maken hebben met hem, die ’t gesprek begon. En dan zoo’n
kwajongen! Zoo’n sinjo!
</p>
<p>„Het is hier heerlijk,” zei Mourant tot Henriëtte.
</p>
<p>„Zoo?” vroeg zij met een spottende stemmodulatie. „Ja, dat hebben meneer Jules en
ik dadelijk opgemerkt. Je bent echter de eerste, die het zegt.”
</p>
<p>Mourant had het kunnen beschouwen als een verzoek om <span class="pageNum" id="pb169">[<a href="#pb169">169</a>]</span>heen te gaan. In elk ander geval zou hij, beleedigd en gekrenkt, zich hebben teruggetrokken.
Hij kwam zich mengen in het gesprek tusschen een heer en een dame; beiden toonden
vrij onbewimpeld door hun antwoorden dat zij van den derden man niet waren gediend.
</p>
<p>Doch hij had geen hart meer, als man. Jules, die jong was, dacht: „als ze mij zoo
geantwoord had, zou ik zijn heengegaan.” De liefde van Mourant verschilde veel in
jaren; zij maakte hem niet toornig of verontwaardigd bij een openlijke vernedering,
maar onderworpen en laf.
</p>
<p>In plaats van heen te gaan, trad hij ook op het balkon en ging aan den anderen kant
der balustrade naast Henriëtte zitten.
</p>
<p>„Wees maar voorzichtig,” zei ze.
</p>
<p>„Ik zal er niet afvallen. Was je daar bang voor?”
</p>
<p>„Neen. Verbeeld je! Maar de maan komt door, en ’t waait nogal.”
</p>
<p>Hij zette zijn borst hoog op en zijn breede schouders uit.
</p>
<p>„Ik kan er tegen.”
</p>
<p>„Nu ja! Je bent dadelijk verkouden! Hebt u daar ook zooveel last van, meneer Jules?”
</p>
<p>„’n Enkelen keer,” zei Jules.
</p>
<p>„Dus toch wel?”
</p>
<p>„Zooals ik zeg: ik ben ’n paar maal ’t slachtoffer geweest.”
</p>
<p>Het trof haar, dat hij niet blufte, en ’t deed Mourant genoegen, die door de heeren
van het andere balkon werd aangeroepen.
</p>
<p>„Waarom hebt u me niet geholpen, meneer Mourant ’n beetje te plagen?” vroeg zij zacht
en vroolijk.
<span class="pageNum" id="pb170">[<a href="#pb170">170</a>]</span></p>
<p>Jules trok driftig de schouders op.
</p>
<p>„Hoe minder ik met hem in aanraking kom, hoe liever.”
</p>
<p>„Och kom?”
</p>
<p>„Ik vind den man in ’t geheel niet de moeite waard.”
</p>
<p>„In welk opzicht?”
</p>
<p>„In <span class="ex">elk</span> opzicht. Ik vind hem over ’t algemeen.…”
</p>
<p>„Sst!”
</p>
<p>Hij begon hoe langer hoe luider te spreken, zooals iemand doet, die onaangenaamheden
zoekt; toen zij hem het zwijgen oplei, hield hij stil. Henriëtte ging terug naar de
kamer en Jules, dien zij met haar waaier gewenkt had, volgde haar.
</p>
<p>’t Ging Mourant door merg en been; hij moest met de anderen praten, en hoorde en zag
Henriëtte en Jules het balkon verlaten, die hem heel gewoon lieten staan. ’t Maakte
hem zenuwachtig en overviel hem als een voorgevoel. Toen het gesprek uit was, ging
hij ook de kamer in, trachtte zich een houding te geven, zette zijn lorgnet op, en
rondkijkend uit de hoogte, met kleine pasjes draaiend op zijn hielen, dreef hij naar
den kant, waar Jules en Henriëtte zaten in een <span class="ex" lang="fr">tête à tête</span>.
</p>
<p>„Foei, meneer Jules,” had ze gezegd. „Het is volstrekt niet aardig van u, ons genoegen
te bederven.”
</p>
<p>„Het spijt me, maar het is uw schuld. Ik kan nu eenmaal dien Mourant niet dulden.
Ik vind hem.… ik.… Permitteer me, dat ik maar niets zeg.”
</p>
<p>Zij zuchtte, keek naar de punten harer goudleeren schoentjes en tikte daar zacht op
met haar waaier.
</p>
<p>„Indien ik het had geweten.…”
<span class="pageNum" id="pb171">[<a href="#pb171">171</a>]</span></p>
<p>„Dan zoudt u mij niet mee hebben gevraagd! Wel, daar zoudt u gelijk aan hebben gehad.”
</p>
<p>„Dat niet.… Ik zou het anders geregeld hebben.”
</p>
<p>„U zoudt hem toch niet hebben uitgesloten?”
</p>
<p>„Waarom niet?”
</p>
<p>Verlegen draaide hij aan zijn zwart kneveltje, dat met jeugdigen overmoed twee spitse
punten <span class="ex" lang="fr">à crocs</span> droeg.
</p>
<p>Zij zag hem vlak in het gezicht, en hij vermeed dien blik; ’t was een pijnlijk moment
voor hem.
</p>
<p>„U zult me ’t genoegen wel willen doen er niet verder over te spreken.”
</p>
<p>„<span class="ex" lang="ms">Soedah!</span>” zei ze met een zucht. „Het is ook de tijd noch de plaats. ’n Andermaal.”
</p>
<p>„Heel graag, als u wilt. Waar en wanneer?”
</p>
<p>„Ik weet het nog niet; wij zullen zien.”
</p>
<p>„Daar komt-ie weer aan,” bromde Jules nijdig, toen Mourant langzaam optrad. „Ik zal
maar bij de anderen gaan.”
</p>
<p>„Blijf liever. Ik heb mijn reden om meneer Mourant zoo weinig mogelijk te woord te
staan.”
</p>
<p>„Ik heb een geldiger reden: ik haat hem! ik zou,” ging Jules weer driftig voort en
de Europeesche taalvormen uit het oog verliezend, „ik zou hem met pleizier ’n pak
rammeling geven.”
</p>
<p>„’n Pak rammeling?” vroeg zij lachend en Jules, die nu snapte dat hij zich Indisch
versproken had, lachte mee.
</p>
<p>Mourant kwam dichterbij. Jules keek naar hem uit de hoeken zijner oogen, nijdig, moorddadig,
wat men noemt „gemeen”.
</p>
<p>Gelukkig kwamen de anderen ook binnen.
<span class="pageNum" id="pb172">[<a href="#pb172">172</a>]</span></p>
<p>„Zullen de heeren niet ’n partijtje maken?” vroeg Henriëtte.
</p>
<p>Ja, dat wilden de heeren. Zij wilden whisten; Mourant <span class="ex">kon</span> zich er niet aan onttrekken; Jules bedankte en de gastvrouw verklaarde met een vriendelijk
lachje, dat ze in ’t geheel geen <span class="ex" lang="fr">esprit de jeu</span> had; het beviel Van Namen en de twee anderen uitstekend; ze kregen hun cognac met
gefrappeerd apollinaris-water, net als in Indië, en het amuseerde hen kostelijk dat
Mourant zoo’n geweldig koopje snapte, en dom genoeg was duidelijk te laten blijken
hoe hij uit zijn humeur geraakte. De eerste vijf minuten bleven „de jongelui”, zooals
Van Namen niet zonder ironie had gezegd, bij het spel staan kijken; daarna gingen
ze weer een luchtje scheppen en toen begon Mourant volgens zijn partner te spelen
„als een schutter.”
</p>
<p>En hij verloor!
</p>
<p>Lachend was bepaald dat men zou spelen tot een gewoon Indisch tarief onder whistende
heeren: een kwartje het punt; maar als Mourant’s partner het van te voren had geweten,—nu,
hij zou dan hebben voorgesteld tegen Hollandsch tarief te spelen!
</p>
<p>Toen ze gedaan hadden, stond Mourant minus acht en zestig.
</p>
<p>„Ongelukkig in het spel,” zei Van Namen, „gelukkig in de liefde.”
</p>
<p>Mourant trok zijn beurs met een pijnlijken trek op ’t gezicht. Het was hem in den
tegenwoordigen tijd werkelijk niet zoo onverschillig of hij een bankje verloor of
niet; het leven kostte hem veel en zijn inkomen werd steeds <span class="pageNum" id="pb173">[<a href="#pb173">173</a>]</span>kleiner. Geen Indisch finantiëel bankroetje of hij pikte een vorkje mee.
</p>
<p>„Acht en zestig kwartjes, dat is precies zeventien pop,” zei Van Namen lachend, terwijl
hij de hand ophield.
</p>
<p>Men sprak nog, na het spel, een half uurtje. Welstaanshalve ging Mourant een eindje
met de heeren mee; hij sloeg een dwarsstraat in en kwam met een omweg weer bij het
huis terug; hij beproefde met een sleutel de deur te openen, maar die was van binnen
gegrendeld; de meid, die nog aan het wegruimen was, keek uit een venster boven de
deur, en vroeg hem wat hij verlangde, er in plat Brusselsch Fransch bijvoegend, dat
mevrouw reeds sliep.
</p>
<p>Een onverstaanbaar antwoord brommende, ging hij heen; zijn gemoedsstemming was verschrikkelijk.
Zij hield dus niet meer van hem; hij had uitgediend; hij kon gaan! Hij kon zoo dadelijk
niet naar zijn logement terug; hij had behoefte aan beweging en terwijl de mist, die
in den laten avond was komen opzetten, dikker werd en meer en meer den omtrek beperkte
van het licht der straatlantaarns, was het of zijn stemming daalde. Daar zonk zijn
schoone droom weg in den muisgrijzen nevel. Een mooie jonge vrouw en de twee ton van
Veninga! Daar had hij zóó veel voor gestreden! ’t Was haast onmogelijk. En zijn persoonlijke
ijdelheid kwam boven. Hij zou het dan toch nog eerst moeten zien! Zij was immers aan
hem verbonden door dien eenen zonder vergunning gesmeden band! Zij <span class="ex">was</span> zijn vrouw! En bovendien: hij was de beheerder van het vermogen: executeur-testamentair,
voogd.… Maar jawel! Al de ophef over die macht waren maar praatjes van onervaren roman-schrijvers,
<span class="pageNum" id="pb174">[<a href="#pb174">174</a>]</span>speculanten op geheimpjes-theorieën. Hier <span class="ex">was</span> immers niets geheim! Iedereen wist het en dat maakte het als wapen krachteloos. Hij
kon er niemand mee verwonden, dan zichzelven, want hij kon niemand iets nieuws vertellen,
en het eenige zou zijn, dat men van hem ging zeggen: hoe gemeen!
</p>
<p>En dan dat executeurschap, die voogdij!
</p>
<p>Neen, dat gaf alles niets, niets, volstrekt niets.
</p>
<p>Met geweld en dreigementen viel niets te doen; misschien met list, zachtheid en overreding.
Zuchtend besloot hij zich dat te probeeren. Als die Indische lummel maar weg was!
</p>
<p>Doch toen hij den volgenden dag, na een nacht half slapeloos en voor de rest in nare
droomen doorgebracht, op weg was naar Henriëtte, tamelijk opgewekt omdat hij een goed
doordacht plan had beraamd, liep de gal dadelijk bij hem over en verzwolg zijn goed
humeur, toen hij Jules, den Indischen lummel, bij het omslaan van een hoek plotseling
te paard voor zich uit zag rijden. Dat ging natuurlijk het huis voorbij! Mourant hield
zijn schreden in, minachtend grijnslachend toen hij zag hoe Jules trachtte den Engelschen
vos te laten tandakken; hij liep dicht tegen de huizen aan den kant waar Henriëtte
woonde, zoodat zij hem niet kon zien aankomen. Welzeker! Voor het huis keek Jules
naar boven, groette met een buiging en een sierlijken <span class="ex" lang="fr">coup de chapeau</span>, glimlachte, zijn glinsterend witte tanden toonend, en groette met de rijzweep.
</p>
<p>Het was hem, Mourant, toch te machtig.
</p>
<p>Hij versnelde onwillekeurig den pas; dat zou hij haar betaald zetten; zijn oogen glinsterden
toornig onder de <span class="pageNum" id="pb175">[<a href="#pb175">175</a>]</span>gefronste wenkbrauwen en zijn eenigszins grauwe gelaatskleur werd rood. Plotseling
stond hij verschrikt stil. De meid, de Brusselsche meid, die hem den vorigen avond
op zoo’n eigenaardigen toon had gezegd, dat mevrouw reeds sliep, kwam met een koket,
schoon mutsje en een tablier met een hartvormig verlengstuk boven den band naar buiten
trippelen; hij was overtuigd, dat ze hem opmerkte, maar zij deed of ze hem niet zag
en liep met een trippelpasje in de richting, die Jules uitging. Mourant volgde haar,
hij wist eigenlijk zelf niet waarom. In een andere straat zag hij dat de meid stevig
aanstapte, den ruiter, die stapvoets reed, opzij kwam en wenkte; hij kwam langs het
trottoir en.… zij gaf hem een briefje.
</p>
<p>Mourant dacht dat hij door den grond zonk.
</p>
<p>Hij had wel voorondersteld dat de meid, omgekocht door „dien sinjo”, een briefje van
hem in ontvangst zou nemen voor Henriëtte, en hij was het reeds met zichzelven eens
over de beste manier om haar dat afhandig te maken.
</p>
<p>Doch dàt was iets.…
</p>
<p>Een oogenblik sprak Jules met ’t meisje, dat erg draaide, en wiegde met hoofd en heupen,
en koketteerde met gemaakte rollende lachjes en grooten oogopslag; hij wendde zich
zijwaarts om op het paard en kreeg, toevallig naar het scheen, Mourant in het oog.
</p>
<p>Doch ’t was niet toevallig.
</p>
<p>„Wil ik u wat zeggen?” had de meid gevraagd.
</p>
<p>„Nu, lief kind, zeg eens op.”
</p>
<p>„<span class="ex" lang="fr">Le vieux</span> komt achter me aan.”
</p>
<p>„<span class="ex" lang="fr">Allons donc!</span>”
<span class="pageNum" id="pb176">[<a href="#pb176">176</a>]</span></p>
<p>„Op mijn woord van eer. Nu staat hij stil. Kunt u niet eens rechts op zij kijken?”
</p>
<p>Dat deed hij, en toen hij Mourant zag, deed hij zijn best om op zijn paard een uitdagende
houding aan te nemen, hetgeen Mourant, die veinsde naar het venster van een comestibles-magazijn
te kijken, ontging.
</p>
<blockquote>
<p class="first">„Cor-lief! Je zult wel erg nijdig op me zijn, omdat ik je zoo lang op een brief heb
laten wachten. Ik beken schuld, maar als je alles weet, zal je me vergeven. Ik ben
geëngageerd, weet-je? Jij bent zoo’n goeie, dikke gans! Hadt ge maar gedaan, zooals
ik, dan deedt ge nu zeker ook een goed huwelijk, want je bent knap genoeg, dat is
zeker. Hij is luitenant, Cor, dus word ik ook weer een officiersvrouw, weet-je, en
zijn naam is Roozendoorn (Pierre Jean). Een mooie naam, ja? Erg lief: mevrouw Roozendoorn;
net een naam om in een tuin te gaan zitten. Hij is heel knap en flink, en ook erg
goed. Hij heeft blauwe oogen, groote, zoowat net als pa, maar die zwemmen zoo door
het vele drinken. De zijne niet, die zijn heel helder. Hij heeft ook een blonden knevel
en zijn neus gaat een beetje in de hoogte, een heel klein beetje maar, net als die
van jou en van dat jongemensch, je-weet-wel! die altijd om ’t hoekje stond te wachten
en zulke gekke dingen schreef. Pierre is een best mensch; je kunt je niet begrijpen
hoe goed en knap hij is. Ik houd heel veel van hem en hij is al nummer negentig op
de ranglijst van de tweede luitenants. Hij is veel knapper dan papa ooit was en hij
zal het zeker ook veel verder brengen in de wereld. Ik hoorde aan boord hem wel eens
<span class="pageNum" id="pb177">[<a href="#pb177">177</a>]</span>praten met de andere officieren over allerlei dingen, waarvan ik niets begreep en
die ik zeker weet dat papa ook niet zou begrijpen. Hoe maakt hij het? Hoe gaat het
met het ongelukkige drinken? Het is verschrikkelijk Cor, dat je zoo dom hebt kunnen
zijn.
</p>
<p>„Was je toch in ’s hemels naam maar met me meegegaan. Ik maak me soms zoo ongerust
over je, dat ik zit te huilen. Ja, ik ken je door en door en ik weet hoe lobbesachtig
en zwak je bent en hoe er maar weinig noodig is om je te verslingeren. En nu vooral
Cor, wees voorzichtig, ja? Als ik nu eens mevrouw Roozendoorn ben en jij past niet
goed op, dat zou dan toch erg onpleizierig voor me zijn. Aan boord, weet je, zat hij
me altijd te plagen. Ze hadden er allemaal schik in. Een Duitsche dokter zei iets
van <span class="ex" lang="de">liepzig nekzig</span>, waarom ze allen erg lachten; ik zette een leuk gezicht, weet-je, maar ik begreep
er niets van en ik weet het nog niet, want bij de familie, waar ik hier tijdelijk
woon tot Pierre en ik getrouwd zijn, is geen enkel boek. Laat pa toch haast maken
met de stukken. Pierre zal wel naar Atjeh moeten en wij zouden zoo graag trouwen vóór
dien tijd. Je kunt nooit weten, nietwaar! Hij wil me dan hier laten, maar we zullen
elkaar nog wel eens nader spreken. Ik ga mee, zeg! Hier is wat geld voor de kinderen;
ik heb het mijne nu haast niet noodig en ik weet, dat jij het best kan gebruiken.
Hoe is het er mee? Zijn het nog zulke bengels? Ga jij ’s avonds nog wel eens loopen?
Gunst, Cor, wees toch voorzichtig. Ik had maar het liefst dat je naar hier kwam. Toen
we te Batavia aan wal gingen, wist ik heusch niet dat Pierre verliefd op me was. In
geen drie <span class="pageNum" id="pb178">[<a href="#pb178">178</a>]</span>weken liet hij iets van zich hooren en ik was hem heusch heelemaal, of ten minste
heel erg vergeten; op een avond komt hij ineens en vraagt me te spreken en hij begint
erg gauw te praten, gauw en onduidelijk. Maar ik verstond het heel goed, zie je, en
ik geloof toch, dat ik toen al wat van hem hield; <span class="ex">sedikit</span>, ja! maar nu heel, heel veel! Die twee japonnen hoef je niet op te zenden, Cor. Houd
jij die maar; als ze je te nauw zijn, leg je ze maar wat uit. Ik heb altijd op den
groei gerekend; dat was maar zaak. Dat het hier warm is, weet je nog wel. Maar lekker
toch! Ik had den eersten dag den beste een gevoel of ik hier nooit vandaan ben geweest.
Nu, dag lieve Cor—soedah! ik huil alweer. Grappig, ja! Ik wou dat je ook hier waart.
We zijn altijd zoo samen geweest van kleins af! Schrijf me gauw en wees hartelijk
omhelsd door je liefh.
</p>
<p class="signed"><span class="sc">Nelly.</span>
</p>
<p>P.S. Ook Pierre laat je groeten, schoon onbekend. Betaal ook dat ringetje, je-weet-wel,
bij den goudsmid.<span class="corr" id="xd31e2914" title="Niet in bron">”</span></p>
</blockquote><p>
</p>
<p>Corrie huilde ook. Tranen als knikkers rolden langs haar dikke wangen. Het ging zoo
slecht! Met de kinderen schikte het nogal,—maar papa was door den drank geheel gedemoraliseerd.
Zij had hem in ’t huisgezin niet willen verlaten en spijt had ze er eigenlijk niet
van, dat ze gebleven was, want het scheen haar altijd toe, dat ze er haar moeder een
grooten dienst mede deed, wat haar troostte en geduldig maakte.
</p>
<p>In het eerst had Roos hoog opgegeven van de liefde zijner dochter Corrie, die hem
niet wilde verlaten; maar <span class="pageNum" id="pb179">[<a href="#pb179">179</a>]</span>zijn met elke maand als het ware toenemende dronkenschap wischte den indruk van het
blijven der eene en het heengaan der andere spoedig uit. Tegenwoordig was hij onhandelbaar.
Sedert Nelly hem niet meer onder den duim had, was hij aan het uitdeelen van klappen
geraakt en de minste aanleiding kon nu voldoende zijn om hem den rotting te doen zwaaien,
die dan onverbiddelijk op de dikke schouders van Corrie neerkwam. Zij was boos op
hem en had een hekel aan hem gekregen. Dikwerf zei ze tot de juffrouw, die boven woonde,
dat ze zou wegloopen, als ze dat niet liet om de kinderen. En de juffrouw had verontwaardigd
gezegd, dat, als zij het weer hoorde, zij er eens bij zou komen.
</p>
<p>Zij hoorde hem ’t huis binnenkomen; hij zong.
</p>
<p>„Ik heb,” zei hij met zware tong, „iets lekkers voor je meegebracht; iets fijns. Maraskino
di Zara.… paperlapa! Wat zeg je er van?”
</p>
<p>Zij nam het zwijgend aan. ’t Kon haar niet schelen. Ze hield niet van wijn of likeur,
maar ze maakte het in een mandje gevlochten fleschje open en dronk een klein glaasje
om hem te voldoen.
</p>
<p>„Het is op de gezondheid van onze Nel en haar aanstaanden man. Ja, dat is altijd ’n
ferme meid geweest! Die wist van aanpakken, weet-je! Ze is nu toch maar weer het eerste
getrouwd. Ja, te duivel, ’t was altijd ’n aardig kind.”
</p>
<p>De herinnering aan Nelly deed hem aan, en dat deed hem weer meer drinken. Nu en dan
stamelde hij enkele woorden en dronk dan weer een groot glas jenever en zweeg.
</p>
<p>Zijn dochter liet hem stil zitten; de kinderen, die eerst een <span class="pageNum" id="pb180">[<a href="#pb180">180</a>]</span>beetje erg levendig waren geweest, had hij weggevloekt, dreigende met zijn rotting.
Zij waren naar de keuken gevlucht, waar Corrie hun een boterham sneed, die ze staande
opaten van de groezelige aanrechtbank, met een glas water uit het kraantje der leiding.
</p>
<p>Stil hielp zij de kinderen daarna te bed, nog altijd denkend aan den brief van Nelly
en aan Indië. Ja, het was wel waar! Zij had mee moeten gaan, maar ze kon niet; het
was onmogelijk. En hoe ze zich door dit finantiëel en moreel altijd achteruitgaande
huisgezin moest werken, ging haar bevatting te boven. Zij wilde niet weer gaan zitten
bij haar vader en keerde terug in het kleine keukentje met de verroeste haardkachel,
en het doffe vaatwerk aan den beduimelden muur; door het hooge venster zonder gordijn
viel een koud stalen schemerlicht uit de grijze wolkenlucht naar binnen, de armoedige
naaktheid nog troosteloozer makend door het scherp afteekenen der hardgele deurposten
en schoorsteenlijsten. Zij was nu eenmaal geen knappe propere huisvrouw,—dat wist
ze wel, ze kon niet poetsen en schuren en wasschen en plassen; ze haatte het en ze
deed het niet; ze had het nooit gedaan en het ook niet zien doen. Hoe heerlijk had
die Nelly het in Indië!
</p>
<p>De buurjuffrouw keek eens om het hoekje van de keukendeur.
</p>
<p>„Je moet zoo ’t hoofd niet laten hangen,” zei ze opbeurend.
</p>
<p>Er ontspon zich een langdurig gesprek. Corrie had er zoo’n groote behoefte aan haar
nood te klagen en ze kwam zoo rond voor haar eigen tekortkomingen uit, dat de buurvrouw
altijd erg veel sympathie voor haar gevoelde, en dikwerf uit <span class="pageNum" id="pb181">[<a href="#pb181">181</a>]</span>medelijden met haar een duchtigen <span class="ex" lang="fr">coup de main</span> gaf om het verwaarloosde huishouden een beetje op streek te helpen.
</p>
<p>„En de oude heer is zeker weer?”.… vroeg ze.
</p>
<p>„Als hij het niet is, zal hij het gauw zijn.”
</p>
<p>„’t Is ongelukkig.”
</p>
<p>„Ik begrijp niet hoe het moet eindigen.”
</p>
<p>„Neen, ik ook niet; menschen, die drinken, houden het dikwijls erg lang vol.”
</p>
<p>Corrie schrikte er van; het was een onuitgesproken gedachte, die al dikwijls bij haar
was opgekomen.
</p>
<p>„Maar op den duur houden zij het toch niet uit. Hoe oud is hij?”
</p>
<p>„In de vijftig? Ik weet het niet precies.”
</p>
<p>„Het is nog jong. ’t Is jammer. Hij is nog zoo’n knap manspersoon. Had hij maar liever
een vrouw genomen.”
</p>
<p>Ze praatten door, terwijl de duisternis viel, en ze dronken samen bij het licht van
’t keukenlampje een kop thee, intusschen gezet. Al pratend vervloog de tijd en vervlogen
de tallooze kopjes thee. De klok in de gang sloeg het eene uur na het andere.
</p>
<p>„Heb je al gegeten?” vroeg de buurvrouw.
</p>
<p>„Ja, van middag al. Hoe zoo?”
</p>
<p>„Ik zou anders zeggen: ga met mij mee; ik heb nog wat lekkers.”
</p>
<p>Corrie aarzelde eerst; maar jong als ze was, en veel als ze hield van „wat lekkers”,
liet zij zich geen tweemaal nooden. Zij bracht den avond door bij haar buren en vergat
haar vader en zijn drankflesch geheel; het was een gezellig avondje geworden bij de
buren; er werd gelachen en gekheid gemaakt <span class="pageNum" id="pb182">[<a href="#pb182">182</a>]</span>door een paar klerken, die een visite maakten en smoorlijk werden van Corrie. ’t Was
al laat toen ze naar beneden ging en met eenigen schrik dacht zij aan haar vader.
Hij zat in zijn stoel en sliep; zacht naderde zij om de lamp uit te blazen, die hij
had aangestoken; zij zou hem maar in dien leunstoel laten zitten; hij zat daar goed,
meende zij; er was toch geen sprake van hem wakker te krijgen; al doende wierp zij
een blik op hem en schrikte van zijn blauwe gelaatskleur. Een rilling overviel haar;
zij liep terug naar boven:
</p>
<p>„Juffrouw, juffrouw! Bent u nog op?”
</p>
<p>„Ja, wat is het?”
</p>
<p>„Zoudt u eens willen komen zien … Ik ben zoo bevreesd … Papa ziet er zoo akelig uit.”
</p>
<p>Zelf bevend, ging de juffrouw mee, en haar man, die niet gevraagd was, volgde zonder
jas en op zijn pantoffels, want hij stond op het punt naar bed te gaan.
</p>
<p>Kapitein Roos zat nog onbeweeglijk in den leunstoel met de kin op de borst en de armen
afhangend.
</p>
<p>Zij riepen hem eerst bij den naam met eenige deferentie, omdat men meende dat hij
zou wakker worden; die deferentie verminderde toen hij geen antwoord gaf, zoodat de
buurman eindelijk heel familiaar vlak aan zijn oor: Roos! Roos! schreeuwde; zij schudden
hem, maar ook dat hielp niet; het zware lichaam gleed stijf opzij.
</p>
<p>Daar schrikten zij allen van, en doodsbleek gingen ze achteruit.
</p>
<p>Dat was de dood geweest, de weerzinwekkende dood! En met den instinctmatigen eerbied,
grooter voor het vergaan dan voor het worden, deinsden de levenden ontsteld af en
hielden de handen terug.
<span class="pageNum" id="pb183">[<a href="#pb183">183</a>]</span></p>
<p>De buurman liep naar den dokter. Corrie, huilende, trachtte haar vader met eau-de-cologne
tot zichzelven te brengen; de juffrouw wreef zijn polsen met azijn.
</p>
<p>„Dat is die vervloekte drank,” zei ze met een blik vol haat op de flesch, het symbool
van den geweldigen erfvijand haars volks.
</p>
<p>Hun pogingen slaagden niet—dat wisten ze wel vooruit. Toen de dokter kwam en even
het lichaam in den leunstoel had onderzocht, zei hij niets, keek eens rond en gaf
de juffrouw een wenk; zij bracht Corrie weg.
</p>
<p>„In zijn drinkensbakje gebleven!” luidde daarna de diagnose.
</p>
<p>Voor Corrie was het heel gelukkig, dat, evenals bij het sterven harer moeder, andere
menschen alles voor haar beredderden, want zij was tot niets in staat. Weer stond
de voorkamer vol officieren in uniform en gepensionneerden in min of meer zwarte rokken.
Zij moesten „iets” doen, dat waren ze met elkaar eens. Er moest gezorgd worden, en
al waren hun middelen niet groot, de band, in het leger en onder officieren krachtiger
dan bij de burgerij, verloochende zich ondanks de tallooze disputen onder de levenden,
ook bij dit sterfgeval niet. Na de begrafenis kwam er een commissie, die bepalen zou
wat er te doen viel en dat zou gedaan worden. Zij maakten het aanvankelijk Corrie
niet lastig, maar een week later bezochten zij haar.
</p>
<p>Ze waren met hun drieën, een gepensionneerd majoor en een kapitein en een luitenant
met verlof.
</p>
<p>„We komen u eens spreken, juffrouw, over uw omstandigheden, wat u ons wel niet kwalijk
zult nemen.”
<span class="pageNum" id="pb184">[<a href="#pb184">184</a>]</span></p>
<p>„O neen,” zei Corrie met haar gewone openhartigheid. „Ik ben u heel dankbaar voor
uw moeite en opoffering.”
</p>
<p>„Och, laat dat! Onder kameraden!.…”
</p>
<p>„Nu ja, majoor, dat weet ik. Intusschen zijn toch maar, naar ik hoor, de loopende
huisschulden afbetaald en.…”
</p>
<p>„En verpande sieraden gelost, zeker! En nu komen wij u eens vragen of u ook eenig
plan hebt.”
</p>
<p>„Een plan? Neen, hoe zou ik een plan hebben?”
</p>
<p>„Zie eens, juffrouw Corrie; het komt ons beter voor dat u dit huishouden niet voortzet.”
</p>
<p>„Mij ook. Ik zou het niet kunnen. De kinderen zijn zoo lastig en brutaal! Maar als
ze het zonder mij slecht moesten hebben.….”
</p>
<p>„Ze hebben tucht noodig, en die zullen ze in gepaste mate deelachtig worden. U kunt
daaromtrent zeer gerust zijn. Zij zullen goed worden behandeld; dáárop geef ik u mijn
woord van eer.”
</p>
<p>„Gelukkig!”
</p>
<p>„En nu wat u aangaat. U weet wel dat uw papa in den laatsten tijd de boeken bijhield
van den heer Maas. Het schijnen menschen te zijn, die nogal fortuin hebben.”
</p>
<p>„Ik weet het niet,” zei Corrie boos en met een opwelling van trotschheid, meer uit
haat dan uit karakter voortkomend. „Ik weet het niet: ik bemoeide me met dat volk
nooit.”
</p>
<p>„Het is maar, dat zij het voorstel hebben gedaan u bij hen in huis te nemen!”
</p>
<p>„Mij? U hebt er toch niet aan gedacht, hoop ik?”
</p>
<p>„Ik wist niet, dat u zoo’n afkeer van die menschen hadt.”
</p>
<p>„Zij zijn mijns vaders ongeluk geweest,” zei Corrie ontroerd. <span class="pageNum" id="pb185">[<a href="#pb185">185</a>]</span>„Bij die menschen is hij een slaaf van den drank geworden en dat hebben zij van hem
gemaakt.”
</p>
<p>Allen zwegen. Het was waar, dat wisten ze. Juist daarom was het zoo pijnlijk, wat
nog volgen moest.
</p>
<p>„Misschien weet u ook, dat uw papa bij meneer Maas een schuld had wegens geleende
gelden van ’n paar duizend gulden.”
</p>
<p>„Ik wist niet, dat het zooveel was.”
</p>
<p>„Nu is hun voorstel, dat u daar zult komen inwonen en helpen in de besturing van het
huishouden, om zoodoende die schuld een weinig in te verdienen.”
</p>
<p>Corrie gaf zoo dadelijk geen antwoord. Zij zag erg bleek en keek droevig voor zich
uit naar de figuren op ’t goedkoope, verschietende behangselpapier aan den wand. Dat
was de „beer” dien hij had gemaakt voor Nelly. Nu hij dood was, zou zij bij die lui
in een soort van slavernij of pandelingschap gaan om althans in persoon de rente op
te brengen van dat geld. Er ging haar van alles door het hoofd. Zij dacht aan zooveel
mooi opgetuigde vrouwen, die men ’s middags in de hoofdstraten kon ontmoeten; die
voor veel meer waarde dan een paar duizend gulden aan het lijf hadden, en die toch
zoo gemakkelijk aan geld kwamen. Maar dat kon niet, dat was onmogelijk! Zij had eigenlijk
geen keus; zij moest maar doen wat anderen wilden en voor anderen. Gelaten sloeg zij
haar groote donkere oogen op naar den majoor, die zenuwachtig op zijn grijze knevels
beet en zich, nu hij recht besefte wat dat inhad, in stilte reeds had voorgenomen,
dat het <span class="ex">toch</span> niet zou gebeuren.
</p>
<p>„Als het zóó is,” zei ze zuchtend, „in Godsnaam dan, majoor; dan zal ik er maar heengaan.”
<span class="pageNum" id="pb186">[<a href="#pb186">186</a>]</span></p>
<p>„Maar indien het voor u zulk een groote opoffering is, dan zou misschien.… er wel
iets op te vinden zijn,” meende de kapitein, die voor het eerst tusschenbeide kwam.
</p>
<p>Allen zagen hem aan. Hij was een man van zes, zeven en dertig jaar, kort en breed,
met een gladgeschoren gezicht en scherpe, schrandere trekken; hij had iets gedecideerds,
dat vertrouwen schonk.
</p>
<p>„Als u bedoelt dat het geld door een collecte of een inschrijving moet bijeengebracht
worden, dan moet ik er voor bedanken,” zei Corrie, met een plotselinge inspiratie
van offervaardigheid.
</p>
<p>„Men zou het kunnen opnemen,” meende de luitenant.
</p>
<p>„Ik geloof,” zei Corrie, „dat het alles ’t zelfde blijft; papa was het geld eerlijk
schuldig, en als ik iets moet doen om te zorgen, dat het wordt teruggegeven, dan zal
ik het wel doen,” ging ze nog steeds zeer bleek en met tranen in de oogen voort. „En
daarom zal ik bij de familie Maas in betrekking gaan.”
</p>
<p>De heeren stonden op, bogen zwijgend en drukten haar met voelbare hartelijkheid de
hand. Op straat spraken ze niet, maar liepen door met krachtigen militairen pas.
</p>
<p>Corrie was in tranen uitgebarsten, toen ze weg waren. Nu was de maat vol! Dat was
nog wel het eenige, dat aan haar ongelukkig bestaan ontbrak! Gaan dienen bij zulk
volk!
</p>
<p>Des avonds bezocht de kapitein zijn ouderen vriend den majoor, die dadelijk weer over
middelen begon om Corrie te helpen, zonder dat het een bedelpartij werd.
</p>
<p>„Want daar wil ze niet aan,” zei hij.
</p>
<p>„Dat prouveert voor haar.”
<span class="pageNum" id="pb187">[<a href="#pb187">187</a>]</span></p>
<p>„Waarachtig! Zij is een flinke meid; ik had het niet achter haar gezocht.”
</p>
<p>„Roos was in z’n tijd ook een man van ferm karakter.”
</p>
<p>„Dat was hij,” zei de majoor eenigszins aangedaan. „Als ik bedenk, dat hij mijn slaap
is geweest hier in Holland! Het <span class="ex">was</span> ’n brave, beste kerel. Op de chambrée leer je mekaar ’t beste kennen.”
</p>
<p>De kapitein, van de academie, liet dat in ’t midden.
</p>
<p>„Intusschen,” vervolgde de majoor, „is het lastig.”
</p>
<p>„Ja. Ik zie er geen gat in.”
</p>
<p>„Als het een jongen was, dan ging het makkelijk.”
</p>
<p>„Zeker, maar dat is ze nu eenmaal niet. Laat ons bij de zaak blijven. Zij is jong.”
</p>
<p>„Precies.”
</p>
<p>„Mooi.”
</p>
<p>„Hm!.… Dat is te zeggen.…. Nu <span class="ex" lang="fr">soit</span>, soedah, laat ons aannemen dat ze mooi is.”
</p>
<p>„Neen, maar ze is het, majoor.”
</p>
<p>„Goed, goed. Ik zie nog niet, waar je heen wilt. Aangenomen dus: ze is mooi!”
</p>
<p>„Zij heeft een goed hart, een degelijk karakter.”
</p>
<p>„Ik twijfel er niet aan, mijn vriend,” antwoordde de majoor erg boekerig. „Ga voort
asjeblieft.”
</p>
<p>„Ze is van fatsoenlijke afkomst; de dochter van een braaf officier.”
</p>
<p>De majoor zette groote oogen op en keek strak zijn bezoeker aan, die onder het halve
licht van een door transparenten beperkte lamp, zijn sigaar kneep.
</p>
<p>„Voor den bliksem!” viel de majoor uit. „Wat is dat? Hoor <span class="pageNum" id="pb188">[<a href="#pb188">188</a>]</span>ik goed? Begrijp ik je of begrijp ik je niet? Vooruit met je stukken, zeg! Vooruit
er mee!”
</p>
<p>„Een oogenblik; m’n sigaar wil niet trekken.…. Ziezoo. Ja, majoor, ik geloof dat het
volkomen begrepen is.”
</p>
<p>„Dus,” vroeg de majoor met zijn bovenlijf vooruitkomend over de tafel, zacht en weifelend,
„dus zou je waarachtig van plan zijn haar te trouwen?”
</p>
<p>„Waarom niet?”
</p>
<p>„Waarom wèl?”
</p>
<p>„Dat is geen antwoord, maar een weervraag.”
</p>
<p>„Kijk eens! Het is iets anders een meisje te vinden waarop men de algemeene benaming
„knap”—van uiterlijk—en goed kan toepassen, en het is iets anders haar te trouwen.”
</p>
<p>„Ongetwijfeld!”
</p>
<p>„Het is iets anders <span class="ex" lang="ms">kasian</span> te hebben met een arme wees en respect voor haar flinke eigenschappen, en het is
iets anders haar tot vrouw te nemen.”
</p>
<p>„Zeker, zeker, dat geef ik toe.”
</p>
<p>„Welnu dan?”
</p>
<p>„Het is ook daarom alleen niet: zij bevalt me; haar persoon heeft indruk op me gemaakt;
ik zie in, dat ik vrij wel op haar verliefd ben.”
</p>
<p>De majoor schudde het hoofd met gefronste wenkbrauwen en blies zulk een rookwolk onder
de lampekap, dat er eerst weer licht kwam op het tafelkleed, toen de warrelende spiralen
waren weggetrokken.
</p>
<p>„Dat moet je niet doen, hoor!”
</p>
<p>„’t Verwondert me. ’t Was meteen <span class="ex">het</span> middel.”
<span class="pageNum" id="pb189">[<a href="#pb189">189</a>]</span></p>
<p>„’t Doet er niet toe. ’t Is ’n ander geval. De menschen verwarren altijd. Weet je
wat ik geloof?”
</p>
<p>„Wat dan?”
</p>
<p>Het antwoord kwam niet zoo spoedig; de majoor scheen er moeite mee te hebben.
</p>
<p>„Ik spreek als ’n oud vriend,” zei hij gemoedelijk, „en met geen andere bedoeling,
dan je bestwil.”
</p>
<p>„Daarvan ben ik immers overtuigd. Zeg maar op; ik beloof te voren onderwerping en
geheimhouding.”
</p>
<p>„Zie je, je bent nu met verlof, en je zult ook wel eens gepierewaaid hebben hier in
Holland.”
</p>
<p>„Zelfs te Parijs en te Weenen,” antwoordde de kapitein lachend. „Ik had nog wat geld
hier en dat heb ik verteerd met Wijntje en Trijntje. Heel veel pleizier gehad, <span class="ex" lang="ms">betoel</span>!”
</p>
<p>„Zoo! Enfin; ik had het van jou niet gedacht. Maar ik begrijp het. Je hadt in Indië
een huishoudster.”
</p>
<p>„Dat spreekt.”
</p>
<p>„En nu je hier niets nieuws meer kan vinden, wordt je verliefd op ’n nonnaatje, zoo
bruin als waarschijnlijk haar grootmoeder was. Komen daarbij geen souvenirs in het
spel, amice? Zoo ja, is het dan goed? Is het wenschelijk voor jezelf; is het eerlijk
spel tegenover het meisje?”
</p>
<p>Het ernstig glad gezicht van den kapitein met den sterk geprononceerden neus was zeer
betrokken; met de hand in de borst van zijn jas, had hij een faux air van „Napoleon
te St.-Helena.”
</p>
<p>„Verdomme majoor,” zei hij eindelijk, „dat doet me onaangenaam aan.”
</p>
<p>„Denk er eens over.”
<span class="pageNum" id="pb190">[<a href="#pb190">190</a>]</span></p>
<p>„Dat behoeft niet. Ik heb geen oogenblik aan zoo iets gedacht.”
</p>
<p>„Ik weet het wel, en dat was ook niet noodig.”
</p>
<p>„Ik ben er niets lekker over, dat u zoo iets vooronderstelt.”
</p>
<p>„Vooronderstellen doe ik niet; ik waarschuw slechts.”
</p>
<p>„Ja maar.….”
</p>
<p>„En bovendien,—je weet wat we bepaalden.”
</p>
<p>„’t Is waar. Maar ik moet u een tegenbewijs leveren; ik ga haar vragen op staanden
voet.”
</p>
<p>„Ga je gang,” zei de majoor verstoord. „En moge het je wel bekomen.”
</p>
<p>Corrie had haar broertjes en zusjes naar bed gebracht; zij had de poging harer goede
burger-buurlui om haar gezelschap te houden en op te vroolijken, in dank van de hand
gewezen. Zij was vermoeid en wilde vroeg gaan slapen. Het verdriet over de vernedering,
om bij die gehate menschen als ondergeschikte te moeten dienen—want daarop kwam het
„in betrekking” gaan toch neer—had ze ter zijde gesteld. Zulk verdriet bleef op haar
leeftijd niet lang demonstratief; zij zag er verschrikkelijk tegenop, maar nu het
eenmaal besloten was, onderwierp zij zich er aan, als aan een onafwijsbaar noodlot;
het Oostersch fatalisme zat haar zóóver nog in ’t bloed.
</p>
<p>Langzaam en zacht weerklonk de schel; zij schrikte er van; wat kon dàt wezen? en zonder
te weten waarom het gewone feit, dat er gebeld werd, zulk een indruk op haar maakte,
bonsde haar hart, als stond er iets verschrikkelijks voor de deur.—Zij hoorde dat
boven een deur werd geopend en <span class="pageNum" id="pb191">[<a href="#pb191">191</a>]</span>iemand van de trap kwam, om te zien wie zoo laat—’t was nog geen acht uren—nog een
bezoek bracht.
</p>
<p>„Juffrouw!” zei de buurvrouw een oogenblik later buiten de kamerdeur in de gang.
</p>
<p>Corrie deed open.
</p>
<p>„Wat blieft u?”
</p>
<p>„Daar is iemand om u te spreken. Een van de heeren van hedenochtend.”
</p>
<p>Zij draaide de petroleumlamp hoogerop en lei machinaal het tafelkleed recht.
</p>
<p>„Wilt u meneer maar hier laten komen?” vroeg ze.
</p>
<p>Zonder te aarzelen trad de kapitein de kamer in en groette.
</p>
<p>„Ga zitten meneer,” zei Corrie hem een stoel wijzend. „Wat is er van uw dienst?”
</p>
<p>Maar hij bleef staan voor den stoel.
</p>
<p>„U zult mij, hoop ik, niet kwalijk nemen, dat ik zoo vrij ben u nog te komen bezoeken,
maar het kan geen uitstel dulden.”
</p>
<p>Verwonderd keek zij hem aan.
</p>
<p>„Is het iets zoo dringends?”
</p>
<p>„Ja, juffrouw.…. Wilt u mijn vrouw worden?”
</p>
<p>„<span class="ex">Uw</span> vrouw?” herhaalde zij en haar groote zwarte oogen gingen wijd open. „<span class="ex">Uw</span> vrouw? Maar meneer, fopt u mij? Dat zou u allesbehalve mooi staan.… in mijn omstandigheden.”
</p>
<p>„Ik meen het zeer ernstig.”
</p>
<p>„Mijn hemel, meneer.… hoe komt het u in ’t hoofd?”
</p>
<p>„Dat weet ik niet. Ik denk dat niemand zoo iets weet. Alleen verzeker ik u op mijn
woord van eer, dat het mij ernst is.”
<span class="pageNum" id="pb192">[<a href="#pb192">192</a>]</span></p>
<p>Zij keek hem eens aan. Nu, als een grappenmaker zag hij er in ’t geheel niet uit.
Integendeel, zijn scherp geteekende trekken, sterker uitgedrukt dan ooit, lieten geen
twijfel toe aan de oprechtheid zijner woorden.
</p>
<p>Een oogenblik dwaalde haar blik doelloos langs de kale behangselwanden en over de
half beschaduwde povere meubeltjes der kamer; intusschen stond de buurjuffrouw te
luisteren aan de op een kier staande deur, stikkend haast van nieuwsgierigheid.
</p>
<p>Corrie steunde haar hoofd, dat zij zwak voelde, met haar kleine bruine hand. Het schemerde
haar voor den geest. Wat was dit nu voor een gek geval! Waarom vroeg hij haar? Uit
<span class="ex" lang="ms">kasian</span>, dat sprak vanzelf. Zij gevoelde niets voor hem en was zelfs een beetje bang voor
zijn streng gezicht. Hij zag er in ’t geheel niet uit als iemand, die uit vrijen ging;
het was veeleer of hij in dienst was voor den troep.
</p>
<p>„Wilt u mijn aanzoek in overweging houden?” vroeg hij.
</p>
<p>„Neen meneer, ik dank u. Het is zeer vriendelijk van u, maar het medelijden met mijn
toestand is te ver gedreven.”
</p>
<p>„Dat is het niet,” zei hij zacht. „Ik houd heel veel van u.”
</p>
<p>Corrie schudde glimlachend het hoofd.
</p>
<p>„Dat kan niet!”
</p>
<p>„Waarom niet? Ik geef toe dat mijn aanzoek onder vreemde, voor menigeen ongepaste
omstandigheden plaats heeft. Laat dat zijn. Het is een buitengewoon geval. Morgen
zoudt u wellicht voor goed besluiten.…”
</p>
<p>„Ik heb al besloten. Ik dank u voor uw aanzoek, maar ik kan het niet aannemen.”
<span class="pageNum" id="pb193">[<a href="#pb193">193</a>]</span></p>
<p>„Wijs mij zóó niet af,” zei hij eenigszins bewogen. „Mijn bedoelingen waren zuiver.
Verdenk die niet.”
</p>
<p>„Dat laat ik daar. Ik denk en ik kan niet anders denken, dan dat dit een soort van
menschlievende daad is, en dáárvoor bedank ik.”
</p>
<p>„Geloof me, het is dat niet.”
</p>
<p>„Voor mij wel en dus blijft dat hetzelfde. Eens en voor goed: ik doe het niet.”
</p>
<p>„Dus u weigert om die reden?”
</p>
<p>„Ja! Onvoorwaardelijk ja. Ik ben geen grootheid; geld en goed bezit ik niet; een schoonheid
ben ik evenmin; ik ben in het minst geen partij. Als u mij nu vraagt, na het gesprek
van hedenochtend, dan zie ik er niets in dan <span class="ex" lang="ms">kasian</span>. Ik wil niet, meneer, ik wil niet. Zóó ben ik niet!”
</p>
<p>De gave van het woord bezat ze maar in zeer geringe mate; doch ze had zich opgewonden
en zag bleek, terwijl de tranen weer opkwamen in haar nog roodgeweende oogen.
</p>
<p>Hij zag, dat er op dit moment niets met haar was aan te vangen.
</p>
<p>„Wind u niet op,” kalmeerde hij. „Denk over mijn voorstel na. Het is gedaan uit achting
en liefde. Maar ik dring mij niet op. Ik vraag alleen een redelijken bedenktijd vóór
u beslist.”
</p>
<p>„Geloof me, het is onnoodig. Ik zou het u nooit vergeven en mijzelve ook niet. ’t
Zou een ongelukkig huwelijk worden, anders niet. Ik houd nu niets van u en als ik
u nam, zou ik het moeten doen om mij te bergen. Dat wil ik niet, nu niet en nimmer.”
</p>
<p>„Ik zal thans niet verder aandringen,” zei hij; „toch hoop <span class="pageNum" id="pb194">[<a href="#pb194">194</a>]</span>ik, dat u denken zult over mijn woorden, die waar zijn en welgemeend.”
</p>
<p>„Het zij hoe het wil, maar ik moet u bepaald afwijzen.”
</p>
<p>De kapitein zei geen woord meer, boog en ging.
</p>
<p>Corrie kreeg een moederlijke vermaning van de buurjuffrouw, die, zei ze, wel niet
geluisterd had, maar toevallig gehoord wat de kapitein had gezegd en Corrie had geantwoord.
Zij was in de gang geweest en de deur had opengestaan. Een mensch kan toch niet helpen,
dat hij niet doof is! Maar een kapitein af te wijzen,—dat vond de buurjuffrouw, die
met haar echtvriend de liefdefirma op touw had gezet toen deze nog slechts sergeant
was—en in „het militaire” had hij het bij die waardigheid gelaten—toch al te kras;
zij meende dat iemand in de omstandigheden van haar buurmeisje een kapitein <span class="ex">moest</span> aannemen, het mocht dan zijn hoe het wilde. Vooral in een tijd, dat het zoo slecht
ging met alles; vooral in Indië moest alles heel slecht gaan, had haar man op zijn
bureau hooren vertellen.
</p>
<p>Nu, dat was zoo.
</p>
<p>De berichten luidden steeds ongunstiger.
</p>
<hr class="tb"><p>
</p>
<p>Mourant, die een hevige scène had gehad met Henriëtte, waarin hij ruzie gemaakt en
gevleid, gebeden en gevloekt, gesmeekt en gedreigd had, was kortweg ’t huis uitgejaagd,
met een haat en een minachting, die hem razend maakten. Hij was, niet wetende wat
te doen, de straat opgeloopen, inwendig kokend van woede, en schoon uiterlijk zijn
kalmte bewarend, wel tien jaren ouder in zijn gezicht. Nogeens zou hij het dien dag
beproeven. Hij wilde, hij kon de werkelijkheid <span class="pageNum" id="pb195">[<a href="#pb195">195</a>]</span>niet als zoodanig aannemen. Het was al te dwaas! Zij was ziek; ze moesten weg; een
groote reis door Italië en Griekenland of zoo! ’t Kon, ’t mocht niet zijn, dat zij
en haar vermogen hem ontgingen en hij daar werd neergezet alleen, verlaten, bespot,
geminacht. In een restaurant trachtte hij tot kalmte te komen door iets te eten en
een glas champagne met ijs te gebruiken. Het gelukte hem, en bedaarder, schoon niet
minder somber gestemd, ging hij naar zijn kamers om er de middelen te beramen, die
nog denzelfden dag, zonder verwijl, toegepast moesten worden.
</p>
<p>Er was een mail aan.
</p>
<p>Mourant was gewoon veel brieven te ontvangen, vooral in den laatsten tijd, maar zooveel
als er ditmaal op de tafel lagen, waren er anders toch nooit.
</p>
<p>Hij las er een en werd erg bleek. Mijn God, dat moest er nog bij komen! Zijn vriend,
zijn beste vriend, zijn boezemvriend, dien hij een onbeperkt vertrouwen had geschonken,
bleek hem voor een goed deel van zijn vermogen te hebben bestolen en opgelicht. Bevend
streek hij de handen over ’t hoofd, als vreesde hij, dat iets daarin verkeerd zou
gaan zitten. Met zijn weinige grijze haren en potsierlijke verwarring, half luid sprekend
met de breede gemaakte gebaren, die ten slotte natuurlijk bij hem waren geworden,
liep hij heen en weer in de kamer, nu eens een enveloppe van een brief scheurend en
dien, na een vluchtigen blik op den inhoud, neerwerpend bij de andere. Het was immers
alles ’t zelfde! Zijn vrienden beklaagden hem allen, maar zijn geld kreeg hij niet
terug. Wat te doen, wat te doen? En allen schreven hem, dat hij in ’t belang van de
kansen op redding, van <span class="pageNum" id="pb196">[<a href="#pb196">196</a>]</span>een gedeelte althans, zoo spoedig mogelijk naar Indië moest komen. Hij wist, althans
begreep, dat dit volkomen waar was, maar dan verwierp hij hier moedwillig alle kansen.
</p>
<p>Een denkbeeld kwam bij hem op: als zij eens te bewegen was ook naar Indië te gaan!
</p>
<p>Hij begon zich te verkleeden in een stemming, welke hem toescheen overeenkomst te
moeten hebben met die van een ter dood veroordeelde. Zijn handen beefden zoo, dat
hij de knoopjes van zijn overhemd niet vast kon krijgen.
</p>
<p>De huissleutel van Henriëtte’s woning was nog in zijn bezit en hij trad binnen met
zijn gewone air van heer en meester der vesting; maar de meid kwam hem dadelijk in
de gang te gemoet; het was of ze op hem had gewacht.
</p>
<p>„Ik zou u niet aanraden binnen te gaan,” zei ze snibbig en brutaal.
</p>
<p>Hij verwaardigde haar met geen blik en had reeds den voet op de eerste trede van de
trap.
</p>
<p>„Meneer Jules is boven<span class="corr" id="xd31e3207" title="Niet in bron">.</span>”
</p>
<p>Mourant trok den voet terug en keek het meisje in haar aardig, maar onbeschaamd gezichtje.
Zijn verbeelding stelde hem de kamer voor, met Henriëtte en Jules er in, zijn optreden
daar en de onvermijdelijke onaangenaamheden. Hij wist dat die jonge kerel zich voor
niets zou ontzien en dat hij zich blootstelde aan een bejegening, die tot alles kon
leiden, van een kaakslag tot een tweegevecht. De vrees maakte zich van hem meester;
hij was bang. Een held was hij met het woord en waar dat indruk teweegbracht kon hij
verschrikkelijk zijn; zijn uiterlijk was groot, forsch, indrukwekkend. Maar zijn persoonlijke
moed was een muisje <span class="pageNum" id="pb197">[<a href="#pb197">197</a>]</span>door dezen berg gebaard. Als er kans bestond op een vuistslag, een sabelhouw of een
pistoolkogel, dan trok hij zich gaarne terug met al de kracht die in hem was. Een
oogenblik aarzelde hij; toen stak hij duim en vinger in een vestzak en haalde langzaam
een sovereign te voorschijn.
</p>
<p>Het meisje lachte hem brutaal uit.
</p>
<p>„Ik laat me niet omkoopen! Ik doe wat mevrouw mij heeft gelast.”
</p>
<p>„Dus zij heeft je hier gezonden?”
</p>
<p>„Zeker. Waarom niet?”
</p>
<p>„En om mij te beletten.…”
</p>
<p>„Wel neen! Wie belet u iets? Ga maar gerust binnen.”
</p>
<p>Zij zei het spottend; ze had gezien dat hij niet durfde.
</p>
<p>„Nu ja.”
</p>
<p>„Neen wezenlijk meneer; geneer u niet.”
</p>
<p>„Je moet me helpen er een eind aan te maken.”
</p>
<p>„Dank u; ik help u niet.”
</p>
<p>„Ik zal je er rijk voor beloonen; je <span class="ex">moet</span>!”
</p>
<p>„En ik wil niet. Wat denkt u! Ik heb heel graag een fooi, maar ik mag zien, dat die
met pleizier wordt gegeven. Heb ik vroeger ooit iets van u gehad?”
</p>
<p>Thans begreep hij welk een groote fout hij had begaan door tegen de kleinigheden te
zondigen; zijn zuinigheid met fooien had op gruwelijke manier de wijsheid bedrogen.
</p>
<p>Aarzelend liep hij in de gang op en neer, den neus in den wind, de handen op den rug,
inwendig dol van woede, uiterlijk vrij kalm. De <span class="ex">bonne</span> telde met een cynischen glimlach de knoopjes van het lijf harer japon: gaan, niet
gaan! De lust om binnen te dringen was er bij Mourant; de physieke <span class="pageNum" id="pb198">[<a href="#pb198">198</a>]</span>moed ontbrak, en dit leidde hem tot een philosopheeren over redenen, die hem het maken
eener scène—’t zij luidruchtig of in gewonen toon—onmogelijk maakten. Zoo viel het
hem in dat hij geen zedelijk recht bezat; dat hem bij een gewelddadig optreden elke
rechtsgrond ontbrak, omdat hij geen ander beroep had, <span class="corr" id="xd31e3239" title="Bron: dan">dat</span> uit een immoreele verhouding voortsproot. Was hij zelfs niet op wettige gronden als
voogd der kinderen te wraken? In een oogenblik zette hij een pleidooi op tegen zichzelven
en vóór de noodzakelijkheid onverrichterzake heen te gaan.
</p>
<p>„Zeg aan mevrouw,” zei hij, „dat ik haar het onaangename van mijn tusschenkomst thans
wensch te besparen, maar dat ik haar verzoek mij morgen vóór negen uren mede te deelen,
waar en wanneer ze mij kan ontvangen.”
</p>
<p>„Het is goed.”
</p>
<p>Zij liet hem uit met overdreven gedienstigheid.
</p>
<p>„Niets meer van uw orders?”
</p>
<p>Zonder het brutaal schepsel met een blik te verwaardigen, ging Mourant, in groote
deftigheid en met zenuwachtigen greep zijn demi-saison hooger op de borst trekkend,
het trottoir op.
</p>
<p>Intusschen waren Jules en Henriëtte volstrekt niet meer op hun gemak, dan de man in
de gang was geweest. Jules had vast besloten voor goed Mourant af te maken; hij was
jong en sterk en zijn voornemen stond vast. Maar als hij dacht aan de persoonlijkheid
van den advocaat en zich voorstelde hoe deze hem met het woord dadelijk de baas zijn
zou, zoodat hem om te overwinnen niets anders overbleven dan de ruwe uitingen van
het vuistrecht, dan parelde het zweet hem erger <span class="pageNum" id="pb199">[<a href="#pb199">199</a>]</span>op het voorhoofd in dit koel klimaat, dan ooit onder het tropisch zonnetje van Indië;
dan werd hij zoo zenuwachtig, dat, als zijn liefde voor Henriëtte niet zoo sterk was
geweest, hij zoo spoedig mogelijk een goed heenkomen zou gezocht hebben. Thans zou
hij blijven; het gold niet meer of minder dan.… zijn aanstaande vrouw.
</p>
<p>Zij had hem alles verteld; <span class="ex">alles</span>.
</p>
<p>Zij had hem bleek, zenuwachtig en met tranen in stem en oogen, haar leven geschetst
gedurende de ziekte van Veninga, en haar lijden onder zijn beleedigende, ruwe bejegening;
zij had hem doen gevoelen hoe zij bezweken was, niet uit liefde voor Mourant, maar
door de groote behoefte aan liefde, die zij, zonder andere vrienden of familie, elken
dag dieper gevoelde naarmate het humeur van Veninga haar erger griefde en verbitterde.
En eindelijk had zij toegegeven, half en half met het denkbeeld: als ik dan toch elken
dag word uitgescholden <span class="ex">alsof</span> ik het was; als ik ieder oogenblik onder de uitgedrukte verdenking moet staan het
te <span class="ex">zijn</span>, welnu, dan <span class="ex">zal</span> ik het wezen.
</p>
<p>En Jules, die in zijn wijze van denken, in zijn geheele levensrichting een niet minder
groote overeenkomst toonde met Henriëtte, dan in de kleur van oogen, haar en huid,
had dat dadelijk volkomen begrepen.
</p>
<p>Maar die bekentenis had voor hem den toestand geheel veranderd.
</p>
<p>Aanvankelijk had hij gedacht, dat deze kennismaking met het mooie jonge weeuwtje zou
uitloopen op een voorbijgaande liefdesgeschiedenis, waarbij Mourant den gefopten minnaar
zou vertoonen; hij had zich ’t verloop onder de bestaande <span class="pageNum" id="pb200">[<a href="#pb200">200</a>]</span>omstandigheden haast niet anders kunnen voorstellen. Thans was dat heel veranderd.
Hij gevoelde dat hij Henriëtte zeer liefhad, en zij hem ook. Het begon er anders uit
te zien. Hij moest haar òf dadelijk verlaten òf haar trouwen! Heel gauw had hij tot
dat laatste besloten. Zijn oom, thans razend van woede, had Brussel verlaten, zwerende,
dat als Jules het deed, hij nimmer meer in zijn woning te Batavia zou worden toegelaten.
En Jules, die wel wist dat dit op den duur tegenover een planter, wien het voor den
wind gaat, niet is vol te houden, liet zijn oom stilletjes vertrekken.
</p>
<p>De slechte berichten uit Indië hadden ook Fournier bereikt.
</p>
<p>Ondanks den practischen raad van Hortense, had hij toch niet zoo goed gezorgd voor
hun eigen geld, als voor dat van Louise en van dokter Van der Linden. Dat maakte het
heel moeilijk voor hem en drukte hem zwaar ter neer, terwijl hij de Jobstijdingen
las, die de jongste mail aanbracht.
</p>
<p>„Wat scheelt er aan?” vroeg zijn vrouw, toen ze zijn kantoorkamer binnenkwam om te
zien of er ook brieven voor haar waren.
</p>
<p>En toen hij zoo gauw niet antwoordde, vroeg ze ongerust:
</p>
<p>„Is het weer mis?”
</p>
<p>Hij knikte toestemmend en zuchtte diep. Het zat hem als een brok in de keel. Nooit
was hij geldzuchtig van aard geweest, en voor hemzelven was het niet erg. Maar nu
hij kinderen had, nu was de mededeeling, dat zijn halve fortuin gewoon naar de maan
was, hoogst verdrietig; ’t was hem of zijn kinderen in hun toekomst werden bestolen
en hij de dief was.
</p>
<p>Hortense ging naast hem zitten, en haar gezicht tegen het <span class="pageNum" id="pb201">[<a href="#pb201">201</a>]</span>zijne drukkend, keek ze mee in den noodlottigen brief, dien hij voortging met lezen;
toen ze die cijfers zag, begreep haar heldere geest alles; een oogenblik werd ze erg,
erg bleek.
</p>
<p>„’t Is een ruïne!” zei hij toonloos.
</p>
<p>„Het is verschrikkelijk!”
</p>
<p>Een paar seconden zwegen beiden.
</p>
<p>„’t Beste is, Gérard, dat we hier den boel zoo spoedig mogelijk aan kant doen; dat
je voor het lidmaatschap bedankt; dat we teruggaan naar Indië en je de praktijk weer
opneemt.”
</p>
<p>„Ja,” zei hij nogmaals uiterst ontstemd.
</p>
<p>„’t Baat niet, Gérard, of we er lang over tobben. Een kort besluit, een goed besluit.”
</p>
<p>„Had ik maar heelemaal gedaan, zooals je gezegd hebt!”
</p>
<p>„Gedane zaken nemen geen keer, vent. Er moeten spijkers met koppen worden geslagen.
Het is hoogst verdrietig, dat weet ik immers zoo goed als jij! Maar ’t baat niet er
om te treuren.”
</p>
<p>Fournier keek haar met verwondering aan.
</p>
<p>Hij wist dat zij een hekel had aan Indië; dat zij er altijd ziek was; dat hun eerste
kind er zoo geleden had; dat aan haar verblijf te Batavia hoogst onaangename herinneringen
waren verbonden.
</p>
<p>En hij wist hoe blij ze was om zijn verkiezing, hoe zij in haar vreugde zelfs nog
weinig dagen te voren had gesmaald op Indië.
</p>
<p>Nu was zij de eerste, die sprak van teruggaan naar Indië, niet alsof het een zaak
was van de grootste opoffering, maar de meest alledaagsche ter wereld.
</p>
<p>„Ik vrees dat het onvermijdelijk zijn zal,” zei hij.
<span class="pageNum" id="pb202">[<a href="#pb202">202</a>]</span></p>
<p>„Zeker, met wat ons overblijft kunnen wij immers niet blijven leven, zonder erg te
verminderen.”
</p>
<p>„Als we dat toch eens deden.”
</p>
<p>Beslist schudde zij het hoofd.
</p>
<p>„Neen, Gérard, dat mag niet; dáárvoor zijn we te jong.”
</p>
<p>„Ik heb zulke ernstige bezwaren.”
</p>
<p>„Zeker. Ik begrijp dat wel: je verkiezing hier; het nare werk ginds; het andere leven,
eentonig en afmattend.”
</p>
<p>„Juist, dàt ook. Maar.….”
</p>
<p>„Kom,” zei ze, hem kussend en lachend, wel zenuwachtig maar toch met vertoon van vroolijkheid,
„kom, het zal wel schikken. Wellicht is het weer in orde binnen een jaar of vijf.
Dan zijn we weer hier terug, en het is maar de quaestie van eenigen verloren tijd.”
</p>
<p>„En jij, en de kinderen?”
</p>
<p>„Wij gaan natuurlijk mee.”
</p>
<p>„Om er weer als vroeger doodziek te worden?”
</p>
<p>„Wel neen; we zijn nu, Goddank, allen uitstekend gezond, en ik zie niet in, dat.…”
</p>
<p>„En vroeger dan?”
</p>
<p>„Dat was iets anders. Mijn hemel, je kunt toch niet zeggen dat men ergens per se ziek
moet zijn, omdat men er eens ziek was?”
</p>
<p>„Enfin, ik moet er eerst nog eens over nadenken; het is een heel besluit.”
</p>
<p>„Gérard, het geeft niets of je al langer nadenkt; het moet gebeuren, daartegen is
niets te doen. Wat schrijft Droz?”
</p>
<p>„Kijk zelve maar,” antwoordde hij, zuchtend den brief overhandigend.
<span class="pageNum" id="pb203">[<a href="#pb203">203</a>]</span></p>
<p>Zij las hem met een gezicht vol ernst en gewicht.
</p>
<p>„Juist wat ik dacht! ’t Kantoor gaat prachtig, te beter naarmate de tijden slechter
zijn.”
</p>
<p>„Ja, dat wist ik.”
</p>
<p>„En hij wil graag eens naar hier. O, maar Gérard, dat treft prachtig.”
</p>
<p>Doch Fournier werd boos.
</p>
<p>„Het ontbreekt er nog maar aan, dat je verheugd bent,” zei hij schamper. „Je schijnt
heelemaal te vergeten, dat het vandaag de ongelukkigste dag is, die we in jaren hebben
doorleefd. Je weet, ik hecht niet aan het geld om ’t geld, maar ik verzeker je, dat
dit me te machtig is.”
</p>
<p>Het scheelde maar weinig of tranen van aandoening kwamen hem in de oogen. Hortense
troostte en bemoedigde hem. Doch toen hij des middags in zijn kantoor was begonnen
met maatregelen te nemen voor zijn vertrek, en hij voor ’t een en ander het advies
zijner vrouw noodig had, vond hij haar met de kinderen op het tapijt zitten in hun
kleedkamer, schreiend en snikkend.
</p>
<p>Hij was er zeer door bewogen, en zij, schrikkend op zijn onverwacht binnentreden,
droogde haastig haar tranen. Daar had je het! dacht hij. Zij had zich goed gehouden
voor hem; zij had zichzelve geweld aangedaan en hem het denkbeeld, naar Indië terug
te keeren, met opgewektheid aangepraat, terwijl het haarzelve doodelijk bedroefde,
hoewel ze hem toch niet alleen wilde laten gaan, al waagde zij er ook haar eigen gezondheid
aan en die van haar kinderen.
</p>
<p>Bewogen keek hij haar aan, terwijl ze haar best deed om, zich bezighoudend en sprekend
met de kinderen, hem niet <span class="pageNum" id="pb204">[<a href="#pb204">204</a>]</span>te laten zien, dat ze gehuild had, en toen hij haar stil en met dankbare genegenheid
aanzag, vond hij haar mooi en lief; het was de eerste maal in zijn leven.
</p>
<p><span class="corr" id="xd31e3336" title="Niet in bron">„</span>Stance,” zei hij: „wil je me een groot, groot genoegen doen?”
</p>
<p>Verschrikt zag ze hem aan met wijdgeopende oogen en angsttrekken om den mond. Zij
behoefde geen uitlegging; ze wist wat het was; zij had het gevoel dat ze in Indië
haar dood te gemoet ging, doch dat vond ze het ergste niet; zij sloeg haar armen om
zijn hals, en streed niet verder om haar droefheid te bedwingen.
</p>
<p>„Nooit, Gérard, nooit! Ik heb je eens laten blijven en ben alleen naar hier gegaan,
en je hebt me zelf verteld hoe akelig en verdrietig je dat leven was zonder familie,
zonder eigen gezin.”
</p>
<p>„Nu ja, doch wat.….”
</p>
<p>„Gérard, spreek er niet van; ik doe het niet. Wij moeten bij elkaar blijven. Later,
als we ouder zijn en het mocht dan nog noodig wezen, dan kunnen we altijd zien.”
</p>
<p>„Dat is ook een uitvlucht!”
</p>
<p>„Het kan me niet schelen: <span class="ex">nu</span> doe ik het niet.”
</p>
<p>Hij kuste haar blonde haren; haar aanhankelijkheid deed hem goed, en zeker, het zou
een heel ander leven voor hem zijn met haar en de kinderen in eigen woning, dan hier
of daar te Weltevreden in een paviljoentje.
</p>
<p>Dokter Van der Linden en de jonge familie Riquelle hadden geen last van slechte tijdingen
uit Indië. Wel hoorden zij er van spreken in Den Haag en zagen zij dat de couranten
wemelden van advertenties, waarin huizen en villa’s te huur en te koop <span class="pageNum" id="pb205">[<a href="#pb205">205</a>]</span>werden aangeboden met en zonder ameublement, maar verder trof het hen niet,—tot op
een goeden middag Louise een brief ontving van haar gewezen stiefdochter, waarin die
meedeelde, dat zij en Fournier door finantiëele omstandigheden genoodzaakt waren terug
te keeren. Het trof haar hoogst onaangenaam; zooals haar sedert haar huwelijk met
den ritmeester nog niets had getroffen, want alles ging van een leien dakje. Zij was
op normalen tijd in „de” omstandigheden geraakt, en nu lag sedert maanden reeds, meer
op den schoot van papa en mama Riquelle dan in zijn prachtig met kanten en strikken
opgesierd wiegje, een jeugdige gravin Riquelle met den blonden krullebol, die sedert
vele jaren het hoofd van dokter Van der Linden had verlaten, en met eenige sprekende
bijzonderheden der Van Veltons, als had die oude Bataviasche koopman voor goed zijn
tjap gedrukt op de nakomelingschap van Louise.
</p>
<p>Zij had daar, ondanks haar scherpzinnigheid, niets van bespeurd; zij verbeeldde zich,
dat ’t kleintje sprekend op haar man geleek, en daar waren beiden recht gelukkig mee.
Louise had een gevoel alsof ze tot rust was gekomen; alsof zij eindelijk was beland
waar zij wezen moest.
</p>
<p>Met gemoedelijkheid en een kalm vertrouwen zag zij de toekomst tegen. Niets kon haar
deren. Zij had Riquelle voor goed lief, en hij haar, dat wist ze; in de coterieën
was zij opgenomen; men mocht haar gaarne en bewonderde haar gedistingeerde vormen
en goeden conversatie-toon, terwijl men haar schoonheid benijdde en haar rijkdom op
prijs wist te stellen.
<span class="pageNum" id="pb206">[<a href="#pb206">206</a>]</span></p>
<p>„Vindt je het niet vreemd, Edmund?”
</p>
<p>„Ja,” zei de ritmeester zijn rossige knevels opdraaiend, „dat is het zeker. Het spijt
me voor Fournier. Ik weet dat hij het niet voor zijn genoegen doet.”
</p>
<p>„En hij is pas in de Staten-Generaal gekozen.”
</p>
<p>„Dat komt er nog bij! Ik kan me toch niet voorstellen, dat hij voor ons geld heeft
gezorgd, en niet voor het zijne.”
</p>
<p>„Het schijnt toch wel.”
</p>
<p>„’t Zou verschrikkelijk wezen! Zouden we niet eens naar papa gaan?”
</p>
<p>„Mij dunkt, dat ware ’t beste; wellicht weet pa Van der Linden er meer van.”
</p>
<p>Zij lieten den coupé inspannen. Toen Louise bij het afrijden even door het raampje
keek, betrok haar gelaat en liet zij zich achterover in de kussens vallen. Midden
op den weg liep langzaam een vrij fatsoenlijk gekleed burgerman, nog jong betrekkelijk,
met een ronden hoed en een wandelstok in de hand. Hij keek haar brutaal in het gezicht
met een ergerlijk onbeschaamde uitdrukking op zijn gelaat. Het was nu reeds de derde
maal dat zij, haar huis verlatend, dien persoon ontmoette en op die wijze door hem
werd gefixeerd. ’t Was onuitstaanbaar, maar er was niets aan te doen. Riquelle had
het niet gezien. Als hij ook maar had kunnen vermoeden, dat die man zijn vrouwtje
hinderde, hij zou hem met de rijzweep hebben afgerost. Bij het huis van haar vader
dacht zij er niet meer aan. Een mooie vrouw maakt dikwijls diepen indruk; dat was
ze van jongs af gewend!
</p>
<p>„Het is een gek geval,” zei de oude heer, die wel hoe langer hoe kaler en grijzer
werd, maar weinig verouderde, <span class="pageNum" id="pb207">[<a href="#pb207">207</a>]</span>„hij heeft inderdaad voor ons geld gezorgd en niet voor ’t hunne.”
</p>
<p>„Maar hoe is het mogelijk?”
</p>
<p>„Sommige menschen zijn zoo. Hij is voorzichtig voor anderen, sekuur van aanbelang;
maar zijn eigen geld moest hij door anderen laten beheeren.”
</p>
<p>„Zouden wij hen niet kunnen helpen?” vroeg Louise.
</p>
<p>Riquelle zei niets, maar keek haar een beetje angstig aan; hij bevond zich zoo uitstekend
bij de tegenwoordige ruimte van middelen! En als iemand, die weet wat ontbering van
comfort is, als men dit zoo gaarne zou hebben, was hij haast gierig op het bezit.
</p>
<p>„Wij zouden wel kunnen,” meende de dokter.
</p>
<p>„Welnu, dan moeten we het doen.”
</p>
<p>Maar haar vader schudde het hoofd.
</p>
<p>„Nonsens, kind. Persoontjes als Fournier en Hortense nemen zulke hulp niet aan.”
</p>
<p>De ritmeester haalde diep adem.
</p>
<p>„Dat meende ik ook.”
</p>
<p>„Wij konden het toch beproeven.”
</p>
<p>„Goed! Ik zal het doen, kind. Het is zeer zeker, dat het niets hoegenaamd zal baten;
maar als ik je er een pleizier mee doe, dan gaarne, en ik beloof je, dat ik mijn best
zal doen.”
</p>
<p>Zij vroeg naar haar zoon. Die was naar school, zei de dokter op een toon van gewicht.
</p>
<p>„Waarom neemt u niet liever een gouverneur?”
</p>
<p>„Gekheid! kinderen moeten met kinderen omgaan.”
</p>
<p>„Dat vind ik ook,” zei Riquelle.
<span class="pageNum" id="pb208">[<a href="#pb208">208</a>]</span></p>
<p>„Als jullie nog een kwartier wacht is hij thuis.”
</p>
<p>Maar daar had Louise geen tijd voor, want ze moesten nog noodzakelijk eenige visites
maken, nu ze toch <i>en route</i> waren. Riquelle bevestigde het; hij was volstrekt niet verlangend naar den jongenheer
Van Velton en de antipathie was wederkeerig.
</p>
<p>Glimlachend schudde de dokter het hoofd, hen uitlatend op den corridor.
</p>
<p>„U bent al tweemalen naar uw kleindochter wezen zien,” zei Louise verwijtend en terwijl
ze de trap afging omkijkend naar haar vader.
</p>
<p>„Ik ga weinig uit, maar ik kom toch gauw eens aan.”
</p>
<p>Wat kon hem dat pasgeboren gravinnetje schelen! Had hij niet zijn <span class="ex">eigen</span> kleinzoon, dien fermen jongen?
</p>
<p>Toen zij in het rijtuig stapte, zag ze wederom aan de andere zijde door het raampje
het gezicht van den man, dien ze de laatste dagen telkens als ze uitging ontmoette,
die haar fixeerde en volgde; zij schrikte er ditmaal van. Het trof den ritmeester
ook, dat die man zoo keek en hij monsterde hem met een gezicht en een paar oogen,
die den kerel dadelijk vol vrees het hoofd deden omwenden.
</p>
<p>„Wat is dat voor een man?” vroeg hij, toen het rijtuig wegreed.
</p>
<p>„Ik weet het niet.”
</p>
<p>„Onbeschoft volk!”
</p>
<p>„Wel Edmund, ik zie nu al dagen lang dien man, telkens als we uitgaan, en iederen
keer kijkt hij zoo verschrikkelijk brutaal.”
</p>
<p>Riquelle’s gezicht betrok onheilspellend.
<span class="pageNum" id="pb209">[<a href="#pb209">209</a>]</span></p>
<p>„Maar lieve Louise, waarom dat niet eer gezegd?”
</p>
<p>„Ik durfde niet goed, ik vond het zoo gek.”
</p>
<p>„Integendeel, het is.…”
</p>
<p>„Ik was bang, dat je me zoudt uitlachen, of misschien in drift een ongeluk begaan.”
</p>
<p>„O zoo! Neen, ik zal wijzer zijn. Persoonlijk zal ik aan zoo’n individu de handen
niet vuil maken.”
</p>
<p>„Het is allervervelendst!”
</p>
<p>„Wees maar gerust,” zei hij, zijn hand op haar schoot leggend en de hare zacht drukkend
met een teedere beschermende uitdrukking op zijn gezicht: „je zult er geen last meer
van hebben.”
</p>
<p>Dokter Van der Linden liet er geen gras over groeien. Nauwelijks was zijn kleinzoon
van school thuis gekomen, of hij liet hem netjes kleeden en toog op weg naar de Fourniers;
al wandelend praatte hij met het ventje; het was zijn grootste genoegen. Aan de overzijde
van de straat, een eindje achter hen, volgde dezelfde man, van wien Louise last had.
Met de handen in de zakken van zijn paletot, den wandelstok onder den arm, het hoofd
vooruit en een weinig gebogen, slenterde hij langzaam voort, in gedachten verzonken,
nu en dan een blik slaande op den ouden heer en het kind aan de overzijde. Zoo volgde
hij hen tot voor het huis van Fournier.
</p>
<p>„Toe Hortense,” zei de dokter, „hou jij mijn kleinen vent zoolang bezig. Ik wou Gérard
eens spreken over zaken.”
</p>
<p>„Hij is op zijn kantoor.”
</p>
<p>„Goed kind, dan vind ik hem wel.”
</p>
<p>„U wilt.…”
<span class="pageNum" id="pb210">[<a href="#pb210">210</a>]</span></p>
<p>„Wat?”
</p>
<p>„U wilt ons toch geen proposities doen om hier te blijven?”
</p>
<p>„En als dat nu eens ’t geval was?”
</p>
<p>Hortense kreeg een kleur en haar hoofd, zich oprichtend, maakte korte, zenuwachtige
bewegingen vol trots.
</p>
<p>„Het is heel lief van u, doch het helpt niet.”
</p>
<p>„En waarom niet, asjeblieft?” vroeg de oude heer boos en op den eenigszins ruwen toon,
die hem in vroeger jaren niet vreemd was.
</p>
<p>„Omdat wij niet mogen en niet kunnen.”
</p>
<p>„Pfff! groote woorden, meisje! Zaken zijn zaken, dat zei je oude heer altijd en dat
is waar. Asjeblieft geen sentimentaliteit.”
</p>
<p>„Het is geen sentimentaliteit!”
</p>
<p>„Wat is het dan? Is ons fortuin niet wezenlijk het onze en zijn wij er niet op eerlijke
en fatsoenlijke manier aangekomen?”
</p>
<p>„Och, dat is het niet, meneer Van der Linden.”
</p>
<p>„Dat is het wel, mevrouw Fournier, want was dat anders, dan hadt je gelijk. Het is
’t eenig motief voor het afwijzen van proposities als de onze.”
</p>
<p>„We kunnen heusch niet.”
</p>
<p>„Nu,” vervolgde hij lachend, „wind je maar niet op. Ik zal het wel eens bepraten met
je man.”
</p>
<p>En hoe weinig hoop hij daarop had, deed hij toch zijn best; toen hij binnenkwam riep
hij met <span class="ex" lang="fr">bonhomie</span>, waardoor echter een tintje ontevredenheid straalde:
</p>
<p>„Wat ga je nu voor onbezonnen dingen doen?”
<span class="pageNum" id="pb211">[<a href="#pb211">211</a>]</span></p>
<p>Fournier stond op en ging hem met een uitgestoken hand te gemoet.
</p>
<p>„Het moet, papa Van der Linden; het is onaangenaam, maar het kan niet anders.”
</p>
<p>„Hoor eens, Fournier: een kort lied is gauw gezongen. Wil je me cijfers noemen?”
</p>
<p>„Onder ons, natuurlijk!”
</p>
<p>„Dat spreekt vanzelf.”
</p>
<p>Zij staken de hoofden bijeen boven het zakboekje, dat Fournier op zijn schrijftafel
opensloeg.
</p>
<p>„Nu,” zei de dokter opkijkend over zijn bril. „Het is te doen!”
</p>
<p>„Dat wil zeggen?” vroeg Fournier, die met minder scherpzinnigheid in dit geval dan
Hortense, niet zoo dadelijk het fijne van de zaak begreep.
</p>
<p>„Kijk eens hier! Wij, Louise en ik, kunnen samen zooveel dekken dat jullie niet naar
Indië behoeft te gaan.”
</p>
<p>Fournier stond driftig op met een breed gebaar van afwijzing.
</p>
<p>„Stil!” vervolgde de dokter: „laat me uitspreken. Als je gaat met je familie, zal
Stance er zeker ziek worden, want zij is nu eenmaal niet voor het klimaat vervaardigd,
en je kindertjes hoogstwaarschijnlijk ook. Ik heb veel, wat het beheer van mijn vermogen
aangaat, haar vader en jou te danken. Louise nog veel meer door haar zoo belangrijk
aandeel in de erfenis van Van Velton. Het is dus geen geschenk, geen edelmoedigheid
of zoo,—het is een uitvloeisel van knellende zedelijke verplichting en het zal mijn
dochter en mij een vreugde zijn.”
<span class="pageNum" id="pb212">[<a href="#pb212">212</a>]</span></p>
<p>Een oogenblik dacht Fournier na, aarzelend.
</p>
<p>„Laat Hortense beslissen.”
</p>
<p>Maar de dokter werd rood van kwaadheid, sloeg met zijn vlakke hand op de schrijftafel,
dat de inkt uit den koker spatte, en riep:
</p>
<p>„Dat behoeft niet, want ze verdomt het. Ziedaar!”
</p>
<p>Zich in stilte vermakend om den barschen uitval van den dokter, betoogde nu Fournier
met grooten ernst, dat het voorstel, hoe goed gemeend en hoe treffend offervaardig,
onmogelijk kon worden aangenomen.
</p>
<p>„Men doet zoo iets,” dus eindigde hij, „als men in werkelijken nood zit en dan, zou
ik zeggen, is het plicht.”
</p>
<p>„Maar jullie zit in nood.”
</p>
<p>„Och kom!” lachte Fournier: „dat is ook wat!”
</p>
<p>„Waarachtig! Je begrijpt het niet, mijn waarde, maar het <span class="ex">is</span> zoo. Hortense houdt het niet vol in Indië en de kinderen ook niet.”
</p>
<p>„Dat is niet gezegd; zij zijn er vroeger.…”
</p>
<p>„Geloof je dat ik van zulke zaken meer weet dan jij?”
</p>
<p>„Zeker. Maar u heeft thans een nevenbedoeling.”
</p>
<p>„Goed! Als je meent dat dit overwegend is, kan ik je niet overtuigen; intusschen:
ik heb je gewaarschuwd en ik zal het Stance ook doen. De gevolgen van deze dwaasheid
komen voor jullie rekening.”
</p>
<p>Half boos ging de oude heer heen, en toen hij in de kamer kwam waar zijn kleinzoon,
die zich veel te groot achtte om zich met die „kleintjes” bezig te houden, een heel
eigenwijs gesprek hield met Hortense—ging hij regelrecht op haar af.
<span class="pageNum" id="pb213">[<a href="#pb213">213</a>]</span></p>
<p>„Zeg Stance, als je soms lust hebt tot zelfmoord, dan is er een gemakkelijker manier
voor jou en de kinderen dan naar Indië te gaan.”
</p>
<p>Zij trok ongeloovig en minachtend de schouders op.
</p>
<p>„Je denkt, dat het niet waar is, maar ik geef je er mijn woord op, mijn woord van
eer.”
</p>
<p>„Waarop?”
</p>
<p>„Op de waarheid van ’t geen ik zeg. Binnen het jaar ben je dood.”
</p>
<p>„Het is goed!”
</p>
<p>„Wat is het? Is het goed?”
</p>
<p>„Nu, zoo meen ik het niet. Maar <span class="ex">als het waar was</span>…”
</p>
<p>„<span class="ex">Als</span> het waar was? Het is waar.”
</p>
<p>„Ik zeg: <span class="ex">als</span> het waar was, ging ik toch nog liever, dan hem alleen te laten gaan.”
</p>
<p>„Maar mijn God, jullie bent zoo koppig als ezels. Hij behoeft immers evenmin te gaan.”
</p>
<p>Zij knikte vastberaden met het hoofd.
</p>
<p>„Wij moeten.”
</p>
<p>Driftig reikte de oude heer haar de hand.
</p>
<p>„Dan wil ik je groeten.”
</p>
<p>Hij trok zijn kleinzoon mee, en Hortense half lachend liep hem achterna.
</p>
<p>„Ik hoop niet, dat u boos zijt.”
</p>
<p>„Och wat? Jullie bent een paar dwazen; een paar kinderen, die elkaar opwinden. Jullie
brengt van die nonsense ideeën uit romans en tooneelstukken over in je dagelijksch
leven. ’t Is een paskwil!”
</p>
<p>En hij liep woedend weg, regelrecht naar de Riquelles.
<span class="pageNum" id="pb214">[<a href="#pb214">214</a>]</span></p>
<p>„Ik had het wel gedacht,” zei Louise zuchtend.
</p>
<p>„’t Is jammer,” veinsde de ritmeester, „maar het doet hen toch in mijn achting rijzen.”
</p>
<p>„Zoo,” grijnsde de dokter, hem kwaadaardig door zijn bril beglurend, en bij zichzelven
dacht hij: <span class="ex">die</span> is goed! eerst neemt hij uit onbaatzuchtigheid Wies om haar dubbeltjes en nu een
ander weigert iets daarvan te aanvaarden, doet dat hem in zijn achting rijzen. Hij
zei niets, maar lachte zacht en met ergernis.
</p>
<p>„Wil <span class="ex">ik</span> het nog eens beproeven?” vroeg zij aarzelend.
</p>
<p>Dat zou wel een zeer slecht middel zijn geweest, en zij zag er gruwelijk tegen op.
</p>
<p>„Geen moeite doen, kind! Zij <span class="ex">willen</span> niet en jij noch iemand ter wereld zal die stijfkoppen tot verstandige menschen bekeeren.”
</p>
<p>„Ik kan die opvatting niet deelen,” zei de ritmeester ter verdediging der Fourniers.
</p>
<p>„En ik zeg, dat het belachelijk komedievertoon is.”
</p>
<p>„Ja, men kan alles zoo noemen. Op die wijze wordt elke geste een acteursdaad en elk
beter gevoel theatralia.”
</p>
<p>„Niet alles, maar heel veel. Pouah! ’t is belachelijk,” ging de dokter voort, wiens
ironische geest bovenkwam. „Als ik in den schouwburg zit, zie ik bijvoorbeeld een
stuk opvoeren. Twee jonge menschen zijn op elkaar verliefd; dat hebben ze natuurlijk
al lang aan elkaars gezicht gezien. Het meisje is rijk, de jongeling arm. Het is voor
zijn fijngevoelig hart een onoverkomelijk bezwaar. Ik woon zijn zielsstrijd bij en
haar verdriet; ik hoor zijn klachten, ik zie hem lijden, en dat werkt op mijn zenuwen.
Ik krijg er <span class="pageNum" id="pb215">[<a href="#pb215">215</a>]</span>tranen van in de oogen, en ik ga met een bewogen gemoed naar huis. Zoo’n edel karakter,
hè! Maar gesteld eens, dat ik een zoon had, een knap jongmensch met een fatsoenlijke
positie, maar, evenals ik dan, zonder fortuin en die zoon kwam me tegen terwijl ik
nog onder den indruk van die edele onbaatzuchtigheid op de planken, naar huis wandelde;
en die zoon zei: Papa, ik ben doodelijk verliefd op een meisje met een ton of vier,
wat denk je dan, dat ik zou antwoorden?”
</p>
<p>Riquelle draaide zijn knevels op en zei niets; Louise, eenigszins boos, evenmin.
</p>
<p>„Dan zou ik zeggen,” ging de oude heer voort: „blikskater, die moet je zien te krijgen.
En als hij mij dan antwoordde, dat het meisje ook heel veel van hem hield, maar dat
hij haar niet wilde vragen uit een gevoel van kieschheid of onbaatzuchtigheid, omdat
zij zooveel geld had en hij niet, dan geloof ik dat ik hem op straat om zijn ooren
zou slaan, mij bitter beklagend dat de goede God me zoo’n domoor tot zoon had gegeven.
Ik weet niet, schoonzoon,” voegde hij er bij, „hoe u daarover denkt.”
</p>
<p>Als ze onder vier oogen waren geweest, zou Louise, die inwendig kookte van woede,
haar vader de repliek niet schuldig zijn gebleven; nu vond ze ’t beter te zwijgen.
</p>
<p>„De oude heer,” zei Riquelle later, „zal mij nooit vergeven, dat ik zijn kleinzoon
concurrenten bezorg.”
</p>
<p>In geen jaren was de dokter zoo uit zijn humeur geweest en knorrig zelfs tegen zijn
afgod, den kleinzoon, die op zijn beurt zeer boos was, wilde hij in zijn coupé stappen
dien hij ontboden had, terwijl hij bij zijn dochter vertoefde<span class="corr" id="xd31e3553" title="Niet in bron">.</span>
<span class="pageNum" id="pb216">[<a href="#pb216">216</a>]</span></p>
<p>Maar er werd een hand op zijn arm gelegd en hij stond stil, trachtend door zijn bril
den persoon te herkennen, die hem staande hield, wat door de ingevallen duisternis
niet gelukte.
</p>
<p>„Dèg dokter,” zei een pedante Haagsche stem met een intonatie, die duidelijk vroeg:
herken je me niet?
</p>
<p>En de dokter, die de stem herkende, zei barsch:
</p>
<p>„Wat mot-je?”
</p>
<p>„U is wel vriendelijk! En dat onder goede bekenden.”
</p>
<p>„Zoek je bekenden maar elders.”
</p>
<p>„En als men nog wel aan elkaar is geparenteerd langs de teedere vrouwelijke lijn.”
</p>
<p>„Hoor eens, geen praatjes, hè! Ik wil niets met je te maken hebben. Ik heb destijds
niets als onaangenaamheden van je beleefd. Wat ik na dien van je gehoord heb.…”
</p>
<p>„Lèster, lèster, allemaal lèster!”
</p>
<p>„Het kan me niet schelen of het laster is, maar ik verbied je mij lastig te vallen
en mij aan te spreken.”
</p>
<p>„O gèèrne, gèèrne! ’t Is niet om lèstig te zijn, volstrekt niet. Ik wou u alleen maar
aanpompen voor vijf en twintig pop.”
</p>
<p>Het was de oude geschiedenis. Bij al zijn boosheid overviel den dokter een onweerstaanbare
lachlust om den dwazen vent; maar hij hield zich goed.
</p>
<p>„Geen cent,” zei hij barsch en wilde in zijn rijtuig gaan.
</p>
<p>Doch de andere hield hem vast bij zijn jas.
</p>
<p>„Kom dokter, wees niet chicaneus; tien pop, ziedaar; tien pop en een lekkere sigaar.
Ik weet niet meer hoe die smaakt, <span class="ex" lang="fr">parole d’honneur</span>! en,” zei hij zachter, „ik heb honger ook.”
<span class="pageNum" id="pb217">[<a href="#pb217">217</a>]</span></p>
<p>De oude heer voelde in zijn vestzak, haalde er een gouden tientje uit en stopte het
in de lange knokkelige hand.
</p>
<p>„Merci! En nu de sigaar.”
</p>
<p>„Loop naar den duivel.”
</p>
<p>Dokter Van der Linden wipte in zijn coupé, waar het kind reeds in een hoekje zat gedoken,
en sloeg de deur met een harden slag dicht.
</p>
<p>Ronduit gezegd was dit een waardig einde van dien onaangenamen dag. Hij had niet kunnen
weigeren op dat woord: <span class="ex">honger</span>, dat zoo’n naren klank had; maar het was een dwaasheid geweest. De vent zou hem wel
weer weten te vinden; hij was te zeer een <span class="ex" lang="fr">panier percé</span> en te goed geslaagd met die tien gulden om het bij deze eerste poging te laten. Wat
daartegen te doen? De politie? Maar och, dat was ook al zoo moeilijk. De heele oude
geschiedenis, met dien Van Leeuwendaal te Batavia voorgevallen, stond hem nu weer
helder voor den geest. Ze was reeds lang in ’t vergeetboek geraakt. Men sprak er niet
meer van en zou er wellicht nooit meer over gesproken hebben, als dat akelig individu
daar niet onverwacht en van slechter conditie dan ooit, uit de lucht kwam vallen.
Een diepe zucht ontsnapte den dokter. Het was een beroerd geval. Nog denzelfden avond
schreef hij aan Louise:
</p>
<p>„Kindlief! Hedenavond ben ik aangehouden en om geld gevraagd door dien Van Leeuwendaal.
Mocht hij zich ook tot u wenden, zeg hem of laat hem zeggen, dat gij hem niet te woord
staat. Vroeger was hij een dwaas, nu is hij een gemeen sujet geworden, waarmede een
vrouw als gij zelfs geen gesprek kunt voeren. Je Pa.”
<span class="pageNum" id="pb218">[<a href="#pb218">218</a>]</span></p>
<p>Het was volstrekt niet overdreven en dokter Van der Linden was goed ingelicht.
</p>
<p>Toen Van Leeuwendaal terugkwam bij zijn ouders met zijn kort, maar naar zijn meening
hoogst interessant avontuur in Indië, dacht hij er minder dan ooit aan iets ter hand
te nemen. Hij slenterde rond, kroeg in, kroeg uit, flaneerend langs de straten, burger-
en dienstmeisjes bewerkend met monocle en badientje, en eindelijk, toen zijn ouders
gestorven waren en ’t beetje geld op was, toog hij naar Amerika. Hij speelde er den
schuimlooper een jaar of wat lang, tot dat nergens meer goed ging, en kwam terug naar
Europa. Eerst trad hij op te Londen, leefde er goed van, doch werd op een zeer onbehoorlijke
manier betrokken als medeplichtige in een valsche wisselzaak. Dit bracht hem een paar
jaren in de gevangenis, en dit knakte hem naar het uiterlijk zóó, dat haast niemand
hem herkende en men er over verbaasd moest staan, dat zulk een hoogst ordinair uitziend
individu ooit een <span class="ex" lang="en">swell</span> was geweest. Nog teerde hij op zijn naam, die bekend was, en zijn titel; nog waren
er kroeghouders, gewezen livreibedienden of kamerdienaars, die zich herinnerden hoe
zij voor hem als kind en voor zijn familie, met nederige buigingen de deur hadden
geopend, en die het niet over hun hart konden krijgen hem krediet te weigeren, al
wisten zij ook, dat hij nimmer zou betalen.
</p>
<p>Op een goeden dag, slenterend langs de straten, zijn eenig bedrijf, zag hij mevrouw
Riquelle. Hij twijfelde; ook zij was veranderd, schoon niet zoo ongunstig; zij was
dik geworden, en ze scheen nog veel dikker door haar „omstandigheden”, welke zij rustig,
zonder vertoon, maar ook zonder terughoudendheid, <span class="pageNum" id="pb219">[<a href="#pb219">219</a>]</span>droeg; hij liep haar vooruit en toen weer terug; toevallig keek ze hem aan; nu twijfelde
hij niet meer; zij was het, maar ze had hem niet herkend, en hij miste den moed haar
aan te spreken. Doch hij had nagedacht en geïnformeerd, en hij had ingezien dat dit
voor een <span class="ex" lang="fr">chevalier d’industrie</span> als hij, een waar buitenkansje was, een melkkoetje, dat in geen jaren zou opdrogen.
</p>
<p>Zoo had hij eenige dagen rondgegluurd en geloerd.
</p>
<p>En eindelijk, zijn kans schoon ziende, had hij den dokter gesnapt en met betrekkelijk
goed resultaat. Hij wreef het gouden tientje tusschen zijn mageren duim en wijsvinger.
’t Was zoo’n aangenaam gevoel. In geen maanden had hij goud in zijn handen gehad!
</p>
<p>Voor het venster van een winkel, waaruit een breede lichtbundel zich krachtig naar
buiten verwijdde, veegde Van Leeuwendaal met groote zorg zijn rossigen hoed en sloeg
hij de pluisjes van zijn kale jas; toen liep hij met zijn kromme, naar binnen gebogen
magere beenen snel de Plaats over en trad vast besloten de restauratie van Van der
Pijl binnen. Er zaten verscheiden gasten, waaronder die Van Leeuwendaal en zijn verleden
op hun duimpje kenden. Het waren meer verwonderde en medelijdende blikken, die hem
troffen, dan boosaardige, zelfs van den kant des ouden kellners. Hij zette zijn hoed
af; in die weinige jaren had hij zijn ganschen haartooi verloren; zijn schedel glom
als een spiegel.
</p>
<p>Toen hij op zijn ouden toon een matig dinertje bestelde, liet hij gemakshalve den
bediende ’t goudstuk zien; toen werd hij in dit établissement, waar hij ook meer schuld
had dan krediet, bediend. Hij at geweldig, en de oude knecht, die <span class="pageNum" id="pb220">[<a href="#pb220">220</a>]</span>toekeek, had zulk een medelijden, dat hij desnoods voor hem zou betaald hebben. Van
Leeuwendaal keek daar niet naar,—wie bekommerde zich om knechts! Hij riep, toen hij
voldaan was, om een havana, stak die aan, slurpte een likeurtje en stak zijn beenen
voor zooveel mogelijk rechtuit onder de tafel.
</p>
<p>En al „savoureerend”, zooals hijzelf zou gezegd hebben, van het een in het ander,
met een lichten nevel om zijn geest en een sterke neiging tot slaperigheid, trachtte
hij er over na te denken, welke middelen hem ten dienste stonden om de Van der Lindens
verder te exploiteeren.
</p>
<p>Hij zou haar bang maken, en dan zou zij wel <span class="ex">moeten</span> afschuiven; niet dat hij het doen zou op brutalen, dreigenden toon,—volstrekt niet.
Daartoe was hij te veel gentleman; men moest nooit onbeschoft zijn tegen de dames.
Hij zou zeer nederig verzoeken op zijn manier, en dan zou zij toch wel gevoelen en
begrijpen, dat een fatsoenlijke dame zich geen man tot vijand maakt, die, toen ze
nog jong meisje was, ’s nachts, terwijl ze sliep, bij haar in de kamer is geweest.
Er was wel niets gebeurd, maar toch: iedereen kon het zijne er van denken, en de graaf
Riquelle, officier der cavalerie, zou zeker niet gesticht zijn als hij er van hoorde;
Van Leeuwendaal gevoelde zich niet op zijn gemak toen hij dacht aan dien ritmeester,
die hem zoo nijdig had aangekeken, en die volkomen in staat was hem een geweldig pak
slaag toe te dienen. Doch zij kon wel zwijgen en opdokken; hij had haar in zijn macht;
’t was maar te doen om een handig gebruik te maken van wat hij wist.
</p>
<p>Langzaam en met tegenzin stond hij op en betaalde. Er werd in het fatsoenlijk établissement
zelfs geen poging gedaan <span class="pageNum" id="pb221">[<a href="#pb221">221</a>]</span>om hem ’t geld op afrekening zijner oude schulden in te houden; wat er na de vertering
over was, kreeg hij terug; recht liep hij naar de overzijde een stil koffiehuis binnen,
waar hij plaats nam achter het groene gordijn, dat hen, die voor het venster zaten,
in de duisternis hield en dus onttrok aan de blikken der voorbijgangers; hij dronk
er eenige glazen bier en een paar grogjes, en ging toen eenigszins zwaaibeenend naar
wat hij zijn huis moest noemen; een armzalig zolderkamertje in een hoog, vervallen
huis door tal van gezinnen bewoond, dat in de oude stad stond en bekend was in de
wandeling als de „Arke Noachs”.
</p>
<p>Baron Van Leeuwendaal liet zich maar half ontkleed in het bed vallen, kroop tusschen
het vuile beddegoed en sliep, dank zij den sterken drank, weldra vast genoeg om geen
last te hebben van talrijke gasten, die gymnastiek maakten tegen de bedgordijnen.
</p>
<p>En toen hij reeds sliep, droomend van een lui en lekker leven, zat Louise nog op,
ongerust en zenuwachtig over dat briefje van haar vader.
</p>
<p>Maar zij was het daarmee niet eens.
</p>
<p>Een passieve houding strookte, als er iets bijzonders te doen was, in ’t geheel niet
met haar aard. Zij had allerlei plannen bedacht om handelend op te treden en weer
verworpen.
</p>
<p>Toen ze haar man van een vergadering hoorde thuiskomen, waarin militaire zaken werden
besproken, bergde zij ’t briefje weg en veranderde de uitdrukking van haar gezicht.
</p>
<p>„Het heeft lang geduurd,” zei ze.
</p>
<p>„Ja, maar ’t was zeer interessant; een lezing over de ontwikkeling van het paard.”
<span class="pageNum" id="pb222">[<a href="#pb222">222</a>]</span></p>
<p>„Nu, dat zal jij wel mooi hebben gevonden.”
</p>
<p>„Natuurlijk.”
</p>
<p>„En wat vertelden ze?”
</p>
<p>Het interesseerde haar niets, maar zij kende zijn liefhebberij voor paarden, en ze
wist hoe graag hij er over sprak, als hij meende haar niet te zullen vervelen. Zoo
verviel hij nu ook in een uitweiding over tal van bijzonderheden uit het leven van
veulens, waarbij zij aandachtig luisterde, met moeite den drang tot geeuwen bedwingend.
</p>
<p>„<span class="ex" lang="fr">A propos</span>, ik heb dien kerel gerecommandeerd,” zei hij, toen zijn mededeelingen gedaan waren.
</p>
<p>„Wien?” vroeg zij verschrikt.
</p>
<p>„Wel, dien ploert, die ons altijd zoo brutaal fixeert en soms hier om het huis draait.”
</p>
<p>„Je hebt toch geen aangifte.….”
</p>
<p>„Bij de politie? Neen, merci, mijn beste! met de politie,” zoo vervolgde hij op den
toon der diepste verachting, die een hooggeboren Hagenaar voor de politie koestert,
„wil ik nimmer iets te maken hebben.”
</p>
<p>„Dat is goed!”
</p>
<p>„Ik heb veel eenvoudiger expediënten voor zulk volk.”
</p>
<p>„Wat dan, Edmund?”
</p>
<p>„Ik heb twee van mijn mannetjes gezegd nu en dan een oog in het zeil te houden.”
</p>
<p>„En als ze dien man zien?”
</p>
<p>„Dan zoekt een hunner ruzie met hem en ranselt hem af, terwijl de ander op den uitkijk
blijft staan; dat doen wij altijd met zulk volk.”
</p>
<p>„Het is zeker heel gemakkelijk, maar is het niet gevaarlijk?”
<span class="pageNum" id="pb223">[<a href="#pb223">223</a>]</span></p>
<p>„Bah, men laat de cavalerie met rust.”
</p>
<p>De recommandatie trof al zeer spoedig doel.
</p>
<p>Het gaf geen aanleiding tot tusschenkomst der politie; al wist Van Leeuwendaal uit
welken hoek de wind woei, toch vond hij het niet raadzaam een aanklacht in te dienen,
welke bij zijn antecedenten zeer zeker tot geen voldoening zou geleid hebben. Met
een doek om zijn oog en een kreupel been, ging hij dokter Van der Linden opzoeken,
die, toen hij van den bediende hoorde hoe het individu was toegetakeld, zijn pleizier
en zijn nieuwsgierigheid beide niet kon bedwingen.
</p>
<p>„Zóó,” zei hij norsch, „wat is het nu weer?”
</p>
<p>„Ik kom uw geneeskundige hulp inroepen.”
</p>
<p>„Dank je. Ik gun jongere collega’s graag patiënten.”
</p>
<p>„Het is anders niets meer dan billijk,” vervolgde Van Leeuwendaal op klagenden toon,
„dat de vader repareert, wat de dochter beschadigt.”
</p>
<p>„Ik verzoek je mijn dochter buiten spel te laten; zij heeft met vechtpartijen en dronkenmansgelagen
niets te maken.”
</p>
<p>„Och wèt? Vechtpartijen en dronkenmènsgelagen! Ik wou wèrèchtig, dat ik dronken was
geweest en gevochten had. Ik ben aangerand en mishandeld, door gemeene soldaten, die
u of uw schoonzoon op me hebt afgezonden.”
</p>
<p>„Zoo?” zei de dokter lachend. „Nu, <span class="ex">ik</span> deed het niet, maar <span class="ex">als</span> mijn schoonzoon dat mocht gedaan hebben, geef ik hem groot gelijk. Lieden als jij
verdienen niet beter. Doe dien band eens van je oog.… hm! ze hebben je aardig te pakken
gehad.…. De kerel, die je dien opstopper gaf, had iets in zijn mouwen.… Ik zal je
een smeersel voorschrijven en <span class="pageNum" id="pb224">[<a href="#pb224">224</a>]</span>droppels tegen de ontsteking.…. Doe nu maar weer dicht, en laat me het been zien.”
</p>
<p>Van Leeuwendaal deed het alles in stilte, blij dat het zoo gelukt was, zich op die
wijze weer in te dringen.
</p>
<p>„Ze hebben je zeker een trap gegeven tegen het scheenbeen, hè?” vroeg dokter Van der
Linden en meteen kneep hij in het been, dat Van Leeuwendaal het uitschreeuwde.
</p>
<p>„Net ooievaarspooten,” mompelde de dokter met belangstellende verbazing.
</p>
<p>Maar intusschen schreef hij wat voor en blies in zijn beurs.
</p>
<p>„En hoe weet jij nu,” vroeg hij ten slotte, „of die kerels iets met den ritmeester
Riquelle te maken hadden?”
</p>
<p>„Het was in den omtrek van zijn huis.….”
</p>
<p>„Dus je liep te spionneeren!”
</p>
<p>„Volstrekt niet, dokter! Ik dacht er zelfs niet aan. Ik deed mijn avondwandeling voor
de digestie, en dan kom ik altijd langs het huis; ik pèsseer.…”
</p>
<p>„Maak het maar kort.”
</p>
<p>„Plotseling komt mij een eindje verder, juist voor een klein stil zijstraatje, een
soldaat op zij, grijpt mij bij den arm en rukt mij ’t straatje in; een ander soldaat
scheen daarvoor de wacht te houden. Ik geef den vent <span class="ex" lang="fr">parole d’honneur</span> een <span class="ex" lang="en">what you call</span> voor zijn kop, maar hij was de sterkste. <span class="ex">Enfin</span>, hij zei: smeerlap, nu voortaan uit de buurt van mijn ritmeester blijven! Is dit
niet een afdoend bewijs?”
</p>
<p>De dokter haalde lachend de schouders op.
</p>
<p>„Ik zou het aannemen, als ik in jou plaats was, voor een goeden raad, mij er naar
gedragen, en God danken dat ik er nog zoo goed was afgekomen.”
<span class="pageNum" id="pb225">[<a href="#pb225">225</a>]</span></p>
<p>„<span class="ex">Tudieu!</span> God danken voor een pak slaag,—die is wel aardig! Ik weet nog niet precies of ik
het doen zal.”
</p>
<p>Van Leeuwendaal grijnsde zoo leelijk, dat de dokter hem sterk verdacht van wraakzuchtige
plannen.
</p>
<p>„Als je nu heel fatsoenlijk bent,” zei hij, „dan zal ik je nu en dan iets geven voor
je onderhoud. Maar maak het mij noch iemand lastig, dat zeg ik je, want dan is het
uit en voor goed ook, hoor! Ga nu maar gauw!”
</p>
<p>„Dank u, dokter, mèèk u verder niet <span class="sic">ingerust</span> over mijn précieuze gezondheid.”
</p>
<p>Buiten frommelde hij ’t papiertje ineen en wierp het weg. Dat oog en dat been zouden
ook wel beteren zonder zalf of droppels. Een glas grog meer, men sliep lekker, slaap
genas en dat was minder kostbaar, doch veel lekkerder. „Een <span class="ex" lang="fr">trouvaille</span>,” mompelde hij hoofdschuddend voortstrompelend, „een ware <span class="ex" lang="fr">trouvaille</span> die familie. De oude heer zal me in mijn ziekte nog vet mesten en als ik beter ben,
wacht maar, dan zullen we die lieve familie wel straffen. Die dragondergrap zal haar
duur te staan komen.”
</p>
<p>Terwijl hij voortliep, tornde hij om een hoek bijna tegen een heer op, die, met zijn
wandelstok zwaaiend, luid in zijn eentje sprak.
</p>
<p>„Pèrdon!” zei Van Leeuwendaal pijnlijk.
</p>
<p>„Het is niets; hebt gij u niet bezeerd?” vroeg de andere, den doek ziende en het kreupel
loopen.….
</p>
<p>„U is wel vriendelijk! Dat is niet iedereen.”
</p>
<p>„Zijt ge zoo weinig niet gewoon?”
</p>
<p>„Om u de wèèrheid te zeggen, in den laatsten tijd niet erg. Als men geen geld heeft,
<span class="ex" lang="fr">pèrbleu</span>!.…”
<span class="pageNum" id="pb226">[<a href="#pb226">226</a>]</span></p>
<p>„Ge schijnt toch een goede opvoeding te hebben genoten.”
</p>
<p>„<span class="ex" lang="fr">Magnifique!</span>” zei Van Leeuwendaal met een geheimen spot, die den ander ontging. „De fijne puntjes
ontbraken, dat is het eenige wat er aan mankeert.”
</p>
<p>„En geen werk?”
</p>
<p>„Wat blief? Geen werk, vraagt u?”
</p>
<p>„Ja, ik vraag of gij geen werk, geen betrekking kunt vinden in deze door en door verrotte
maatschappij.”
</p>
<p>„Ah!.… u bent een sociaal-democraat?”
</p>
<p>„Ja.”
</p>
<p>„Dat zou men u niet aanzeggen.”
</p>
<p>„Ik ben het niet uit armoede, maar uit overtuiging. Sedert ik weet hoe onze samenleving
het recht met de voeten treedt en hem, die er voor strijdt, verguist en beleedigt,
heb ik nagedacht en ben tot een bepaalde overtuiging gekomen.”
</p>
<p>Hij had eenige schreden met den kreupelen, doodarmen baron opgeloopen, en was nu stil
blijven staan onder het licht van een lantaarn.
</p>
<p>„Mijn denkbeelden hebben zich verruimd; van het enge van een bepaalden werkkring,
zijn zij gekomen tot een begrip, dat het geheel onzer maatschappelijke samenleving
ook in zijn onderlinge verhoudingen begrijpt. Ik weet thans welke ellende wordt schuil
gehouden onder het dunne vernislaagje onzer beschaving.”
</p>
<p>„Eééh!” riep Van Leeuwendaal buitengewoon verrast.
</p>
<p>Hij rekte zijn mageren hals uit en draaide met zijn hoofd heen en weer, om met het
beschikbare ééne oog het gezicht van den vreemdeling beter te kunnen zien; deze, die
van de zonderlinge inspectie niets begreep, richtte zijn <span class="pageNum" id="pb227">[<a href="#pb227">227</a>]</span>kloek gebouwde gestalte meer op, benieuwd te weten, wat deze proletariër bedoelde.
</p>
<p>„Eééh!” herhaalde Van Leeuwendaal op fijnen, gerekten toon. „Maar u bent, wacht eens.…
Wat drommel, het is haast onmogelijk, dat ik me vergis.… Laat eens kijken: de luitenant
Van.… de luitenant Van.… <span class="ex" lang="fr">Tiens, tiens!</span> ik kan op den naam niet komen.”
</p>
<p>„Ik heet Van Schermbeek.”
</p>
<p>„Precies! <span class="ex">Eureka!</span> Het is Van Schermbeek!”
</p>
<p>„Maar wie is u?”
</p>
<p>„Van Schermbeek! In Indië geweest.… artillerie.… gewoond bij moeder Sleeks.… met Fournier
en van.… van.… Die duivelsche namen!”
</p>
<p>„Van Brakel,” klonk het, maar niet meer opgewekt of oratorisch; veeleer pijnlijk.
</p>
<p>„<span class="ex" lang="fr">A la bonne heure!</span> Van Brakel! Ja, dat was een andere tijd; een rare boel voor mij, maar toch nog zoo
kwaad niet bij later vergeleken. <span class="ex">Enfin!</span> Het is wonderlijk, dat u mij niet herkent. Iedereen herkent mij bij het eerste woord.
Ik ben Leeuwendaal, baron Van Leeuwendaal.”
</p>
<p>De gewezen luitenant Van Schermbeek ging een schrede terug; hoezeer hij in den laatsten
tijd nogal in aanraking kwam met menschen van minder allooi, was hem dit specimen
toch te machtig. In een oogenblik herinnerde hij zich weer de geheele geschiedenis
te Batavia voorgevallen en ook de veel erger ongunstige mededeelingen nu en dan gedurende
zijn verblijf in Holland vernomen. Hij was door opvoeding, verleden en karakter een
veel te fatsoenlijk man om zich met gemeen volk gemakkelijk te encanailleeren.
<span class="pageNum" id="pb228">[<a href="#pb228">228</a>]</span></p>
<p>„O zoo!” zei hij langzaam en tamelijk ontnuchterd. „Is u die persoon?”
</p>
<p>„Hm! Dezelfde.”
</p>
<p>Van Schermbeek zon gaarne gezegd hebben, dat hij dan het genoegen had hem te groeten,
maar zijn nieuwe denkbeelden omtrent de maatschappij enzoovoort waren daarmee in lijnrechten
strijd.
</p>
<p>„En hebt u geen middel van bestaan?”
</p>
<p>„Direct niet. Ik leef zoo’n beetje van den eenen dag in den anderen.”
</p>
<p>„Zoudt gij geregelden arbeid verlangen?”
</p>
<p>„Werk! Ik weet eigenlijk niet goed wat dat is. Ik heb nooit gewerkt.”
</p>
<p>„Dan is het meer dan tijd, om, als het kan, een fatsoenlijk, werkzaam leven aan te
vangen.”
</p>
<p>„Daar zit juist de knoop: het kan niet.”
</p>
<p>„Waarom niet?”
</p>
<p>„Het is geheel in strijd met mijn aard en gewoonten; ik zou kunnen voorgaan, toespreken.…”
</p>
<p>„Aan voorgangers en redenaars van uw slag is geen behoefte,” zei Van Schermbeek, kalm
en ernstig: „wij hebben dus verder niets te bespreken. Goeden avond!”
</p>
<p>„<span class="ex" lang="fr">A propos</span>, werp het idee niet weg. Ik zou.…”
</p>
<p>„Goeden avond!” herhaalde de ander op een toon, die voor Van Leeuwendaal geen verdere
discussie toeliet. En Van Schermbeek ging op zijn schreden terug.
</p>
<hr class="tb"><p>
</p>
<p>Corrie Roos had haar intrek genomen bij den slijter om, zoo dacht zij, de schuld haars
vaders in te verdienen. De <span class="pageNum" id="pb229">[<a href="#pb229">229</a>]</span>behandeling viel haar mee; de menschen waren zoo kwaad niet. Doch langzamerhand en
zonder dat zij het eigenlijk bespeurde, verviel zij metterdaad in het dagelijksch
leven tot weinig meer dan een gewone dienstbode.
</p>
<p>Alleen als er „partijen” waren of de burgerluitjes uitgingen was zij zoo iets als
een dame, want dan werd met haar geparadeerd als met de kapiteinsdochter, die tot
levend en welgedaan bewijs moest strekken van de menschlievendheid der familie, welke
haar om niet in huis had genomen en verzorgde. Zij kwam in gezelschappen, die ze niet
kende; waar het er netjes en goed gemeubeld uitzag; waar het aan dranken en lekkernijen
niet haperde; waar de dochters en vriendinnen goed gekleed waren; waar het vroolijk
toeging,—maar waar toch stukjes werden uitgehaald en uitlatingen werden gebezigd,
die ze wel kende van de school en van de straat, maar die ze noch in haar kinderjaren
in Indië, noch thuis van haar vader en moeder ooit had bijgewoond of gehoord.
</p>
<p>Corrie dacht nog wel eens aan den afgewezen kapitein en aan haar nu getrouwde zuster,
maar toch zonder spijt. Voor den man gevoelde zij niets en Nelly benijdde ze niet.
Zij kon zich in de nieuwe levensomstandigheden <span class="corr" id="xd31e3809" title="Bron: vrijgoed">vrij goed</span> schikken, even goed als destijds haar vader dat had kunnen doen, wiens aard ze in
menig opzicht had. En zij en de dochter des huizes hadden elk in stilte een galant;
ze verzonnen samen zooveel mogelijk boodschapjes tusschen licht en donker, net als
ze vroeger deed met haar zuster, en dan maakte ze lange wandelingen met die jongelui,
klerken bij een van de ministeries.
<span class="pageNum" id="pb230">[<a href="#pb230">230</a>]</span></p>
<p>Zoo leidde zij onbezorgd en tamelijk onverschillig een leven, dat, vergeleken bij
haar jongste verleden, inderdaad zoo slecht nog niet scheen.
</p>
<p>Haar zuster schreef zij niet meer.
</p>
<p>Op den brief, waarin zij had herhaald dat zij het aanzoek van den kapitein had afgewezen,
was een epistel gevolgd, dat allesbehalve malsch mocht heeten en waarin zij werd uitgemaakt
voor al wat dom was. Haar te vergeven, dat zij een kapitein had afgewezen, terwijl
Nelly zelfs een tweeden luitenant in liefde had aangenomen, was onmogelijk. Zoo was
de briefwisseling tusschen de zusters op onaangename wijze gestaakt.
</p>
<p>Maar er kwam een oogenblik dat Corrie in doodelijke ongerustheid, haast soms niet
wist wat ze deed en onder tranen bij zichzelve Nelly groot gelijk gaf; gelijk in alles!
</p>
<p>Het was dan gebeurd, zooals haar zuster had voorspeld; ’t was op een avond,—natuurlijk;
zoo iets gebeurt altijd ’s avonds; zij waren alleen, zij en Etienne; ook precies als
altijd bij gelegenheden, dat een derde persoon een onmogelijkheid is; zij zaten samen
in een buitentuin, in het donker, in een priëeltje,—<span class="ex" lang="ms">soedah</span>, het was de <span class="ex" lang="en">old, old story</span>! Maar Etienne—Steef noemden „ze” hem thuis—was in zijn soort geen slecht jongmensch
en, wat in dit geval meer zei: hij was dol van Corrie. Een erge kwast was hij, volgens
het algemeen gevoelen van zijn collega’s en superieuren; hij droeg manchetten tot
op zijn nagels, zat keurig netjes in de kleeren, en sprak bijna zoo schaapachtig Haagsch
als Van Leeuwendaal, zoodat zij, die hem niet kenden, hem in de wandeling voor een
heel heer hielden, ofschoon hij ’t grootste <span class="pageNum" id="pb231">[<a href="#pb231">231</a>]</span>deel van elke maand zonder fondsen was, en dan vaak een sleutel droeg op de plaats,
waar men een horloge had mogen veronderstellen. Hij woonde in bij zijn vader, een
eerzaam mandenmaker, die op een plank in het voorhuis zittend, met stalen vlijt rietjes
en teentjes tot manden en mandjes vlocht. ’s Morgens als Etienne naar zijn kantoor
ging, wipte hij vlug het kleine huisje uit, waarover hij zich schaamde, en ’s middags
sloop hij er in, of, als er toevallig een dame aankwam, liep hij er voorbij om naderhand
langs een omweg terug te keeren.
</p>
<p>Doch ondanks al die kleine ijdelheden en gebreken, was Etienne Van Haafte bij weinig
kennis en een middelmatig verstandje, geen jonkman met bepaald slechte eigenschappen,
en toen Corrie hem huilend vertelde, hoe het met haar geschapen stond, schrikte hij
wel hevig, maar zwoer dadelijk dure eeden, dat hij haar trouwen zou.
</p>
<p>De verdere ontdekking gaf aanleiding tot hevige tooneelen bij de familie Maas, te
meer toen bleek, dat ook de jongejuffrouw Maas in omstreeks geheel overeenkomstige
omstandigheden verkeerde. Ook de oudelui Van Haafte waren woedend; niettemin duurde
al die boosheid met de geweldige uitbarstingen en het gehuil, dat die vergezelden,
niet heel lang. Corrie was er geheel suf van en betreurde bitter, dat zij bij de préliminairen
geen weerstandsvermogen genoeg aan den dag had gelegd; dan was er niets gebeurd. Doch,
als altijd, kwam het berouw te laat; zij zou trouwen, dat was de slotsom, en daar
Etienne schoon slechts klerk toch ambtenaar was, zou ze „mevrouw” worden, dàt was
ten minste een troost!
<span class="pageNum" id="pb232">[<a href="#pb232">232</a>]</span></p>
<p>Toen men eenmaal zóóver was, ging alles vrij gemakkelijk. Op een goeden ochtend kleedde
zij zich en.… ’s avonds reed zij als mevrouw Van Haafte naar een kleine woning op
het dorpje Rijswijk, waar ze zouden wonen voor de goedkoopte, want <span class="ex" lang="fr">le mari</span> had slechts zooveel jaarlijksch inkomen, als in den tijd van zijn actieven dienst
in Indië, wijlen papa Roos per maand had genoten.
</p>
<p>Het ging Corrie slecht af, huis te houden met zoo weinig en Etienne zat halve nachten
copiëerwerk te doen, dat hij had machtig weten te worden tegen zóóveel centen per
bladzijde van zóóveel regels met zóóveel letters op elken regel.
</p>
<p>Toen het eerste product de bloemkool had verlaten, en Corrie lichamelijk nog nauwelijks
hersteld en finantiëel zieker dan ooit was, kwam haar man opgewonden en druk te huis.
</p>
<p>Hij kuste haar en het kind.
</p>
<p>„Lieve,” zei hij, „we moeten eens ernstig spreken.”
</p>
<p>„Wat is het?”
</p>
<p>„Er worden ambtenaren gevraagd om naar Indië te gaan.”
</p>
<p>Zij streek haar hand langs het voorhoofd en zuchtte. Naar Indië! Hoe kwam hij daaraan?
Hoe kwam hij aan dat stille droombeeld, dat ze altijd zoo zorgvuldig had teruggedrongen,
als het bij haar opkwam?
</p>
<p>„Naar Indië!” herhaalde ze.
</p>
<p>„Er worden er zes gevraagd, maar er zijn wel zestig sollicitanten. Verbeeld je, het
geeft driehonderd en vijftig gulden in de maand, vrijen overtocht en een voorschot
voor uitrusting!”
<span class="pageNum" id="pb233">[<a href="#pb233">233</a>]</span></p>
<p>„Maar als er zooveel sollicitanten zijn.…”
</p>
<p>„Dan heb ik weinig kans, dat is waar; doch je hebt me zoo dikwijls verteld, dat er
zooveel hoofdofficieren hier zijn en andere gepensionneerde hoofdambtenaren, die je
nog kent uit den tijd van je papa.”
</p>
<p>„Ja, dat is zoo.”
</p>
<p>„Als ik eens naar hen toeging? Want je begrijpt, het is alles een quaestie van protectie.”
</p>
<p>„Ze kennen je niet.”
</p>
<p>Hij liep onrustig op en neer. Het denkbeeld uit zijn Haagsche misère te komen, lachte
hem zoo toe! Maar hij was heel jaloersch, en de vraag, die hem thans op de lippen
lag, kostte hem heel veel strijd.
</p>
<p>Toen hij haar toch doen zou, kreeg hij er een kleur van, hij wist zelf niet hoe ’t
kwam.
</p>
<p>„Als jij eens ging?”
</p>
<p>Het viel den jongen ambtenaar erg mee. Corrie toonde geen de minste verwondering of
ergernis. Met haar van nature practischen Indischen aard, had zij dadelijk ingezien
dat dit om te slagen verreweg de beste oplossing was. Van kindsbeen af had ze te veel
menschen gezien om bepaald verlegen te zijn, al zag ze er tegen op.
</p>
<p>„Ik zal het doen, Etienne, maar indien het mocht gelukken, moet je me één ding vast
beloven.”
</p>
<p>„En dat is?”
</p>
<p>„Zonder dan elke maand een kleinigheid af van je traktement, en laat dat hier ontvangen
door Maas, tot de schuld, die pa aan hem had, is betaald.”
</p>
<p>Hij had er weinig lust in, want hij meende dat dit de <span class="pageNum" id="pb234">[<a href="#pb234">234</a>]</span>plicht van Nelly, zijn onbekende schoonzuster, was; hij beloofde het echter.
</p>
<p>Maar zijn belofte was op dat oogenblik welgemeend. Zij had meer kunnen vragen, als
zij gewild had, want Etienne was overgelukkig door het welslagen zijner poging om
Corrie te spannen voor de lading protectie, die den kruiwagen vullen moest, welke
hem naar de betrekking in Indië zou rijden. Hij was zoo lief, zoo vriendelijk en zoo
zorgzaam voor haar als in de beste dagen hunner eerste intieme verhouding. Corrie
sloeg er geen acht op; zij was vol van het denkbeeld der <span class="ex" lang="fr">démarches</span>, die zij doen moest, en zij had geen veelzijdig verstand genoeg om, als haar één
gedachte vasthield, op andere bijzonderheden te letten.
</p>
<p>„Ik geloof,” was het eerste, dat zij den volgenden ochtend zei, „dat ik het beste
doe met de Van <span class="corr" id="xd31e3873" title="Bron: Stralen’s">Stralens</span> te beginnen.”
</p>
<p>„De <span class="ex">kolonel</span> Van Stralen,” zei Etienne om iets te zeggen, en met een eerbiedigen klemtoon op den
hoofdofficiers-rang.
</p>
<p>„Het is te hopen, dat ik hem thuis tref. Ik zal daarom wat vroeger gaan, dan mama
er destijds heenging, want die kwam altijd eerst, als de oude heer naar de sociëteit
was.”
</p>
<p>Etienne had een idee; of het uit zijn eigen slimheid voortkwam, dan wel een puntje
jaloezie hem stak, had hijzelf niet kunnen uitmaken, maar hij zei met een erg leep
gezicht: „Misschien kon het geen kwaad als je eens eerst met <span class="ex">haar</span> sprak.”
</p>
<p>Zij gaf het hem toe; dat was wellicht nog het verstandigste en op denzelfden tijd
van den dag, dat haar moeder zoo dikwerf vol hoop op de fortuin van het spel de schel
had <span class="pageNum" id="pb235">[<a href="#pb235">235</a>]</span>doen weerklinken in de marmeren gang der Van Stralens, drukte Corrie op den koperen
knop.
</p>
<p>Een klein beetje in verwarring trad mevrouw Van Stralen, die juist in de bekende kamer
haar dames-partners bijeen had om het gewone spelletje aan te vangen, de benedenzijkamer
binnen, niet wetend welke vreemde bezoekster haar overviel op dit ongewone uur, want
schoon Corrie haar bij het huwelijk de gebruikelijke kennisgeving had gezonden, was
de naam van Van Haafte haar volkomen ontgaan en het zien van Corrie maakte haar niet
wijzer.
</p>
<p>„Met wie heb ik het genoegen te spreken?” vroeg ze koel.
</p>
<p>„Kent u me niet meer?” vroeg Corrie, teleurgesteld: „mijn papa was de kapitein Roos.”
</p>
<p>„Och wat! ben jij een van de meisjes Roos.…? Ja, nu herinner ik mij; je bent eenigen
tijd geleden getrouwd, en hoe gaat het je?”
</p>
<p>„Wat zal ik u zeggen, mevrouw?” antwoordde Corrie glimlachend: „mijn man is een jong
ambtenaar en de traktementen hier in Holland.…”
</p>
<p>Mevrouw Van Stralen begon te lachen. „Ja kind, dat begrijp ik; dat is <span class="ex" lang="fr">misère ouverte</span>.”
</p>
<p>Zij voorzag een aanval op haar beurs en hoe onaangenaam dat ook is in gewone omstandigheden,
schrikte het haar thans niet af; zij had nog genoeg sympathie voor haar gestorven
vriendin om iets voor de dochter over te hebben.
</p>
<p>Toen Corrie haar echter verteld had waarom het te doen was, kwam zij geheel in haar
humeur; zij vond het heel verstandig van het jonge vrouwtje, dat zij niet had geaarzeld
<span class="pageNum" id="pb236">[<a href="#pb236">236</a>]</span>de hulp in te roepen van goede, oude relaties, en het getuigde naar hare meening gunstig
voor het karakter van den jongen man, dat hij het er op durfde wagen de groote wijde
wereld in het Oosten in te gaan, in plaats van als een huismusch te willen leven en
sterven onder den rook der <span class="corr" id="xd31e3907" title="Bron: schoonsteentjes">schoorsteentjes</span> van zijn geboorteplaats.
</p>
<p>Het maakte haar zoo warm, dat zij in een opwelling van haar goed hart zich de zaak
geheel aantrok; verklaarde, dat Corrie geen moeite meer hoegenaamd behoefde te doen,
want dat zij, mevrouw Van Stralen, alles in ’t werk zou stellen om Van Haafte het
baantje te bezorgen.
</p>
<p>„Maar, zie je kind, de kolonel heeft zijn eigenaardigheden; hij zou voor iemand door
het vuur gaan, maar hij wil altijd graag zelf gekend wezen. Kom daarom nu morgenochtend,
om een uur of tien, nog eens terug en vraag het hemzelf ook.”
</p>
<p>Met die blijde boodschap reed de jonge vrouw met de paardentram naar haar dorpje,
en den volgenden morgen zat zij precies op tijd tegenover den kolonel, die met zijn
vrouw in de huishoudkamer het ontbijt gebruikte. Zij moest haar hoed en haar mantel
af doen en mee aanzitten; de dochter van een oud krijgskameraad mocht, zei de kolonel,
geen vreemde in zijn huis zijn. Hij behandelde haar met die eigenaardige, hoffelijke
vriendelijkheid, waarover zijn vrouw altijd in stilte lachte en die, zoo zei ze, tot
de streken behoorde, welke hij niet verloor, al raakte hij zijn haren kwijt.
</p>
<p>Toen zij had verteld, wat de kolonel trouwens reeds achter de gordijnen hoogst uitvoerig
van zijn vrouw had vernomen, <span class="pageNum" id="pb237">[<a href="#pb237">237</a>]</span>trok hij voor een oogenblik het passend bedenkelijk gezicht, dat elke gedachte aan
luchthartigheid moest uitsluiten.
</p>
<p>„Er zal een zware wijs opgaan, mevrouwtje; ik heb er al van gehoord. Slechts enkele
plaatsen en, zooals het gaat, veel liefhebbers!”
</p>
<p>„Ja, kolonel, dat is zoo,” gaf Corrie toe met haar gemoedelijkst lachje, „maar toch
als u, met uw vele relaties en hooggeplaatste vrienden en kennissen, uw best voor
ons zoudt willen doen, hadden wij zeker een mooie kans.”
</p>
<p>De kolonel was opgestaan. Hij klopte haar vaderlijk met de hand op den gevulden schouder.
Het was nu eenmaal zijn oude zwak: als hij een jonge, knappe vrouw zag, kon hij moeilijk
zijn handen heelemaal thuishouden. En hij lachte haar allervriendelijkst toe met scherpe
mondtrekking onder zijn grijze knevels en erg geteekende ganzenpootjes naast zijn
oogen.
</p>
<p>„Wel,” zei hij, „we <span class="ex">zullen</span> ons best doen, dat spreekt vanzelf, en je moet maar nu en dan hier bij mevrouw komen
informeeren, wat je man te doen staat. Zijn request heeft hij natuurlijk al verzonden?”
</p>
<p>Corrie wist dat eigenlijk zelf niet, maar zei gemoedelijk: ja, en zij ging heen tot
aan de deur begeleid door den gevoeligen ouden heer, wiens welwillende hand en vinger
zij nog voelde, toen zij reeds op het trottoir was. Het beviel Etienne maar half.
Aan den eenen kant was hij blij, dat het geloop van zijn vrouw bij al die oud-gasten,
over het algemeen voor niet heel onschuldig gehouden, zoo spoedig ten einde was; maar
overigens vreesde hij, dat, door alles aan die familie Van Stralen over te laten,
het doel niet zou bereikt worden. <span class="pageNum" id="pb238">[<a href="#pb238">238</a>]</span>Corrie bestreed zijn tegenwerpingen. Zij stelde een onbeperkt vertrouwen in de slimheid
en den invloed van mevrouw „de kolonelsche” en daar Etienne inderdaad zijn verzoekschrift
reeds aan den minister had verzonden, was zij na tweemaal vier en twintig uren weer
bij haar beschermster, om te vernemen, of haar man ook „stappen” moest doen.
</p>
<hr class="tb"><p>
</p>
<p>De geheele kleine kring der familie Maas en der Van Haaftes was in rep en roer. Het
was een feit en het stond in alle couranten: Etienne was benoemd als ambtenaar in
Indischen dienst. Driehonderd en vijftig gulden in één enkele maand! Vier duizend
en tweehonderd gulden in één jaar! Als de eerzame mandenmaker zich deze som voorstelde
in den vorm van gevlochten mandjes en korfjes, dan duizelde hij er van. Al die kleine
burgerlieden, die in hun kring van zulke inkomsten voor jonge mannen nooit hoorden,
keken Etienne, die zelf half gek was van vreugde en zenuwachtige opgewondenheid, aan,
alsof hij een wonderdier was, waaraan noodwendig iets bijzonders moest te zien zijn,
dat zij te voren nooit bij hem hadden opgemerkt.
</p>
<p>Maar voor elkaar wilden zij dat niet weten en zelfs zij, die Etienne voor nooit iets
anders hadden gehouden dan een „kwast”, waarin niets dan dwaasheid stak, verklaarden
nu het luidst, dat <span class="ex">zij</span> altijd wel gedacht hadden, dat er „iets” in hem zat en hij het ver in de wereld zou
brengen. In de eenvoudige woning op het dorpje Rijswijk heerschte een gestadige drukte,
die Corrie, toch zelf reeds opgewonden door het vooruitzicht haar vaderland weer te
zien, somtijds het hoofd geheel deed verliezen. Den ganschen dag snorden de <span class="pageNum" id="pb239">[<a href="#pb239">239</a>]</span>naaimachines, brachten winkelknechts stukken goed van allerlei soort en werd tot in
het oneindige gedisputeerd over de „uitrusting” en wat daarvoor noodig was. Etienne
moest zich bij elk bezoek van familieleden, kennissen en confraters van zijn departement
in een andere kamer gaan verkleeden en kwam dan terug in zijn onmogelijk wijden <span class="sic">kabajo</span> en dito slaapbroek, tot groote hilariteit van allen en in de eerste plaats van hemzelf,
doch met uitzondering van Corrie, die zoo trouw mogelijk de modellen had gevolgd van
wijlen haar vader, den ouderwetschen, groot- en zwaargebouwden kapitein Roos. Hoe
die roezige tijd vóór het vertrek naar Indië verliep, wist ze zelve niet; maar zeker
is het, dat ze op den bepaalden ochtend met man en kind en een groote hoeveelheid
bagage, in een waggon zat van een trein, die het station van den Hollandschen spoorweg
zou verlaten; dat er velen op het perron stonden, afscheid nemend met vertoon van
aandoenlijkheid, waarbij kwam een groote mate van eerbied voor de jonge vrouw, toen
de deftige kolonel Van Stralen en zijn echtgenoote ook even verschenen om den vertrekkenden
vaarwel te zeggen.
</p>
<p>Te Nieuwediep lag het groote stoomschip, waarmee ze de reis zouden maken. Al de herinneringen
uit haar kinderjaren waren bij Corrie levendig geworden. Zij vond het niets vreemd
aan boord en installeerde zich met haar kleine in de voor hen bestemde hut, zonder
iets te vragen of ergens aanmerking op te maken, zich schikkend in bekende omstandigheden.
Maar voor den Hèègschen jongen bureau-ambtenaar, die nog nooit een voet had gezet
op een mailboot, was het zoo overstelpend vreemd, dat hij nauwelijks goed wist, wat
hij zei en <span class="pageNum" id="pb240">[<a href="#pb240">240</a>]</span>deed, en in zijn verwardheid een van verlof terugkeerenden luitenant-kwartiermeester
aansprak voor den administrateur. En toen het oogenblik kwam, dat de trossen werden
losgeworpen, het schip met zachte schommeling van den oever deinde, den afstand van
het land met elke seconde vergrootend; toen van het wachtschip het volkslied in schetterende
tonen weerklonk en de Jantjes in het want een luid hoezee! aanhieven, toen werd Etienne,
leunend over de reeling, bleek als een doek; een gevoel van angstige beklemdheid maakte
zich van hem meester en, hij wist zelf niet hoe ’t kwam, maar de tranen schoten hem
in de oogen en zijn sigaar ontsnapte zijn bevenden vingers. Doch Corrie was niet aan
dek; zij was bezig met haar kind en met haar goed beneden in de hut; zij hoorde wel
aan het geluid daarbuiten, dat men de reis aanvaardde, doch wat daarachter bleef was
niets voor haar, en de oogenblikken van geluk en genot, dáár genoten en gesmaakt,
wogen te weinig op tegen de zorgen en het verdriet, dan dat zij iets er voor zou hebben
gevoeld bij haar terugkeer naar het groene land der zon, waar zij haar vroolijke,
onbezorgde eerste jeugd in het toen zoo gelukkig ouderhuis had doorgebracht.
</p>
<hr class="tb"><p>
</p>
<p>Verwezen tuurde Nelly op het bericht onder het mail-nieuws in de courant, die haar
man met een collega samen las. Op het eerste lijstje der benoeming van het, zooals
men het in Indië noemde, „nieuwe factuurtje geïmporteerde ambtenaren,” had zij niet
zoozeer gelet. Maar nu zij in de passagierslijst van den naar Indië vertrokken stoomer
las: „E. Van Haafte, echtg. en één kind”, kwam het denkbeeld bij haar op, dat die
„echtgenoote” niemand anders wezen kon dan haar zuster. <span class="pageNum" id="pb241">[<a href="#pb241">241</a>]</span>Zij informeerde te Batavia waar zij maar eenigszins kon, doch niemand maakte haar
wijzer, tot een brief van Corrie zelf, kort en inderhaast geschreven, haar zekerheid
gaf.
</p>
<p>Toen moest ze er toch om lachen.
</p>
<p>„Zoo’n nest,” zei ze tot haar man; „ik had nooit gedacht, dat er nog iets van zou
terechtkomen.”
</p>
<p>En hij met een cynischen glimlach:
</p>
<p>„In Indië komt alles terecht!”
</p>
<hr class="tb"><p>
</p>
<p>Het was dien dag, wat men noemt, allergemeenst weer. Het anders zoo vroolijke en vriendelijke
Brussel met zijn kleurrijke en opgesmukte winkelgevels en zijn levendige drukte in
de hoofdstraten, zag er naargeestig en grauw uit. De regen viel kletterend neer op
het plaveisel der trottoirs en rommelde op de regenschermen der voetgangers, die zich
zoo snel zij konden door de straten spoedden. Onder de reusachtige marquise van het
station du Nord, die nog voor een deel het dofgrauwe daglicht onderschepte, was het
kwartduister, en overal droegen reizigers en bedienden de natte sporen door de lokalen
over het perron en in de drukkende en benauwde atmosfeer verspreidde zich de duffe,
onaangename geur, die dampte uit het natte hout der waggons van aangekomen treinen,
uit de druipende dekkleeden en uit de vochtige lading der open véhikels.
</p>
<p>Met den kraag van zijn demi-saison hoog opgeslagen, de dampende sigaar voortdurend
in den mond en de handen diep in de zijzakken verborgen, stapte Mourant ongeduldig
het perron op en neer, het oogenblik wachtend dat de trein naar Holland zou vertrekken.
</p>
<p>Hij zag er bleek en vervallen uit en al hield hij uit jarenlange <span class="pageNum" id="pb242">[<a href="#pb242">242</a>]</span>gewoonte iets aangeleerd deftigs in zijn houding, toch kon men het hem aanzien, dat
hij in den laatsten tijd onevenredig verouderd was.
</p>
<p>Alles tusschen hem en Henriëtte was uit, voor goed uit.
</p>
<p>Toen hij de laatste maal een poging had aangewend om haar te spreken te krijgen, was
hem dat alleen gelukt op een soort van deurwaardersbriefje, waarin hij haar in bijna
officiëele termen als het ware sommeerde, hem in zijn hoedanigheid van voogd over
haar minderjarige kinderen, te woord te staan.
</p>
<p>Zij ontving hem alleen en ofschoon hij dadelijk aan haar gezicht had gezien, dat er
hoegenaamd geen hoop bestond op herstel hunner vroegere verhouding, had hij toch na
eerst gesproken te hebben, zoo kalm en bedaard dat mogelijk was over de belangen der
kinderen, een laatste poging tot toenadering gedaan. Dat het een kapitale dwaasheid
was, gevoelde hij toen en betreurde hij nu, maar het was hem onmogelijk geweest anders
te handelen. Terwijl hij daar tegenover haar zat overstelpte hem de gedachte, dat
al zijn droombeelden voor de naaste toekomst, ook zijn finantiëele, zoo plotseling
en geheel onverwacht waren vernietigd, en toen hij gereed was met zijn mededeelingen
en haar de stukken overhandigde, die betrekking hadden op zijn voogdij en het beheer
van haar vermogen, waarom hij met bevende hand weer het bruin elastiek sloeg, dat
ze bijeenhield, loosde hij een diepen zucht en zag haar smeekend aan.
</p>
<p>Het baatte niet; het <span class="ex">kon</span> niet baten.
</p>
<p>Ware zij een man geweest, een vroegere vriend, dan had er sprake kunnen zijn van medelijden;
thans trof hem slechts <span class="pageNum" id="pb243">[<a href="#pb243">243</a>]</span>uit twee groote koude zwarte oogen een blik vol haat en minachting. „Henriëtte,” zei
hij, „is ’t mogelijk, dat alles zóó moet eindigen?”
</p>
<p>Zij trok even ongeduldig de schouders op.
</p>
<p>„Heb je,” vervolgde hij, toen er geen antwoord kwam, „alles goed overdacht?”
</p>
<p>„Er valt niets te overdenken,” zei ze snibbig.
</p>
<p>„Meen je dat inderdaad? Geloof je werkelijk met dien jongen man gelukkig te kunnen
zijn?”
</p>
<p>Zij had hem half den rug toegekeerd en staarde, spelend met een der cordelières van
de staatsiegordijnen, uit het venster.
</p>
<p>„Wij zijn geëngageerd en als de stukken in orde zijn, trouwen we.”
</p>
<p>„Dat weet ik, dat heb je me doen weten. Maar het is geen antwoord op mijn vraag.”
</p>
<p>„Mij dunkt van ja. Wat zoudt u nog verder dienen te weten?”
</p>
<p>„Ik vroeg, of je kunt veronderstellen, een gelukkig leven te zullen leiden met dat
jonge mensch, die alles weet.”
</p>
<p>„Hij is een fatsoenlijk man,” zei ze met emphase, „een man van eer! Bovendien: wat
gaat het u aan, als ik u tòch niet hebben wil?”
</p>
<p>„Het gaat mij aan, Henriëtte, omdat ik u liefheb, omdat wij elkaar hebben liefgehad
en omdat ik beloofd heb een vader te willen zijn voor uw kinderen.”
</p>
<p>„Dáár zou ik me op beroepen,” zei ze schamper lachend en hem haar gelaat toekeerend,
waaruit woede en haat spraken.
</p>
<p>„Of hij fatsoenlijk is en een man van eer, laat ik in ’t midden. Het kan zijn dat
hij thans de beste bedoelingen heeft; doch wat zal later het geval zijn, als het eerste
vuur gedoofd <span class="pageNum" id="pb244">[<a href="#pb244">244</a>]</span>is; als er kleine verschillen ontstaan en de herinnering, die hem nooit geheel verlaten
kan, opkomt aan de verhouding tusschen u en mij!”
</p>
<p>Mourant had haar ongetwijfeld getroffen in een zwakke zij, doch hij was te veel advocaat
geweest in zijn betoogtrant en had er geen rekening mee gehouden dat hij voor een
zaak stond, die met geen logische redeneering te winnen was. Het was als olie in het
vuur.
</p>
<p>„Jij,” stoof ze op, „jij rekent alle menschen naar jezelve. Hij is geen gemeene kerel!
Hij is iemand met een goed hart, in wiens schaduw je niet staan kunt met al je mooie
praatjes. Hij zal me niet ongelukkig maken, zooals jij het je goeie arme vrouw hebt
gedaan.”
</p>
<p>Tranen van woede waren haar in de oogen gesprongen en terwijl Mourant, door den hevigen
uitval een oogenblik van zijn stuk gebracht, niet wist wat te antwoorden, nu deze
bom was gesprongen in zoo geheel verkeerde richting, ging een zijdeur open en trad
Jules driftig en bleek de kamer binnen en op Mourant toe.
</p>
<p>„Hebt u hier,” vroeg hij op hoogen toon, „uw zaken als voogd van de kinderen afgedaan?”
</p>
<p>Mourant had zijn tegenwoordigheid van geest herkregen. Zij stonden dicht voor elkaar,
man tegen man, en zagen, als leeuwen gereed toe te springen, elkaar in de oogen.
</p>
<p>„Ik weet niet,” zei Mourant, „dat ik u daarover eenige opheldering zou schuldig zijn.”
</p>
<p>„Het raakt me niet, wat u weet. Ik heb u alleen te zeggen dat mevrouw Veninga mijn
aanstaande is.”
</p>
<p>„Dàt raakt mij niet.”
<span class="pageNum" id="pb245">[<a href="#pb245">245</a>]</span></p>
<p>„En ik zeg u er bij, dat ik niet verkies, haar door u lastig te zien vallen.”
</p>
<p>„Wat u verkiest,” zei Mourant, thans op zijn beurt erg uit de hoogte, „doet hier niet
ter zake. Dit is het huis van mevrouw en zoo ik hier kom, om zaken met haar te bespreken,
zou het gepast zijn als vreemden zich daarbuiten hielden.”
</p>
<p>De jonge man, die zich meer en meer opwond en begreep, althans gevoelde, dat hij tegenover
Mourant met praten het veeleer zou afleggen, dan verder komen, greep onverhoeds een
glas water, dat er als het ware voor klaar stond op een guéridon, en wierp het Mourant
met volle kracht in het gezicht.
</p>
<p>Het was een armzalige figuur, die de man van eenigszins gevorderden leeftijd daar
maakte. Zijn met zooveel zorg opgekamde bakkebaarden hingen hem als een paar natte
haarkrullen aan ’t gezicht en groote waterdroppels liepen snel van de punt van zijn
spitsen neus. Hij rukte een foulard uit zijn borstzak, wreef snel zijn oogen uit en
droogde zijn gezicht. Toen hij weer zien kon, was het eerste, wat zijn blik trof,
het opgewonden gelaat en de gloeiende oogen van den minnaar zijner vroegere minnares,
die hem toesnauwde:
</p>
<p>„Je kunt nu verder van me krijgen wat je hebben wilt; mijn adres is bekend; maak nu,
dat je weg komt en zet hier geen voet meer in huis of, zoo waar als God leeft, ik
<span class="ex">trap</span> je de deur uit.”
</p>
<p>Zonder een woord te spreken ging Mourant heen. Met die scène was alles uitgeweest;
voor goed uit.
</p>
<p>Terwijl de trein voortvloog tusschen de onafzienbare rijen, tot dwergen getopte, pereboompjes,
die de bermen van <span class="pageNum" id="pb246">[<a href="#pb246">246</a>]</span>den weg begroeiden, was het weer helder geworden, en vroolijk speelde het zonlicht
op de natte blaren van het geboomte; maar in de donkere stemming, waarin Mourant verkeerde,
was geen verandering teweeggebracht. Hoe meer hij nadacht, leunend tegen de harde
kussens van den weinig comfortabelen Belgischen spoorwegwaggon, des te bitterder werden
zijn conclusiën. Dat Henriëtte zich tegenover hem had schuldig gemaakt aan de zwartste
ondankbaarheid, was voor zijn zelfgenoegzamen aard een onbetwistbaar feit. Maar er
was meer. Langzamerhand begon hij tot de overtuiging te komen, dat het toch eigenlijk
van hem had afgehangen aan alles een anderen loop te geven. Hij begreep nu, rustig
en stil neerzittend in den coupé, volstrekt niet hoe het mogelijk was, dat hij zich
door het brutaal optreden van dien jongen „sinjo” zoo uit het veld had laten slaan.
Thans buiten de omgeving, waarin hij zich den laatsten tijd bevonden had, thans alleen,
had hij grooten moed en hij dacht er zelfs een oogenblik aan op een der tusschenstations
uit te stappen en naar de hoofdstad terug te keeren. Doch hij deed het niet. Ondanks
zijn groote ingenomenheid met zichzelven begreep hij wel, dat hij een al te dwaas
figuur had gemaakt; onherstelbaar dwaas!
</p>
<p>En wat nu? Toen hij zoover was met zijn gedachtenloop, ontsnapte hem een luide zucht,
die door het rammelend spoorweggedruisch heen, het oor scheen te bereiken van den
in een Belgischen spoorwegwaggon onvermijdelijken geestelijke, die stil en zonder
op te zien zijn getijden las, maar nu eensklaps gestoord scheen en een oogenblik den
deftigen heer in het hoekje aankeek. Mourant wierp hem een grimmigen <span class="pageNum" id="pb247">[<a href="#pb247">247</a>]</span>blik toe; hij had zoo’n hekel aan die heeren, al hadden zij hem nooit iets in den
weg gelegd!
</p>
<p>Het was reeds laat in den namiddag, toen hij in Den Haag aankwam; toch stond hij op
het punt in een vigilante te stappen, zonder een bepaald plan, zonder dat hij de vraag:
waarheen? voor zichzelven had beslist. Hij noemde den koetsier den naam van een hotel,
omdat hij den man, die met een gezicht als een vraagteeken van den bok naar beneden
keek, niet op een adres kon laten wachten.
</p>
<p>Maar hij deed het machinaal en zonder overtuiging, en met loomen tred volgde hij in
het logement den kellner, die hem, met drie treden te gelijk, voorsprong naar zijn
kamer op de <span class="ex" lang="fr">bel étage</span>. Den ganschen avond liep hij het voor een hotel fraaie, doch als in een hotel ongezellige
vertrek op en neer, sigaren rookend en champagne drinkend, om zijn leed te verzetten
en het gevoel van diepe onbehaaglijkheid te verdrijven, dat hem nooit zoo had beheerscht,
als dien ganschen langen dag en dat hem den volgenden ochtend, na een nacht vol looden
slaap, bij het eerste ontwaken dadelijk weer overviel. Reeds vroeg ontbeet hij in
de eetzaal, geheel tegen de gewoonten der soort van gasten, die hier hun intrek namen.
Hij was blij, toen hij op straat was en de koele wind der zeestreken hem verfrischte.
Mourant wandelde in de richting van zijn oude huis; het huis, waarin zijn nu verlaten
vrouw woonde; maar nog voor hij er aankwam, zag hij met verbazing, dat er een huurbordje
uitstak. Toen verwonderde hij zich over zijn verwondering. Het was immers de natuurlijkste
zaak der wereld, dat zij alleen niet was blijven wonen in zulk een betrekkelijk ruim
<span class="pageNum" id="pb248">[<a href="#pb248">248</a>]</span>huis; hij had dat als ’t ware op de vingers kunnen narekenen, doch hij rekende zoo
weinig met wat zijn vrouw betrof, dat de gedachte geen oogenblik bij hem was opgekomen.
Nu liep hij er voorbij en keek nieuwsgierig door de spiegelruiten naar binnen in de
holle, leege benedenkamers. Waar zou zij gebleven zijn? Het scheen voor ’t oogenblik
moeilijk dit te weten te komen, hoe uiterst gemakkelijk dat metterdaad was.
</p>
<p>Zij had een advocaat, wiens naam en adres hem bekend waren, en naar diens kantoor
wandelde hij heen.
</p>
<p>Een uur later stond hij voor een nette eenvoudige woning aan den Bezuidenhoutschen
weg en schelde aan.
</p>
<p>Het dienstmeisje, dat hem open deed en hij te voren nooit gezien had, scheen van hem
te schrikken.
</p>
<p>„Is mevrouw thuis?” vroeg hij op den afgemeten toon, dien hij altijd aannam tegen
minderen.
</p>
<p>Doch hij wachtte het antwoord niet af. Door een open deur aan het einde van de gang,
zag hij een vrouwengestalte in den tuin met den rug naar hem toegekeerd, gebogen over
een bloemperk, en zonder iets te vragen of te zeggen, schreed hij voort over den looper
en trad met een zekerheid, als ware hij volkomen op de hoogte der lokaliteit, de kamer
binnen, die op den tuin uitzag. Een poedel—zijn hond!—sprong van een canapé met kort
gebrom, maar zijn baas herkennend, kwispelstaartte hij en lekte hem de hand. Mourant
ging zitten en streelde het dier den kop; hij keek de kamer rond en vond haar erg
gezellig en met goeden smaak gemeubeld. Doch hij had niet lang tijd aan die bijzonderheden
te denken; hij onderging haast tegen zijn <span class="pageNum" id="pb249">[<a href="#pb249">249</a>]</span>wil een hem sedert lang vreemde sensatie: een gevoel van rust en behaaglijkheid, dat
hem vreemd geworden was; dat iets moest hebben van den indruk, dien een zwerver ondervindt
bij zijn terugkeer.
</p>
<p>Zijn vrouw was binnengekomen en recht naar haar plaats gegaan aan de tafel, waarop
naast het theeservies een mandje borduurwerk stond. Zij zag bleek, maar scheen in
’t minst niet ontsteld en zij keek hem ook aan met een gezicht, dat duidelijk vroeg
wat hij eigenlijk verlangde.
</p>
<p>En de zwijgende vraag bracht hem in verlegenheid. Hij had haar nooit ontzien; hij
had altijd tegenover haar de grootst mogelijke vrijheid betoond in zijn spreken en
doen; meer, veel meer, dan hem ooit toekwam. Thans wist hij niet, wat te zeggen en
keek met saamgeknepen lippen aandachtig naar den hoed, dien hij in de hand hield,
als ware ’t een kunstwerk.
</p>
<p>Zoo zaten zij eenige oogenblikken zwijgend tegenover elkaar: zij in stillen triumf,
in het algemeen zoo volkomen begrijpend, wat er gebeurd was, als had ze het bijgewoond;
hij niet wetend, hoe aan te vangen en in pijnlijke onzekerheid, of, indien hij iets
zei, zijn woorden goed zouden opgenomen worden.
</p>
<p>„Ik heb je erg gegriefd.”
</p>
<p>Bij zichzelve moest ze lachen om het onhandig begin; hij was en bleef toch altijd
dezelfde: een groot en ijdel menschenkind, vol aanstellerij en met een minimum wezenlijk
gevoel. Nooit was hij zoozeer naar het uiterlijk in harmonie geweest met haar schatting
van zijn innerlijk wezen.
<span class="pageNum" id="pb250">[<a href="#pb250">250</a>]</span></p>
<p>„Waartoe kan het dienen dáárover te komen spreken?” vroeg zij.
</p>
<p>„Omdat het mij berouwt.”
</p>
<p>„Een berouw, dat te laat komt, als altijd.”
</p>
<p>„Waarom te laat? Er is immers in den zin der wet.…”
</p>
<p>Zij viel hem toornig in de rede.
</p>
<p>„De zin der wet doet hier niets ter zake.”
</p>
<p>Maar hij gevoelde zich <span class="ex" lang="fr">à cheval</span> op dien „zin”.
</p>
<p>„Toch wel. Er zijn in zoover immers nog slechts voorbereidende stappen gedaan, waarop
met een enkel woord is terug te komen.”
</p>
<p>„Ik spreek daar niet van en ik wensch daar niet van te hooren. Een scheiding is, wat
het is, met of zonder de wet; formaliteiten tel ik niet. Waarom ben je hier gekomen?”
</p>
<p>„Ik kwam.… ik kwam een verzoening voorstellen.”
</p>
<p>„Wat is er gebeurd met de weduwe van Veninga?”
</p>
<p>„Zij is.… te Brussel.”
</p>
<p>„Dat is mijn bedoeling niet.”
</p>
<p>Hij trok met een zeker air de schouders op.
</p>
<p>„Wat kan ik er meer van zeggen! Zij is te Brussel en zij en ik zijn voor eeuwig gebrouilleerd.”
</p>
<p>„Gebrouilleerd,” zei ze niet zonder spot, „ja, dat begrijp ik.”
</p>
<p>„Welnu, laat het dan daarbij blijven.”
</p>
<p>Maar zijn vrouw bleef onverbiddelijk. Na haar laatste bezoek aan Henriëtte, had zij
de waarschijnlijkheid van terugkeer van dezen quasi berouwhebbenden zondaar voor oogen
gehad en zij was vastbesloten, hem niet te sparen, maar, indien zij vergeven <span class="ex">wilde</span>, een geheel andere houding <span class="pageNum" id="pb251">[<a href="#pb251">251</a>]</span>tegenover hem aan te nemen, dan de vroegere vol meegaandheid.
</p>
<p>„Waarom,” vroeg mevrouw Mourant, zich oprichtend, „heeft de weduwe Veninga u weggezonden?”
</p>
<p>Mourant kreeg een kleur als bloed. Hij had een verhaal verzonnen, dat hij, als ’t
noodig mocht zijn, wilde opdisschen en waarin hij, zoo al geen schoone, dan toch een
eenigszins waardige rol vervulde. Dat „weggezonden” was hem een klap in ’t gezicht
en op geraakten toon antwoordde hij blufferig:
</p>
<p>„Er is geen sprake van.”
</p>
<p>„Het is onnoodig er doekjes om te winden. Je zegt dat je een verzoening verlangt?”
</p>
<p>„Dat herhaal ik.”
</p>
<p>„Ik kan het alleen gelooven, indien je oprecht bent en niet huichelt of liegt. Ze
heeft je dus weggezonden?”
</p>
<p>Het klamme zweet parelde hem op het voorhoofd.
</p>
<p>Zoo iets had hij allerminst verwacht, en vruchteloos trachtend zich in deze pijnlijke
omstandigheid een houding te geven, zag hij haar aan met iets van vrees op zijn gezicht.
</p>
<p>„Ik wil,” ging zij voort, toen hij niet dadelijk antwoordde, „de volle waarheid weten.
Zooals je hoort, weet ik er reeds een deel van. Doch <span class="ex">dit</span> zeg ik u: indien ik niet alles van u verneem, wat aanleiding gaf tot uw komst hier
in mijn huis, dan ben ik voor niets te spreken; dan wil ik van geen verzoening weten;
dan gaat de scheiding onverbiddelijk door.”
</p>
<p>Er viel niets tegen te doen, dat zag hij duidelijk in.
</p>
<p><span class="ex" lang="fr">C’était à prendre ou à laisser.</span> Een oogenblik streed hij een zwaren strijd tegen zijn groote ijdelheid, die hier
den <span class="pageNum" id="pb252">[<a href="#pb252">252</a>]</span>genadeslag scheen te moeten krijgen, en zij met haar effen rustig gelaat en kalmen
helderen blik las in zijn geest zooals zij het altijd gedaan had: gelijk in een open
boek.
</p>
<p>Eindelijk ving hij hortend en stootend aan met het verhaal van zijn jammerlijk wedervaren,
doch al doende kwam hij meer op streek en van een opsomming van feiten, werd het allengs
meer een klacht dan een zelfverdediging.
</p>
<p>Zoo zwaar het hem gevallen was in den aanvang, zoo luchtte het ten slotte zijn gemoed
en hij verdiepte zich, al pratend, in kleinigheden, die hij had mogen verzwijgen,
maar die het hem nu een droevige wellust werd in bittere woorden weer te geven.
</p>
<p>Geen enkele maal viel zijn vrouw hem in de rede. Zwijgend hoorde zij hem aan, langer
dan een kwartier, en toen hij gloeiend van opgewondenheid met tranen van woede in
de oogen en trillingen van wraakzucht in de stem, alles en alles had verhaald, toen
wist ze, dat hij de geheele waarheid had gesproken.
</p>
<p>„Het moest zoo gaan,” zei ze eenvoudig, nadat hij had uitgepraat; „het kon niet anders.”
</p>
<p>En toen hij haar vragend aankeek:
</p>
<p>„Ik heb haar bezocht te Vlietwijk; zonder dat ik haar iets vroeg, zei ze mij toen
reeds, dat ze van je ontslagen wenschte te zijn.”
</p>
<p>Mourant boog onder den slag het hoofd. Dat het waar was, wat ze zei, betwijfelde hij
nu niet meer. Wat waren toch de vrouwen!
</p>
<p>Er werden niet veel woorden meer tusschen hen gewisseld. <span class="pageNum" id="pb253">[<a href="#pb253">253</a>]</span>Mevrouw Mourant gaf de verbaasde dienstbode last een kamer voor „mijnheer” in orde
te maken. Hij keerde terug naar ’t hotel om zijn rekening te betalen en zijn bagage
te halen en nog denzelfden avond installeerde hij zich in het huis zijner vrouw met
een onverklaarbaar gevoel van groote vreugde, dat al de <span class="ex">soesa</span> van den laatsten tijd, die zijn zenuwgestel geweldig had aangegrepen, voorbij was.
Voor geen schatten der wereld had hij die laatste weken nog eens willen doormaken.
</p>
<p>„Ziezoo,” zei Jules, na den smadelijken aftocht van zijn tegenstander, met erg manhafte
schreden op en neer stappend: „ziezoo; nu geloof ik niet, dat dit heerschap het u
nog lastig zal maken.”
</p>
<p>De waarheid was, dat, toen Mourant zwijgend heenging, hem een pak van het hart viel.
Hij was, van nature, schoon sterk en kloek gebouwd, zoo’n voorvechter niet; het zou
zeer de vraag zijn geweest of hij, had Mourant zich flink en onverschrokken vertoond,
een schitterend figuur zou gemaakt hebben. Nu hij hem zoo gemakkelijk van de baan
had geslagen, klom zijn moed tot groote hoogte.
</p>
<p>„Ik ben er zóó verschrikt van!” zei Henriëtte, inderdaad nog bevend van het hoofd
tot de voeten.
</p>
<p>Jules drukte haar aan ’t hart en gaf haar een zoen.
</p>
<p>„Het is de moeite niet waard, lieve. Het moest gebeuren. Had ik mijn zin gehad, dan
zou ik, dat weet je, er al veel eer een eind aan hebben gemaakt.”
</p>
<p>„Zou hij het er bij laten?”
</p>
<p>„Of hij wat?” vroeg Jules, een weinig ontsteld.
</p>
<p>„Of hij je niet zou uitdagen?”
<span class="pageNum" id="pb254">[<a href="#pb254">254</a>]</span></p>
<p>„Dat denk ik niet; maar <span class="ex">als</span> hij het deed.…”
</p>
<p>„O, neen, ik zou het niet gedoogen. Je leven is mij veel te dierbaar, om het op die
wijze in gevaar te zien.”
</p>
<p>„Mijn leven,” herhaalde hij verwonderd en gedwongen lachend, „maar beste Jet, haal
je nu geen dwaasheden in het hoofd. Hij zal wel zoo verstandig zijn, niets van zich
te laten hooren.”
</p>
<p>Doch de jonge vrouw was maar half gerustgesteld. Zij bezat niet de scherpzinnigheid
en de menschenkennis van een mevrouw Mourant en zij behield nog altijd een zeker denkbeeld,
dat heel conventioneel achter uiterlijk vertoon innerlijke waarde onderstelde.
</p>
<p>Telkens kwam zij ongerust terug op de mogelijkheid, voor haar een waarschijnlijkheid,
dat Mourant de ondergane beleediging zou willen wreken.
</p>
<p>„Beloof me,” drong ze aan, toen Jules haar verliet, „beloof me stellig, dat je een
duel zult weigeren.”
</p>
<p>„Dat zou ik onmogelijk kunnen.”
</p>
<p>„Lieve Jules,” ging ze opgewonden voort, „ik <span class="ex">wil</span> het niet hebben.”
</p>
<p>En toen hij zag, dat zij zich weer meer opwond en de tranen haar in de mooie oogen
stonden, deed hij opnieuw zijn best haar gerust te stellen, ofschoon het ook, door
al haar praten, bij hemzelven hoe langer hoe meer begon vast te staan, dat een <span class="ex">cartel</span> hem van den kant van Mourant te wachten stond.
</p>
<p>Van dat idee doordrongen, ging hij niet naar zijn logement, informeerde in een wapenwinkel
naar het adres van <span class="pageNum" id="pb255">[<a href="#pb255">255</a>]</span>den besten Brusselschen schermmeester, bij wien hij een even dure, als langdurige
les op de sabel nam.
</p>
<p>Henriëtte kon, toen hij weg was, haar vrees niet alleen dragen; zij maakte de <span class="ex">bonne</span>, reeds lang haar vertrouwelinge, er deelgenoote van, en dit had in zooverre een goede
zijde, dat het haar meer geruststelling bracht, dan al de betuigingen van haar aanstaande.
</p>
<p>„<span class="ex" lang="fr">Celui là!</span>” riep het coquette ding, de handen van verbazing ineenslaande. „<span class="ex" lang="fr">Le vieux? Est-il possible? Mais c’est un gros blagueur, madame. Il est poltron comme
le dernier des derniers!</span>”
</p>
<p>En toen haar meesteres nog twijfelde, ging zij geruststellend voort:
</p>
<p>„<span class="ex" lang="fr">Croyez-moi, madame, je m’y connais. Avec ses grand airs il a peur d’un rien. Ce ne
sera pas lui qui cherchera querelle à msieur Jules.</span>”
</p>
<p>Zoo babbelde zij voort en verhaalde al lachend nu en dan hoe Mourant zich steeds angstvallig
had teruggetrokken, als naar haar opinie een man in zijn omstandigheden tot uitersten
van gewelddadigheid behoorde over te slaan.
</p>
<p>„Zie je wel,” zei Jules den volgenden avond, thans volkomen gerustgesteld en triumfantelijk,
„zie je wel, dat ik gelijk heb gehad. Hij is een blufzak, anders niet.”
</p>
<p>Maar Henriëtte, terwijl zij het toegaf, dacht aan het geklap van haar <span class="ex">bonne</span>, die het toch eer en beter scheen geweten te hebben dan hij.
</p>
<p>„Ik wou,” vervolgde Jules, den rechterarm uitstekend en met een beweging als bracht
hij een „slag naar ’t hoofd” toe, die zijn tegenstander moest verpletteren, „dat de
kerel <span class="pageNum" id="pb256">[<a href="#pb256">256</a>]</span>den moed had gehad, mij uit te dagen; hij zou dan van een nog heel andere reis zijn
thuisgekomen.”
</p>
<p>Nu het gevaar voor goed was geweken, maakten zij druk werk van de verwezenlijking
hunner plannen. Jules had zijn stukken in orde gekregen; die van Henriëtte waren compleet;
daarvoor had destijds Mourant gezorgd. Uiterst stil en eenvoudig werd hun huwelijk
te Brussel voltrokken; daartoe gehuurde lieden dienden hun tot getuigen, en kort daarna
vingen zij de groote reis aan naar Indië, waar Jules, wiens tijd reeds lang was verstreken,
met ongeduld werd verwacht; het was meteen hun huwelijksreis, al had er dat, door
de kinderen, niet den schijn van. Te Marseille aan boord gaand, trof Henriëtte het
uiterlijk van een bijzonder kloek gebouwde jonge vrouw, met een echt Indisch gezichtje.
Ze keken elkaar een oogenblik aan, alsof ze trachtten zich te binnen te brengen, waar
ze elkaar vroeger hadden ontmoet; maar toen ze nog dienzelfden dag, op de gebruikelijke
manier, aan elkander werden voorgesteld, maakten de namen der wederzijdsche echtgenooten
haar niet wijzer. Van een mevrouw Van Haafte had Henriëtte in haar leven niet gehoord.
</p>
<p>De oude dokter Van der Linden begon er langzamerhand aan te gewennen, vrij geregeld,
maar voor zijn beschikbare middelen toch zeer matig, door Van Leeuwendaal geëxploiteerd
te worden. Wel was zijn kleinkind nog steeds de lust zijns levens, en zou dat ook
wel blijven tot hij stierf, maar de jongeheer moest trouw naar school en kreeg privaatles
bovendien. Deze opvoeding strookte geheel met des dokters begrippen. Van die apenliefde,
waardoor kinderen tot weetnieten <span class="pageNum" id="pb257">[<a href="#pb257">257</a>]</span>worden grootgebracht, wilde hij nimmer hooren. En zoo kwam ’t, dat de oude heer, zijn
plicht doende tegenover den knaap, het levensgenot zijner laatste jaren zeer verkort
zag. Hij kon zich soms gruwelijk vervelen. Lust in uitgaan had hij niet meer; in studie
of lectuur nog maar bitter weinig; een wandelingetje was in een half uur gedaan en
in het lieflijk Hollandsch klimaat meestal verre van aangenaam; in eten, drinken en
rooken moest hij matig zijn en zich ontzien, dat voelde hij het best aan zijn eigen
lichaam. Zoo sleet hij dan den langen dag grootendeels in de zitkamer van zijn huis,
turende door het venster met een gedwongen belangstelling in kleinigheden, waarover
hij vaak zelf vol ergernis en met minachting de schouders ophaalde. Hij werd oud,
zeer oud. Het teekende zich in zijn trekken en zijn gestalte; zijn vele campagnejaren,
in alle beteekenis, wogen zwaar. Slechts zelden ontving hij bezoek. De oud-gasten
dachten niet meer aan hem; daartoe vertoonde hij zich te weinig in het publiek; daartoe
was hij betrekkelijk te lang uit Indië. Eens in de week bezochten hem Louise en haar
man, de ritmeester; het waren een soort van plichtmatige bezoeken, waarin nu en dan
wel iets van de oude affectie doorstraalde, maar die toch niet langer werden gerekt
dan strikt noodzakelijk was; hij had iets tegen Riquelle en deze had iets tegen hem;
wat het was, wisten zij niet; nooit hadden zij onaangenaamheden gehad met elkaar en
de ritmeester behandelde zijn schoonvader steeds met onderscheiding en groote beleefdheid.
Doch juist dat laatste hinderde den ouden heer; hij had wel eens met dien eenigen
man in zijn familie meeningsverschil willen hebben en daarover <span class="pageNum" id="pb258">[<a href="#pb258">258</a>]</span>gemoedelijk twisten, doch bij de afgepaste manieren van den ritmeester wilde dat niet
gelukken en daardoor was dokter Van der Linden tot de slotsom gekomen, dat zijn schoonzoon
geen meening had.
</p>
<p>Van Leeuwendaal, die intusschen van het pak slaag, door hem opgeloopen, geheel bekomen
was, amuseerde den dokter door zijn dwaas gebabbel.
</p>
<p>Het was wel vervelend, dat deze sinjeur altijd om geld kwam, maar aan den anderen
kant was hij een gezellig tijdverdrijf. Het geld, dat deze verloopen telg van een
voorname familie<span id="xd31e4192"></span> kwam afbedelen<span class="corr" id="xd31e4194" title="Niet in bron">,</span> was voor een zeer bemiddeld man maar een kleinigheid. Niettemin begon dokter Van
der Linden steeds met zich schrap te zetten tegen elken aanval op zijn beurs en dan
smaakte hij het dubbel genoegen der toepassing van het <span class="ex" lang="ms">boléh tawar</span> en van de vermakelijke argumenten, die Van Leeuwendaal aanvoerde in zijn betoog,
dat hij het „parole d’honneur” voor niet minder doen kon.
</p>
<p>De wraakzuchtige plannen van dezen <span class="ex" lang="fr">panier percé</span> tegenover de familie Riquelle traden bij die zonderlinge verhouding ook op den achtergrond;
zij sluimerden in, zonder uit te sterven. Hij kreeg genoeg om het leven van een „fatsoenlijken”
vagebond voort te zetten, maar de pogingen nu en dan door dokter Van der Linden aangewend
om hem op te heffen uit den modderpoel van zijn bestaan, mislukten. Werd er beproefd
hem beter te kleeden, dan verdwaalde na weinige dagen het nieuwe pak in den lommerd,
wat meer dan eens leidde tot verwoede <span class="ex">scènes</span>, die den ouden heer geen kwaad deden, in zoover hij dan zijn gemoed kon koelen over
allerlei kleinigheden, die hem hinderden in zijn eigen bestaan. <span class="pageNum" id="pb259">[<a href="#pb259">259</a>]</span>Daarbij dacht ook hij geen oogenblik meer aan de mogelijkheid, die eerst zoo zwaar
bij hem gewogen had, dat Van Leeuwendaal iets zou ondernemen tegen de familie; dit
deed hem te ver gaan.
</p>
<p>In een vlaag van buitengewone mildheid had hij Van Leeuwendaal een zilveren horloge
geschonken en bij de eerste aanvraag om middelen kwam hij tot de ontdekking, dat het
den weg der nieuwe pakken was opgegaan. Het trof dien dag al heel ongelukkig; des
dokters maag was van streek en bovendien had de onderwijzer van zijn lieveling hem
geschreven, dat hij ernstige klachten had over vlijt en het gedrag van dit veel belovend
knaapje. Hij voer geweldig uit tegen Van Leeuwendaal. Het was een dier heftige attaques
van boosheid, die hem in zijn jeugd vaak hadden overvallen; doch waarvan hij zich
op lateren leeftijd had gecorrigeerd door er een goede dosis cynisme voor in de plaats
te stellen. En Van Leeuwendaal, die ondanks zijn verregaand verval, toch niet <span class="ex">alles</span> kon verdragen, was onder dien vloed van smaadredenen weggeloopen. Snel stapte hij
voort, zooals zijn gewoonte was met de handen in de zakken van zijn veel getinte overjas
en het scherpe, magere gezicht ver vooruitgestoken. Hij was woedend en al zijn half
begraven plannen van wraak herleefden. Als men hem zóó behandelde, dan zou men toch
eens zien, met wien men te doen had. Te verliezen had hij niets, zoodat hij er veel
op wagen kon. Deze gedachte kalmeerde hem; hij ging niet naar een of andere kroeg,
zooals zijn gewoonte was, hetzij hij geld had of niet, maar trok zich terug op zijn
ellendig kamertje en zat er uren na te denken over het leed, dat hij die verwenschte
<span class="pageNum" id="pb260">[<a href="#pb260">260</a>]</span>familie Van der Linden kon aandoen <span class="ex">met</span> de mogelijkheid dat er nog wat geldelijk voordeel voor hem viel te behalen, want
sneed het mes niet van die twee kanten, dan zou het toch maar half werk zijn.
</p>
<p>Het kostte hem veel inspanning; nu eens bedacht hij dit, dan weer iets anders en meestal
verwierp hij het uit gebrek aan moed. Doch toen hij dacht aan den kleinzoon, helderde
zijn gezicht op. Dat was het teere punt, voor hem ook het zwakke, en daarin zou hij
hen allen treffen.
</p>
<p>Het denkbeeld stond hem met dat al maar vaagjes voor den geest. Doch daarover bekommerde
hij zich het minst.
</p>
<p>Het kon wel een paar dagen lijden, dacht hij, vertrouwend op zijn „krediet”. Maar
daarin vergiste hij zich. Het feit, dat hij in den laatsten tijd betaalde en soms
zelfs groot geld „op zak” had, werkte juist in den tegenovergestelden zin; het had
zijn op medelijden gegrond krediet van vroeger totaal ondermijnd. Dat viel hem tegen!
Hij moest toch leven! Hij had behoefte aan eten, rooken en drinken; aan drinken vooral.
Zijn wraakzuchtige plannen streden tegen het meer en meer opkomend idee naar dokter
Van der Linden te gaan en vergiffenis te vragen. Het laatste vonkje van betrekkelijke
eerlijkheid, dat door dien strijd zelf nog werd bewezen, zou er bij ondergaan. Hij
stond stil en glimlachte. Hoe dwèès! Er behoefde in ’t geheel geen strijd te wezen.
Het een stond het ander volstrekt niet in den weg. Hij zou heel leuk naar den ouden
heer gaan om pèrdon te vragen en te zien wat geld machtig te worden. Vervolgens zou
hij zijn grooten coup slaan.
</p>
<p>Maar de oude heer had zijn goed humeur nog niet terug.
<span class="pageNum" id="pb261">[<a href="#pb261">261</a>]</span></p>
<p>„Onbeschaamde ploert!” viel hij uit, waar de dienstbode bij was, driftig de vestibule
instormend, waar Van Leeuwendaal op de mat stond. „Hoe <span class="ex">durf</span> je hier in huis komen!”
</p>
<p>„Pèrdon!”
</p>
<p>„Ik verbied je een voet meer over mijn drempel te zetten.”
</p>
<p>„Pèrdon, dokter. Ik kom mijn excusen aanbieden.”
</p>
<p>„Ik heb met jou excusen niets te maken. Je bent ’n laag sujet; ’n door en door gedemoraliseerd
individu.”
</p>
<p>„Het is zoo, dokter; het spijt me; ik kan het niet helpen.”
</p>
<p>„Wat ’n kerel!” riep de oude heer hoonend, met het hoofd in den nek Van Leeuwendaal
beschouwend door zijn bril. „Hij kan het niet helpen!”
</p>
<p>„<span class="ex" lang="fr">Parole d’honneur</span>, dokter; het is mijn schuld niet.”
</p>
<p>„De mijne zeker!”
</p>
<p>„<span class="ex">Pèrdon</span>; het is een fout in mijn gestel; een onjuistheid in mijn appreciatie-vermogen. Ik
kan den tijd niet waardeeren; daarom heb ik nooit ’n horloge kunnen hebben. Als schooljongen
heb ik ook altijd mijn horloge naar den lommerd gebracht. Het is een zwak.”
</p>
<p>De oude heer keerde zich om en keek naar de groote klok aan den wand als moest dit
getuigen dat het hem niet ontbrak aan het vermogen den tijd te waardeeren; metterdaad
schoot hij bijna in een lach. Wie had ooit zulk een dwaas gehoord. Hij had veel komieks
in zijn leven gehoord, maar de zucht tot het verpanden van horloges te hooren verklaren
uit een soort van psychologischen drang, uit een soort van onweerstaanbaren lust tot
het feit zelf, was hem te machtig.
</p>
<p>„Je begrijpt wel, dat ik van zulke kinderachtige praatjes niets wil hooren,” zei hij,
zich goedhoudend.
<span class="pageNum" id="pb262">[<a href="#pb262">262</a>]</span></p>
<p>„Dokter!” riep Van Leeuwendaal op kluchtigen toon, pathos parodiëerend, „wees niet
langer boos. Ik beloof beterschap, <span class="ex" lang="fr">parole d’honneur</span>! Mag ik meteen zoo vrij zijn u nog eens aan te pompen! Hm! Tien pop!”
</p>
<p>Een oogenblik keek dokter Van der Linden verbaasd en verbluft over zulk een verregaande
brutaliteit, sprakeloos in het smal en mager vogelengezicht van Van Leeuwendaal met
de hoogopgetrokken wenkbrauwen en de scherpe, lange trekken om den mond. Hij wist
niet wat hij doen zou: hem de deur uitjagen of toegeven aan den opkomenden lust deze
haast eenige gelegenheid om zich te amuseeren niet onherroepelijk weg te werpen.
</p>
<p>„Je bent een echte <span class="ex" lang="fr">chevalier d’industrie</span>”, zei hij grommend, maar inwendig lachend. „Ik moest je eigenlijk door de politie
laten oppakken!”
</p>
<p>En Van Leeuwendaal, die zag dat hij het gewonnen had:
</p>
<p>„Zeker, ongetwijfeld!”
</p>
<p>„Zoo, ben je zelfs dat met me eens?”
</p>
<p>„Zelfs dat! Maar verbeeld u, dat ik het liever niet zou willen, voor de politie. Wat
zou zij er aan hebben! Het zou geen aanwinst zijn. Bij de politie zijn er veel, niet
beter dan ik. En wat de horloges aangaat!.…”
</p>
<p>Al voortbabbelend met de bedoeling zijn clowns-rol zóó te spelen, dat de oude heer
er heel veel pleizier in had, volgde hij, ongevraagd, ongeweigerd, dezen naar binnen.
En terwijl zijn mond allerlei dwaasheid sprak, bromde in zijn geest de weder opgewekte
woede over de harde en onomwonden bejegening en vlamden de oude wraakplannen hooger
op dan ooit.
</p>
<p>„Ik heb,” zei de oude heer, zoekend onder papieren op zijn <span class="pageNum" id="pb263">[<a href="#pb263">263</a>]</span>schrijftafel, „een paar oude stukken, die je eens voor me moest overschrijven.”
</p>
<p>„Ik schrijf een leelijke hand.”
</p>
<p>„Dat weet ik, maar dan doe je je best maar ’n beetje!”
</p>
<p>„Helaas! het helpt niet. Het is toch altijd even leelijk.”
</p>
<p>„Nu, het komt er niet op aan; doe het maar.”
</p>
<p>„Geloof me, dokter, het gaat niet; mijn schrift is tegenwoordig totaal onleesbaar.”
</p>
<p>„Dus,” zei de oude heer, weer woedend, „dus je bent zelfs te lui om voor mij, die
je, onverplicht, geruimen tijd zoo goed als geheel onderhoudt; van wien je leeft,
wiens parasiet je bent,—om voor mij iets te copiëeren.”
</p>
<p>„Dat is het waarlijk niet, <span class="ex" lang="fr">parole d’honneur</span>! Maar heusch, geloof me; u zoudt er toch maar uw oogen op bederven.”
</p>
<p>„Het is wel!”
</p>
<p>„Kan ik u met nog iets van dienst zijn?”
</p>
<p>„Loop naar den duivel, vent.”
</p>
<p>„Dank u. En vooral voor de tien pop. Ik zal ze opschrijven bij de rest, en als ik
nog eens ’n erfenis krijg.…”
</p>
<p>„Kom, ga nu maar.”
</p>
<p>Van Leeuwendaal kocht zich een paar glaasjes cognac en wandelde toen naar den kant
der school van den jongenheer Van Velton.
</p>
<p>„Dàg schoone mèègd,” zei hij tot een dienstmeisje, dat den grooten schelknop en ’t
handvat der deur blinkend wreef.
</p>
<p>„Kijk hij!” riep de dienstbare met verachting, en in stilte voegde zij er bij: „zoo’n
verloopen mesjeu!”
</p>
<p>„Gaat hier een jonkertje Van Velton school?”
<span class="pageNum" id="pb264">[<a href="#pb264">264</a>]</span></p>
<p>„Weet ik het?”
</p>
<p>„Als je ’t niet weet, lief kind, wees dan zoo goed en vraag het eens.”
</p>
<p>De dienstbode deed het, maar met tegenzin.
</p>
<p>Van Leeuwendaal zag haar de lange gang doorgaan en aan het eind daarvan een deur openen.
Een eigenaardig geluid drong tot hem door: een dof gestommel, waartusschen verwarde
menschelijke klanken en gonzend geschuifel; hij herinnerde het zich uit zijn jeugd;
hij had altijd gruwelijk ’t land gehad aan dat geluid, want het had hem, luien ondeugenden
knaap, nooit iets anders voorspeld dan straf en nog eens straf.
</p>
<p>Er verscheen een jongmensch in ’t vaal en kaal zwart met een bril op en een keurig
gepunt potlood achter het oor: het type van een kweekeling. Hij bekeek Van Leeuwendaal
wantrouwend.
</p>
<p>„Wat is er van uw dienst?” vroeg hij.
</p>
<p>„Ik kom den jongenheer Van Velton halen.”
</p>
<p>„Namens wien?”
</p>
<p>„Namens dokter Van der Linden.”
</p>
<p>„Meneer Van der Linden laat anders nooit den jongenheer Van Velton halen.”
</p>
<p>„Och kom!” zei Van Leeuwendaal woedend: „ik meende dat hij het elken middag deed.”
</p>
<p>„O ja, na schooltijd; dat bedoel ik niet; ik bedoel: binnenstijds.”
</p>
<p>„Dan heeft de grootpa van den jongenheer daarop vandaag een uitzondering gemaakt.
Hij heeft mij verzocht.…”
</p>
<p>„Ik zal hem halen,” zei de kweekeling, thans gerustgesteld <span class="pageNum" id="pb265">[<a href="#pb265">265</a>]</span>door Van Leeuwendaals bekendheid met de omstandigheden. „Alleen zal meneer waarschijnlijk
een briefje meegeven.”
</p>
<p>Het duurde wel een kwartier eer ’t ventje kwam.
</p>
<p>Van Leeuwendaal stond op heete kolen; als de meid van den dokter zich eens vergiste
in den tijd en te vroeg kwam, dan was hij verloren.
</p>
<p>De kleine Van Velton met zijn schooltasch op den rug en zijn pet achter op het hoofd,
keek eenigszins vreemd, maar hij zei niets.
</p>
<p>„Wilt u zoo goed zijn dit briefje aan meneer Van der Linden te geven?” vroeg de kweekeling.
</p>
<p>„Met pleizier.”
</p>
<p>Van Leeuwendaal stak het in zijn zak en greep de hand van het jongetje.
</p>
<p>„Je grootpa heeft me verzocht je van school te halen. Ben je niet blij dat je zoo
vroeg weg mag?”
</p>
<p>Het kind keek eens naar den kweekeling; hij had graag „ja” gezegd, maar hij durfde
niet.
</p>
<p>Op straat hield Van Leeuwendaal hem vast.
</p>
<p>„Ik kan anders wel los loopen.”
</p>
<p>„Ja zie je, ik ben zoo bang dat je ’n ongeluk krijgt. Hoe heet je?”
</p>
<p>„Ik heet Willem en ik kan heel goed alleen loopen. Waarom komt grootpa niet zelf?”
</p>
<p>„Omdat hij te Scheveningen is met gezelschap.”
</p>
<p>Kleine Willem lette er niet op dat voor Scheveningen het weer wel wat guur was; ook
niet dat het vreemd was te Scheveningen te blijven, als iedereen zoowat naar de stad
kwam om te eten. Evenmin dacht het kind aan de altijd <span class="pageNum" id="pb266">[<a href="#pb266">266</a>]</span>noodige verwisseling van kleeren; grootpa zou hem toch nooit in zijn schoolpak en
met zijn tasch op den rug uit hebben laten gaan.
</p>
<p>Maar hij had het eene woord gehoord, en dat had hem geëlectriseerd: Scheveningen,
de duinen, het strand! Hij schudde zijn blonden krullebol tot de lokken van pleizier
om zijn ooren dansten.
</p>
<p>„Gaan we dadelijk?” vroeg hij.
</p>
<p>„Wel ja; grootpa heeft gezegd, dat we gauw moesten komen.”
</p>
<p>„Hoe gaan we dan?”
</p>
<p>„We zullen een vigilante nemen.”
</p>
<p>„Daar komt er een aan. Hé koetsier! Hij houdt al stil. Zeg meneer, wie ben je?”
</p>
<p>„Ja.…. Ik ben.… ik heet.…—hoe mal dat hij nu niet op een geschikten naam kon komen!—Neitsel.”
</p>
<p>„Nu, meneer Neitsel, mag ik op den bok zitten bij den koetsier?”
</p>
<p>„Wel neen, zeker niet.”
</p>
<p>„Waarom niet?”
</p>
<p>„Dat zou je grootpa niet willen hebben; ’t is veel te gevaarlijk!”
</p>
<p>„Gevaarlijk!” riep Willempje met diepe minachting, „’t Is in het geheel niet gevaarlijk.”
</p>
<p>Maar Van Leeuwendaal trok hem zenuwachtig met zich mee in het huurrijtuig, en liet
dat naar Scheveningen rijden. De mond van den kleinen jongen stond niet stil; hij
rammelde maar altijd door; het was nog licht genoeg, zei hij, om in het duinzand wegen
en gangen te graven; als grootpa zijn werktuigen maar had meegenomen. En Van Leeuwendaal
antwoordde gedachtenloos. <span class="pageNum" id="pb267">[<a href="#pb267">267</a>]</span>Wat was hij over zichzelven ontevreden! Het bleek hem nu alweder te laat welk een
volkomen gemis aan geschiktheid hem kenmerkte om iets, wat dan ook, <span class="ex">te doen</span>. Hij kon iets verzinnen en daarover praten, maar hij kon niets uitrichten zonder
het van meet af verkeerd te doen. Zoo was er ook nu niets behoorlijk voorbereid. Wat
moest hij te Scheveningen met dien knaap aanvangen?
</p>
<p>Hij vond zichzelven stapelgek.
</p>
<p>„Is grootpa in het Badhuis?”
</p>
<p>„Ja.”
</p>
<p>„Zijn er veel menschen?”
</p>
<p>„Neen, niet heel veel. Ik heb ze niet gezien.”
</p>
<p>„Zijn er kinderen bij? Ik bedoel jongens?”
</p>
<p>„Dat geloof ik wel.”
</p>
<p>Het vragen maakte Van Leeuwendaal zenuwachtig; hij had gaarne den koetsier gelast
terug te keeren, maar het was daartoe te ver gekomen.
</p>
<p>Bij het dorp liet Van Leeuwendaal de vigilante stilhouden.
</p>
<p>„Laat hem toch om de kerk rijden,” zei de kleine ongeduldig, „dan komen we immers
achter bij de trap.”
</p>
<p>Maar Van Leeuwendaal luisterde niet langer naar hem; met haastigen tred en het kind
bij de hand voorttrekkend, liep hij, wadend door het mulle zand, naar den hoogen weg,
die langs het Badhuis voerde.
</p>
<p>„Loop toch zoo hard niet,” riep Willempje, kwaad: „we zullen er immers wel komen.”
</p>
<p>Ze kwamen er, en rilling op rilling voer Van Leeuwendaal door het lijf; een stijve
wind zweepte het duinzand over den eenzamen weg; de avond begon te vallen; in sombere
eentonigheid <span class="pageNum" id="pb268">[<a href="#pb268">268</a>]</span>loeide de groote zee, dof weerspiegelend de jagende wolkenmassa boven haar in grijzen,
grauwen toon; de nog gesloten gebouwen ter rechterzijde rezen als doodsche monumenten
uit de dofgroene helm en ’t bleekgeel duin. Er liep of wandelde niemand. Slechts hier
en daar zat op een bank een oude visscher met diepe groeven in het verweerd gezicht,
met een grof buis aan en donkerblauwe morsmouwen er onder; met een ouden hoogen hoed
op en een zwartgerookt pijpje tusschen de knevels, starend met zijn kleine dofgeworden
oogen, recht voor zich uit, naar de zee,—zijn verleden, zijn oud arbeidsveld, zijn
herinnering.
</p>
<p>Op een helling van den weg zagen zij het Badhuis, gesloten, stil en verlaten.
</p>
<p>„Het is dicht!” zei Willempje.
</p>
<p>Een oogenblik stond Van Leeuwendaal stil, nam zijn hoed af en veegde de zweetdroppels
weg, die op zijn voorhoofd parelden als ware het een snikheete Julidag. Hij deed zijn
best om zichzelven meester te blijven.
</p>
<p>„Hé, ja!” zei hij, verbazing veinzend, „dat zie ik ook.”
</p>
<p>„En je zei, dat grootpa er was.”
</p>
<p>„Dat heeft hij me ook gezegd.”
</p>
<p>„En hij is er niet en het is dicht,” ging het kind voort met onverbiddelijke logica,
maar op eenigszins angstigen toon.
</p>
<p>„Dat zie ik ook.”
</p>
<p>„Ik wil naar huis. Waarom heeft grootpapa mij voor den gek gehouden? Dat doet hij
nooit.”
</p>
<p>„Wacht even. Nu weet ik het. Hij heeft gezegd: een villa voorbij het Badhuis; daar
was hij bij kennissen.”
<span class="pageNum" id="pb269">[<a href="#pb269">269</a>]</span></p>
<p>„Ik wil maar liever naar huis.”
</p>
<p>„Goed, strakjes. Maar eerst moeten wij toch je grootpa gaan opzoeken.”
</p>
<p>Kleine Willem scheen het daarmee niet eens te zijn, want toen Van Leeuwendaal weer
haastig voortstapte, het Badhuis voorbij, keek het kind met een pruilend gezicht naar
de gesloten stores en liet zich, tegenstrevend, half voorttrekken.
</p>
<p>Een eindje verder hield de met roode baksteenen losjes bestraatte weg op; Van Leeuwendaal
beklom het tegenoverliggend duin en kleine Willem, verlokt door het gezicht, dat hem
altijd zoo bekoorde, vergat zijn vrees, zijn grootpa en zijn verlangen naar huis;
als een kat klauterde hij naar boven, door zijn hijgenden en kuchenden geleider gevolgd.
Toen gingen ze rechts, als het ware weer in de richting van de stad. Maar na een kwartier
nam de schemering toe; kleine Willem werd moe en had geen pleizier meer in klimmen
en klouteren. Van Leeuwendaal was halfdood van angst en afgetobdheid.
</p>
<p>„Ik wil hier nu niet langer blijven,” zei het kind, bang om zich heen ziende en op
schreienden toon.
</p>
<p>„Houd je mond, kwajongen,” riep Van Leeuwendaal met krassende hooge stem, buiten adem.
</p>
<p>Maar de jongeheer Van Velton, verwend door zijn omgeving en met eenige eigenschappen
zijner moeder begaafd, was geen zoet en gezeglijk kind.
</p>
<p>„Ik wil niet,” schreeuwde hij. „Ik wil naar huis!”
</p>
<p>„Kleine draak, wees stil, of ik trap je voor den grond.”
</p>
<p>„Ik wil naar huis!” herhaalde Willempje, en toen hij er <span class="pageNum" id="pb270">[<a href="#pb270">270</a>]</span>een om de ooren kreeg: „Help! Hij slaat me! Ik wil naar huis.”
</p>
<p>Van Leeuwendaal stond stil, buiten zichzelven van woede.
</p>
<p>„Zal je stil zijn?” vroeg hij hijgend, het kind aan een oor trekkend.
</p>
<p>Willempje, aan zulk een behandeling niet gewoon, begon te schoppen en te trappen en
raakte met den rand van zijn schoenzool Van Leeuwendaal vrij hard tegen het broodmager
scheenbeen. Met een vloek liet de baron los. Het kind wilde wegloopen, maar viel in
het zand, en kreeg daar van Van Leeuwendaal, die het vol angst was nageloopen, den
reeds toegezegden trap.
</p>
<p>„Houd nou je bek, kleine adder, of ik vermoord je.”
</p>
<p>Maar er was niets, niets aan te doen.
</p>
<p>Willem schreeuwde hoe langer hoe vervaarlijker en luider; in grooten angst keek Van
Leeuwendaal rond; er was niets te zien, dan de duinranden, afstekend tegen de duister
wordende lucht, en hier en daar een ijle rhododendron; maar het was den in overspannen
zenuwtoestand verkeerenden man of hij in de verte twee personen zag, die haastig naar
hem toekwamen; zij kwamen op het rumoer af, dat scheen hem duidelijk, en zich over
het schreeuwend en in zijn woede kronkelend kind buigend, beukte hij het met de vuist.
</p>
<p>„Wees toch stil, hondenkind! <span class="ex">Zal</span> je nu stil zijn? Dáár, dáár! Vervloekt, wees stil zeg ik!”
</p>
<p>Doch Willempje schreeuwde niet meer; hij brulde, met kreten van pijn onder de stompen
der harde knokkels, maar hij was ook boven het punt waaronder stil en bedaard <span class="pageNum" id="pb271">[<a href="#pb271">271</a>]</span>worden nog mogelijk is; hij bleef, al brullend, zich verzetten, schoppend en trappend,
en terwijl Van Leeuwendaal zich vooroverboog in het halfduister, trof hem de jongensschoen
onverhoeds midden in het gezicht. Razend wierp hij zich op het kind.
</p>
<p>„Ga dan naar de hel bij je vader, satansjong!” siste hij geheel buiten zichzelven
en, woelend met zijn lange magere handen om den hals van het knaapje, drukte en kneep
hij uit al zijn macht, met de wilde woede van een bezetene.
</p>
<p>Het arme kind gaf geen geluid meer; het lag onbeweeglijk stil, en langzaam steunend
op de handen, struikelend, en op zijn magere beenen waggelend, stond Van Leeuwendaal
op. Schuw keek hij rond in het dieper wordend duister. Hij wist niet en hij dacht
niet; zijn hoofd was leeg, versuft, dronken. Zóó bleef hij een lange minuut staan,
raapte, half op den tast, zijn kalen hoed op en beklom zuchtend het naaste duin stadwaarts,
langzaam en met groote moeite. Op den heuvel woei de wind hem in ’t gezicht; in de
verte hoorde hij een voertuig ratelen, en daarachter tegen de zwarte lucht ving een
heldere gloed aan te glanzen, de weerschijn van de pas ontstoken lichten in de groote
stad. Hij keek er naar en er kwam besef in zijn geest; hij keek er naar met groote
uitpuilende oogen, en toen zette hij het op een loopen, met wijde wilde sprongen en
stappen, wegzinkend in het zand of uitglijdend op de gladde helm; viel hij, dan sprong
hij op, vlug en lenig in zijn overspannen toestand, als een kat, en hij vloog weer
vooruit in de zwart-grauwe duisternis onder den invloed van een vrees, die hem <span class="pageNum" id="pb272">[<a href="#pb272">272</a>]</span>gek maakte, altijd in de richting van het noorden, diep het duin in, tot hij neerviel
in het mulle schuivende zand, bewusteloos, met het gezicht voorover op den grond.
</p>
<p>’t Was rustig en doodstil in de zoo goed als geheel onbewoonde duinstreek. Willempje
Van Velton en baron Van Leeuwendaal omringde geen geluid, dan het gekwaak in de lucht
van een overvliegende eendenvlucht, hier of daar opgejaagd, of ’t geritsel van het
onrustig naar den kost zoekend konijn.
</p>
<p>Maar in de stad was het zeer onrustig over hen; zij was er vol van. Het toeval had
gewild dat de dokter zelf met zijn coupétje zijn kleinzoon van de school kwam halen.
</p>
<p>„We hebben hem al meegegeven.”
</p>
<p>„Hè?” vroeg de dokter verbaasd, en aan niets anders denkend dan een onverwachte en
zeldzame uiting van moederlijke teederheid. „Al meegegeven?”
</p>
<p>„Ja, u hebt hem zelf laten halen.”
</p>
<p>Dokter Van der Linden verbleekte.
</p>
<p>„Wel neen, dat heb ik niet.”
</p>
<p>„Er is hier ’n uur ongeveer geleden ’n meneer geweest, namens u. Hij zag er niet rijk,
maar toch nogal fatsoenlijk uit. ’n Heel mager heer met ’n grooten neus. Hij kwam
namens u den jongenheer halen!”
</p>
<p>„En je hebt hem meegegeven aan ’n onbekenden vent?”
</p>
<p>„Ik wist niet.… ik meende.… hij zei.…” stotterde het jongemensch achteruittredend
voor den ouden heer, die woedend op hem afkwam.
</p>
<p>„Wie gaf je het recht, beroerde kwajongen, mijn kind.…”
</p>
<p>„Ik zal <span id="xd31e4433"></span>meneer roepen”, zei de kweekeling en liep hard <span class="pageNum" id="pb273">[<a href="#pb273">273</a>]</span>naar achteren, op den voet gevolgd door den dokter. De school was nog aan, en het
praatje was dadelijk bekend: de kinderen mochten naar huis gaan en als een zwerm verspreidde
zich over honderden huisgezinnen in de stad het nieuws: „er was een jongetje gestolen”;
enkele wettische heeren zeiden, dat er een „minderjarige was ontvoerd.”
</p>
<p>De onderwijzer zelf was zeer ongerust; hij trachtte niet zijn personeel te verontschuldigen;
hij zag wel dat het niet baatte; maar hij reed met zijn kweekeling mee naar het politie-bureel.
Aan de persoonsbeschrijving had de dokter dadelijk Van Leeuwendaal herkend. In het
rijtuig voerde de onderwijzer alleen het woord, troostend en opbeurend, voorbeelden
aanhalend van dien aard, die ook alleen hadden geleid tot noodelooze ongerustheid.
Maar de dokter dacht aan de oude geschiedenis te Batavia; aan Van Leeuwendaal’s wraakzucht
over het pak slaag; aan de positie zijner dochter; en wat het verschrikkelijkste was:
aan het lot van zijn lieveling; hij was een man, en in zijn lange medische en chirurgische
carrière had hij geleerd met droge oogen het lijden der menschen aan te zien; maar
nu was hij oud; hij had al zijn liefde bijeengebracht op dat kind, en als hij er aan
dacht, dat Willempje wellicht gruwelijk werd mishandeld, dan liepen hem rillingen
van smart door het lichaam, dan moest hij veel moeite doen om zijn tranen te bedwingen.
</p>
<p>Een inspecteur van politie bracht hen naar een hoofdinspecteur van politie, die hen
bracht naar een commissaris, die hen deed binnengaan bij een hoofdcommissaris. Ieder
hoorde het verhaal van den kweekeling en de verklaringen van den dokter, noteerde
ze, trok een bedenkelijk <span class="pageNum" id="pb274">[<a href="#pb274">274</a>]</span>gezicht, vond het een hoogst ernstig geval, en schoof dat over op zijn chef, tot groote
woede van den doodelijk ongerusten dokter, die stampvoette over het tijdverlies.
</p>
<p>De hoogste politioneele macht gaf dadelijk orders.
</p>
<p>„Duizend gulden,” zei de dokter, „voor den man, die me het kind gauw en goed terugbrengt.”
</p>
<p>De voorgeroepen agenten zeiden niets; ze keken eerbiedig naar dien ontstelden ouden
heer, die zulk een som uitloofde; voor henzelven beschouwden ze het verdwijnen uit
de school onder den leertijd een kwajongensgrap; die kinderen van de Haagsche „groote
lui” waren lievertjes! Daar wisten zij, politie-agenten, van mee te praten!
</p>
<p>„Er schiet thans niets over dan te wachten,” zei de hoofdcommissaris toen de agenten
met instructies waren vertrokken.
</p>
<p>„Te wachten!” zuchtte de oude heer. „Het is verschrikkelijk!”
</p>
<p>Hij reed naar de Riquelles.
</p>
<p>Juist kwam hem de panier van den ritmeester te gemoet. Louise met een frissche kleur
op het gezicht, mooier en eleganter dan ooit, mende de poneys, die, hun korte dikke
manen schuddend, op de stangen beten.
</p>
<p>Toen papa, nog voor de rijtuigen geheel stilstonden, de deur van zijn coupé opende,
er uit sprong en op angstigen toon riep:
</p>
<p>„Ik wou Wim van school halen.… Hij is weg!”—begon Riquelle te lachen.
</p>
<p>„Maak u niet zoo ongerust, pa. Hij zal gespijpeld hebben: dat is zoo erg niet; dat
heb ik ook wel eens gedaan!”
</p>
<p>Maar Louise lachte niet.
</p>
<p>Zij kende haar vader en ze zag duidelijk aan zijn gezicht, <span class="pageNum" id="pb275">[<a href="#pb275">275</a>]</span>dat er meer stak achter het enkele woord. Den koetsier achter haar gaf zij de teugels
en sprong uit den panier.
</p>
<p>„Wat is er, pa?”
</p>
<p>„Ik zeg je: Willem is weg.”
</p>
<p>„Maar hoe komt dat dan? Spreek toch duidelijk!”
</p>
<p>„Hij heeft hem onder schooltijd weggehaald.”
</p>
<p>Dokter Van der Linden zei het als tegen zichzelven op den smartelijken toon van iemand,
die een pijnlijke gedachte doelloos en machinaal herhaalt en onder woorden brengt.
</p>
<p>„Hij?” herhaalde Louise, haar man aankijkend met een vreemden blik, die vroeg of papa
wellicht in een stadium van kindschheid geraakte. „Wien bedoelt u, pa?”
</p>
<p>„Van Leeuwendaal.”
</p>
<p>Zij werd zeer bleek; haar trekken drukten grooten angst uit.
</p>
<p>„Wie is dat?” vroeg Riquelle.
</p>
<p>„Ik kan het je niet in twee woorden zeggen; het is een smeerlap, een vagebond, een
verloopen zoon van ’n voorname familie.”
</p>
<p>„Wacht even,” zei Riquelle, „daarover herinner ik me iets, maar ik weet waarachtig
niet wat. Het was een bekende familie in mijn jeugd, maar sedert uitgestorven als
ik me niet bedrieg.”
</p>
<p>„Het is de kerel, dien je hebt laten afranselen.”
</p>
<p>„Och wat! En kende u hem?”
</p>
<p>„Zeker! Ik kende hem, helaas!”
</p>
<p>„Dat is curieus,” ging de ritmeester langzaam voort met een onderzoekenden blik op
zijn vrouw.
</p>
<p>„Zijn vader heeft hem eens in Indië op mijn dak gezonden.”
<span class="pageNum" id="pb276">[<a href="#pb276">276</a>]</span></p>
<p>„Dus kende jij hem ook?” vervolgde Riquelle tot zijn vrouw.
</p>
<p>Louise sloeg de oogen neer; zij had een benauwd gevoel als stond haar een groot ongeluk
voor de deur.
</p>
<p>„Ja, ik kende hem.”
</p>
<p>„Daarvan heb je me niets gezegd.”
</p>
<p>„Neen.”
</p>
<p>„Maar lieve, dat is toch vreemd. Als ik zijn afkomst had gekend en geweten had, dat
hij vroeger de gast van je papa was geweest.…”
</p>
<p>„Wat zou het hebben uitgemaakt?”
</p>
<p>„Het scheelt nogal iets! Ik zou hem dan zeker geen pak slaag hebben laten geven door
’n paar dragonders.”
</p>
<p>„Ook dat doet er niet toe,” riep de oude heer. „Hij heeft het pak slaag beet en ik
vrees.… ik vrees.…”
</p>
<p>„Wat?” vroeg Riquelle snel.
</p>
<p>„Dat de schurk zich wreekt op mijn arm kind.”
</p>
<p>Een oogenblik stond de ritmeester verstomd. Hij hield volstrekt niet van het souvenir
zijner vrouw aan haar Indisch huwelijk, maar als man van eer en fatsoen schokte het
hem toch geweldig de middellijke oorzaak te zijn geweest van het vermoedelijk ongeluk
van een kind.
</p>
<p>Maar hij herstelde zich.
</p>
<p>„Ik geloof pa, dat u het veel te donker inziet.”
</p>
<p>„Je hebt goed praten.”
</p>
<p>„Wat zou zoo’n man aan ’n enkele wraakneming hebben?”
</p>
<p>„Weet ik het! Maar het gebeurt in de wereld, dàt weet ik bij ondervinding.”
</p>
<p>„Nu ja, maar zeer zeldzaam. Weet u waaraan ik denk?”
<span class="pageNum" id="pb277">[<a href="#pb277">277</a>]</span></p>
<p>„Neen!”
</p>
<p>De oude heer zei het op een toon, alsof hem de gedachten van zijn schoonzoon volkomen
onverschillig waren.
</p>
<p>„<span class="ex">Chantage.</span>”
</p>
<p>Een oogenblik dacht dokter Van der Linden na.
</p>
<p>„Waarom niet, pa?” riep Louise. „Ik geloof het ook<span class="corr" id="xd31e4510" title="Niet in bron">.</span> Waarom zou ’t hem anders te doen zijn, dan om geld?”
</p>
<p>„Ik had hem denzelfden ochtend pas geld gegeven.”
</p>
<p>Ze zwegen nu alle drie een oogenblik, tot de dokter, die geen rust had en met het
hoofd op de borst en onrustig dwalende oogen geen twee seconden stil kon staan, in
zijn coupé sprong.
</p>
<p>„Ik ga nog eens naar ’t politie-bureel.”
</p>
<p>„Kom u gauw, als er iets is?” riep Louise met een in ’t oog vallend opvlammen van
moederlijke bezorgdheid.
</p>
<p>Haar vader wuifde met de hand en knikte bijwijze van belofte met het hoofd.
</p>
<p>„Ik zal je de heele geschiedenis met Van Leeuwendaal vertellen,” zei Louise toen ze
thuis was met haar man.
</p>
<p>„Is het zooveel?”
</p>
<p>„Och neen, eigenlijk niet, Ed. Maar toch voorzie ik iets verschrikkelijks.”
</p>
<p>„Geloof je dan waarachtig ook, dat die man het kind zal kwaad doen?”
</p>
<p>„Misschien niet, maar of hij ’t doet of laat, er zal veel over de zaak gesproken en
geschreven worden.”
</p>
<p>„Ja, natuurlijk. Dat is altijd onpleizierig.”
</p>
<p>„En dat wordt het dubbel om en <span class="ex">door</span> de oude geschiedenis met dien Van Leeuwendaal te Batavia.”
<span class="pageNum" id="pb278">[<a href="#pb278">278</a>]</span></p>
<p>Zij vertelde hem alles, en het hinderde hem geweldig.
</p>
<p>Hij geloofde haar volkomen; hij wist dat ze geen woord onwaarheid sprak, had de volle
overtuiging dat nooit iets bestaan had tusschen haar en dien kerel. Maar die was toch,
dat wist <span class="ex">men</span>, in haar slaapkamer geweest, toen ze nog een jong meisje was en terwijl ze te bed
lag, en dat was genoeg, zoo het besproken raakte, voor een zee van de schandelijkste
lasterpraatjes. Daarvoor vreesde hij, dien storm zag hij aankomen, en dat domineerde
beiden meer, veel meer dan de eigenlijke vraag: wat is Willempje overkomen?
</p>
<p>De chef der politie ontving den ouden heer triumfantelijk.
</p>
<p>„We zijn op het spoor,” zei hij.
</p>
<p>„En?”
</p>
<p>„Hij is met het kind naar Rotterdam.”
</p>
<p>„Hoe weet u dat?”
</p>
<p>De commissaris glimlachte sluw. Dat was nu ook iets! Waarom gaf men zulke zaken aan,
als men niet meende, dat de politie in de gelegenheid was er achter te komen? Hij
tikte de asch van zijn sigaar en antwoordde langzaam:
</p>
<p>„Zóó vraagt men de boeren de kunst af.”
</p>
<p>„Wat hebt u gedaan?”
</p>
<p>„Er zijn twee geheime agenten naar Rotterdam. Maak u niet ongerust meer. Er zal hem
geen tijd worden gelaten iets kwaads te doen aan het kind.”
</p>
<p>„Goddank!”
</p>
<p>„Ga gerust naar huis, mijnheer Van der Linden, gerust! Er zal hem niets overkomen.”
</p>
<p>De dokter wilde juist eenigszins gerustgesteld heengaan, <span class="pageNum" id="pb279">[<a href="#pb279">279</a>]</span>toen een agent, die de kamerwacht had, een collega aanmeldde, die op recherche was
geweest in de zaak van het vermiste kind.
</p>
<p>„Als u even wilt wachten,” zeide de commissaris, „kunt u hooren wat deze man rapporteert.”
</p>
<p>Er kwam een heel gewoon, mager man binnen met een blonden baard, zweetend en kuchend
van vermoeienis, en de commissaris, met de zelfvoldoening van iemand, die slechts
zou hooren bevestigen, wat hij reeds wist, zei:
</p>
<p>„Ga je gang maar.”
</p>
<p>De agent wierp een schuinschen blik op den dokter, dien hij herkende als de oude heer
van de duizend gulden; daarna keek hij zijn chef aan en zei in telegram-stijl:
</p>
<p>„Kind gehaald drie uur, vigilante genomen; Scheveningen gereden.”
</p>
<p>„Wat?” riep de dokter, van zijn stoel opspringend.
</p>
<p>De commissaris wenkte hem met de hand zich stil te houden, en de agent vervolgde:
</p>
<p>„Voor het dorp stilgehouden; hoogen weg opgewandeld; voorbij het Badhuis en duinen
ingegaan.
</p>
<p>„Is er niet meer?”
</p>
<p>„Maar dat is.…” riep de dokter doodsbleek.
</p>
<p>Weer legde hem de commissaris het zwijgen op. Hij vroeg fluisterend eenige inlichtingen
aan den agent, liet een inspecteur roepen en gaf bevelen.
</p>
<p>„We zullen nu moeten afwachten,” zei hij troostend tot den ouden heer, toen zijn personeel
was vertrokken, „dat is het eenige wat er op zit.”
</p>
<p>„In de duinen verdwenen!” zuchtte dokter Van der Linden, <span class="pageNum" id="pb280">[<a href="#pb280">280</a>]</span>en zijn haren rezen ten berge van angst en schrik bij die gedachte.
</p>
<p>„Zou men te Scheveningen niets weten?”
</p>
<p>„Misschien wel, maar dat zullen we spoedig hier vernemen. Ik heb natuurlijk kennis
gegeven.”
</p>
<p>„Als ik er eens heenging?”
</p>
<p>Het kwam den commissaris voor dat beweging en verplaatsing voor iemand in zulk een
gemoedsstemming nog het beste was.
</p>
<p>„Dat kan geen kwaad.”
</p>
<p>„Ik ga dadelijk. Dank u meneer, dank u voor uw moeite. Rotterdam schijnt een vergissing.”
</p>
<p>„Men kan niet weten.”
</p>
<p>„Toch niet, ik zeg u dat het een vergissing is. Dáár,” zei hij met de bevende hand
naar het noorden wijzend, „dáár is het; dat voel ik; daar ben ik zeker van.”
</p>
<p>Het was een lange reis in de duisternis.
</p>
<p>Er brandde een eenzame lantaarn voor het kantoortje van het dorpscommissariaat. Er
was niemand dan de chef, en in een ander vertrekje één beambte. Men had gehoord van
de duizend gulden en men was behalve met dienstijver ook vol van de gedachte aan de
mogelijkheid die premie te verdienen.
</p>
<p>„Ik ben dokter Van der Linden.”
</p>
<p>„O! de grootvader van het vermiste jongetje! Neem plaats als ’t u blieft.”
</p>
<p>„Is er nog geen bericht?”
</p>
<p>„Het spijt me, meneer; voor ’t oogenblik nog niets.”
</p>
<p>De ambtenaar vertelde nu lang en breed, welke goede <span class="pageNum" id="pb281">[<a href="#pb281">281</a>]</span>maatregelen ter opsporing waren genomen. Het duurde wel een kwartier, zoodat het verhaal
en zijn eigen staat van overspanning dokter Van der Linden begonnen te biologeeren.
</p>
<p>Plotseling werd er aan de deur getikt. De beambte trad met een geheimzinnig gezicht
binnen.
</p>
<p>„Wat is er?” vroeg zijn chef.
</p>
<p>„Ik hoor buiten, dat er in het duin een lijk is gevonden.”
</p>
<p>Als bestorven en verlamd van schrik was de oude heer op zijn stoel neergezonken. Dat
werd daar zoo kalm en eenvoudig gezegd en het was zoo vredig en stil in de warme kantoorkamer
met de met zand bestrooide houten vloer en de groote lamp boven den lessenaar,—dat
’t een parodie leek op den storm van ontsteltenis, die in ’s dokters hersenen woedde.
</p>
<p>„Het moet een manslijk zijn.”
</p>
<p>„Weet je dat zeker?”
</p>
<p>„Ik weet niets zeker; ik hoor het hier van voorbijgaande lui. Het is geen kinder-
maar een manslijk, en ze zijn er al mee opweg hierheen. Hoor, daar komen ze al.”
</p>
<p>Er kwam gestommel in het gangetje naast ’t kantoor, een geluid van vermoeide, hijgende
menschenstemmen. Een deur werd opengerukt en viel dreunend weer dicht.
</p>
<p>„Wilt u maar eens meegaan?” vroeg men den ouden heer en half versuft wankelde hij
mee.
</p>
<p>Zij traden een kamer binnen, slecht verlicht en met geen ander meubilair dan een groote
ongeverfde tafel en een paar banken.
</p>
<p>Op de tafel lag het magere lichaam van Van Leeuwendaal, <span class="pageNum" id="pb282">[<a href="#pb282">282</a>]</span>vuil en nat van den regen, die lang dreinig over de duinstreek was gevallen, doch
nu hard tegen de ruiten kletterde.
</p>
<p>Toen de heeren binnenkwamen, trok een der agenten willekeurig de veelgetinte demi-saison
recht, als wilde hij ’t bewegingloos lichaam in fatsoenlijk gezelschap een presentabeler
aanzien geven.
</p>
<p>„Dokter,” zei de ambtenaar, „zoudt u zoo goed willen zijn?”
</p>
<p>In deze omgeving, met een lijk op de tafel en een beroep op zijn hoedanigheid als
deskundige, ging het dokter Van der Linden, als een oud dragonderspaard, dat de signalen
hoort. Hij richtte zich op, zette zijn bril goed, stroopte zijn rechtermouw in de
hoogte en onderzocht, voor een oogenblik zijn verdriet en angst vergetend, het lichaam.
</p>
<p>„Hij is het,” zei hij tot den ambtenaar, „en hij is dood; waarschijnlijk.… aneurysma.”
</p>
<p>„Wilt u ’t even constateeren?”
</p>
<p>„Ja maar.… mijn kind?”
</p>
<p>„Er wordt nog steeds gezocht, nietwaar mannen?”
</p>
<p>„Ja.… zeker.…” bevestigden ze alle vier, indachtig aan de duizend gulden.
</p>
<p>„We zijn wel knapjes nat,” zei een hunner lachend tot den ouden heer, „maar we zullen
het er toch maar op wagen.”
</p>
<p>Maar de dokter was niet tevreden; hij wilde meer menschen, meer lichten en zelf meegaan;
wat het kostte, kwam er niet op aan, maar het kind moest dood of levend gevonden worden;
het kon niet ver weg zijn. De menschen deden hun best; in wind en regen zwermden tientallen
door het duin met lantaarntjes zoekend langs den grond, druipnat en <span class="pageNum" id="pb283">[<a href="#pb283">283</a>]</span>vloekend, maar met het droombeeld der duizend gulden voor oogen, ijverig en oplettend.
</p>
<p>Er ging een uur voorbij; men vond niets.
</p>
<p>De meesten gaven het op en gingen naar huis.
</p>
<p>Dokter Van der Linden kon niet meer; doodmoe, buiten adem, met de wanhoop in ’t hart,
keerde hij terug in het dorp.
</p>
<p>„Het is onverklaarbaar,” zei de ambtenaar.
</p>
<p>„Wat denkt u er van?”
</p>
<p>„Wel, ik heb goeden moed. Het kind is weggeloopen of meegevoerd.”
</p>
<p>„Denkt ge, dat hij nog leeft?”
</p>
<p>„Zeker; anders zou ’t lijkje wel gevonden zijn.”
</p>
<p>Er werd aan de deur getikt; het hart van den ouden heer bonsde. Een van de mannen,
die nagekomen was, bracht een pet mee. De tranen sprongen den ouden heer in de oogen.
</p>
<p>„Het is van hem!” zei hij schor.
</p>
<p>De man, die het petje gevonden had, keek erg teleurgesteld; dat men dáárvoor geen
duizend, geen honderd, ja geen tien gulden geven zou, begreep hij ook wel. En toen
hij met leege handen bij de agenten terugkwam, vloekte hij.
</p>
<p>„Zoo’n rakkersche kwajongen! Waarom loopt hij ook onder zijn pet vandaan?”
</p>
<p>„Je hebt zeker niet goed gekeken,” zei een hunner; „hij moet er naast hebben gelegen.”
</p>
<p>„Zou die magere daar op de tafel hem opgevreten hebben?” bromde de petvinder met een
kwaadaardigen blik op het lijk.
</p>
<p>„Jongens, er moet gauw een brancard komen om dien gast <span class="pageNum" id="pb284">[<a href="#pb284">284</a>]</span>weg te brengen,” zei de oudste ernstig. „Als de baas komt en hij ziet, dat het nog
niet gedaan is, zit er weer boete op. Vooruit!”
</p>
<p>Zij gingen aan het werk, mopperend en ruwe uien slaand, tot een hunner, die even op
de stoep was geweest, door de katroldeur als het ware met een vloek naar binnen viel.
</p>
<p>„’t Verloren schaap is terecht, hoor! Duizend pop?—ho maar!”
</p>
<p>In het kantoor stond een arme visscher met den zuidwester in de hand en een dik buis
aan met hoogopstaanden stijven kraag; de man scheen er een beetje verlegen mee, maar
zijn groote mond met bruine hoeken vol tabakssap, lachte goedaardig toen hij zag hoe
die oude heer beefde, schreide en het jongske kuste, dat hem de armen om den hals
sloeg en half huilend niets dan „Grootpa!” riep. De dokter herstelde zich spoedig;
hij nam Willempje op den schoot en luisterde naar het verhaal van den visscher, dat
luidde: „Ik ging over de duinen naar huis, hoorde een kind huilen en roepen en vond
dit jongske.” Détails kon de man niet geven; daar had hij zelfs hoegenaamd geen idee
van, naar het scheen. Hij had het kind meegenomen naar zijn afgelegen woning, en had
het niets gevraagd. Doch toevallig hoorde hij van iemand, die uit het dorp kwam, dat
er zooveel te doen was bij de politie om dat jongetje, en nu bracht hij het. Dokter
Van der Linden schreef een cheque van duizend gulden; de arme visscher, hoe dom ook
en eenvoudig, begreep van deze handeling de portée bijzonder vlug; de oude heer tastte
in zijn portefeuille, en die greep vervloeide naar de agenten van politie, die blij
waren <span class="pageNum" id="pb285">[<a href="#pb285">285</a>]</span>dat ze er toch iets van hadden, maar den „joei” gruwelijk benijdden.
</p>
<p>Het was in de stad om het huis van den dokter haast een volksoploop; de schrikkelijkste
verhalen deden de ronde; toen de oude heer met het kind, dat ziek en pijnlijk was
en bij transmissie nog naar gedroogde scharretjes rook, vielen de gruwelen grootendeels
in duigen. Eerst had het geheeten, dat het kind letterlijk aan stukken was gesneden;
men rilde, en moeders in zenuwachtigen angst besloten hunne kinderen thuis te houden
van school, als had in Den Haag een particulier en modern Herodes domicilie gekozen.
Den dag na de terugkomst van Willempje in het grootvaderlijk huis, volgden de courantenberichten
met juistheid de feiten vermeldend en met halve woorden gissend naar het onderling
verband. Toen moest de begeerige wolf van het algemeen gerucht een anderen kant uit
om voedsel. Niet meer het feit zelf, maar het: waarom? trad op den voorgrond. Waarom
had die man, een baron nog wel, het kind willen vermoorden? Waarom had hij zelfmoord
gepleegd? Want van dat laatste was het publiek niet af te brengen.
</p>
<p>Daar moest iets achterzitten! En in de herinnering van oud-gasten, die Indië reeds
veel jaren hadden verlaten, doemden met de namen de feiten op; de een wist er dit,
de ander dàt van,—niemand meer het ware. Brokstukken der Leeuwendaalsche geschiedenis
te Batavia raakten onder het publiek, groeiden aan tot omvangrijke schandalen, vonden
hun weg in enkele clandestiene weekblaadjes, waarop iedereen laag neerzag, maar die
haast iedereen met wellust verslond; die iedereen kende en bleef kennen, maar altijd
<span class="pageNum" id="pb286">[<a href="#pb286">286</a>]</span>verloochende. Daar was van alles in het gerucht; maar het essentiëele kwam hierop
neer, dat mevrouw Riquelle in haar jeugd een ongeoorloofde liaison had gehad met Van
Leeuwendaal, die, een nacht in haar kamer doorbrengend, zich stilletjes en terwijl
zij sliep, had verwijderd met een schat aan geld en diamanten; dat hij was achterhaald
door de politie, gestraft door de justitie, en nu, na vele jaren in de gevangenis
te hebben doorgebracht, zich was komen wreken, doch, bijtijds betrapt, zich had gezelfmoord,
vóór hij tijd had het kind af te maken.
</p>
<p>Het was een heerlijke bijdrage tot de chronique scandaleuse der residentie, en zij
had, schoon van a-z een lange leugen, volkomen het gewicht van een véridiek verhaal,
omdat iedereen het geloofde.
</p>
<p>In de hoogere standen alleen werd het zoo zwaar niet opgenomen, schoon even algemeen
geloofd. Openlijk werd het daar tegengesproken. Hoe het dan ook zijn mocht,—ieders
gevoel van solidariteit als menschen uit één stand, bracht mee, dat men een vrouw
van wie gezegd werd, dat zij in haar jeugd amours had gemaakt met een jongen adellijken
losbol, en die later, schatrijk, getrouwd was met een <span class="ex" lang="fr">homme rangé</span>, cavalerie-officier en mede behoorend tot de coterie, de hand boven het hoofd hield,
vooral indien zij zich zoo uitstekend naar haar omstandigheden wist te gedragen.
</p>
<p>Toch keken de dames er Louise „op aan”, en zij zag en voelde dat.
</p>
<p>„Het is zeer onpleizierig,” zei de oude mevrouw Riquelle tot haar zoon, toen hij haar
alles vertelde. „Het is vreemd ook.”
</p>
<p>„Ellendig is het, maar vreemd niet zoozeer.”
<span class="pageNum" id="pb287">[<a href="#pb287">287</a>]</span></p>
<p>„Ik heb het altijd wel gedacht, Eddie.”
</p>
<p>„Wat dan, ma?”
</p>
<p>„Herinner je eens dien dag, toen je me het eerst kwam spreken over je voorgenomen
huwelijk?”
</p>
<p>„Ja.… ik herinner me dat.”
</p>
<p>„Wat heb ik toen gezegd?”
</p>
<p>„Ik weet het zoo precies niet meer, ma,” antwoordde de ritmeester ongeduldig. „Denkt
u, dat men alle gesprekken letterlijk kan onthouden?”
</p>
<p>„Ik weet het nog heel precies. Wantrouw altijd eenigszins menschen uit Indië, heb
ik gezegd. Al zijn ze nog zoo goed en beminnelijk, ze hebben altijd hun <span class="ex" lang="fr">histoires</span> en vroeg of laat openbaren zich die.”
</p>
<p>Mevrouw Riquelle had dat nooit gezegd tegen haar zoon, al beweerde zij ook het zich
precies te herinneren; de ritmeester keek haar een oogenblik verwonderd aan; toen
trok hij de wenkbrauwen samen en vroeg zeer onvriendelijk:
</p>
<p>„Dus u gelooft.…?”
</p>
<p>„Dàt doet niets ter zake, helaas! Wat wáár is, wat jij gelooft, wat ik geloof,—het
komt er alles niets op aan. Iedereen neemt de praatjes aan, die de ronde doen.”
</p>
<p>’s Middags in de sociëteit kwam een zijner collega’s en academievrienden naar hem
toe.
</p>
<p>„Dat is een heele geschiedenis met je stiefzoontje.”
</p>
<p>„Ja, het is een beroerd geval.”
</p>
<p>„<span class="sc">Dat is het.</span>”
</p>
<p>Het werd met een ernst en een overtuiging gezegd, die Riquelle vreemd deden opzien.
<span class="pageNum" id="pb288">[<a href="#pb288">288</a>]</span></p>
<p>„De kerel had twist gehad met den ouden heer Van der Linden, bij wien het kind woont.
Om zich te wreken, heeft hij het van de school gehaald, naar het schijnt om het te
vermoorden.”
</p>
<p>De ander knikte toestemmend.
</p>
<p>„Ja,” zei hij weer, na een oogenblik zwijgens, „het is een hoogst onaangename geschiedenis.”
</p>
<p>Verder werd het onderwerp niet aangeroerd, doch wel viel het Riquelle op, dat sommige
getrouwde officieren zoo op een afstand bleven, vooral die uit burgerfamilies, door
hun afkomst altijd eenigszins bezield met stillen haat en wangunst tegenover de „hof-kringen”,
zooals de Haagsche adellijke families niet zonder spot genoemd werden.
</p>
<p>„Als ik in jou plaats was,” zei zijn vriend, „nam ik mijn ontslag.”
</p>
<p>Riquelle werd vuurrood; het was een denkbeeld, dat hem de laatste dagen, bij het gevoel
dat er iets onaangenaams in de lucht zat, als het ware snippersgewijs door ’t hoofd
was gegaan. Maar hij werd er boos om en vroeg brusque:
</p>
<p>„Wat bedoel je daarmee?”
</p>
<p>„Wel niets; maak je niet kwaad. Het is waarachtig zoo aangenaam niet in den dienst!
Wie fortuin heeft, is wel gek er in te blijven.”
</p>
<p>Het was pijnlijk voor den ritmeester. Hij kende dat in het militaire. Had het over
iets anders geloopen, dan zou er toelichting kunnen volgen, maar op het kiesche punt:
de eer zijner vrouw, ging dat niet. Er kon en er mocht daarvan geen sprake zijn. Het
was een onderwerp, waarover <span class="pageNum" id="pb289">[<a href="#pb289">289</a>]</span>geen woord mocht gesproken worden, zonder dat hij zijn sabel trok. Toch was het zoo
hard, heen te gaan! Hij had den dienst met al het onaangename er aan verbonden, zoo
lief!
</p>
<p>Met groote vaste schreden ging hij heen en wandelde alleen langs stille buitenwegen,
waar zijn rinkelende sporen op dat uur van den dag het luidst gerucht waren. Ja, het
moest toch maar gebeuren! Hij had de gezichten gezien en hij wist dat nu. Strijd er
over had hij niet; hij besloot dadelijk en vast, maar hij had tijd en beweging noodig
om „er over heen” te komen.
</p>
<p>Thuis vond hij de Fourniers, en het gesprek liep weer in alle levendigheid over die
geschiedenis met Van Leeuwendaal, die, vond Hortense, zoo goed was afgeloopen.
</p>
<p>„Maar papa is er erg ziek van.”
</p>
<p>„Och kom,” zei Fournier, die altijd veel van den dokter had gehouden. „Wij zullen
eens naar hem gaan zien!”
</p>
<p>„Het is ook hier,” zei Hortense met een droevig lachje, „onze afscheidsvisite.”
</p>
<p>Riquelle wist het en terwijl zij spraken over de reis naar Indië, zei hij als langs
zijn neus weg:
</p>
<p>„Wij zullen hier ook niet zoo heel lang blijven. Ik denk mijn ontslag te nemen, en
dan gaan we, als Louise ’t goed vindt, voor een poosje naar Italië.”
</p>
<p>Louise klemde de lippen opeen, zoodat haar mondje een messnee leek over haar gezicht;
zij kon geen woord spreken, het had haar geweldig aangepakt, zij wist wat dat offer
hem kostte en hoe kiesch ’t van hem was het zóó te behandelen, als de meest gewone
zaak. Hortense begreep het <span class="pageNum" id="pb290">[<a href="#pb290">290</a>]</span>ook, en toen ze met Fournier na een afscheid onder zenuwachtige handdrukken en harde
kussen, in hun rijtuig zat, schudde zij met de oude peinzende langzaamheid haar ernstig
blond hoofd.
</p>
<p>„Zij is een zonderling schepsel, Gérard. Die Van Leeuwendaal, jij, papa, Riquelle.…”
</p>
<p>„Beste Stance,” riep Fournier met meer drukte dan noodig was, „zeg toch zulke dwaze
dingen niet!”
</p>
<p>Voor het huis van den dokter sprong hij uit het rijtuig en schelde. Ook Hortense stapte
uit. Zij moesten lang wachten en Fournier werd ongeduldig.
</p>
<p>„Meneer thuis?” vroeg hij boos, toen eindelijk de deur openging en terwijl beiden
reeds de gang instapten, omdat ze wel wisten dat „meneer” nu niet uit was.
</p>
<p>Maar de meid zei, met bewogen stem en tranen in de oogen:
</p>
<p>„De ouwe heer is daar net met een harde koorts de eeuwigheid ingegaan.”
</p>
</div>
<div class="footnotes">
<hr class="fnsep">
<div class="footnote-body">
<div class="fndiv" id="xd31e467">
<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd31e467src">1</a></span> Willemstraat. <a class="fnarrow" href="#xd31e467src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p>
</div>
<div class="fndiv" id="xd31e470">
<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd31e470src">2</a></span> De vele straten met Indische namen in het N.-W. gedeelte van Den Haag. <a class="fnarrow" href="#xd31e470src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="back">
<div class="transcriberNote">
<h2 class="main">Colofon</h2>
<h3 class="main">Beschikbaarheid</h3>
<p class="first">Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen
van welke soort dan ook. U mag het kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden
van de Project Gutenberg Licentie in dit eBoek of on-line op <a class="seclink xd31e39" title="Externe link" href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
</p>
<p>Dit eBoek is geproduceerd door het on-line gedistribueerd correctieteam op <a class="seclink xd31e39" title="Externe link" href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
</p>
<h3 class="main">Metadata</h3>
<table class="colophonMetadata" summary="Metadata">
<tr>
<td><b>Titel:</b></td>
<td>Indische Menschen in Holland: Oorspronkelijke roman</td>
<td></td>
</tr>
<tr>
<td><b>Auteur:</b></td>
<td>Paulus Adrianus Daum (1850–1898)</td>
<td>Info <span class="externalUrl">https://viaf.org/viaf/167261/</span></td>
</tr>
<tr>
<td><b>Aanmaakdatum bestand:</b></td>
<td>2022-09-15 18:48:49 UTC</td>
<td></td>
</tr>
<tr>
<td><b>Taal:</b></td>
<td>Nederlands (Spelling De Vries-Te Winkel)</td>
<td></td>
</tr>
<tr>
<td><b>Oorspronkelijke uitgiftedatum:</b></td>
<td>1890</td>
<td></td>
</tr>
</table>
<h3 class="main">Codering</h3>
<p class="first">Dit boek is weergegeven in oorspronkelijke schrijfwijze. Afgebroken woorden aan het
einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel
zijn verbeterd. Deze verbeteringen zijn aangegeven in de colofon aan het einde van
dit boek.</p>
<h3 class="main">Documentgeschiedenis</h3>
<ul>
<li>2022-09-14 Begonnen.
</li>
</ul>
<h3 class="main">Verbeteringen</h3>
<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p>
<table class="correctionTable" summary="Overzicht van verbeteringen aangebracht in de tekst.">
<tr>
<th>Bladzijde</th>
<th>Bron</th>
<th>Verbetering</th>
<th>Bewerkingsafstand</th>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e308">17</a>, <a class="pageref" href="#xd31e311">17</a></td>
<td class="width40 bottom">seurde</td>
<td class="width40 bottom">zeurde</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e322">18</a></td>
<td class="width40 bottom">der</td>
<td class="width40 bottom">de</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e407">24</a></td>
<td class="width40 bottom">Velten</td>
<td class="width40 bottom">Velton</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e559">32</a></td>
<td class="width40 bottom">stondt</td>
<td class="width40 bottom">stond</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e760">43</a></td>
<td class="width40 bottom">Henriette</td>
<td class="width40 bottom">Henriëtte</td>
<td class="bottom">1 / 0</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e908">52</a></td>
<td class="width40 bottom">arbid</td>
<td class="width40 bottom">arbeid</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e960">55</a></td>
<td class="width40 bottom">Seur</td>
<td class="width40 bottom">Zeur</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e992">57</a></td>
<td class="width40 bottom">dat</td>
<td class="width40 bottom">dan</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1060">62</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1475">90</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1974">119</a>, <a class="pageref" href="#xd31e2914">178</a></td>
<td class="width40 bottom">
[<i>Niet in bron</i>]
</td>
<td class="width40 bottom">”</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1229">76</a></td>
<td class="width40 bottom">Ostende</td>
<td class="width40 bottom">Oostende</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1237">76</a></td>
<td class="width40 bottom">ritmeeester</td>
<td class="width40 bottom">ritmeester</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1411">87</a>, <a class="pageref" href="#xd31e3207">196</a>, <a class="pageref" href="#xd31e3553">215</a>, <a class="pageref" href="#xd31e4510">277</a></td>
<td class="width40 bottom">
[<i>Niet in bron</i>]
</td>
<td class="width40 bottom">.</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1497">91</a></td>
<td class="width40 bottom">zij</td>
<td class="width40 bottom">zei</td>
<td class="bottom">2</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1539">93</a></td>
<td class="width40 bottom">Louise</td>
<td class="width40 bottom">Hortense</td>
<td class="bottom">5</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1647">101</a></td>
<td class="width40 bottom">behoorlijkheden</td>
<td class="width40 bottom">bekoorlijkheden</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1752">105</a></td>
<td class="width40 bottom">contant</td>
<td class="width40 bottom">constant</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1919">115</a>, <a class="pageref" href="#xd31e4433">272</a></td>
<td class="width40 bottom">„</td>
<td class="width40 bottom">
[<i>Verwijderd</i>]
</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1921">115</a></td>
<td class="width40 bottom">Ca</td>
<td class="width40 bottom">Ça</td>
<td class="bottom">1 / 0</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1937">115</a></td>
<td class="width40 bottom">tétails</td>
<td class="width40 bottom">détails</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e2014">121</a>, <a class="pageref" href="#xd31e4194">258</a></td>
<td class="width40 bottom">
[<i>Niet in bron</i>]
</td>
<td class="width40 bottom">,</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e2110">128</a>, <a class="pageref" href="#xd31e2117">128</a></td>
<td class="width40 bottom">Nellie</td>
<td class="width40 bottom">Nelly</td>
<td class="bottom">2</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e2266">139</a></td>
<td class="width40 bottom">hij</td>
<td class="width40 bottom">Hij</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e2433">149</a>, <a class="pageref" href="#xd31e3336">204</a></td>
<td class="width40 bottom">
[<i>Niet in bron</i>]
</td>
<td class="width40 bottom">„</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e2511">154</a></td>
<td class="width40 bottom">geseur</td>
<td class="width40 bottom">gezeur</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e3239">198</a></td>
<td class="width40 bottom">dan</td>
<td class="width40 bottom">dat</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e3809">229</a></td>
<td class="width40 bottom">vrijgoed</td>
<td class="width40 bottom">vrij goed</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e3873">234</a></td>
<td class="width40 bottom">Stralen’s</td>
<td class="width40 bottom">Stralens</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e3907">236</a></td>
<td class="width40 bottom">schoonsteentjes</td>
<td class="width40 bottom">schoorsteentjes</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e4192">258</a></td>
<td class="width40 bottom">,</td>
<td class="width40 bottom">
[<i>Verwijderd</i>]
</td>
<td class="bottom">1</td>
</tr>
</table>
</div>
</div>
<div>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 68993 ***</div>
</body>
</html>
|
