diff options
Diffstat (limited to 'old/68935-0.txt')
| -rw-r--r-- | old/68935-0.txt | 11017 |
1 files changed, 0 insertions, 11017 deletions
diff --git a/old/68935-0.txt b/old/68935-0.txt deleted file mode 100644 index 888a596..0000000 --- a/old/68935-0.txt +++ /dev/null @@ -1,11017 +0,0 @@ -The Project Gutenberg eBook of Insula thesauraria, by Robert -Stevenson - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and -most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms -of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you -will have to check the laws of the country where you are located before -using this eBook. - -Title: Insula thesauraria - -Author: Robert Stevenson - -Translator: Arcadius Avellanus - -Release Date: September 8, 2022 [eBook #68935] - -Language: Latin - -Produced by: Aurēliānus Agricola - -*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK INSULA THESAURARIA *** - -Mount Hope Classics -Vol. V. - -Insula Thesauraria - -Ab auctore -Roberto Ludovico Stevenson - -Latine interpretatus est -Arcadius Avellanus - -Prostat apud -E. Parmalee Prentice -37 Wall Street, -New York City, N. Y. - -Copyright By -E. Parmalee Prentice -1922 - -Latin Press Printing Co., 336 West Girard Ave., Philadelphia, -Pa. - -For permission to publish this Latin version of Treasure Island, -I take pleasure in expressing my thanks to Messrs. Charles -Scribner’s Sons, American publishers on Mr Stevenson’s works. - -E. Parmalee Prentice - -37 Wall Street, -New York, N. Y. -Proœmium - -Disciplinæ linguæ Latinæ, litterarumque Romanarum ac Latinarum -studiosi et cultores ævi nostri universim in duo castra abeunt. -Una eorum sunt, qui Latina lingua in rebus scholasticis veluti -sermone vivo ac præsenti tamquam adminiculo utuntur, quos ideo -Scholasticos appellamus. Hi fere sunt Magistri ac Professores -Seminariorum Sacerdotalium iurisdictionis atque obedientiæ -Pontificiæ Romanæ. His adnumerandi sunt omnes sacerdotes, -Ordinesque Religiosi in omni terrarum orbe, atque eruditi -sæculares, sive laici, veluti professores, advocati atque -medici, assecla Cœtus Romani, vel, ut vulgo dicimus, Ecclesiae -Romanae in omnibus terræ gentibus. — Altera castra sunt eorum, -qui a Cœtu Romano desciverunt, et, quoniam civilitatem Romanam -exuere nolunt, has disciplinas conservandas prosequendasque -iudicant. Verumtamen, quum usum sermonis, et exercitationem in -rebus scholasticis Latinis defectione amiserunt, Latinam linguam -ex auctoribus Romanis eruere, atque tanquam ab extrinseco, in -usum linguæ introire tantant. Hos, fortasse, philologos recte -appellabimus. - -Nos in medio sumus, utpote qui et sermonem Latinum callemus, -ususque scholasticos scimus, nec philologiæ sumus ignari. - -Cordatissimi quique ex castris philologorum, præsertim ex quo -gentes e nuperna carnificina emerserunt, haud aliter de his -disciplinis, quam scholastici sentiunt, palamque prædicant -scientiam Latinitatis non modo ad culturam Romanam sarta-tecta -servandam prorsus ex re generis humani esse, verum etiam ad -animos singulorum civium omnium gentium humanitate, cultu, fide, -probatis moribus imbuendos supremæ esse necessitatis. Quin, -nonnulli haud dubitant addere, si gentes omnium stirpium ac -terrarum in pace, in concordia, atque intra Ius Gentium -perseverare, tumultus, seditiones bellaque evitare velint, haud -posse sine adminiculo unius linguae gentium, Latinæ nempe, -vivere, quam sine aere. - -Atque hæc est causa et ratio efficiens seriei voluminum -Classicorum Montis Spei, quorum isthoc volumen Insula -Thesaurariæ est quintum. Quandoquidem materia substrata huius -operis navalis ac maritima est atque piratæ, ab omnibus litteris -Romanis, linguaque Latina maxime aliena, nihil enim in hoc -genere a Romanis ad nostrum ævum derivatum est, vix quisquam -mortalium proinde animum induxerit ad fabulam istius indolis -Latinitate donandam. Verumtamen si Latina lingua se ad quidpiam -audendum ineptam comprobaret, quatenus nempe doctrina humana, -non lingua ipsa, deficeret, tamen fatendum esset Latinam linguam -ad usus modernos aptam non esse, ac, proinde, inutilem, nec in -scholarum curriculis ferendam. Atqui hæc ipsa est philologorum -“confessio fidei.” Quum vero nobis persuasissimum esset prorsus -nihil in hominum mundo dari quod Latine edisseri – imo melius -quam idiomatibus modernis — nequiret, nihil supererat, nisi ut -fiduciam nostram factis confirmaremus. Ausi itaque sumus tam -tersa ac proba Latinitate quam quá pares eramus, incredibile -tentare, nova verba Latina creare, aut adaptare, nullis verbis -barbaris admissis; atque hæc est novitas rei, quam Humanissimis -Lectoribus in omni orbe hoc volumine complexam porrigimus. - - -I. Vocabula Nova. - -Ab amico semel iterumque audivi memorari machinamentum in -Palatio Vaticano, Romæ, in sedibus Latinitatis, quo homines aut -merces aliaque onera in sublime tolluntur, aliquo vocabulo Græco -appellari. Atqui machinamentum illud notissimum in historia -Romana est, partim ad tollendam aquam, partim milites in muros -hostium, sæpius descriptum (Liv. 24, 34, Sil. Ital. 14, 320, -ss), sed non nominatur, sed Flavius Vegetius Renatus (Instit. -Rer. Milit. 4, 21) perinde atque Æneas in suo tractatu “De -Toleranda Obsidione” (Cap. IX.) bis memorat sub nomine -tollenonis, cuius effigiem etiam fert editio Lugd. Batav. anni -1645. - -Hoc exemplo tantum sit ad ostendendum non omnia Romanis ignota -fuisse quæ ipsi nesciamus, nec proinde novis vocabulis opus -esse, nisi prius certe constat rem prorsus novam, ac Romanis -ignotam esse. Ut addam exemplum alterum. Conclamatum in toto -mundo est paucis annis ab hinc, quum par rotarum fabricatores -commenti sunt, cui singuli insidere, atque celerius vehi -possent. Nomen aptum ad nostra usque tempora nullis linguis ei -repererunt, et in sua inscitia continuo ad vocabula Latina aut -Græca recursant et ineptiunt, veluti velociped, bicycle, quum si -vel parum Latine scirent, reperirent vocabulum Romanum birotam. - -Minime igitur existimandum est Latinam linguam esse impotem, -modernas autem terminis technicis scatere. Quin contra. Technici -et fabri parum aut nihil sciunt Latine, et quum suæ linguæ eos -fallunt, pro salute sua ad Romanos Græcosque recursant, ibi -autem, quum sint imperiti, inepta vocabula exquirunt, unde fit -ut termini technici modernorum idiomatum fere omnia absurda et -absona reperiantur. - -Machinatores et fabri ac technici, qui machinamenta -comminiscuntur, partes, saltem Anglica vernacula, digitos, -ungues, pedes, genua, oculos, talos, plantas, cubitos, simios, -caudas, et huius generis nominibus appellant. Quum vernacula -haud sufficit, præsertim apud chemicos, ad Latinam Græcamque -linguas recurrunt, quæ vocabula quam ipsi penitius non -intelligunt, monstra Latinitatis et Græcitatis creant, uti -aviare, submarinum, basis, automobile, locomobile, locomotivum, -motor, tractor, elevator, cafeteria, restaurant, vitamen, et sic -deinceps. Videamus singula: - -a. Aviare, aviatio, aviator, verba, quibus volatum hominum, -navigationem aeream ac navigatorem nostri technici significari -volunt. Ipsi, utique de avi cogitant, quasi muscæ, culices, -papiliones ac vespertiliones non æque volent. Nesciunt enim -verbum idgenus Latine nullum esse; si autem esset, significaret -a via in ávia, dévia (sine via), in tesqua, in deserta aliquem -deducere. Latine eiusmodi homines aeronautas appellamus. Verum -si e volare nova fingere volumus, licet eos volucrios, naves -volucrias alites, alivolas appellare. - -b. Submarinum, vocant navim, quæ ad arbitrium sub aquam mergi et -emergi potest. At inepte dictum. Sub mari nihil aliud est quam -terra, cuncta alia sunt in mari. Tum navis idgenus non modo in -mari, sed in lacubus, fluminibus, vino et lacte quoque -mergeretur. Latine id nos mergulam appellamus, quoniam habemus -mergum, mergulum, mergitem, quia vero de navi agitur, placuit -formam fœmininam in usum convertere. - -c. Basis linguis modernis in diversissimos usus adhibetur, etiam -volunt ea stationem mergularum significare occultam, unde -mergularii suum victum, arma et iacula clam hostibus commode -comparare possint. Nos eam suppetiarium appellamus. - -d. Automobile figmentum Francicum imperitissimum, quo nihil est -revera auto-immobilius. Homo est automobilis, animalia cuncta -sunt automobilia, sed machilla ea non est. Itaque placuit nobis -id Latine digam nominare, ad normam bigarum, trigarum, -quadrigarum, in quibus iga iugum significat, d autem in nostro -vocabulo de, i. e., déiugum, á-iugum, sine iugo. - -e. Locomobile, locomotivum, figmentum — ut putamus — Americanum. -His autem vocabulis partim machinam portabilem, partim talem -designare cupiunt, quæ vehicula, carros, vectacula, e loco in -locum divectare valeant. At sol, terra omnia corpora cœlestia -locomobilia sunt; atque in hoc mundo nostro partim Sol ipse, -partim vis attractiva molis telluris sunt sola locomotiva. -Proinde æquum existimavimus nomen machinæ effingere ex iusta -radice Romana, cieo, verbo probo, et cietrum appellare, quo -nihil aliud denotaretur quam machinamentum ad vectandos carros -quacunque reoneratos. - -f. Motor, tractor, elevator, vocabula Latina quidem, sed inepte -applicita. Per primum enim cietrum, sive cietorium volunt -indicare, quod alias machinas in motum, cursum, versationem -agat, verset atque motet, quod eapropter motatorium posset -vocari; alterum præsertim agricolarum cietorium est, quod aratra -— unum aut plura — “discos,” hirpices, per arva vectet, non modo -“trahat,” quod ex tractione vectura non necessario sequitur. -Denique elevator hoc sensu est idem quod, ut supra ostendimus, -Romanis tolleno vocabatur. Sciendum præterea est præceptum -Emmanuelis Alvari, de terminatione — or: - -“or maribus servit, muliebris demitur arbor” - -quod significat omne nomen substantivum Latinum, quod in -or -exit, personam marem, h. e., hominem, non machinamentum, rem -neutri generis, denotare. - -g. Cafeteria, videtur esse figmentum Hispanicum, eodem modo, quo -in locum vocabuli Romani classici, “peditatus,” infanteriam, h. -e., turbam, catervam, agmen “infantum,” loco “pubis Romanæ,” -“iuventutis Romanæ” supposuerunt. Verumtamen in sua inscitia -nesciebant — teriam Latine -tarius, -ia, -um esse, in qua -terminatione t pars radicis est, quo tamen caffa (cah-ve) caret. -Latine caffariam (tabernam) vocare licebit. - -h. Restaurant, verosimile est Francorum deliramentum esse. -Participium Præsentis Latine semper Subiectum activum, ergo -plerumque hominem denotat, itaque restaurans homo est, non -locus. Latine ganeam, popinam, cauponam istiusmodi locum -appellamus. Non nostrum vocabulum est, sed memoramus tamen ut -rem inconditam e centenis millibus “terminorum technicorum” -idiomatum modernorum. E novissimis chemicorum esto - -i. Vitamen, vel, ut ipsi ambigui scribunt, vitamine, atque -vitamin, quo aliquid recens inventi ex genere substantiarum, -quibus vita humana nititur, in quibusdam cibis. Imperitus -Latinitatis medicus, aut chemicus fando audivit formativam -particulam -men, atque — mentum; sed iam nesciebat eam verbis -tantum appendi, non autem nominibus substantivis, sic, ligamen, -certamen, luctamen, h. e., ligo, certo, luctor. Quum hoc sit -principium, vitamen, composi tum e vito, vitare, devito, evito, -loco vitam gignendi, aliquid evitandum suadet. - -Sufficiant hæc pauca memorasse ad ostendendum Benevolis -Lectoribus idiomata moderna suis terminis technicis minime -gloriari posse si trutinæ rationis iniiciantur et cum Latinis -sive Romanis, sive Medii Ævi, sive nostræ propriæ creationis -compensentur. Romani a nobis vestitu, alimento, domibus, -supellectili, artibus fabrilibus, agricolatu, mercatu, itinere -faciendo, ludis, moribus multum differebant. Nec tamen -existimandum est iis in omni humana occupatione verba defuisse; -sed magna pars litterarum Romanarum intercidit, nec verborum -monumenta ad nos pervenerunt, prohinc, etiamsi in vita -Europæorum quotidiana usque multa vocabula ut Latina -circumferuntur, tamen, quoniam nulla scripta auctoritate -confirmantur, iis, saltem publice scribendo, uti nemo audet. -Quid de mercibus plumariarum, tenuariarum, ubi muliercularum -stolæ, subarmalia, strophia, mitellæ, infulæ, patagia, -centenaque alia munditiei paraphernalia parabantur, venibantque -omnino ut in nostris tabernis, nulla fuerunt nomina? Fuerunt -certe, ac plurima horum etiam hodie exprimi queunt, perinde ut -in omni negotio et industria, in fabricatura, mercatura, -tabellaria, argentaria, bastagaria, modo sciamus. Haud exigua -pars eiusmodi vocabulorum in variis meis libris iam evulgata -est, sed, fortasse maior necdum descripta est. Si fata siverint, -fortasse cætera quoque litteris committam. - - -II. Orthographia et Etymologia. - -Usque quo philologia penetraverit, imperitosque a vero -seduxerit, exemplo sit catalogus librorum scholasticorum atque -liturgicoram, in Italia impressus et evulgatus, qui casu nobis -sub oculos cecidit. Tametsi in eo nulla est affectatio elegantiæ -sermonis, quin ipsa adeo Romana Latinitas negligitur, mirum -admodum est documenta dogmataque Philologiæ Germanicæ inter -vocabula, ut posta, maroquin, chagrin, aut Romana, uti Status, -libros arcessere, scaturire (in bonam partem), aut Græca, uti -praxis, paradygma (Græcis paradeigma est), reperiri, veluti -adparant, latina, hebraica, græca, ius, iuxta, eius, tum jus, -ejus, caelum, cælum, parochus atque paroeciae. Si iam hæc lues -philologiæ Germanicæ etiam in Italia grassatur, quin, quod longe -plus est, in ipse medulla Latinitatis, in Hierarchia Romana, -conservatrice priscarum veritatum avitorumque morum bacchatur, -iuvabit pestilentiæ istius ab altioribus fontibus repetere -originem. - -Ingenia Germanorum in speculationes Metaphysicas tam prona, post -vicissitudines ieiunas Leibnitz, Immanuelis Kant, Fichte atque -Hegel, quibus nihil demonstratum est, ad subruenda instituta -Christiana conversa sunt, instaurata “Critica penitiori,” quibus -et vita exsistentiaque Iesu in dubium vocata sunt, fides biblica -primum, deinde fides historiæ Græciæ, denique Romæ negata, et -cuncta ad fabulas relata sunt. His permotus Schliemann opus -effodiendæ Troiæ suscepit. Dum hæc fiebant Franciscus Bopp[1] -indagabat origines linguarum, opusque suum dimidio sæculi -superioris evulgavit. Ingentem animorum suscitavit in omni -Republica Litteraria motum. Corssen[2] collectis veteriorum -philologorum de antiquitatibus linguæ Latinæ operibus, fructum -eorum suamque doctrinam duobus voluminibus protulit, præmiumque -Academiæ Berolinensis reportavit. His incitatus W. Brambach[3] -opus doctum edidit de ratione orthographiæ Latinæ de novo -instituenda, Theodorus autem Mommsen de Historia Romana prorsus -e radicibus evertenda ac de novo struenda. Præcursor tamen his -omnibus exstitit Fridericus Tiburtius Magister linguæ Latinæ in -Schola ad Stæ Catharinæ, Lübec, qui 1822ᵒ libellum utilissimum -edidit de Modo Coniunctivo Latino Græcoque in Systema redigendo, -qui primus nos docuit quid Grammatici Romani per Coniunctivum -atque Subiunctivum intellexissent. - -Interim etiam Corpus Inscriptionum Romanarum novæ recensioni -subiectum est sub auspiciis Theodori Mommsen multis additamentis -auctum. Sine dubitatione maximi momenti harum erat Monumentum -Ancyranum, 1554ᵒ a legatis Ferdinandi I., Imperatoris Sacri -Romani Imperii, Regisque Hungariæ ad Portam Sublimem, Antonio -Verantio, Archiepiscopo Agriensi (Hungaris Eger) atque Francisco -Zay, Ancyræ (modo Angora) in Galatia, inventum, a pluribus -interpretatum, præsertim a Iusto Lipsio, atque, postquam eius -versio Græca quoque inventa esset, a Ioanne Franzio, denique -commentariis illustratum est ab A. W. Zumptio. - -Dum hæc summa studia philologica in Germania agitabantur, -reliquæ gentes stolida inertia mirantes circumstabant attonitæ. -Studiosi omnium gentium Sc. Universitatibus eo itare cœperunt, -dempta fere sola Francia ac fortasse Hispania. Angli suam -linguam Latinam enuntiandi rationem examini subiecerunt, atque -anno 1872ᵒ enuntiationem Romanam adoptarunt, quos post annos -tres Americani secuti sunt, quod gloriá utriusque gentis dictum -sit. - -Disquisitionibus his summis in Germania unum tantum defuit, bona -fides. Non enim verum quæsiverunt Germani, sed argumenta ad suas -præconceptas doctrinas, atque præiudicia iam pridem parata, -suffulcienda. Ostendendum enim erat universo mundo omnes omnino -philologos in toto terrarum orbe errare, semperque errasse, -atque paucos suos philologos doctrina cunctis præstare et -antecellere. - -Quidnam ergo tantis moliminibus effectum est? Prorsus nihil. - -Ne unus quidem codex Romana scriptus manu repertus est; nec unus -quidem sæculo VII aut VI antiquior, nec ullus quem longe -doctiores interpretes Latini non perquisivissent. - -Soli itaque Latinitatis fontes manserunt, qui antea fuerunt, -sermo vivus, præsertim Hierarchia Romanæ, eiusque alumnorum, -lapides, marmora, tabulæ aheneæ, numismata, atque nummi Romani, -inscriptiones Græcæ, opera Grammatica Romanorum et Græcorum. - -Unde ergo manat illa ingenti audacia in omni mundo circumlata -venditataque Germanorum scientia? Ac, tandem, quid nos docet -stupenda illa Germanorum eruditio et doctrina? - -Respondemus ad primum: Accuratius examen “optimorum” codicum, -philologi Germanici causantur et affectant. Ad fidem suam -tuendam ac sustinendam in omnibus suis editionibus incredibili -industria exscripserunt “variantes lectiones,” ex quibus dein -ipsi selegerunt quod ratum et acceptabile sibi videbatur. At -horum codicum nullus præstat alteri: nullus est Romanus, omnes -sunt monastica, nullus est maioris fidei quam alii libri -monastici et scholastici, quos iidem ipsi, philologi Germanici -in nullo numero habent. Præterea, ipsi non exscripserunt illos -“optimos codices,” sed scribendi rationem data opera -perverterunt, h. e., ubi cum dogmatibus Brambach congruebant, -exscripserunt, ubi differebant, ad mentem Brambach -adulteraverunt. Præcepta Brambach sunt sicuti Alcoranus: -quidquid cum iis concordat, est dogma; quidquid differt, est -hæresis. - -Respondemus ad alterum: Nihil est in Grammaticis Romanis, in -cæteris auctoribus, in codicibus, lapidibus, tabulis, nummis ac -numismatibus erroneum, dubium, ambiguum, ignarum, nisi -palpabiliter stultum, ac puerile, quod Germani non corraserint -ad subruendam traditam patrum orthographiam. Prisca superstitio -theologorum, quasi Latina lingua ex Hebraica derivata sit, -cessit superstitioni novæ, Boppianæ, suorumque fanaticorum, -quasi Latina lingua e sanscritica originem traxerit, negando -etiam manifestissimam originem Græcam, aut Semiticam, quum nemo -sobrius, sanus et cordatus negaverit, ipsis Grammaticis Romanis -sic asserentibus ac docentibus, plurima vocabula præsertim -Græcitati Ætolicæ deberi; cui nos etiam linguam Hebraicam -aliasque, adnumerare possumus. Siquando fit — fit autem continuo -— ut philologus Germanus in incitas agatur, quum eum fateri -fontem sui mendacii — propter nimiam stultitiam pudet — -describit ementitam orthographiam, hunc fere in modum: caelebs -(non coe...), aut simpliciter, harena (melius quam arena) vide -Brambach, Ribbeck, &c. Videamus modo quædam particularia. - -Aspernantur diphthongos æ atque œ, easque omnino exterminare -conantur, atque a e, o e scribi præcipiunt. Quid est verum? -Romani, si non inde ab initio, h. e., a temporibus Belli Punici -primi, certe a temporibus classicis non modo has litteras in -singulares formas redegerunt, verum etiam innumera integra -vocabula in paucas litteras contraxerunt, quæ modernis typis, -nisi speciales typi delineentur atque cudantur, exprimi -nequeunt. Quicunque in bibliothecis inscriptiones Romanas aut -specialibus typis, aut photographia repræsentatas propriis -oculis videre cupiant, facile sese convincent. - -2. Nolunt tolerare vocabula composita, uti respublica, -agricultura, nihilominus, verumtamen, quandoquidem, et his -similia. Atqui respublica, longe diversa est res a re publica; -agricultura ab “agri-cultura;” nihilóminus a nihilo minus, quod -obtusa Germanorum mens perspicere non videtur. - -3. Debent perpetuo adversari ob nullam causam nisi malevolam -simultatem; etenim ubi nos consonantes duplicamus, illi -simplificant; ubi nos simplici utimur, illi duplicant, sic: -nobis bacca, illis baca; nobis brachium, illis bracchium. Causa? -“Optimi codices?” - -4. Usque ad sæculum VIII-um litteræ minusculæ in orbe Romano -omnino ignotæ fuerunt; proinde nullus unquam Romanus vidit -litteras a, b, c, d, e, &c., sed tantum maiusculas, A, B, C, D, -&c., et tamen Germani initia omnium carminum cum minusculis -scribenda iubent, non suá linguá, sed Latina tantum, sic: - - Iustum et tenacem propositi virum - non civium ardor, prava iubentium; - non vultus instantis tyranni, - mente quatit solida nec auster. - -5. Spiritum h præfigunt vocabulis ubi nullus eius est usus, -delent, ubi esse deberet; sic, umerus, quia Græce ὦμος; sed si -nos Græce citamus, illi respuunt. At Græci etiam οἲνος scribunt, -nos tamen vinum, et innumera alia. Umus (melius quam humus); -harena (melius quam arena.) Ecquí? Alterum est humus, ex humido, -ex humore; alterum ex areo, aresco, ardeo. At non verum -quæritur, sed dogmata fulciuntur. - -6. Nomina propria, si adiectiva fiant, minusculis sunt -scribenda: est præceptum linguæ Germanicæ (quod Germani nomina -substantiva omnia maiusculis scribunt), itaque romanum, græcum, -hebraicum, persicum, gallicum, alexandrinum, sunt scribenda, -siquidem Latina lingua Germanicæ originis est, ut Funccius[4] -Germanus quondam docuit, et plures alii. Ita etiam tituli -librorum, nomina mensium, etiam tituli honorifici, secundum -regulas linguæ Germanicæ scribendi sunt. - -7. Ex licentiis poeticis dogmata creantur: quattuor, repperi, -rettuli, Iuppiter. Radicales quorundam vocabulorum aut omnino -sunt breves, ut repente, aut communes per positionem, ut retro, -quum poeta vocali longa eget. Fere omnes igitur poetæ -consonantem insequentem duplicant ut vocales eiusmodi longæ -fiant, aut si sint longæ, sed non satis manifeste, ut in -quatuor, duplicando t id manifestum fit. Sic enatæ sunt geminatæ -consonantes. At Hero Brambach satis hoc causæ est ut dogmata -inde concoquat, et ea vocabula omnino sic scribenda imperet. - -8. Condicio, natalicia, provincia, Porcius, concio, anclia. Hi -profecto errores Romanorum sunt, cum furore tamen a Germanis -cooptati. Nescio quo pacto, aures Romanorum similitudinem -quandam inter sonos ci et ti audiverunt,[5] quam nos non -audimus. Marcus T. Varro in suo libello De Re Rustica -adventantem ad colloquium Marcum Portium Catonem, tamquam -peritum rei pecuariæ, præsertim suum, Porcium (ex porcus, i) -appellat. Etiam sine dubitatione constat Romanos constanter -provinciam scripsisse. Atqui æque certum est verbum hoc ex -provenio, -ire, -ni, -tum derivari, atque consules sortibus -diremisse quæ ad quemque proveniret, cuius e supino deductum -nomen provintiæ. Prorsus eodem modo conditio, ex ditio, -nis, ex -dives, -itis, quasi divitio. Ita omnia alia in hoc genere, -Germani antea contionem, scripserunt, postea concio factum est, -asserebantque fieri ex cieo, ciére, civi, citum. At si ita -esset, inde fieret concitio: quum hoc non quadrasset, rediverunt -ad contionem, quam contractam ex conventio esse arbitrantur. - -9. Epistula, adulescens, susum, setius. Horum ultimum proprie ad -priorem classem pertinet, est enim archaismus contrarius -priorum, h. e., ti pro ci. At Brambachiani semper contrarii esse -cupiunt. Certe nullus grammaticus Germanicus est quin sciat -verbum id esse e sequor, sequior, secus, secius. Satis sciunt, -sed contra agnitam veritatem luctantur. Epistula etiam ut susum -agnitæ veritatis impugnatio est. Nemo scit melius Germanis -epistolam επίστολην Græcorum esse, susum autem sursum. Fortasse -in aliquo lapide ignarus faber Romanus ita sculpsit, more -aliorum, uti, frustula, chartula, muliercula; sed Hero Brambach -ad dogma cudendum etiam hoc satis est. Adulescens quoque -impugnatio agnitæ veritatis est mala fide factum ab aliquo -Romano ignaro, quod Brambach ingenti appetentia confestim -amplexus est. Dicant tamen quidquid velint, vocabulum est ex -oleo, olere, redoleo, oleum, aboleo, adoleo, adolesco, h. e., ad -oleum, olentem, fragrantem iuventatis ætatem pervenio; aboleo, -est contrarium, amitto oleum, fragrantiam, olidus, -a, -um, = -fœtidus, -a, -um. - -10. Civitatium, parentium, infantium, errores sæculorum, sed -Germanis gratissimi. Fere innumeri interpretes vetustissimi, qui -quum eleganter, “more Romano,” scribere affectabant, Genitivum -pluralem Tertiæ in -ium finxerunt. Germani, utique, ambabus -manibus errores hos apprehenderunt, atque stultissimis -argumentis ex incrementis Genitivi conantur etiamnum suffulcire. -At veritas non inde petenda est sed ex quæstione, utrum ea -nomina sint substantiva, an adiectiva, an participia pura. Si -primum, Genitivus erit -um, Abl. sing. -e; si alterum, aut -tertium, Abl. s. erit -i, Genitivus pl. autem -ium. Civitas est -nomen subst., parens, atque infans perinde. Parens quidem -participium præsentis nunquam fuit et nunquam erit, quoniam -verbum est pario, cuius part. præsentis est pariens, non parens. -Contra, infans esse potest utrumque: si nomen, erit infante, -infantum; si participium, -ti, -tium. - -11. Conlegium, intellego, adpello, sunt deliramenta -helleborosorum ac lymphaticorum omnium sæculorum; non est -inventio Germanica, sed sunt iis præter morem chara. Offendimus -hæc in lapidibus incisa ex temporibus Romanis ut innumera -absurdissima, ita absurda, ut ne vel Germani quidem audeant ea -repetere. Hi plerique erant analphabeti, ex audito dictabant -fabris quid lapidibus inciderent, et quum ornate dicere vellent, -istiusmodi monstra dictaverunt. At Germani argumenta -suppeditant, atque manifestos errores sustinere conantur, -præscribentes quæ præpositiones quibus consonantibus suas -assimilent, non tamen præscribunt obficium; possent, sivellent. - -12. Femina, femur, femen, feteo, cena, sunt testimonia fœdæ -inscitiæ Germanicæ. Suspicantur quidem priora e Græco φύω, phyo, -generare, producere, educere, et de plantis et de hominibus, sed -quia nesciunt progressum derivationis, quemadmodum ex υ Græco -Romani œ fecerint, œ abolere suamque stultitiam per e ei -sufficere, quam traditam orthographiam præservare maluerunt. Est -verbum Latinum, quod hic exscribere nolo, ex quo fit fœtus; per --men, particulam formativam obtinetur fœtumen, fœmen, fœmina, -fœmur. Græcum υ Romani plerumque per u reddunt, veterrimi autem -Romani υ per œ reddiderunt, uti Pœni, = punicus; pœna = punio; -mœnia, = munio; sic enata sunt fœmina (fumina), fœmen, &c. Fœteo -est ex pœteo, puteo, putidum, putresco, &c. Cœna est ex Græco -κοίνος, η, όν, cuius verbum est κοινόω, coinóo, communem facio, -participo, Romano sensu, communi mensæ cum aliis accumbo. - -13. Octoginta, etiam est testimonium inscitiæ philologorum -Germanicorum: En derivationem: - - τριάκοντα, triáconta, triginta - τεσσαράκοντα, tessaráconta, quadráginta - πεντήκοντα, pentéconta, quinquáginta - ἑξήκοντα, hexéconta, sexáginta - ἑβδομήκοντα, hebdoméconta, septuáginta - ὀγδοήκοντα, ogdoéconta, octuáginta - -Particula formativa non est -ginta, sed -áginta, ut Græcis --éconta, quæ integro stemmati octo adiungitur, fitque -octoáginta, unde, denique o in u mutatur, ut in septuaginta, -fitque octuaginta. Stultitia Germanica non est audienda. - -14. Satura. Nisi admodum erro, auctor huius erroris fuit -Casaubonus philologus Francicus, quem magno zelo secutus est -Dacerius perinde Francus, quorum doctrinam utique omnes Germani -cum furore sectantur, ac multa de eruditione Germanica ob id -iactant. Casaubonus igitur citat hæc verba M. Fabii Quintiliani -(X, 1): “Satyra quidem tota nostra est, in qua primus insignem -laudem adeptus est Lucilius” (C. Lucilius, 170–102), quæ deinde -interpretatur, quasi asserat non genus modo Satyrarum, verum -etiam ipsum nomen esse Romanum, ita ut non satyra, sed satura -scribendum sit. Tum ipse asseclæque per longum et latum -explicant saturam esse lancem mensalem fructuum, tum in -Iurisprudentia legislationem variorum actuum una lege. Tum -Germani irruunt. verbum saturam, velut satouram efferendum -iactando. At hæc omnia absona figmenta et fabulæ aniles sunt. - -a. M. Fab. Quintilianus non dicit verbum satyram esse Romanum. - -b. Satyra non significat farraginem miscellaneam quarumlibet -rerum, sed carmen ludicrum, iocosum, derisorium, sæpe acerbum, -nec raro obscœnum, ut sunt etiam Q. Horatii Flacci. Nam si esset -farrago, miscella, ut sunt omnia carmina, epistolæ in prosa, -omnes fabulæ, historia, omnia omnino scripta humana, certissime -verum esset Iuvenalis (Sat. 1, 30) dictum, “Difficile est -satyram non scribere.” - -c. Q. Horatius Flaccus ipse sic scribit (1. Sat 1, 32ss): - - “Neque enim concludere versum - Dixeris esse satis; neque siquis scribat uti nos - Sermoni propiora, putes hunc esse poetam” - -ita quidem ut interpretes etiam hodie dubitent eius scripta in -hoc genere satyras appellare, sed malunt, ipso se duce Sermones -vocare. Æquum itaque est seria Sermones, faceta, probrosa, -iocosa, obscœna autem Satyras vocare. - -d. Satyri fuerunt nautæ Græci, qui quoniam post diuturnas -navigationes, iuvenes, absque societate muliebri, lascivia prope -ad vesaniam concitati, quum in patriam redivissent, impetum -promiscuum in mares æque atque in fœmellas intentarunt. Prohinc -ut obscœni hirci a pictoribus sculptoribusque repræsentabantur, -denique etiam in scenam inducti sunt. Annon Flaccus ipse de -ludis satyricis scribens (in Arte Poetica) loco “Satyræ” -continuo de ipsis hominibus Satyris tractat? - - “Mox etiam agrestes Satyros nudavit… - “Ita commendare dicaces - Conveniet Satyros.” - “Intererit Satyris paulum pudibunda protervis.” - -Hæc et similia, utique, non de vivis Satyris, qui iam longe -nulli erant, sed de genere scribendi, de Satyra intelligenda -sunt. - -e. T. Livius Patavinus (L. VII, 2) sic scribit: “qui -(histriones), non sicut ante, Fescennino versu similem -incompositum temere ac rudem alternis iactabant, sed impletas -modis satyras descripto iam ad tibicinem cantu, motuque -congruenti, peragebant. Livius (scil. Andronicus, 204 ante Ch.) -post aliquos annos, qui ab satyris ausus est primus argumento -fabulam serere, &c.” - -Nusquam ergo quidquam in omni historia Romana agitur de stulto -figmento et inscio “Satura” sua (quæ tamen non, ut Germani -vellent, Satoura esset efferenda, sed ut Germanicum satüra) -reperias, nec orthographia verbi in saturam sive satiram mutanda -est, sed manebit, ut semper fuit, Satyra. - -15. Lácrima, lácruma, carus, caritas, Carulus, putidissima -figmenta ac depravationes arbitrariæ, sine omni auctoritate -Germanorum. Veteriores Latini omnes, cum Cœtu Romano uná partim -lacrymam, partim lachrymam, vetustissimo autem more, dacrymam -scripserunt. Formatum autem verbum e Græco est, δακρύω, lacrymo, -δάκρῡμα, id quod deflemus, illacrymamus. Ergo nullum esse potest -dubium quin lacryma Latine recte scribatur, nec ab eo recedendum -est. – Æque impudens affectatio est carus, caritas, quæ omnes -Latini semper ut charus, charitas scripserunt, moris tamen -semper fuit carum scribi ac dici si pretium significavit, charum -si affectum. Notissimum verbum Græcum est χάρις, χάριτος, -accusativus χάριν, aut χάριτα, gratum, gratia, unde χάρμα, --ατος, charisma, charismatos, quod gratum, gratiosum facit, hinc -etiam εύχαριστία, eucharistia, gratus animus, gratiarum actio. - -Quum Germani nobis persuadere velint sonum ch, Græcum χ, esse, -aut fuisse contra naturam Latinæ linguæ, quia Itali affectant -eum efferre se non posse, dicereque scola, Cristus, scema, loco -scholæ, Christi, atque schematis; Franci autem, quamquam pro -campo, champ, charisma, charme, quidem scribunt, sed a gutture -ad dentes sonum transferunt, dicuntque shamp, et sharm, id -Latinæ quoque linguæ convenire. At, num Germani arbitri sunt -linguæ Latinæ? Grammatici Romani prorsus aliter nos docent. -Priscianus (Libs. I. VI, sæpius) citat C. Cæsarem ipsum, hunc in -modum: “Cæsar in Anticatone Priore: ‘Uno enim excepto, quem -aliusmodi, atque omnis, natura finxit, suos quisque habet -charos.’” At Germani ne Cæsarem quidem audire volunt, quia non -quærunt veritatem, quærunt simultates, adversari volunt atque -linguam Latinam corrumpere. Quid inscriptiones lapidares? Quid -Grammatici? M. Fabius Quintilianus (L. 1, 5) docet aspirationes -apud veteres Romanos fuisse neglectos cum consonantibus, uti -Gracci, triumpi, dein “erupit brevi tempore nimius usus, ut -choronæ, chenturiones, præchones, quæ adhuc in quibusdam -inscriptionibus maneant.” Ad hoc facit et Catulli epigramma: - -“Chommoda dixerunt quum commoda dicere vellent.” Ergo si -appetitus Romanus ævo Classico aliquo tendebat, fuit hic -aspirationem versus. – Carolus autem non Germanicum verbum est, -sed Romanum charulus, parvus charus. - -16. Parochus, vexata per sæcula quæstio utrum sit πάροχος, -parochos, homo qui vehicula præbet viatoribus officiose suis -quique stationibus; an παρέχω, parecho, præbeo. Germani hoc non -quærunt, sed agnoscunt locis Ciceronis atque Q. Horatii Flacci -de eiusmodi officiali agi; sed quum ad Aug. atque Hieronymum -venitur, iam non hominem, sed locum, domum, significare, esseque -confusum cum Classico vocabulo, et legi debere aiunt πάροικος, -paroicos, Romano more, parœcos, quod accolam, aut etiam iter, -peregrinationem significat, ac πάροικία, paroicia, (οἴκος, -domus) locum vicinum, vel accolatum denotat; at hæc prorsus -gratuita, quandoquidem tam Augustinus, quam Hieronymus notis -vocabulis Romanis utuntur, nec unus nec alter fuit homo ignarus -sive Latinitatis sive Græcitatis, neque asserunt se novo -vocabulo uti, lectoribus ignoto. Si error usquam est, apud -Germanos malæ fidei quærendus est, verbum autem manet Parochus. - -17. Kalendæ, Karthago, Kalumnia, Karissime. Nisi idolum hoc -Germanicum tamquam equus ligneus Danaûm etiam in sanctuarium -Ecclesiæ Romanæ per Missale Romanum intro baiulatum esset, vix -vel memorare dignatus fuissem. Origo phantasmatis istius iam a -temporibus inscriptionum vetustissimarum repetenda est, non -tamen reperitur exemplum eius in Columna Rostrata C. Duilii. -Inferius, de litteris acturus, hæc iterum memorabo. - -Erant igitur Romanis tres gutturales littera C, K, Q, h. e., ce, -ka, qu, omnes tres eundem sonum referentes, h. e., ke, ca, cu. -In morem venit c ante e, i, o, y scribere, k tantum sequente a, -q autem sequente u cum altera vocali. Hinc nomina facta sunt ce -(ké), ka, qu (kú), ac nonnulli grammatici præceperunt k -scribendum, quoties a sequeretur, uti, kaput, kareo, kalo, -kapio, karus, kalendæ, Karthago, sed nec ulla inscriptio, nec -ullus auctor invenitur qui præceptum hoc secutus esset; quin c, -k, atque qu continuo miscebantur. Transcribam itaque sententias -duorum Grammaticorum Romanorum hac de re. - -a. Velius Longus: “Hinc supersunt ex mutis K, et C, et Q, de -quibus quæritur, an scribentibus sint necessariæ. Et qui K -expellunt, notam dicunt esse magis quam litteram, qua -significamus Kalumniam, Kaput, Kalendas; hac eadem Kato -significatur. Non magis igitur in numero litterarum esse -oportere quam illam notam qua centuria, et quam Ↄ conversum, quo -Caia significatur, quod notæ genus videmus in monumentis, quum -quis libertus mulieris ostenditur. Caias enim generaliter prisci -has omnes mulieres accipere voluerunt. At qui illam esse -litteram definiunt, necessariam putantes nominibus, quæ cum a -sonante hanc litteram inchoant. Unde etiam religiosi quidam -epistolis subscribunt Karissime, per k et a. Quodsi adeo -necessariæ videntur, verendum est, ne et alias litteras -requiramus, quibus aut Cicero aut commodus scribatur.” - -b. Q. Terentius Scaurus: “C cognationem habet cum G, et ideo -alii dicunt Cannacem, alii Gannacem, item camelum, et gamelum. X -quoque Græca littera consentit, unde quidam coronam, alii -choronam dixerunt. K quidem supervacaneam esse litteram -iudicaverunt, quoniam vice illius fungi C satis posset; sed -retenta est, ut quidam putant, quoniam notas quasdam -significaret, ut Kæsonem, ut Kaput, et Kalumniam, et Kalendas. -Hac tamen antiqui in connexione syllabarum ibi tantum utebantur, -ubi a littera subiungenda erat, quoniam multis vocalibus -instantibus, quoties id verbum scribendum erat, in quo retinere -hæ litteræ nomen suum possent, singulæ pro syllaba scribebantur, -tamquam satis eam ipso nomine explerent, ut, puta, decimus, d -per se cim decimus; item, cera: c simplex et ra; et bene, b et -ne; ita et quoties kamus, et ka nis scribendum erat, quia -singulis litteris primæ syllabæ notabantur; k prima ponebatur, -quæ suo nomine a continebat, quia si c posuissent, cemus, et -cerus futurum erat, non kamus et karus.” - -Sed et omnes alii grammatici Romani condemnant litteram k ut -prorsus inutilem in alphabeto Romano, præter Scaurum, qui c esse -censet supervacaneum, quod k, ut apud Græcos, locum eius explere -omnino posset. Paucissimi itaque, scriptores ea littera usi -sunt, et etiam ii, in iisdem etiam paginis iam caput, iam kaput, -scripserunt, nisi quum “nota” est, hoc est, “abbrevatio” K pro -Kæso, et hoc fere semper ut Cæso scribitur, sic et Carthago, -Cato, &c., quid ergo tanto conatu laborant Germani ut nobis -persuadeant calendas, et calendarium, atque Carthaginem cum K -esse scribenda? Ecclesia Romana nunquam ita scripsit, nunc vero -Hierarchia caveat, ne sibi Germani dolose os sublinant. - -18. Mille, milia. Dogma sacratissimum Germanorum est mille in -plurali milia esse, cum uno l. Nominare suum fontem doctrinæ -verentur, ac de eo alte silent. En suos fontes: “... dicimus -enim et ‘mille homines docuit’ et ‘mille hominum magister.’ In -plurali vero declinatur ‘milia, milium, milibus,’ uno l -sublato.” Hæc doctrina est Cledonii Senatoris -Constantinopolitani, sæculi VI-ti, nec Romæ, nec temporibus -Romanis, sed centum annis post extinctum imperium Romanum. C. -Cæsaris auctoritas ad scribendum ac dicendum charus non valet -apud Germanos, ad suffulciendum milia, Cledonii, -Constantinopolitani, sæculi VI-ti, et solius, plurimum valet. -Verum M. Terentius Varro, “Romanorum Doctissimus,” amicus M. T. -Ciceronis, item Monumentum Ancyranum, manu ipsius Octaviani -Augusti scriptum, de ea re silent, sed scribunt millia: “quod -igitur hoc mille denariûm, a quo multitudinis fit millia -denaria. — — Nam sic loquuntur hoc mille denariûm, non hoc mille -denarii et hæc duo millia denariûm.” Idem docet A. Gellius, -“aperteque ostendit mille et vocabulum esse, et singulari numero -dici, eiusque plurativum esse millia.” At Germani adversari -volunt, non verum quærere. - -19. Cælum, cœlum, Quoniam Epicuræi, uti et Iudæi plures cœlos -esse crediderunt, præter M. Terentium Varronem (Lib. IV. 3) -atque Lucretium Charum, magnum Epicuri interpretem, libri -theologici, quorum fons Vulgata est, plurali numero huius verbi -genere masculino utuntur; alioquin in omni litteratura Romana -plurali caret. Fere omnes moderni grammatici, plurimique Romani, -cum M. Terentio Varrone, per a e id scribunt, aut contractum in -æ; Ecclesia Romana semper eos secuta est, qui id verbum Græcum -esse censuerunt, Germanis, utique, adversantibus. Unica -auctoritas, quare per æ scribendum sit, a Varrone suppeditatur, -non quidem sua auctoritate, sed Ælii Galli. Varro enim persæpe -tentat verba ex Latinitate deducere, ita patrii sermonis erat -fautor ac studiosus, et infensus Græcitati, etiamsi scivit -verbum quæsitum Græcæ originis esse. Hæc sunt eius verba: “Cælum -dictum scribit Ælius Gallus, quod est cælatum, aut a contrario -nomine, quod apertum est; non male, quod posterior Ælius, multo -potius cælare a cælo, quam cælum a cælando... Ego magis puto a -chao cavum, et hinc cælum...” At hæc meræ nugæ sunt pueriles, et -tamen unicum argumentum Germanorum, quod quidem ipsi non -iactant. At Varro hic verbum cælo, -are memorat loco celo, -are -et tamen posterius intelligit, nempe occulo, abdo, quia alterum, -nempe cælo, -are, est sculpere, scalpere. Num Romani sui ævi -utrumque uno modo enuntiarunt, ut enuntiamus nos, et Romani a -temporibus Imperatoris Claudii, ac, fortasse Tiberii? alioquin -quis intelligat confusionem? Ea ætas existimatur unum ut -ca-e-lo, alterum ut cé-lo enuntiasse; item ca-e-lum, atque -co-e-lum; quínam hæc misceri queunt? Verosimile tamen est eum -suspicatum esse veram originem verbi, dicit enim ibidem de cavo, -et ipse certe probe scivit illud cavum a Græcis τὸ κοιλον -appellari, sive coilon, quod est Latinum cœlum, ut per omne ævum -Latinitatis a conservatoribus scriptum erat, quorum rectam -scribendi rationem Ecclesia præservavit, et præservabit, ut -speramus, posthabito puerili Germanorum dogmate. - -20. Cum -quum. Mirum profecto cuique cordato videri debet, quod -quum inde a temporibus Classicis quodque horum duorum -vocabulorum suos habuerit patronos, atque asseclas, nemo usque -ad nostra tempora originem eorundem indagavisset -demonstrassetque utrum esset rectum atque probum, utrum falsum -ac spurium, quum res ipsa latrare videatur. Scriptores -Scholastici cum adverbium a cum præpositione pro oculis saltem -lectorum, prius a posteriori accentu gravi, ut cùm solebant -distinguere, Germani etiam hoc neglexerunt, ut ipsi tanto -doctiores esse viderentur. Denique tamen Germanis primis lumen -illuxit, atque in doctis disputationibus suis iam nullo cum -utuntur, esset enim tam doctis viris indignum, eius loco iam -quom viget, in parenthesi autem (quum), ut mox videbimus. - -Grammatici Romani causas non quæsiverunt, sed præcepta tantum -statuerunt; tamen ex monitis, ac notis, præsertim Quintiliani, -tota ipsa res in apricum prodit. - -Quid ergo Grammatici? - - M. Fab. Quintilianus: “Illa quoque servata est a multis - \ differentia — — ut — — cum, si tempus significaret, per - \ q, si comitem c, si vero causam, per q ac duas sequentes - \ u u scriberent. Et quotidie non cotidie, ut sit quot - \ diebus.” - - L. Cacilius Vindex (ex Cassiodoro): “Cum præpositio per c - \ scribenda est; quum adverbium temporis, quod significat - \ quando, per q scribendum est distinctionis causa, ut apud - \ Ennium, ‘Cum legionibus quum proficiscitur induperator.’ - \ ” - - Curtius Valerianus: “Cum quando præpositio erit, per c - \ scribi debet, ut est illud, ‘Divisum imperium cum Iove - \ Cæsar habet.’ Quum autem adverbium est, et per q - \ scribendum. Veteres enim quando ‘quum’ dixerunt, ut est: - \ ‘Quum navis ex Asia venerit?’ - - Flavius Caper: “Si præpositio erit, cum per c scribendum; - \ vel adverbium temporis, aut causale, per q. - - Velius Longus: “Q — ab antiquis maxime observata quoties pro - \ adverbio temporis scribebant q littera utebantur; pro - \ præpositione c ponebant; aliud enim est ‘Quum subito - \ assurgens,’ aliud ‘cum fluctu.’ ” - -Verum hæc præcipiunt tantum, explicant nihil. At in M. Fab. -Quintiliano duas offendimus sententias ex quibus clara fiunt -omnia. - -a. Lib. I., Cap. VII: “Illud nunc melius, quod cui, tribus quas -proposui litteris enotamus; in quo, pueris nobis, ad pinguem -sane sonum qu et oi utebatur, tantum ut ab illo ‘qui’ -distingueretur.” Hinc manifestum fit declinationem qui, quæ, -quod eam, quam in epitaphio L. Cornelii Scipionis Barbati (298), -ubi quoius legitur, et in decreto Consulum contra Bacchanalia -(186), ubi quom, non tamen alio sensu quam nostrum quum, -legitur, inde autem per Livium Andronicum, Cn. Nævium, Q. -Ennium, Marcum Attium Plautum, P. Terentium Afrum, M. Pacuvium, -L. Attium, omnesque alios auctores, integram, reperimus, præter -accusativum generis masculini. Verumtamen et ego, et Germani, -consentimus accusativum præsentem, quem, ex Tertia accersitum -peregrinum esse, siquidem eum, ipsum, illum videmus in reliquis, -necesse est itaque accusativum primævum atque originarium quom -fuisse.[6] Quod o loco u scribebant magistri sub Tiberio, -Caligula et Claudio Imperatoribus, ille ipse Fabius, eodem loco, -confirmat: “Nostri præceptores,” inquit ceruom seruomque, u et o -litteris scripserunt — — nunc (sub Vespasiano) u gemina -scribuntur.” Fuit itaque declinatio eorum hunc in modum: - Nom. qui, quæ, quod, - Gen. quoius - Dat. quoi - Acc. quom, quam, quod, - Abl. quo, qua, quo. - -Unde ergo factum est ut quum confunderetur cum præpositione cum? - -b. Sequens Fabii sententia (Lib. I., Cap. IV.): “Atque etiam in -ipsis vocalibus grammatici est videre, an aliquas pro -consonantibus usus acceperit, quia IAM sicut TAM scribunt, et -QVOS ut COS,” explicat. - -Hinc manifestum est plebem, rusticos, scribendi ignaros, et ex -audito loquentes, declinationem sibi finxisse ex superiori in -hunc modum: - Nom. ci, cæ, cod, - Gen. cuius - Dat. cui - Acc. cum, cam, cod - Abl. co, ca, co, - -et sic factum esse in Acc. Pl. cos, pro quos, atque ex quum -factum esse cum. Fuit itaque, estque modo, quum Latinitatis -litterariæ, cum autem rusticæ. - -Quid nunc de cum est dicendum? Curtius[7] notissimus grammaticus -Germanorum Græcus, fatetur, quod utique omnes saltem suspicati -sunt periti, id nihil aliud esse quam Graecum σύν, per ξύν, -antiquiorem formam, sed significat idem, nempe cum, una, -conflatum cum κοινῇ, coiné, communiter, in communi, quod vetusta -Latinitate (œ = u) utique esset cune, denique cumé, ut in -vetustissimis carminibus Saliorum, sacerdotum Martis, a Numa -Pompilio conditis, est cumé. Corsen autem atque Bücheler quum -ita interpretantur ut ego. - -21. Accerso — arcesso. Hæc duo verba iam Romanis ænigmata erant, -perinde atque cunctis grammaticis ad nostra tempora. Dr. Raphael -Kühner[8] arbitratur unum ex altero per transpositionem -prognatum esse; plerique tamen Præteritum atque Supinum -transversum collocant, sic: arcesso, accersitum; accerso, -arcessivi, arcessitum. - -Nihil horum valet. Accerso, -ere, -cersivi, situm nihil aliud -est, quam frequentativum ex verbo quæro, quæsivi, quærito, -quærso, ad + quærso, acquiro, quæro, advoco. Alterum est -frequentativum verbi arceo, arcessivi, -situm, ut facesso, -lacesso, &c., significat autem veto, impedio, arceo.[9] - -22. Vergilius — Virgilius. Dolia atramenti per vicena ista -sæcula in dissidiis ac disceptationibus effusa et dispersa sunt, -tamen effectum est nihil. Imperitissimus quisque clamitat iam -nullum esse posse dubium, quoniam Germani quæstionem iamdudum -diremerunt, atque siquis doctus videri cupiat, necessarium esse -auctoritatem Germanorum agnoscere seque ei accommodare. - -L. Licinius Calvus magni nominis poeta eorum temporum de -notissima fabula de virga laurea, quam memorare nolo, sic -scripsit: - -“Et vates cui virga dedit memorabile nomen Laurea.” - -Utique, si de verbo virgilius quæratur, nihil aliud quam virgam -attinebit memorare. At nemo sanus de nomine poetæ disputabit, -quandoquidem constat eum ita appellatum esse, quia et pater eius -P. Virgilius Maro, forte et avus, et maiores ita appellabatur. -Proinde de verbis virga, virgo, vir, ver, vergo sermo seri -potest. Unum etiam minus docto constabit, aut certe constare -potest, si indaget, nullum ex iis verbis in ulla eius flexione, -præter virgam litteram l in suas particulas formativas -admittere. Hoc probato, nullæ vergiliæ stellæ dantur. Esse -possent vergentes, vernæ, sed nec vergiliæ, verguliæ, vergalæ, -nec quidquam. Sola virga virgulam, virgultum admittit. -Disputatio igitur est de lana caprina, sive nulla. Iam hic -igitur possemus disquisitioni finem facere. - -Verumtamen Fabius noster atque M. Terentius Varro omne dubium -dissolvunt. M. enim Terentius Varro sic fatur: “...rustici etiam -nunc quoque viam veham appellant et vellam, non villam.” M. -Fabius autem Quintilianus sic scribit: “Quid? non E quoque I -loco fuit? ut Menerva, leber, et magester?” Tum “sibei,” -“quase.” In Columna Rostrata, cepet, pugnavet, deinde: dedet -tempestatebus, aide mereto; cuius rei exempla sunt innumera. -Horum contraria, commircium, Mircurius, mius, Ardiatina, Ariola, -cavias, cinirarium, exiat, filicula, oblaquiatio, Pontifix, -sicet, quod nunc etiam Germani imitantur, calcium pro calceo -scribentes, velut argumentum doctæ Latinitatis, quum sit -rusticitas, ut Varro nos docet. - -Quid ergo attinet disputare, utrum Virgilius an Vergilius -scribendum sit? Nam et vir, virgo, virga, virginea, etiam sunt -ver, vergo, verga, verginea — saltem rusticis. - -Utique præter hæc plurima alia sunt “eruditionis” Germanicæ -specimina, veluti quotiens, coniunx, conicio, di, eis (pro iis) -deverto, deminuo, pro diverto, diminuo, &c., sed omnia et -singula persequi supervacaneum duco, nec ad id spatium suppetit. -Cæterum (Germanis ceterum, revera καὶ ἓτερα, et reliqua), ex -prolatis satis quisque Latinitatis cultor sibi colliget, quo -loco eruditio Germanica stet, et ab eo sibi deinceps cavebit. - - 1. Franz Bopp, Vergleichende Grammatik der Sanscrit, Send. - \ Armen. Griech. Lat. &c., 2te umgearbeitete Auflage, 3 - \ Baende, Berlin, 1857–63. - 2. W. Corssen, Über die Aussprache, Vocalismus und Betonung - \ der Lateinischen Sprache, 2 Baende, Leipzig, 1858–59; 2te - \ Auflage, Leipzig, 1868–70. - 3. W. Brambach, Die Neugestaltung d. Lateinischen - \ Orthographie in ihrer Verhaeltnisse zur Schule, Leipzig, - \ 1868. - 4. Ioh. Nicolai Funccii Marburgensis De Origine et Pueritia - \ Latinæ Linguæ, libri duo. Marburgi Cattorum 1735. - 5. Modo etiam iam Germani agnoscunt et fatentur hunc errorem - \ esse, sed tamen sequioris ætatis esse volunt, quum - \ contrarium eius rei non modo ex Varrone sed etiam ex - \ antiquioribus lapidibus constat. Kühner allegat - \ inscriptionem Africanam IIIii sæculi ubi terminac(iones), - \ et definiciones leguntur; item ex Lucania, sæculi IV, - \ disposicionem et ex provintiis Gallicis sæc. VII-mi, - \ negociator, recordacio, oracio, Stacius, deposicio; sed - \ negat in MSSis suspitio, convitium, conditio, ditio recte - \ scripta esse, sed per ci debebant scribi, quia sunt ex - \ specio, convicium (ex convoco!! — quasi tunc non - \ convocatio, aut convictio esset, quid absurdius?); at - \ dogmata sunt demonstranda, non veritas quærenda. - 6. Corssen Kritische Beitraege, p. 292, und Bücheler, Decl. - \ p. 26 nehmen es für Endung des Accusativ in Masculinum, - \ &c., Die Syntax von Quom und die Entwickelung der - \ relativen Tempora, Edward Lübbert, Breslau, 1870. - 7. Die Syntax von Quom, Eduard Lübbert, Breslau, 1870, p. - \ 41. - 8. Ausführliche Grammatik der Lateinischen Sprache, von Dr. - \ Raphael Kühner, zweite Auflage, Erster Band, - \ neugearbeitet von Dr. Friedrich Holzweissig, Hanover, - \ 1912, pag. 222. — Universus paginarum numerus: XVI, 1127. - \ Vol. II., a Dre Carl Stegmann, VIII, 738. Vol. III., a - \ Dre Carl Stegmann, XII, 828, Hanover, 1912. - 9. Placet et alterum inscitiæ Germanicæ exemplum hic - \ subiungere, verborum percunctor atque percontor. Germani - \ existimant hæc unum et idem verbum esse, nec audent - \ favere alterutri, tamen percunctor paullo plus iis - \ placet. Res tamen hunc in modum se habet: percunctor est - \ compositum ex per atque cunctor, aliquem quaestionibus - \ demoror, detineo; alterum ex per et contor quod est ex - \ contus, -i, h. e., longa pertica, longurius quo lintrem - \ navigator amovet, aut quo profunditatem aquæ scrutatur, - \ indagat, tentat; proinde, percontor est verbis indago, - \ perquiro, quaero. - - -III. Adulteratio Nominum atque Textuum. - -Siquid est, cui Philologia Germanica Classica comparari possit, -locustæ sunt in pratis et segetibus, atque Phylloxera Vastatrix -in vineis. Nihil est quod sacrum et inviolabile vereatur. - -Ubicunque duæ sententiæ reperiantur, Germani partes minus -probabiles tuentur. Ipsi fere nihil creant, aut inveniunt, sed -ex erroribus fabrorum inscriptiones lapidarios incidentium, aut -scribarum, codices transcribentium, dogmata fabricantur, quæ -deinde ignaris ut triumphum eruditionis Germanicæ divenditant. - -Quoniam hic de omni Litteratura Romana agitur opus -devastationis, interpolationis et adulterationis persequi -nequeo, sed per summa capita tantum pertractare. - -Maxime et crudelissime peccarunt Germani contra Plautum. Per -bina millia annorum Respublica litteraria Latina Marcum Attium -Plautum eum appellavit et venerata est. Mundus exspectare -debebat donec Herus Professor Friedrich Ritschl nasceretur, qui -eum magia suæ eruditionis ab errore liberaret. Ille denique -patefecit veritatem, declaravitque nomen eius T. Maccium Plautum -fuisse. Unde, obsecro, ipse revelationem accepit? Ex Ambrosiano, -in finibus Casinæ, Menæchmorum, Epidici, Merc. 1, 1, 10 et ex A. -Gellio (3, 3, 9) ut W. S. Teuffel, eiusque operis prosecutores -in nova editione[1] fatentur. Circuitus ratiocinandi hic fuit: -Circa finem Prologi ad Asinariam Ritschl reperit “Demophilus -scripsit, Marcus vortit barbare.” Ita Lambinus, ita Büchner, -omnes veteres, Nomen Marcus in aliquo codice manu scripto -fortasse non satis clare scriptum, poterat torqueri in Maccium, -maccus, -a, -um, nempe adeo obscuram et rarum verbum est, ut nec -ego unquam in vita mea aut viderim, aut audiverim, uti nec -Ritschl. Exquisivit ergo in magnis lexicis Fabri, Ernesti, -Scapulæ, et reperit id significare morum, morionem, dementem, -bardum, baronem, scurram, Plautus autem Oscice Plotus -planipedem, Plautum fuisse actorem, tum versatorem molæ; quid -multa? Attius utique est accius, appende huic M (Marcum, ut -Asinaria habet), et en, habes rem claram. Sic natum est nomen -“Maccius,” cui appendi poterat T(itus) aut C(aius), debebat enim -tria habere nomina, quia ut Ritschl deinde demonstravit suis -asseclis, Maccium fuisse nomen Gentis Romanæ, in quam Plautus se -censeri curavit, ut erat planipes et stultus, tamen vir -egregius. Secundum mentem enim Germanorum nomen familiæ, aut -gentis, est nihil plus quam appellativum. At ista sunt turpia -figmenta et stultitiæ. Aulus Gellius loco citato, de nomine -Plauti nihil habet, sed memorat quemdam obscurum poetam -Plautium. Quum vero de his rebus nec Gellius, nec Macrobius, nec -Varro, neque Grammatici quidquam memorant, Germanorum stulta -mendacia deridenda sunt. - -Ut cuique lectori satis constare arbitror comœdiæ Plauti et P. -Terentii Afri, cunctæ tragœdiæ, Fabulæque Phædri e trimetris -iambicis constant, sive hexametris iambicis. Erasmus -Rotterodamus, Scaliger Pater, atque Cardinalis Petrus Bembus, -famosus ille Ciceronianus, dissertationes reliquerunt de -scansione metrorum Terentii, quæ non differunt a cæteris. -Priores duo tractatus sunt miri, præsertim quum iam M. Tullius -Cicero monuerit hoc genus metrorum esse ferme prosam; ac -profecto raro reperias versus in iis qui iambici sint, nisi -pedes ultimos. Priores igitur duo scriptores reperiunt in illis -versibus pedes Creticos, Bacchicos, anapestos, tribrachycos, -choriambicos, uno verbo omnis generis, et hinc inter se -opprobria iactant. At Germani, sua consueta eruditione, et -illinc dogmata colligunt. Unam rem isthic Germani nesciunt, quod -nec Erasmus, neque Scaliger sciverunt, versus has esse iambicos, -et scandi debere ut iambicos, cum multis elisionibus. - -Quidnam volunt igitur Germani demonstrare? Quidnam nos docere -volunt? Novum dogma est: Tempus Præteritum Perfectum Coniunctivi -in -erim, -eris, -erit, formá idem esse atque Tempus Futurum -Exactum Indicativi, præter personam primam; ergo: -eris, -erit. -At in Plurali, Personæ primæ et secundæ Futuri Exacti habent i -breve, Præteritum autem longum; sic: - -Futurum exactum, amavérimus, amavéritis; -Præt. Perf. Coni. amaverímus, amaverítis - -Ad dogma hoc suffulciendum Kühner allegat meminerímus (Cist. 1, -1, 12), ne dixerítis (Miles, 3, 2, 48) dederítis (ex Ennio), -etiam Pers. 3. Sing. Merc., ad duxerít; ex Virgilio, Æn. 6, 514, -egérimus, cum i brevi, ubi Servius dicitur animadvertere “ri -metri causa corripuit.” Itaque in America iam grammaticæ aliquot -novæ prodiverunt cum ista doctrina. - -Exscribam igitur priores illos duos versiculos, quum sit unus -contrarius alteri, et ideo fini eo magis respondent, -ostendentque Germanos nescire senarios scandere, ut Erasmus -nescivit et Scaliger nescivit: -Cistell. 1, 1, 12: Accepisti apud te, ut semper meminerimus -scanditur autem: áccép | ’st apúd | t’ut sém | per mé | miné | -rimus — i non est longum. -Miles, 3, 2, 48 Ne dixteritis huic obsecro vostram fidem -scanditur vero: nedi | xerí(ts) | hujc ób | secró | vóstrám | -fidém — i est longum positione. - -Verbum ipsum díxeritis est Pæon Primus, i. e., lá-la-la-la, -atque i pænultimum non est longum, sed fit positione, quia omnes -alii pedes obteruntur, ac finis tantum prodire debet iambus. Ex -his, nisi Germani derideri velint, frustra scribillabant -Coniugationes novas, Iesuita enim Emmanuel Alvarus ante plura -sæcula eruit regulam: - - “-ri Coniunctivum possunt variare poeta” - ut Ovidius: “Accepisse simul vitam dederítis in unda” - -at hæc licentia poetica est, non nova grammatica.[2] - -Quantæ qualesque controversiæ inter grammaticos Germanicos enatæ -sint de lana caprina, fere excedit fidem. Est autem quæstio de -syncopatis formis faxim, ausim, amassit, levassit re notissima -cunctis, præter doctores Germanicos.[3] - -I. Nic. Madvig, qui Latine scripsit, solus contra omnes -sustinebat faxo atque faxim nunquam adhiberi sensu præterito. -Siquidem Tempus Præt. Perf. Coniunctivi exit in -rim, aut -sim, -faxim, significare fecerim, ergo T. Præteritum Perfectum -Coniunctivi id esse. Itaque nemo ex iis omnibus cognovit formas -“Id ego non dixerim,” “cave id feceris, aut faxis,” quæ etiam -Futura sunt Coniunctivi, ut est etiam fecero, faxo, tametsi -eadem forma etiam Futurum II. Indicativi est, quod et Futurum -Exactum appellatur. Postea etiam C. G. Zumpt se ei adiunxit, et -hi duo sustinebant luctam, quamvis ne hi quidem ausi sint eas -formas Futurum Simplex et Futurum Exactum Coniunctivi appellare, -uti debebant. - -His itaque verborum formis conferciebant Plautum. Fleckeisen, -atque Ritschl propria auctoritate, perinde atque omnibus -obsoletis archaicis formis sibi notis, et fictis imitamentis, -sæpissime omittendo est, aut syncopatum iungentes præcedenti -verbo, ut “dictumst,” ita ut Plautus ipse suum opus non -agnosceret. - -Altera particula farctoria erat quom, sæpissime ad arbitrium -intrusum loco aliorum verborum, etiam ubi nullus eius usus -fuerit; ita enim, ut ipsi existimabant, decebat Plautum -scribere.[4] - -In summa, ut ad finem properem, omnes auctores infecerunt sua -stulta et ignara archaismi affectatione, etiam Ciceronem, summum -novatorem linguæ Latinæ, quin et Plinios perinde ac postremos -ævi sequioris scriptores auctoritate “codicum,” revera tamen -figmentis W. Brambach. - -Præterea innumeras sententias ex margine sumptis ac reiectis -verbis in textum repositis, adulterarunt. Innumeras sententias -aut non intellexerunt, proinde veteres errores reliquerunt, aut -ipsi data opera perverterunt. V. c., ut in Livio, statim post -mortem Romuli auctor animadvertit, patres quidem omnes regem -habere voluerunt,” ipsi ediderunt: “Patres quidem omnes regere -voluerunt.” Est etiam memorabilis locus P. Ovidii Nasonis (1. -Met. 135) - - Communemque prius, ceu lumina solis et auræ, - Cautus humum longo signavit limite mensor, - -fortasse ex vitio prioris alicuius editionis Merkel sic edidit: -“ceu lumina solis et auras,” h. e., agrimensor divisit longa -catena etiam lumen solis et etiam aerem.” - -Atque huius inscitiæ ignominiosæ nullus est finis, et omnes -scholæ totius mundi tales ac tantas stultitias Germanicas -tradunt! - - 1. Teuffels Geschichte der Römischen Literatur, sechste - \ Auflage, unter Mitwirkung von Erich Klostermann, Rudolf - \ Leonhard, und Paul Wessner, meubearbeitet von Wilhelm - \ Kroll und Franz Skutsch, 2 Baende, Verlag B. G. Teubner, - \ Leipzig, Berlin, 1916, I., 168. - 2. Priscianus Cæsareensis, Grammaticus Romanus V-ti sæculi - \ tractat etiam rem libello speciali, De Versibus Comicis. - \ Pulchre in eo ostendit Plautum in prologis trimetris - \ probis uti, v. c. Truculentus. - - Perparvam partem postulat Plautus loci - De vestris magnis, atque amanis mœnibus - Athenas quo sine architectis conferat. - - Certe hi versiculi accuratissimi sunt, sine omni mendo. Sed - \ statim atque actum incipit, in plerisque locis, in - \ octonarios erumpit pedes, aut senarios prosæ similes. - \ Ceterum et Priscianus pedes tantum numerat, non scandit, - \ et invehitur in sciulos suæ ætatis verbis, quæ Scaliger - \ adhibuit contra Erasmum, quin fontem memorasset. - 3. Vide Der Coniunctiv Perfecti und das Futurum exactum im - \ aelteren Latein, Eduard Lubbert, Breslau, 1867. - Veteriores Grammatici Germani solebant Præteritum Perfectum - \ Coniunctivi dicere, non Coniunctivum Præteriti, quoniam - \ Tempora sunt in Modis, non Modi in Temporibus. - 4. Vide totum opus Die Syntax von Quom Eduard Lübbert, - \ Breslau, 1870. - - -IV. De Sonis Litterarum. - -Si Latina lingua meretur præservari; si in usum communem gentium -cultarum inter se sive presenti sermone, sive scripto -conversandum et ad commercium litterarium, ad congressus gentium -sive politicos, sive eruditos ac litterarios, sive vero -negotiorum: necesse erit uniformem adoptare enuntiationem, -particulares autem gentium, ut puta Italicam, Francicam atque -Germanicam et quæ gentes eos sequuntur, ut omnes Slavi et -Hungari, ventis dare, et omnino abolere. Sunt enim eæ -perversiones sæculo VIIᵒ a barbaris ortæ, præsertim in imperio -Constantinopolitano, ac prorsus nihil habent cum Romanis -commune, quinque sonos intelligo, qui Romanis litteris c, g, t -attribuuntur. Sunt scilicet hi soni – ut Anglica transcriptione -utar — sh, tch, tz, zsh, dsh, quasi c, g et t hos assequantur -sonos, quoties vocales e, i, et y subsequantur. - -Silentium Grammaticorum Romanorum atque Græcorum de ea re ipsum -est refutatio. - -Contrarium constat. Romani Græcum k ante e, i, y per c -transcripserunt: - -cecrops, cerasus, Cilix, Cimon, cithara, Cybele. - -Græci suo k transcripserunt vocabula Romana cum c ante ε, η, ι, -υ: - -Kεντυρία, Πίκεντες, κῆνσος, φηκιτ, Κίκερων - -Germani ipsi ita audiverunt atque præservarunt verba Romana in -sua lingua: - -Kerker, Kirche, Kaiser, Keller, Kirsche, &c. - -Si ulla nomina barbara gentium, terrarum, fluviorum, urbium, -hominum in toto terrarum orbe sonos sh, tch, tz, dsh complexa -fuissent, quod ita fuisse de plurimis sine dubitatione constat, -uti de Iudæis, Carthaginiensibus (vide modo Pœnulum Plauti), -Mauritanis ac Numidis Arabibus nullus auctor Romanus Latine -eiusmodi sonos Latine expressit. C. Cæsar scripsit de Celtis et -Germanis; ita Corn. Tacitus, T. Livius Patavinus de omnibus; -Iustinus de omnibus; C. Sallustius Crispus de Africanis, -Arabibus; Q. Curtius Rufus de Asiaticis; Ælius Spartianus, -Iulius Capitolinus, Ælius Lampridius, Vulcatius Gallicanus, -Trebellius Pollio, Flavius Vopiscus, de omnibus barbaris; -Ammianus Marcellinus de omnibus Gothis, Alanis, Herulis, -Vandalis, Hunnis, Sauromatis, Scythis, &c., quæ cognovit, -retulit: sed nusquam sive in his, sive cæteris, vel attentatum -unquam est, eos sonos Latine reddere, quia alphabetum Romanum id -non sivit. - -Nihil ergo superest, nisi ut ad Biblia recurramus, quæ Heronymus -non Romæ, sed in ipsa Iudæa, linguæ Hebraica studiosus et -gnarus, Latine expressit. - -Profecto Hebraica lingua superfluit sonis sibilis, saltem unius -generis, sh et tz, at ipse ne hos quidem sonos poterat Latine -reddere. Si sonus sh, quem Itali per sc, addito i, vel e -reddunt, illi Latine ullo modo notus fuisset, aut Germanicum tz, -facillimum ei fuisset nomine Hebraica ita transcribere. Sed non -fecit, quod hi soni Romanis ne sæculo quidem Vᵒ noti fuerunt, -quum imperium Romanum 473ᵒ ad finem pervenit. - -Ecce nomina Hebraica: ,צידונ ,ציונ ,משה ,ישוע -Soni proprii: Tzidon, Tzijjon, Moshe, Iéshua -verbis Romanis reddita: Sidon, Sion, Moyses, Ihesus, Iesus - -Manifestum ex his exemplis est Latinos nec sæculo Hieronymi -sibilos sonos Iudaicos sh atque tz reddere potuisse, sed per s -unico sibilo Romano transscripsisse, nec sæculis quatuor ante, -quod et P. Virgilius Maro Didonem Sidoniam appellat. Proinde -quicunque alios sonos sibilos in sermonem Latinum immiscent, -præter s et z, peccant contra linguam Latinam et historicam -fidem. - -His præmissis licebit modo de sonis litterarum Latinarum in -specie disputare. - -Littera A. — Quoniam Franci, et eos secuti Angli, litteram A in -sonum depresserunt qui E est propior, necessarium duxi etiam eam -litteram memorare; cæteræ gentes eam recte efferunt. Franci enim -parent, Paris, veluti peran, et Peri efferunt, a quibus Angli -non multum differunt. Doctrina Terentiani Mauri est: Os ad -summum aperiendum est, sive, ad totum rictum. Lingua suspensa -manet ita ut ad neutram partem deflectat, nec dentes pertingat. -Sonus quem sic efferes, erit A purum. Sed si os vel paucillum -premas, sonus in E mutabitur. En suos versus de ea re Sotadicos: - - A prima locum littera sic ab ore sumit; - Immunia rictu patulo tenere labra, - Linguamque necesse est ita pendulam reduci, - Ut nisus in illam valeat subire vocis, - Nec partibus ullis aliquos ferire dentes. - Littera E. - E quæ sequitur vocula, dissona est priori, - Quia deprimit alium modico tenore rictum - Et lingua remotos premit hinc et hinc, molares, - -------------------- - Littera C. - C pressius urget, sed et hinc hincque remittit; - Quo vocis adhærens sonus explicetur ore; - -i. e., sonus oritur in gutture, unde prorsum volvitur per totum -os, usque ad labia. - - Littera G. - G porro retrorsum coit, et sonum prioris - Obtusius ipsi prope sufficit palato; - -hoc est, oritur in gutture, ubi c, at non volvitur prorsum, sed -sursum flectitur, atque sonum c radice linguæ opprimit palato. — -Unde satis clarum erit neutrum sonum unquam formari in dentibus -uti tsh, dsh. - - Littera K, Q. - K perspicuum est littera quod vacare possit; - Et Q similis, namque eadem vis in utraque est - Quia qui locus est primitus unde exoritur c. - -------------------- - Refert nihil k prior, an q sit, an c. - -Marius Victorinus, repetit doctrinam Terentiani Mauri: “C etiam -et G — sono proximæ, oris molimine nisuque dissentiunt: nam c -reducta introrsum lingua, hinc atque hinc, inter molares -surgens, hærentem intra os sonum vocis excludit; g vim prioris, -pari linguæ lapsu, palato suggerens, lenius reddit.” - -Id est, sonus utriusque oritur in gutture, reflectitur ad -palatum, nunquam defertur at linguam; nunquam fit sibilus. - -Maximus Victorinus idem demonstrat, et exemplis illustrat: “Duæ -ex his supervacuæ videntur K et Q, quia C littera eorum locum -possit explere — — quoties reliquæ vocales (e, i, o) sequuntur -per c scribitur (non per k et q), ut certus, commodus, cinis.” - - M. Fab. Quintilianus: “Nam K quidem in nullis verbis utendum - \ puto, nisi quæ significat ut etiam sola ponatur. Hoc eo - \ non omisi, quod quidam eam quoties a sequatur necessarium - \ credunt, quum sit C littera quæ ad omnes vocales vim suam - \ perferat.” - - Cledonius: “K apud veteres hæc erat orthographia, ut quoties - \ a sequeretur, k esset præposita, ut kaput, kalendæ; - \ quoties u, q, sed usus noster mutavit præceptum, et earum - \ vicem c littera implet.” - - Priscianus: “K enim et Q, quamvis figura et nomine videantur - \ habere aliquam differentiam, cum C tamen eandem tam in - \ sono vocum, quam in metro continent potestatem. Et K - \ quidem penitus supervacua est: nulla enim ratio videtur - \ cur a sequente k scribi debeat. Carthago, enim et caput, - \ sive per c, sive per k scribantur, nullam faciunt, nec in - \ sono, nec in potestate, eiusdem consonantis differentiam. - \ Q vero propter nihil aliud scribenda videtur esse, nisi - \ ut ostendat sequens u ante alteram vocalem in eadem - \ syllaba positum, perdere vim litteræ in metro. — — - \ Auctoritas quoque tam Varronis, quam Macri, teste - \ Censorino, nec k, nec q, neque h in numero adhibetur - \ litterarum.” - - Q. Ter. Scaurus: “Ego autem contenderim magis supervacuam - \ esse c, quam k, quoniam k, ut apud Græcos, satis vim - \ etiam c litteræ exprimat; sed quosdam, figura deceptos, - \ qua non solum apud nos, verum etiam apud antiquos - \ Græcorum, hæc littera notabatur ut testatur Fœdus Græciæ - \ camelo æreo in hortis Cæsaris ædi Fortis Fortunæ incisum, - \ ubi pro porta hæc forma posita sit. Item XII Tabulæ, ubi - \ est NI PACVNT, per hanc formam, quod male quidam per c - \ enuntiant, est enim præpositum eius pepigi et pango, ut - \ tango, tetigi, non paxi, ut a dico, dixi.” - -At sufficiant hæc e Grammaticis allegasse ad ostendendum sonos -litterarum c, k atque q omnino eundem esse quæcunque demum -vocalis eas sequatur. Contra veritatem et inscienter agunt et -illi qui sonos sibilos in sermonem Latinum invehunt, et Germani, -suique asseclæ, qui Carthaginem et calendas per k scribendum -putent, ut mihi etiam iam in Missali Romano exhibitum est. - -Littera G. – In primævo alphabeto Romano, quod a Græcis acceptum -erat, locum gammæ, littera tertia, c tenebat, nec g, nec k, -neque q notae erant, ita ut LECIONES, POCNARONT, pro legiones, -pugnarunt, scriberent. Hinc etiam nunc vicesimum, et tricesimum -dicimus et scribimus, vel vigesimum et trigesimum. Ideo etiam -nomina Gaius et Gnæus, etiamnum per C et Cn. significamus. Sp. -Carvilius libertus Spurii Carvilii bis Consulis (234, 228 A. -Ch.), qui magna clarebat doctrina, quique primus Romæ scholam -publicam sustinebat, lineola extremis C adiecta, eius speciem -mutavit, vocantque novam litteram G, ge. Cæterum, ut iam supra -ostenderamus, sonus eius sequebatur principia c, k, atque q nec -ullo modo erat sibilus, sed gutturalis. - -Littera H. — Romanis nec consonans erat, nec vocalis, sed -spiritus, sæpe appositus etiam ubi non debebat, uti holus, -haveo, pro olus, aveo chenturionem, pachem, pro centurionem -pacem, aut omissus est ubi poni debebat, ut erus, umerus, pro -herus, humerus. - -Littera I. — Sono videbatur aliquanto obscurior quam nostrum. -Aut vero, quod etiam rectius esse videtur, ut et M. Fabius -suspicatur, erat Romanis quidam sonus medius, qui nec e, nec i -dici possit, unde infinita confusio scriptorum scaturiebat, quod -aliqui scriberent Diana, Minerva, liber, magister, vir, virgo, -Virgilius, Mauritania, amicus, alii autem Deana Menerva, leber, -magester, ver, vergo, Vergilius, Mauretania, amecus, quibus -Germani adiiciunt genetivum. Hæc, ut iam e Varrone ostendimus, -rusticitas est, nec audienda. - -Alterum stultum ac mendacissimum dogma statuerunt Germani, quasi -i nunquam duplicaretur, ita ut Genitivi Secundæ atque -Nominativi, perinde atque in pronomine idem, i nunquam -geminentur, proinde Corneli, Livi, Horati, isdem, et alia -similia esse scribenda, non autem Cornelii, Livii, Horatii, -iisdem (ei pro ii), deis, aut dis, nunquam Dii, Diis, et alia -idgenus, quæ nullo fundamento nituntur. - -Ut iam dictum supra est, Romani, propter angustias tabellarum, -marmorum ac nummorum, vocabula solebant coarctare ac breviare, -ita ut nostris typis, nisi ad id delineentur et excudantur, -repræsentari non possent. Eiusdem parsimoniæ causa litteram i, -ubi aut syllaba longa erat, aut geminari debebat, duplicarunt -longitudine, aut, et hoc diu, per ei scripserunt ut capteivei, -puerei. Cæterum non modo duplicarunt i per longitudinem, sed -etiam numerice duplicarunt et etiam triplicarunt. En, sunto -exempla: - -LꟾBERO . PATRꟾ. Est inscriptio Romæ: PORTIꟾ LVCILLIꟾ . VITRASꟾ . -PRAETESTATꟾ. — Alia: CVRATOR ALVEꟾ . ET . RꟾPARVM . TIBERIS . ET -. CLOACARVM VRBIS . TERMINAVIT RꟾPAM. - -Subinde etiam pro E geminatur I, ut: ANNAIIA AVRELIAII . GALLAII -. CARCHIIDON . CLIIMIINTI . COCCIIIVS . DIIIBVS, etiam IIT, pro -ET . FIICIT . FIILIX . HIIDISTVS . MIISIBVS (pro mensibus) -SIIVIRI . VIIRVS (pro verus), BIINII (bene), sed hæc hactenus. - -Cæteroquin quantitas et accentus per apices indicabantur, ut -Terentianus Scaurus atque M. Fab. Quintilianus præcipiunt, nempe -per apicem acutum, ´, per gravem, `, atque per circumflexum, ^, -qui etiam nostris temporibus adhibentur præter Germanos. Item -signa brevitatis atque longitudinis ˘ — commendatur supra capita -vocalium, uti - -DŎCĒMŬR, ĀUDĪMŬS, TŎTĬĒS, &c. - -Littera J, ad alphabetum Romanum non pertinet, inventa enim est -initio sæculi XVII-mi, h. e., circa 1601-um — 1603ium; in nulla -scriptura Romana potest adhiberi. - -Littera V et vocalis, et consonans, et etiam respondebat Græcæ -litteræ υ. Eodem tempore quo j, inventæ et adaptate sunt formæ U -et u. Neutra est Romana, nec in documentis ac monumentis -lapideis adhibenta est. In scriptura ordinaria consuetudo -utramque in textum scriptum et impressum iam ingessit, tamen, -quoad eius fieri possit, U inter maiusculas ingeri non debet. - -Quum duplicatio V sæpe inamœnum esset, ut in Sævvs, vva, servvs, -Imperatori Claudio placuit ab Ætoliis digammon Ⅎ adoptare, cuius -multa sunt vestigia ex iis temporibus; uti: ℲVLGVS, ℲALAE, -ℲIXIT, ubi consonantis V vice fungeretur, ut servus, vulgus, -vale, vixit, ex qua causa Germani hodiedum V (vau = fau) usque -ita proferunt. - -Apud nos in scholis V usque vocalem esse volunt, et ita -enuntiant, velut; amaui uia, uua, caue. Hoc inde fit, quod -delecti ad hoc investigandum missi, decepti transcriptione -Græcorum, qui Valerium, Virgilium, aliaque eiusmodi aliquando -(non semper) sic reddiderunt: Oualerios, Ouirgilios, sed etiam -Balerium et Bergillium. At veritas longe aliter se habet. Etenim -B et V apud Romanos frequentissime confunduntur, cuius rei sunto -sequentia exempla: Favia lex; Faviana, viduum (biduum), -imvecillitas, vaiolat (baiulat); COIVGI . DIGNISSIMAE . ET. -INCOMPARAVILI. Vicissim, B pro V: albeolus, cabea; BIX ANNIS XX; -bobis (vobis), iubantur (iuvantur), ubas duracinas (uvas), -vibebat (vivebat); iubentio, Minerba, Olibeto; Flabialis, -inbicto, iubentutis, lebo, Octabius, se bibus, se vibos, Sebera, -Seberus, serbus, sibe (sive), et sic porro. Ergo V non ad -vocalem u it, sed ad consonum b inclinat. - -M. noster Fabius (Lib. I., cap. IV.) et hoc animadvertit: “Et -medius est quidam V et I litteræ sonus Non enim sic optumum -dicimus quam optimum.” Sensus quæstionis est, utrum non littera -quædam desit hic, quum litteræ sint duæ, soni autem tres. Esse -itaque debere litteram tertiam, quæ nec i esset, nec u, sed -aliquid inter utramque. Sonus hic sine dubitatione est is, quem -Græci per υ, Franci per u, Germani autem per ü reddunt. — -Nequissimum itaque atque stultissimum est, quum Germani hunc -locum sic corrumpunt: “non enim sic optimum dicimus ut opimum.” -quasi de quantitate litteræ i hic agatur! Postquam ita -corruperunt locum auctoris, audacter statuunt dogma -mendacissimum, dici ac scribi debere optumum, maxumum, plurumum, -pontufex, carnufex, et sic deinceps. Grammaticus Romanus dein -subiungit C. Cæsarem i favisse, et hinc i in similibus locis -eius auctoritate niti. - -Sonus u in variis inscriptionibus per ou expressus legitur, more -Græcorum. Sic in decreto L. Æmilii Paulli (189 A. Ch.) POSSIDERE -HABEREQVE IOVSIT. In decreto autem consulum contra Bacchanalia -(186 A. Ch.), sic habent: MARCVS L. F. S. COS . SENATVM -CONSOLVERVNT IV OCTOB . APVD AEDEM DVELONAI... DE BACANALIBVS -QVE . FOIDERATEI ESENT. ITA EXDECENDVM CENSVERE — — HOMINES -PLOVS . V . OINIVORSEI . VIREI ATQVE MVLIERIBVS SACRA NEQVISQVAM -. FECISE VELET. NEVE INTER . IBEI VIREI PLOVS DVOBVS. VTEI -SVPRAD SCRIPTVM EST. HAICE VTEI . IN . CONVENTIONID . EXDEICATIS -NE MINVS TRINVM NOVNDINVM, &c. - -Litteræ X, Y, Z. Hæ tres litteræ circa tempora M. T. Ciceronis -(circiter 60 annis ante Christum a Romanis cooptatæ sunt. -Nominantur autem ics, y-psílon, atque zé. Hic ego quidem errare -grammaticos existimo, quandoquidem etiam iam Plautus atque -Terentius utuntur, et monumenta etiam iis antiquiora -Quintilianus laudat dulcedinem earum, sed in Græcis tantum -nominibus adhibitas asserit; quod valet quidem de z, non de -prioribus. In verbis Latinis antiquitas scripsit coniugs, legs, -aut vero s, ut Sestius, pro Sextio, prætesta, pro prætexta; -ecscribere, CONFLISSISSET, &c. - -Quod ad y attinet, est littera composita ex i et j sed antequam -hanc formam statuissent, et Græca, et Romana vocabula per u -reddiderunt, ut Suria (Syria), Suracusæ, Purrus (Burrus = -Pyrrhus), sumbolum, sucophanta, sulva, Sulla; ea tamen inventa, -hæc et talia deinceps per y exscripserunt, quod et nos usque -facimus, nec sophismata Germanorum silvam, Sullam præcipientibus -quidquam curamus. - -Itali quidem z tzettam, Germani autem tzet, appellant, atque -littera tz sonum affingunt. Male. De sono eius dubium nunquam -fuit. Usus Romanorum clare ostendit sonum eius fuisse, et usque -esse, ut apud Francos, Anglos, Slavos et omnes, præter Italos et -Germanos, h. e., acutior s, dentalis, et ob eam causam in locis, -ut Smyrna, Smaragdus, sæpissime adhibetur, quæ nomina ob id -etiam Zmyrna et Zmaragdus continuo scribuntur, quod nisi sono -similes essent, fieri non posset. Notum præterea est aliquot -vocabula Romana, ubi z sonus exprimebatur, per ss scripta esse, -uti caussa (quod Ciceronis esse dicunt), atque e Græcis -derivatis ubique, uti obrussa (obryssa, obryza), Messentius, -Mezentius, cretalisso, malacisso, pro -zo. - -Litteræ AI, AE, Æ, E, OI, Œ. Nullum unquam fuit dubium quin -nomina substantiva et adiectiva Prima Declinationis arctissime -secutæ sint Primam Declinationem Græcam, unde usque habemus -patrem familias, tum Nominativum Pluralem -ai, ut mensai, aulai, -perinde atque Genitivum Singularem mensai, aulai, non -diphthongos, sed duas syllabas, ut patet e metris poetarum. - -Germani contendunt hanc orthographiam ad “Classicam” usque -ætatem perdurasse ac tum demum ai versum in ae, usque duas -syllabas. At si quæras huius rei exempla in libris, omnino nulla -reperias, nec in Catone (234–149), nec in M. Pacuvio (220–132) -neque in Plauto (mortuus 184), neque in ullo vetustiori poeta, -uti Livio Andronico, Cn. Nævio, Q. Ennio, quidquam eius legitur, -quæ quidem iam omnia adulterata ad nos pervenerunt, atque sine -dubitatione cuncta quæ in illis vetustatem sapiunt, partim casu, -per neglectum, partim adulteratorum manu sunt archaica. Doctrina -itaque Germanorum unico fonte nititur, sex libris de Rerum -Natura T. Lucretii Chari (96–55), iam temporibus C. Cæsaris, et -M. Tullii Ciceronis, ideo sub hoc capite memorabilis, quod mores -archaicos imitatus est, ut et Maro, post eum, C. Sallustius -Crispus, Cæsaris et Octaviani æqualis. Hæc itaque nihil probant, -quia nulla eius rei monumenta habemus. - -Contra, haud diu exstitit etiam ae, quoniam fere simul cum ae -etiam æ, quin et e clam serpebant, et scripta monumenta iam -periodo Augustana in apricum prodiverunt, et Cesar, questor, -edilis, Κεκίλιος, Cecilius, cerimonia, hedus, seculum, in diem -plus prodeunt, atque ista est Latinitas quam ego amplexus sum, -quam omnes qui in universo mundo hac ætate Latine sciunt, -sequuntur, quam ego Latinitatem Imperialem appello, et ad quam -ab omnibus amplectendam provoco.[1] - -Furor ille antiquitatum cæterum non est inventio Germanorum, nec -illi argumentis convincuntur aut moventur, perinde atque sui -prædecessores. Dausquius, ipse antiquitatum indagator, -scriptorque de Orthographia Romana, negabat se moveri præceptis -Grammaticorum, et se ulterius quoque cum scripturum. Manutius -quoque Paulus eodem modo negabat[2] se contionem agniturum, et -concionem se scribere malle. Erasmus ridendos existimavit qui eo -furore caperentur, et ex repertis antiquitatibus aliis regulas -præscribere vellent. - -Ex omni enim ævo inscriptiones colligi queunt rationibus -grammaticis adversæ; uti “cis,” “qid,” “acua,” præsertim autem -quae precepta AI ante classicum AE classicum, Æ et E -post-classicum ac barbarum cavillantur. Sunt enim inscriptiones -innumeræ, huiusmodi, AEI, AEIVS, ei, eius; MVRVM REEDIFICARI -IVSIT – PARENTES EIVS SIBI ET SVIS POSTERISQVE AEORVM: MEN. XI. -DIAES VII (menses undecim, dies septem): HOC MONVMENTVM EXTAERVM -HEREDEM NON SEQVITVR. - -Frustra ergo Germani dogmata comminisci ex iis fontibus -conantur. Pæne omnia monumenta antiquitatis contra se sunt, -quibus tamen convinci et coargui se non patiuntur, num itaque -nos a tradita veritate, ab usu binum millium annorum suis -sophismatibus, sæpe etiam manifestis figmentis et erroribus -avocemur? - -Plurima in hoc tractatulo data opera præterivi, uti de nasalibus --ng, -oi, de aspiratis, rh, th, ph, non enim spatium sinit ut ad -particularia descendam. Non tamen audeo locum M. Fabii -Quintiliani celebrem (Lib. XII., Cap. 10) silentio præterire. -Sic ipse scribit: “Prudenter enim; qui quum interrogasset -rusticum testem, an ‘Amphiona’ nosset, negante eo detraxit -aspirationem, breviavitque secundam eius nominis syllabam, et -ille eum sic optime norat.” Hoc est, advocatus coram iudicibus -sic quæsivit a teste rustico: - - “Mi homo, novistine Amp’híona?” respondit rusticus: - “Non movi eum.” Tunc advocatus omisit aspirationem, rusticis - \ non usitatam, et i breviavit: - “Nostine Ampiona?” Ita prolatum nomen rusticus agnovit. Hinc - \ palam erit quid de hoc, et quid de reliquis aspiratis - \ censendum sit. - -⁂ - -Quum ex his omnibus satis clare constare debeat nec Germanos aut -fontes aut saltem thesaurarios esse omnis scientiæ Latinæ, nec -veritatem eos aut quærere, aut inculcare velle, sed suos errores -figmentaque nobis tamquam præcepta imponere - - “Hoc volo, sic iubeo; sit pro ratione voluntas, -(Iuv. Sat. VI., 222); - -et quum sua deliramenta etiam libros rituales, ipsa adeo Biblia, -ut vereor, pervaserint, monendos omnes amicos cultoresque -traditæ Romanæ Latinitatis, tempus supremum advenisse, ut et sua -Ciceroniana, “Classica” et alia speciosa nomina, quibus -studiosos Latinitatis a quotidiano sermone deterrent, respuere, -suos adulterinos textus ex scholis everrere, velut -virulentissimam Latinitatis pestem exigere et amandare, -opportunum statuamus; nam quod Phædrus nos monet (I., 11), verum -est: - - “Virtutis expers, verbis iactans gloriam, - Ignotos fallit, notis est derisui.” - -Calendiis Martis -1922-di - -Arcadius Avellanus, -Magister Litterarum Romanarum, -ex Collegio ad Sti Ioannis -Brooklyn — New York -in Civitatibus Fœderatis - - 1. Hoc est, ut nulla sit affectatio archaismi; ut scribamus - \ Æ, Œ, æ, œ, non a e, o e, neque Ae, et Oe. Siquis tamen - \ divisas vocales scribere malit AE, non Ae utatur, quia e - \ non est secunda littera, sed pars primæ. Præterea, a e - \ efferendus est a e, ut laevis, æ autem ut e, proinde - \ lævis, enuntiamus ut levis, laevis autem ut la-e-vis, sed - \ una syllaba. Hic fuit sermo vivus Populi Romani ultimus, - \ hunc nos prosequimur, solam enuntiationem legitimam, et - \ historice veram, quandoquidem ipse Populus Romanus, - \ posthabita enuntiatione maiorum, hanc elegit, in hac - \ acquievit ad mortem usque. Quid ergo fingamus nobis in - \ phantasia Romam respublicanam, Ciceronianam, delirium ac - \ phantasma ludimagistrorum, quin potius ditemus sermonem - \ Romanum novis vocabulis, diffundamus sermonis usum, - \ circulos Latinos condendo, ac novas litteras, periodica - \ Gentium Latina edendo ac diffundendo. - 2. idem asserebat de nomine Syllæ, in Lapidibus Capitolinis, - \ auctoritate Verrii Flaccii, Grammaticorum Romanorum - \ γραμματικότατου insculpto se eam orthographiam non - \ secuturum. Quum itaque Germani partes semper deteriores - \ sequantur, nos, qui veritatem quærimus, Lapides - \ Capitolinos Verriumque Flaccum necessario potiores - \ habebimus, atque Syllam scribemus. - - - - - -Pars prima -Pirata Veteranus. - -Caput I. -Senex Navita in Admiral Benbow. - -Spectabilis[1] Trelawney, Doctor Livesey, cæterique istorum -virorum, quum me rogassent, ut cuncta ac singula de Insula -Thesauraria, a carceribus ad calcem[2], litteris mandarem, nec -quidquam præter situm insulæ celarem, et hoc propterea, quod -usque iaceret thesaurus inibi, qui necdum erutus esset, sumpsi -calamum anno Salutis millesimo septingentesimo —, exordiorque ab -eo tempore, quo pater Diversorium Admiral Benbow tenebat, atque -senex nauta, sole ustus, cum cicatrice copidis, primum sedes -suas sub tecto nostro fixerat. - -Bene eum memini, acsi res heri evenisset, ut ad ostium -diversorii gravi gradu ventabat, risco suo pone se pabone[3] -vecto; ipse procerus, robustus, gravis, homo vultu fusco; plexæ -ac picata coma humeris squalidæ tunicæ suæ cæruleæ impendebant; -manus eius laceræ, plenæque cicatricum erant, unguibus nigris ac -mutilis, vibex autem transversum unam malam erat sordida ac -lividæ albedinis. Memini ut circumspectabat æstuaria, interim -sibi sibilans, deinde autem in antiquam nautarum cantilenam -incidebat, quam postea tam sæpe cantilare consuevit: - - “Quindeni viri super cistam mortui — - Io-ho-ho lagenaque cannei!” - -ea elata, senili et caduca voce, quæ ad vectes ergatæ aptata -item atque confecta esse videbatur. Tum tigillo, in speciem -trudis,[4] quam manu gerebat, ostium pulsabat, et quum pater -comparuit, pocillum cannei[5] rude ab eo postulavit. Hoc sibi -allato, periti instar sorbillabat, ad gustum cognoscendum -morabundus, interea iam in rupes iam in tabellam titularem -nostram dispectans. - -“Æstuarium istud est commodum,” fatur denique,” sciteque sita -caupona. Frequentesne hospites, mi sodalis?” - -Pater meus negabat hospitum frequentiam, quin paucitatem -querebatur. - -“Tum,” refert ille, “hæ erunt mihi sedes. Tu vero, contubernio,” -inclamat pabonarium, “hucce affer illum riscum, præbeque manum -ad eum sustollendum,” prosequebatur, “hic iuvabit manere -paulisper. Sum autem ego homo planus; canneum, ova cum lardo -appeto atque illam summitatem, unde navigia prodeuntia speculari -possim. Quo titulo vocer? Licebit vobis me navarchum appellare. -Au, scio ego probe quid a me velitis — ecce;” quibus dictis tres -aut quatuor aureos ad limen proiecit. “Quum hæc victu -absumpsero, docebitis me,” inquit, sævo imperatoris vultu. - -Et sic, profecto, trita ut indumenta eius fuerint, rude ut -locutus sit, nullam ferebat similitudinem hominis qui ante malum -navigare consuesset, quin potius aspectum præbebat pronavarchi, -aut naucleri, cui aut obediri, aut ferire, solemne erat. Qui -pabone eum sequebatur narravit nobis hunc tabellario[6] ad -vectum ante Royal George descendisse, de diversoriis circa oram -sciscitatum, de nostro cum laude memorato audivisse, præsertim, -ut puto, propter eius solitudinem, in locum sui domicilii sibi -selegisse. Nec quidquam plus de nostro hospite reperire -poteramus. - -Ipse, ex consuetudine, homo erat perquam taciturnus. Dies -solidos circa æstuarium, aut in rupibus, telescopio orichálcino -in manu oberrare solebat; singulas vesperas in œco[7], iuxta -focum, canneum aqua temperatum, sed fortem, sorbillando -explebat. Alloquentibus plerumque respondere non solebat; nihil -nisi oculos levare, sæve respicere, ac per nasum efflare, -tamquam tuba nebularia; atque nos, cæterique domus -frequentatores, mox assueti sumus solum eum relinquere. Ex suis -ambulationibus redux sciscitari solebat, utrum quisquam nauticus -in via præterire visus esset. Primum existimavimus eum orbitatem -ægre ferre, sodalesque sui similes desiderare, et ob id -sciscitari; denique tamen reperimus eum potius illos devitare -velle. Siquando quis nauticus in Admiral Benbow se divertebat -(ut quandoque fiebat, quum quis eorum secundum oram Bristol -tenderet), antequam œcum ingrederetur, eum per velatam ianuam -vitream speculari solebat; certum etiam erat eum in omni -consimili eventu, quum quis eius generis præsto esset, mure -silentiorem futurum. Quod saltem ad me attinet, nihil arcani in -hac re fuit; quum quodammodo et ego particeps sui metus essem. - -Die quodam me sevocavit, obtulitque mihi nummum argenteum -quatuor libellarum in singulas calendas, si modo “oculum -tempestatispicum continuo apertum haberem, nauticumque quemdam -cum uno crure specularer,” atque repertum ei statim renuntiarem. -Deinceps, quum vertente mense primo quoque die mercedem meam -petitum eum adivissem, haud semel flatu per nares me excepit -fixoque intuitu, attamen antequam septimana verteretur, certum -erat fore ut resipiscat, allatoque nummo, mandatum de “nautico -cum uno crure” iteret. - -Quam illa personæ imago somnia mea turbaverit, vix est cur -dicam. Noctibus intempestis, quum porcellæ quatuor angulos domus -nostræ quassarent, fluctusque secundum æstuarium contraque -cautes boarent, millenis in formis eam videre mihi fingebam, -millenisque aspectibus diabolicis. Crus modo in genu videbatur -esse præcisum, modo in fœmore; alias monstrosi quid parebat, -quod nunquam nisi unum crus habuisset, quodque e medio corpore -eius crevisset. Atrocissima species incubonis tamen erat, quum -claudicando hoc phantasma vidissem sepes ac fossas persultando -me insectari. Quæ si omnia supputem, nummum meum argenteum -quatuor libellarum satis magno impendio, his exsecrandis -phantasmatibus, præstinavi. - -Quamquam conceptus nautici cum uno crure terrorem mihi incussit, -ipsum navarchum longe minus metui quam notorum quisquam. Non -defuerunt vesperæ, quibus plus cannei ingurgitavit, quam caput -suum capere posset; ac tum, more suo sedebat, atque, nullius -habita ratione, nefarias suas antiquas ac feroces cantilenas -nauticas modulabatur; nonnunquam tamen pocula cunctis circumponi -iussit, cunctosque præsentes tremebundos ad audiendas suas -fabulas, aut ad secundandum suis cantilenis adigere consuevit. -Persæpe audivi domum resonare “Io-ho-ho, et lagena cannei;” -omnibus vicinis, gratia suæ vitæ, pernicie mortis sibi -impendente, concinentibus, quisque altero elatius, ne -animadverteretur. In hoc genus enim impetu se maxime imperiosum -solebat socium præbere; mensa palmo percussa, silentium omnibus -circumquaque imperabat; subinde vel quæstione aliqua irritatus -in furorem exarsit, alias vero quod nulla quæstio posita esset, -inde enim suspicabatur socios suam historiam non attento animo -prosecutos esse. Nec quemquam sivit diversorium relinquere, -donec se ipse pytissando[8] sopivisset, seque in lectum -devolvisset. - -Fabulæ autem eius erant imprimis, quæ auditores terrore -percellebant. Erant autem hæ fabulæ revera terrificæ: de -patibulo suspensis, de petauro præcipitatis, de tempestatibus -maritimis, item de Insulis Dry Tortugas, atrocibus actis, -rebusque in maribus Hispanicis gestis. E propriis fassionibus -suis colligi licebat eum vitam in medio duxisse quorundam -sceleratissimorum bipedum, quibus unquam divinitus concessum sit -maria navigare; verba autem quibus has historias narraverat, -animos popularium auditorum, popelli plani et agrestis, tanto -fere horrore, quanto facinora, flagitiaque narrata perculerunt. -Pater meus sæpe dictitabat diversorium in incitas actum iri, ac -futurum esse ut adventores,[9] nequis eos terroribus -persequeretur, tyrannidi subigeret, rebusque horrificis eos -cubitum pelleret, locum frequentare cessarent; mihi tamen eius -præsentia nobis potius profuisse videbatur. Nam auditores primo -quidem timore afficiebantur, sed postea eventus recolentes, iis -potius delectabantur; in quieta enim vita rurestri incitamen tum -salubre esse videbatur; nec defuerunt, præsertim inter minores -ætate, qui eum admirandum esse ducerent, eumque appellationibus, -veluti “verus canis marinus,” “genuinus senex sal,” hisque -similibus honoris titulis afficerent, dictitarentque id esse -genus hominum, quod Angliam in mari terribilem effecisset. - -Uno quidem modo ipse nobis certe ruinam minitabatur; namque -septimanas solidas apud nos perseveravit, tum deinde mensem post -mensem, ita ut omnis quam nobis dederat pecunia iam pridem -exhausta esset, et tamen pater meus nunquam tantum sibi animum -sumere auderet, ut plus exigeret. Siquando mentionem eius rei -iniecit, navarchus tantum per nares flatum emisit, ut eum fere -boare diceres, torvoque obtutu patrem pæne e cubiculo -expelleret. Memini vidisse patrem manus desperatione torsisse -suas post istiusmodi repulsas, nec prorsus dubito quin hæ -molestiæ terrorque, in quibus sic eum vivere oportebat, mortem -eius immaturam atque infelicem acceleraverit. - -Per totum id tempus quod navarchus apud nos exegerat, nullum -omnino indumentorum mutavit, præterquam quod nonnullos soccos a -circitore[10] emit. Tufarum, quas in pileo suo gesserat, una -aliquando soluta, sivit ut inde penderet, quamvis ventis -flantibus magna eum molestia affecisse necesse esset. Memini -statum tunicæ eius, quam in cubiculo ipse solebat sarcire, -quæque circa finem nihil erat aliud quam centones. Litteras ipse -nec unquam scripsit, nec accepit, nec cum ullo præter vicinos -unquam collocutus est, et hoc tantum canneo ebrius. Grandem -riscum marinum nemo nostrum unquam vidit apertum. - -Semel tantum adverse tractari sibi contigit, et hoc circa finem, -quum misellus pater meus in exitio versabatur, quod et eum -tandem absumpsit. Dr. Livesey quodam sero pomeridie suum ægrum -visum venerat, sumtoque aliquanto cœnæ a matre sibi paratæ, in -œcum secessit fumatum, donec equus suus e pago advenisset, quod -nos stabulum in Benbow nullum habebamus. Ego eum secutus sum -intro. Usque memini diversitatem inter nitidum medicum -mundumque, cum pulvere nivei candoris, suos fulgidos, atrosque -oculos, perinde ac mores suos urbanos, quam a nostris petulcis -rusticis differebat, præsertim autem ab illo sordido, obeso, ac -barone silicernio piratico nostro, ut illic sedebat canneo -stupidus, cubitis in mensa suffultus. Subito ipse — navarchus -scilicet — incepit suum sempiternum proboare cantum: - - “Quindeni viri super cistam mortui – - Io-ho-ho et lagena cannei! - Potus ac diabolus finiverunt cæteros — - Io-ho-ho et lagena cannei!” - -Primum existimabam per “cistam mortui” eum ipsum riscum suum -intelligi debere, qui supra in anteriori cubiculo erat, atque -hæc cogitatio miscebatur in meis somniis cum conceptu de nautico -cum crure uno. At iam per hoc tempus dudum cessavimus cantilenam -eam admodum curare; ea vespera, præter Doctorem Livesey iam -nulli erat nova, sed eum, ut animadverti, haud iucunde -afficiebat, nam ipse pro momento, sustulit oculos quodammodo -irritatus, antequam sermonem cum sene Taylor hortulano, de novo -quodam remedio contra rheuma prosecutus esset. Interea -navarchus, sua propria musica recreatus et erectus, tandem palmo -suo mensam ante se percussit, modo, quem omnes intelleximus eum -silentium imperare. Voces omnium, præter Doctoris Livesey, -conticuerunt; is, more suo, loqui perrexit clare ac benigne, -post quæque pauca verba fumam suam sugitans. Navarchus primum -oculos in eum defixit, palpo mensam iterum percussit, et sævius -eum contuebatur, tandem in maledictum vile erúpit: “Silentium -illic inter stegas!” - -“Mihine hæc dicta esse voluisti, Here mi?” quærit medicus; et -quum verbero ille cum altero maledicto id confirmasset, “Unum -tantum est,” respondit ei medicus, “quod tibi dictum esse velim, -nempe, si canneum potare perrexeris, mundus a turpissimo -furcifero mox liberabitur!” - -Furor senis nebulonis ineffabilis erat. Prosilivit in pedes, -produxit et aperuit cultrum nautis communem, eumque in pugno -librans, medicum transfigere minabatur. - -Medicus ne movit se quidem. Ut antea, trans humerum, eodem sono -suæ vocis ad eum loquebatur ita tamen elata, ut quamvis pacata -et firma esset, omnes in œco præsentes perciperent: - -“Nisi cultrum illum confestim in sacculum reposueris, fide tibi -spondeo, ut proximo conventiculo curiæ suspendaris.” - -Tum certamen oculorum inter eos insecutum est; sed navarcho -poplites mox cesserunt, cultroque recondito, ad sedem, canis -profligati instar, hirriens recessit. - -“Nunc autem, Here mi,” prosequitur medicus, “quum iam sciam in -meo territorio eiusmodi quoque lurconem dari, scito me tibi -invigilaturum esse die noctuque. Ego enim non modo medicus, -verum etiam magistratus sum; proinde, si vel halitum de te -audivero conqueri, si id vel læsæ civilitatis fuerit modo actæ -similis, dabo efficacem operam ut subigaris, et hinc exigaris. -Hæc modo sufficiant.” - -Paullo post equus Doctoris Livesey ante ostium comparuit, et -ipse abequitavit; at navarchus, tam ea vespera, quam multis -postmodum vesperis in pace se continuit. - - 1. Spectabilis, -e, (a), quod spectari potest; (b), quod - \ spectari meretur; (c), quod spectandum est. A IVᵒ sæculo - \ titulus officialium in curia Imperatorum, præsertim - \ Iurisconsultorum atque officialium Fisci, sive Ærarii, ut - \ Vir Spectabilis, deinde Dominus Spectabilis, demum, usque - \ ad nostra tempora, tum eadem forma, tum etiam - \ Spectabilis, simpliciter, codem prorsus sensu quo - \ Anglorum Esquire, sive Squire. - 2. Ab initio ad finem; carcer enim locus erat in - \ amphitheatro subter subselliis, ubi feræ continebantur, - \ et a portis cuius cursus initium cepit. E regione huius, - \ in extremo erat meta, linea nempe calce, sive creta, - \ descripta ac definita, quæ erat finis cursus, unde per - \ alteram partem circuli, sive tramitis, athletæ retrorsum - \ currebant. - 3. Pabo, -nis, m., est vehiculum unius rotæ, duorumque - \ capulorum, ad vehenda onera. - 4. Trudes, -is, f., est lignum, tignum, pertica, vectis, - \ contus, veluti vectis ad trudendum, vertendum, versandum - \ aliquod machinamentum, uti est ergata in navi, quæ quum - \ versatur, vel circumagitur ope trudis, oram, vel funem in - \ se colligit, atque an coram sublevat. - 5. Canneus, -i, est potus e cannis sacchariferis - \ destillatus, delitiæ nautarum. - 6. Tabellarium, -ii, sic ego nomino carrucam, sive currum, - \ quo litteræ, fasces ac manipuli ex una officina - \ tabellaria in alteram, ex uno pago, aut oppido in alterum - \ sumptibus publicis transportantur. Antiquitus hæc - \ curricula et homines, viatores, sive vectores - \ consueverunt pro mercede, sive naulea, vectare; et in eo - \ sensu hic accipitur. - 7. Œcus, -i, quod Græcis quidem “domum” significat, Romanis - \ tamen eam nonnisi partem ædium, ubi hospites, ac - \ salutatores solebant excipi; modo locutorium vocant. - 8. Quidquid Terentii Afri temporibus, aut usu particulari - \ verbum significaverit, ad rem nihil refert; pytisso, 1, - \ r., verbum Græcum, Latine — sequiori ævo semper - \ significavit, hodieque significat, lente, otiose, - \ sedendo, potare vinum inter colloquendum societatis - \ causa, sorbillare. Effertur autem pytizo, ut Græcis. - 9. Adventor, -is, m., frequentator, emptor constans, - \ consuetudinarius. “Cauponem quoque vicinum, atque ob id - \ æmulum, deformavit in ranam; et nunc senex ille dolium - \ innatans vini sui, adventores pristinos in fæce - \ submissus, officiosis ronchis raucus appellat;” L. - \ Apuleius, Met., Froben, 1606, p. 143. — “Ad fores - \ auscultate, atque asservate ædes, Nequis adventor gravior - \ abeat, quam adveniat;” Plaut. Truc. i, 2, 2. “Si æquum - \ facias, adventores meos non incuses;” id. ib., ii, 7, 55. - 10. Circitor, -is, m., est mercator itinerarius, propóla. - - -Caput II. -Canis Niger comparet atque evanescit. - -Non multo post hæc factum est ut primus accideret eventuum tam -mysteriosorum, qui nos, denique, a navarcho liberavisset, -quamquam, ut mox constabit, non perinde a suis negotiis. Hyems -erat frigore acerba, cum diuturno gelu procellisque sævis; -certumque videbatur iam ab initio misellum patrem meum proximum -ver haud conspecturum. Ipse magis in diem deficiebat, hinc ego -et mater soli diversorium administravimus, proinde, etiam sine -speciali cura molesti nostri hospitis, negotiis satis eramus -distenti. - -Quoddam mane erat Ianuarii maturrimum — mane cum frigore mordaci -— æstuarium gelu erat canum, undulæ rupibus leniter incidebant, -sol usque imus, vix summos colles perstringebat, ac longinque, -introrsum mare, fulgebat. Navarchus solito maturius surrexit, ac -deorsum, secundum littus itabat, copide sua inter sinus longæ -pænulæ oscillante, telescopio orichalcino sub axilla, pileo -autem in occiput represso. Memini ut halitus eius in aere, -tamquam fumus pone eum flutabat ut ipse procedebat, sonum autem -ultimum ab eo tunc audivi, quum cautem magnam prætergrediens, -fremebat ex indignatione, acsi in animo usque cum Doctore -Livesey ageret. - -Itaque mater in diæta erat cum patre; ego autem mensam -ientaculo[1] sternebam ante navarchi reditum, quum ianua œci -pandebatur, homoque intrabat, quem antehac videram nunquam. -Creatura pallida ac sebosa is erat, duobus digitis lævæ manus -deficientibus ; atque licet copidem gerebat, pugnax esse non -videbatur. Moris mihi erat oculis prosequi nauticos, sive unius -cruris sive duorum, et probe memini quam hic mihi ænigmati -fuisset. Nautæ quidem speciem hic non ferebat, tamen, quodammodo -mare redolebat. - -Quærenti mihi quid sibi præponi vellet, respondit se canneum -velle; sed quum ad temetum afferendum proditurus eram, iste in -mensam consedit, meque nutu ad se accedere iussit. Ego, ubi -eram, cum mappa in manu, constiti. - -“Veni huc, filiole,” fatur ille. “Accede huc propius.” - -Propius gressus sum. - -“Estne ista mensa pro sodali meo, Bill?” quærit ex me obtutu -quodam inani. - -“Ego negavi suum comparem me novisse; locum esse cuiusdam -inquilini domus, quem nos navarchum appellare soliti essemus. - -“Recte quidem,” ait ille, “consortem meum Bill æque posse -navarchum appellari ac non. In genarum altera cicatricem fert a -copide, cæteroquin moribus est iucundus, præsertim inter pocula, -meus scilicet consors, Bill. Dabimus argumenti gratia vestrum -navarchum cicatricem in gena habere — hanc autem genam, si ita -tibi placet, rectam esse. Cæterum, quid attinet? Est ut dixi. -Ergo estne sodalis meus, Bill, in ista domo vestra?” - -Respondi ei illum foras, ambulatum ivisse. - -“Quorsum? filiole. Qua via profectus est?” - -Quum vero indicassem ei cautem, memorassemque quomodo et quando -navarchus reversurus esset, et aliquot aliis quæstionibus -respondissem, “A,” ait ille, “hæc sodali meo Bill tam bene -cedent quam potus.” - -Aspectus vultus eius ut hæc verba proferebat, nequaquam erat -gratus, mihique satis suberat causæ, quare hunc errare putarem, -etiamsi quæ dixerat ita intelligi voluisset. At ea non me -attinebant, ut mecum existimabam; præterea et scitu difficile -erat quid facto opus esset. Advena hærere ac superstitare -pergebat paullulum intra ostium diversorii, dispectans in -angulis, tamquam felis murem opperiens. Semel ipse quoque -egressus sum in viam, sed ipse me confestim revocavit, at quum -non satis propere ad suum arbitrium regressus essem, in faciem -suam sebaceam incredibilis mutatio subivit, meque tam immani -maledicto introire iussit, ut ruendo illi obsequerer. - -Quamprimum intus eram, ad mores priores rediit, partim -blandiendo, partim sugillando, me in humeris compalpavit, me -puerum probum collaudavit, meque haud parum adamavisse dixit. -“Ego quoque habeo filiolum meum proprium,” inquibat, “adeo tui -similem, quam lac lacti; et ipse superbia cordis mei est. Quod -tamen puerorum maxime interest, mores sunt ac disciplina, mi -filiole — disciplina. Iam si cum Bill mare navigasses, non ibi -otiatus ac bis vocandus fuisses — non tu inquam. Non sic -consuetudo Bill ferebat, nec eorum qui cum eo navigarunt. Atque, -ecce, revera, hic meus sodalis, Bill, appropinquat, cum -telescopio sub axilla, sane, Dii eum bene ament. Itaque ego et -tu, filiole, tantum in œcum recedemus, ac pone ianuam nos -occulemus, ac Bill nostrum necopinato consalutabimus — Dii eum — -repeto — bene ament.” - -His dictis peregrinus mecum una retrorsum in œcum cessit, meque -pone se in angulum statuit, ita ut nostrum uterque ianua -tegeremur aperta. Eram admodum perterritus et concitatus, ut -facile perspicuum est, ac metum meum auxit etiam manifesta -peregrini ipsius formido. Hic enim capulum suæ copidis ab -obicibus liberavit, mucronem in vagina motavit, ac per totum id -tempus quo ibi præstolantes stabamus, glutitare pergebat, acsi -quid ei in gula hæsisset. - -Tandem intro grassabatur navarchus, ianuam pone se cum sonitu -obdit, et quin dispexisset, otiose perambulat cubiculum adversus -locum, ubi ientaculum sibi dapinatum erat. - -“Bill,” fatur peregrinus voce, ex qua iudicari posse arbitrabar -eum se fortiter atque graviter agere videri velle. - -Navarchus in calce se circumvertit, fronteque se nobis sistit; -quidquid fusci in vultu eius fuit, dissipatum est, ac vel nasus -eius livescebat; speciem præ se ferebat hominis, qui spectrum -conspexisset, aut Ipsum Dæmonem, aut quid, si id fieri posset, -deterius; ac fide asserere non dubito, miserebat me videre, quí -ictu oculi consenuisset, et confectus esset. - -“Eia, Bill, tu me nosti; sodalem nauticum tuum veteranum certe -nosti, mi Bill,” ait peregrinus. - -Navarchus quodammodo auram captabat. - -“Canis Niger!” fatur denique. - -“Et quis alius?” querit alter, maiori animo sumpto. “Canis -Niger, ut semper fuit, venit visum suum sodalem nauticum, Billy, -in Diversorio Admiral Benbow. A, Bill, Bill, nos duo mira -vidimus tempora, ex quo ego has ungulas amiseram,” ait iste, -manu sua mutila sublata. - -“Attende modo,” inquit navarchus, “tu me usque huc insectatus -es; hic itaque sum; loquere ergo; quid id est?” - -“Tu ipse id es, Bill,” refert Canis Niger; “res penes te est, -Billy. Mihi lubebit ab isto charo puello pocillum cannei -obtinere, quem adeo adamavi; dein considemus, si ita tibi -videbitur, et ex corde colloquemur, ut veterani sodales -nautici.” - -Me cum canneo redeunte, hi iam alter alteri ex adverso, ad -mensam, ubi navarcho ientaculum apparatum erat, discubuerunt — -Canis Niger propius ianuæ, sedebatque lateratim, ita ut uno -oculo suum sodalem observaret, altero autem, ut mihi videbatur, -suo effugio caveret. - -Iste me secedere iussit, ianuam autem patere. “Cave autem, -filiole, ab ianua auscultaveris,” inquit; itaque eos una -reliqui, meque in dispensatorium[2] recepi. - -Quamquam haud parum avidus eram auscultandi, idque et tentavi, -diu nihil auribus perceperam nisi submissum gannitum; denique -tamen voces assurgere cœperunt, atque unum alterumque vocabulum, -plerumque maledicta navarchi, excipere quivi. - -“Non, non, non, non; eiusque rei finis!” semel exclamavit. Tum -iterum, “Si ad oscillandum veniatur, oscillent omnes, inquam.” - -Dein, extemplo ingens eruptio maledictorum alteriusque strepitus -sequebatur, sella mensaque in cumulum iacta sunt, et clangor -sequebatur chalybis, tum vagitus doloris, ac temporis momento -post vidi Canem Nigrum summo nisu profugientem, navarchum autem -magno conatu persequentem, uterque destricta copide, prior -cruore ex humero suo late manante. Ipso in ostio navarchus -alterum et ingentem ictum fugienti intentabat, quo hic certe ad -spinam dorsi usque fissus fuisset, nisi tabula gravis tituli -nostri, Admiral Benbow, ictum excepisset. Vibicem in quadratura -eius in inferiori ora hodiedum cernes. - -Ictus is pugnæ fuit ultimus. Semel via potitus, Canis Niger, -saucius ut erat, plantas pedum mira celeritate ostentabat, et -intra dimidium minuti pone verticem rupium evanuit. Navarchus, -ex sua parte, modo hominis stupore perculsi stabat, oculis in -titulum defixis. Deinde manibus semel iterumque super oculos -prætervectis, tandem in domum reversus est. - -“Iacobelle,” me affatur, “canneum;” ac dum hoc dicebat, -aliquantum vacillabat, unaque manu parieti innitebatur. - -“Num es læsus?” quærebam ego. - -“Canneum,” repetit ipse. “Necesse est ut hinc migrem. Canneum, -canneum.” - -Allatum procucurri; sed iis quæ hic gesta erant haud parum -enervatus, unum pocillum fregi, cubiculum inquinavi, ac dum me -in proprium modum reducere contendo, sonitum magnum lapsus ex -œco exaudio, quo quum cucurri, reperi navarchum tota sua -longitudine in constrato iacentem. Eodem momento mater -clamoribus certamineque exterrita, per gradus deorsum currens, -mihi auxilio venit. Viribus iunctis caput iacentis levavimus. -Gravi halitu laborabat; sed oculi clausi erant, color autem -vultus tæter. - -“Va, me infortunatam,” clamitabat mater, “quantum probrum domus -nostræ! Pater autem tuus misellus, æger!” - -Interea consilii inopes nesciebamus quí navarcho opitularemur, -nec ulla nobis subiit cogitatio, nisi quod e lucta cum peregrino -lethale accepisset noxam. Canneum quidem attuli tentavique in -labra eius inferre; sed dentes arcte compressi, maxillæque erant -quasi ferreæ. Magnum levamen nobis allatum sensimus, quum ostio -aperto, Dr. Livesey intrabat patrem meum visurus. - -“O medice,” clamabamus una, “quidnam faciamus? Ubi est hic -vulneratus?” - -“Vulneratusne? Fungum! refert medicus. “Haud plus vulneratus -quam ego, vel vos. Tactum tulit paralyticum, ut eum monueram. -Tu, mea Hera Hawkins, potius ad maritum in diætam ascendas, nec -tamen de his rebus, quoad fieri potest, quidquam ei memorabis. -Quod vero ad me attinet, cuncta mihi tentanda sunt, ut vitam -huius scelionis ter inutilem, servem; tu autem, Iacobelle, -pelvim aquæ mihi comparabis.” - -Reversus cum pelvi, reperi medicum manicam navarchi iam -proscidisse, brachiumque eius musculare nudasse. Id pluribus in -locis figuris compunctum erat. “Fortuna Propitia,” “Ventus -Secundus,” atque “Billy Bones suus lusus,”[3] erant exempla -faberrima in brachio; superius vero, in lacerto, infra armum, -imago erat patibuli, hominisque inde pendentis — efficta, ut -mihi quidem paret, ingeniose. - -“Præsagium,” inquit medicus, digito figuram indicans. “Atque -nunc, mi Here Billy Bones, si id vocaris, iuvabit colorem -sanguinis tui explorare. Iacobelle,” inquit, “aversarisne -aspectum sanguinis?” - -“Non aversor,” respondi ego. - -“Itaque,” inquit, “tene hanc pelvim;” quibus dictis applicuit -scalpellum, venamque secuit. - -Non parum sanguinis tractum est antequam navarchus oculos -aperuit, caligansque circumspexit. Primum omnium agnovit -medicum, quod frons rugata satis prodidit; dein me animadvertit, -quod eum relevare videbatur. At subito color vultus mutatus est, -et surgere tentavit his verbis: - -“Ubinam est Canis Niger?” - -“Nullus Canis Niger est hic,” respondit medicus, “præter eum -quem in ipso tuo dorso habes. Canneum potare perrexisti; -paralysi tactus es, ut tibi clare prædixi; ac te, perquam me -invito, e fauce mortis per capillos eripui. Nunc autem, Here -Bones —” - -“Id non mihi nomen est,” interpellat ipse. - -“Multum sane curo,” regerit medicus. “Nomen est piratæ mihi -noti; sic te placet, gratia brevitatis appellare; hoc tamen est -quod tibi dicere opportunum putavi: unum pocillum cannei non te -perdet, verumtamen si sumis unum, sumes et alterum, atque iterum -alterum, at ego capillamentum paciscor meum, nisi mox -abstinueris, futurum ut moriaris — tenesne? — et in locum tuum -migrabis, veluti ille in Bibliis. Nunc autem enitere, compone -te. Semel saltem iuvabo te ut in lectum devenias.” - -Denique nos, non sine molestia, feliciter eum in diætam -sustulimus, in lecto collocavimus, ubi caput eius in culcitam -recidit, acsi exanimis esset. - -“Modo autem animum attende,” monet eum medicus, “officio meo -satisfeci — nomen cannei idem tibi significabit ac mors.” - -His persolutis, ad patrem meum secessit, quo brachio meo -prehenso, secum duxit. - -“Id nihil est,” ait mihi medicus, quamprimum ianuam clausit. -“Satis sanguinis eius traxi, quo eum per aliquod tempus -compescerem; ubi modo est, septimanam exigat iacendo — id et -sibi et tibi plurimum expedit; alius tamen impetus eum finiret.” - - 1. Ientaculum, -i, “epulas trifariam semper, interdum - \ quadrifariam dispertiebat; in ientacula et prandia, et - \ cœnas commessationesque;” — Suet., Vitel. 13. — “Me - \ inferre Veneri vovi iam ientaculum,” Plaut. Cur. 1, 1,72. - - Surgite iam vendit pueris ientacula pistor, - Cristatæque sonant undique lucis aves. - M. Val. Martialis, Apophor, xiv, 221. - 2. Dispensatorium, -ii, appello locum, ubi aliquid - \ dispensatur. Dis autem et pensare, est pendere, appendere - \ trutinæ, bilanci, metiri quacunque mensura, atque - \ distribuere, dimetiri, divendere, divenditare, sive id - \ sit temetum, potus, farina, panis, fabæ, frumentum - \ quidquid aliud. Hic pars est popina, ganeæ, diversorii, - \ ubi potus. — vinum, camum, cælia, sabaia, canneus, pretio - \ divenditur. - - 3. Lusus, -us, m., ex ludo, 3, -si, -sum, aliquid non serio, - \ sed puerili modo agere, nugari, iocari; hinc nomina - \ substantiva tria: ludus, -i, actus ludendi, qui fit - \ viribus corporis, uti ludus gymnicus, exercitatio - \ corporis; ludi Olympici, Sæculares, ludus pilarum; item - \ ludus litterarius, sive schola, ludimagister, præceptor - \ scholæ. Tum est lusus, -us, m., qui fit mente, ingenio, - \ scripto, versibus, sermone; denique lusio, -nis, f., - \ actus ipse; eius composita: allusio, collusio, delusio, - \ elusio, illusio. - - Quandoquidem ab auctore (pag. 63) monemur sententiam “Billy - \ Bones his fancy” otiosi scribillantis esse, neque ullum - \ sensum fundere, potuissem verbum verbo reddere, dicereque - \ Billy Bones sua phantasia — quod fancy phantasia est — - \ tamen significatio verbi Latini ab Anglico perquam - \ discrepat, lingua autem Latina vim non patitur; nam - \ Latine is, qui non serio, dataque opera, atque consilio - \ agit, ludere dicitur, et id quod agit lusus appellatur, - \ si verbis aut scripto fiat, ut cuique linguae Latinæ - \ gnaro satis superque constat, proinde locum sic reddendum - \ iudicavi. - - -Caput III. -Macula Nigra. - -Circa meridiem cubiculum navarchi cum potu refrigeratorio atque -medicamentis adivi. Navarchus eo fere modo ut eum reliqueramus, -iacebat, nisi fortasse paullo altius, sed perquam debilis, -nervosusque esse parebat. - -“Iacobelle,” inquit, “tu hicce solus es in aliquo numero; nec -ignoras me in te semper optima fuisse voluntate. Nunquam -præterivit mensis, quin tibi nummum quatuor libellarum dedissem. -Nunc autem mi sodalis, ut vides, in imis sum, et ab omnibus -desertus; itaque, Iacobelle, nonne afferes mihi haustulum -cannei, mi sodalicule?” - -“Medicus —” cœpi explicare. - -At ille, debili voce, ex corde tamen, medico maledicebat. “Omnis -medicus vappa est,” respondit, “atque ille præsertim medicus -quid de nauticis novit? Fui ego in locis, picis ferventis -instar, sodalibus hinc et illinc febri tropica corruentibus, -atque matre terra motu, tamquam mare, undulante — quid medici de -eiusmodi regionibus sciunt? — ego vero, ut tibi dicam, canneo -vitam sustinui. Canneus mihi erat cibo ac potui, marito inquam -et uxori; atque si mihi modo canneus negetur, quum sim cortex[1] -obsoletus in littus sub vento, sanguis meus, Iacobelle, super -te, atque medicum illum vappam erit;” et sic aliquamdiu loquelam -prosequebatur cum maledictis. “Respice ad me, Iacobelle, quam -digiti mei tremant,” prosequitur voce supplici. “Stabiles eos -tenere nequeo, non ego. Toto isto die ne vel guttam accepi. -Medicus ille, tibi dico, amens est. Nisi vel guttulas paucas -cannei accepero, Iacobelle, horrores me habebunt, iam et video -adesse. Iam video senem Flint illic, in angulo, pone te; tam -clare, quam imaginem illam video; si vero horrores me -possederint, is ego sum, qui vitam duram duxerim, prohinc -Acheronta movebo. Medicus ipse fassus est unum pocillum me non -perditurum. Dabo tibi, Iacobelle, auream gineam pro singulo -scyphulo.” - -Interim magis ac magis concitabatur, quod me, causa patris mei, -qui eo die plus quam alias debilitabatur multum angebat, quod -ille quiete egebat; præterea et auctoritate medici fulciebar, et -etiam magis ægre tuli quod navarchus post citatum medici -præceptum me corrumpere tentabat. - -“Nihil tuam pecuniam moror;” respondi ego, “nisi quod patri meo -debes. Feram pocillum, nec plus.” - -Quum hoc attulissem, avide id prehendit, unoque haustu epotavit. -“Sic, sic,” ait tum, “etiam egregius est, sane quidem. Nunc -vero, sodalicule, edixitne medicus quam diu mihi in hac -vetuscula cama morandum esset?” - -“Unam septimanam, ad minimum,” respondi ego. - -“Pro, malum!” clamavit. “Septimanam. Perdurare nequeo; ante -pridem nigram maculam in me habebunt. Glebones[2] hoc ipso -temporis momento circueunt, ut me emungant; glebones scilicet, -qui quod habent, continere nequeunt, et id quod alienum est, -harpagare cupiunt. Æqumne hoc est? quæro, et nauticis dignum? -Verum ego parcus sum. Pecuniam probam ego nunquam disperdidi, -nec amisi; et iterum ludam eos. Hos ego non timeo. Et aliud -usque evolvam velum, antevertamque eos iterum.” - -Dum hæc memorabat, summo nisu e lecto exsurrexit, tam gravi -pondere humeris meis innixus, ut præ dolore prope exclamarem, -dum sua crura tamquam inertia tigna commovit. Verba sua, vivida -ut erant sensu, debilitati qua efferebantur, male consonabant. -Potitus ora lecti, illic sedens moram faciebat. - -“Medicus ille pulchre me confecit,” mutiebat. “Aures mihi -tinniunt. Fac me reclines.” - -Antequam illi multum prodesse potueram, ipse in priorem suum -locum recidit, ibi dein ad tempus silens iacuit. - -“Iacobelle,” fatur denique, “vidistine illum nauticum hodie?” - -“Canemne Nigrum?” quæro ego. - -“A, Canis Niger,” prosequitur ille. “Nequam sane is est; at -peior ille alius qui eum subornavit. Siquidem nunc nusquam me -auferre queo, hi autem mihi nigram maculam impingere allaborant, -certiorem te esse volo hos antiquo meo marino risco inhiare; -equum conscendes — nonne potes? Ergo, tum, conscendes equum, -ibisque ad — ita, sane, sic faciam — ad illum sempiternum -medicum, fungum, iubebisque eum omnes et singulos evocare — -magistratus et idgenus omne — et ipse cunctos stegæ Admiral -Benbow committet — cunctos de caterva senis Flint, viros, -pueros, cunctos eius superstites. Equidem ego pronavarchus fui, -senis Flint primus pronavarchus, et ego solus sum qui locum -novi. Ad Savannam ille mihi eum commisit moribundus, veluti si -ego nunc essem, ut vides. Verum tu nihil prodes, nisi illi mihi -nigram maculam infligant, aut nisi illum Canem Nigrum iterum, -aut, denique, Iacobelle, nauticum illum cum uno crure — et hunc -præcipue, videris.” - -“At navarche mi,” quæro ego, “quidnam est illa macula nigra?” - -“Citatio illa es, mi sodalicule. Iam ego id te docebo, si hi eam -mihi tradiderint. Tu modo oculis vigilabis, Iacobelle, ego vero, -me Dius Fidius, partiar tecum totum per dimidia.” - -Paullo ulterius divagari perrexit, voce sua sensim decrescente; -sed mox postea quam medicamentum suum ei dederam, quod ipse -pueri instar sumpsit, his verbis, “si ullus nauta unquam eguit -chemicis, is ego sum,” in gravem somnum, quasi intermortuus, -incidit, quo mersum eum reliqui. Quidnam acturus essem, si -cuncta prospere cessissent, haud scio. Verosimile est me cuncta -ex ordine medico narraturum fuisse; timore enim mortali tenebar, -ne navarchus confessionum suarum pœnitens, me e medio sublaturus -esset. Verum, ut res evenerant, pater ipso eo vespere repente -mortuus est, unde cuncta alia seposita sunt. Luctus noster -naturalis, vicinorum confluxus, administratio funeris, item -labores diversorii, negotia interim prosequendi ita me -distinuerunt, ut vix mihi otium suppeteret ad cogitandum de -navarcho, nedum ut eum timerem. - -Postridie utique descendit in pedeplanum, sumpsitque cibum, -quamquam parce, etiam, ut vereor, plusculum cannei quam æquum -videretur, etenim se cauponem ipse fecit, minaci vultu ac -mutiendo, sibique infundens, quin quisquam ei obstare ausus -esset. Vespere, pridie exsequiarum ipse more suo ebrius erat; -atque eum, hac in domo luctus, exsecrabilem suam cantilenam -marinam boantem audire cunctis probro fuit; quum tamen debilem -eum esse sciremus, tamen mortali eius timore tenebamur, -præsertim quum medicus alterius ægri cura longe a nobis -distentus, patre mortuo, nunquam in viciniam nostram venit. Ut -dixi, navarchus erat debilis; ac profecto in dies magis -debilitari, quam invalescere videbatur. Solebat interim quotidie -scalam sursum ac deorsum repere, ex œco in dispensatorium et -vicissim itare, subinde in ostium progressus auram maritimam -olfactare, manibus parieti applicitis se fulciens, laboriose -interim halitans, veluti qui arduum montem scandere suscipit. Me -speciatim affari non solebat, suasque confessiones, mihi in -fiducia factas, iam oblivione deletas autumo; suum tamen -temperamentum etiam magis inconstans, ac pro sua debilitate -etiam violentius fieri cœpit. Nunc iam et minaciorem induit -morem ebrius, copidem suam nudam ante se in mensa collocandi. -Nihilo tamen secius, alios modo minus videbatur curare, suis -propriis cogitationibus mersus, et in iis errabundus. Sic, -gratia exempli, quodam die, mirantibus nobis, canticum quoddam -amorosum, agreste, incepit modulari, quod iuvenis, antequam -vitam maritimam ingredi cœpisset, didicisse videbatur. - -Sic res fluebant, dum postero die funeris, circa horam tertiam, -mordaci frigore, nebuloso atque gelido pomeridie, ad momentum -pro ostio stabam funestis ob patrem cogitationibus obrutus, quum -aliquem secundum viam tractim appropinquare animadverti. Cœcum -eum esse erat indubitatum, quod viam ante se baculo palpitabat, -supraque oculos ac nasum magnum gerebat umbraculum viride; et -etiam incurvus esse parebat, sive ex ætate, sive debilitate; -insuper et ingens pallium nauticum, lacerum ac squalidum cum -cucullo, gerebat, quod eum prorsus deformem reddidit. Equidem in -omni vita mea humanam figuram, aspectu tam horrificam, vidi -nunquam. Prope a diversorio paullulum substitit, voceque levata, -curioso modulamine aerem ante se hunc in modum inclamavit: - -“Numquis humanus amicus volet misellum cœcum, qui pretiosa -lumina patriam suam, Angliam, fortiter tuendo, Dii servent Regem -Georgium, amisit, benigne docere ubi, vel qua in parte regni -ipse modo versetur?” - -“Mi homo bone,” respondi ego, “ante Admiral Benbow es, Black -Hill Cove.” - -“Audio vocem,” respondit ille, “vocem iuvenilem. Volesne mihi, -amicule, manum tuam præbere, meque ducere intro?” - -Manum igitur meam protendi, quam horrida illa molliloqua, oculis -orba creatura, torcularis instar prehendit. Ita sum perterritus, -ut manum retrahere gestirem; sed cœcus ille, uno gestu brachii -me ad se rapuit. - -“Nunc puer,” ait ille, “ad navarchum me ducito.” - -“Mi Here, Me Dius Fidius, non audeo.” - -“Eia, siccine?” ait ironice, “Confestim me sistes, aut brachium -tibi frangam.” - -His dictis, ita mihi brachium vellicabat, ut exclamarem. - -“Here,” inquam, “tua causa id dixi. Navarchus iam non est idem, -qui esse solebat. Nunc nuda copide ante se solet sedere. Quidam -enim —” - -“Perge iam,” incidit ille; nec ego unquam vocem tam trucem, -frigidam ac turpem, quam istius cœci, audivi. Ea magis quam -dolor me subegit, nec cunctanter ei obtemperavi, statim per -ostium ingressus adversum œcum, ubi æger pirata veteranus -sedebat canneo stupidus. Cœcus hic interea mihi firmiter -hærebat, pugno ferreo me tenens, maiorique pondere innixus quam -ego ferendo par essem. “Recta me ad eum adduc coram, et quum in -conspectu fuero, exclamabis ‘En tibi amicum, Bill.’ Sin minus, -hoc tibi faciam,” quo dicto me digitis ita carpsit, ut -intermoriendum mihi putarem. Inter hunc et illum tanto terrore -sum correptus a mendico cœco, ut terrorem erga navarchum omnino -obliviscerer; quum vero ianuam œci pandissem, tremula voce -clamavi verba mihi demandata. - -Misello navarcho crapula ictu oculi evolavit, et confestim -sobrius factus est, oculis fixis spectans. Vultus eius non adeo -terroris, quam potius tædii mortalis erat index. Ad surgendum se -commovebat, sed haud puto sibi in corpore satis virium relictum -esse. - -“Sede iam ubi es, Bill,” affatur eum mendicus. “Si videre -nequeo, tamen digitum moveri percipio. Negotium negotium est. -Porrige tuam lævam. Puer, tene suam lævam carpo, admoveque eam -ad meam dextram.” - -Uterque nostrum ad litteram obedivit, et ego animadverti hunc -aliquid e vola manus, qua baculum tenebat, in palmum navarchi -immisisse, qui manum confestim clausit. - -“Ac nunc,” fatur cœcus, “hoc demum factum est;” quo dicto me -illico missum fecit, ac prope incredibili accuratione ac -pernicitate ex œco se in viam subduxit, ubi me immoto -observante, commode audivi baculum eius viam ex ordine palpare. - -Post paullulum temporis tantum ego et navarchus sensus nostros -colligere valuimus; postremo tamen, eodem fere momento eius -carpum misi quem hactenus tenebam, tum ipse manum reduxit, et -palmum acriter inspexit. - -“Decima est hora!” inquit. “Sex horæ. Tamen conficiemus eos;” -tum in pedes exsilivit. - -Dum hoc agebat, vertigine captus, manum ad gulam levavit, paullo -titubans stabat, ac tum, peculiari quodam sono per totam -longitudinem pronus cecidit. - -Ego sine mora ad eum accurri, matremque appellavi. At celeritas -fuit incassum. Navarchus fulmineo ictu apoplexiæ occisus est. -Curiosum intellectu est, quod, quamvis ego eum nunquam amaverim, -tametsi novissime eius miserescere cœperim, tamen, simul atque -eum mortuum intellexi, copia lacrymarum eum deflevi. Hæc autem -fuit secunda mors cuius testis fueram tum, quum mœror prioris -cor meum usque obsidebat. - - 1. Cortex, -cis, m. f., proprie est tegumentum trunci - \ arborum, aliarum plantarum; latius, omne id quod intus - \ aliquid continet et comprehendit, uti putamina nucum, - \ ovorum, glandium; hic magnum vas navis est, sive navis - \ ipsa, quæ intra se omne armamentum, supellectilem, - \ merces, homines complectitur - 2. Glebo, -nis, m., sic appello homines terricolas; qui - \ terræ, ex obtutu nautarum, iusto plus hærent, nec mari - \ vitam suam committere curant; sic nautæ per contumeliam - \ vocant omnes qui vitae maritima assueti nec sunt, nec - \ esse volunt. Gleba, -æ, autem est lutum coagulum ac - \ siccum, aut humus globosa, quam aratores in arvis - \ conterunt. In Anglia parochorum beneficia, præbenda, sive - \ victus, qui constat ex agello, gleba vocatur. Gentes - \ Slavicæ panem suum etiam glebam appellant. - - -Caput IV. -Riscus Marinus. - -Matri meæ utique sine omni mora quidquid novi, narravi, ac, -profecto, iam pridem explicare me oportebat, hinc cito -perspeximus quanta in difficultate atque in periculo versaremur. -Pars pecuniæ hominis — si quam habuit — sine dubio nobis -obveniebat; at verosimile non erat futurum ut sodales navarchi, -præsertim duo exempla a me visa, Canis Niger, atque mendicus -cœcus, pro victu mortui ad dedendam suam prædam proclives -essent. De mandato navarchi, ut confestim equum conscenderem, -Doctoremque Livesey invocarem, quum interim mater mea sola -relicta esset sine tutela, cogitandum non erat. Quin, profecto, -fieri non posse videbatur ut alteruter nostrum multo diutius in -domo permaneret; vel sonus enim cadentium in fornace culinæ -prunarum, aut ipse adeo lenis incedentis horologii clangor, -nobis terriculamento fuit. - -Vicinia nobis appropinquantibus gressibus infestari parebat; -inter conscientiam nostram, quod ex una parte cadaver navarchi -in solo œci nostri iacebat, ex altera autem, quod nefandus ille -cœcus mendicus in vicinia delitescebat ad revertendum paratus, -temporis intervalla induxerunt, quibus, ut dici solet, præ metu -in propria cuti subsultavi. Aliquo facto sine mora opus erat. -Consilium denique nobis subortum est cum matre prodeundi, -opemque in vicino pago flagitandi. Dictum atque factum. -Capitibus itaque nudis, ut eramus, foras, in impendens -crepusculum, gelidamque nebulam procucurrimus. - -Vicus haud multa passuum centena abfuit, quamquam extra visum, -in adversa ripa æstuarii proximi; qua in re solatio mihi fuit, -quod in adversam partem ei erat, ex qua cœcus mendicus -comparuerat, et quo credibile est eum revertisse. Itineri non -longum tempus impendimus, quamquam haud semel alter alteri -innixi ad auscultandum subsistebamus. Nullus tamen insuetus -sonitus audiebatur — nihil nisi undularum, littora lambentium -lenis susurrus, aut interdum raucus corvorum in arboreto -crocatus ad aures nostras perveniebat. - -Iam lumine candelarum in vicum pervenimus — nec mihi oblivione -memoria unquam delebitur, quanto solatio flavidis luminibus, e -ianuis ac fenestris micantibus affectus sim; at, ut mox clare -constabit, id fuit summa omnis auxilii, quod inde nos accepturi -eramus. Namque — viros se sui pudere existimavisses — ne vel -unus quidem eorum nobiscum ad Admiral Benbow veniendum induci -poterat. Quo enim plus de incommodis nostris querebamur, eo -magis — viri, mulieres, pueri — intra securitatem domuum suarum -se continere maluerunt. Nomen navarchi Flint, mihi quidem -ignotum, haud paucis illic notum erat, et magnum terrorem iis -incussit. Aliqui horum, qui agrestes labores ultra Admiral -Benbow perficere solebant, meminerunt aliquot se peregrinos in -via vidisse, quos quum clancularios[1] esse existimassent, in -pedes se coniecerunt; et unicus dumtaxat etiam myoparonem[2] in -loco, quem nos Kitt’s Hole vocitamus, vidit. Cæterum, siquis -sodalis eius navarchi putaretur, ad eos omnes mortis terrore -percellendos satis erat. Summa totius rei fuit, quod quum plures -reperire possemus, qui ad Doctorem Livesey, cuius domus aliorsum -sita erat, satis libenter adequitare vellent, diversorium tueri -vellet nullus. - -Ignavia contagiosa esse fertur; at, vicissim, argumentum -audaciam videtur inspirare; proinde quum quisque suam partem -dixisset, mater mea verba ad eos fecit. Efficere se nolle -explicabat illis, ut pecuniam, quæ ad filium, patre orbum, -pertineret, perderet; “si nemo vestrum omnino audeat,” ait ipsa, -“ego et Iacobellus audemus. Retro, unde venimus, ibimus, et -parum gratiæ vobis corpulentis ventrosisque viris grandibus, cum -corde gallinaceo, habebimus. Riscum illum aperiemus, etiamsi -moriamur. Cæterum, si Hera Crossley illam peram nobis -commodaverit, in qua pecuniam nobis debitam auferamus, gratum -nobis faciet.” - -Utique ego cum matre me iturum dixi, et, utique, cuncti -vituperaverunt nostram temeritatem; at ne tunc quidem quisquam -nos sequi volebat. Ad summum aliquis eorum sclopellum[3] obtulit -oneratum, ad impetum repellendum; alius quis equos promisit -ephippiatos, siqui nos recipientes insectatus esset; interim -iuvenculus aliquis prorsum erat equitaturus adversus medici -domum, vim armatam quæsiturus. - -Cor mihi violenter palpabat, quum nocte hac frigida ad -exsequendum periculosum cœptum nostrum, nos itineri dedimus. -Plena luna incipiebat surgere, ac per extremum marginem nebulæ -rubicunda transpectare, et hoc acceleravit gressus nostros, -namque certum erat noctem, antequam nos iterum regredi possemus, -diei instar claram futuram, nostramque e domo fugam oculis nobis -invigilantibus proditum iri. Itaque sub umbra sepium vivarum -silentes celeriter ferebamur, nec vidimus aut audivimus -quidquam, quod terrores nostros augere potuisset, nostro summo -levamine, denique magnum ostium Admiral Benbow pone nos clausum -est. - -Primum quam ingressi sumus, repagula obdidi, stantesque soli in -tenebris, soli cum cadavere navarchi, paullisper ex itinere -halitabamus. Dein mater mea candelam e dispensatorio comparavit, -qua accensa, manus invicem tenentes, in œcum progressi sumus. -Ipse ut eum reliquimus iacebat supinus, oculis apertis, unoque -brachio porrecto. - -“Demitte sis siparium, Iacobelle,” mater mihi susurrabat, -“posset enim aliquis advenire, nosque e foris speculari. Nunc -vero,” inquit, postquam iussum feceram, “reliquum est ut clavim -ab isto comparemus; velimque scire uter nostrum id contrectet,” -singultu verba sua prosecuta. - -Me confestim in genua demisi. Prope ad cadaver, in solo, -frustulum chartæ rotundatæ iacebat, ex una facie denigratæ. -Dubitare iam non poteram quin hæc fuerit macula illa nigra; -sublata autem ea, reperi in altera eius facie manu scribendi -callida scitissime scriptum “Terminum habes ad horam usque -decimam, hac vespera.” - -“Mater,” alloquor meam matrem, “terminus ei datus est ad horam -usque decimam,” et me usque loquente horologium insonuit. -Clangor hic subitus nos magnopere exterruit; tamen nova grata -erant, quandoquidem modo tantum sexta erat. - -“Nunc autem, Iacobelle”, inquit mater, “illam clavim!” - -Sacculos mortui unum post alterum sedulo compalpavi. Reperi -aliquot nummulos, digitabulum, aciam et aliquot largiores acus, -volumen nicotianæ, ab extremitate demorsum, cultellum cum -manubrio adunco acum magneticam saccalem, fomenti pyxidem, -præterea nihil, unde iam desperare cœpi. - -“Fortasse e collo pendet,” notat mater. - -Aversione naturali posthabita, subuculam eius ad collum rumpens, -profecto, e picato filo pendens erat clavis, quam, filo, suo -ipsius cultello præciso, repertam sustuli. Triumpho repertæ -clavis spe erecti sumus, tum cum ea sine mora sursum gradus in -cellam properavimus, in qua ipse tam diu dormire solitus erat, -et in qua riscus suus inde ab adventu suo collocatus erat. - -Riscus extrinsece erat fere ut risci nautarum esse solent; in -operculo eius maiusculum B erat stigmate inustum, marginibus et -angulis eius non parum tusis, longo et rudi usu. - -“Porrige sis mihi clavim,” ait mater, ac licet sera tenax erat, -ipsa eam ictu oculi aperuit, operculumque reflexit. - -Ex eius recessu tæter odor nicotianæ atque picis manabat; at in -superficie, præter synthesin perquam bonarum vestium, diligenter -eversarum ac plicatarum, visui nihil se offerebat. Eas nemo -unquam gessit, mater monebat. Subter has miscellanea inceperunt, -— quadrans, pyxicula cassiterina, cuneoli nicotianæ, par -sclopellorum duellantium, frustum teres argenti, antiquum -horologiolum Hispanicum, aliquot alia præbia exigui valoris, -pleraque peregrinæ fabricationis, par acuum magneticarum -complexionis aurichalcinæ, denique quina aut sena conchylia ex -India Occidua. Exinde sæpe mecum causam reputabam quare has -conchas in suis improbis variisque peregrinationibus secum -gestavisset. - -Interea præter illud argentum præbiaque, nihil quod ullius -pretii, quæ utique nihil nostra intererant, reperimus quidquam. -Subter erat pallium nauticum antiquum, sale aquæ marina albidum -longo usu circa syrtes. Mater impatiens illud evulsit, quum -denique ultimæ res in risco occultatæ sub oculos ceciderunt, -manipulus oleamine[4] colligatus in speciem chartarum, atque -perula cannabina, quæ tactu tinnitum nummorum aureorum prodebat. - -“Iam faxo intelligant illi furciferi, me probam esse mulierem,” -ait mater. “Habebo mihi debita, at ne teruncium quidem plus. -Tene sis perulam Heræ Crossley.” Inde ipsa incepit denumerare -summam nobis a navarcho debitam e perula nautæ, in eam quam ego -tenebam. - -Negotium erat arduum ac tædiosum, quod nummi erant diversorum -regnorum ac magnitudinum — duplones, Ludovicei,[5] gineæ,[6] -octonari,[7] nec scio quorum omnium generum, præterea cuncti in -unum coniecti et commixti. Ipsae gineæ erant rariores, et tamen -hæ erant solæ, quibus mater rationes ponere scivit. - -Quum circiter mediotenus absolvissemus, ego manu brachium matris -subito attrectavi; etenim sonum ex aere silentioso et gelido -percepi, qui cor meum in gulam mihi egit — sonum baculi, quo -mendicus ille cœcus gelu rigidam viam pulsitabat. Sonus propius -accedebat, dum nobis sedentibus spiritus hæsit. Tum ostium -acriter increpuit; dein audivimus ut ansam tentabat, obdito -pessulo strepente, ut scelio perditus penetrare tentabat; -postremo altum silentium factum est extra et intra. Nunc demum, -summo nostro levamine ac lætitia, palpatio baculi iterum -personuit, ac pedetentim lenior fiebat, ac denique penitus -cessavit. - -“Mater,” inquam, “sume totum, et hinc nos auferamus,” certum -enim mihi parebat ostium obseratum suspicionem suscitasse, -indeque futurum ut mox totum agmen ad nos accessurum sit; sed -magno fuit mihi gaudio ostium pessulo occlusisse, quod quidem -nemo tanti fecerit, qui tæterrimum hunc cœcum non viderit. - -Verumtamen mater, conterrita ut ipsa fuit, consentire ut vel -hilo plus sumeret quam ei obveniebat, nullo pacto volebat, -perinde recusabat minori contenta esse. Horam septimam longe -adhuc non esse aiebat ipsa; quid sibi iure competeret novisse, -nec eo se privari passuram, quocirca usque mecum arguebat, quum -subito, de longinquo colle submissus sonus fistula audiebatur. -Id nobis ambobus satis, et plus satis erat. - -“Sumam quod habeo,” inquit mater, in pedes consiliens. - -“Ego autem,” inquam, “sumam istud ad rationes cumulandas,” -manipulo prehenso. - -Proximo momento iam deorsum scalas cœcutiebamus, candela iuxta -riscum vacuum relicta; deinceps, ostio aperto, eramus in fuga. -Ne momento quidem nimis mature evasimus. Nebula celeriter -dissipabatur; luna iam plane clare lucebat in editiora loca ex -utraque parte, nec nisi in ipso fundo propinqua depressionis, -circaque ingressum diversorii quoddam tenue velamen nebulæ -fluitabat, tamquam ad effugium nostrum tutandum. Multo minus -quam ad dimidium itineris ad vicum, paullulum ultra initium -radicis collis nobis in lunam emergendum erat. Nec hoc fuit -totum; etenim iam sonus plurium pedum currentium ad aures -nostras pervenit, et ut eo respeximus, lucernam huc et illuc -versantem, celeriterque approximantem conspeximus, unde facile -patebat unum recentium advenarum lucernam cæteris præferre. - -“Fili, dilecte,” subito mater me affatur, “sume pecuniam -curreque prorsum, ego mox intermoriar.” - -Certe hic utrique nostrum erit finis, cogitabam mecum. Quam -maledixi ignavia vicinorum; quam matrem ipsam ob nimiam suam -probitatem culpavi atque avaritiam, item ob suam audaciam in -præteritis, ac debilitatem in præsenti! Satis fortunate iam -prope ad ponticulum versabamur; nunc eam, iam titubantem, ad -oram ripæ usque progredi adiuvi, ubi revera, edito suspirio in -humerum meum corruit. Nec scio quo pacto satis virium colligere -quibam, tamen effeci, fortasse rudiuscule, ut eam deorsum ripam -atque subter propinquum fornicatum pontis devectarem. Ulterius -eam movere non valui, arcus enim pontis nimis erat humilis ad -quidquam plus moliendum, quam ut infra eum reperem. Hic itaque -nobis manendum erat — mater fere omnino intra visum, ambo autem -intra auditum a diversorio. - - 1. Clancularius, -ii, is, qui clanculum, clam, furtim, - \ secreto agit. Hoc vocabulo eos significare volo, qui - \ mercimonia, ad evitanda portoria, per fines alicuius - \ gentis secreto important. Nullum verbum Romanum, quod - \ huic actui proprium esset, me unquam legisse memini. - 2. Myoparo, nis, m., est navis clancularia. - 3. Sclopellum, -i, forma diminutiva e sclopetum, -i, arma - \ igniaria, utique Romanis ignota, nomen effictum a - \ scholasticis sæculi XIV, temporibus inventorum pulverum - \ pyriorum e Romano vocabulo sclopus, sive scloppus, quod - \ est onomatopœia, hoc est, imitatio soni, quem res - \ displosa, aut manuum complosio, suberis e lagena evulsio - \ edit. Illinc formatum est verbum scloppo, 1, r., hinc - \ autem sclopetum, arma iaculatoria militum atque venatorum - \ sclopellum autem minutum sclopetum, quod sive in theca - \ coriacea, sive vero in sacculo geri solet. - 4. Oleamen, -inis, n., est vocabulum, quo telam significari - \ volo, cuius una facies materia, aquæ impervia, illita - \ est, et qua solum culinæ, vel ambitus domorum solent - \ tegi, estque in universum tegmen contra pluviam atque - \ aquam, quum res siccas servare volumus. - 5. Ludovicei, nummi aurei, qui sub rege Ludovico XIII rege - \ Franciæ (1610-1643) cudi cœperunt, valebant autem libras - \ 24; modo non amplius vigent. In præsenti nummi aurei 20 - \ francorum etiam hoc nomine cognoscuntur. - 6. Ginea, -æ, Angli guinea, inserto supervacaneo u verbum - \ hoc scribunt, est regio Africæ occidua, unde sæculo XVIᵒ - \ aurum solebat exportari, ex quo nummi cudebantur eiusdem - \ nominis, ad valorem viginti et unius siling, valore - \ Americano $5.11. - 7. Octonarii, scilicet nummi aurei, Hispanis quondam atque - \ Austro-Americanis proprii, qui circiter usque ad annum - \ 1853ium cudebantur in similitudinem Centussis Americani. - \ Vocabantur autem octonarii a magno numero octo (8) in - \ adversa facie nummi, significante octo reales, h. e., - \ “regales,” unitates monetarias Hispanicas. - - -Caput V. -Cœci Ultimum. - -Curiositas metum meum quodammodo nunc superavit, nec proinde -ibi, ubi eram, permanere potui, sed iterum ad ripam retro repsi, -indeque sub tutela dumi spartacei securus, viam ante nostrum -ostium speculabar. Vix me composueram, quum hostes mei, septem -aut octo eorum, anheli currentes, pedibus solum, confuse -quatientes, eo pervenerunt, aliquo iis cum lanterna præcurrente. -Tres eorum manibus iunctis una currebant, quorum medium, etiam -trans velum nebulæ, mendicum cœcum fuisse, satis commode -discernebam. Me non errasse, vox eius iam proximo momento -confirmavit. - -“Perfringite ostium!” clamabat iste. - -“Sic, sic, mi Here,” terni quaternique responderunt; et -confestim impetus est factus in Admiral Benbow, lanternario -sequente. Dein animadverti eos ancipites hæsisse, sermocinari -voce submissa, quasi stupentes quod ostium patulum invenissent. -Mora tamen brevis fuit, nam cœcus iterum mandata edidit. Vox -eius elatior et asperior fiebat, quasi aviditate iraque -inflammata. - -“Intro, intro, intro!” clamitabat, ob tarditatem maledictis eos -increpitans. - -Quaterni quinique confestim ei obtemperaverunt, duobus in via -remanentibus cum mendico formidabili. Pauxillum moræ insecutum -est, tum clamor stuporis, denique aliquis e domo proclamavit: - -“Bill mortuus est.” - -At cœcus mendicus eos ob tarditatem iterum maledictis -lacessivit: - -“Explorate eum, aliqui vestrum, ignavi terrævagi, item, cæteri -vestrum in sublimi apprehendite riscum,” clamitavit hic. - -Audire mihi licebat strepitum pedum, sursum antiquos gradus -nostros ruentium, quo domum ipsam tremere necesse erat. Mox post -novi clamores stuporis oriebantur; fenestra cellæ navarchi -violenter pandebatur cum ingenti strepitu clangoreque -fragmentorum vitri; aliquis inde proclamabat in lumine lunæ, -capite humerisque proclinatus, alloquebatur mendicum cœcum -subter. - -“Eho,” clamabat ille, “aliquis nos iam antevertit. Aliquis -cistam iam funditus evertit.” - -“Usquene illic est?” reboat Pew. - -“Pecunia usque est hic.” - -Cœcus pecunia maledixit. “Pugnum[1] Flint intelligo,” reclamat -hic. “Nusquam hic videmus,” refert ille. - -“Heus vos hic subter, id penes Bill est,” iterum vociferatur -cœcus. - -Tum quis alius, is, ut credibile est, qui ad explorandum mortuum -navarchum subtus relictus erat, ad ostium diversorii accessit, -“Bill quidem iam exploratus est,” inquit, “nihil est relictum.” - -“Isti incolæ domus in causa sunt — ille puer. Utinam oculos eius -evulsissem!” clamitabat cœcus Pew. “Usque paullo ante isti hic -fuerunt — ostium obseratum habebant quum ego id tentavi. -Dispergi mini iuvenci et conquirite eos.” - -“Ita sane,” affirmat homuncio ex fenestra, “nam et lumen hic -reliquerunt.” - -“Dispergite vos, eosque conquiratis! Evertite domum!” repetit -mandatum Pew, baculo suo terram feriens. - -Dehinc sequebatur penetralium antiqui nostri diversorii magnus -ruspandi impetus: graves gressus huc et illuc calcare, supellex -subverti, ianuæ calcibus infringi, usque dum ipsa rupes vicinæ -resonarent, ac denique, indagatores unus post alterum in viam -renuntiatum prodirent, nos nusquam reperiri posse. Hoc ipso -tempore eadem fistula, quæ me et matrem de pecunia navarchi -mortui disceptantes perterruerat, per silentium noctis iterum -audiri cœpit, sed nunc bis. Primum id tubam cœci esse -existimabam, ut ita dicam, reliquum agmen ad assultum evocantem; -sed nunc reperi id signum a latere collis adversum vicum, atque -ex eius in piratas effectu, signum iudicabam periculi instantis. - -“Ecce, Dirk, iterum,” unus eorum effatur. “Bis! Opus erit nos -hinc esse, sodales.” - -“Hinc esse? ais tu lucifuga?” clamat Pew. “Dirk semper ignavus -fuit inde ab initio — non eum curabitis. Illi tamen prope esse -videntur; haud procul esse possunt; sunt ad manus vestras. -Discurrite, canes, et quærite eos! O, me miserum, clamabat, “si -modo oculos haberem!” - -Hæc sua verba hortatoria aliquem saltem effectum videbantur -sortiri, lurconum enim duo circa materiem dispectare, sed -perfunctorie tantum cœperunt, ut mihi dumtaxat videbatur, dum -potius suæ propriæ salutis sollicitudo eos continuo tenebat, -reliqui autem interea ancipites in via circumstabant. - -“Intra captum vestrum, vecordes, millia delitescunt,” cohortatur -eos cœcus, “vos autem hic inertes tempus teritis! Divitiis reges -exæquare possetis, quum tamen sciatis eos hic delitescere, tamen -tergiversamini. Nullus vestrum repertus est qui cum Bill coram -agere ausus esset, ego id feci, cœcus! Ego vero vestri causa -meam sortem perdam! Me egentem ac reptantem mendicum oportebit -esse, canneum efflagitantem, quum in rheda volutari possem. Si -virtute polleretis vel curculionis buccellati[2], iis usque -potiremini.” - -“Quid, malum, Pew? iam tenemus dupliones!” mutiebat unus. - -“Rem illam pestiferam fortasse abdiderunt,” subiungit alius. -“Accipe Georgiacos, Pew, et siste hic stomachari.” - -Stomachari erat proprium verbum, nam iracundia Pew his argutiis -in summum culmen succensa est, ita sane, ut hic ea abreptus, -baculo suo quoquoversum feriret, eiusque sonus, ut unum vel -alterum percussit, audiebatur. - -Hi vicissim cœco malefico maledictis responderunt, minatique ei -sunt verbis horrificis, at baculum eius prehendere, et e manu -extorquere frustra tentaverunt. - -Rixa hæc salus nostra fuit; quandoquidem his usque iurgantibus, -e summo colle, exadversum vici, alius sonus percrepuit — equorum -quadrupedantium. Eodem fere momento, ex parte sepisvivæ fulgor, -insecuto fragore sclopelli percipiebatur. Et hoc, sine dubio, -ultimum erat signum periculi; etenim piratæ illico se verterunt, -seque fuga dederunt, quoquoversum dissilientes, alii mare versus -secundum æstuarium, unus oblique per collem, et sic deinceps, -ita ut intra dimidium minuti nullum vestigium eorum est -relictum, præter Pew. Hunc deseruerunt, sive ex terrore Panico, -sive vero ex vindicta ob eius increpationem atque verbera, id -ego nescio; sed ipse pulchre illic relictus fuit, in phrenesi -sursum deorsumque viam palpans, cœcutiens, suosque sodales -appellitans. Denique in partem perperam conversus, adversus -vicum, me paucis passibus prætergressus, currere cœpit -clamitans: - -“Ioannule, Canis Niger, Dirk,” aliaque nomina, “non deseretis -senem Pew, non senem Pew!” - -Eo ipso tempore sonitus perstrepuit de fastigio collis -emergentium equorum, ac mox quaterni aut quini equites in -declivi prorsum ferebantur in lunæ lumine. - -Nunc Pew errorem suum iam intellexit; vertit se cum vagitu, -cucurritque recta in foveam, in quam etiam devolutus est. Intra -ictum tamen oculi iterum se erexit, aliudque tentavit effugium, -nunc iam omnino confusus prope ante primum adventantium equorum. - -Eques quidem tentabat eum servare, sed incassum. Decidit Pew -ingenti eiulatu, qui per silentium noctis late perstrepuit; -quatuor eum obtriverunt et conculcarunt, eumque ibidem -reliquerunt. Prius in unum latus iacebat, sed mox leniter pronum -se vertit, nec amplius se movit. - -Ego interim in pedes consilivi, et equites allocutus sum. Hi -illico constiterunt dolentes calamitatem; sic ego facile -perspexi qui illi essent. Unus eorum, a tergo, erat ephebus, qui -nuntius ad domum Doctoris Livesey adequitaverat; cæteri erant -vectigaliarii,[3] quos hic in via convenerat, quique satis -sapiit ad revertendum cum iis confestim. Casu quodam nova de -pristis[4] in Kitt’s Hole præsentia ad Superintentorem Dance -perlata sunt, quæ causa erat eius excursus in hanc viciniam -nostram, cui fortuito casui nostræ a morte præservationis -eventum debebamus. - -Pew mortuus erat, æque mortuus ac lapis. Quod ad matrem attinet, -quum eam in vicum detulissemus, paullulum aquæ atque -odoramenta[5] eam mox ad se retulerunt, nec terror illi multum -obfuit, quamquam de residua pecunia usque sollicitari perrexit. - -Superintentor interea iter suum ad Kitt’s Hole celerrime quam -poterat tamen prosecutus est; suis tamen equitibus descendendum -erat, suosque equos palpando per dumeta ductandum, alias etiam -adiuvandum, insidia continuo verentibus; unde nec valde mirum -erat eos pristim, quum ipsi ad locum pervenissent, iam in via -reperisse, quamquam usque in æstuario. Superintentor pristim -inclamavit. Vox quædam ei respondit monens, ne in lumine lunæ se -ostentaret, ne micam plumbi sibi conscisceret, simul etiam glans -sibilans prope brachium suum prætervolavit. Pristis mox linguam -terræ circumvecta, evanuit. Herus Dance illic stabat, ut ipse -aiebat, “veluti piscis extra aquam,” ac summum quod facere -poterat, misit in B — qui actuariam edoceret. “Id autem,” ipso -monente, “prope nihilum æquat.” Piratæ impunes evaserunt, resque -est absoluta. Tamen, subiunxit, “gaudeo quod Hero Pew in -morticinos calcatum est,” iam enim mea relata audiverat. - -Cum eo in Admiral Benbow redivi. Qui status subversionis ibi -fuerit, nemo sibi facile finxerit. In sua aviditate me matremque -deprehendendi, isti sceliones ipsum adeo horologium deiecerunt; -atque, tametsi nihil fuit ablatum præter marsupium navarchi et -aliquantulum argenti e forulo, uno tamen obtutu perspexi nostram -ruinam. Herus Dance e spectaculo nihil efficere poterat. - -“Aisne tu eos pecunia potitos esse?” quærit ex me, “Hem, tum -quod genus fortunæ quæsiverunt? Sine dubio plus pecuniæ.” - -“Haud ita;” inquam, “saltem ex mea sententia. Quin, profecto, -ego me id in sacculo pectorali habeo, et ut verum fatear, potius -vellem id in tuto collocare.” - -“Sic, utique, mi puerule, recte statuis,” ait ille, “Cede, si -ita videtur, curam eius habebo.” - -“Ego vero putabam, fortasse Doctor Livesey —” cœpi explicare. - -“Prorsus recte,” incidit ille amicissime in mea verba, -“rectissime dicis — vir ille est præclarus, etiam magistratum -agit. Nunc autem, quoniam de eo mihi loqui contigit, nihil -obstat quominus ipse eo equitem, eique, aut magistro vici de his -rebus referam. Mors istius Pew, cunctis perpensis, non quod me -rei pœniteat, tamen ipse est mortuus, ut vides, ardeliones autem -tentabunt quantum possint, contra officialem redituum suæ -Maiestatis aliquid inde effingere. Hinc, Hawkins, aio tibi, si -vis, te mecum eo deferam.” - -Gratiis ob suam humanitatem actis, in vicum redambulavimus ubi -equi erant. Dum interim matri consilia mea patefaciebam, iam -cuncti in ephippiis sedebant. - -“Heus tu Dogger,” affatur Herus Dance unum suorum, “tuus equus -est eximius, patere ut hic pusio tecum equitet.” - -Quamprimum in ephippio positus eram, prehenso balteo Dogger, -Superintentor signum dedit, cunctique nos viam tolutim ingressi -sumus adversum Doctoris Livesey domum animo hilari et optimo. - - 1. Pugnus, -i, est manus clausa, in speciem mallei, unde est - \ verbum pugna, -æ, certamen, lucta, quod certatores pugno - \ veluti malleo feriunt. Rudi piratica lingua hic pro ipsa - \ manu accipitur, præsertim autem quod Flint scripserat, - \ documentum, mappa, instructio ad reperiendum thesaurum. - 2. Buccellatum, -i, est genus panis aridum, perquam durum, - \ nihil nisi massa farinacea, sine sale, exsiccatum, ut vel - \ dentibus optimis vix mandi possit. Alias idem et coptam - \ vocamus. Curculio buccellati, sive buccellaticus, est - \ insectum, quod exedit interiora fabarum, pisorum, - \ frumenti cuiuscunque; homo eiusmodi qui edendo solum - \ aptus est, alioquin nullius pretii. - 3. Vectigaliarium voco officialem, sive hominem armatum, in - \ servitio ærarii cuiusdam regni, vel gubernii, reipublicæ, - \ cuius est vectigalia, vel portoria cogere. - 4. Pristis, -is, f., est navigium, sive veliferum, sive - \ vaporarium, minoris generis, ad onera vectanda; sic - \ vocatura a forma, belluam marinam Græce eiusdem nominis — - \ genus delphini — referente; vide Virgilium, Æn. V., 116, - \ et Nonium Marcellum, De Gen. Nav. - 5. “Et quum aperuisset librum, quatuor animalia, et - \ vigintiquatuor seniores ceciderunt coram agno, habentes - \ singuli citharas, et phialas aureas plenas - \ odoramentorum.” — Apocal. v, 8. Nostro tamen sensu est - \ sal chemicus, aromaticus, quem olfactant ægri - \ delicatiores, qui ex capite laborant. - - -Caput VI. -Documenta Navarchi. - -Acriter itaque tota via equitatum est, donec ante ostium domus -Doctoris Livesey perveneramus. A fronte domus erat in tenebris. - -Herus igitur Dance me descendere ac pulsare iussit, Dogger mihi -stapediam ad descendendum præbente. Ostium ab ancilla pæne eodem -momento reseratum erat. - -“Estne Doctor Livesey domi?” quæsivi. - -Ipsa negavit; Doctorem domi quidem fuisse postmeridiem, sed -prodivisse ad Aulam, ad cœnandum cum Magistro Pagi, et ad -vesperum apud eum agendum. - -“Eo proinde ibimus, ephebi,” ait Herus Dance. - -Quandoquidem locus non longe aberat, equum non conscendi, sed -loris stapedia prehensis Dogger, ad latus cucurri usque ad -portam fundi, inde autem per longum xystum foliis nudum, luna -illustrem, sursum locum, ubi lineamenta candida ædificiorum Aulæ -utrimque in vastos et antiquos hortos despectabant. Hic denique -Herus Dance descendit, meque accito, in Aulam, vel uno verbo -prolato, intromissus est. - -Ancilla nos per angustas fauces deorsum duxit, quarum in -extremitate ingressum in amplam bibliothecam intromisit, undique -pegmatibus, librorum voluminibus referctis, statuisque insuper -ornatam et instructam, ubi Spectabilis atque Doctor Livesey -sedebant, fuma[1] in manu, utroque foci latere. - -Spectabilem ego antea nunquam ex tam propinquo conspexi. Vir -ipse erat procerus, ultra sex pedes altus, et ratione staturæ -amplior, largo ac patulo vultu, aspero pugnacique aspectu, -asperitate, sulcis ruboreque ex peregrinatione contractis. -Supercilia eius perquam erant nigra, agilia, quod quidem -iracundam naturam præsagire videbatur, et tamen non adeo -iracundus, quam subitus erat temperamento atque intentus. - -“Intra, mi Here Dance,” inquit ille cum dignitate et officiose. - -“Salve, mi Dance,” salutat, eum Doctor capitis nutu. “Tu quoque -salve, amicule, Iacobelle. Quinam propitius eventus te huc -perducit?” - -Superintentor stabat erectus ac rigidus, recitabat suas res -gestas tamquam pensum scholasticum. Si modo vidisses quemadmodum -hi duo viri se prorsum inclinaverint, alter in alterum -respexerit, ut et fumare propter stuporem aviditatemque audiendi -neglexerint! Audita narratione, qui mater in diversorium -redivisset, Doctor Livesey fœmur sibi palmo percussit, -Spectabilis autem exclamavit, “Factum bene!” interimque longam -fumam suam casu in crate camini fregit. Longe antea quam -narratio finita esset, Spectabilis Trelawney (quod, ut -recordaberis fuit nomen Spectabilis), surrexit, et in conclavi -obambulabat, medicus autem, quasi ad accuratius audiendum, -pulveratum capillamentum sustulit, sedebatque strictim tenso -capite, insolitum spectaculum. - -Tandem Herus Dance narrationem suam absolvit. - -“Mi Here Dance,” ait Spectabilis, “vir præclarus tu es. Quod -autem ad obtritionem illius sordidi et atrocis malefactoris -attinet, habeo in numero virtutum, perinde acsi blattam -conculcasses. Iste pusio autem Hawkins, ut video, est puer -egregius. Hawkins, velis eam nolam pulsare. Decet ut Hero Dance -pocillum cæliæ[2] offeramus. - -“Sic et Iacobello,” inquit medicus. “Tune eam rem habes, cui hi -anhelabant?” - -“En, hic est, mi Here,” inquam, eique fascem in oleamine -porrexi. - -Medicus fascem undique aspectabat, acsi digiti eius resolvere -gestirent; loco tamen eius in sacculum lænæ[3] suæ condidit. - -“Mi Spectabilis,” ait tandem medicus, “post haustam cæliam Hero -Dance utique necesse erit in servitio Sua Maiestatis discedere; -mihi vero in animo est Iacobellum Hawkins domi meæ ad -pernoctandum retinere, prohinc suadeo, ut ei crustum -refrigeratum in cœnam depromatur.” - -“Ut voles, Livesey,” refert Spectabilis; “Hawkins melius de -nobis meruit quam ut eum crusto frigidulo pascamus.” - -Itaque grandius crustum columbarium allatum, et in mensa -laterali positum est, ex quo ego laute et affatim cœnavi, -accipitris instar eram famelicus, dum interim Herus Dance -ulterius collaudabatur, ac tandem discessit. - -“Nunc vero, mi Spectabilis,” medicus fari cœpit. - -“Nunc vero, Livesey,” repetit Spectabilis, eodem modo. - -“Quisque sua vice, quisque sua vice,” interpellat Dr. Livesey -subridens. “Nonne de isto Flint tu iam audivisti?” - -“Num audiverim!” exclamat spectabilis. “Utrum de eo audiverim, -quæris tu? Is omnium, qui unquam æquor navigarunt, maxime -sanguinolentus fuit pirata. Cum Flint comparatus Blackbeard fuit -merus pusio. Hispani adeo reformidarunt eum, ut, dico quod -sentio, eum Anglum fuisse subinde superbirem. His meis oculis -vidi quondam eius suppara prope ad Trinidad, quum ignavus -canneibibulus, cuius navi vehebar — se in Portum Hispaniæ -recepisset, ita vero.” - -“Non secus et ego audivi de eo in Anglia,” ait medicus. “At -cardo rei est, habuitne pecuniam?” - -“Pecuniam!” restrepit Spectabilis. “Audistine eius historiam? -Quidnam hi scordali prosequuntur nisi pecuniam? Quidnam aliud -nisi pecuniam curant? Cuius rei causa hi furciferi sua tergora -periculis obiicerent, nisi pecuniæ?” - -“Id mox sciemus,” refert medicus. “Verumtamen tu tam improbe -facileque excalescis clambundus, ut me ne interloqui quidem -sinas. Unum est quod scire cupio, nempe: fac ut hic in sacculo -meo indicium quoddam habeam, quod prodat ubi Flint suos -thesauros humaverit, num thesaurus is pretium operæ sit? - -“Quid ais? operæ pretium!” clamitat Spectabilis. “Summa rei -isthæc erit: si idgenus indicium habes quod memoras, navim -instrui curabo in navali Bristoliaca, te, et istum Hawkins -nostrum mecum acciam comparaboque illum thesaurum si vel per -annum mihi quærendum sit.” - -“Præstanter,” probat medicus. Nunc itaque, si Iacobellus -acceptabilis est, fascem solvemus;” quibus dictis fascem ante se -in mensa collocavit. - -Fascis erat consutus, ideoque medico theca sua aperienda erat, -ut forficulam inde promeret, suturamque proscinderet. Duas inde -res sustulit — libellum, atque documentum obsigillatum. - -“Præ omnibus,” inquit medicus, libellum periclitabimur.” - -Ego et Spectabilis trans humeros medici speculabamur, dum ipse -libellum aperiebat, quod Dr. Livesey nutu me amice a mensa -laterali acciverat, ubi sedens usque cœnabam, sed nunc ut essem -testis disquisitionis. In pagina prima nihil erat nisi specimina -scribillationis, cuius generis, otiosi, aut scripturam -exercitantes, facere solent. Una species eadem erat cum -compunctura, “Billy Bones suus lusus,” tum erat “Herus W. Bones, -pronavarchus.” “Nihil plus cannei.” “Prope a Palm Key idd -obtinuit;” pluresque aliæ nugæ, plerumque vocabula singula, sine -sensu. Non poteram non mirari quisnam is fuisset, qui “idd -obtinuisset,” et quid “idd” fuisset, quod is obtinuisset, culter -in tergo id æque fieri poterat ac non. - -“Non multa indicia in his,” ait Doctor Livesey, lectitans. - -Denæ aut duodenæ pagellæ proximæ curiosa serie ærarum erant -completæ. Initio cuiusque versiculi erat datum, in extremitate -autem summa pecuniæ nominata, ut in aliis rationum libris; loco -tamen scriptæ explanationis inter duo extrema cruces plures aut -pauciores. Verbi causa, duodecimo Iunii millesimi -septingentesimi quinti et quadragesimi, manifestum erat summam -septuaginta librarum alicui deberi, nec tamen quidquam nisi sex -cruces causam indicabant. Subinde utique nomina quorumdam -locorum adiecta erant, uti, “ad Carácas;” aut vero situs -secundum longitudinem ac latitudinem, veluti, “Grad. 62, min. -17, sec. 20, Grad. 19, min. 2, sec. 40.” - -Memoralia hæc ultra prope viginti annos regrediebantur, summa -singularum ærarum cum tempore pariter crescebant, atque summa -summarum, post quinas senasque erroneas additiones statuta erat, -cui demum hæc verba erant appensa, “Bones proprius acervus.” - -“Ego vero nec caput, nec caudam rei enucleare queo,” ait Dr. -Livesey. - -“Atqui res sole meridiano clarior est,” regerit Spectabilis. -“Hic libellus rationarius est scelestissimi illius canis. Cruces -hæ loco nominum navium, aut oppidorum stant, abs se mersarum, -aut compilatorum. Summæ denotant portionem huius latronis, ubi -vero ambiguitatem verebatur, ut vides, aliquid ad declarandum -addidit. “Ad Carácas,” videdum, erat quoddam navigium -infortunatum ad eas oras, quod hi adorti sunt. Dii miserescant -animarum misellorum — iam pridem corallia.” - -“Recte doces,” confirmat medicus. “Hinc perspicies quantum -peregrinari valeat. Recte, sane! Summæ autem, ut ipse dignitate -provehitur, augescunt.” - -Parum aliud erat in libello quam indictiones plagarum[4] in -postremis pagellis connotatæ, item tabella valorum ad nummos -Francicos, Anglicos atque Hispanicos, ad communem valorem -reducendos. - -“En hominem parcum!” notat medicus. “Is non fuit homo, cui verba -dari poterant.” - -“Nunc vero,” inquit Spectabilis, “ad alterum.” - -Involucrum pluribus in locis digitabulo[5], loco sigilli, erat -obsigillatum; ipso eo digitabulo, quod in sacculo navarchi -repertum erat. Medicus sigilla summa cura fregit, et ecce mappa -insulæ cum notis longitudinum, latitudinum, catapiratæ,[6] -nominibus collium, sinuum, cunctisque particularibus, quæ ad -navigium in tutum pulvinarium[7] in eius littore adducendum -necessaria esse possent. Insula novem milliaria erat longa, -quinque autem lata, speciem autem, ut ita dicam, draconis -stantis præ se ferebat, habebatque duos, terra circumclusos -portus, in medio autem collem, designatum “Spy-Glass.” Erant -etiam additamenta aliquot posterius adscripta, præsertim autem -tres cruces encausto[8] scriptæ — duæ in septemtrionali parte -insulæ, una ad Austro-Occiduum, atque prope hanc, eodem -encausto, minutis litteris, manu subtiliori quam trepida ac -vacillanti manu navarchi, hæc verba videbantur: “Præcipuum -thesauri hic.” - -Insuper, in tergo documenti, in ulteriorem dilucidationem eadem -manu scripta erant: - - “Celsa arbor, humero Spy-Glass, uná lineá ad Spt., a Cauro - \ Spt. - “Insula Sceleti ad Vulturnum ac per Nothum (Ortu Austr. c. - \ Ortu). - “Decem pedes. - “Later argenteus est in latebra ad Spt.; reperies locum - \ cursum sequendo orientalis arboreti, vicenis ulnis ad - \ Austrum a scopulo nigro cum vultu in eo. - “Arma facile reperiuntur in tumulo arenæ in calce Sptionali - \ promontorii Sptrionalis Influxus, Ortum, cum uno - \ quadrante Sptrionis.” J.F. - -Nihil plus; sed breve ut hoc fuit, mihique captum superavit, -animos Spectabilis, atque Dris Livesey nimium quantum -delectavit. - -“Mi Livesey,” fatur denique Spectabilis, “ærumnosam tuæ artis -exercitationem continuo missam facias. Cras Bristoliam -proficiscar. Intra trium septimanarum tempus — trium -septimanarum! — duarum septimanarum — denûm dierum — optimam -possidebimus navim, catervamque in Anglia selectissimam. Hawkins -noster erit tiro canabanus[9]. Præclarum tu præstabis canabanum, -Hawkins. Tu vero Livesey, medicus fies navalis; ego -pontocrator[10] sum. Acciemus nobiscum Redruth, Joyce, atque -Hunter. Ventos nanciscemur secundos, cursumque celerem, nec in -reperiendo loco ullis laborabimus obstaculis, ac tum, nummos -modiis metiemur — satis ad volutandum in iis — reliquam autem -vitam negotiis vacui, festivi in otio agemus.” - -“Trelawney mi,” medicus refert, “tecum ibo; ita et Iacobellus, -de isthoc quietus sis licet; atque cœptum prospere geretur. Unus -tantum est quem vereor.” - -“Et quisnam ille?” quærit Spectabilis. Nomina illum canem!” - -“Te, scilicet,” respondet medicus, “quoniam tu linguam refrenare -nequis. Nos nimirum non sumus soli, quibus documenta nota sunt. -Isti nempe halophantæ, qui in cauponam hac vespera impetum -fecerant — certe audaces ac desperati harpagones — cæterique qui -in pristi manserant, pluresque alii, non dubito dicere, non adeo -procul hinc, ad unum omnes fœdere ad id iuncti sunt, ut ea -pecunia potiantur. Nullus nostrum imposterum solus ibit, quoad -navim conscendamus. Ego et Iacobellus usque eo una hærebimus: tu -vero Bristoliam profecturus Joyce et Hunter tecum habebis, ac, -denique, imposterum, ad extremum usque diem, de rebus a nobis -inventis ne vocabulum quidem prodere debebimus.” - -“Livesey mi,” inquit Spectabilis, “tu profecto semper a recto -rei es. Ex parte mea, tamquam sepulcrum, silebo.” - - 1. Fuma, -æ, est verbum Latinitatis modernæ, quo vasculum - \ significant ex quacunque materia idonea, quod nicotiana, - \ vulgo tabacca, conferciunt, qua accensa, fumum eius per - \ sugibulum otiose sugitant, dein ex ore efflant. - 2. “Sed quum Scipio veram vellet et sine exceptione - \ victoriam (nempe quum Numantini se sub conditione dedere - \ vellent, Interpres) eo necessitatum compulsi primum, ut - \ destinata morte in prœlium ruerent, quum sese prius - \ epulis, quasi inferiis, implevissent, carnis semicrude et - \ cœliæ — sic vocant indigenam ex frumento potionem — L. - \ Annæus Florus, Rerum Romanarum Epitome, Lib. ii, 18. — - \ “Ex iisdem (frumentis) fiunt et potus, zythum in Ægypto, - \ cœlia et cerea in Hispania, cerevisia et plura genera in - \ Gallia, aliisque provintiis, quorum omnium spuma cutim - \ fœminarum in facie nutrit;” C. Plinius Secundus, Historiæ - \ Naturalis Libro xxii, 25, 164. — Potum Germanorum Corn. - \ Tacitus sic memorat: “Potus humor ex hordeo et frumento, - \ in quamdam similitudinem vini corruptus.” Hoc quidem - \ accipitur de cerevisia, quod interpretes volunt esse - \ verbum Gallicum. — “Exindeque profectus (Valens), - \ oppugnationi Chalcedonis magnis viribus insistebat, cuius - \ e moris probra in eum iaciebantur, et iniuriose - \ compellabatur, ut Sabaiarius. Est autem Sabaia ex hordeo, - \ vel frumento in liquorem conversis paupertinus in - \ Illyrico potus;” Ammianus Marcellinus xxvi, B — His - \ denique Digesta addunt Camum (xxxiii, 4, 12.) — Hic - \ itaque complexus sum cuncta nomina temetorum, quæ Græco - \ verbo brassata, h. e., ecocta et elixa, dicuntur. Ex his - \ unum et commune est omnibus Occiduis gentibus id, quod - \ Franci vocant bière, Germani bier, Angli beer, reliqui - \ biera, vel quid simile; quod quum nihil plus sit quam - \ verbum Latinum, bibere, nec rem propriis verbis enuntiare - \ valeant, verba Latina ita distribuenda putavi, ut per - \ camum la bièra, per cæliam Anglorum “ale,” per sabaiam - \ item Anglorum “porter,” intelligendum esset. - 3. Læna, -æ, est genus vestimenti, quod contra levius frigus - \ supra tunicam inducere solemus. - 4. Hoc est, qua et quorsum flectendum sit navigium, ut ad - \ destinationem perveniatur. - 5. Per digitabulum Romani (Varro i, 55) tegumentum digitorum - \ intellexerunt contra spinas, nos metallicum tegumentum - \ digitorum contra acum, sartoribus, sutricibus commune. - 6. Est plumbum longo funi appensum, quo in fundum maris - \ demisso, altitudo aquæ indagatur. - 7. “Ibo intro, ut subducam navim rursum in pulvinarium;” - \ Marcus Attius Plautus, Casina, iii, 2, 27; Latinitate - \ Medii Ævi anchoratio. - 8. Tinctura scriptoria in officiis Imperatorum rubra, quod, - \ utique atramentum eapropter vocari nequit. - 9. Cánaba, -æ, est casula, domuncula, gurgustium, - \ tuguriolum, cubiculum, hic, habitaculum, cubiculum, in - \ navi, unde modernum cabina. - 10. Quandoquidem Romanis nihil aliud notum erat nisi - \ Præfectus Classis, hic autem de classi non agitur, - \ placuit terminum Græcum eligere, Pontocrator (ut - \ Autocrator, Pantocrator), quod idem prorsus sonat atque - \ admiral — Medii Ævi admiralis — corruptum ex Arabico - \ amir-al-Bahr (ubi h est consonans), significat autem - \ imperatorem maris. - - -Pars altera -Cocus Marinus - -Caput VII. -Bristoliam Proficiscor. - -Ad mare navigandum tardius eramus parati, quam Spectabilis -autumarat, nec priorum consiliorum nostrorum ullum — ne Doctoris -quidem Livesey secum me habendi — uti propositum erat, exsequi -potuimus. Medico, ad reperiendum alterum medicum, qui suam vicem -agere vellet, Londinum erat proficiscendum; Spectabilis arduo -labori accinctus, Bristoliæ agebat; ego autem in Aula vitam -degebam sub tutela senis Redruth, saltuarii, fere captivus, -somniorum tamen de mari, exspectationumque suavissimarum circa -curiosas insulas periclaque plenus. Horas solidas in disquirenda -mappa solebam exigere, cuius cuncta particularia memoriæ -mandavi. Domi saltuarii iuxta focum sedens, insulam eam, in -phantasia mea, ab omni latere accessi; quodque iugerum -superficiei eius exploravi; collem Spy-Glass vocatum, vel -millies conscendi, cuius e vertice quaquaversum circumspectans, -magnam voluptatem percepi. Quandoque insula mihi barbaris -scatere parebat, quibuscum certavimus; alias bestiis feris, quæ -nos insectabantur, eam oppletam mihi fingebam; verum in cunctis -meæ phantasiæ visionibus nihil tam insoliti, tamque tragici -oculis meis se obvertit, quam quod postea ut facta experti -eramus. - -Sic septimane labebantur, donec quodam die amœno litteræ ad -Doctorem Livesey inscriptæ advenerunt cum hac nota: “Eo absente, -aperiantur a Thoma Redruth, aut iuvene Hawkins.” Mandato -obtemperans, reperimus, vel potius reperi ego — quandoquidem -saltuarius legendo, præter paginas impressas, parum poterat — -sequentia momentosa nova: - - Diversorium ad Ancoram - Veterem, 1ᵒ Martii, 17 — - - Livesey Amicissime. — Siquidem, utrum in Aula, an Londini - \ usque sis ambigo, has litteras duplicatas in utrumque - \ locum permitto. - “Navis præstinata atque instructa est. Nunc in ancora iacet, - \ pro mari parata. Cercurum[1] delectabiliorem nunquam - \ vidisti — puer eum navigare posset — duorum millium - \ amphorarum;[2] nomen ‘Hispaniola.’ - “Eam per veterem amicum, Blandly, præstinavi, qui sese mihi - \ maximo adiumento præbuit. Gratia enim mei propemodum - \ servi obivit vicem, ac dicere non dubito, idem fere omnes - \ Bristoliæ quamprimum nomen portus, quo intendebamus — - \ thesauri, nempe, audiverant.” - -“Redruth,” incidi ego in lectionem, “Dr. Livesey id haud -libenter audiet. Spectabilis tamen effutivit rem.” - -“Ecquis id potiori iure?” mutiebat saltuarius. “Scitulum, sane, -cœptum, si Spectabilis propter Doctorem Livesey, eloqui -vereatur, ut mea fert opinio.” - -Hoc audito, ab omni commentatione destiti, ac legere perrexi: - - “Hispaniolam Blandly ipse reperit, suaque admirabili - \ diligentia curaque in negotiis agendis, eandem meris - \ ápinis[3] præstinavit. Est quædam Bristoliæ hominum - \ classis, quæ monstroso erga Blandly præiudicio fertur. - \ Isti homines non dubitant probam hanc creaturam calumniis - \ persequi, quasi gratia pecuniæ nihil non perpetret; - \ “Hispanoliam” revera suam fuisse propriam, mihique eam - \ absurde caro pretio vendidisse — calumnia luce solis - \ clarior. Merita tamen navis nemo eorum negare audet. - “Hactenus nusquam hæsimus. Operæ, profecto — armamentarii, - \ et quidquid eius generis — usque ad bilem movendam tardi - \ erant; tempus tamen medelam attulit. Comparatio catervæ - \ me plurimum vexavit. - “Etenim catervam ad minimum vicenûm hominum — casu quo hi - \ nativi, piratæ, aut odiosi illi Franci essent — comparare - \ volebam, sed turbellis, dæmone dignis vix tantum effeci - \ ut vel senos comparavissem, donec, singulari alea fortunæ - \ eum reperi, quo maxime indigebam. - “Casu fortuito evenit ut in navali otiabundus, sermocinari - \ cum eo inciperem. Reperi eum veteranum esse nautam, modo - \ diversitorem agere, prorsusque omnes Bristoliæ pontivagos - \ novisse, valetudine in terra laborare, velleque se - \ commode coquinarium agere, et ad mare redire. Eo mane, - \ aiebat, se illuc ad captandam auram salsam claudicasse. - “Sum ea re magnopere motus — sic tu quoque fuisses — et ex - \ genuina misericordia eum in cocum protinus conduxi. - \ Vocatur autem is Longus Ioannes Silver, qui iacturam - \ unius cruris tulit; sed hoc potius in numero meritorum - \ habeo, quandoquidem id ei in servitio patriæ accidit, sub - \ immortali Hawke. Ac ne pensione quidem, mi Livesey, - \ fruitur. Finge tibi ævum abominandum, in quo vivimus! - “Cæterum, me nonnisi cocum reperisse existimabam, - \ verumtamen, reapse, catervam reperi. Cum Silver iunctim - \ intra paucos dies manum comparavimus veteranorum - \ pontivagûm crudissimam conceptu — non scitulam visu, sed - \ masculos, ex vultu, animo maxime indomitabiles. Audeo - \ dicere, nos cum actuaria congredi valere. - “Quin, Longus Ioannes etiam duos ex iis senis aut septenis, - \ quos ego iam conduxeram, dimisit. Ipse facile mihi - \ ostendit eos ex genere esse aquarum dulcium farragine, a - \ quibus nobis in quocunque cœpto graviori timendum esset. - “Cæterum, corpore spirituque valentissimo sum, voro ut - \ taurus, trunci instar dormio, usque tamen eo dum meos - \ veteranos picatulos ergatam circuitare videro, nihil me - \ beaverit. Eia, ad mare! Ut pereant thesauri! Gloria maris - \ est, qua modo insanio. Nunc itaque, mi Livesey, si me - \ amas, ne horam quidem pessumdederis, festina ad me curru - \ expedito. - Iuvenculus Hawkins, Redruth, tutela causa comitante, eat - \ matrem visum, dein uterque veniat Bristoliam celerrime. - “IOANNES TRELAWNEY. - “P. S. — Non tibi narravi Blandly, qui, in parenthesi, - \ sociam navim se post nos missurum spopondit, nisi ad - \ finem Augusti reduces essemus, admirabilem quemdam - \ reperit magistrum navigatorem — hominem rigidum, quod - \ doleo, cæteroquin tamen verum thesaurum. Longus Ioannes - \ Silver, insuper, etiam hominem expiscatus est pronavarcho - \ perquam idoneum, huius autem nomen est Arrow. Etiam - \ habeo, mi Livesey, naucurium[4] tibicinem; itaque res - \ nostræ pulchre vigebunt, erimusque tamquam batalari[5] in - \ nostra bellula ‘Hispaniolia.’ - “Oblitus sum te docere Silver nostrum hominem esse opis; - \ scio eum ex notitia mea propria, depositum habere eum in - \ argentaria, quod ipse nunquam superhausit. Linquet uxorem - \ ad popinam administrandam; quum vero ipsa Æthiopica sit, - \ nobis, pari agamorum,[6] ut ego et tu sumus, libere licet - \ suspicari, uxorem tantumdem quantum valetudinem in causa - \ esse, quare ad vagam se recipiat viam. - “I. T. - “P. P. S. — Hawkins agat unam noctem sub tecto materno. - “I.T.” - -Finge, si potes, quod in fastigium hæ litteræ animum meum -concitaverint. Præ gaudio prope extra me eram; atque si unquam -hominem oderim, hic senex Thomas erat Redruth, qui nihil nisi -mussare ac lamentari. Quilibet sub-saltuarium locum eius -libenter cepisset ; sed non ita placebat Spectabili; placitum -autem Spectabilis his omnibus lex erat. Nullus enim horum, si -demas Redruth, ne vel obloqui quidem ausus est. - -Postridie ego et ipse in Benbow pedibus profecti sumus, ubi -matrem optime valere, animoque erecto reperi. Navarchus, qui tam -diu causa tantorum malorum exstiterat, iam illinc abfuit, in -loco, ubi impii cessaverunt a tumultu.[7] Spectabilis omnia -reparari, item, cubicula publica, perinde ac tabulam nostri -tituli novo depingi iussit, ac supellectilem quoque novis auxit -— præ omnibus aliis, novum artisellium in dispensatorium matri -comparavit. Quin et puerum, qui tironem ageret, illi misit, qui, -dum ego abessem, illi adiutorio esset. - -Meum statum tum demum proprie intellexi, quum hunc puerum -conspexi. Usque eo iter meum, eiusque incidentia cogitavi, domum -autem, quam relicturus eram, neutiquam. Nunc vero, quum primum -in conspectum huius lævi et inficeti peregrini venissem, qui -apud matrem meam vice fungeretur mea, lacrymæ mihi oboriebantur. -Etiam vereor ne huic puero auctor fuerim vitæ miseræ ac fere -caninæ; quandoquidem novus quum fuisset, nec laboribus his -assuetus, occasiones vel centies exortæ sunt, cum corrigendi ac -refellendi, nec parcum me præstiti iis utendis. - -Exacta nocte, postridie, post prandium, ego et Redruth iterum -pedibus nos commisimus, iterque ingressi sumus. Matri, -regionique æstuariorum, ubi ex quo natus eram, vitam degi, item, -vetusto, nobisque dilecto Admiral Benbow — quod quidem ex quo -recens pictum erat, non prorsus ita charo — valedixi. Inter -ultima quæ memoriæ meæ inciderant fuit Navarchus, qui nempe in -littoribus tam sæpe obambulare consueverat, pileo triquetro, -cicatrice ex acinace in gena, antiquoque aurichalcino -telescopio. Momento proximo angulum prætergressis nobis, sedes -meæ avitæ e conspectu evanuerunt. - -Carruca[8] tabellaria nobis circa crepusculum ad tesqua[9] prope -Royal George obviam facta est. Conscendentibus nobis, locus mihi -inter Redruth, atque senem et corpulentum virum contigit, ubi -constrictus, motu celeri, acrique nocturno aere minime -impediente, inde ab initio sopore mersum fuisse verosimile est, -et vacerræ modo me dormivisse, dum carruca sursum ac deorsum -colles, unam stationem post aliam prætervolavit; etenim, quum -denique in latere fodicatus[10] oculos aperuissem, ante celsam -urbanam domum stabamus in via, erat autem multo mane. - -“Ubinam sumus?” quæro ego. - -“Est Bristolia,” respondit Thomas, “descende.” - -Herus Trelawney sedes sibi longe ab hinc, in diversorio, prope a -navalibus fixit, ut operi cercuri instruendi invigilaret. Eo -nunc nobis deorsum ambulandum erat, haud parvo mihi -delectamento, quod via nos secundum crepidines ducebat, ubi -stationes erant omnium generum navium, armaturarum, magnitudinum -atque gentium. In una navi nautæ cantilabant laboribus intenti; -in alia nautæ in sublimi erant, longe supra caput meum, e -rudentibus pendentes, qui aranearum plagis haud crassiores esse -parebant. Licet quidem totam vitam meam in littore egerim, usque -huc nunquam revera prope mare fuisse mihi videbar. Odor picis -salisque mihi aliquid novi erat. Vidi, præterea miras -tutelas,[11] quæ oceanos longe lateque pernavigaverant. Vidi, -insuper, haud paucos veteranos nautas cum inauribus, barbis in -cirros contortis, atque crinibus plexis, ut gressibus nautarum -incederent; quibus cunctis haud minus delectabar quam si totidem -reges, aut archiepiscopos vidissem. - -Quin et ipse ego navigaturus eram, mare in cercuro peragraturus -cum nautis tibicinibus, cum nautis crinicaudatis, modulantibus, -iturus in mare adversum insulam ignotam, thesauros quæsitum -defossos. - -Dum his delectabilibus somniis usque captus eram, ante spatiosum -quoddam diversorium pervenimus, ibique occurrimus Spectabili -Trelawney, synthesi[12] nautici officialis ex toto induto, e -panno cæruleo probissimo, ut ex ostio totus subridens ad amussim -imitatus nautarum incessum. - -“Salvos hic vos videre gaudeo,” affatur nos; “medicus autem -Londino hesterna advenit vespera. Præstanter — laterculus[13] -navalis plenus est!” - -“O, mi Here,” quærebam ego, “quam mox solvemus?” - -“Solvemus?” refert ille, “Utique cras.” - - 1. Cercúrus, -i, m., “navis est Asiana pergrandis. Plautus - \ in Sticho: ‘Quum percunctor portitores ecque navis - \ venerit Ex Asia, negant venisse; conspicatus sum interim - \ Cercúrum, quo ego me maiorem non vidisse censeo.’ - \ Lucilius, Satyrarum Lib. xiii: ‘Verum flumen uti atque - \ ipso divortio igneis pedibus cercúrum concurret equis.’ - \ Idem, Lib. xiiii: ‘Ad Regem legatus Rhodum, Ecbatanam ac - \ Babylonem Ibo; cercúrum sumam.’ Plautus, Mercatore: - \ ‘Ædificat navem cercúrum, et merces emit.’” Nonius - \ Marcellus, De Gen. Navig. - 2. Amphora, -æ, vas figulinum, argillaceum, liquidorum, uti - \ aquæ, vini, olei; quadrantal, mensura Americana 6 - \ gallons, 7 pints; etiam frumentorum, hinc et mensura - \ navium, uti tonna Anglorum; sæpe contrahitur in amphorum, - \ pro amphorarum: “Uno patrum, adiuvante C. Flaminio, - \ tulerat, nequis senator, quique senatoris pater fuisset, - \ maritimam navem, quæ plus quam trecentarum amphorarum - \ esset, haberet;” T. Livius xxi, 63. — “Mare interest - \ vadosum, senis non amplius altitudinis passibus, sed - \ certis canalibus ita profundum, ut nullæ ancora sidant. - \ Ob id navibus utrimque proræ, ne per angustias alvei - \ circumagi sit necesse, magnitudo ad terna millia - \ amphorum.” C. Plinius Secundus, Hist. Nat. vi, 24, 82. - 3. - - “Quæcunque lusi iuvenis et puer quondam, - Apinasque nostras, quas nec ipse iam novi;” - M. Val. Martialis, i, 113, - - “Divitis alternas et pauperis accipe sortes, - Præmia convivæ det sua quisque suo. - Sunt apinæ, tricæque, et siquid vilius istis.” - Idem, Apophoreta xiv, - 4. Qui curam navis gerit, boatswain. - 5. Navis bellica, pugnatoria; Romanum est, - 6. Sine uxore, cœlebs. - 7. Iob, iii, 17. - 8. Currus pluribus viatoribus una vehendis accommodatus. - 9. Loca inculta, carecta, deserta. - 10. “Mercemur servum, qui dictet nomina, lævum - Qui fodicet latus,” - Q. Hor. Flaccus, Ep. i, 6, 51. - 11. Primitus naves erant sub tutela particularium quorumdam - \ Deorum, itaque prora cuiusque effigie alicuius Numinis - \ ornabatur. Imagines huiusmodi etiamnum in proris persæpe - \ videntur exsculptæ et pictæ, quæ eapropter tutelæ - \ nominantur. - 12. Vestes cuiuscunque status aut officii formales. - 13. Catalogus, elenchus, summa nominum. - - -Caput VIII. -Sub Signo “Spy-Glass.” - -Finito ientaculo, Spectabilis notulam mihi tradidit ad Ioannem -Silver inscriptam, sub signo Spy-Glass, docuitque me locum -facile reperturum ordinem sequendo crepidinum,[1] ac diligenter -prospiciendo, donec ad parvam cauponam, ex cuius fronte -maiusculum telescopium aurichalcinum pro signo penderet. Summam -inde capiebam lætitiam, quod iterum licebat mihi ulteriores ac -plures naves nautasque videre, et sic viam mihi in frequentia -hominum, sarracorum[2] ac manipulorum aperire, quandoquidem -navale modo erat negotiosissimum, quum demum cauponam in -quæstione probe reperi. - -Caupona erat satis nitidus locellus diversationis. Signum novo -erat pictum; fenestris scitula antependebant siparia rubra; -tabulatum autem recens arenatum. Ab utroque latere erat via, et -in utramque ostium pandebat, unde fiebat, ut spatiosum conclave -visui esset valde clarum, quantuscunque fumus nicotianus -interiora obnubilaret. - -Adventores plerumque erant marini, qui tam clamorose -sermocinabantur, ut introire vix auderem. - -Ut interim illic stabam, homo quidam e cubiculo vicino prodivit, -quem necessario Longum Ioannem esse cognovi. Lævum sibi crus in -fœmore desivit abscissum, et sub axilla læva grallam gerebat, -quam quidem summa pernicitate sciebat tractare, eius ope huc et -illuc saltitans tamquam avicula. Habitu corporis valde erat -procerus ac robustus, vultu amplo, pernæ magnitudine — plano -quidem atque pallido, cæteroquin sagaci ac subridenti. Ipse -profecto optimo videbatur esse animo, inter mensas sibilo -versatus, amœnis verbis aliquos adventorum affatus, alios palmo -in humeris quatiens, quos magis sibi iunctos esse sciebat. - -Ut verum fatear, iam inde quum primum nomen Longi Ioannis ex -litteris Spectabilis Trelawney audivissem, timor quidam animum -meum incessit, ne is ipse esset nauta cum uno crure, ob cuius -adventum in Benbow tam diu excubare consuevi. Sed unus contuitus -in hominem ante me satis erat. Etenim vidi navarchum, Canem -Nigrum, cœcum mendicum Pew, unde novisse autumabam quid, -qualesque piratæ essent — ex opinione mea hic domnædius mundus, -moribus mansuetus, res prorsus erat diversa. - -Ego protinus sumpsi mihi animum, ac limen transgressus recta ad -hominem accessi ubi tum stabat grallæ innixus, et cum hospite -colloquens. - -“Herusne Silver?” quæro ego, notulam protendens. - -“Sic, mi pusio,” refert ille, “id mihi profecto nomen est. Et -quisnam es tu?” Quum vero litteras Spectabilis conspexisset, -mihi fere contremuisse videbatur. - -“A!” fatur voce plane elata, manuque porrecta, “Teneo. Tu ergo -noster es novus canabarius; te venisse gaudeo.” - -Quibus verbis manum meam suis arcto strictu prehendit. - -Simul hoc momento unus suorum hospitum in ulteriori parte -conclavis subito surrexit, atque ianuam versus properavit. Ianua -prope ad eum erat, prohinc, momento temporis erat foris, in via. -Properantia eius motus suscitatus, oculos eo converto, eumque -statim agnosco. Hic erat ille cum sebaceo vultu, duobus digitis -mancus, qui ad Admiral Benbow primus venerat. - -“O,” clamavi ego, “cape eum! is Canis Niger est!” - -“Ne hilum quidem curo quis sit,” ait Silver. “Verum ipse non -solvit suum cibarium. Harry, insequere, capeque eum.” - -Unus accumbentium, prope ad ianuam, subsiliit, eumque insectatum -cucurrit. - -“Solvendum sibi esset cibarium, etiamsi Pontocrator ipse Hawke -esset,” clamitabat Silver; ac tum, missa manu mea, “quemnam eum -dixisti?” quæsivit ex me. “Niger quid?” - -“Canis, nempe, mi Here,” respondi ego. “Num Herus Trelawney -nihil tibi de piratis memoravit? Is unus eorum fuit.” - -“Ain’ tu?” exclamat Silver. “Et hoc domi meæ! Curre sis Ben -adiuva Harry. Unus illorum perditorum, itane, revera? Tune cum -eo potavisti, Morgan? Accede sis.” - -Is quem hic Morgan appellaverat — senex, canus, fusco vultu -nauta — accessit tractim, satisque humiliter cuneum nicotianæ in -bucca volvitans. - -“Tu, Morgan,” severe affatur eum Longus Ioannes; “nonne tu illum -Nigrum — Nigrum Canem nunquam antea oculis tuis conspexisti; -nonne nunquam?” - -“Non ego, mi Here,” ait Morgan salutando. - -“Nonne eius nomen nescivisti?” - -“Nescivi.” - -“Per omnes cœlicolas, Thomas Morgan, magno id tibi bono cedat!” -clamabat domnædius. Si enim tibi quidquam commune esset cum -eiusmodi, nunquam pedem tuum in hanc domum intulisses, certum te -de ista re esse volo. Dein, quid ille tibi narravit?” - -“Non satis recte scio, mi Here,” respondit Morgan. - -“Num illud quod inter humeros geris, caput appellas, an Diis -aspernandam cucurbitam?” clamitabat Longus Ioannes. “Non satis -recte scio, ais, reverane? Casu, fortasse non satis recte scis -quicum locutus sis? Age iam, fatere quid ipse ganniverit — -itinera, navarchos, naves? Effuti, quid? De qua re?” - -“De subcarinando[3] loquebamur,” respondit Morgan. - -“Siccine? de subcarinando? Materia admodum apta, nec dubites. -Redi nunc ad tuum locum, aptum gleboni, Thomas.” - -Deinde, ut Morgan se ad sedile suum retractabat, Silver mihi, -velut in fiducia susurravit, quod laudem sapiebat, ut mihi -videbatur: - -“Ille, profecto, homo probus est, ille Thomas Morgan, nisi quod -bucco est. Nunc autem,” pergit elata voce iterum, “videamus — -Canis Niger? Minime — nomen mihi est ignotum, ignotum mihi. -Tamen, quodammodo puto — ita, sane, vidi ganeonem. Solebat nempe -huc ventitare cum coco quodam mendico, ita solebat.” - -“Quod ita solitus sit,” retuli ego, “nihil dubites. Illum quoque -cœcum cognovi, nomen ei fuit Pew.” - -“Ita fuit!” clamat Silver, iam concitatus. “Pew! Id eius nomen -fuisse certum est. A, ille squalum vultu referebat, ita, sane! -Si ergo istum Canem Nigrum assequemur, grata profecto nova erunt -Navarcho Trelawney! Ben eximius cursor est; pauci nautæ Ben -currendo exæquant. Consequatur modo eum intercipiatque, per -Deos! Sermocinabatur de subcarinando, itane? Iam faxo ut ipse -subcarinetur! - -Interea dum hæc profundebat, sursum deorsumque in caupona -claudicabat sua gralla, mensis palmo percussis, totque indicia -sui animi concitati edebat, ut ipsum Fabium iudicem convicisset, -aut Catonem Censorem. Suspiciones etenim meæ, viso Cane Nigro -sub signo Spy-Glass, iterum prorsus suscitatæ erant, atque cocum -acriter observabam. Verum ipse pro meo captu nimis erat labidus, -nimis paratus nimisque vafer, proinde, quoad illi duo anheli -reverterunt renuntiaruntque se fugitivi vestigia in turba -amisisse, et dum ob id tamquam fures reprehensi fuissent, ego -vel vadem pro innocentia Longi Ioannis Silver me præstitissem. - -“Nonne vides, mi Hawkins,” ait, me affatus, “quantæ istæ plagæ -adversæ fortunæ in hominem meæ sortis incidant, nonne vides? -Illic est Navarchus Trelawney, quidnam ipse de me cogitare -debeat? Hic ecce, habeo istum heluonem restionem, sedentem in -ista mea domo, potantem meum proprium canneum! Nunc vero eccum -te, qui supervenis, mihique id coram denuntias; mihi autem, -infandum, palam, ante oculos, evadit! Iam, mi Hawkins, me ante -Navarchum purgatum esse velis. Hircitallio[4] tu modo es, sed -mucrone acrior. Primo iam tui ingressus momento id perspexi. -Eccum me: Quidnam per omnes Superos possim ego isto tigillo, quo -claudico, efficere? Si essem corpore sincerus nauta probatus[5] -eum consecutus, humero iuxta humerum, pulchre eum stitissem; -fecissem, sane: at nunc —” - -Tum subito cessavit, os illi hiscit, maxilla delabente, acsi -quid illi necopinato incidisset. - -“Debitum!” exclamat. “Tria fercula cannei! Ne sit mihi bene, -nisi potorium iam iam oblitus sim!” - -Hinc se in scamnum iniiciens, ridere et cachinnare incipit, ut -lacrymæ sibi stillare, ac per genas delabi cerneres. Facere, -quin et ego cum eo una riderem, non poteram; ridebamus autem per -alternantes impetus, ut ipsa caupona resonaret. - -“Eccum me, quam præclaram me vescam præsto phocam!” ait tandem -detersis genis. “Tu Hawkins, atque ego, concordes bene -conveniemus, et, insuper si mari potitus ero, tironis loco -habebor nautici. At nunc, age, accinge te ad agendum. Muginari -haud iuvat. Convictores, officium est officium. Iam modo -triquetrum capiti meo apponam, ac tum tecum iuxta ad Navarchum -Trelawney pergam isthæc gesta relatum. Nam, et hoc memineris, -iuvencule Hawkins, res ista gravis, atque ex ea nec tu, nec ego -evasimus aliquo idgenus, quod laudem appellare ausim. Ne tu ipse -quidem te vocabis dextrum — neuter enim ex isto pari nostrum est -dexter. Sed peream pessimo malo, nisi iste casus circa meum -potatorium ioco careat.” - -Ipse inde iterum ridere, et ita cordicitus quidem, ut licet ego -aculeum ioci minime perspexissem, tamen invitus in eius -hilaritate participarem. - -Nostræ secundum crepidines ambulationi hic se præstantissimum -comitem præstitit, explicando mihi diversissimas naves quas -præteribamus, harum armamenta, amphoratum, gentilitatem, item -opera quæ gererentur — quemadmodum una exoneraretur, altera -oneraretur, tertia ad profectionem pararetur; alias incidentia -mihi narravit de navibus nautisque facetias, aut idiomata -phrasesque narravit ac repetivit, usque dum ea memoriæ -mandassem. Denique intelligere cœpi me cum aptissimo et -gnavissimo socio nautico agere. - -Ad diversorium pervenientes, reperimus Spectabilem, Doctoremque -Livesey una sedentes, quadrantem sabaiæ prope finientes cum -frustulo panis tosti, antequam cercurum inspecturi prodirent. - -Longus Ioannes res in sua caupona gestas ex ordine alacri animo, -omnique veracitate narravit. “Sic ergo res evenit, nonne verum -narro, Hawkins?” dictitabat, et hoc semel et iterum, ego autem -nihil nisi probare poteram penitus. - -Duo illi viri ægre ferebant Canem Nigrum evasisse; conventum -tamen inter omnes nostrum est nihil ad agendum reliqui esse, -proinde, postquam ab his viris collaudatus esset, sumpta sua -gralla, domum discessit. - -“Quarta hoc pomeridie cuncti sunto in constrato!” post eum -clamavit Spectabilis. - -“Sic, sic, Here,” reclamavit cocus e foro.[6] - -“Euge, mi Spectabilis,” ait Dr. Livesey, “ex principio haud -magnam habebam fiduciam tui repertus, fateri tamen non dubito, -Ioannem Silver mihi plane quadrare.” - -“Ille profecto, verus est basilicus,”[7] asserebat Spectabilis. - -“Nunc autem,” medicus subiunxit, “nonne licebit Iacobello -nobiscum navim conscendere?” - -“Sic, prorsus,” confirmat Spectabilis. “Sume nunc pileum, -Hawkins, navim inspectum ibimus.” - - 1. Crepido, -inis, f., est murus lapideus in portu, - \ navalibus, qui aquam incingit ac reprimit, et ad quem - \ naves deligantur. - 2. Sarracum, -i, est currus ad vectanda onera. “Quumque ad - \ graminea venerint (Alani), in orbiculatam figuram locatis - \ sarracis, ferino ritu vescuntur;” Amm. Marcell. xxxi, 2, - \ 18. - 3. Sic placet exprimere actum piratarum, quo suos punituri, - \ sub carinam mergere solebant, ex adverso autem carinae - \ latere emergentem sustollere. - 4. Hircitallio, -nis, vel hirquitallio, m., puer, - \ adolescentulus, in limine virilitatis, parvus hircus, - \ hœdus, hœdulus. - 5. Nauta probatus, h. e., approbatus. Nautæ etenim, uti - \ omnes opifices, primum fiebant tirones, post trium aut - \ quatuor annorum exercitationem discrimini subiiciebantur, - \ quæ si superavissent, liberi fiebant, receptique in - \ circulum sodalium. Si vero in statum Magistri Probati - \ evehi cupiverunt, cœtus Magistrorum, secundo instituto - \ discrimine, quod si superavissent, eos diplomate - \ approbaverunt, feceruntque sui similem, “Nautam - \ Probatum,” vel “Nautas Probatos.” - 6. Forus, -i, est via, sive ambitus in media navi, inter - \ casterias. - 7. Basilicus, -i, est iactus in alea regius, optimus, - \ lucrificus. “Cn. Tace parumper. Iacit vulturios quatuor. - \ Talos arripio, invoco almam meam nutricem, Herculem. - \ Iacto basilicum, propino magnum poculum; ille ebibit; - \ Caput deponit, condormiscit, ego ei subduco annulum:” - \ Plaut. Curc., ii, 3, 80. - - -Caput IX. -Pulvis et Arma. - -“Hispaniola” aliquanto longius a crepidine iacebat, proinde -lintrem nostram oportebat sub rostris tutelisque complurium -navigiorum præterire, quorum oræ[1] non raro sentiebantur -carinam nostram fricare, alias autem super capita nostra -oscillabant. Denique tamen lateratim adrepsimus, nosque -conscendentes pronavarchus, Herus Arrow convenit ac salutavit, -fuscus veteranus cum inauribus, et strabus. Inter hunc atque -Spectabilem arcte et amice conveniri videbatur, sed cito -animadverti statum rerum Herum Trelawney inter atque navarchum -non eundem esse. - -Aspectu etenim iste vir asper esse videbatur, et cunctis in navi -rebus irasci, qui et causam non dubitavit confestim declarare, -namque vix in canabam descenderamus, quum nauta nos confestim -sequebatur: - -“Navarchus Smollett, mi Here,” Spectabilem affatus, inquit, “te -paucis vult.” - -“Ad mandata eius semper sum paratus,” respondit Spectabilis. - -Navarchus prope in vestigio sui nuntii erat, statimque -ingressus, ianuam pone se clausit. - -“Mi Here,” fatur navarchus, “satius duco aperte eloqui, etiam -periculo offensionis. Iter hoc non amo; manus non amo, nec -pronavarchum amo. Hoc breviter suaviterque dictum est.” - -“Fortasse, Here mi, navim non amas?” quærit Spectabilis iratus, -uti videre licebat. - -“De ea re nihil possum eloqui, Here, quia periculum eius non -feci,” respondit navarchus. “Apta videtur naucula; plus dicere -nequeo.” - -“Fieri potest etiam, Here, ut nec tuum conductorem ames!” -prosequitur Spectabilis. - -At hic Dr. Livesey intercessit. - -“Siste paulisper,” inquit, “siste paulisper. Quid attinet talia -quærere, quæ tantum exasperant. Navarchus aut nimis multum, aut -nimis parum dixit; prohinc necesse duco explicationem verborum -suorum ab eo postulare. Itaque tu ais iter hoc tibi displicere. -Dic, cur?” - -“Auctoratus[2] sum isti Hero,” respondit navarchus, “sub mandato -sigillato, ut vulgo dicimus, ad navigandum quo ipse vellet. Hoc -quidem valet. Verum nunc reperio quemque ante malum plus me -scire. Id æquum non existimo, num tu?” - -“Minime,” respondit Livesey, “non ego.” - -“Tum,” prosequitur navarchus, “nunc relatum audio, nos thesaurum -insectari — ab ipsis audio manibus meis, memineris. Thesauros -insectari lubricum est; navigationes thesaurarias nullo sub -obtutu amo; tum vero minime, quum secreto fiunt, et quum (sit -venia verbo, Here Trelawney) secretum iam psittaco enuntiatum -est.” - -“Psittacone Silveriano?” quærit Spectabilis. - -“Est merus dicendi modus,” refert navarchus. “Effutitum volo -dicere. E sententia mea, Heri, neutri vestrum certo constat quid -velitis; dicam tamen quid ego sentiam — navigatio idgenus vita -aut mors est cursusque accuratus.” - -“Hæc omnia prorsus clara,” respondit Dr. Livesey, “nec dubito -quin vera. Nos tamen experiri non ambigimus; nec tamen sumus nos -adeo imperiti, ut tu arbitraris. Porro, tu catervam te non amare -dicis. Num hi non boni sunt nautæ?” - -“Non placent mihi, Here,” respondet Navarchus Smollet. “Atque si -iam hoc quæratur, assero ius mihi competisse, proprias mihi -eligendi manus.” - -“Fortasse ita decebat,” affirmat medicus. “Fortasse æquum erat -amicum meum te comite atque consultore uti; sed si offensio ulla -facta sit, mihi crede, id non consilio factum est. Nec Herus -Arrow tibi placet?” - -“Non placet. Bonum nautam eum non negaverim; verum is longe -liberior cum nautis est, quam ut esse possit officialis probus. -Pronavarchum decet se sibi ipsi continere — nec cum operis ante -malum compotare!” - -“Visne innuere,” clamat Spectabilis, “eum potare solitum?” - -“Nolo,” refert navarchus, “nisi quod cum nautis nimius est.” - -“Ergo, summa summarum, navarche?” quærit medicus. “Edissere quid -velis?” - -“Igitur, statisne proposito vestro iter hoc prosequendi?” - -“Ferro firmius,” respondit Spectabilis. - -“Esto!” ait navarchus. “Quoniam me patienter audivistis, -disserentem quædam quæ non probo, audite me quædam plura -referentem. Pulverem atque arma in procavum hi comportant. Verum -vos locum longe aptiorem habetis sub canaba; cur non eo -comportant? — primum punctum. Deinde, vos dicimini quatuor -nautas ex propriis vestris hominibus afferre, et ut fando audio, -horum aliquos in antico camas sortituros. Quare hi non isthic, -iuxta canabam loca sortiuntur? — punctum alterum.” - -“Quidquamne plus?” quærit Herus Trelawney. - -“Unum ulterius,” ait navarchus. “Æquo iam plus hic garritum -est.” - -“Æquo nimio plus, profecto,” probat medicus. - -“Dicam vobis quid ipse audiverim,” pergit Navarchus Smollett. -“Ferunt vos mappam possidere insulæ cuiusdam; in ea mappa per -parvulas cruces locum thesauri indicari; insulam illam sitam -esse —” Hic recitat mensuras longitudinis atque latitudinis ad -amussim. - -“Ego vero,” incidit Spectabilis, “nulli vivo enuntiavi!” - -“Tamen omnes operæ sciunt,” refert navarchus. - -“Te, Livesey, aut Hawkins, necesse est id evulgasse,” clamat -Spectabilis. - -“Parum iam refert,” respondit medicus, “quis id propalaverit.” -Ego vero satis perspexi nec medicum, neque navarchum -obtestationem Spectabilis magni fecisse. Ne ego quidem, -profecto, ita enim is loquax erat; attamen hoc in casu eum verum -dixisse, nec situm insulæ quemquam enuntiasse, verum esse mihi -paret. - -“Ego quidem, mei Heri,” pergit navarchus, “cuius in potestate -mappa illa sit, nescio; unum tamen stipulor, nempe, ut eadem nec -mihi, ne Hero quidem Arrow visui exhibeatur. Alioquin peterem a -vobis, ut mihi me abdicare liceret.” - -“Teneo,” probat medicus. “Propositum igitur tibi est hanc rem -secreto teneri, posticam autem navim præsidio servari, propriis -amici mei operis obsideri, quorum in potestate cuncta arma -pulvisque sit. Aliis verbis, seditionem times.” - -“Mi Here,” regerit Navarchus Smollett, “nullo consilio -offendendi, nego tibi ullum ius esse, mihi, quid dicere velim, -verba supponere. Nulli navarcho ius esset iter maritimum -suscipere, si idgenus propositum iure sibi suspicari liceret. -Quod ad Herum Arrow attinet, eum prorsus probum existimo; sic -alios quospiam, omnes, quoad sciam, sic esse possunt. At ego, -salutis huius navis, atque vitæ cuiusque in ea hominis tutandæ -partem mihi assumpsi, essemque illarum reus. Conscius sum hic -res geri, quæ et quomodo non deberent, iudice me. Proinde -postulo ut quædam remedia adhibeantur, aut sinite ut statum meum -vobis resignem. Præterea nihil.” - -“Mi Navarche Smollett,” incipit medicus subridens, “unquamne -audisti fabulam de monte et de musculo? Cum pace tua audeo te -interpellare, quoniam tuus agendi modus illam fabulam mihi in -mentem revocat. Capillamentum paciscor meum, huc intranti tibi -plus in animo fuisse. - -“Medice mi,” refert navarchus, “tu præclare calles. Huc intranti -mihi in animo fuit officio levari. Futurum minime exspectabam ut -Herus Trelawney vel verbum auscultaret. - -“Nec revera auscultavissem,” reclamat Spectabilis. “Nisi enim -Livesey fautor præsto fuisset, te iam pridem in malum -amandassem. At sic, te exaudivi. Faciam ut vis; sed tanto -minoris te faciam.” - -“Facies ut volueris, Here,” suscipit navarchus. “Me officiis -satisfacturum reperies.” - -His dictis, discessit. - -“Trelawney,” inquit medicus, “etsi minime exspectaveram, fateri -iam cogor, ita bene te res administrasse, ut duos dumtaxat -probos tecum viros comparasses in navim — istum hominem, et -Silver.” - -“Silver, utique, si ita putas,” refert Spectabilis, “sed quod ad -hunc intolerabilem fucosum attinet, eius mores inhumanos, nauta -indignos, ac ne Anglicos quidem iudico.” - -“Interim,” notat medicus, “iam sciemus.” - -Quum in constratum pervenimus, operæ iam inceperant arma -pulveremque promere, cantillantes suum io-ho inter laborandum, -navarcho atque Arrow interim inspectantibus. - -Ordinationes novæ mihi prorsus placebant. Tota navis erat -renovata; ex eo, quod antea pars postica erat cavi præcipui, ad -puppim sex camæ[3] erant effectæ; hæc autem camarum series -angusta, tigillata fauce cum culinaria, atque cum prorea erat -iuncta ad lævum. Secundum primum propositum hæ camæ a navarcho, -Hero Arrow, Hunter, Joyce, medico, atque a Spectabili erant -occupande. Nunc vero duæ earum mihi atque Redruth obveniebant, -Herus autem Arrow atque navarchus cubilia in constrato, intra -impluvium nacti sunt, quod hoc proposito utrimque ita erant -distenta, ut fere rotundam vocari posse diceres. Locus, utique -usque erat perquam humilis, tamen ad suspendendos duos lectos -pensiles satis spatii ibi suppetebat, ita ut et pronavarchus eo -ordine delectari videretur. Imo et ipse fortasse de caterva in -dubio erat, at hæc coniectura est; nam, ut mox audies, beneficio -suæ opinionis haud diu fruebamur. - -Mutandis locis camarum atque pulveris admodum eramus occupati, -quum demum unus vel duo ultimorum, Longo Ioanne eos comitante, -lintre a littore appulerunt. - -Cocus pernicitate simii a latere conscendit, et quamprimum -vidisset quid gereretur, “Heus vos sodales,” inquibat, “quidnam -est hoc?” - -“Mutamus locum pulveris, Ioannule,” respondit unus. - -“Au, per superos,” clamitat Longus Ioannes, “si id fiat, -amittemus æstum matutinum!” - -“Ex meo mandato,” ait breviter navarchus. “Mi homo, licet -descendas intro. Manus cœna egebunt.” - -“Sic, mi Here,” respondit cocus; manuque ad capronas[4] sublata, -adversum suam culinam descendens, e visu evanuit. - -“Bonus ille vir est, Navarche,” ait medicus. - -“Verosimiliter,” respondit Navarchus Smollett. “Caute, nautæ, -caute eam rem –” monebat operas, transportantes pulverem; tum -subito me animadvertens inspectantem tormentum aurichalcinum, -nonarium, quod ad mediam navim tuleramus — “En te puerum -canabanum” me inclamat, facesse illinc! Apage te ad cocum, fac -ut ibi natineris!”[5] - -Dein, ut propere discedebam audivi eum medico satis elata voce -dicentem: - -“Favoratos in mea navi feram nullos.” - -Mihi crede, deinceps, opinioni Spectabilis plane cœpi -adstipulari, atque navarchum ex corde odisse. - - 1. Ora, -æ, est funis crassus, quo navis deligatur, aut quo - \ una navis alteram vectat, vel trahit; remulcum, vel - \ rymulcum, “Quam alii resolutis oris in ancoras evecti - \ tenentur, alii, nequid teneat, ancoralia incidunt;” T. - \ Livius, xxii, 19, 10. — “Hunc secutus M. Rufus, quæstor, - \ navibus xii, quas præsidio onerariis navibus Curio ex - \ Sicilia eduxerat, postquam relictam in littore navem - \ conspexit, hanc remulco abstraxit, ipse ad Curionem cum - \ classe redit;” C. I. Cæsar, B. C. ii, 23. - 2. Auctoror, 1, -atus sum, etiam auctoro; obstringo, obligo; - \ “me huic hero auctoravi,” meam operam ei locavi, ipse me - \ in suum servitium conduxit, me pretio conduxit. - 3. Cama, -æ, parvulus lectulus et humilis, præsertim eius - \ generis, cuiusmodi in navibus usus fit. - 4. Caprona, -æ, capilli, e fronte penduli; veteres numero - \ plurali adhibuerunt: “Capronæ dicuntur comæ, quæ ante - \ frontem sunt quasi a capite pronæ;” Non. Marc. Perier, - \ 22, 2. — “Iam primum, inquit, crines eius (Apollinis) - \ præmulsis antiis, et promulsis caproneis anteventuli et - \ propenduli;” L. Apul., Flor. Froben 559. - 5. Natinor, -ari, -atus sum, aliquid diligenter agere, - \ satagere, contrarium eius quod est otiari. - - -Caput X. -Iter. - -Tota ea nocte, rebus ad sua quæque loca digerendis, navis omnis -fervebat, amicique Spectabilis, sibi ad valedicendum, -prosperumque reditum postulandum, lintratim venerant, quos inter -et Herus Blandly, aliique sortis eiusdem. Nulla unquam mihi in -Admiral Benbow, fuit nox, qua vel dimidio tanti laboris obrutus -essem, et nunc iam fere confectus eram, quum paullo ante lucem -naucurius sua fistula cecinit, qua suscitati nautæ confestim ad -ergatam se contulerunt. Vel si alterum tantum fessus fuissem, -stegam non deseruissem; tam enim mihi erant cuncta nova et -insueta — concepta mandata, cata vox fistulæ, nautarum agilis ad -sua loca concursus in languido lumine lucernarum navis. - -“Nunc autem Barbecue, age, præcine nobis quandam cantilenam,” -vox cuiusdam auditur. - -“Veterem illam,” clamat alter. - -“Eia, eia, sodales,” fatur Ioannes Longus, qui cum gralla sub -axilla adstabat, subito verbis melodiaque mihi tam notis in -aerem prorupit: - - “Quindeni viri super cistam mortui” — - -Cui tum universa caterva in choro accinit: - - “Io-ho-ho lagenaque cannei!” - -Ad tertium autem “ho!” vectem unisone propulerunt. - -Memoria, etiam hoc excitato momento, puncto temporis me retro ad -Admiral Benbow rapuit, mihique vocem navarchi in chorum -incinentem audire videbar. Verum ancora mox in alto erat; mox ad -proram pendula aquas verritabat; mox vela ventum capere, ac -trahere, ripæ atque navigia utrimque regredi cœperunt; et antea -quam ego decumbere, soporemque accire horæ, poteram, -“Hispaniola” iter suum adversum Insulam Thesaurariam aggressa -est. - -Singula itineris narrare supersedeo. Iter satis prospere cessit. -Navis se aptam comprobavit, nautæ item peritos se exhibuerunt, -navarchus autem negotii sui omnino erat gnarus. Verumtamen, -priusquam cursum ad Insulam Thesaurariam usque absolveramus, res -duæ aut tres evenerunt, quas non præterire iuvabit. - -Herus nimirum Arrow se etiam deteriorem præstitit, quam -navarchus suspicatus erat. Ipse enim apud suos nulla erat -auctoritate, eum quisque ad arbitrium tractabat. At ne hoc -quidem summa malorum erat; nam post unum aut duos in alto dies, -ipse in stega oculis caligantibus, genis rubentibus, lingua -balbutiente, aliisque ebrietatis indiciis comparere cœpit. De -stega semel iterumque cum dedecore iussus est decedere. -Aliquoties etiam cadens sese læsit; alias dies integros in cama -sua, iuxta impluvium iacebat; iterum alias diem unum aut duos -fere sobrium se præbebat, muneraque sua pæne probe obibat. - -Nos, interim, nullo pacto explorare poteramus, unde ipse temetum -compararet. Id arcanum navis erat. Utut ei invigilabamus, in -deprehendendo nihil profecimus; quum vero coram quæsivimus, -nihil nisi risit ebrius, sobrius autem verbis disertis negabat -se quidquam præter aquam bibere solitum. - -Sic vero non solum ut officialis se inutilem reddebat, moresque -suorum pervertebat, sed clarum quoque erat fore ut sese recta -enecet; itaque nemo magnopere mirabatur, neque dolebat, quum -quadam caliginosa nocte, mari turbulento ipse penitus evanuit, -nec unquam postea visus est. - -“Excussus!” inquit navarchus. “Igitur, viri, curá eum in vincula -dandi liberati sumus.” - -At vero nunc sine pronavarcho eramus; proinde utique necesse -erat aliquem provehi. Naucurius Iob Anderson omnium in navi -maxime probabilis videbatur, qui, itaque, veteri titulo retento, -munere pronavarchi etiam fungebatur. Herus Trelawney vitæ -nauticæ erat peritus, quæ scientia eius haud exiguo erat usui, -quod tempore faciliori, etiam ipse excubare solebat. Gubernator -autem Israel Hands nauta erat cautus, astutus ac veteranus cum -summa experientia, qui si res postularet, omni fere in re fidem -merebatur. - -Longus Ioannes Silver huic valde confidebat, et sic, quoniam -nomen eius hic incidit, cocum nostræ navis, ut nautæ facere -solebant, Barbecue appello. - -Hic grallam suam in navi e laqueo circum collum suspensum gerere -solebat, ut ambarum manuum liberum usum haberet. Dignum visu -erat, ut hic extrema gralla parieti applicita, singulisque navis -motibus cedens, cocturam tanta stabilitate perfecit, quam -quisque in terra firma tutus. Etiam curiosius aspectu erat quí -etiam tempestate stegam transiret. Ubi spatia latiora erant, -restim, aut duos deligatos habebat, quorum adminiculo Ioannes -Longus — cuius annuli hi vocabantur — sese e loco in locum -manibus propellebat, alias ope grallæ, alias hanc e collo -pendentem tractans, et hoc tam celeriter, quam quisquam pedibus -integris posset. Tamen aliqui nautarum, qui iam antea cum eo -navigaverant, miserebantur eius, quod ad hoc devenisset. - -“Non gregarius iste est, Barbecue,” gubernator aliquando mihi -dixit. “Adolescens bene institutus fuit; et quum ita ei videtur, -ut liber loqui valet; audax autem — leo, Ioanni Longo -comparatus, nihil est! Vidi eum cum quatuor certantem, eorumque -capita conquassantem — se inermi.” - -Omnis caterva reverebatur eum, quin et parebat ei. Erat ei modus -quidam proprius cum iis agendi, ac singulos singulis beneficiis -sibi obstringere callebat. Erga me officiosum se præstare -nunquam destitit; meque circa culinam semper libens videbat, -cuius munditiei nihil erat comparandum; patinæ semper extersæ -pendebant, in angulo autem psittacus suus in cavea sedebat. - -“Veni modo, Hawkins,” dictitabat, “veni fabulatum cum Ioanne. -Nemo, mi fili, te ei gratior. Age, conside, audique nova. En, -Navarchum Flint — voco enim psittacum meum Navarchum Flint, de -nomine famosi piratæ — en Navarchum Flint, prædicentem prosperum -eventum nostri itineris. Nonne, Navarche? - -Psittacus autem summa celeritate clamitare solebat, “Nummi -octonarii! nummi octonarii! nummi octonarii! donec mirareris -quod spiritus eum non deficeret, aut usque dum Ioannes mucinium -suum caveæ superiniiceret. - -“Iam isthæc avis;” dictitabat ipse, “est fortasse ducentorum -annorum, Hawkins — plerique enim vivunt in æternum; atque siquis -plura viderit flagitia, is diabolus ipse esse debet. Ista enim -navigabat cum England — magno illo Navarcho England, pirata. -Visit ipsa Madagascar, et Malabar, item Surinam, Providentiam, -atque Portobello. Intererat ipsa expiscationi navium argento -onustarum. Illic ista verba ‘Nummi octonarii’ didicerat, nec -mirum; fuerunt enim eorum tercenta et quinquaginta millia, mi -Hawkins! Etiam intererat quum ‘Viceroy of the Indies,’ haud -procul a Goa, assultu capiebatur, ita sane interfuit; et tamen -aspectu eam meram infantem credideris. At, nonne navarche, -pulveres pyrios iam olfecisti?” - -“Adsta ad divergendum[1]” vagit subinde psittacus. - -“A, scitulum istud navigium, hæc avicula est,” solebat cocus -dictitare, frustulumque sacchari ei e sacculo dare, quum avis -clathra sua mordicare, ac maledicta, quæ fidem excedant -effutire. - -“Heu, mi puelle,” solebat Ioannes subiungere, “picem, quin manus -inficias, tractare nequis. En exemplum misellæ, innocentis, -senis aviculæ meæ, atra evomentis maledicta, quin quid -effutiverit, sciat, nec dubites. Eodem modo malediceret, ut ita -dicam, capellano præsente. Tum Ioannes solemni modo, sibi -consueto, contrectabat suas capronas, ut hominem eum omnium -probissimum crederes. - -Interea Spectabilis a Navarcho Smollett gratia usque erat -seiunctus. Nec Spectabilis id celavit; navarchum aspernabatur. -Navarchus, vicissim, nullum verbum edebat, nisi rogatus, et tum -acriter, breviter, et aride, nullo dispendio verborum. Pressus, -fatebatur se de caterva haud æque iudicasse, quod aliqui eorum -tam essent pernices quam exoptare posset, et quod omnes satis -bene se gererent. Quod ad navim attinet, eam omnino adamavit. -“Ea quidem, mi Here, una linea propius subibit ventum, quam id -quispiam ab ipsa propria uxore exspectare possit. Sed,” -subiungere solebat, “plus dicere non libet, nisi quod necdum -reversi sumus, nec ista navigatio mihi placet.” - -Spectabilis ad ista se avertens, mentoque sublato, in stega -sursum deorsumque ambulare cœpit. - -“Vel hilo plus cum isto,” dictitabat, “displodar.” - -Interim et severiorem tempestatem experti sumus, quæ nihil nisi -virtutes “Hispaniola” comprobabat. Omnes in navi bene contenti -esse videbantur, nisi contenti fuissent, exingentissimi habendi -essent; nam ut mea fert opinio, nulli unquam comites -navigationis, sic ut isti fuerunt indulgentia emolliti, ex quo -Noah sese arcæ suæ commiserat. Dupla enim portio cannei -temperati vel minima etiam causa rata erat; diebus feriatis, -veluti si Spectabili innotuit alicuius natales esse, offæ -dispensabantur; atque in media navi semper apertum dolium stabat -malorum, ut quicunque ita vellent, sibi tollere possent. - -“Nullum unquam bonum inde provenire expertus sum,” dixit -navarchus Doctori Livesey. “Corrumpe antemalinos[2] facies -diabolos. Sic ego credo.” - -Bonum tamen provenit e dolio malorum, ut audies; nam si id non -adfuisset, indicio moniti non essemus, manuque proditionis -cuncti perissemus. - -Istud autem hunc in modum evenit. - -Ut vento adversum insulam, quo tendebamus potiremur, invasimus -etesias — apertius dicere vetor — et nunc iam eò in via eramus, -diebus noctibusque cautissimis excubiis. Ratiocinio etiam -liberalissimo hic dies erat ultimus futurus navigationis nostræ -extrorsum; aliquando ea nocte, aut summum, postero die circa -meridiem, in conspectum Insulæ Thesaurariæ venturi eramus. Ad -Meridiano Meridiem cum Occiduo tendebamus, flabra secunda a -latere nacti, mari tranquillo. “Hispaniola” constanter nutabat, -prorale suum subinde undas attingens leni aspergine. Pedes a -summo et ab imo cuncti trahebant; forti optimoque quisque erat -animo, quod nunc iam tam prope finem primæ partis temerarii -itineris nostri attigeramus. - -Nunc, sole modo merso, laboribus meis cunctis peractis, mihi ad -camam meam itanti, appetentia mali subitanea, suborta est. -Recurri igitur ad stegam. Proreta[3] totus prorsum speculabatur -adversum insulam. Gubernator sibi leniter sibilans oras velorum -intuebatur, nec alius sonus percipi poterat quam aquarum, proram -lateraque navis alluentium. - -Toto corpore dolio immersus, vix unum illic mali reliqui reperi; -sed ibidem in tenebris considens, sonitu aquarum, navique -nutante sive obdormivi, sive vero prope ad id eram, quum subito -aliquis gravi pondere strepituque prope me consedit. Dolium -vacillabat ut ille scapulis suis huic innitebatur, ego autem iam -prope assurgebam, quum ipse loqui cœpit. Vox erat Ioannis -Silver, ac vix vel duodena verba exceperam, iam me ne pro mundo -quidem prodidissem, quin potius illic iacebam tremens et -auscultans, actus extremo pavore simul et curiositate; nam ex -his duodenis verbis intellexi vitam omnium proborum in navi me -unico niti. - - 1. Divergium, -ii, actus, aut locus divergendi, se, suum - \ cursum, navim, equum aliquorsum — ad dextrum, ad lævum, - \ sursum, deorsum, prorsum, retrorsum — divertendi. Hic de - \ mandato agitur, quo nautæ parati adesse iubentur ad navim - \ aliorsum flectendam, ad ventum, ex vento. - 2. Antemalinus, -a, -um, quod est ante malum, i. e., arborem - \ in navi, ex qua antenna suspensæ sunt; est locus - \ habitationis nautarum gregariorum, vulgi; antemálinus, — - \ gregarius, plebeius. Ut ex malo, fructu, id nomen - \ adiectivum est, nihil obstare existimo quominus et de - \ altero “malo” adhiberi possit ac liceat. - 3. Proreta, -æ, m., nauta qui in prora excubias agit; “Si tu - \ proreta isti navi es, ego gubernator ero;” Plaut., Rud. - \ iv, 3,75 - - -Caput XI. -Quid in Dolio Malorum audiverim. - -“Nequaquam, non ego,” inquibat Silver. “Flint erat Navarchus; -ego, ob crus meum tigneum, stegarius. Eodem ictu ex pleno -latere, ego crus amisi, senex vero Pew sua lumina. Princeps -chirurgus is erat, qui mihi crus amputavit — collegio et cunctis -rebus absolutis recens, manans Latinitate, doctrina scatens; -postremo tamen veluti canis suspensus, et sole siccatus est ut -cæteri apud Corso Castle. Hi erant homines Robert’s nempe hi, -qui evaserunt, mutando nomina suarum navium — ‘Royal Fortune,’ -et sic deinceps. Ego vero autumo, in quidcunque nomen impositum -sit, id maneat. Sic et de ‘Cassandra’ factum est, quæ nos ex -Malabar omnes salvos domum revexerat, postquam England cepisset -‘Viceroy of the Indies;’ idem de antiqua ‘Walrus,’ veteri navi -Navarchi Flint, ut ego videram sanguine rubentem, auroque usque -ad mergendum onustam.” - -“A!” vox alterius audiebatur, ætate omnium in navi minimi, qui -admiratione plenus esse videbatur, “is fuit flos totius caterva, -nempe ille Flint!” - -“Davis quoque omnium sententiis vir erat,” inquibat Silver. -“Absque eo nunquam navigavi; primum sub England, dein sub Flint; -hæc est summa meæ historiæ, nunc vero veluti meo proprio nomine, -ut ita dicam. Inde ab England nongenta seposui, e servitio autem -Flint duo millia. Nec hoc male sonat ab homine ante malum — tuta -cuncta, in argentaria. Modo iam non agitur de merendo, -comparcare modo nervus rei est, nec de hoc dubites. At ubi sunt -nunc cuncti homines England? Nescio. Ubinam Flintiani? Heu, -plerique in navi hac, læti si hic offam mereri possint — aliqui -eorum mendicantes antehac. Senex Pew, excœcatus, quem pudere se -decebat, quasi unus optimatum in Senatu Angliæ, mille ducentas -erogat libras annuas. Ubinam ipse nunc est? Hem, mortuus, terra -eum habet; at vero biennio ante, — ita vivam! — ipse idem pæne -fame peribat. Solebat mendicare, furari, iugulare, et tamen fame -laborabat, per Deos!” - -“Ergo, revera parum hæc valent omnia,” fatur nauta iuvenis. - -“Parum valent stultis; et hoc licet iures — illud perinde atque -omne aliud,” refert Silver. “Verum hoc attende: tu iuvenis es, -iuvenis, inquam, sed et vivax es ut sulphur. Vix oculos in te -inieci, iam hoc perspexi, loquarque tecum tamquam cum viro.” - -Facile intelliges qui sensus animi mei fuerit, quum hunc senem -sycophantam audiebam alium iisdem verbis adulatoriis alloqui, -quibus me allocutus erat. Haud plane dubito quin, si par -fuissem, eum, trans dolium, trucidassem. Interim ipse pergebat, -me testem suæ loquela se habere minime suspicatus. - -“Tene hæc de viris fortunæ. Hi vitam rudem agunt, viam patibuli -prosequuntur, sed edunt bibuntque, tamquam galli gallinacei -pugnatorii; expeditione tamen finita, iam in sacculis eorum non -asses ac libellas, sed talenta reperias. Ast maior pecuniæ pars -in temetum effunditur et in lautitias, tum ad mare reditur in -subucula. Hæc tamen non est via quam ego sequor. Ego etenim mea -cuncta recondo, partem hic, partem illic, non nimium usquam, -quod non omnino confido. Bene memineris, iam sum -quinquagenarius; redux ex ista expeditione, virum agam serio. -Etiam summum erit tempus, dices tu. A, ego profecto, interea ad -genium vixi; nihil quod cor appetivit mihi negavi, dormivi -molliter, omnique tempore, præterquam in mari, vescebar -delicate. Et quinam ego incepi? Ante malum, ut tu!” - -“Verumtamen,” interpellat alter, “nonne tota reliqua pecunia iam -inaccessibilis est? Post hæc tamen Bristoliæ te visui haud -audebis offerre?” - -“Quid? Quonam in loco eam putas esse?” quærit Silver derisorie. - -“Bristoliæ in argentariis, aliisque locis,” sodalis respondit. - -“Ita sane est,” inquit cocus; “ita erat quum e porto solveramus. -Sed per hoc tempus vetuscula mea domina eam totam habet. Iam et -Spy-Glass est vendita, conductura, consuetudo, instructio; -vetuscula autem ad me viam habet. Dicerem quidem tibi quem in -locum, quia tibi fido, nisi id apud sodales zelotypiam pareret.” - -“Adeone potes tuæ vetusculæ fidere?” quærit alter. - -“Viri fortunæ,” refert cocus, “inter se plerumque parum -confidunt, et hoc merito, mihi crede. Sed est mihi modus quidam, -mihi est. Siquando sodalis aliquis restim suam deserit — talis -qui me noverit, utique — is non in eodem cum sene Ioanne erit -mundo. Fuerunt nonnulli qui Pew timerent, et aliqui qui Flint -timerent; sed ipsemet Flint timebat me. Timuit ipse et fuit -superbus. Caterva Flint omnium quas mare ferebat fuit asperrima; -ipse diabolus dubitasset se cum iis mari committere. Atqui, tibi -plane edico, ego homo gloriosus minime sum, et tu expertus ipse -es quam facilis in conversando essem; sed quum stegarius eram, -agni non erat vocabulum aptum ad significandos veteranos piratas -Navarchi Flint. A, in navi senis Ioannis quid tibi expectandum -sit, scire licebit.” - -“Opportune mones, iam nunc fateor,” iuvencus respondit, -“opusculum istud vix dimidio mihi gratum erat, antequam hanc -tecum, Ioannes, loquelam habui; verum nunc, en manum meam.” - -“Fortem te iuvencum probavisti, iuxta et alacrem,” respondit -Silver, manum eius prehendens et quassans, ut totum dolium -nutaret, “et in præstantiorem tutelam pro viris fortunæ, oculos -meos nunquam conieci.” - -Nunc demum intelligere cœpi sensum suorum verborum. “Viri -fortuna” sua lingua, manifestum erat, nihil plus nec minus -significare quam ordinarium piratam, scœnula autem quam -subauscultaveram ultimus erat actus tentaminis corrumpendæ unius -manuum probarum — ultimæ fortasse in navi. Sed quod ad hoc -attinet, mox sententiam mutavi, nam Silver lenem edidit sibilum, -tertius quis lento gressu accessit et iuxta eos consedit. - -“Dick est sincerus,” fatur Silver. - -“O ego probe novi Dick sincerum esse,” vox refert gubernatoris -Israelis Hands. “Ipse stultus non est, non Dick iste,” vertitque -cuneum tabaccæ in bucca ac spuit. “At huc ausculta,” pergit -ille, “hoc unum est quod scire cupio, mi Barbecue, — quousque -sic otiabimur hærebimusque quasi navis gyrovagorum? Iam Navarchi -Smollett habeo pæne satis; iam, Hercle, plus satis me vexavit! -Mihi in animo est illam diætam intrare, est, profecto. Eorum -salsamenta, vina, cæteraque ego volo habere.” - -“Israel,” inquit Silver, “caput tuum non magni est pretii, nec -unquam fuit. Audire tamen, ut puto, vales; auriculæ saltem tuæ -satis sunt magna. Nunc itaque, en quod tibi dicere habeo — cama -tua erit in antico, arduam duces vitam, leniter loquéris, -sobrium te præstabis, usque dum ego verbum edidero; et huic te, -mi fili, concredere poteris. - -“At, nonne, ego nec recusavi?” gannit gubernator. “Istud modo -quæro, quando? Hoc tantum est quod quæro.” - -“Quando! Dii immortales! clamitat Silver. “Iam si hoc scire -velis, dicam tibi quando. Omnium postremo, quoad possum; atque -tunc erit quando. Hicce est navigator præstantissimus, Navarchus -Smollett, is regit hanc præclaram nostram navim pro nobis. Hicce -est ille Spectabilis, et ille medicus cum mappa, cæterisque -idgenus rebus — nonne ego nescio ubi insula sit. Nec tu plus, -fatere. Tum, ergo, in votis mihi est, ut Spectabilis hic, atque -medicus reperiant rem, atque, per Herculem! iuvent nos eam rem -in navim nostram convehere. Tum videbimus. Si mihi de cunctis -vobis, nebulones, quoad fidem certe constaret, darem operam ut -Navarchus Smollett ad dimidium retro itineris nos veheret, -antequam ictum ederem.” - -“Quid? Omnes nos hac in navi, ut ego quidem existimabam, sumus -nautici,” obvertit iuvencus Dick. - -“Sumus omnes proræcolæ, dicere vis,” irritatus regerit Silver. -“Nos quidem cursum dirigere valemus, sed quis nobis cursum -præscribet? Atque hoc est, mei amici, in quo vos, a primo ad -ultimum omnes destituti estis. Si meum valeret arbitrium, darem -operam ut Navarchus Smollett nos, minimum, in etesias reveheret: -tunc ab omni errore cursus tuti ac salvi essemus, perinde atque -a penuria aquæ. Verum qui qualesque vos sitis, novi. Iam ego cum -iis rem dirimam in insula, simulac sarcinam illam in constrato -habuerimus, et dolendum id est. Sed tute beatum nunquam æstimas, -nisi sis ebrius. Lacera mihi præcordia, ægro animo cum tui -similibus navigo!” - -“Leni animum, Ioannes Longe,” fatur Israel. “Quisnam te -lacessit?” - -“Eheu, quot celsas ego naves, reputa modo tecum, vidi nudis -pugionibus captas? et quot agiles iuvencos in patibulis sole -arescere?” ait Silver; et cuncta hæc ob idem propera, propera, -atque propera. Auditisne me? Haud paucas ego res in mari vidi, -vidi, inquam. Si modo tu tibi vitæ cursum præstitueres, nec -cuique vento cederes, rheda vehereris, tu nempe. At non tu is -es! Te novi. Cras habebis bucculam cannei tui, tum suspendaris.” - -“Nemo nescit te, Ioannes, genus hircitallionis esse; sed et alii -sunt ita ut tu gnari navim tractandi atque gubernandi,” regerit -Israel. His tamen ioculi nunquam non grati erant. Nulli horum -ita sublimes aridique exstiterunt, quin suam partem in iocando -bono animo accepissent, ut sodales probos decet omnes.” - -“Siccine?” suscipit Silver. “Ubinam illi nunc sunt? Pew erat ex -eo genere, et ipse decessit homo mendicus. Ita fuit Flint, et -ipse Savannæ ex canneo extinctus est. A, fuerunt illi caterva -delicata, certe fuerunt, verumtamen ubinam sunt?” - -“At vero,” quærit Dick, “quum vero eos destituerimus, quid de -iis agemus?” - -“Ecce meum hominem!” clamitat cocus admiratus. “Istud dixerim -negotium. Ecquid tu existimas? Numne exponantur ut deserti? Is -modus agendi England esset. Aut sint concidendi, tamquam mera -suilla? Id secundum mentem Flint atque Billy Bones esset.” - -“Billy fuit ad idgenus rem idoneus,” fatur Israel. “‘Mortui non -mordent,’ solebat is dicere. At nunc et ipse est mortuus; iam et -ipse nunc novit initium et finem rei eius; atque si unquam -uspiam manus atrox in portum advenit, is Billy fuit.” - -“Vera tu memoras,” inquit Silver, “fuit ille asper ac paratus; -sed mihi ausculta; ego homo sum facilis — proprie ille vir -ingenuus quem tu fateris; at nunc res seria est. Officium est -officium, sodales. Ego sententiæ mortis suffragor. Nolo enim ut -isti leguleii marini, modo in canaba, quum ego in Senatu fuero, -et rheda vector, insperati domum veniant, tamquam diabolus -tempore precum. Exspectate, hoc est meum consilium; sed quum -tempus venerit, esto, ruat res!” - -“Ioannes,” ait gubernator, “tu profecto vir es!” - -“Ita certe dices, Israel, quum id videris,” inquit Silver. “Unum -tantum mihi postulo — postulo mihi Trelawney. Vitulinum eius -caput istis meis manibus de trunco eius divellam. Dick!” -subiungit sermonem rumpendo, “fac subsilias velut dulcis -puellus, afferque mihi malum, ut gulam meam quodammodo -humectem.” - -Fingere potes terrorem, qui me incessit! Exsilivissem et -aufugissem, si vires mihi suppetivissent; sed artus mei, et cor -me fefellerunt. Audivi Dick surgere, tum aliquis eum sistere -videbatur, atque vox Hands exclamabat: - -“O, fac mitte id! Noli de ea sentina sugere, Ioannes. Iube -potius quid cannei inter nos circuire.” - -“Dick,” fatur Silver, “tibi fidem habeo. Scito me illi doliolo -mensura cavere. Illic est clavis; lagenulam complebis et huc -afferes.” - -Exsanguis præ terrore ut eram, facere non poteram quin cogitarem -hunc fuisse modum quo Herus Arrow temeto illo potitus esset, -quod eum perdidisset. - -Dick brevi tantum abfuit, interim tamen Israel recta in aures -coci sermocinari perrexit. Vix unum aut alterum verbum excipere -potui, inde tamen gravia percepi nova; nam præter alia -fragmenta, quæ eodem pertinebant, sequens sententia integra -excipi poterat: “Ne unus quidem omnium se adiunget.” Unde palam -erat aliquos nautas in officio usque permansisse. - -Postquam Dick redivit, unus horum trium post alterum sumpsit -lagenulam ac bibit — unus “Pro fortuna;” alter “In senem Flint;” -Silver autem ipse fere cantilans dicebat, “En, in ipsosmet nos, -sustinete sub vento, dabitur præmium, futatimque pulmentum.” - -Tum subito lumen quoddam in me in dolio incidit, ac prospectans, -reperi lunam illuxisse, atque medium supparum inargentasse, -sinumque dolonis albicare, ac fere eodem tempore vox proretæ -audiebatur proclamare, “Euoe, terra!” - - -Caput XII. -Consilium Bellicum. - -Ingens inde pedum tumultus trans stegam oriebatur. Clare -audiebam nautas e canaba et ex propodio sursum ruentes, ac -subito e dolio prosiliens, tectus prævelio, puppim versus -præceps ferebar, et in aperta stega ad assequendos Hunter -Doctoremque Livesey, tempori emersi ad podium. - -Illic iam omnes erant congregati. Fere eodem tempore cum luna -emergente stratum nebulæ se levabat. E longinquo ad occiduo -meridiem a nobis duos colliculos conspiciebamus circiter binis -milliaribus inter se dissitos, et pone unum eorum tertium, -altiorem, cuius vertex usque nebulis erat obsessus. Singuli -horum trium speciem conicam acrem referebant. - -Tantum vel iam in somnio vidi, quod e horribili pavore pauca -minuta ante comperto necdum me omnino recepi. Tum vocem Navarchi -Smollett mandata edentem percepi. “Hispaniola” una vel duabus -lineis arctius sub ventum flectebatur, et nunc iam cursum -tenebat, quo insulam ab oriente arctius præterveheretur. - -“Nunc vero, nautæ,” alloquitur eos navarchus, postquam cuncta -destinata erant, “quisquamne vestrum terram ante nos unquam -vidit?” - -“Ego vidi, mi Here,” respondit Silver. “Adaquavi illic cocus cum -navi mercatoria.” - -“Pulvinarium, ni fallor, a meridie est, pone pusillam insulam?” -quærit navarchus. - -“Sic, mi Here; Insulam Sceleti vocitant. Olim piratis erat -summum perfugium, atque nauta qui nobiscum erat, cuncta nomina -loci singularia noverat. Collis ille ad Aquilonem, Foremast Hill -vocant; ibi sunt tres colles in ordine, Austrum versus vergentes -— anterior, summus, medius, mi Here. Sed ille summus — scilicet -ille magnus, cum nebula in vertice — vulgo Spy-Glass vocant, ab -excubiis, quas tenebant, dum sub ancoris navi purganda erant -occupati, ibi enim solebant naves suas purgare, cum bona tua -venia.” - -“Habeo hic mappam,” ait Navarchus Smollett, “Vide sis utrum idem -sit locus.” - -Oculi Ioannis Longi in recessu capitis sui, ut mappam accepit, -flagrabant; sed e novo chartæ aspectu sciebam futurum ut -exspectatio eum deceptura esset. Hæc enim non fuit mappa quam in -cista Billy Bones inveneramus, sed imitamentum eius in omnibus -accuratissimum — nominibus, altitudinibus, mensura profunditatis -— unica re dempta, rubris crucibus ac notis. Quamcunque se -deceptum senserit, Silver animo satis firmo erat, ne id -proderet. - -“Est, mi Here;” ipse respondit, “ille idem locus iste est, -profecto; scitissime autem est delineatus. Valde miror, quisnam -hoc fecerit. Piratæ, ut opinor, nimis fuerunt ignari. En, hicce -est: ‘pulvinarium Navarchi Kidd’ — ipsum nomen quo socius meus -nauta appellavit. Isthinc, a meridie, aquilonem versus, secundum -littora occidua aquæ tractu vehementiori feruntur. Recte -statuisti, mi Here,” subiicit ille, “quod ventum subivisti, ac -sub mansisti. Enimvero, si propositum tibi est hic intrare, -navimque subvertere, nullo in loco sunt aquæ ad id aptiores quam -isthic.” - -“Habeo tibi gratiam, mi homo,” respondit Navarchus Smollett. -“Mox post tuam opem expetam. Interim abeas, licet.” - -Oppido mirabar frigidam Ioannis constantiam, qua suam insulæ -notitiam prodiderat; fateor etiam aliquo metu me affectum -fuisse, quum eum adversum me venire videbam. Ipse, utique, -nesciebat me testem auritum suæ consultationis fuisse in dolio, -et iam nunc tanto horrore suæ atrocitatis, indolis bilinguis, -potestatisque eram correptus, ut quum manum humero meo -imponeret, invitus contremiscerem. - -“En,” me affatur, “tibi suavissimum locum, istam insulam — locus -amanus iuvenculis ad descendendum. Futurum iam est ut hic tute -laves, conscendas arbores, et capellas venéris; tum et in illos -ascendes colles tu ipse, instar capellarum. Eia, hoc efficit ut -ipse iuvenescam. Vel ipsum ligneum crus prope obliturus eram. -Iucundum est iuvenem esse, habereque digitos pedum decem, nec ea -de re dubites. Siquando pusillum iter exploratorium tibi -libuerit suscipere, roga modo senem Ioannem, iam ipse tibi -viaticum, ad tecum ferendum, componet.” - -Ac postquam me in humero amicissime compalpavisset, claudicando -prorsum discessit, introrsumque descendit. - -Navarchus Smollett, Spectabilis, atque Doctor Livesey in stega -pone malum inter se colloquebantur; et utcunque sollicitus eram -iis historiam meam narrare, interpellare eos mihi fas non erat -publice. Dum varia consilia mecum volvitabam, quid potissimum -causæ prætexerem, probabilis, Doctor Livesey me compellavit et -ad se accersivit. Casu quodam fumam suam in imo reliquit, et -quum absque tabacca se vel existere non posse existimaret, me ad -proferendam misit; simul tamen ac satis prope ad eum fuissem, -meque cum eo sine testibus agere posse sensissem, protinus ad -hæc verba erupi: “Mi medice, sine ut tecum loquar. Fac ut -navarchus atque Spectabilis in diætam conveniant, tum -comminiscere causam ob quam me accersas. Nova habeo terribilia.” - -Vultus medici pauxillum mutabatur, sed vel momento post sui -compos factus est. - -“Gratiam tibi habeo, Iacobelle,” respondit voce satis elata, “id -solum erat quod scire cupivi,” acsi quid a me quæsivisset. - -Hinc in calce conversus ad alteros duos recessit. Pauxillum hi -colloquebantur, et, quamquam nullus eorum se consternatum -prodebat, nec voce elatiori sonum edebat, ne sibilabat quidem, -tamen palam erat Doctorem Livesey meum propositum iis nuntiasse; -proximum enim quod audivi erat mandatum navarchi Iobo Anderson, -qui signo per fistulam dato, omnes manus in stegam evocavit. - -“Ephebi,” alloquitur nautas Navarchus Smollett, “aliquid quod -vobis dicam habeo. Ista terra, quæ nobis sub oculis sita est, is -locus est, quo navigavimus. Herus Trelawney, quum vir esset -munificus, ut omnes novimus, modo paucis verbis a me -sciscitabatur, quibus respondere poteram omnes et singulos -vestrum hac in navi, supra et infra, officio satisfecisse, et -hoc eum in modum, quo melius a nullis unquam expeto, quapropter -ego, ille atque medicus descendemus subter in diætam, ut pro -vestra salute bonaque fortuna propinemus, vobis autem canneus -offeretur, ut pro nostra salute bonaque fortuna pocillum -hauriatis. Dicam vobis quid ego hac de re sentiam: existimo -actum esse generosum. Si vero et vos idem mecum sentitis, viro -ingenuo, more nautico, ter acclamabitis.” - -Acclamatio, utique, facta est — per se enim hoc sequebatur; sed -tam sonore id factum est, tam plene tamque ex corde, ut vix mihi -ipsi credere possem hos eosdem vitæ nostræ insidiari. - -“Alterum Navarcho Smollett acclamemus,” hortabatur Ioannes -Longus, postquam prima acclamatio evanuerat. - -Hæc quoque plena voluntate edita est. - -Post acclamationen finitam tres viri in interiora descendebant, -et haud multo post in stegam nuntiatum est Iacobellum Hawkins in -diæta desiderari. - -Eo quum veneram, tres viros ad mensam discumbentes reperi, in -mensa autem lagenam vini Hispanici, et aliquantum uvæ passæ iis -antepositum, dum medicus, capillamento in gremio seposito -fumabat, quod sciebam indicium esse animi turbati. Fenestra -postica aperta erat, quod nox valde calebat, et luna in sulcata -pone navim aqua resplendescere videri poterat. - -“Itaque, mi Hawkins,” me hortatur Spectabilis, “aliquid tu habes -dicere. Eloquere!” - -Narrare itaque cœpi ut iussus eram, ac tam breviter et succincte -retuli loquelas Ioannis Silver, quam poteram. Nullus eorum me -interpellavit donec ad finem perveni, nec quisquam eorum vel se -movit quidem, sed oculos in vultum meum defixos tenebant ab -initio ad finem usque. - -“Iacobelle,” mandat Doctor Livesey, “cape sedem.” - -Me igitur iuxta se ad mensam considere iusserunt, pocillum meum -vino compleverunt, manus uvis passis onerarunt, omnesque tres, -unus post alterum capitis proclinatione mihi propinaverunt, -salutem apprecati, servitiaque sua mihi polliciti propter meam -animi fortitudinem, bonamque fortunam. - -“Proinde, mi Navarche,” fatur Spectabilis, “tu recte iudicasti, -ego autem perperam. Me asinum fuisse fateor, tuaque mandata -exspecto.” - -“Non magis asinum tute præstitisti quam ego, mi Here,” refert -navarchus. “Nunquam enim ego nautas rebelles audivi aut vidi, -quin indicia suæ rebellionis prodidissent, quæ neminem sanum, -qui oculis polleret, decipere possent, sibique secundum id -cavere. Sed caterva hæc,” subiungit, “me prorsus superat.” - -“Navarche,” interpellat medicus, “bona tua venia dixerim, is -Silver est. Homo perquam singularis.” - -“Quin et gratiorem aspectum is præberet ex antenna oscillans, mi -Here,” refert navarchus. “At hic sermo tantum est; ad nihilum -nos ducit. Tria aut quatuor hic notanda animadverto, quæ cum -venia Heri Trelawney singillatim memorabo. - -“Tu, mi Here, es navarchus. Tuum est præcipere,” fatur Trelawney -cum magnificentia. - -“Notandum primum,” incipit Navarchus Smollett. “Iter nobis -prosequendum est, quia reverti non licet. Si enim mandatum -ederem ad revertendum, isti sine mora rebellarent. Notandum -alterum, otium nobis suppetit — eousque saltem dum thesaurus -reperiatur. Notandum tertium, sunt aliquot manus fidæ. Ergo, mi -Here, serius aut citius ad luctam venietur; unum itaque habeo -quod proponam, anticipemus tempus, die quodam propitio, quum -isti minime exspectant, in luctam descendamus. Nonne, mi Here -Trelawney, licebit nobis, ut spero, saltem tuos famulos -domesticos in numero fidorum habere?” - -“Uti ipsum me,” confirmat Spectabilis. - -“Tres nobiscum,” numerat navarchus, “efficiunt septem, et -nostrum Hawkins adnumerando. Quid nunc de fidis manibus?” - -“Verosimillime censebis etiam homines proprios Heri Trelawney,” -inquit medicus, “quos ipse sibi selegerat, priusquam Ioanni -Silver occurrisset.” - -“Quin,” refert Spectabilis, “Hands unus fuit ex meis.” - -“Equidem existimabam Hands me fidere posse,” fatur navarchus. - -“Quid, quod hi omnes sunt etiam Angli,” interpellat Spectabilis. -“Mi Here, ipsam navim displosam cernere a cordis mei sententia -non esset alienum.” - -“Eheu, viri,” ait navarchus, “optimum quod suadere possim, parum -est. Cœptui ac proposito stare, atque diligenter vigilare, -optimum reor. Hoc autem operosum est, satis scio. Satius esset -protinus confligere. At fieri nihil poterit, donec qui nobis -fidi sint, experiamur. Acquiescamus igitur tempusque nostrum -opperiamur; hoc censeo.” - -“Iacobellus noster,” ait medicus, plus nobis prodesse poterit -quam quiscunque alius. Nautæ nostri non diffidunt ei, et -Iacobellus, insuper, etiam ephebus est rerum observator.” - -“Hawkins mi, fiduciam tui habeo ingentem,” subiunxit -Spectabilis. - -Haud parum sum exacerbatus, quod me prorsus impotem sensi; et -tamen, casu quodam fortuito et curioso, salus omnium per me -venit. Interea, quot cunque verba serturi essemus, ex omnibus -sex et viginti nonnisi septem eramus, quibus fiduciam habere -nobis licebat, et ex his septem unus puer erat, ita ut adulti ex -nostra parte sex tantum essent, adversum novemdecim eorum. - - -Pars tertia -Mea Discrimina in Arido - -Caput XIII. -Quí ego in Arido Discrimina mea orsus sim. - -Aspectus littorum insulæ, quum postero mane in stegam veneram, -omnino mutatus erat. Quamvis flabra iam penitus cessaverint, -haud exiguum iter nocte emensi sumus, et nunc malacia detenti, -circiter dimidium milliarium ad orientem cum austro a plano ac -demisso littore orientali hærebamus. Solum insula arboretum -cineracei fere coloris ex magna parte operiebat. Color quidem -iste perpetuus passim ruptus erat in locis depressioribus per -strata fulvæ arenæ, perinde atque celsioribus arboribus plurimis -e specie pinuum — quæ alias arbores altitudine superabant — -nonnullæ solitariæ, aliæ gregatim; coloratio tamen totius erat -uniusmodi atque lugubris. Colles acribus lineamentis in sublime -procurrebant supra virorem plantarum in nudos scopulos rupium. -Cuncti eorum formas curiosas ferebant, Spy-Glass autem, quod -cætera culmina tercentenis aut quadringenis pedibus celsitudine -totius insulæ superabat, erat etiam per figuram suam maxime -curiosum omnium, quippe quod fere undique præceps exsurgebat, -fere ad instar columnæ, cui statua erat superimponenda. - -Interim “Hispaniola” æstu oceani violenter volutabatur. Antennæ -fere trochleas effregerunt, clavus huc et illuc trusitabatur, -totaque navis vacillans, tamquam fabrica stridebat et gemebat. -Ego interim cancellis posticis firmiter innitebar, atque mundus -ante oculos meos vertigine gyrabat; nam quamvis satis aptus -essem nauta quum in itinere versaremur, hic modus uno loco -hærendi, lagenæque instar volutari, res mihi erat prorsus -ignota, nec sine impetu nauseæ, præsertim mane, ieiunus, -sustinere poteram. - -Hæc fortasse in causa fuit — fortasse aspectus insulæ, cum -arboretis suis cineraceis tristibusque, cum feris scopulis, -atque venilibus undis, quas in littoribus præruptis tonare, ac -spumantes confligere, videre et audire poteramus — quamquam sol -splendebat calebatque, atque aves littorales vivaci stridore -piscabantur, aut circa nos volitabant, facile cuipiam videri -poterat quemque post tam diuturnam navigationem in terram -descendere gratum esse futurum, at mihi aspectu insulae cor -defecit, et ab hoc temporis puncto, vel de Insula Thesauraria -cogitare in exosis habui. - -Labores dimidii diei, nobis ingrati, nos exspectabant, quod -nulla indicia venti videbantur, nam lintres promendæ erant et -remiges adhibendi, navis autem ternis aut quaternis milliaribus -circa angulum insulæ hæserat, remulcaque vectanda erat per -angustum fretum in portum pone Insulam Sceleti. Ego me sponte -mea pro una lintrium obtuli, quod nihil mei negotii erat. Æstus -pæne ferri nequibat, atque nautæ labori suo save obmurmurabant. -Lintri meæ Anderson præfuit, ipse autem loco disciplinam inter -nautes sustinendi, non minus quam cæteri obganniebat. - -“At,” inquit ille cum maledicto, “hoc non in æternum sic erit.” - -Istud ego sinistrum indicium iudicavi; nam usque in eum diem -quisque nautarum munia sua solerter et bono animo obibat; sed -vel ipse conspectus insulæ frænum disciplinæ relaxavit. - -Ioannes Longus per totum iter ad latus guberni adstabat, -navimque regere iuvabat. Aditus illi tam erat cognitus quam -palmus manus suæ; et quamquam nauta catapirator continuo plus -aquæ indicabant quam mappa significabat, Ioannes nulli unquam -dubio locum cessit. - -“Refluxus iste nimium quam rodens est,” fatur ille, “et alveus -hic, ut verbo utar vulgari, quasi pala est effossus.” - -Eo ipso loco constitimus ubi in mappa locus ancoræ indicatur, -circiter una tertia milliarii ab utrolibet littore, a solido -nempe insulæ, atque ab Insula Sceleti. Fundus erat ex integro -sabulosus. Sonitus ancoræ nostræ in aquam iactæ, totum fere -gregem avium suscitavit, quæ exterritæ, strepentes et -conclamantes nemora circumvolitarunt; sed vix uno minuto post -iterum resederunt, iterumque silentium factum est. - -Locus cæterum undique terra continebatur arbores ad margines -usque aquæ tempore æstus, vegebant, littoribus plerumque planis, -vertices autem collium longioribus intervallis in circuitu, unus -hic, alter illic eminebat, in speciem amphitheatri. Duo rivuli, -vel rectius paludes, se in hoc stagnum, ut vocaveris, -effundebant; frondes vero his in partibus littoris venenoso -quodam virore splendebant. Ex navi nulla vestigia domus, sive -valli, conspici poterant, quod sub tegmine arborum latebat; ac -nisi e mappa in impluvio cognitum esset, nos eramus primi, qui -ancoram illic iecissent, ex quo insula se ex mari emersisset. - -Aer omnino immotus hærebat, nec ullus sonus audiri erat, præter -boatum fluctuum, ut foris, ad dimidium milliarium, littora -rupesque verberabant. Odor quidam stagninus pulvinario -impendebat — odor foliorum lixatorum stirpiumque putrescentium. -Animadverti medicum naso halitantem, velut is, qui casu ovum -putidum gustasset. - -“De thesauro nihil habeo certi,” fatur ipse, “sed capillamentum -meum paciscor hic febres vigere.” - -Si mores nautarum in navi causam solicitudinis præbuerunt, nunc, -quum in stega congregati erant, iam plane minaces facti sunt. In -constrato circumiacentes loquelis mutiebant. Mandata etiam -leviora contuitu sinistro excipiebant, atque invito ac -perfunctorie perficiebant. Ipsi adeo fidi contagione affecti -esse videbantur, quoniam ne unus quidem reperiebatur qui alios -corrigere vellet. Manifestum erat seditionem nobis, tamquam -tempestatem impendere. - -At nec solum nos, ex diæta, periculum præsentiebamus. Ioannes -Longus omnis erat in circumeundo manipulos nautarum iis bona -consilia impertiendo, nec quisquam hominum eum exemplo bono -superare potuisset. Bona voluntate atque civilitate ipse semet -vincebat; in cunctos undique suaviter renidebat. Siquando -mandatum edebatur, Ioannes puncto temporis in gralla sua stabat, -et omnium suavissimo more “Sic, sic, mi Here,” respondebat; et -quum nihil esset quod ageretur, unam post alteram cantilenam -incepit, quasi ad ægrum animum cæterorum celandum ac -dissimulandum. - -Inter omnes mœstos eventus eius temporis pomeridiani, -funestissima erat Ioannis manifesta sollicitudo. - -In diæta convenimus consultatum. - -“Mi Here,” fatur navarchus, “si vel unum ulterius mandatum edere -tentavero, in nos omnis caterva irruet. En tibi totam rem. Nonne -mihi rude respondetur? Si ergo verba reddam, confestim pugiones -vibrabuntur; sin faciam, Silver animadvertet aliquid sublatere, -ac tum omni modo de nobis actum est. Proinde unus tantum hic est -cui fidere possimus. - -“Et quis is est?” quærit Spectabilis. - -“Silver, Here mi;” refert navarchus; “ipse enim tam avide cupit -res componere, quam ego aut tu. Iracundia hæc est subdita; ille -eos, si modo occasio ei detur, ex ea mox exarguet, atque mihi in -votis est talem ei occasionem præbere. Demus nautis quodam -postmeridiem facultatem in siccum descendendi. Si cuncti -exiverint, nos navim propugnabimus. Si nullus exiverit, nos -diætam tenebimus, ac Deus iustam causam defendat. Si denique -aliqui exiverint, memineris verba mea, Here, Silver eos tam -mites in constratum referet quam agnos.” - -Sic decretum est; sclopella onerata data sunt cuique fido; -Hunter, Joyce, atque Redruth inter fidos cooptati sunt, et hi -nova minus stupentes audiverunt meliorique erant animo quam erat -exspectandum, quo facto, navarchus in stegam processit et ad -nautas verba fecit. - -“Iuvenci,” inquit, “fervidissimum exegimus diem fere sumus -lassi, nec parum succussi. Excursus parumper in littus, ut -opinor, cunctis vobis gratus erit — lintres usque in aqua sunt; -sumatis, licebit, scaphas, ac tot vestrum quot voluerint, -poterunt in littus in postmeridiem excedere. Dimidia hora ante -occasum ictum edam tormenti.” - -Existimo stultos hos lurcones futurum putavisse ut, quamprimum -in siccum egressi essent pedes confestim in thesauris -offenderent; nam stoliditas eos protinus reliquit, et clamorem -lætitiæ ediderunt, qui aviculas e latibulis iterum ad -circumvolandum, et circa pulvinarium strependum, exturbavit. - -Navarchus multo plus sapiebat, quam ut obstet. Is momento -evanuit, ut ad agmen ordinandum Ioanni Silver occasionem -præberet; et mihi quidem videtur eum optime statuisse. Si enim -in stega mansisset, ne vel simulare quidem potuisset se rerum -statum ignorare. Hoc iam sole clarius erat. Silver erat -navarchus, præerat autem manui nautarum seditiosissimæ. Manus -fidæ — et tales inter eos exstitisse mox comperturus eram — -admodum stulti esse videbantur. Aut vero, rectius, ut opinor, -sic verus rei status erat: fides omnium nautarum, exemplo -capitis seditionis, luxa erat — nisi quod aliquorum plus, -aliorum minus; aliqui vero probi quum essent, fere omnino, nec -ulterius duci, nec impelli poterant. Unum enim atque diversum -est otiari, occultamque offensam gestare, aliud autem navim -occupare, atque nonnullos insontes trucidare. - -Tandem denique egressuri coaluerunt. Sodalium sex in navi -remansuri erant, cæteri autem tredecim, inter eos et Silver, in -lintres descendere cœperunt. - -Tum mihi primum ea efferata prima notio animum subiit, cui -servata nostra vita ex magna parte tribuenda est. Si enim sex -nautæ a Silver relicti sunt, certum videri debebat nostras -partes navim apprehendere, eamque tueri non posse; atque quum -sex tantum relicti essent, item, æque certum erat partes, quæ -diætam tenebant, pro præsentia mea opera non egere. Statim -itaque mihi in mentem venit in littus descendere. Igitur -extemplo descendi ex latere navis, in prora lintris conquexi, ac -fere eodem momento ipsa se dimovit. - -Nemo me animadvertit præterquam primus remex a prora, qui me -affatus est, “Tune is es, Iacobelle? Demitte caput.” Sed Silver, -ex altera lintre acribus oculis speculabatur, sciscitans -clamabat utrum is ego essem; et ab eo momento, quid fecissem, me -pœnitere cœpit. - -Nautæ certatim littus petebant; sed linter, qua ego vehebar, -quum et prior esset tempore, et levior, et melius ageretur, -consortem celeritate vicit, prora sua casu inter pendulas -arbores littorales irruit, quo facto, ego ramum quemdam -apprehendi, me sublevavi, et in proximo dumeto abdidi, dum -Silver, reliquaque caterva centum usque passus abfuerunt. - -“Iacobelle, Iacobelle!” audivi eum clamantem. - -At credideris licebit me nihil curavisse, cuncta persultans, -declinans atque conculcans prorsum rui nasum meum secutus, nec -constiti dum pedes me ferre poterant. - - -Caput XIV. -Primus Ictus. - -Vigilantiam Ioannis Longi me fefellisse tanto mihi fuit gaudio, -ut iam lætitia cœpissem frui, atque in singulari hac terra, in -qua versabar, cum oblectamento dispicerem. - -Transivi tractum terræ palustrem, salicibus, iuncis, insolitis -et exoticis arboribus palustribus plenum; iam ad oras emersi -terræ siccæ et undulantis atque arenosæ, circiter in unius -milliarii longitudinem, in qua passim pinus aliquot, et magna -copia arborum distortarum, a quercubus, ratione crescendi, haud -absimilium, vigebant, foliis tamen pallidis, instar salicum. Ex -adverso latere tractus huius campestris collium unus eminebat -cum geminis præruptis verticibus, qui in sole resplendescebant. - -Nunc tandem primum explorationis gaudio fruebar. Insula incolis -carebat; socios nauticos pone me reliqui, ante me autem nihil -vivi erat, nisi feræ et alites. Inter arbores me huc et illuc -versavi. Passim plantas florigenas, mihi prorsus ignotas, -conspexi; passim angues mihi sub oculos venerunt, quorum unus ex -ora rupis caput sublevavit et in me sono sibilavit, qui murmuri -turbinis versantis erat similis. Parum suspicabar eum inimicum -esse maxime mortiferum, sonitum autem crotali illius famosissimi -esse. - -Deinde ad arboretum veni longum ac spissum earum arborum in -speciem quercuum — vivarum, vel, ut postmodum didici, quæ -proprie sempervivæ appellandæ sunt — quæ deorsum, secundum -arenosa rubeta creverunt, cum frondibus curiose tortis, -spissisque foliis tegularum instar. Dumetum a summo unius tumuli -arenacei deorsum se protendebat, ac progrediendo augescens, -usque dum marginem attingeret depressionis uliginosæ, per quam -primus rivulus se percolando in pulvinarium dilabebatur. Palus -sub ardore solis vaporabat, lineamenta autem montis Spy-Glass in -exsurgente vapore tremere videbantur. - -Subito in denso iunceto aliquid commoveri parebat; anas fera cum -clamore subvolavit, hanc altera sequebatur, mox totum agmen -earum regionem supra paludem nubis instar complebat gyrans ac -strepens in circuitu. Inde coniectabam illico aliquos meorum -sodalium oras paludis appropinquare. Nec opinio me fefellit; mox -enim audivi submissum sonum vocis humanæ, quæ, ut auscultare -pergebam, continuo elatior ac propior fieri cœpit. - -Inde metus impensior me subito incessit, prohinc sub tegmen -proximæ quercus sempervivæ serpere statui, ibi conquexi, ac -muris instar silens auscultavi. - -Alia vox responsitabat; tum iterum prima vox perrexit, quam nunc -iam agnovi ut Ioannis Silver, narrationem prosequentis, quæ ex -ore eius torrentis modo fluebat, vix semel aut iterum ab altero -rupta.. Collocutio ex sono sua admodum seria iudicanda erat, imo -et propemodum ferox; sed nullum verbum distinctum in aures meas -incidit. - -Denique disceptantes pausam interponere videbantur, ac fortasse -consedisse; nam non modo propius accedere cessarunt, verum etiam -aves pacatiores fieri cœperunt, et in sua latibula in palude -residere. - -Interim ego negotio meo deesse mihi videbar, quod quum tam -temerarius fuissem, ut cum istis latronibus in terram -descendissem, æquum erat ut saltem eorum consultationes -subauscultarem; clarum ac manifestum igitur officium meum esse -iudicavi ad eos proxime quam latibulum pendentium arborum -sineret, clam accedere. - -Situm colloquentium satis certe declarare poteram, non solum e -regione soni, sed præsertim e modo avium exterritarum gerendi, -invasorum capitibus superinhærentium. - -Itaque quadrupedatim lente sed constanter ad eos arreptavi; -denique tamen per aperturam inter frondes caput attollens, -prospectum nactus sum recta valliculam virentem versus ad oram -paludis arboribus obumbratam, ubi Longus Ioannes Silver unusque -nautarum coram colloquentes stabant. - -Sol in eos toto ardore incidebat. Silver pileum suum iuxta se in -gramen deiectum habebat, amplusque vultus lævis et flavidus æstu -relucens, quasi deprecabundus ad vultum alterius erat levatus. - -“Sodalis,” aiebat, “hoc inde est, quod te pulveris aurei æstimo, -pulveris inquam aurei, nec de hac re dubites! Nisi tibi picis -instar animo hæsissem, existimasne ad te commonendum me hic -futurum? Actum est — nec facere, nec mutare quidquam potes; -loquor ut collum tibi servem, atque si unus ferocium id sciret, -dic, Thomas, ubinam gentium ego essem — dic modo ubi ego essem?” - -“Silver,” ait alter, — et animadverti eum non modo rubere in -vultu, sed et rauce loqui corvi instar, et etiam vox eius -tremebat, tamquam restis intenta — “Silver,” inquit, “tu senex -es, et probus aut ita saltem existimaris; etiam pecuniam habes, -qua plerique miselli nautæ carent; tu et audax es, aut ego -fallor. Fatere, reverane tibi in animo est sinere, ut te ea -turba quisquiliarum seducat? non te! Deos testes appello malle -me manum amittere, si ego officia deseram —” - -Tum subito sermo eius sonitu quodam interrumpitur. Unum e fidis -repereram — hem, hoc ipso momento nuntium de altero venit. Longe -hinc in ora paludis sonus percrepuit tamquam subitus clamor -furentis, tum postea alter; denique tractior eiulatus. Rupes -Spy-Glass vel vicies sonitum reddiderunt; totus grex avium -palustrium iterum subvolavit, cœlumque volatu suo obnubilavit; -atque diu post, dum eiulatus mortis animum meum usque -opprimebat, silentium iterum recepit suum imperium, nec nisi -languidior strepitus avium residentium, atque murmur undarum -littus verberantium tranquillitatem pomeridianam turbarunt. - -“Thomas eo sonitu, tamquam equus calcari, subsiliit; sed Silver -ne nictavit quidem. Stabat suo loco, grallæ leviter innixus, -sodali advigilans, tamquam coluber ad saltum paratus. - -“Ioannes!” fatur nauta oblata manu. - -“Tolle manum!” clamat Silver, vel ternos pedes resultans, saltem -ut mihi parebat, tanta celeritate ac pernicitate, quanta quis -gymnicus exercitatus. - -“Tollam quando ita vis, Ioannes Silver,” inquit alter. “Atra ea -conscientia est, quæ te ad me timendum adigere possit. At, per -Deorum fidem, dic mihi quid illud fuerit.” - -“Illud?” refert Silver subridens, sed solito cautior, cum oculis -adinstar cuspidum aciscularum e largo vultu micantibus non -aliter quam frustula vitrea. “Illud?” O, ut opinor, ille Alan -erit.” - -Ad hæc nova misellus Thomas velut heros effulgebat. - -“Alan!” exclamabat. “Tum requiescat anima eius tamquam veri -nautæ! Quoad vero te, Ioannes Silver, diu mihi sodalis fuisti, -sed iam sodalis non es. Si canis instar mihi moriendum sit, in -officio moriar. Nonne tu Alan occidisti? Et me occide, si potes. -Repugnabo ego.” - -His dictis, fortis hic iuvencus coco recta tergum vertit, et ad -littus deorsum abire cœpit. At longe abire ei datum non est. -Etenim Ioannes, arrepto ramo propinquæ arboris, exclamavit, -prehensaque gralla, sub axilla hocque ineptum iaculum in aere -tremens recta in eum misit. Misellum Thomam hæc in medio tergo, -inter scapulas cuspide percussit. Manus suas hic protinus in -altum sustulit, graviter suspiravit, denique concidit. - -Utrum graviter an leviter hic vulneratus sit, nemo unquam -comperit. Satis erat verosimile spinam dorsi eius ruptam fuisse -illico, e sono licebat iudicari. Spatium tamen illi ad se -redeundum negatum est. Silver, etiam sine crure aut gralla -tamquam simius pernix, iam proximo momento super eum erat, -suumque cultrum in imbecille illud corpus capulo tenus bis -immersit. E meo latibulo audire mihi licebat ut halitabat cultro -dum feriebat. - -Quid intermori proprie significet, haud scio, probe tamen scio -brevi eo spatio temporis totum mundum ex oculis mihi evanuisse -atque in confusis nebulis circumversatum esse; Silver atque -aves, perinde atque celsus vertex collis Spy-Glass gyrabant -seque miscebant volutantes ante oculos meos, et pulsus -dissitarum campanarum vocumque humanarum e longinquo in auribus -meis resonabant. - -Quum ad me rediveram, monstrum illud iam se composuit, gralla -erat sub axilla eius, pileus in capite. Ad pedes eius immobilis -iacebat Thomas in gramine; sicarius tamen eum nihili faciebat, -interea cruentum cultrum suum panicula herbarum purgans. Aliud -prorsus nihil erat mutatum, sol immitis usque urebat vaporantem -paludem celsumque montis verticem, dum ego vix mihi persuadere -poteram necem vere esse commissam, vitamque humanam paullo ante, -sub ipsis meis oculis fuisse ereptam. - -Nunc vero Ioannes manum suam sacculo immersit, fistulam inde -prompsit, variis modulaminibus inflavit, quæ longe lateque per -silentia aeris resonavit, Cuius rei signum id fuerit, utique -nescivi; statim tamen metum in me suscitavit. Certum erat plures -conventuros. Facile deprehendi poteram. Hi duos ex fidis iam -interfecerunt; nonne post Thomam et Alan ego sequi poteram? - -Itaque ex eo loco me continuo expedire, iterumque retro, ad -apertiorem sylvæ partem omni vi ac silentio quibus par eram -reptare cœpi. Interea salutem dari atque reddi inter veteranum -piratam suosque sodales audivi, et hic sonus perniciei alas mihi -commodare videbatur. Simul ac me e dumeto eripueram, cucurri, ut -in mea vita antea nunquam, incurius qua, dummodo a sicariis via -abduxerit; quocirca currenti mihi formido augeri et ingravescere -cœpit, donec in phrenesin aucta esset. - -Enimvero quisquamne ita deperditus quam ego esse poterat? Quum -sonitus tormenti audiendus erat, quínam eram ausurus cum his -dæmonibus sanguine usque olentibus, ad lintrem intrandam -descendere? Num non primus eorum qui me conspexisset, tamquam -pullum iugularet? Nonne vel id solum, quod abfuerim indicio esse -oportebat meæ proditionis, idemque cognitionis meæ fatalis? -Actum de me est, mecum cogitabam. Vale iam “Hispaniola;” valete -medice, Spectabilis, navarcheque. Nihil iam pro me superfuit -nisi mors per famem, aut mors per seditiosorum manus. - -Per totum id tempus, ut iam monui, usque currebam, immemor -omnino, quum ad radices perveni colliculi cum gemino vertice, -partemque insulæ attigi, ubi quercus sempervivæ sparsiores -crescebant, magnitudineque ac statura speciem arborum -sylvestrium referebant. His paucæ pinus interspersæ stabant, -quædam quinquagenûm, aliæ septuagenûm pedum altitudinis. Aura -quoque hic alsior ac salubrior esse sentiebatur quam infra ad -paludem. - -Hic autem alius terror me rigebat, et ad sistendum cogebat corde -meo tremente. - - -Caput XV. -Incola Insulæ. - -E Latere collis, qui hic arduus et lapidosus erat, glarea loco -deturbata, magno strepitu saltibusque inter arbores dumosque -dissiliens deorsum ruebat. Oculos ultro eo converti, vidique -aliquam figuram celeri cursu pone stirpem cuiusdam pinus se -recepisse. Quid id fuerit, homone an ursus, an vero simius, -decernere nequivi. Statura ea atra atque villosa esse videbatur; -plus scivi nihil. Terror tamen huius spectri me ad consistendum -compulit. - -Nunc iam utrimque interclusus esse videbar; a tergo mihi erant -sicarii, ante me hoc ignotum monstrum. Itaque periculum cognitum -mihi statim anteponendum iudicavi ignoto. Ipse Silver iam minus -formidandus mihi parebat, quam istud terriculamentum sylvestre, -proinde me circumverti, supraque humerum sedulo respectans, -pedes navim versus retrahere cœpi. - -Momento temporis figura ea iterum in conspectum venit, -longiorique circulo emenso, me prævenire tentabat. Ego, utique, -iam valde eram lassus; tamen si etiam tam fuissem alacer quam -ubi primum surrexeram, palam vidi frustra id futurum, si cum eo -animante agilitate contendissem. Id enim ab una stirpe ad -alteram pernicitate damæ persultabat more humano, binis pedibus -incedens, sed præter omne exemplum humanum mihi notum, se fere -in duplum incurvabat. Et tamen hominem eum fuisse iam nihil -dubitare poteram. - -Iam mihi in mentem venit, quod olim de anthropophagis audivi. -Etiam prope in eo res erat ut pro ope clamarem. Sed quoniam -animans id homo tantum erat, quamcunque ferox, fiduciam mihi -sumpsi, in eadem vero mensura metus meus Ioannis Silver -revivescere cœpit. Silens itaque stabam, consiliaque varia mecum -volvitabam effugii; ut vero sic deliberabundus hærebam, memoria -mihi incidit mei sclopelli. Simul ac me non inermem sensi, -audacia in corde meo refoveri cœpit; prohinc corde confirmatus -cum insulano coram agere statui, propiusque ad eum viriliter -accessi. - -Sub hoc tempus ipse pone aliam stirpem arboris latebat, me tamen -caute observare videbatur, nam primum atque me sibi propius -fieri animadvertit, relicto latibulo, mihi obviam fiebat. Dein -iterum hæsitare, regredi, iterum accedere, ac, tandem, summo meo -stupore et confusione in genua se proiecit, palmosque mihi -suppliciter prætendit. - -Hac re obstupidus iterum substiti. - -“Quisnam tu es?” quærebam ab eo. - -“Ben Gunn,” respondit voce instar serræ ferruginosæ rauca et -dedextra. “Miser ego Ben Gunn sum, inquam, nec ego per hoc -triennium cum ullo Christiano collocutus sum.” - -Nunc demum intellexi eum hominem album, mei similem esse, -eiusque lineamenta vultus etiam iucunda. Cutis sua, ubicunque -soli patebat, adusta erat, labia ipsa atra, oculi autem mites ex -tam fusco vultu mirum quam insoliti erant. Ex omnibus mendicis, -quos unquam vidi, aut finxi, hic fuit omnium pannosissimus. Erat -enim e centonibus ac veteramentis velorum, pannorumque -nauticorum vestitus; totum autem hoc centonarium omnigenis, -maximeque incongruis ligamentis, nodulis aurichalceis, spinulis, -laqueis stupeis continebantur. Circum lumbos baltheum fibulis -aurichalceis tritis gerebat, qui ex omni suo indumento solus -erat integer. - -“Triennium!” clamo ego. “Num naufragus es?” - -“Quin, sodalis mi,” respondit, “sum desertus.” - -Verbum iam audivi, novique horribile genus pœnæ significare, quæ -in vita piratarum satis usitata est, quum moribus suis quemlibet -reum in littore cuiusdam desertæ ac dissitæ insulæ solum -relinquere solent, exiguo pulvere pyrio, glandulisque -attributis. - -“Ita vero, desertus ante triennium,” prosequebatur, “et exinde -carne caprina, baccis atque ostreis vitam sustentavi. Quis -ubicunque sit, aio ego, sibi consulere valet. Verumtamen, mi -sodalis, cor meum pro victu Christiano flagrat. Si casu quodam -frustulum casei modo apud te habeas! Non habes? Eheu, per multas -noctes de caseo — et hoc tosto — plerumque somniavi — tum -experrectus iterum hic me reperi.” - -“Si mihi unquam in navim regredi detur,” respondi ei, “caseum -orbiculatim accipies.” - -Per totum id tempus materiam singilionis[1] mei palpitabat, -manus meas mulcebat, calceos lustrabat, et, universim, in -intervallis sermonis, gaudium puerile prodebat de viso homine, -sui simili. Ultimis tamen verbis meis in versutiam stupentem -sese elaboravit. - -“Si tibi unquam in navim regredi detur, ais tu?” repetit mea -verba, “Euge, mi sodalis, quisnam te prohibet?” - -“Non tu, probe scio,” respondi. - -“Recte tu quidem mones,” clamat ille. “Nunc autem — quid est -tibi nomen?” - -“Iacobellus,” respondi. - -“Iacobellus, Iacobellus,” repetit satis contentus, ut parebat. -“Eho, mi Iacobelle, vitam ego duxi talem, qualem te audire -puderet. E meo quidem aspectu non crederes me matrem probam ac -piam habuisse? quærebat. - -“Equidem haud adeo multum,” refero ego. - -“Atqui,” ait ille, “revera habui — et ipsam valde piam. Ego -autem puer fui civilis et pius, meumque catechismum tam -celeriter recitare quibam, ut vel unum verbum ab altero non -dignoveris. Et ecce, tamen quo ventum est, mi Iacobelle, et hoc -initium cepit a taleis iactandis super benedictos cippos! Ita, -in quam ista res incepit, sed et ulterius progressa est; sic -mater mea monuit, totumque eventum prædixit, ita, sane, prædixit -mulier pia. Verumtamen Providentia Divina me huc collocavit. Hæc -ego omnia rite perpendi et excogitavi in ista deserta insula, et -iam retro, ad pietatem me converti. Iam non adeo facile me in -pytissando canneo deprehendes; digitabuli tantum, utique, ad -apprecandam bonam fortunam, primum quam potero. Bonus probusque -necessario sum futurus, et etiam viam ad id scio. — Præterea, -Iacobelle,” — circum se spectans, voceque submissa ad susurrum -fatur — “sum dives.” - -Nunc iam pro certo existimabam misellum iuvencum in sua -solitudine dementatum esse, atque, ut patet, hanc animi -sententiam vultu quoque prodidisse; unum enim assertum alacriter -repetivit: - -“Dives! dives! inquam. Dicam etiam tibi aliquid; te, Iacobelle, -hominem efficiam. A, Iacobelle, astro tuo natali benedices, -inquam, tu enim me invenisti!” - -His dictis, quadam tristitiæ umbra vultus eius obnubilari cœpit, -manumque meam arctius premebat, atque minitantis in modum unum -digitum indicem ante oculos meos sustulit. - -“Nunc, mi Iacobelle, fatere verum; illa non est navis Navarchi -Flint?” quærit a me. - -Felix tunc mihi cogitatio incidit. Persuadere mihi cœpi socium -fœderis me nactum esse, prohinc, sine mora ei respondi: - -“Navis non est Navarchi Flint, Flint est mortuus; sed verum tibi -fateor, ut postulas — aliquot manuum Navarchi Flint sunt in -navi, pro mala omnium nostrum fortuna.” - -“Num etiam quidam — cum uno — crure?” halitat ille. - -“Silver?” quæro ego. - -“A, Silver!” inquit, id ei nomen fuit. - -“Iste noster cocus est; est idem et primipilus.” - -Ipse me usque carpo tenebat, sed hoc audito, etiam graviori -torsione me affecit. - -“Si tu a Ioanne Longo missus es,” tum ait, “me nihil aliud quam -suillam esse sentio; hoc pro certo scio. Sed profare, ubi te -esse arbitraris?” - -Ad edisserundum, me temporis momento apparavi, atque in -responsum totam navigationis nostræ historiam, atque quibus in -ambagibus modo versaremur, ei aperui. Narrationem meam -intentissimo animo excepit, et quum finiveram, caput mihi -compalpavit. - -“Probus es ephebus, Iacobelle,” ait, “sed nonne nunc male es -implicatus? Ast pone omnem fidem in Ben Gunn — Ben Gunn his -rebus par est. Verosimilem putares nunc futurum, ut tuus -Spectabilis, si quo casu auxilium afferretur, hominem liberalem -se præberet — quum et ipse in incitis sit, ut tu ais?” - -Certiorem eum feci Spectabilem virum admodum munificum esse. - -“At vero, audidum,” refert Ben Gunn, “ego non indicare volebam -ut ipse mihi portam custodiendam committeret, atque synthesin -gerendam, nihil idgenus; talia non sunt meum pretium, Iacobelle. -Hoc est quod mihi in animo fuit, utrum verosimile esset futurum -ut in solidum descenderet, penderetque, verbi causa, mille -libras eiusmodi pecuniæ numeratæ, quæ utique est tamquam mea -propria?” - -“Certum puto id eum acturum,” respondi ego. “Ut res modo sunt, -eius omnes nostrum pro rata participes essemus.” - -“Atque revectionem domum?” subiungit vultu vafritiei pleno. - -“Enimvero Spectabilis,” respondi ego, “vir vere ingenuus est. -Quin, præterea, si a cæteris liberabimur, opera tua ad navim -domum vehendam indigebimus.” - -“A,” ait ille, “ita sane, indigebitis.” Quocirca admodum -allevatus videbatur. - -“Nunc aliquid dicam tibi,” pergit ipse. “Tantum, et non plus, -dicam tibi. Ego in navi fui Navarchi Flint, quum ille thesaurum -defoderat; ipse et sex alii — sex fortes nautæ. Hi in insula -erant pæne totam septimanam, nos autem prope, in antiqua -‘Walrus,’ aberamus. Certo quodam die signaculum pulchre -subvolat, et ecce Flint, capite panno cæruleo obligato, omnino -solus scapha advenit. Sol modo oriebatur, quum ipse mortui -instar pallidus ad proram comparebat. Attamen ipse illic erat, -nota autem tibi, illi autem sex omnes mortui — mortui et sepulti -erant. Quí is hoc perfecisset, nemo nostrum in navi explicare -poterat. Pugna illa fuit cædes ac mors subitanea[2] ad minimum — -solius certamen contra sex. Billy Bones erat Pronavarchus; -Ioannes Longus stegarius; hi quæsiverunt ab eo ubi thesaurus -esset. ‘A,’ refert hic, ‘licebit vobis in terram descendere, si -ita velitis, et illic manere,’ inquit, ‘sed quoad navim, hæc -prosequetur cœptum comparandi, per Herculem!’ Hæc erant eius -verba.” - -“Interim ego ante triennium in alia navi eram, qua aliquando in -conspectum huius insulæ veneramus. ‘Iuvenci,’ ‘hic est thesaurus -Navarchi Flint defossus; descendamus et exquiramus.’ Navarcho id -displicuit, sed propositum cunctis meis sodalibus arrisit, -proinde descenderunt. Duodenos dies exegerunt quærendo, et -quotidie me maledictis prosequebantur, donec quodam die cuncti -in navim rediverunt. ‘Quoad vero te, Beniamin Gunn,’ me -affantur, ‘en, habe tibi sclopetum, inquiunt, unam palam, -unamque dolabram. Licebit tibi hic manere, pecuniasque Navarchi -Flint pro ipso te indagare et exquirere’ dixerunt.” - -“Itaque, Iacobelle, tres annos hic exegi, ac ne micam quidem -cibi Christiani ad hodiernum usque diem degustavi. At nunc, -attende sis, et ad me respice. Num ego speciem hominis ante -malum præ me fero? Nonne negabis? Idem et ego negarem.” - -His dictis nictavit, manumque digitis arcte constrinxit. - -“Modo ista verba tuo Spectabili memores, Iacobelle” — pergebat -ille: “Nec ille unquam fuit — hæc sunt verba aptissima. Per tres -annos ipse fuit homo huius insulæ, interdiu internox, sereno ac -pluvia; subinde cogitavit fortasse de precibus (sic tu dices), -alias, fortasse, cogitavit de sene sua matre, si quo casu usque -vivat (dices); sed per maximam partem temporis Gunn (sic tu -dices) — maximam partem sui temporis alia re occupabatur. Tum -manum eius stringes, ut ego tibi.” - -Quo dicto manum mihi iterum acriter adstrinxit maxima fiducia. - -“Deinde,” prosequebatur, tum eris in media re, dicesque: Gunn -homo probus est (dices tu), et ipse oppido plus fidet — oppido -plus, perpende hoc — viro ingenue nato, quam viris fortunæ, -cuiusmodi et ipse olim fuit.” - -“Ohe,” respondi ego, “ne verbum quidem omnium quæ dixeras, -intellexi. Sed hæc neutrorsum faciunt; id enim quæritur, quí in -navim revertar?” - -“A,” inquit ille, “hoc profecto, offendiculum est. Verum illic -est carabus[3] meus, quem ego propriis manibus feceram. Eum sub -rupe alba contineo. Si omnia nos fallerent, et ad extrema -veniretur, liceret nobis sub tenebris tentare. Au!” exclamabat, -“quid est illud?” - -Namque tum ipsum,[4] quamvis e cursu solis usque hora, aut duæ, -supererant, omnis echo insulæ concitata erat, ac tonitru -tormenti reboabat. - -“Pugnam inceperunt!” clamavi ego. “Me sequere.” - -Itaque ego, neglectis cunctis meis terriculamentis, adversum -pulvinarium currere cœpi; homo autem desertus, in pellibus suis -caprinis prope ad latus meum levi ac facili cursu me sequebatur. - -“Ad lævum, ad lævum,” monebat ille, “sodalicule Iacobelle, tene -lævum! Subter arbores tecum! Illic est ubi ego primam capram -occidi. Ad hunc locum illæ non amplius ventitant; nunc iam illa -celsa tenent montium, præ timore Beniamini Gunn. A! deinde ibi -est sepulcretum. Videsne tumulos? Subinde, quum, ut ratiocinor, -dies Solis esse potest, huc ventito precatum. Nullum quidem id -sacellum est, tamen mihi locus solemnior parebat; tum etiam -dices Beniaminum Gunn penuria manuum laborasse — nec enim -capellanus ad manum est, quin ne tantulum quidem quam Biblia, -vexillumque, dices.” - -Sic loqui pergebat dum ego currebam, nec exspectato, nec accepto -ullo responso. - -Post longius intervallum temporis ictum tormenti ictus acervalis -excepit sclopetorum. - -Iterum aliquid moræ, postea autem, nec quadrante milliario a me, -ecce cerne, super arboretum Vexillum Anglicum vento datum -fluitabat. - - 1. Singilio, -nis, m. In epistola Gallieni, in qua explicat - \ quibus donis statuerit cum Imperatore Claudio in gratiam - \ redire, quod hic magna ira incensus esset, quum ei - \ relatum fuisset Gallienum vitam mollem ducere, sic - \ legimus: — — “Misi autem ad eum —— Vestes diversas - \ sedecim, Albam subsericam, paragaudem triuncem unam, - \ Zanchas de nostris Parthicis paria tria, Singiliones - \ Dalmatenses decem, &c.” Trebellius Pollio, Triginta - \ Tyranni, Claud. circa finem. Singilionem itaque - \ interpretor vestimentum internum (misit enim decem), - \ infra tunicam gerendum, aut loco tunicæ, ad naturalem - \ corporis calorem tuendum et conservandum contra subitanea - \ frigora montium in Dalmatia. - 2. Verba sunt Liturgiæ Cœtus Romani, e precibus quae ut - \ Litaniæ Sanctorum cognoscuntur; sunt autem verba hæc: - - A subitanea et improvisa morte, - Libera nos Domine, - A peste, fame et bello, - Libera nos Domine. - - 3. Cárabus, -i, ex Isidoro Hispalensi, genus scaphæ, vel - \ lintris ex viminibus textum, corio obductum, - \ vetustissimum navigium Phœnicum atque Celtarum, prorsus - \ eiusmodi quod auctor describit, non tamen proprie, nec - \ enim auctor noster id docet, sed per similitudinem, tam - \ enim erat opus nautæ imperiti Ben Gunn inconcinnum, ac - \ parum affabre factum. - 4. Tum ipsum, eodem ipso tempore: “id quod aliquando posset - \ accidere, ne tum ipsum accideret, timere,” Cicero, de - \ Oratore, i, 27, 124. - - -Pars quarta -Vallum - -Caput XVI. -Narratio a Medico suscepta: Quemadmodum a Navi discessum sit. - -Erat circiter hora prima cum dimidia — tertius tinnitus, loquela -nauticá — quum duæ lintres ab “Hispaniola” solverunt. Navarchus, -Spectabilis atque ego in diæta his de rebus consultabamus. Si -vel tantulum venti flavisset quam halitus, in sex rebelles, qui -apud nos manserunt, impetum fecissemus, sublataque ancora, mari -nos credidissemus. Sed ventus aberat; et ut imbecillitas nostra -plena esset, Hunter descendit, nuntiavitque Iacobellum Hawkins -clam ingressum lintrem, cum cæteris littus petivisse. - -De Iacobello Hawkins dubitare nunquam nobis incidit; sed ob -salutem eius eramus solliciti. Quum nautæ nostri ea mente -fuissent, res in medio pendebat, utrum eum iterum visuri -essemus. Itaque procucurrimus in stegam. In commissuris navis -pix bullabat; fœtor tæterrimus loci mihi stomachum vertebat; -siquis unquam febrim ac dysenteriam odoravit, id certe in eo -horrido pulvinario fieri poterat. Sex illi furciferi in antico -sedebant mussantes sub veli umbra in littore videre poteramus -lintres deligari, et in utraque singulum nautam sedere, prope ad -os rivuli. Eorum unus sibilabat canticum “Lillibullero.” - -Mora oneri erat; hinc conventum est, ut ego et Hunter, sumpta -cymba, visum descenderemus quid in arido ageretur. - -Lintres ad dextrum erant deflexæ; sed ego et Hunter recta -prorsum tendebamus vallum versus, ut in mappa indicatum erat. -Duo illi, qui in lintribus ad custodiendas eas fuerant relicti, -conspectis nobis, agitari videbantur; “Lillibullero” statim -cessavit, et mihi inter se consultari parebant, quid facto opus -esset. Si Silver consultum ivissent, cuncta aliter evenire -potuissent; sed, ut puto, mandato obediverunt, itaque quiete -sedebant, et ad “Lillibullero” suum reverterunt. - -Flexus lenior erat in littore, et ego ita direxi cursum ut eam -præterverterem, unde lintres mihi etiam antea quam egressi -essemus, extra visum exciderunt. Ego prosilivi, ac fere currendo -properavi, mucinium[1] sericeum sub pileo gestans gratia -refrigerii, parque sclopellorum ad iaculatum instructorum, causa -securitatis. - -Vix centum passus progressus sum, quum vallum attigi. - -Vallum autem hunc in modum erat; fons aquæ limpidæ pæne in summo -tumulo scaturiebat. Pæne supra tumulum, fontemque complectens, -condita erat domus trabalis, fortis, quæ, si casus postularet, -vel quadragenos homines recipere posset, et undique fenestellæ -iaculatoriæ patebant. Undique in circuitu succiso arboreto -spatium apertum ædificatores reliquerunt, quod septum erat vallo -in sex pedum altitudinem, sine ingressu aut porta, nimis solidum -quod sine arduo labore iacturaque temporis diruatur, nimisque -apertum quam quod oppugnatores tegere possit. Propugnatores his -undique dominabantur; hi, in suffugio tecti, hostes, ceu -perdices, commode stantes ferire poterant. Hi, præter -excubitorem cibumque, nulla re egebant, ac, nisi imprudentes -caperentur, locum contra legionem tueri poterant. - -Ex cunctis rebus fons mihi potissimum placuit. Nam tametsi in -diæta “Hispaniola” satis aptum habebamus locum, quum abundaremus -armis et iaculariis, perinde ac victu et vinis, unum neglectum -erat — aqua. Hoc mecum volvitabam, quum subito vagitus in -articulo mortis totam insulam personabat. In rebus violentæ -mortis novitius non eram — servivi enim sub Sua Serenitate, Duce -Cumberland, ipse quoque vulneratus sum apud Fontemnovum — sed -scio pulsum meum subsilivisse et efferbuisse. “Actum de -Iacobello Hawkins est;” cogitatio mea erat prima. - -Est aliquid militem veteranum fuisse, sed etiam plus est medicum -fuisse. In laboribus nostris non convenit otiari. Itaque -incunctanter statui ad littus absque mora reverti, ibique in -cymbam insilii. - -Pro bona fortuna Hunter remum suum valide agebat. Aquam in -asperginem verberavimus; et sic cymba navim cito assecuta est, -quam ego protinus conscendi. - -Cunctos ibi, ut erat exspectandum, commotos offendi. Spectabilis -sedebat albicans, velut linteum, incommoda meditatus ad quæ ipse -nos adduxit, misellus ille! atque unus senum prorariorum, haud -alio animo. - -“Illic est unus,” ait Navarchus Smollett, nutu hunc indicans, -“novitius in suo munere. Is audito vagitu, prope intermortuus -est, mi medice. Vel si unicus tactus clavi accedat, et hic -noster erit.” - -Consilia mea navarcho aperui, tum singularia inter nos -diremimus. - -Senem Redruth in impluvio intra diætam proramque collocavimus -ternis aut quaternis sclopetis oneratis ei attributis, atque -pulvinis quibus se protegeret. Hunter cymbam circumtulit ad -posticum ostium, ubi ego et Joyce ad opus nos accinximus ad -eandem pulveribus, sclopetis, saccis buccellati, doliolis -suillæ, doliolo Conatici,[2] meaque cistula pretiosissimæ -medicinæ onerandam. - -Interea Spectabilis atque navarchus in stega stabant, navarchus -quidem appellabat gubernatorem, utpote modo summum inter nautas. - -“Here Hands,” inquit, “nos duo hic sumus cum apparatu -sclopellorum. Si ullus vestrum sex quodcunque signaculum -ediderit, morietur.” - -Hæc verba eos non parum compescuerunt; ac post brevem -consultationem, omnes ad unum per anterius impluvium decurrere -cœperunt, eo consilio haud dubie, ut nos a tergo impeterent. Sed -quum Redruth conspexerunt in obruta agea se exspectantem, -protinus consilia mutabant, quum aliquis in stega caput iterum -exseruit. - -“Deorsum, canis!” inclamat eum navarchus. - -Atque caput iterum retractum est, nec amplius pro tempore, -quidquam audivimus, quod hi sex nautæ mollioris erant animi. - -Interea nos cymbam rebus, ut sub manus venerunt, quoad consultum -duxeramus, oneravimus. Tum ego et Joyce portula postica -excessimus, littusque petivimus tam propere quam remi nos rapere -potuerunt. - -Hic accessus noster secundus attentionem excubitorum in littore -satis suscitavit. “Lillibullero” iterum cessavit; atque fere -simul ut e visu nostro pone lingulam terræ exciderunt, unus -eorum in siccum exsiliit et evanuit. Fere iam in eo eram, ut, -consilio mutato, eorum lintres confringerem, veritus tamen ne -Silver cæterique ad manum adessent, et quum nimium tentarem, -totam rem perderem. - -Terram eo fere loco quo antea, mox attigimus, vallumque annona -instruere perreximus. Primum iter omnes tres nostrum perfecimus -cum magna copia annonæ, quam supra vallos in septum intro -iecimus. Tum Joyce custode relicto — solum, utique, sed cum -senis sclopetis — ego et Hunter ad cymbam redivimus, eamque -iterum oneravimus. Opus sic prosecuti sumus sine intercapedine -vel ad spiritum ducendum, usque dum totum onus in tuto positum -esset, post quod duo famuli locum sibi in septo attributum -occupassent, ego autem omnibus viribus retro ad “Hispaniolam” -remigavi. - -Secundam vehem cymba nos tentavisse factum audacius paret quam -revera fuit. Illi nobis numeris, utique, superiores erant, nos -illis armis præstitimus. Nullus eorum in arido munitus sclopetis -erat, proinde, priusquam intra ictum sclopelli progredi possent, -libenter existimavimus vel senos eorum nos prosternere posse. - -Spectabilis me in fenestra puppis præstolabatur, omni indicio -debilitatis solutus. Ipse rudentem apprehendit, religavit, nos -vero extremo nisu cymbam penu iterum oneravimus. Penu autem e -suilla, pulvere, buccellatoque constabat, adiectis singulis -sclopetis et copidibus pro me, pro Spectabili, Redruth, atque -navarcho. Reliqua arma pulveresque in aqua duarum ulnarum cum -dimidia coniecimus, ita ut chalybem eorum in sole, infra nos, in -profundo, in sabulo et glarea iacentium facile cerneremus. - -Sub hoc tempus æstus refluere, navis autem in ancora circumverti -cœpit. E regione duarum lintrium voces audiebantur longinquius -clamantium, quod quidem de sorte Joyce atque Hunter nobis animum -addidit, tamen etiam ad properandum nos monuit. - -Redruth ex impluvio interim pedes retraxit, et in lintrem -desiliit, unde lintrem ad latus puppis deveximus ut quo aptior -Navarcho Smollett ad descendendum esset. - -“Nunc nautæ,” ait eis, auditisne me?” - -A prorario nullum responsum datum. - -“Tu, Abraham Gray es, quem alloquor, tu is es, inquam.” - -Usque nullum responsum. - -“Gray,” pergit navarchus paullo elatiori voce, “ego hanc navim -linquo, teque navarchum tuum sequi iubeo. Cognovi te ex corde -probum virum esse, at dicere etiam audeo nullum e cunctis vobis -tam esse improbum quam quisquam simulat. En horologiolum in -manu; triginta minuta secunda ad me sequendum tibi concedo.” - -Pausa intercessit. - -“Veni, bone mi iuvence,” prosequitur navarchus, “noli tam diu in -ancipiti hærere. Meam vitam, vitasque horum bonorum virorum -quoque secundo periclitor.” - -Subito strepitus certaminis audiebatur et ictuum sonitus, -erumpitque Abraham Gray, una gena cultro cæsa, curritque ad -navarchum ceu canis sibilo evocatus. - -“Te sequar, mi Here,” ait ille. - -Proximo iam momento navarchus et ille in lintrem nostram -descenderunt, quo facto lintrem impulimus, et a navi secessimus. - -A navi quidem iam seiuncti eramus, sed necdum in arido, in vallo -nostro securi. - - 1. Mucinium sericeum; Mucinium, -ii, ex eo quod est mucus, - \ -i; adiect eius mucosus, -a, -um, tela, plerumque alba, - \ quam ad emungendum et extergendum nasum in sacculo - \ gerimus. Seres, -um, sunt gens, quam et Sinenses - \ appellamus. Seres primi creduntur fuisse cultores - \ bombycum, vermium, qui materiam tenuissimam ac - \ subtilissimam texunt, quæ bombycinæ perinde ac serica, - \ -orum, et vestes, præsertim mulierum, a Romanis - \ appellabantur. Latini sequioris ævi ex primo adiectivo, - \ sericus, -a, -um, quo alias res Serum designantur, uti - \ domus, lingua, mores, ipsa gens, alterum adiectivum - \ derivarunt, sericeus, -a, -um, prorsus ut “ligneus,” - \ “lapideus,” et alia idgenus, quo nihil aliud nisi - \ materiam ipsam vestium intelligant. - 2. Conaticus, -a, -um, nomen adiectivum ex nomine proprio - \ urbis Conatum -i, corruptum in conacum, et conacium, unde - \ “cognacium,” ac demum in formam hodiernam Cognac, urbs in - \ Francia, ubi vinum, aut fæces eius, hodiedum destillant, - \ atque spiritum inde obtentum, eo nomine appellant. - - -Caput XVII. -Medicus Narrationem prosequitur: Ultimum iter Cymbæ. - -Iter istud quintum a superioribus prorsus fuit diversum. Primum -quod minutula illa naucula, fere patellam dixerim, iusto plus -erat onerata. Adulti quinque, quorum tres — Trelawney, Redruth, -atque navarchus — senûm pedum proceriores, iam plus appendebant, -quam quod ex proposito nauculæ licebat complecti. Adde insuper -pulverem, suillam, canistrumque panis. Labra a puppi iam aquam -sorbitabant. Aliquantulum aquæ iam etiam gestabamus, unde meæ -braccæ, perinde ac laciniæ tunicæ meæ plane madebant, priusquam -vel centum ulnas progressi essemus. - -Navarchus libramentum nauculæ æquare iussit, et sic effecimus ut -ea magis ad libellam iaceret. Nihilo tamen secius vel spirare -timebamus. - -Alterum; refluxus maris iam incepit — fluentum bullulans occasum -versus ruebat per angusta, tum ad meridiem, et adversum mare, -deorsum fretum, per quod mane ingressi eramus. Ipsæ adeo undulæ -periculum nauculæ nostræ præoneratæ minabantur; peius tamen -etiam erat quod nos a vero nostro fine et cursu divertebamur, -abacti a loco nostri descensus pone promontorium. Si ad -arbitrium fluenti rapi passi essemus, terram iuxta lintres -attigissemus, ubi piratæ quolibet momento comparare poterant. - -“Proram eius vallum versus tenere non valeo,” significabam -navarcho. Ego enim gubernabam, dum ipse atque Redruth, duo -novitii, remos agebant. “Æstus eam deorsum rapit. Possetisne -validius pellere?” - -“Non quin cymbam hauriamus,” respondit ille. “Sustineas, oportet -— sustine, velim, donec te prævalere sentias.” - -Tentavi, sed tentando comperi nos æstu occasum versus rapi, -donec proram eius recta ad ortum vertissem, sive fere recto -angulo adversum viam, qua nos ire oporteret. - -“Hoc modo,” monebam ego, “littus nunquam assequemur.” - -“Si hic unicus est cursus quem prosequi valemus, prosequamur -æque,” refert navarchus. “Cursum nos contra fluxum sustinere -necesse est. Intelliges enim,” pergit ille, “nam si vento -cedentes ultra locum descensionis feremur, difficile dictu est, -ubi littore potiemur, ne impetum lintrium memorem, quum tamen -cursu, quem tenemus, æstum mox temperari necesse est, quod si -fiat, secundum littus facile retro serpemus.” - -“Fluxus, mi Here, iam lenior est,” interpellat Gray, qui in -anteremigio sedebat; “iam et paucillum lentescere tibi licebit.” - -“Gratias, mi homo,” respondi illi, acsi nihil evenisset; quod -interim cuncti nos ad eum inter nostros numerandum adducti -sumus. - -“En tormentum!” ait ille. - -“De ea re iam et ego cogitavi,” inquam quod certum putabam eum -de oppugnando vallo cogitare. “Tormentum in littus evehere illi -nunquam valebunt, et, si valerent, id per dumeta baiulare -nunquam poterunt.” - -“Respice modo a puppi, medice,” fatur navarchus. - -Interim nos longi novenarii penitus obliti sumus; et ecce, modo -illi sceliones quinque, summo nostro terrore, eodem -occupabantur, solventes eius singillionem, ut vocabant crassam -eius tegetem picatam, qua obvolutum in navi vehebatur. Nec hoc -tantum, sed subito mihi incidit globos pulveremque tormenti a -nobis relictos in navi esse, quibus malefactores hi uno ictu -securis potiri possent. - -“Israel fuit tormentarius Navarchi Flint,” advertit Gray rauce. - -Omnia ausuri proram recta ad terram fleximus. Nunc iam e fluxu -adeo excessimus ut gubernationem cum necessario leni remigatione -concordem servaremus, unde mihi licebat æquum cursum adversum -metam servare. Alterum tamen præsenti situ nostro periculum -incurrimus, quandoquidem loco puppis, integrum latus -“Hispaniolæ” velut scopum, tam planum quam ostium horrei, -adverteramus. - -Interim non audire modo, verum et videre mihi licebat, quum ille -bibulus, furcifer, Israel Hands, globum ferreum in stega -volvitabat. - -“Quisnam vestrum est iaculator optimus?” quærit navarchus. - -“Herus Trelawney omnium longe peritissimus,” respondi ego. - -“Mi Here Trelawney,” fatur navarchus, “velis, amabo, unum eorum -carpere? Hands, si fieri possit.” - -Trelawney ferri instar erat frigidus. Aspectabat incensorium[1] -sui sclopeti. - -“Caute sis sclopetum tractes,” monet navarchus, “ne cymbam -evertas. Cunctæ manus ad æquilibrandam navim, dum is -iaculabitur, adiuvent.” - -Spectabilis itaque sclopetum attolit, nos remos sistimus, ab eo -in adversam partem inclinamus ad æquilibrandum, ac tam feliciter -rem egimus, ut ne guttam quidem hausissemus. - -Per hoc tempus illi tormentum in sua vertebra circumegerunt, dum -Hands cum pavicula in manu iuxta orificium adstans, ob hanc -causam maxime erat in propatulo. Verumtamen fortuna nobis non -favit; etenim simul ut Trelawney iaculabatur, ille declinabat, -glans autem sibilans supra caput eius prætervolavit, atque unus -e cæteris quatuor cecidit. - -Eiulatus quem is edebat, non tantum clamorem sociorum in navi -suscitavit, sed etiam a littore reverberabatur, quo cum oculos -vertissem, vidi cæteros piratas ex arboreto emergere et -conglobari, atque unumquemque eorum in locum suum in lintribus -recurrere. - -“Hic veniunt lintres,” clamavi ego. - -“Tum cedamus,” respondit navarchus. Nunc iam nihil curandum si -eam everterimus. Si littore potiri nequiverimus, actum de nobis -est.” - -“Una tantum lintrium fert nautas,” notavi ego, “caterva alterius -ut mea fert opinio, in sicco circuit ad nos intercludendos.” - -“Admodum erit eis currendum,” refert navarchus. “Nautula, ut -scis, in arido parum potest. Non hos ego vereor; ictus globi me -angit. Globi illi ludicri! Vix ancillula matronæ iis falleretur. -Velis nos commonere Spectabilis, quum ignitabulum videris, et -nos remos sistemus.” - -Interea nos satis celeriter progrediebamur, pro naucula adeo -onerata, et id efficiendo perexiguam aquam ceperamus. Iam ad -metam prope eramus. Tricenis aut quadragenis ductibus licebat -nobis siccum assequi; enimvero refluxus iam nudavit angustam -syrtem sub arboribus dense imminentibus. Linter iam timenda non -erat; exigua lingua terræ hanc iam a conspectu texit. Refluxus -qui paullo ante fatali fere modo nos demorabatur, iam et -compensabat nos, adversarios demorando. Unum tantum periculum -nobis usque impendebat, tormentum. - -“Si audendum putarem,” ait navarchus, “alterum eorum decuterem.” - -Satis interim clarum erat eos nulla re in iaculando retardari -velle. Et hoc adeo, ut ne levando quidem socio cæso operam -darent, qui quidem mortuus non erat, et licebat mihi videre, ut -e medio repere tentabat. - -“Paratus!” clamat Spectabilis. - -“Siste!” subito reclamat navarchus veluti echo. - -Ille, atque Redruth tanto nisu reclinarunt, ut puppis nauculae -tota mergeretur. Eodem puncto temporis et fragor iactus -intonuit. Atque hic fuit primus sonus quem Iacobellus -perceperat, quod sonitus iactus Spectabilis ad aures eius non -pervenit. Quo globus tormenti prætervolaverit, nulli clare -constabat; ut tamen mihi videtur, necesse est eum supra capita -nostra præterlapsum esse, et verosimile est ventum eius ex -aliqua parte causam ad nostrum infortunium attulisse. - -Cæterum naucula a puppi leniter subsedit in aqua ternûm pedum, -me et navarcho, e regione invicem stantibus, relictis. Cæteri -præcipites mersi sunt, sed mox madentes ac bullantes emerserunt. - -Adhuc nihil gravioris incommodi tulimus. Vitæ nulla iactura -contigit, et ex aqua salvi et incolumes evasimus. Verumtamen -suppetiæ nostræ cuncta pessum iverunt, et ut nihil infortunio -nostro deesset, e quinque sclopetis duo tantum usui apta relicta -sunt. Ego meum, instincto quodam e gremio eripui, atque supra -caput levatum servavi. Navarchus vero suum in collo e fascia -gerebat, ut sapientem decebat, incensorio sursum verso. Reliqua -tria cum naucula mersa sunt. Ad hæc accedebat, quod voces ad nos -ex arboreto secundum oram appropinquantes percepimus; unde non -modo periculum imminebat interclusionis a vallo in isto statu -nostræ inopiæ, verum etiam timor ante nos, utrum Hunter atque -Joyce, si vel a senis illorum in se impetus fieret, satis -consilio atque fortitudine ad resistendum possent. Utique -scivimus Hunter esse firmum; de Joyce licebat dubitare — homo -iucundus, civilis, more caculæ, ad tergendas et everrendas -vestes, sed moribus militaribus non omnino videbatur esse -præditus. - -Has res nobiscum volvitantibus, celerrime quam poteramus, sursum -littus vasimus, chara nostra naucula, magna cum parte nostri -pulveris commeatusque pone nos relictis. - - 1. Incensorium, -ii, voco genus papillæ in antiquo genere - \ sclopetorum, quæ ab extremitate canalis eius eminet - \ tenuissima, quæ in medio perforata est. Orificium huius - \ papillæ solebat conspergi pulvere pyrio, quem scintilla - \ ex chalybe siliceque concussis supra hanc aperturam - \ insiliens, solebat pulverem succendere, unde displosio - \ secuta est sclopeti, per hoc foramen succensi. - - -Caput XVIII. -Medicus Narrationem prosequitur: Finis Certaminis Diei Primi. - -Iter nostrum per tractum sylvulæ, qui nos a vallatione nostra -usque separabat, pro viribus celerrime traiicere conabamur; dum -interim voces piratarum, ut nobis parebat, omni gressu propius -perstrepebant. Mox et sonitum pedum suorum currentium, item -stridorem ramenti, fractorumque ramorum, ut iidem dumeta -persultabant, percipere poteramus. - -Ad conflictum serium inter nos ventum iri arbitrabar, et iam -incensorium meum inspectabam. - -“Navarche,” hunc alloquor, “Trelawney iaculator inerrabilis est. -Cede sis illi tuum sclopetum, quod suum usui ineptum est.” - -Emutatis inter se sclopetis, Trelawney, constans et taciturnus, -ut inde ab exordio huius tumultus semper fuerat, paulisper super -calces se librabat visum, utrum cuncta ad usum parata essent. -Interim quum notarem Gray esse inermem, copidem meam ei tradidi. -Cum lætitia cordium nostrorum videbamus, quum iste in palmum -sibi inspuit, supercilia contraxit, celeritateque mucronis -vibrati aer sibilabat. E cunctis corporis eius lineamentis -planum erat hanc novam nostram manum salem suum valere. - -Post ulteriores passus quadragenos ad oram pervenimus sylvulæ, -nostrum conspeximus vallum prope ante nos. Sepimentum nostrum -circa dimidium a latere australi attigimus, atque eodem pæne -tempore septem rebelles — Iob Anderson, naucurius, eorum -primipilus — ante angulum occiduo meridianum comparuerunt in -pleno conspectu. - -Hi subito constiterunt, quasi stupefacti; ac priusquam se -recepissent, non modo Spectabilis et ego, verum etiam Hunter -atque Joyce, tempus sumus nacti ad iaculandum. factus quatuor, -quamquam sparsi, edebantur, tamen effectum sortiti sunt: unus -enim hostium revera cecidit, cæteri autem haud dubitantes in -arboretum evaserunt. - -Sclopetis nostris redoneratis, extra vallum prodivimus cæsum -hostem aspecturi. Mortuus is erat omnino — per cor traiectus. - -Lætari de bono nostro successu cœperamus, quum ipso eodem -momento iactus sclopelli personuit e dumeto, atque glans prope -ab auribus meis sibilans prætervolavit, misellus vero Thomas -Redruth titubans, mox concidit solo stratus. Tum Spectabilis, ut -et ego, iactum reddidimus, sed quoniam nihil erat quo -collimaremus, verosimile est nos pulverem tantum pessumdedisse. -Iterum redoneratis sclopetis, animum ad miserum Thomam -advertimus. - -Navarchus atque Gray eum iam examinarunt, ego vero obtutu -furtivo iam intellexi actum de eo esse. - -Ego quidem existimo promptum nostrum iaculatum rebelles iterum -dispersisse, quod per eos postmodum licebat nobis misellum senem -saltuarium per vallos sublevare, et gementem, ac sanguine -stillantem in trabariam domunculam devehere. - -Seniculus misellus hactenus, inde ab exordio nostrarum -molestiarum ne verbum quidem protulit stuporis, querimoniæ, -metus, aut etiam acquiescentiæ usque adhuc quum eum ad moriendum -in tugurio trabali prostraveramus. Iacebat in pulvino suo instar -Troiani, in ambitu. Omnia iussa in silentio, constanter ac probe -perfecit. Ætate nos omnes vel vicenis annis superabat; et nunc -suum erat mori, ut fido, apto, securo seni ac taciturno. - -Spectabilis iuxta eum in genua procidit, manum eius -deosculabatur, puerique more flevit. - -“Num mihi eundum est, medice?” quæsivit a me. - -“Thomas mi bone,” respondi ei, “domum tibi eundum est.” - -“Utinam primum sclopeto illis respondere possem!” ait ipse. - -“Dic, Thomas,” affatur eum Spectabilis, “nonne mihi ignosces?” - -“Num id honori tibi a me debito satis esset, mi Here?” reddit -responsum. “Utut id sit, ita esto; amen!” - -Paullo post silentium breve, aiebat se existimare dignum fore, -ut quis preces super se recitaret, “Ita enim fert consuetudo,” -per apologiam subiunxit. Nec longo post tempore, sine ulteriori -verbo extinctus est. - -Interea navarchus, quem iam antea animadverteram circa pectus -sacculosque nimis tumere, copiam suppetiarum inde deprompsit — -vexillum Anglicum. Biblia, volumen funis satis crassi, calamos, -atramentum, chronicum, librasque nicotianæ. Truncum abietis -longiusculum, succisum ac denodatum in sepimento iacentem -reperit, eumque ad cornu domunculæ constituit, Hunter adiuvante. -Hinc tectum conscendit, verticique eius vexillum affixit, et -evolutum vento dedit. - -Actus hic magno sibi levamini cessisse videbatur. Hoc facto -casam intravit, suppetiasque in ordinem redigere perrexit, acsi -nihil aliud interesset. Verumtamen nec Thomæ erat immemor; nam -simul atque hæc perfecta erant, alterum protulit vexillum, quod -cadaveri reverenter instravit. - -“Noli lugere, mi Here,” fatur manum Spectabilis prehendens. “Iam -huic omnia fausta; nihil verendum ob manum, quæ in servitio sui -navarchi dominique navis mortem oppetiit. Fortasse dogma haud -ratum, tamen factum id est.” - -Tum me ad partem sevocavit. - -“Doctor Livesey,” quærit ex me, “in quotnam septimanis tu et -Spectabilis vestrum auxilium exspectatis?” - -Explicui ergo illi non de septimanis, sed de mensibus quæri; -nempe, si ad finem usque Augusti non redissemus, futurum esse, -ut Blandly, qui nos requirerent missurum esse, verum nec ante -id, nec post. “Tu ipse tempus supputare poteris,” respondi illi. - -“Sic, sane,” refert ille, caput scalpitans; “si vel largissime -supputem dona Providentiæ, sumus in maximis angustiis.” - -“Quonam modo id existimas?” quæro ab eo. - -“Dolendum est quod vehem alteram amisimus. Id est quod innuo,” -respondit navarchus. “Quod ad pulverem iaculaque attinet, -perdurabimus. At portiones deficiunt, penuria laboramus. Mi -medice Livesey, fortasse, profecto, sine illo supervacaneo ore -etiam rectius vacabimus.” - -Et digito cadaver sub vexillo indicabat. - -Eodem puncto temporis globus tormentarius longe supra tectum -casæ fragore ac sibilo prætervolabat, proculque in arboretis -decidit. - -“Va!” exclamat navarchus. “Vomite modo ignem! Pulvere utique -haud abundatis, ephebuli.” - -Tentamine altero collimatum melius est, nam globus intra septum -decidit, nebulam arenæ quaquaversum dispergens, sine ullo tamen -damno. - -“Navarche,” ait Spectabilis, “casa hæc de navi cerni nequit. -Hinc vexillum videntur petere. Nonne putas satius fore id -tollere?” - -“Vexillum meum tollere!” clamat navarchus. “Non ego, Here mi;” -et primum ac verba eius audivimus, omnes probavimus. Animus enim -hic non solum indicium erat fortitudinis nauticæ, sed et -consilium erat optimum, ex quo hostes perspicere poterant quam -nauci faciamus iaculationem suam. - -Toto eo vespere tonare non desierunt. Globus post globum nos -pervolavit partim cis, partim ultra decidens, partim arenam -ultro sulcans, quandoquidem tanto arcu oportebat eos iaculari, -ut globus pæne ad perpendiculum caderet, seque arenæ enectus -mergeret. Nihil erat quare repercussionem vereremur, atque -etiamsi unus globus casu pertudit tectum casulæ nostræ, tamen et -continuo foras ruit per tabulatum, et etiam mox assueti eiusmodi -futilitati, haud pluris cœpimus id facere quam folles. - -“Inter hæc omnia unum iuvat,” notat navarchus; “sylvulæ e -regione hostibus vacua esse videntur. Refluxus maris interea -multum profecit; hinc necesse est nostras suppetias iam in arido -esse. Prodeant volones suillam allatum.” - -Gray et Hunter primi se obtulerunt. Probe armati e vallo -prodiverunt, sed cœptum nos fefellit. Rebelles etenim, quam -nobis visi sunt, audaciores fuerunt, aut vero iaculationi -Israelis æquo maiorem fidem tribuerunt. Namque quini aut seni -eorum asportandis nostris suppetiis iam erant intenti ad -lintrem, quæ interea usque procul iacebat, unoque aut altero -remo agitata, ad eas comportandas in promptu habebatur. Silver -in postremigio lintri præerat; suorum autem quisque sclopeto -erat armatus ex promptuario sibi solis noto. - -Navarchus dein ad suum chronicum scribendum consedit; en -initium: - - “Alexander Smollett, magister; David Livesey, medicus navis; - \ Abraham Gray, compar lignarii; Ioannes Trelawney, dominus - \ navis; Ioannes Hunter, atque Richard Joyce, servi domini - \ navis, terrestres — soli qui in officio ac fide erga - \ societatem navalem permanserunt — cum suppetiis denûm - \ dierum portionibus reductis, isto hoc die descenderunt, - \ vexillum Anglicum in casa trabali in Insula Thesauraria - \ evolverunt, Thomas Redruth, terrestris, servus domini - \ navis, cæsus a rebellibus est; Iacobus Hawkins, puer - \ canabarius —” - -Eodem tempore et ego mirabar, quo Iacobellus Hawkins devenisset. - -Vox auditur salutantis a latere terrestri. - -“Aliquis nos inclamat,” nuntiat de excubitu Hunter. - -“Medice! Spectabilis! Navarche! Heus, Hunter tune is es?” vox -clamitabat. - -Ego vero tempori ad ianuam procucurri, ad Iacobellum Hawkins -salvum, ac vegetum conspiciendum, dum is vallos conscendebat, in -septum rite perveniens. - - -Caput XIX. -Suscipit Narrationem Iacobellus Hawkins. Præsidium Valli. - -Simul ac Ben Gunn vexillum speculatus erat, constitit, me -brachio detinuit, ipse autem consedit. - -“Ecce modo,” fatur, “illic tui amici sunt, id certum est.” - -“Quin mihi eos ipsos rebelles esse, oppido videtur probabilius,” -respondi ego. - -“Illudne?” clamat hic. “Imo vero in hocgenus locis, quos præter -viros fortunæ nemo visit, Silver vexillum Jolly Roger evolveret, -nec dubites. Quin illi sunt tui amici. Scio et conflictus -occurrisse, et existimo tuos amicos palmam abstulisse; sunt -autem hi in terra, in antiquo vallo, quod ante annos plurimos -Flint exstruxit. A, ille fuit vir, sani sincipitis[1] nempe -Flint! Si demas canneum, nemo unquam fuit ei comparandus. Is -neminem metuit; certe non ille, præter Silver — Silver ita fuit -affabilis.” - -“Ego,” inquam, “sic res esse posse credo, et sic sunto; tanto -iustiori causa mihi properandum est, ut ad amicos perveniam.” - -“Næ, sodalicule,” refert Ben, “non tu quidem. Tu enim probus es -puellus, aut ego fallor; nihilo tamen minus tu puer tantum es. -At Ben Gunn volucer est. Canneus me non eo alliceret, quo tu is -— nequaquam, non canneus — tamen te ingenuum natum perspicio, -cuius verbum tamquam fides data est. Nec tu verba mea -oblivisceris: ‘Oppido maior’ (ita dices), ‘oppido maior fiducia’ -— tum carpis eum.” - -Hic tertium me carpsit eodem vultu affectatæ vafritiei. - -“Quum vero Ben Gunn indigueritis, tu Iacobelle scies ubi eum -reperias. Eodem quo hodie loco. Quem autem venire contingat, -aliquid albi manu ferat, sitque solus. Eho, etiam hoc dices: -‘Ben Gunn’ dices tu, ‘rationes habet suas.’ - -“Esto, ergo,” respondi ego, “te satis me intelligere puto. Habes -nempe quod proponere velis, et eapropter sive Spectabilem, sive -medicum convenire cupis, teque ibi ubi ego te inveneram reperiri -posse. Hæcne summa est?” - -“Quando autem? quæres tu,” subiunxit. “Sit ergo ab observatione -meridiana ad sextum usque tinnitum.” - -“Bene,” inquam, “nuncne licet mihi ire?” - -“Nonne, non oblivisceris?” sollicite quærebat. “Oppido maior, -atque rationes suas proprias, dices. Rationes suas proprias, hic -est nervus rerum; ut virum inter et virum. Itaque tum,” — usque -me tenens — “ut puto, iam, Iacobelle, ire potes. Atque -Iacobelle, si casu Silver convenires, Ben Gunn non ei evenderes? -nonne vel iugum boum id ex te non evelleret? Nequaquam dices tu. -Atque si illi piratæ in siccum egrederentur, Iacobelle, quid -aliud diceres, nisi quod aliquot mulieres cras viduæ fierent?” - -Hic verba eius ingens fragor rupit, atque globus tormentarius -perfringens frondes ramosque arborum, aera pervolabat, et in -terram decidens, se in arenam mersit, vix centum ulnis a loco -ubi stantes sermocinabamur. Iam momento proximo uterque nostrum -se in pedes coniecit, et in contrarias partes discurrimus. - -Dehinc integram et ultra horam eadem tonitrua repetebantur, quæ -totam insulam quassabant, globique per arbores ruebant. Ego -interim ex uno latibulo in alterum cursavi, his horrificis -iaculis, ut mihi parebat, me continuo persequentibus. Circa -finem tamen unius iaculationis, tametsi necdum audebam vallum -versus currere, quippe quo iacula plerumque cadebant, cepi -denique mihi animum aliquo modo; ac post devia adversum ortum -secundum longiora arboreta littoris furtim reptare cœpi. - -Sol modo occubuit, flabra marina inter arbores fruticesque -leniter strepebant, sylvas persultabant, aquasque pulvinarii -canastras exasperabant; interim et æstus aquas longe detinebat, -unde vasta superficies arenarum nudatæ iacebant; aer denique -post tantum diei æstum refrigeratus, algore me perstringebat. - -“Hispaniola,” usque ibi iacebat ubi ancoras iecerat; ac, -profecto, illic cernebatur Jolly Roger — nigrum vexillum -piraticum — de cacumine suo volitans. Etiam dum ego spectabam, -alter emicuit ardor, alterumque resonavit tonitru undique -reverberatum, alterque globus aera persultavit. Hic finem -accepit iaculatio. - -Ego interim aliquanto iacens observabam commotionem, quæ impetum -sequebatur. Aliqui in littore securibus aliquid demoliebantur, -non procul a vallo; id, ut mox post reperi, linter illa erat -misella. Procul, circa ostium rivuli, magnus flagrabat inter -arbores ignis, et inter hunc locum navimque lintrium una huc et -illuc itabat, nautis, quos tam deiectos videram, ad remos -puerorum more clamitantibus. Erat tamen in his vocibus aliquid, -quod canneum sonabat. - -Tandem existimabam me adversum vallum reverti posse. Equidem ego -longe aberam in humili ac sabulosa lingua terræ, quæ ab oriente -pulvinarium incingit, quæque aquis ad dimidiam altitudinem -surgentibus Insula Sceleti iungitur. Ut vero nunc ad pedes -assurgo, longius deorsum vidi secundum eam linguam terræ, ex -humili dumeto exsurgentem satisque eminentem rupem, singulari -albedine candicantem. Nunc mihi in mentem incidit illam esse -posse rupem albam, quam mihi Ben Gunn memoraverat, atque quod -futuro quodam tempore egere possem aliqua naucula, quum scire -utile foret, ubi tali potiri possem. - -Deinde prorsum tendebam in sylvula quoad perveni ad posteriora -valli littus spectantia, moxque a caterva fida exceptus sum. - -Res meas gestas iis sine mora narravi, tum circumspexi. Casa -trabalis e truncis pinuum indolatis erat consarta — tectum, -parietes, constratum. Hoc ad unum pedem, aut sesquialterum, -supra arenam erat sublevatum. Ad ingressum porticus erat, subtus -autem scatebra, cuius aqua in pelvim artefactam pullulabat, quæ -pelvis satis curiosa — nihil aliud erat nisi antiquus ferreus -cacabus largus, alicuius navis, fundo excusso, et in terram -labro tenus defossus. Præter contrabium casæ parum erat reliqui, -sed in uno angulo lamna lapidea strata erat in speciem camini, -in qua antiquus et rubiginosus qualus stabat ferreus in vicem -foci. - -Declivia collis, totumque septum, ad tuendam casam, arboribus -prorsus erant nudata, et ex stipitibus satis perspicuum erat -pulchrum hic nemus celsarum arborum excisum fuisse. Maxima humi -pars aquis hic erat abrepta, partim autem mobili arena obtruta, -tutela arborum sublata, nec nisi ubi scaturigo ex fonte per -labrum cacabi decurrebat, satis crassum stratum musci, tenueque -filictum, necnon reptantes dumi exigui supra arenas virebant. -Prope a vallo — nimis prope, ut ex obtutu defensionis dicebant, -sylva celsa et densa usque vigebat, plerumque abietes, ex parte -terræ, quercus autem sempervivæ propius a mari, inter eas -abundabant. - -Flabra vespertina algida, quæ iam memoravi, per omnes rimas -rudis gurgustii persibilant, atque tabulatum perpetuo imbre -arenæ subtilissimæ aspergebant. Arenæ versabantur in nostris -oculis, arenæ inter dentes, arenæ in cœna nostra, arenæ -subsultabant in fonte, circa fundum cacabi, modo simillimi pulti -bullire paranti. Fumarium nostrum nihil aliud erat nisi foramen -in tecto; eo exigua pars fumi assurgebat, reliqua pars intra -cavum gurgustii diffusa volvitabatur, ad tussim, et ad fricandos -oculos nos incitans. - -Adde his quod Gray, novus homo, vultum obligatum habebat propter -vulnus, quod in perfugiendo ad nos a rebellibus acceperat; atque -quod pauperculus senex Thomas Redruth usque inhumatus, iuxta -parietem vexillo Anglico obvolutus iacebat. - -Nobis relicti certe mœrore confecti sedissemus, at Navarchus -Smollett nunquam fuit homo eius farinæ. Etenim ipse omnes nos -ante se citavit, nosque in vigilias divisit. Medicus, Gray et -ego eramus una; Spectabilis, Hunter atque Joyce erat altera. -Lassi ut eramus, ad sarmentum comparandum missi sumus; alii duo -delecti sunt ad humandum Redruth; medicus factus est cocus; ego -custos factus sum ostii; ipse vero navarchus ab uno ad alterum -circuibat, animos nostros erigens, consiliaque et spem, ubi -expediebat, impertiens. - -Medicus quandoque ad hauriendam aquam ad ostium venit, oculisque -fumo prope exesis, quietem captans; et quoties ita egit, aliquot -verba consolatoria semper mihi impertivit. - -“Iste homo Smollett,” inquibat aliquando, “est me longe melior. -Quum vero ego ita aio, Iacobelle, multum innuo.” - -Alias quum venit, paulisper silens stabat. Deinde capite in unam -partem inclinato, me contuebatur. - -“Nonne iste Ben Gunn vir est?” quærebat. - -“Nescio, mi Here,” respondi ego. “Mihi quidem certe, utrum sanus -sit, non constat.” - -“Si ulli circa eam rem dubitationi locus est, ille certe -insanit,” refert medicus. “Siquis enim per triennium solus in -insula vagatur, mi Iacobelle, exspectandum ab eo non est, ut ita -sanus sit ut tu, aut ego. Non esset hoc secundum humanam -naturam. Caseumne dixisti illi in exoptatis esse?” - -“Sic, mi Here, caseum,” respondi ego. - -“Præstanter, Iacobelle,” prosequitur medicus. “Iam videbis -quanti referat circa cibos fastidiosum esse. Nonne pyxidem -pulvisculi nicotiani meam vidisti? Nec tamen me unquam -pulvisculo uti vidisti; ratio est, quod in ea pyxide frustulum -casei Parmensis mecum gerere soleo; caseus is Parmæ in Italia -fit, est autem perquam nutritorius. Hic itaque pro Ben Gunn est! - -Ante cœnam sumptam senem Thomam in arena inhumavimus, quem -paulisper nudatis capitibus in flabris circumstetimus. Interim -magnam copiam sarmenti congessimus, non tamen satis ad -arbitratum navarchi, qui viso cumulo caput quassavit, nosque ad -idem opus “postridie vivacius redire” iussit. Denique, postquam -suillam nostram sumpseramus, et quisque nostrum solidius -pocillum temperati brisæi hauseramus, tres primores in angulo de -statu nostro consulturi consederunt. - -Consilia sua prorsus exhausisse videbantur omnia, nec sciebant -quo se verterent; necesse enim parebat suppetias nostras longe -ante exhaustum iri, quam subsidio nobis veniri posset. Spes -nostra omnis erat, sic enim decreverunt, exterminatio piratarum -usque eo, dum aut vexillum suum subducerent, aut cum -“Hispaniola” aufugerent. Namque eorum numerus a novemdecim ad -quindecim diminuerat, alii duo vulnerati erant, atque ad minimum -unus — qui iuxta tormentum ictus erat — gravi vulnere æger -iacebat, si non omnino mortuus est. Quoties assultum in eos -tentaturi eramus, gratia servandæ vitæ nostræ, summa cautela -oportebat id fieri. Ac, præterea, nos duos habebamus fœderatos, -canneum, atque clima. - -Quod ad priorem attinet, quamquam nos dimidio milliario -aberamus, audire nobis licebat eos boantes et cantantes in seram -usque noctem; quoad alterum autem, medicus pacisci paratus erat -futurum, ut, ex loco auguratus ubi illi sedebant, omnes sine -medicamentis, dimidia eorum pars intra septimanam supina iaceat. - -“Itaque,” subiunxit, “nisi nos prius omnes traiecti fuerimus, -illi res suas retro in navim convasare libenter incipient. Illa -enim tamen est navis, et ut opinor, copia iis erit ad piraticam -artem exercendam recurrere.” - -“Prima navis quam ego in vita mea perdidi,” ait Navarchus -Smollett. - -Ut facile intelligi potest, viribus fere fractus eram proinde, -postquam diu volutatum somnus me obrepsisset, haud aliter quam -vacerra dormivi. - -Cæteri nostrum iam dudum surrexerunt, et etiam iam ientarunt, ac -plane et acervum sarmentorum dimidio altero tanto adauxerunt, -quum ego sonitu vocum et circum me natinantium evigilavi. - -“Vexillum induciarum!” audivi aliquem dicentem; ac paullo post, -cum stupore exclamantem, “Silver ipse!” - -Hoc audito in pedes exsilivi, et oculos fricans ad foramen -speculatorium in vallo cucurri. - - 1. Sani sincipitis; sinciput, semi caput — ita philolog. - \ dicunt — est revera anterior pars capitis, ut posterior - \ est occiput Itaque in sincipite sunt frons, oculi, totus - \ vultus, in fronte autem mens et consilium creduntur - \ residere; hinc sinciput consilium, prudentiam, mentem, - \ sapientiam solet significare. Me. non tibi Sanum est, - \ adolescens, sinciput, ut intelligo;” — Plaut., Men., iii, - \ 2, 41, 42. - - -Caput XX. -Legatio Ioannis Silver. - -Nec dubitandum: haud procul extra vallum duo pirata stabant, -unus eorum albam telam ostentans; alter autem haud alius erat -quam Silver ipse, placide iuxta eum adstans. - -Bene mane erat, et algidissimum fere omnium quod memini me foris -egisse, algor erat talis, qualis corpus ad medullam usque mordet -ac macerat. Cœlum in sublimi erat sudum, atque vertices arborum -sole matutino coruscabant. Ubi tamen Silver stabat cum suo -locumtenente, usque sub umbra erat, et duo illi genuum tenus in -albicante vapore vadere videbantur, qui nocte e paludibus -diffundebatur. Algor vaporesque repentes haud delectabilem locum -hanc insulam esse significaverunt. Clarum itaque est hunc locum -uvidum, febribilem, valetudinique omnino adversarium esse. - -“Continete vos interius,” inquit navarchus. “Paciscar dolum hic -seri.” - -Tum piratas inclamat: - -“Quis hic? Sta, aut iaculabimur!” - -“Vexillum induciarum!” reclamat Silver. - -Navarchus in portico stabat, se extra ictum perfidiosum, siquid -eius intentatum esset, solerter continens. Illic se vertens, sic -nos affatur: - -“Excubitus medici, attendito! Doctor Livesey, velis latus -septemtrionale curare; Iacobelle, tu orientale; Gray, occiduum. -Excubitor ab inferiori, manus omnes onerate sclopeta. Agiliter, -sultis; caute.” - -His editis mandatis, se iterum ad rebelles vertit. - -“Et quidnam tu vis cum isto tuo vexillo indutiarum?” quærit. - -Nunc alter ille respondit. - -“Navarchus Silver, Here, vestram petit stegam ad vobiscum de -pace agendum.” - -“Navarchusne Silver? Non eum novi. Quis is est?” reclamat -navarchus. Nobis autem licebat audire secum subiungere: “Nonne, -navarchus? En subitam provectionem!” - -Tum Ioannes Longus pro se respondit. - -“Ego is, Here. Isti miselli juvenculi me navarchum creaverunt, -postquam tu nos deserueras” — cum singulari emphasi in verbo -“deserueras.” “Nos quidem nos dedere non abnuimus, si de -conditionibus inter nos convenerit, nec ad ossifragium inter nos -veniretur. Nihil abs te postulo, nisi fidem tuam, Navarche -Smollett, nisi ut mihi ex isto hoc vallo salvo et incolumi -liceat abscedere, et pauca minuta ad excedendum extra ictum, -antequam quis iaculetur!” - -“Mi homo,” respondet Navarchus Smollett, “ego tecum loqui ne -minime quidem appeto. Si vero tu mecum colloqui velis, licet -tibi ad me venire; et hæc est rei summa. Siquid perfidiæ -eveniat, id ex tua parte fiet, et tunc Dii sint tibi propitii.” - -“Hæc sufficient, navarche,” læte exclamat Ioannes Longus. “Vel -verbum abs te satis est. Virum generosum agnosco, mihi crede.” - -Advertimus interea piratam, qui vexillum gerebat, ut Ioannem -Silver cohibere conabatur. Nec mirum, siquidem verba navarchi -tam erant fastidiosa. At Silver cachinno ei respondit, eumque a -tergo oppuviavit,[1] quasi omne periculum absurdum esset. Dein -ad vallum accedens, grallam suam introiecit, tum uno pede in -vallum sublevato, maximo conatu iuxta et pernicitate vallos -transcendit, et in interius devolutus est. - -Ego autem fateor me iis rebus, quæ tunc ibi gerebantur tantopere -fuisse animo intentum, ut muneri excubitoris haud plane fuissem -idoneus; quin, profecto, meum speculatorium orientale iam -penitus deserui, atque clanculum pone navarchum repsi, qui nunc -in limine consedit, cubitis suis supra genua, capite inter duos -palmos, oculis autem in aquam defixis, ut hæc ex antiquo cácabo -ferreo in arenam circa pullulabat. Interim secum cantilenam -sibilabat, “Venite virgunculæ atque iuvenci.” - -Silver ingenti nisu valebat clivum superare. Adversum -acclivitatem densas vacerras, mobilesque arenas, ipse, suaque -gralla, tam fuerunt imbecilles, quam navis in stativis.[2] Ille -tamen pro parte virili perseveravit silenter, ac denique ad -navarchum pervenit, quem condigno modo salutavit. Fuit autem -festive indutus, ut maxime; gerebat enim longam tunicam -cæruleam, nodulis aurichalcinis dense consitam, quæ genuum tenus -ei pendebat, occipiti autem eius insidebat pileus pulchre -patagiatus. - -“Hic itaque es, mi homo,” inquit navarchus, capite erecto. -“Satius erit te considere.” - -“Non ergo sines ut introeam?” queritur Ioannes Longus. “Mane -admodum est algidum, ut quisquam foris in frigida sedeat arena.” - -“Euge, Silver,” regerit navarchus, “si tibi visum esset te -hominem probum præstare, poteras in tuo cavo culinario sedere. -Hoc tui ipsius facinus est. Sic vero tu aut meus es cocus -nauticus — quo in statu digne tractabaris — aut Navarchus -Silver, communis coniurator, et pirata, tunc autem -patibulandus!” - -“Eia, eia, navarche,” refert cocus marinus, se in arena, ut -iussus erat, demittens, “mi navarche, tuum erit mihi iterum -succursum præbere, nec quidquam plus. Interim vos hic -iucundissimo loco fruimini. A, illic Iacobellus! Medice, ad -obsequia tua. Quin vos hic tamquam felicissima degitis familia, -ut ita dicam.” - -“Siquid habes, mi homo,” interpellat eum navarchus, “quod dicere -velis, effare.” - -“Recte memoras, Navarche Smollett,” refert Silver. “Officium -utique officum est, ergo adverte animum, velim, hesternum illud -negotiolum vestrum belle gestum est. Non nego id bene gestum -esse. Aliqui vestrum asperiorem vectis partem probe librant. Nec -volo negare aliquos nostrum bellule quassatos fuisse — fortasse -cunctos fuisse quassatos; fortasse et ego quassatus fui; -fortasse ob id modo hic sum ad agendum de conditionibus. At -vero, Hercle, nota tibi navarche, idem repeti non expediet. -Necesse erit nos cautius excubare, atque unam, aut duas lineolas -a canneo cedere. Fortasse tu existimas cunctos nos vela fuisse -vento data. Sed mihi crede, ego sobrius fui, sed muli instar -defessus; atque si vel minuto maturius expergefactus fuissem, -vos in actu deprehendissem; ita, sane. Ille nondum fuit mortuus -quum ego adveni, non ille.” - -“Tum?” quærit Navarchus Smollett sedatissime. - -Cuncta quæ Silver hactenus narrabat, sibi merum ænigma fuit, id -tamen e sono vocis suæ minime poterat coniectari. Quod ad me -attinet, iam aliquid vage præsagire cœpi eum piratas, quum hi -ebrietate sepulti fuerunt circum suum ignem, visum ivisse, et -nunc mecum lætus reputare cœpi modo nobis tantum quatuordecim -hostibus obluctandum esse. - -“En, habeto summam rei,” ait Silver. “Nos illum thesaurum -volumus habere, et eo etiam potiemur — hoc est nostrum -propositum! Vos autem æque cupitis vitam vestram servare; hoc -autem est vestrum. Nonne vos habetis mappam?” - -“Sicne an aliter res sit, nihil attinet,” refert navarchus. - -“At vos eam habere probe scio,” reddit Ioannes Longus. “Non -convenit te mecum ita curtum esse; id enim prorsus nihil -iuvabit, et hoc memineris. Ut clarius proponam, nos illam mappam -a vobis postulamus. Ipse ego nocere nunquam cupivi.” - -“Ita mecum, mi homo, res minime ages,” incidit in sermonem eius -navarchus. “Etenim nos, quid agere cupiveritis, ad amussim -scimus, sed æque parum curamus, et nunc iam vides vos id -efficere non posse.” - -Post hæc verba navarchus tranquille in eum respexit, fumamque -suam replere perrexit. - -“Si Abraham Gray —” suscipit Silver. - -“Siste hoc!” clamat Smollet. “Gray mihi nihil narravit, ego -autem ab eo nihil quæsivi; et quod plus est, mallem te, et eum, -totamque istam insulam ex his aquis in penitissima Tartara -displosos. En tibi totam meam mentem, mi homo, circa istas res.” - -Hæc parvula tempestas animi erumpens Ioannem Silver aliquantum -refrigerasse videbatur. Adhuc non parum succendi cœpit, sed iam -se contraxit. - -“Fieri potest,” tum fatur. “Equidem decernere nollem quid -ingenui probatum aut improbatum iudicarent, posito aliquo casu. -Interim, quum videam te fumam tuam sumere, audebo et ego idem -facere.” - -Fumam itaque suam complevit, accendit, tum per aliquod tempus -silenter sedentes alter alterum aspectabat, iam nicotianam -farsitantes, iam denique ad sputandum proclinantes. Aspectu -iucundi erant tamquam scena ludicra. - -“Ergo,” suscipit Silver, “en totam rem. Vos nobis mappam dedetis -qua thesaurum reperiamus, sistetis in misellos nauticos iaculari -eorumque dormientium capita pertundere. Sic vos facietis, nos -vero copiam vobis dabimus eligendi. Aut embola thesauri facta -nobiscum navigabitis, quo in casu iureiurando me obstringam ad -vos alicubi in terra dimittendos. Aut vero, si hoc vobis minus -placet, quum aliqui meorum nimis sint rudes, et vindictam -spirant ob priores severitates, licebit vobis hic perseverare. -Hoc in eventu suppetias inter nos viritim partiemur, ego autem -iterum fidem meam interponam, ut in altero casu, faciamque ut -navim primam quæ nobis obviam fiat, ad vos hic suscipiendos -mittam. Nunc demum agnosces et concedes hæc proposita esse -proba. Certe nihil humanius proponi potest; hoc agnosces. Spero -præterea” — voce elatiori prosequitur — “fore ut cuncti in hac -casa trabaria verba mea probent et confirment, nam quod dixi -uni, dixi cunctis.” - -Navarchus e loco suo surrexit, cineresque e fuma in palmam manus -suæ lævæ excussit. - -“Istane summa est?” quæsivit. - -“Summa, et ultimum verbum, Here!” respondit Ioannes. “Recusa -modo hæc, et non amplius me, sed glandes plumbeas videbis.” - -“Esto ergo,” respondet navarchus. “Nunc me audito. Si quisque -vestrum singillatim inermis huc ascenderit, spondeo me -unumquemque in compedes coniecturum, et domum, in Angliam -revecturum, atque iudicibus, ad iuste iudicandum traditurum. Sin -secus, nomen mihi est Alexandro Smollett, sub vexillo mei regis -navigavi, daboque operam ut ad Davy Jones perducamini. Thesaurum -vos reperire nequitis. Navim vos regere pares non estis — nemo -unus inter vos est qui navim regere sciat. Nec nobiscum pugnare -valetis — Gray, illic, a quinque vestrum evasit. Navis vestra in -vinculis est, Here Silver; vos in littore sub adverso vento -estis, et ita reperies. Hic ego sto, et tibi hæc dico; atque hæc -sunt ultima amica verba quæ a me audies; nam, sic me Dii omnes -adiuvent, glande tergum tibi feriam proxime si te videro. -Facesse, mi iuvence. Effer te hinc, sodes, verte tergum, citato -gradu.” - -Vultus Ioannis miro modo immutatus est; oculi eius rabie -inflammati ardebant. Ignem e fuma sua excussit. - -“Velis me manu sublevere!” tum petivit. - -“Non ego,” refert navarchus. - -“Quisnam me manu iuvabit?” boabat denique. - -Nemo e nobis se movit. Maledicta itaque tæterrima evomens, in -arena reptabat usque ad porticum, qua prehensa se sublevavit, -grallaque sua se fulsit. Tum in fontem inspuit. - -“En!” clamavit, “tanti vos facio. Ante horæ spatium antiquam -vestram casam trabalem infringam, tamquam vetustum dolium -cannei. Ride modo, ridedum, per Acheronta! Antequam hora -prætereat, iam in Tartaris ridebis. Qui morientur, erunt -feliciores.” - -Edito dein maledicto fœdissimo, prorsum claudicavit, sulcavit -arenam, adiutus vallos transcendit post quaternos aut quinos -lapsus, eius opera qui vexillum indutiarum gesserat, ac se paulo -post visui inter arbores subduxit. - - 1. Ex obsoleto verbo puvire, a sono, quum dorsum alicui sive - \ serio, sive iocose pugno percutimus; oppuviare, - \ percutere, præsertim in tergo, edito sono puff. - 2. Stativa, orum, ubi statur, ubi stare, nec moveri, debet, - \ veluti navis, antequam in cursum flectatur. - - -Caput XXI. -Assultus. - -Quamprimum Silver e conspectu se subduxit, navarchus, qui eum -diligenter observaverat, se ad interiora casæ convertit, nec -tamen vel unum nostrum, præter Gray, in officio reperit. Nunquam -eum antehac iratum vidimus. - -“Ad stationes!” vagit. Ac tum, ubi ad stationes nostras -clanculum revertimus, “Gray,” affatur hunc, “nomen tuum in -diarium referam; muneri tuo probi nautæ more stetisti. Here -Trelawney, multum demiror tuam levitatem. Medice, te synthesin -servitii regii gessisse putavi! Si hunc in modum apud -Fontemnovum servivisti, utilius erat te in cama tua mansisse.” - -Excubitores medici ad speculatoria sua illico regressi sunt, -cæteri interim sclopeta supernumeraria oppleverunt, quisque -vultu rubente, atque, ut vulgo dicitur, quasi cum pulice in -auricula. - -Navarchus paulisper aspectans stabat, dein sic fatus est: - -“Iuvenculi mei, Ioanni Silver responsum reddidi categoricum. Id -autem, præterea, data opera acerbiori tinxi sapore. Proinde, ut -minatus est, intra horæ spatium assiliemur. Eos numero nos -superare, haud est cur vos moneam, nos tamen e loco munito -pugnabimus; et ante pauca minuta dicturus essem, disciplina -adiuti. Nullus dubito quin, si vos ita volueritis, eos -profligare valeamus.” - -Dehinc circuibat cunctos visum, ut aiebat, utrum cuncta in claro -essent. - -A duobus angustioribus lateribus casæ, ab ortu et ab occasu, duo -tantum erant speculatoria; a meridie, ubi erat porticus, iterum -duo, a septemtrione autem erant quinque. Nos septem, quadrato -numero, viginti habebamus sclopeta; sarmenta in quatuor cumulos -— velut totidem mensas — erant acervata, unus a quoque latere, -quibus iacula, et quatuor sclopeta plena ad usum præsidii erant -in promptu. In medio copides erant in ordinem digestae. - -“Everte ignem,” mandat navarchus; algor iam recessit, nec -expedit ut oculi nostri fumo infestentur.” - -Æronem igneum Herus Trelawney summatim sustulit, carbones autem -ac prunæ arenis obruebantur. - -“Hawkins necdum ientavit. Hawkins, ientabis ad arbitrium, sed in -statione tua id consumes,” fatur Navarchus Smollett. “Propere mi -puelle; egebis eo antequam munus absolvas. Hunter emetire cuique -circa pocillum brisæi.” - -Dum hæc gerentur, navarchus rationem defendendi septi secum -evolvit. - -“Medice,” dein prosequitur, “tu ingressum tueberis. -Prospectabis, nec te ictui expones, intra te continebis, -iaculaberis autem per porticum. Tu, Hunter, ortum tenebis, -Joyce, mi homo, ad occiduum stabis. Here Trelawney, tu iaculator -optimus es — tu, atque Gray longum hoc latus ad septemtrionem -cum quinque speculatoriis occupabis; periculum hinc imminet. -Etenim, siquo casu huc ascendere valuerint, nobisque hinc, per -propria nostra speculatoria iaculari iis liceret, status noster -perquam sordesceret. Tu, Hawkins, atque ego iaculando haud -multum possumus; proinde nos onerando sclopeta atque -subministrando opitulabimur.” - -Ut navarchus dixerat, algor iam recessit. Simul ac sol fastigium -circuli arborum superavit, omni suo ardore in septum incidit, -vaporesque uno haustu absorpsit. Arenæ mox urere, resina autem -in trabibus casæ liquescere cœperunt. Iam et singiliones atque -tunicæ exuebantur; subuculæ[1] circa colla solvebantur, -manicæ[2] autem subvolvebantur; et sic nos, quisque in sua -statione, ad fervorem pæne febrilem incitati et anxii parati -stabamus. - -Una hora præterivit. - -“Patibula!” secum mutiebat navarchus. “Istud Ædepol tam est -tædiosum quam malacia.[3] Fac, Gray sibila ad suscitandum -ventum.” - -Atque eodem ipso momento prima nova assultus advenerunt. - -“Rogo, mi Here,” quærebat Joyce, “debebone, simul atque quemquam -videro, iaculari?” - -“Ita te iussi!” reclamat navarchus. - -“Habeo tibi gratiam,” eadem tranquillitate et civilitate -respondit Joyce. - -Interim per breve tempus nihil evenit; tamen dictum nos statim -ad alacritatem concitavit, atque et aciem et auditum exacuit — -unde sclopetarii sua arma in manibus librantes, navarchus autem -extra in media casa, fronte labiisque pressis, præstolabantur. - -Pauca minuta sic præteribant, quum denique Joyce, sublato suo -sclopeto ictum edidit. Vix fragor consederat, quum ab extrinseco -iactus repetiti sunt serie sparsa, iactus unus post alterum, -instar ordinis anserum, undique circum septum. Plura iacula -percusserunt trabes, nullus tamen intus penetravit; ut vero -fumus dissipatus est, vallum perinde atque arboretum circa ita -pacata et inania videbantur ut ante. Frons nulla movebatur, -nulla micatio armorum hostium præsentiam prodidit. - -“Attigistine tuum?” sciscitatur navarchus. - -“Non attigi,” respondit Joyce. “Haud ita puto, mi Here.” - -“Si non fecisti, saltem dixisti probe,” mutiebat Navarchus -Smollett. “Redonera eius sclopetum Hawkins. Quot existimas, -medice, a tuo latere fuisse?” - -“Id accurate scio,” respondit Doctor Livesey. Tres iactus sunt -ex isto latere editi. Tres micationes ipse vidi — duas prope -invicem, tertiam aliquanto ad occiduum.” - -“Tres!” repetit navarchus. “Quotnam a tuo latere, Here -Trelawney?” - -At hoc non tam facile erat dictu. Multi enim venerunt a -septemtrione — septem, supputatione Spectabilis; octo, aut -novem, ex sententia Gray. Ab ortu et ab occasu unicus iactus est -auditus. Erat itaque clarum ex septemtrione assultum -exspectandum fore, a reliquis autem lateribus tribus -molestationes tantum oblatum iri hostiles. Navarchus Smollett -tamen e suis mandatis nihil mutari iussit. Si coniuratis e -sententia succederet vallum penetrare, ratiocinabatur ipse, -speculatorium quoddam præsidio viduum occuparent, nosque, in -ipsis nostris munitionibus, murium instar traiicerent. - -Nec multum otii nobis ad ratiocinandum relictum erat. Subito -manipulus piratarum clamorem ciens, e septemtrionali parte ex -arboreto erupit, rectaque vallum adoritur. Simul etiam iaculatus -e sylva iterum incepit, atque glans audita est per ingressum -sibilo pervolare, quæ sclopetum medici percussit, idque in -fistucas discerpsit. - -Assultores interim vallos simiorum instar transcenderunt. -Spectabilis et Gray iterum iterumque iaculantur, tres eorum -cadunt, unus prorsum, intra septum, duo alteri retrorsum, extra -vallum. Ex his tamen unus magis perterritus quam saucius esse -videbatur, nam ictu oculi is iterum in pedibus stabat, et inter -arbores se celerrime recepit. - -Duo prostrati iacebant, unus effugit, quatuor cum successu -munimenta nostra superarunt, dum interea septem aut octo ex -tutela sylvæ, quisque sclopetis affatim, ut videbatur, munitus -incassum iaculari adversum trabalem perrexerunt. - -Quatuor qui penetraverant, recta impetum in casam intentare -moliebantur, inter currendum magnum clamorem edentes, quibus -cæteri inter arbores, ad incitandos hos reclamarunt. Plures -iactus sunt editi, sed nostri sclopetarii ita præcipites -agebant, ut omnes iactus effectu carere viderentur. Hi quatuor -piratæ intra punctum temporis sursum collem cucurrerunt, et iam -erant nobis coram. - -Caput Iobi Anderson, naucurii, in medio speculatorio comparere -visum est. - -“Irruite omnes — in eos omnes manus!” boabat is voce tonanti. - -Eodem momento unus piratarum orificio sclopetum Hunter -prehendit, e manibus eius extorsit, per speculatorium evulsit, -ipsum autem ingenti ictu feriens, intermortuum prostravit. -Interim tertius, omnino incolumis, circumcurrebat casam, et in -eius ingressu, copide in manu, obviam fit medico, eumque -adoritur. - -Status noster prorsus erat conversus. Ante pauca momenta nos e -munito loco in hostem iaculabamur in aperto, modo nos eramus in -aperto, nec iactus reddere valebamus. - -Casa lignea plena erat fumo, cui rei ex magna parte salutem -nostram debebamus. Clamor et confusio, micationes fragoresque -iactuum sclopetorum, denique gemitus meas aures obtundebant. - -“Excedite iuvenci foras, in aperto eos impugnate! Copides!” -vociferatur navarchus. - -Ego itaque e cumulo copidem arripui, aliquis alius autem aliam, -eaque me, transversum articulos digitorum cæcidit, quod tamen -vix animadverti. Hinc in apricum, in clarum solis lumen, prorui. -Aliquis mihi in vestigio erat, nescio quis. Recta ante me -medicus suum aggressorem deorsum collem insectabatur, et eodem -momento quo oculi me illi inciderunt, suum fugitivum decussit, -eumque supinum præcipitavit, sævo vulnere copidis trans vultum -percussum. - -“Circum casam, iuvenci! circum casam!” vagiebat navarchus; cuius -in voce, etiam in tanto tumultu, quandam mutationem percepi. - -Ex instinctu obedivi, me ad ortum verti, atque sublata copide -angulum casæ circumcurri. Momento insecuto Anderson mihi obviam -inveni. Hic magno boatu copidem suam sole micantem supra caput -extulit. Otium mihi ad metuendum non erat, ac dum ictus usque -erat in suspenso, ictu oculi dissilivi, quumque pedes in mobili -arena fallerent, per declive, præceps cecidi. - -Quum ab introitu primum aufugi, cæterum agmen coniuratorum -sursum aggerem tumultuabatur nos exterminaturum. Unus eorum, cum -rubro capedulo nocturno, copide dentibus constricta etiam nactus -vallum est, quin et alterum crus iam etiam transvertit. Uno -verbo, tam breve erat temporis intervallum, ut quum pedibus meis -iterum potitus essem, cuncta in eodem statu reperissem: nebulo -ille cum rubro capedulo usque in fastigio vallorum hærebat, -alterius caput usque super vallos eminebat. At tamen intra hoc -spatium spiritum ducendi certamen finitum erat, nosque victores -evasimus. - -Etenim Gray, in vestigio me secutus, magnum illum naucurium, qui -post ictum frustratum vix se receperat, decussit. Alter in ipso -actu intra casam iaculandi ante speculatorium erat traiectus, et -nunc iam humi in agonia iacebat, sclopello suo in manu usque -fumante. Tertium, ut ipse videram, medicus letho dedit singulo -ictu. Ex iis quatuor, qui vallum transcenderant, unus tantum -relictus est, iste autem copide sua in agro abiecta, nunc iterum -prorsum repere formidine mortis tentabat. - -“Iaculare — iaculamini e casa!” vociferebatur medicus. “Vos -autem iuvenci, retro, sub tectum!” - -Verba tamen sua fuerunt in perperam; nemo iactum edidit, atque -ultimus assultorum securus evasit, seque cum cæteris in sylvam -subduxit. Intra terna momenta ex assultoribus nihil fuit -reliqui, nisi illi quinque qui ceciderant: quatuor intra, unus -autem extra septum. - -Ego, medicus, atque Gray celeri cursu sub tectum successimus. -Qui supererant mox reversuri erant ad locum ubi sclopeta -reliquerant, iaculatio autem quolibet momento recrudescere -poterat. - -Casa sub hoc tempus fumo pæne vacua erat, licebatque nobis -videre quanto pretio victoriam redemissemus. Hunter iuxta -speculatorium suum iacebat exanimatus; Joyce, prope suum, capite -traiecto, nunquam amplius se moturus; in medio vero Spectabilis -navarchum sustinebat, unus æque pallidus atque alter. - -“Navarchus vulneratus est,” inquibat Herus Trelawney. - -“Fugeruntne illi?” quærebat Herus Smollett. - -“Omnes, utique, quibus datum est, mihi crede,” respondit -medicus; “sed sunt eorum quinque qui nunquam amplius current.” - -“Quinque!” repetit navarchus. “Placet; sic satius est. Quinque -adversum tres, linquet nobis quatuor contra novem. Proportio -ista præstat ei, qua eramus ab initio. Nos enim fuimus tunc -septem contra novemdecim, aut saltem ita existimavimus, quod -æque malum est quam ipsum factum.”[*] - - 1. Vestis, quæ cuti proxima est. - 2. Partes vestium, quæ humeros, lacertos atque brachia - \ tegunt usque ad carpos. - 3. Tranquillitas maris, quum naves deficientibus flabris, - \ sive ventis, hærent, nec se movere queunt. - - * Coniurati mox octo tantum erant numero, ille enim, quem - \ Herus Trelawney in navi ictu perstrinxerat, eodem vespere - \ vulneribus suis succubuit. Verum hoc fidis eo tempore - \ ignotum erat, ac postea tantum cognitum. - - -Pars quinta -Mea in Mari Pericula - -Caput XXII. -Quemadmodum Pericla mea Maritima Inceperim. - -A coniuratis nihil amplius tentatum est — ne vel unicus quidem -iactus e sylva prodiit. “Suas portiones eius diei acceperunt,” -ut navarchus dixit, proinde locus, nemine disputante, erat -noster, nacti etiam quietem ad saucios curandos, nosque prandio -reficiendos. Ego et Spectabilis, nulla periculi ratione habita, -sub dio coquebamus, verum etiam, hic, ob gemitus ægrorum sub -cura medici distractissimi eramus. - -Ex numero octo, qui in hoc certamine ceciderunt, tres tantum -adhuc spirabant: nempe piratarum is, qui ad speculatorium glande -est ictus — Hunter, atque Navarchus Smollett; horum autem -priores tantum quod non mortui sunt; pirata, profecto, sub -scalpello medici exspiravit; Hunter vero, quidquid tentaverimus, -ad se nunquam rediit in hoc mundo. Totum diem vitam mortemque -inter versabatur anhelus, ut quondam ille pirata senex domi -nostræ apoplexia tactus; at vero ossa eius pectoris ictu contusa -erant, suaque calvaria ex lapsu fracta, prohinc, aliquando, -nocte secuta, sine indicio aut verbo, Creatori suo animam -reddidit. - -Quod ad navarchum attinet, vulnera eius sane gravia erant, non -tamen exitialia. Nullum vitale organum corporis tulit læsuram -lethalem. Glans naucurii Anderson — nam Iob is fuit qui eum -prior traiecit — scapulam eius fregit, ac leniter etiam unum -pulmonem adstrinxit; alter iactus aliquot musculos in sura eius -laceravit ac distorsit. Certum erat eum restitutum iri, ut -medicus docuit, interea tamen, ac per plures septimanas, ei non -licere sive ambulare, sive brachia movere, ne vel loqui quidem, -si id vitare posset. - -Mea propria plaga trans articulos digitorum fortuita, merus -morsus dicendus est pulicis. Doctor Livesey emplastro eam -compegit, mihique insuper auriculas vellicavit. - -Finito prandio Spectabilis atque medicus paulisper cum navarcho -consultatione sederunt; postquam autem ad cordis plenitudinem -disseruissent, paullo post meridiem, medicus, sumpto suo pileo, -pari sclopellorum, seque copide succincto, mappam in sacculum -recondidit, sclopetoque in humero, a septemtrione transcendit -vallum, celerique gressu se per arboretum viæ committit. - -Ego et Gray eodem tempore in ulteriori extremitate casæ una -sedebamus, extra auditum, ne testes essemus consultationis -præpositorum nostrorum. Gray fumam tollit ex ore, ac fere etiam -oblitus est eam reponere, ita stupefactus est actibus medici. - -“Quidnam, per Deorum fidem,” fatur, “medico nostro in mentem -venit?” “Anne insanit?” - -“Imo, nequaquam,” aio ego. “Quin ego certus sum eum ex omni hac -turba plane ultimum esse qui insaniat.” - -“At, sodalis,” prosequitur Gray, “fortasse ille non insanit, -verum si ipse non, certe ego insanio.” - -“Mihi quidem paret,” refero ego, “Doctorem Livesey suas habere -rationes; atque, ni fallor, Ben Gunn it visum.” - -Me in hoc non erasse, postea comprobatum est. Interim casa æstu -ad suffocationem pæne erat oppressa, area autem arenacea intra -vallum sole meridiano prope ad ardorem fervebat, quum mihi -aliquid aliud in mentem incidit, quod nequaquam videbatur rectum -ac probatum. Etenim invidere cœperam sorti medici sub alsia -umbra arborum itantis, aviculis ei accinentibus, suavemque -pinuum fragrantiam inspirantis, dum ego in fervore æstuabam, -vestibus meis resinæ inhærentibus, tantoque cruore circum me, -totque cadaveribus undique iacentibus, ut denique locum -aversarer, quæque aversio pæne formidinem æquaret. - -Per totum id tempus quo casam elutriebam, vasaque cibaria -eluebam, aversio hæc atque invidia pedetentim ita in me -augebantur, ut tandem, conspecto sacco panario, quum nec testem -haberem quemquam, primum gressum effugii perfeci, utrumque -sacculum meæ tunicæ buccellatis opplendo. - -Demens fui, si ita lubet cuiquam me vocare, ac profecto actum -stultum et præcipitem eram suscepturus; constitui tamen actum -omni prudentia et cautela qua par eram, in effectum deducere. -Hæc buccellata satis erant, siquid incommodi mihi accideret, -usque ad magnam partem posteræ diei ad me alendum ac -sustentandum. - -Ut rem proximam, par sclopellorum cepi, et quum cornu pulveris -glandulasque iam utique haberem, me rite armatum sensi. - -Quod ad propositum ipsum attinet, id, per se, nequaquam erat -malum. In animo nempe mihi erat ad linguam terræ sabulosam -pervenire, quæ pulvinarium ad ortum ab aperto mari dividebat, -atque albam reperire rupem a me hesterna vespera visam, et sic -comperire, utrum ille esset locus necne, ubi Ben Gunn suum -carabum abditum haberet. Ut etiam nunc credo, hæc res pretium -operæ erat. Verumtamen, quum probe scivissem vallum mihi -linquere nunquam indultum fore, nihil superfuit nisi effugium, -ut quum me nemo observaret, elaberer; et hic modus agendi tam -erat improbus, ut totum cœptum improbum ac nequam redderet. -Attamen ego puer tantum eram, consilium autem sumptum. - -Itaque, ut res denique successerant, reperi tandem occasionem -prorsus miram. Spectabilis atque Gray mutandis ligaminibus -navarchi erant occupati; nulla usquam indicia hostium; me in -fugam dedi, atque traiecto vallo, spatium apertum transultavi, -et in paucis momentis intra arbores, ubi iam nulla vox me -revocantium assequi poterat, abditus, fugam prosequebar. - -Hic fuit alter stultus actus meus, priore longe deterior, -quandoquidem duos tantum valentes ad tuendam casam reliqui; -verumtamen, ut actus prior, ad omnes nos servandos profuturus -erat. - -Cursum meum recta ad littus orientale insulæ direxi, quia tutius -existimavi partem linguæ mari contiguam sequi, ne a pulvinario -observarer. Postmeridiem iam erat, sole inclinante, sed tamen -usque calidum ac sudum. Ut iter meum inter celsas arbores -carpebam, non modo boatum fluctuum licebat mihi percipere e -longinquo ante me littus verberantium, verum etiam ramorum atque -frondium inter se frixorum stridorem, quo docebar flabra ex -parte maris exorta esse solito asperiora. Mox algidæ undæ aeris -me supervenerunt, ego autem mox post ex ora arboreti in littus -egressus sum, vidique mare cæruleum ac sole illustre ante pedes -ad horizontem usque profusum, cuius undæ veniliæ, altera alteram -insectantes, magno murmure in littore collabebantur. - -Mare circa Insulam Thesaurariam nunquam vidi tranquillum. -Etiamsi sol in sublimi flagraret, aura sine flabris hæreret, -æquor læve atque glaucum, fluctus tamen hi grandes in -exterioribus oris, die ac nocte citato lapsu ferri, ac perpetuo -boare et tonare solent, nec existimo ullum in insula esse locum, -quo hic fragor non perferatur. - -Haud mediocri gaudio obambulabam in littore secundum fluctus, -donec me adversum austrum satis longe progressum esse iudicarem, -tum me illinc averti, sub tegmen dumi me recepi, inde autem in -supercilium promontorii languenti gressu ascendi. - -Mihi illinc stanti a tergo erat mare, e regione autem -pulvinarium. Flabra maritima quasi se exhauriendo intenta flatu -suo violento, nunc iam resederunt; quibus leviora ac variabilia -flabra ex austro-orientali successerunt, graves pulvillos nebulæ -secum tractantia; pulvinarium autem sub alis Insulæ Sceleti, -usque tranquilla et immota iacebat, prorsus ita ut tempore -nostri ingressus. “Hispaniola” in eo speculo inturbato ab aquis, -inde a cancellis ad lineam immersionis usque ad amussim -reverberabatur, in suo fastigio vexillum Jolly Roger ferens. - -Iuxta iacebat una lintrium, cum Ioanne Silver in postremigio -sedente — aliqui autem in cancellos proclinati steterunt, unus -eorum cum capedulo rubro, ille scordalus ipse, quem paucis horis -ante in vallo videram altrinsece sedentem. Sermocinari ridereque -videbantur, attamen ex tanta longinquitate — plus quam milliarii -— ne vel verbum, aut quid dicerent, utique percipere poteram. -Subito clamor insonuit petilus,[1] et quasi extraterreaneus, -haud exiguo meo terrore, quamquam protinus memini vocis Navarchi -Flint, quin et persuadere mihi posse putabam me avim, de suis -plumis laute pictis, ut eadem in carpo domini sui, tamquam in -pertica sedebat videre. - -Mox post naucula divulsa ad littus accessit, interim piratæ, cum -rubro capedulo una per impluvium canabæ introrsum descenderunt. - -Sub idem fere tempus et sol occubuit pone Spy-Glass, quum vero -vapores inciperent cito colligi, tenebræ serio oboriebantur. -Nunc iam perspexi, mihi, si carabum illum ea vespera reperire -vellem, ad terendum nullum superesse tempus. - -Rupis alba, supra dumos satis quidem conspicua, usque circa -octavam milliarii deorsum promontorium aberat, satis tamen -temporis ad eo perveniendum consumpsi, haud raro enim in medio -dumorum quadrupedandum erat. Iam nox prope supervenerat quum -mihi licebat eam manibus per latera sua aspera compalpare. Ad -radices huius perquam exigua depressio cespitis vivi plena -pulvillis dumetoque genuum tenus operta, qui viror ibi abunde -vigebat; in medio autem huius recessus, revera tentorium e -pellibus caprinis stabat haud absimile illis, quæ Cingari[2] in -Anglia secum portare consueverunt. - -Desilivi itaque in foveam, sublevo operimentum a latere -tentorii, et, ecce, ibi reperio carabum Ben Gunn, carabum nempe -domestica arte factum, siquid unquam domestica arte factum -fuerit; opus crudum, latere degravante et incondito, contrabium -e ligno duro ac minime lenti, illique in tegumentum, e pellibus -caprinis, villis introrsum superexpansis, operimentum infixum. -Res tota perquam erat parva, etiam mihi, nec facile crediderim -eam virum staturæ normalis sustinere potuisse. Erat in ea -sessibulum humillime ut licuit positum, in prora vero fultura -pedum transversa, parque palmularum ad eam agendam. - -Hactenus nunquam videram carabum genus nauculæ, quod veteribus -Britannis fuit solemne, sed exinde iam vidi, quare clariorem -conceptum nauculæ Ben Gunn præbere nequeo, quam si eam -horiolæ[3] conferam primæ ac pessimæ unquam arte humana factæ. -Summum tamen bonum — nam aliquid boni certe possidebat — erat -eius levitas, propter quam et ab homine portari poterat. - -Nunc igitur, quam nauculam invenissem, prope erat illatio me -denique potitum esse occasione otiandi interim tamen alia notio -animum meum insedit, qua tanta tenacitate delectabar, ut ad eam -in effectum deducendam, ita opinor, ipso adeo Navarcho Smollett -invito, paratus essem. Propositum itaque meum erat, sub tutela -noctis hinc elabi, retinacula “Hispaniolæ” præcidere, eamque -arbitrio fluctuum committere, ut illic in littus incurreret, ubi -ei lubitum esset. Equidem mihi iam persuaseram coniuratis nihil -iam magis cordi esse, quam ut post repulsam ad vallum hoc mane -acceptam, celerrime quam possent solverent, marique se -comitterent; quod consilium prævertere perquam mihi arridebat, -et nunc, quum vidissem quam suum excubitorem sine naucula -reliquissent, id haud multo periculo perfici posse. - -Consideo itaque continuo ut tenebras opperiar, interim -buccellatis ex sententia pastus. Nox erat ad meum propositum ex -sexcentis aptissima. Nebula totum cœlum absorpsit. Ut vestigia -luminis diei etiam extrema adempta sunt, caligo densissima -Insulæ Thesaurariæ incubuit. Quum vero cœna mea frugali absumpta -carabum sublevaveram, eoque oneratus e fossa eluctatus palpando -et cespitando in tenebris iter carperem, duo tantum spatii -puncta circa totum pulvinarium visu percipi poterant. - -Horum primum erat ignis flagrans in littore, circum quem -profligati piratæ inter paludes laute agebant. Alterum erat mera -lucubratio obscura adversum tenebras, quæ indicio erat situs, -ubi navis sub ancora staret. Hæc se ad recedentem æstum -convertit — prora nunc adversum me — sola lumina tantum in -canaba eius videbantur; quod autem ego videram radii erant -fortes fenestræ puppis, nebula reverberati. - -Æstus iam ex aliquo tempore cœpit recedere, proinde mihi series -pervadenda erat satis longa palestrium sabulonum supra talum, -antequam ad oram recedentium aquarum pervenissem, ubi aquam -aliquantum invadens, non sine labore ac pernicitate, carabum, -carina deorsum, fluctibus commisi. - - 1. Petilus, -a, -um, verbum antiquarium et obsoletum, sed - \ perquam utile unde statui in vitam et usum revocare. - \ Significat autem tenue, macilentum, de voce autem acris, - \ pipiens acriter, uti hicce psittacus voce acutissima - \ clamitabat. - 2. Cingarus, i, est gens vaga, quæ laborem aspernatur partim - \ ex cambio equorum, vasa metallica culinaria sarciendo, - \ clavos ferreos fabricando nomadicam degit vitam. Angli - \ hos homines falso et erroneo verbo Ægyptios vocitant. - 3. Horiola, -æ, parva horia, est naucula piscatoria - \ Græcorum, generis pusilli, ac minimi. - - -Caput XXIII. -Refluxus Æstus Ruit. - -Carabus, ut experientia, antequam cœptum finiveram, satis eram -edoctus — naucula fuit perquam tuta cuiquam meæ staturæ atque -ponderis, flutabat enim facile ac dextre mari comissa; alioquin -maxime contraria, lateribus iniquis, et difficilis regendo. -Quidquid tentaverim, tamen ventum potius quam aliud quid -sequebatur, atque propensitas eius summa erat ad currendum in -circuitu. Ipse adeo Ben Gunn fassus est eam “curiosam admodum ad -regendum esse, donec eius naturam accuratius cognoscas.” - -Ego eius mores certe non novi. Versebatur enim in omnem plagam, -præter eam quo vehi cupiebam; plerumque lateratim incedebamus, -nec ullus dubito navim me nunquam fuisse assecuturum, nisi æstus -me eo rapuisset. Quomodocunque remigaverim, æstus me tamen -deorsum ferebat; illic autem iacebat “Hispaniola” mihi directe e -regione, quam quippe ne evitare quidem poteram. - -Primum ipsa ante me erecta stabat tamquam quædam macula, ipsis -tenebris opacior, tum antenna atque alveus cœperunt formam -induere proximo autem momento, ut mihi quidem videbatur (quo -enim longius progressus sum, cursus æstus eo celerior fiebat), -iam et laterarim eius attigi ancorale, quod etiam apprehendi. -Ancorale nervium plectri instar erat tensum — tanta enim vi in -adversam partem trahebatur. Undulæ circum latera navis, in densa -caligine, lateribus illidentes leni strepitu bullabant, velut -aquæ torrentis ex alto labentis. Si modo tensum funem copide meæ -præcidissem, futurum esset ut “Hispaniola” præceps cum æstu -rueret. - -Valent quidem hæc hactenus; in memoriam tamen mihi incidit quod -sæpe audiveram, ancorale arctum, si subito præcidatur, tam esse -perniciosum, quam equus calcitrosus. Pacisci licebat fore, ut si -tam essem temerarius, ut “Hispaniolam” præcisis retinaculis ab -ancora liberarem, carabus meus ex ipsa aqua in altum elideretur. - -Id me cito deterruit, atque nisi fortuna mihi iterum favisset -distincte, mihi a sententia decedendum fuisset. Itaque lenes -flatus, qui ab austro cum ortu ferri cœperant, post occasum -solis in austro occiduum versi sunt. Etiam dum meditabar, -impetus irruit, “Hispaniolam” prehendit, eamque in fluentum -impulit, meoque maximo gaudio notavi ancorale in manu mea -relaxari, manumque pro momento temporis aquis mergi. - -Hinc consilium cito cepi; exprompsi cultrum, eum mordicus -aperui, unamque chordam post alteram præcidi, usque dum navis -duabus tantum teneretur. Tum requievi, exspectavique dum flatu -converso vis tractus iterum laxaretur, ad tum præcidendas duas -reliquas. - -Per totum id tempus loquelam audivi elata voce e canaba, sed ut -verum fatear, mens mea rebus aliis nimis intenta erat quam ut -subauscultarem. Verum nunc, quum omnino essem otiosus, aliquanto -attentior fiebam. - -Unum agnovi, ut gubernatorem, Israelem Hands, qui olim -tormentarius Flint fuerat. Alter, utique, fuit amicus noster -superior, cum rubro capedulo nocturno. Manifestum erat utrumque -ingurgitasse, et hi usque potabant, nam etiam dum auscultabam, -fenestram puppis aperuit, proiecitque aliquid, quod ego vacuam -lagenam esse divinabam. Sed hi non modo semi-ebrii erant, sed -certum erat eos furere. Maledicta iactabantur tamquam grando, ac -nonnunquam tanta rabiei eruptio sequebatur, ut verbera pro certo -exspectarem secutura. Iurgia tamen semper sedata sunt, vocesque -pedetentim subsederunt paulisper, donec iterum exardescerent, -iterumque in quietem residerent. - -In littore mihi clare videre licebat candorem magni ignis -vigiliarii, ut is ultra, inter arbores late flagrabat. Aliquis -eorum insipidam et obsoletam cantilenam nauticam cornicabat, -inclinata ac demissa voce in fine singulorum versiculorum, et ut -apparebat, nullo certo fine nisi patientia cantillantis. Audivi -ego eam in nostro itinere sæpius, nec tamen memini nisi hæc -verba: - - Unus tantum e caterva superest, - Quæ septuagenis quinis profecta est. - -Existimabam etiam cantilenam hanc prope dolenter quadrare in -catervam quæ hoc mane talem tulerat repulsam. Verumtamen ex -omnibus quæ videram, isti piratæ tam erant callidi erga omnia, -quam ipsum mare quod infestabant. - -Tandem flabra advenerunt; cercurus commotus est, lateratimque in -tenebris propius venit: ancorale iterum relaxari sensi, ac nunc, -forti manu et animo, etiam ultima licia discidi. - -Flabra carabum meum parum affecerunt, undis tamen continuo -adversus proram “Hispaniolæ” rapiebar. Eodem tempore cercurus -circum se verti cœpit lento rotatu, prora ac puppi transversum -fluentum circumversis. - -Omnibus viribus ad extremum enisus sum, absorptum enim iri -expectabam; quum autem carabum averti non posse sensissem in -adversum, eum retrorsum pellere conabar. Tandem a pernicioso -vicino meo liber evasi; et simulatque ultimum edebam inpulsum -manus mea contrectavit funem e pinnis puppis pendentem et aquæ -innatantem. Hunc protinus apprehendi. - -Quid ita fecerim, dicere haud queo. Primum id e mero instinctu -contigit; sed quum semel eum manibus tenerem, reperissemque -destinatum, curiositas me vicit, cœpique subito consilium per -fenestellam canabæ introspectandi. - -Chordam alternis manibus ductare cœpi, et quum iam me satis -prope esse sensissem, ingenti mea pernicie circiter ad dimidium -meæ staturæ me extuli, effecique ut lacunar, partemque -interiorum canabæ speculari possem. - -Per hoc tempus cercurus, eiusque comes, aquis satis celeriter -rapiebantur; iam profecto cum igne vigiliarum in pari situ -eramus. Navis, ut nautæ dicere solent, iam elata voce -loquebatur, innumerabiles nempe undulas sono audibili findebat -viam sibi calcans. Nec intelligere poteram quare excubitores -nullam mei notitiam hactenus sumpsissent, usque eo dum interiora -diæta inspexissem. Unus tamen ictus oculi sufficiebat; nec nisi -unum audebam ex ea instabili scapha tentare intuitum. Testis -autem factus sum acerbissimi certaminis Hands cum suo sodali, -uti hi alter alterius in amplexu furebant. - -Hinc me in sedile caute iterum demisi, nec nimis tempestive, -eram enim propemodum extra scapham. In præsentia, nihil poteram -cernere illo aspectu duorum cruore suffusis vultibus, sub -lucerna fumida colluctantium, ante oculos versante, quoad oculos -tenebris iterum assuefecissem claudendo. - -Infinita prope bacchanalia denique tamen finem nacta sunt, atque -tota diminuta caterva circum ignem castrensem in cantilenam a me -tam sæpe auditam erupit: - - Quindeni viri super cistam mortui – - Io-ho-ho, et lagena cannei! - Potus ac diabolus finivere cæteros — - Io-ho-ho, et lagena cannei!” - -Tunc et ipse mirabar quam negotiosi essent potus atque diabolus -ipso eodem momento in diæta “Hispaniolæ,” quum subitos motus -scaphæ me conterruit. Eodem enim momento hæc diverti, fortique -nisu cursum alio deflectere cœpi. Interim et celeritas eius -perquam increvit. - -Oculos meos illico adaperui. Circum me undique undulæ agili modo -ac motu, vivaciter sonoræ, atque fulgore phosphoreo renitentes -ferebantur. “Hispaniola” ipsa, cuius vestigia usque invitus -sequebar, paucas ulnas a me aberat, in cursu suo cespitare -parebat, facileque notavi quemadmodum antennæ eius in tenebris -huc et illuc oscillabant; quin, ut longius observabam, pro certo -comperi eam quoque austrum versus rapi. - -Per humeros igitur retro verto oculos, et cum terrore comperio -ignem vigiliarium pone me esse. Fluxus recto angulo interim se -verterat, tam celsum cercurum, quam eius comitem carabum meum -secum rapiens, continuo celerius, continuo augente spuma, -continuo resonantius ruebat per angusta adversum mare altum. - -Subito cercurus ante me cum impetu se flectit, ac, fortasse -vicenos gradus se divertit, eodemque fere momento ex navi unus -vagitus post alterum percrepuit; sonum gressuum gravium de -gradibus impluvii canabæ audivi; unde facile intellexi iurgia -duorum ebriorum tandem perrupta fuisse, eosque ad sensum sobrium -suæ perniciei esse excitos. - -Pronum itaque me in misella illa naucula prostravi, animamque -meam Creatori suo omni pietate commendavi. Post angusta superata -pro certo exspectabam nos in brevia incursuros, ubi omnes meæ -ærumnæ celerem finem caperent; quum, forte, me mortem oppetere -oportere haud multum laborarem, me interitum meum cernere -debere, æquo ferre animo non poteram. - -Plures igitur horas illic iacuisse mihi videbar turgentibus -undis huc et illuc iactatus, irruentique aspergine iterum -iterumque madens, certamque mortem quoque proximo fluctuum -impetu exspectans. Pedetentim nervos relaxari sensi; membra mihi -interim obrigescere, et etiam mediis his terroribus animum meam -hebescere percepi, quoad denique sopor mihi obrepsit, et in meo -misello carabo tandem consopitus, de domo nostra deque prisco -Admiral Benbow somniare cœpi. - - -Caput XXIV. -De Vagatu Carabi. - -Provecto iam die denique evigilavi, meque circa -occiduo-meridianas oras Insulæ Thesaurariæ iactatum reperi. Sol -iam pridem surrexerat, sed tamen pone magnam Spy-Glass molem -delitescebat, qui mons hic abruptis lateribus mari se mergebat. - -Promontorium Haulbowline Head, atque collis Mizzenmast Hill mihi -a cubito erant; collis quidem erat sterilis et opacus, -promontorium autem cautibus erat cinctus, quadragenos aut -quinquagenos pedes altis, magnaque mole ruderum saxorum septum. -Ego vix ad quadrantem milliarii a littore fluitabam, unde primum -de appellendo carabo ac descendendo in littore cogitabam. - -Consilium hoc mox missum feci. Etenim fluctus rudera saxorum -violento tumultu verberabant; unde aquæ verberatæ ingenti boatu -suam asperginem quaquaversum respergebant, quoque momento undæ -illinc resilientes; ex quo satis intellexi futurum, ut si -accedere tentassem, scopulis illisus perirem, ascendere autem -hæc rudera saxea, neutiquam possem, sicque vires meas perperam -expenderem. - -Nec hoc satis; nam in planis saxorum animadverti quædam monstra -horrida in speciem limacum mollium, quæ corpora sua mucida ac -viscida huc et illuc gregatim traxerunt, ingentis magnitudinis, -aut magno latratu, rupibus reverberantibus, sese turmatim in -mare deiecerunt. - -Postmodum tandem intellexi hæc animalia phocas esse, prorsusque -innocuas. Aspectus tamen earum accessum ad littus difficiliorem -reddidit, cui si addas fluctuum perpetuos impetus, intelliges -quamobrem hunc locum egrediendi perhorrescerem. Satius prohinc -existimavi vel fame in alto perire, quam hæc pericula tentare. - -Interea existimare cœpi magis opportunum locum me nactum iri. Ad -septemtrionem ab Haulbowline Head ora se introrsum flectit, ubi -æstu recedente lingua terræ denudatur fulvi sabulonis. A -septemtrione eius loci aliud sequitur promontorium, Promontorium -Nemorosum, ut erat in mappa designatum — magno pineto virenti -incinctum qui ad marginem aquarum usque se protendebat. Nunc -demum memini quod Silver monere solebat de fluxu, qui ex toto -occiduo littore Insulæ Thesaurariæ septemtrionem versus vergit; -et quum adverterem ex meo loco me iam eo fluxu teneri, satius -existimavi Haulbowline Head pone me relinquere, viresque meas -integras servare ad adoriendum alterum, longe propitius -Promontorium Nemorum. - -Superficies æquoris grandi turgore tumebat. Ventus aequabili -modo ac leniter ex austro flabat, nec fluxus huic adversabatur, -prohinc aquæ æquabili cursu undulabant. - -Si res aliter se habuissent, me iam dudum perivisse oportebat; -nunc tamen mirum erat quam misellus meus carabus per cristas -undarum labebatur. Mihi usque in fundo iacenti plus semel -contigit, ut quum haud plus quam unum oculum supra labra -nauculæ, magnum aquæ glaucæ cumulum supra me extolli viderem; et -tamen pusillus carabus vix plus quam leniter exsiliret, acsi -choragiis[1] uteretur, et in adverso turgoris latere, tamquam -levis avicula, leniter descenderet. - -Mox post perquam audax factus, me ad sedendum erexi, ut remigare -tentarem. Verum vel levissima situs mutatio atque oneris, -summopere mutat pusilli carabi semet gerendi rationem. Vix -itaque me commoveram quum naucula, mutata sua leni ratione per -undas labendi, per declive proximi turgoris tanta celeritate -rapiebatur, ut me vertigo caperet, suamque proram proximæ undæ -ita profunde incussit, ut inde aspergine totus perfunderer. - -Madens et conterritus in priorem me situm protinus composui, quo -facto, carabus suam proram in pristinum statum illico restituit, -meque, ut antea, leni oscillatione super undas prorsum vexit. -Clarum iam erat se non passurum ut ego eum regere tentem hoc -autem eventu, quandoquidem cursui suo moderari nullo pacto -poteram, quinam licebat mihi portu me potiturum sperare? - -Terror ineffabilis me incessit, tamen desperan dum non putavi. -Primum itaque cautissime assurgens, aquam ex carabo capedulo meo -exhausi; tum oculos meos iterum supra labra sublevans speculari -perrexi ut viderem, quonam pacto efficeret, ut per fluctus tam -leni motu me pervectaret. - -Reperi autem quamque undam, loco ingentis, lævis refulgentisque -collis, ut ex arido, vel e constrato, navis videri solet, -prorsus similitudinem ferre tumulorum in arido, plurimis -verticibus, planis, atque vallibus. Carabus ergo, non impeditus, -se in latera versans, per has planities carpebat suum iter, si -sic loqui fas est, evitatis cristis, arduisque cacuminibus -undarum. - -“Ergo,” cogitabam mecum, “iam manifestum est me ibi, ubi sum, -iacere oportere, nec æquilibrium ultra turbare; at vero perinde -manifestum est me quandoque, aquis tranquillis, posse remo ab -uno latere, paucis ductibus nauculam adversus terram impellere.” - -Dictum et factum. Sic itaque cubitis innixus iacebam, situ -perquam difficili, et semel iterumque edito leni impulsu proram -adversus littus dirigebam. - -Labor hic nimis quam erat lentus ac molestus, tamen sensim me -proficere notavi; atque ut Promontorium Nemorosum versus -propinquabam, licet palam viderem me prætervectum iri, tamen -aliquot centena ulnarum propius ad orientem poteram altiores -arborum virentium vertices, ut ii vento agitati nutabant, -cernere, nec dubitabam fore ut proximo promontorio potiri -possem. - -Summum etiam id tempus censebam, quandoquidem iam sitis me -urgere cœpit. Etenim ardor solis desuper, millenæ eius ab undis -reverberationes, aqua marina quæ in me inciderat, exsiccataque -erat, ipsa mea labra sale incrustans, iunctim effecerunt, ut -guttur meum siti arderet, meumque adeo cerebrum doleret. -Proximitas, præterea, arborum desiderio ad ægritudinem usque -allectabat; verumtamen fluxus me mox locum excedendi -prætervexit; quum vero proxima maris regio sub oculos meos -incidit, visionem conspexi, quæ cursum cogitationum mearum plane -mutavit. - -E regione etenim mihi, nec plus dimidio milliario, conspicatus -sum “Hispaniolam” sub velis. Utique pro certo habui futurum ut -caperer; sitis tamen me tanta ægritudine oppressit, ut vel id -ambigerem utrum capi optandum an abhorrendum esset: attamen, -priusquam vel hoc mecum diremissem, stupor ita totum animum meum -obsedit, ut nihil quidquam facere, nisi stupere, atque mirari -possem. - -“Hispaniola” sub velo principi, duobusque proraticis erat, atque -pulchræ et candidæ telæ nivis, vel argenti instar albicabant. -Ubi primum eam conspexi cuncta eius vela tumebant, ipsaque in -caurum tendebat, unde suspicari cœpi manus insulam -circumnavigare velle, et in prius pulvinarium pervenire. Subito -sensim in occiduum cursum flectere navis cœpit, unde suspicio -mihi incidit hos me notasse et nunc me insectari. Denique tamen -vento adverso incidens, omnino hæsit, ibique sui impos, -aliquantum otiabatur, velis prorsus laxatis. - -“Furciferi dementes,” mecum inquibam, “hi usque temeto madent, -tamquam spongiæ,” et mecum cogitabam, quemadmodum Navarchus -Smollett eos coercuisset. - -Interim cercurus immotus hærebat, mox vela eius iterum -intumescere, paulisper iterum incedere, ac, denique, iterum -obviam vento facta, concidere, cercurusque immotus hæsit. Hæc -iterum iterumque repetita sunt. Huc et illuc, sursum ac deorsum, -in septemtrionem atque meridiem, in ortum et occasum -“Hispaniola” ferebatur per accursus et impetus, eo semper -recidens quo orsa erat post singulas repetitiones, velis -concidentibus. Inde clarum mihi apparebat plectrum a nemine -teneri. Si vero sic res erat, ubinam nautæ erant? Necesse -proinde videbatur eos aut ebrietate esse sepultos, aut navim -deseruisse, ut mihi quidem videbatur, sicque, fortasse, possem -ego eam conscendere, navimque navarcho suo reddere. - -Fluentum et cercurum, et carabum in meridiem rapiebat æqua -celeritate. Quod ad priorem attinet, cursus eius tam erat -efferatus, tum iterum laxatus, ac tantis detinebatur moris, ut -certe nihil proficeret, si non plane recideret. Si modo ausus -essem ad sedendum me erigere ac remigare, certum mihi videbatur -illum me assequi posse. Propositum afflatu quodam audaciæ mihi -animum erigebat, et quum de hydria iuxta anterius impluvium -cogitassem, fortitudinem meam audendi etiam duplicari sensi. - -Surrexi ergo, et quamvis illico imbre asperginis exceptus essem, -in proposito perstiti, remoque cunctis meis viribus innixus, -“Hispaniolam,” sine gubernaculo fluitantem assequi perrexi. Mare -ita erat turbulentum, ut semel iterumque mihi sistendum, et aqua -ex carabo exhaurienda esset, interea corde meo, fere ut -exaudiretur, palpitante; paulatim tamen his rebus assuefactus, -caraboque in vallibus undarum vectus semel iterumque tantum -prora quassata meque asperginem experto. - -Nunc cercurum cursu celeriter vincere incipiebam; iam et -aurichalcum plectri refulgere percepi, ut illud huc et illuc -iactabatur; et tamen nullus in constrato eius comparuit. Non -poteram non credere eam esse desertam. Si hoc minus, tum -sceliones in imo iacebant ad mortem ebrii, ubi ianuis obseratis, -sub clavi seraque continere eos, navim autem in meam ditionem -redigere, possem. - -Per aliquod tempus cercurus id agebat, quod mihi maxime erat -invisum — stabat. Prora eius ad meridiem spectabat, utique, -continuo huc et illuc versata. Quoties enim velis suis ex parte -tumentibus ipse ex tramite excidit, vela eam iterum in adversum -ventum impulerunt. Hic mihi maxime invisum esse dixi; etenim ut -sui impos esse parebat hoc in statu suo, velis tormentorum more -tonantibus, rechamis[2] autem in constrato huc et illuc -volutantibus, ipse a me usque abscedebat non modo celeritate -fluxus, sed etiam toto suo latere sub vento, hoc autem certe -erat summum. - -At nunc demum occasio mihi arridebat. Flabra enim paulisper ad -minimum conciderunt, fluxu autem eum paulatim circumvertente, -“Hispaniola” suo axi se circumagebat, ac, tandem, puppim suam -adversum me vertit, cum fenestra canabæ usque patente, atque -lucerna supra mensam, die iam adulto usque ardente. Velum -princeps vexilli instar languidum pendebat. Præter motum fluxus -navis prorsus iners iacebat. - -Per aliquantulum temporis in prosequendo deficiebam; sed mox -maiori vi innixus, in navi insectanda iterum superior evasi. - -Vix centum ulnis ab ea aberam, quum ventus iterum irruit cum -impetu; vela eius a lævo iterum explebantur, ipsa autem iterum -viam tenebat, oscillans, se erigens, rectaque labens, tamquam -hirundo. - -Primo animi impetu desperare, altero iam gaudere cœpi. Cercurus -enim ecce appropinquat, mox vero toto latere mihi adstat — -vertendo se dimidio spatio suæ a me distantiæ emenso, tum duabus -tertiis, ac, tandem tribus quadrantibus. Facile poteram videre -ut aquæ sub prora eius spumantes et bullantes albicabant. Mihi -ex humili in carabo loco eius latera celsissima et abrupta -parebant. - -Et nunc repente statum meum perspicere cœpi. Vix mihi vel -cogitare vacabat — vix mihi agere, meque servare vacabat. Ego -enim in vertice pendebam unius undæ, dum cercurus iam inclinabat -in altera. Iam rostrale eius super me imminebat. In pedes -protinus subsilio, subsulto, carabum sub aquam calco. Una manu -prehendo antennam, pedes meos iniicio antario atque rudenti -antennæ; et ut ibi usque pendeo halitans, tremor lenior me docet -cercurum in carabum incurrisse, meque sine recessu “Hispaniolæ” -esse commissum. - - 1. Choragium, i, verbum Græco-Latinum, nempe ex chorus et - \ ago, Latine salto, saltito; est res mechanica, scilicet - \ spira chalybeia, ut in sellis mollibus, aut in lectis, in - \ quæ si nos demittimus, quasi mergimur ac dein recellimus. - \ Item in horologiis choragium impellit totam machillam, - \ sive machinulam. - 2. Réchamus, i, est quasi truncus ligneus, suspensus ex - \ malo, in eo autem sunt cava, in quibus plures cochleæ, - \ sive rotula in axibus versantur, quibus restes, sive - \ funes, sunt inserti, qui propter cochleas facile - \ moventur, quorum omnium ope magna onera sine gravi labore - \ facile et celeriter levantur. Caput illud sive truncus - \ vel etiam singulæ cochleæ, alio verbo etiam trochlea - \ vocantur. - - -Caput XXV. -Ferio Jolly Roger. - -Vix in rostrali[1] locum occupavi, quum prævolum[2] vento laxum -in alteram partem, hunc inflando cum sonitu tormento simili -incidit. Impulsu sic reverso navis omnis ad carinam usque -tremebat; sed quum cætera vela usque traherent, prævolum in suum -locum recidit, ibique iners pependit. - -Hæc concussio me prope in mare elisit; post quæ nihil moratus, -secundum rostrale retro serpere perrexi, ac, demum in constratum -præceps me proieci. - -Sub averso latere propodii[3] stabam, atque velum princeps, quod -usque trahebat, partem constrati posticam mihi obtegebat. Nullus -mortalium conspiciebatur. Axedones, qui inde ab ortu tumultus -loti non fuerant, vestigiis multorum pedum erant maculati; atque -lagena inanis, in collo fracta, in incili[4] vivi instar -alicuius huc et illuc volutabatur. - -Derepente “Hispaniola” in ventum incidit. Rudentes pone me -crepitare cœperunt; plectrum in locum recurrit, tota navis -ægrificam edidit convulsionem et oscillationem; iuxta etiam -antenna princeps introrsum versa, cannabis inter iuga -ingemiscebat, simul etiam posticam navim sub averso vento mihi -patefaciebat. - -Duo utique erant excubitores; rubrum-capedulum iacebat supinum, -stipitis instar rigidum, brachiis utrimque crucifixi modo -propansis, dentibus per hiantia labia candicantibus; Israel -Hands cancellis applicitus, mento in pectus dependulo, manibus -utrimque in tabulato iacentibus, vultu, alioquin sole ustus, -tamquam candela sebacea pallebat. - -Navis paulisper refractariam se præbebat equi instar indomiti, -huc et illuc versando, velis nunc hinc, nunc illinc turgentibus, -antenna summa modo huc, modo illuc vacillante, ut malus sub -onere gemeret. Præterea subinde super cancellos aspergo incidit -densæ nebulæ in speciem, tum proræ in fluctus vehemens impetus — -siquidem tanto magis obnoxia hæc cum tanta armatura navis erat -fluctibus, quam meus carabus parvulus, qui modo in imo iacebat -mari. - -Ut navis subsultabat, ita rubrum-capedulum prorsum ac retrorsum -lapsabat — sed id præsertim fœdum erat visu, quod sæve ut -iactatus fuerit, lineamenta vultus, hiulco ore, pressis tamen -dentibus nihil mutata sint. Item Hands, quæque fuerit iactatio -tanto magis magisque a se recedentibus, quum interea truncus -corporis eius plus et plus puppim versus inclinabat, ut vultus -eius pedetentim visui meo subduceretur, ac denique, præter unam -auriculam, atque barbæ cirrum, nihil ex eo videre possem. - -Simul etiam circa utrumque eorum in tabulato maculas atri -cruoris animadverti, unde pro certo inferendum putavi, eos, in -suo ebrio furore sese invicem occidisse. - -Me hæc in quiete contemplante, navi tranquilla, Israel Hands se -ex parte circumvertit, submissoque gemitu se in eum statum -reluxit, in quo eum primum deprehenderam. Gemitus hic index erat -doloris, maximæque debilitatis, modus autem quo maxilla -dependebat patula, cor meum perquam affecit. Verumtamen quum -colloquium, quod in dolio malino sedens exceperam, mihi in -memoriam revocavi, misericordiam omnem misi. - -Dehinc retrorsum itavi, donec malum summum attigi. - -“Scande iam navim, Here Hands,” ironice aiebam. - -Is oculos tantum cum labore volvitabat; verum, ad prodendam -admirationem iam nequaquam valebat. Nec quidquam efficere -poterat, nisi unum verbum efferre, “Brisæum.” - -Interim memini nihil temporis mihi ad terendum superesse, -quamobrem, evitans antennam principem, quæ iterum in eo erat ut -transversum constratum verteretur, retrorsum cessi, ac per -impluvium posticum in canabam descendi. - -Qui fuerit illic status confusionis, haud quisquam sibi fingere -posset. Cuncti foriculi obserati, causa reperiendæ mappæ insulæ, -erant effracti. Tabulatum cœno erat fœdatum pedibus rudium -helluonum, illic post reditum e paludibus stationem suam -circumdantibus, sedentium ac potantium. Parietes fori, cuncti -candido picti, auroque decore ocellati ac virgati, contagione -sordidarum manuum erant infecti et conspurcati. Denæ aut vicenæ -lagenæ vacuæ volutabantur in tabulato, collisione resonantes. -Unus librorum medicorum Doctoris Livesey iacebat in mensa -apertus, aliquot paginis elaceratis, procul dubio ad accendendas -fumas. Mediis his omnibus lucerna usque spargebat suum lumen -fumidum, ac lurido obscurum. - -Hinc in cellarium descendi. Nullum ibi dolium nisi vacuum -reperi; lagenarum longe maior pars, quod fidem fere superat, -erat epota et abiecta. Ab exorta seditione profecto, nemo hic -esse poterat, nisi ebrius. - -Disquisitione instituta, reperi lagenam brisæi pro Hands, mihi -autem erui aliquantulum buccellati, quosdam conditos fructus, -magnum racemum uvæ passæ, segmentumque casei. His fretus in -constratum veni, meas suppetias pone cardinem gubernaculi -deposui, nempe loco, a gubernatore tuto, deinde ad hydriam -progressus, magno haustu me refeci, ac tum, nec prius, brisæum -Hands obtuli. - -Quartarium, ad minimum, parebat exsorbsisse, antequam lagenam -misisset. - -“Eheu, Hercle,” inquit, “quantopere hanc rem appetivi!” - -Ego vero interim in angulo meo ad manducandum consedi. - -“Multumne læsus?” quæro ex eo. Ipse grunniebat, aut potius -dixerim, latrabat. - -“Si medicus ille in navi esset,” respondit, “paucos intra dies -valerem, verum, ut vides, fortuna mihi nullo modo arridet, et -hoc potissimum est unde laboro. Quod autem istum scordalum -attinet, est, inquam, bene mortuus,” indicans nautam cum -capedulo rubro. “Is utique nauticus non fuit. Tu autem unde?” - -“Ego,” respondi “navim hanc conscendi, Here Hands, ut in -possessionem eius venirem; proinde me, imposterum, ut navarchum -tuum agnosces, donec aliter statuatur.” - -Satis quidem acidum in me respexit, dixit tamen nihil. Interea -aliquantum coloris in genas suas rediit, quamquam usque perquam -ægrum ferebat aspectum nec se continere valebat, quin, navi -volutante, iterum recideret. - -“Cæterum,” prosequebar, “vexillum illud ego non feram, Here -Hands, idque, cum bona tua venia, tollam. Omnino nullum, quam -hoc, præstat.” - -His dictis, elusa magna antenna, ad restes cucurri vexillares, -maledictum horum nigrum vexillum detraxi, idque in mare abieci. - -“Deus servet Regem!” clamavi, capedulo meo agitato; “et sic -demum finis est Navarcho Silver.” - -Is me arcte et clam observabat, mento suo usque dependulo. - -“Iam suspicor,” fatur denique — “suspicor te modo iam Navarche -Hawkins, in aridum appellere parare. Quid si ea de re -consultemus?” - -“Sic, sane,” inquam, “ex toto corde meo, Here Hands. Effare.” -Ego autem ad prosequendam meam merendam acerrima cum appetentia, -ad locum meum recessi. - -“Iste, hic,” cœpit ille, nutu cadaver indicans languido, “nomen -ei fuit O’Brien — tæterrimus Hiberniacus — iste, inquam, et ego, -carbasa navi indidimus, eam reducturi. Ecce, ipse iam extinctus -est — tamquam titio; quis autem istam navigabit, non perspicio. -Nisi ego te nutu dirigam, ipse, quantum ego saltem existimo, non -is es. Ergo, præbe aures, tu me esca potuque pasces, et aliquo -centone, vel mucinio iuvabis vulnus meum illigare, quod facies -tu; ego autem regam te in navigando; et hoc utrimque æquum esse -duco, ut mihi quidem paret.” - -“Unum est quod te monitum esse volo,” respondi; mihi non est in -animo ad pulvinarium Navarchi Kidd reverti. Potius in Sinum -Septemtrionalem libet tendere, navimque illic, omni quiete, in -sabulonem agere.” - -“Ita, profecto, tu statuisti,” exclamabat ille. “Imo ego -nequaquam sum glebo tam vecors, ut probatum cernis. Nonne -perspexi? fare. Nam et ego tentavi meam fortunam, uti cernis, -sed aleam perdidi, atque tu modo polles meis ventis, Sinusne -Septemtrionalis? Atqui mihi nullum est ius eligendi, non mihi! -Iuvabo eam ad crepidinem patibuli navigari, sic me Dii! ita -vivam.” - -Verba eius sane non videbantur sensu carere. Inter nos illico -convenit. Intra tria minuta “Hispaniolam” iam sub velis habebam, -facile labentem sub vento secundum littora Insula Thesaurariæ -optime iure sperans fore, ut circa meridiem, superato -promontorio, ante reversurum æstum Sinum Septemtrionalem assequi -possem, quum tutum esset in vadum deducere, exspectareque dum -æstus recederet, nobisque salvis excedere liceret. - -Clavum itaque frænavi, inde vero cavum subivi ad propriam meam -cistam, unde mucinium exprompsi sericeum meæ matris. Me -adiuvante Hands grave suum vulnus in suo fœmore eo ligavit, -atque postquam se cibo aliquantum refecit, haustumque aut duos -brisæi iterum sumpsit, non parum reviviscere, rectius sedere, -clariori ac fortiori voce loqui, et homo plane diversus fieri -cœpit. - -Flabra nobis miro modo favebant. Subter ea ad instar avis -volabamus, littora celeriter præterlabebantur, aspectusque -regionis continuo mutabatur. Editiora loca mox e conspectu -recesserunt, et ad planitiem sabulosam attigimus, pinetis -pumilis parce interspersam, tum mox hæ vicissim recesserunt, ac -paullo post circuivimus collem saxosum, qui insulæ a -septemtrione terminum ponit. - -Novo meo imperio me perquam elatum sensi; item cœlo claro et -aprico, diversisque littorum variationibus admodum eram -delectatus. Iam aqua etiam potabili, abundantiaque alimenti -affluebam. Mens quoque mea, desertionis conscia, quæ me hactenus -acri morsu inquietabat, magna præda atque victoria parta, -conquievit. Ut nunc existimabam, nihil mihi ad desiderandum et -ad felicitatem superfuit, nisi quod oculi gubernatoris, -quocunque me in constrato verterem, derisoris contuitu me -sectabatur, et quod peculiarem quemdam risum subactum in vultu -eius animadverti continuum. Risus hic erat, qui dolorem iuxta ac -debilitatem prodebat — exsanguis et vecors risus silicerniis[5] -inerat tamen ei, præterea, mica derisionis, umbraque perfidiæ in -suo aspectu, ut me variis rebus occupatum subdole observabat. - - 1. Rostrale, -is, n., sic voco longum tignum, palum, - \ longurium, qui e rostro navis prorsum porrigitur, ad - \ cuius extrema pedes, sive vela, destinantur. Anglis - \ bowsprit. - 2. Prævolum, i, quod hic pes (velum), præ cæteris volat; - \ Anglis flying jib. - 3. Podium, ii, verbum Romano-Græcum, denotat autem - \ suggestum, locum editum, catastam (catastasin Græcis), - \ super quam stant ii, qui cum multitudine agunt. In - \ navibus locus præsertim est editior, sub quo ingressus, - \ descensus fit ad interiora. Hinc placuit præfixo pro - \ (-præ, ante) Propodium fingere ad designandum locum ante - \ suggestum. - 4. Incile, is, est decursus aquæ, depressio quæ aquam - \ deducit in cloacam, præsertim in urbibus, extra tramitem - \ pedestrium, atque marginem itinerum, quibus vectabula - \ omnium generum præterlabuntur. - - 5. Silicernium, ii, proprie celebratio funeraria; convivium - \ funebrale; ulterius extensum, hominem vetulum, senem - \ decrepitum, pappum, significat: - - De. Ubi potetis vos; bene, sane; sed cesso ad eum - \ pergere. - Sy. I, sane; ego te exercebo hodie, ut dignus es, - \ silicernium. - P. Terentius, Adelphi, 4, 2, 48. - - -Caput XXVI. -Israel Hands. - -Ventus, continuo secundus, nunc ad occasum se flexit. Cursus -itaque nobis ab angulo insulæ occiduo septemtrionali ad ostia -Sinus Septemtrionalis tanto erat facilior. Attamen, quum nulla -nobis esset facultas ancoram iaciendi, nec essemus ausi navim in -vada dirigere donec æstus in iustam surrexisset altitudinem, -tempus nobis ad terendum superfuit. Gubernator itaque docuit me, -quemadmodum navis retardanda ac sistenda esset; quod et post -multa tentamina etiam effeci, quo facto, tempus cibo nos -reficientes, unaque sedentes explevimus. - -“Navarche,” denique affatur me cum eodem ingrato risu, “hicce -est meus sodalis O’Brien; putabam te eum in mare deiecturum. Res -minutas ego plerumque parum curo, nec mihi lubet culpari ob eius -rationes diremptas; at vero eum usque hic iacere, decori esse -haud puto; tune aliter?” - -“Ego,” inquam, “nec viribus valeo, nec id munus exsequendi mihi -placet ibique iacebit, quantum ad me attinet.” - -“Isthæc navis — “Hispaniola,” mi Iacobelle, male ominata est,” -prosequebatur nictans. “Iam satis magnus numerus hac in navi -“Hispaniola” cæsus est — haud pauci nautæ miselli morte deleti -sunt, ex quo ego et tu Bristoliæ navi nos commiseramus; tam -iniquam fortunam ego nunquam vidi, non ego. Hic est ille quondam -O’Brien, nunc vero — est mortuus, nonne? Ego, profecto, doctus -non sum, tu vero ephebus es, qui legere et numerare scis; -itaque, ut rem clare ponam, existimasne mortuos esse mortuos in -æternum, an futurum ut reviviscant?” - -“Corpus, mi Here Hands, sane occidere potes,” respondi ego, “non -autem spiritum; tantum iam et te scire oportet. Isthic O’Brien -iam est in mundo altero, ac, fortasse, nobis advigilat.” - -“A!” fatur ille. “Ehem, pro dolor — sic autem homunciones -occidere vix aliud esse videtur quam tempus pessumdare. Attamen -spiritus, quantum quidem experientia me docet, haud magno in -numero sunt. Ego vero, mi Iacobelle, partes meas contra spiritus -tuebor. Nunc autem, siquidem libere dixisti, gratum mihi -feceris, si in illam ibi canabam descenderis, mihique hem, ita -vivam ut nomen rei meminerim; sic, sic, mihique lagenam vini -attuleris, Iacobelle — isthic brisæus capiti meo nimius est.” - -At hæc gubernatoris hæsitatio mihi quidem naturæ adversari -videbatur; notionem autem hanc suam quasi vinum brisæo -anteponeret, plane non credidi. Totum id merum verborum -prætextum redolebat. Unum tantum erat manifestum, eum nempe -voluisse, ut constratum relinquerem; quo tamen proposito, -divinare nequibam. Oculi eos meos vitabant: hi continuo errabant -huc et illuc, sursum ac deorsum, modo cœlum intuentes, modo -furtim cadaver O’Brien circumvolantes. Per totum id tempus ipse -subridebat, exserens interim linguam mente flagitii maxime -conscia, et indicio impensæ confusionis, ita quidem, ut vel -infanti palam esse debebat, eum aliquem dolum meditari. -Responsum tamen mihi in promptu erat, quippe qui rite -cognoscerem quas partes tutiores sequerer; et quum suspiciones -meas ante tam crassæ inscitiæ nebulonem satis facile dissimulare -scirem. - -“Aliquantumne vini?” quæro. “Id longe præstat. Albumne vis an -rubrum?” - -“Ut ego quidem reor, mi sodalis, id vix refert quidquam,” ait -ille, “unum tantum refert, ut, nempe sit forte, et quantum -sufficiat.” - -“Teneo,” respondi ei. “Afferam itaque Callense,[1] Here Hands. -Quærendum tamen mihi erit.” - -His dictis, maximo quam poteram strepitu deorsum impluvium me -contuli, calceos exui, catastam cancellatam caute percurrens, -scalam propodii ascendi, caputque ex impluvio anteriori exserui. -Novi satis bene eum illic me non visurum, tamen diligentissime -cavendum putavi; atque pessimum quod suspicari poteram, verum se -comprobavit. - -Interim ille mutato situ, in manus genuaque cosurrexit, atque -quamquam ex crurum vulnere necesse erat eum acrem percepisse -dolorem quum se movebat — satis enim audivi eum supprimere -gemitum — tamen haud leni nisu se trans constratum contulit. Vel -dimidio minuto ad incile lævum pervenit, ubi e glomere funium -cultrum longiorem, vel pugionem breviorem, produxit, ad capulum -usque cruentatum. Pugionem paulisper aspectabat, aciem eius manu -tentabat, ac demum eundem in tuniculam recondidit, quo facto, -iterum in priorem locum, ad cancellos claudicavit. - -Nec plus scire cupivi. Israel se loco circummovere valebat; modo -etiam armatus erat; atque si tanto nisu sibi elaborandum -existimavit ut me e medio tolleret, præter dubium nunc fuit me -proximam victimam existimandum esse. Quid deinceps acturus esset -— utrum tentaturus esset trans totam insulam, a Sinu -Septemtrionali, ad sua castra usque intra paludes perrepere, an -ictum tormento Long Tom editurus esset confidens futurum, ut sui -sodales primi advolarent sibi auxilium allaturi, utique scire -non poteram. - -Attamen certum existimabam me ei in una re dumtaxat confidere -posse, quod unum negotium habebamus commune, destinatio scilicet -navis. Mea etenim æque ac sua intererat, ut navim in quodam -idoneo loco, summa qua pares essemus cautela in fundum ageremus, -ita quidem, ut tempore opportuno eadem minimo periculo atque -labore, quantum fieri poterat, iterum levari ac flutare posset; -quoad id fieret vitam meam certe tutam existimabam. - -Dum has res mecum in animo revolvebam, nec corpus meum penitus -neglexi. Interim enim clam me in canabam contuli, calceos meos -otiose iterum induxi, manu lagenam vini sine delectu produxi, -tum hanc excusationem prætexens, in constrato iterum comparui. - -Hands iacebat in eodem statu, velut in cumulo compositus, ut eum -reliqueram, demissis palpebris, quasi nimis debilis ad lucem -perferendam. Me tamen adveniente, suspexit, collum lagenæ -decussit, velut qui eius rei longa experientia doctus erat, -atque suo more apprecatus, “Pro fortuna!” solido haustu se -refecit. Tum paulisper in quietem se composuit, dein producto -cuneo nicotianæ, petivit a me, ut offam eius abscinderem. - -“Præcide sis mihi offam istius rei,” rogat me, “quod ego -cultellum non habeo, nec ad id viribus sufficio, etiamsi -cultellum haberem. A, Iacobelle, Iacobelle, officia mea obire me -neglexisse mihi videor! Præcide offulam, sis, ea, mi puelle, -mihi videtur fore ultima, sum enim in meo itinere in æternam -patriam, nec id dubito.” - -“Esto,” refero, “præcidam frustulum nicotianæ tibi; verum tuo -loco, atque si in eo esse statu in quo tute esse putas, ut -Christianum decet, ad preces meas recurrerem.” - -“Quamobrem?” quærit. “Explica sis, quare.” - -“Quare?” respondi ei. “Paullo ante me de mortuis interrogavisti. -Tu fidem fregisti; vitam in peccatis, mendaciis atque sanguine -egisti; hoc ipso tempore illic iacet ad pedes tuos homo, quem tu -occidisti, et tu me quæris cur! Ad misericordiam Dei -impetrandam, si causam quæris.” - -Paullo fervidius loquebar, quod de pugione in sinu suo recondito -cogitabam, quo in animi sui perversitate me finire meditabatur. -Ipse, vicissim, sumpto altero vini haustu, maxime insueta -solemnitate loquebatur. - -“Annos triginta,” inquit, “maria navigavi, vidique bona ac mala, -meliora ac peiora, tempestates bonas ac malas, penu exhaustum, -cultros vibrari, et idgenus omne. In summa, mihi crede, bonum e -bono provenire vidi nunquam. Eum, qui ictum prior infert, -potiorem habeo; mortui non mordent; in hac sum sententia — amen, -ita esto. Nunc vero præbe aures,” subiunxit subito mutata voce, -“iam satis harum gerrarum habuimus. Æstus iam-bene assurrexit. -Tu, Navarche Hawkins, sequere modo mandata mea, et futurum est -ut ex sententia adnavigemus, et voto potiamur.” - -In summa, vix duo milliaria nobis ad navigandum supererant; sed -navigatio hic res erat delicata, etenim introitus in istud -pulvinarium septemtrionale non modo erat angustus ac vadosus, -verum etiam ab ortu occasum versus iacebat, proinde caute erat -gubernandum ut navis introagi posset. Existimo autem me pronum -ac paratum fuisse subditum, sed certe Hands se eximium -præstitisse ductorem; circuibamus enim dextrorsum ac lævorsum, -campsabamus, littoraque radebamus tanta dexteritate ac -pernicitate, ut visu delectabile esset. - -Linguam terræ vix superavimus, quum terra undique incincti -fuimus. Oræ Sinus Septemtrionalis arboribus ita erant consitæ ut -pulvinarium meridianum; situs tamen loci erat longior et -angustior, atque speciem accuratius referebat æstuarii, quod et -reapse fuit. Prope ante nos ad cornu meridianum conspicabamur -rudera navis fractae, iam in extremo statu dissolutionis. Erat -autem hæc navis quondam grandis trium malorum, sed iniuriis -tempestatum tam diu obnoxia, ut magni algarum manipuli ex ea -undique penderent, in constrato autem eius dumi littorales -radices egissent, modo autem hi etiam florerent. Triste hoc erat -conspectu, sed nobis indicio erat locum pulvinarium esse -tranquillum. - -“Nunc vero,” fatur tandem Hands, “videdum, illic est locus ad -pessum faciendam navim selectissimus. Littus sabulosum est ac -demissum, nullus venti halitus, arboreta circumquaque, ac flores -circumcirca, tamquam hortulus in illa antiqua navi.” - -“At vero,” interrogo, “si semel navim pessum fecerimus, quinam -eam iterum flutabimus?” - -“Nihil facilius,” refert ille, “æstu refluxuro, illic in adverso -latere, efferes rudentem in unam illarum celsarum pinuum, hunc -circumages, referes eum, et circumvolves tympano suculæ, -æstumque opperieris. Æstu adveniente cunctæ manus attrahent -rudentem, quum ipsa assurget ac flutabit ex cordis tui -sententia. Nunc autem puerule, ad locum! prope enim sumus ad -oram, navis autem ultra modum festinat. Paullo dextrorsum — sic -— caute — dextrorsum — lævorsum, miculam — caute sis, — -cautedum!” - -Sic sua mandata impertivit, quibus ego suspenso spiritu -obtemperavi, usque dum necopinato clamavit, “Nunc tandem, -corculum, ad auram!” Quapropter clavum illico ad summum sustuli, -quo facto, “Hispaniola” se protinus circumvertere, proraque -antrorsum in demissam sylvestrem oram retro ferri cœpit. - -Animo quum essem propter superiores eventus nimis quam -concitato, vigilantiam, qua gubernatorem prosequebar, quodammodo -relaxavi. Quin et modo ita eram animo præoccupato, -exspectabundus dum navis fundum attingeret, ut conscientiam -periculi capiti meo impendentis negligerem, cancellisque dextri -lateris cubitatim applicitus undulas observarem ab acie proræ -dilabentes. Victima facilis succumbere poteram sine lucta, nisi -sensus quidam insecuritatis atque præsagii me supervenisset, quo -actus, caput retro verti. Sive crepitus ad aures meas pervenit, -seu angulo oculi umbram eius percepi; sive vero instinctu quodam -felino actus sum: revera conspicabar Hands, medio iam itinere -emenso, pugione in dextra manu ad me accedere. - -Oculis nostris concurrentibus uterque nostrum exclamasse -videbatur, sed meus clamor quiritatus fuit terroris, illius -autem fuit boatus furentis tauri impetentis. Eodem puncto -temporis quo ipse prorsum ruebat, ego ad latus, adversum proram -navis, prosilivi. Hoc facturus clavum misi, qui repente sub -ventum resilivit; et hoc, ut opinor, vitam meam servavit, nam -idem pectori Hands illisus est, eumque pro præsenti saltem, -quasi mortuum stitit. - -Antequam ipse se recipere potuisset, ego ex angulo quo me -compulerat, salvus evasi, toto constrato ante me ad cursandum -eumque vitandum. Arcte ante principem malum constiti, sclopellum -e sacculo protraxi, et id in eum animo constanti collimavi, iam -ipso quidem verso, et adversum me properante, manuleam[2] -apprimo. Marcellus[3] incidit, verum nec fulgor, nec sclopatus -insequitur; incensorium aqua marina frustratum erat. Ob -improvidentiam mihi maledixi. Curnam ego sola mea arma iam longe -antea redoneraverim, curamque incensorii habuerim? Si fecissem, -modo non essem agnus, lanionem effugere tentans. - -Saucius ut ipse erat, tamen mira celeritate se movebat, canastri -sui capilli in vultum delapsi, vultus autem ex violento motu ac -furore flammeo rubore erat perfusus. Ad experiendum alterum -sclopellum meum nec otium mihi erat, nec animus, nam enim pro -certo arbitrabar illud quoque extra usum esse. Unum mihi -dumtaxat certo constabat, nempe haud satis futurum ut pedes meos -ante eum retraherem, quod ipse me intra convexum facile in -incitas ageret, perinde ut paullo ante me in incitas coegerat. -Quodsi id fieret, sicque captus essem, pugio novenum aut denum -pollicum et cruentatum unica foret citra æternitatem mea -experientia. Proinde palmos meos principi malo applicui, tigno -nempe magnæ molis, ac sic exspectavi, omnibus nervis meis ad -summum intentis. - -Videns me vitando intentum, ipse quoque anceps stetit, et sic -aliquot momenta præteriverunt, ipso insidiante, me autem effugia -parante. Hic eiusmodi ludus erat, quem ego domi, circa rupes -Black Hill Cove, sæpe exercueram; nunquam tamen, mihi crede, -corde tam ferociter pulsante. Nihilominus ludus id erat pueris -proprius, ut iam monui, meque parem existimabam qui partes meas -contra senescentem nauticum cum vulnerato fœmore, cum effectu -tueri possem. Quin, profecto, audacia mea sic accrescere cœpit, -ut aliquot vagas cogitationes mentem pervolare sinerem de futuro -exitu istius ludi; tamen, demum, etiamsi certo scirem me sic -diutissime eum eludere posse, æque clare intellexi postremo -effugium mihi haud dari. - -Denique, dum hæc gerebantur, extemplo “Hispaniola” se fundo -impegit, paulisper in sabulo nutabat, postremo, dicto celerius -lævorsum inclinat, usque eo dum constratum ad angulum -quadraginta quinque graduum versum est, et aliquantum aquæ in -orificia inciliorum irruit iacetque in lacuna cancellos inter et -constratum. - -Uterque nostrum intra ictum oculi subversus est, uterque nostrum -fere una devoluti sumus in incile; mortuus autem -rubro-capedulus, brachiis suis usque distentis, rigide post nos -volvebatur. Profecto tam prope ad invicem eramus, ut caput meum -pedibus gubernatoris illideretur, et hoc ita, ut dentes mei -concuterentur. Quæque fuerint hæc incommoda, ego primus me in -pedes erexi, quoniam Hands cadaveri erat implicitus. Subito -obliquatum constratum currendo haud erat idoneus locus; hinc -novus me tuendi modus, et hoc subito, reperiendus erat, siquidem -persecutor meus tantum quod me non attigit. Dicto celerius in -compagem rudentum medii mali me inieci, manibus alternatis me -sublevavi, ac ne spiritum quidem duxi, antequam in media antenna -securus sederem. - -Servatus itaque sum celeritate. Pugio vix dimidium pedem subtus -me hæsit, dum sursum repebam; illic autem stabat Israel Hands, -ore patulo, vultuque ad meum subrecto, tamquam vera statua -mirantis, speque delusi. - -Quoniam nunc aliquo otio fruebar, ad reficiendum et aptandum -incensorium sclopelli mei nihil moræ interponendum censui, et -quum sic unum in procinctu habiturus essem, ut securitati meæ -plus satis caverem, etiam alterius onus evellere, novoque -prorsus onere gravare perrexi. - -His laboribus me intentum quum Hands cerneret, magnopere -obstupuit, intellexitque aleas contra se verti, atque post -aliquantum dubitationis, captu facilis, ipse quoque in restes -gravi suo pondere scandere cœpit, pugionem mordicus tenens, -atque caute, nec sine magno dolore, me consequi conatus. -Dispendio infiniti temporis gemitusque vectabat secum crus suum -saucium, quum interim ego opus meæ cautelæ quiete persolvi, -antequam ipse multo plus quam tertiam partem sui ascensus -emensus esset. Tunc, sclopello in utraque manu, eum affatus sum: - -“Vel si uno gressu plus feceris, Here Hands, calvariam tibi -displodam! Mortui, ut scis, non mordent,” subiunxi, represso -cachinno. - -Ipse illico constitit. Videre arbitrabar e mutationibus sui -vultus ut tentabat ratiocinari, quod tamen opus tam erat arduum, -magnoque labore fretum, ut ego e medio meæ consciæ securitatis -cachinnare inciperem. Denique, postquam semel iterumque -glutiverat, fari cœpit, vultu summam suam confusionem usque -indicante. Ad eloquendum necesse erat eum ex ore pugionem -tollere, cæteroquin nullo modo videbatur motus. - -“Iacobelle,” fatur denique, “ut mihi quidem apparet, uterque -nostrum in incitis est, proinde nobis ad paciscendum deveniendum -est. Te quidem iam pridem potitus essem, nisi subversi -fuissemus; sed mihi fortuna semper adversatur, nunc autem -existimo me tibi dedere oportere,quod quidem ut vides, durum -est, ut nauta veteranus id pusioni nautico, ut tu es, faciat.” - -Verba eius ego patulis excepi auribus, notione securitatis -occœcatus, tamquam gallus gallinaceus in suo sterquilinio, quum, -ictu oculi, dextra eius sublata, retroque flexa est. Eodem fere -tempore aliquid in aere, veluti sagitta, sibilabat; ego me ictum -sensi — fuique ad malum defixus. Terrore subitaneo atque dolore -improviso perculsus — dicere haud possum me data opera fecisse, -et pro certo scio me non collimasse — utroque sclopello -iaculatus sum, et utrumque etiam manu excidit. At hæc non sola -ceciderunt: vagitu represso gubernator, manibus suis laxatis -rudentes misit, atque in aquam præceps decidit. - - 1. Callensis, -e, adiectivum e nomine proprio Calle, - \ indecl., nomen urbis ad ora fluminis Durii in Oceanum - \ Atlanticum labentis, in Lusitania extrema. Portus huius - \ urbis fuit quondam frequentissimus et celeberrimus, adeo - \ quidem, ut lapsis temporibus ipsum nomen Lusitania - \ prorsus oblitteratum sit, eique substitutum Portus Calle, - \ quod denique detritum est in Portocal, Portugal. Quum - \ vero regio generosum quoddam vinum quoque genuisset, id - \ etiam nomen nactum est (vinum) Callense, aliæ autem - \ gentes idem Portum, denique Port, port, hoc est, vinum - \ Porticum ceperunt appellare, quod Angli hodiedum ita - \ appellant. Urbs ea Lusitaniis hodie Oporto est. - 2. Manulea, -æ, in tormentis, sive catapultis Romanis, - \ tigillum (parvum lignum) erat cuidam nodo funium - \ insertum, funesque tentos coercebat. Eo, facili tactu - \ revulso, funes intenti resolvebantur, eoque ictu - \ subitaneo missile evibrabatur. In armis nostris - \ ignitariis fere idem fit, quum pessulum intra malleolum - \ indice leniter reprimimus, quo fit ut malleolus in - \ incensorium recidat, id percutiat, ac succindat. - 3. Marcellus, -i, alia forma marculus, -i, ambo diminutiva - \ verbi marcus, -i, quod malleum magnum et gravem - \ significat, qui duabus manibus libratur: alio verbo - \ malleolus; cæterum et nomina propria, Marcus (Tullius - \ Cicero), atque (Marcus Claudius) Marcellus, inde - \ derivantur. - - -Caput XXVII. -“Aurei Octonarii.” - -Quum navis admodum inclinata iaceret, mali longe super aquam -prominebant, ex meo autem loco in antennis, nihil subtus me -reperi, nisi superficiem aquæ Sinus. Hands, qui non tam alte -ascenderat, utique navi propius fuit, proinde inter me atque -cancellos aquæ incidit. Semel in superficiem emersus est in aqua -circum se spumosa et cruenta, tum iterum mersus est in -sempiternum. Primum quam aqua turbata resedit, licebat mihi eum -videre convolutum in fundo, claro ac sabuloso, sub umbra navis -iacere. Pisciculorum aliquot eum circumerrabant. Quandoque, aqua -fluitante et ipse moveri videbatur, acsi surgere tentaret. At -ille certe mortuus fuit, tum enim traiectus fuit, tum aqua -suffocatus, pabulum piscium in ipso loco, ubi meam meditatus -erat necem. - -Haud ante de hac re certus fiebam, quam et ægrum ac debilem me -sentire cœpi. Sanguis calens occepit mihi utrimque manare, et -per tergum, et per pectus. Pugio, ubi me malo defixerat, tamquam -ferrum candens me urebat; attamen non hi dolores me tantopere -percellebant, utpote quos perferre me posse arbitrabar sine -querimonia, sed potius horror atque trepidatio, quæ animum meum -insederant, ne ex antennis in aquam viridem ac tranquillam -subter me, iuxta cadaver gubernatoris inciderem. - -Ambabus proinde manibus me sustinebam, ita ut ungues mei -dolerent, oculos autem clausi, ut periculum quodammodo -obtegerem. Pedetentim tamen sensus mei in priscum statum -rediverunt; pulsus mei ad consuetum numerum recesserunt, et sic -pedetentim ad solitum statum me restitutum esse sensi. - -Ad me liberandum primum statui pugionem e vulnere revellere, -verum hic sive nimis firmiter sedebat, seu nervi mei defecerunt, -proinde, violento renisu destiti. Curioso quodam modo tremulus -hic renisus ipsum opus, quod abhorrebam, perfecit. Culter etenim -iste tantum quod me omnino non fefellit: nulla enim alia re me -defixum tenebat, quam mera ruga cutis meæ, hanc autem tremor -meus abrupit. Sanguis, utique, tanto facilius decurrebat; -verumtamen ego mei iuris rursus factus sum, nec nisi subucula -tunicaque ad malum fixus tenebar. - -Hæc unica vulsione subita abrupi, ac tum per rudentes lateris -dextri constratum iterum nactus sum. Omnibus etenim mundi -divitiis induci non potuissem, quassatus ut eram, restes tentare -lateris lævi, unde Israel tantum brevi ante delapsus erat. - -Hinc in interius descendi ad providendum quidquid vulneri meo -profuturum existimabam. Id quidem usque acriter dolebat, et -sanguis profusius manabat; tamen nec profundum, nec periculosum -fuit, nec denique me brachium movendo impediebat. Denique, quum -navis nunc quodammodo mea erat, circumspectavi, eamque ab ultimo -eius vectore — mortuo nempe O’Brien — purgandam esse existimavi. - -Is, ut iam monueram, ibi volutabatur, se cancellis infligens -prostratus, tamquam grandis turpisque pupa, statura quidem vivi, -sed quam diversus a colore comitateque vivi! In eo situ -cadaveris facile eligere poteram meam propriam agendi rationem; -et quoniam habitus tragicorum eventuum prorsus delevisset in me -omnem mortuorum formidinem, apprehendi hunc circa lumbos, haud -aliter quam saccum furfuris, et uno forti nisu sublatum, mortuum -in mare præcipitem dedi. Incidit autem in aquam magno sonitu; -capedulum rubrum excidit, in superficie fluitans; atque, simulac -discussæ aquæ resederunt, licebat mihi videre hunc et Israelem -alterum iuxta alterum iacere, uterque volutatus aquis huc et -illuc moventibus. O’Brien, quamquam usque iuvenis, calvus erat -admodum. Illic ipse iacebat cum illo capite calvo transversum -genua illius qui eum occiderat, pisciculis pernicibus supra -utrumque nando circumerrantibus. - -Nunc iam in navi solus eram. Æstus modo incipiebat refluere. Sol -tam prope erat ad horizontem, ut umbræ pinuum littoris occidui -per pulvinarium se exporrigerent, suas in navi figuras -depingentes. Flabra vespertina surgere occipiebant, rudentes -tamen leni sibilo resonabant, tametsi per collem duorum verticum -ab ortu satis arcebantur, vela autem in otio pendentia huc et -illuc agitabantur. - -Interim ego navi periculum impendére suspicabar. Prævola -protinus relaxavi, quæ constratum magno strepitu reciderunt; sed -velum princeps longe alia res erat. Nam enim, quum navis in -latus vertebatur, antenna maior deversa est extra cancellos -navis, quin ad pedem, vel duos, cum velo una aquæ erat mersa. Id -etiam periculosius esse censebam; tensio tamen tanta erat, ut ei -rei me ingerere nequaquam auderem. Denique sumpto cultro meo, -antarios præcidi. Tumiditas veli illico concidit, copiaque veli -inflati propansa in superficie aquæ fluitabat; quum vero summo -quo par eram nisu revellendo efficere nihil potuissem, id totum -erat summa ac fructus conatuum meorum. Cæterum “Hispaniola” se -fortunæ concredere debebat ut ipse ego. - -Sub hoc tempus iam totum pulvinarium umbra obrutum erat — ultimi -radii, ut memineram, per aperta sylvarum penetrabant, -refulgentes tamquam gemmæ in florido operculo navis fractæ. -Interim aura refrigescebat; æstus celeri lapsu altum versus -ferebatur, dum navis interim lateri suo magis magisque -subsidebat. - -Interea ego caute prorsum repsi, et in aquam despectavi. Hæc -quidem satis vadosa videbatur; tum oram præcisam, ultimæ -securitatis causa utraque manu prehendens, me leni lapsu in -aquam demisi. Aqua mihi vix ad lumbos meos attigit; fundus -arenosus erat firmus, vestigia exhibens undularum; ego vero -animo erecto ex aqua evasi, “Hispaniola” relicta in latus -declinata, velo principe longe lateque in superficiem aquæ -dependulo. Sub idem tempus sol quoque horizonti imminebat, -flabra autem vespertina submisso sibilo pinus nutantes oborto -crepusculo perflabant. - -Mare dumtaxat denique reliqui, nec inde manu vacua redivi. Illic -enim iacebat navis, a piratis liberata parataque ad nostros -excipiendos, siquando se mari committere vellent. Nihil mihi -antiquius videbatur, quam me domum, in vallum conferre, meisque -ibi rebus gestis gloriari. Fortasse aliquantum ob desertionem -reprehensus forem, verumtamen recuperata “Hispaniola” -irrefragabile responsum erat, sperabamque futurum, ut ne ipse -quidem Navarchus Smollett me tempus trivisse coargueret. - -Sic ratiocinatus, spirituque erecto, vultum domum versus ad -vallationem ac sodales meos direxi. Memineram rivulorum ad ortum -defluentium et in pulvinarium Navarchi Kidd delabentium primum -ex colle cum gemino vertice, ad lævum meum derivari; proinde -cursum meum illac direxi, quippe ubi rivulus ob exiguitatem -facilius traiici posset. Sylva satis erat aperta, cuius extremas -radices secutus, cornu eius collis mox attigi, nec multo post -amnem vadavi, aquis vix mediam suram meam attingentibus. - -Hoc iter meum prope ad eum me locum duxit ubi Ben Gunn extorrem -primum conveneram; illinc diligentiori cura oculos continuo -utrimque circumferens, prorsum itavi. Crepusculum iam plene -obrepsit; ut vero angusta geminati verticis collis penetrarem, -lumen ardoris e cœlo reverberatum animadverti, ubi, ut quidem -opinio ferebat mea, insulanus ille coquebat cœnam suam ad -crepitantem ignem. Et tamen mecum mirabar quod is se tam -incurium præbebat. Namque, si mihi licebat hunc ardorem visu -animadvertere, nonne idem licebat et Ioanni Silver ipsi, qui in -suis sedebat castris in littore, inter paludes?” - -Tenebræ interim magis magisque augescebant; nec plus efficere -poteram quam me, nec sine molestia, domum versus dirigere; -relicto interim colle bicipiti pone me, dum Spy-Glass a recto -mihi magis magisque livescere cœpit; sidera pauciora ac pallida -micabant; in terra autem depressiori, ubi errabam, non raro me -in dumetis offendi, et in arenosis scrobibus cespitavi. - -Subito genus claritudinis mihi incidit. Oculos attollo, videoque -languidum lumen lunæ in summitatem Spy-Glass incidisse, ac -paullo post clare animadverti aliquid luminosi argenteique inter -arbores gliscere, ex quo intellexi lunam surrexisse. - -Saltem tantillum adiutus, cæterum quod ex itinere supererat, -traieci; aliquando currens, alias incedens, moræ vix patiens, -vallationem pedetentim proximavi. Tamen, quum iter meum per -nemus illi attiguum calcare cœpissem, tam improvidus non eram ut -gressus meos non tardarem. Finis enim tanti cœpti mei haud -fuisset faustus exitus, si quo casu, ex errore, aliquis meorum -in limine me traiecisset. - -Luna interim sensim ascendebat; lumen eius per apertiora loca -sylvæ latius diffundebatur; e regione autem mihi fulgor alterius -cuiusdam coloris apparebat, subinde in obscurum recidens — -veluti prunæ ac torres ignis vigilum emorientis. - -Ne vel pretio vitæ quidem divinare poteram quid id esset. - -Tandem postremo deveni in ipsam oram loci clari. Extremitas -huius occidua iam lumine lunæ erat perfusa; reliqua pars, ut et -casa trabaria ipsa usque umbris erant obrutæ, longisque virgis -argenteis luminis scutulatæ. Ab adverso latere casæ ingens -congeries ignis in favillas atque cineres deflagravit, rubore -cuncta in circuitu perfundens, qui cum pallore lunæ amœnam -contrarietatem gignebat. Nullum erat signum vitæ, ne sonitus -quidem ullus, præter strepitum flabrorum. - -Constiti magnopere mecum miratus, nec parum terroris fortasse me -perculit. Apud nos enim non fuit moris magnos ignes suscitare, -quin, profecto, ex mandato navarchi parcissimi eramus sarmenti -consumptores; unde suspicari cœpi, hic, ex quo ego discesseram, -aliquid adversi evenisse. - -Prohinc furtim circuivi extrema ad ortum, me in umbra caute -contento, loco autem, ubi tenebræ densissimæ erant, vallum -transilio. - -Ut securitati meæ etiam magis providerem, manibus genibusque -nixus, adversum angulum casæ omnino mutus prorsum repsi. -Approximanti mihi cor magnopere allevari subito cœpit. Sonus -quem excepi non quidem fuit iucundus per se, de eo enim sæpius -conqueri solitus eram; nunc tamen ad instar musicæ erat amicos -meos audire posse stertere tam consono modo, qui indicio erat -placidi sui somni. Clamor ille nauticus excubitorum, “Cuncta -prospera,” auribus meis nunquam lubentius incidit. - -Interim de una dumtaxat re, nihil erat dubii: reos se infamis -excubationis reddidisse. Si nunc loco mei Silver, suique -prædones illis subrepsissent, nullus eorum solem surgentem -conspexisset. Sic res solet esse, mecum cogitabam, ubi navarchus -vulneratus iacet; atque ipse me iterum reprehendi, quod eos in -tanta pernicie, ubi tam pauci ad excubias agendas essent, -reliquissem. - -Nunc iam ad ianuam perveni, meque in pedes erexi. Intus tenebræ -erant, nec oculis quidquam percipere poteram. Quod ad sonum -attinet, nihil nisi constans tractus stertentium strepitus, -atque rarus quidam stridor submissus, veluti scintillarum, aut -rostri avis, arborem pulsantis, quem ego nullo pacto explicare -poteram. - -Brachiis meis ante me protensis prorsum itabam. Si loco meo -solito decumberem (cogitabam mecum ridens) lubens vellem eorum -vultus videre, quum postridie mane me conspicarentur. Eundo pes -meus aliquam rem molliorem offendit — crus erat alicuius -dormientis; hic conversus congemuit, sed non evigilavit. - -Dein, subito, vagitus exauditus est in tenebris: aurei -octonarii! aurei octonarii! aurei octonarii! aurei octonarii! et -sic deinceps sine cessatione, aut mutatione, tamquam crepitus -pusillæ molæ. - -Psittacus autem viridis hic erat, Navarchus Flint, Ioannis -Silver! Hæc volucris erat quam lignum carpentem audiveram; ipsa -eadem erat, quæ ullo homine vigilantius excubabat, quæque suis -tædiosis clamoribus me advenisse nuntiavit. - -Ad me recipiendum nullum otium mihi relictum fuit. Acri clamore -volucris omnes suscitati dormientes, in pedes consiliverunt; et -ingenti voce maledica Silver boavit: - -“Quis hic?” - -Ad effugiendum me converti, sed alicui violenter illisus me -recepi, moxque in brachium alterius incurri, qui vicissim me -brachiis complexus, tenuit. - -“Afferto sis tædam, Dick,” fatur Silver, quum sic prorsus captus -essem. - -Unus horum foras egressus, moxque rediens, ardentem torrem secum -tulit. - - -Pars sexta -Navarchus Silver - -Caput XXVIII. -In Castris Hostium. - -Rutilum lumen torris, quod interius casæ collustrabat, quod -maxime verebar, demonstravit et comprobavit. Piratæ nempe casam, -suppetiasque nostras possessione tenebant; aderat dolium conaci, -hic erant et suilla panisque, ut antea; meum tamen terrorem vel -decies auxit quod nullum percepi vestigium captivorum. Unum -tantum inferre poteram, cunctos nimirum perivisse, unde ex corde -optabam intimo, utinam et ego cum reliquis interivissem. - -In summa, sex hic erant piratæ. Nullus omnino alius eorum -superstes erat. Horum quinque in pedibus erant, vultu rubentes -ac tumidi, quod e primo sopore ebrio suscitati erant. Sextus -eorum tantum ad cubitum se erexit; hic tamquam cadaver pallebat, -cuius ligamentum cruentatum circum caput indicio erat eum -nuperrime vulneratum fuisse, et etiam tardius subligatum. Memini -aliquem in magna obsidione glande ictum fuisse, et magno cursu -se in sylvam recepisse, nec ullus dubitabam quin hic ille -fuisset. - -Psittacus in humero Ioannis Longi sedens plumas suas carminabat. -Hic quoque ipse, ut mihi quidem parebat, solito pallidior -severiorque videbatur esse. Ipse pulchram synthesin suam, e -subtili panno, qua indutus hactenus suo muneri satisfecerat, -usque gerebat, eadem tamen haud obscura vestigia præbebat -diuturni usus, cœno passim conspurcata, vepribusque ac spinis -dumetorum haud parum trita ac lacera. - -“Ergo,” fatur denique, “hicce est Iacobellus Hawkins, Dii te -sospitent! Incidit in nos tamquam — nonne? Esto, id æqui bonique -faciam.” - -His dictis in doliolum transversum desedit, fumamque implere -perrexit. - -“Præbe sis mihi torrem, Dick,” occipit fari; ac postea, quum iam -satis aptum nactus erat ignitabulum, “satis erit, mi iuvence,” -subiunxit, “reliquum reiice in sarmentum; vos vero, viri, -recipite vosmet! — opus haud est ut gratia Heri Hawkins -circumstetis; ille nos excusabit, nec dubitetis. Itaque -Iacobelle,” — nicotiana digito depressa — “eccum te, haud -mediocri, sed insueto delectamento seni Ioanni. Probum et -scitulum te primo reperi, quum primum mihi sub oculos cecidisti, -sed istud novissimum cœptum tuum me penitissime eludit.” - -Ad hæc omnia, ut facile perspici licet, haud dedi responsum. -Tergo me ad parietem stiterant, ubi, ut mihi quidem videbatur, -vultum Ioannis Silver satis audacter intuens stabam, pro specie -dumtaxat, nam cor meum atra insederat desperatio. - -Silver interea fumum, quantum buccam eius semel iterumque -compleverat, suxit, magnopere compositus, ac tum iterum -perrexit: - -“Vide sis modo Iacobelle,” inquit, “ecce te hic; iam ergo nunc -mentem tibi aperiam meam. Te semper plurimi feci, tamquam -iuvenculum cum eximiis animi dotibus, ceu imaginem ipsius mei, -ut pueri, et belluli. Semper optabam ut tute nobis adiungeres, -partemque tuam caperes, atque viri ingenui modo mortem -oppeteres, at nunc, me Dius Fidius, iam id effugere non poteris. -Navarchus Smollett præclarus nauta est, quod fateri nunquam -dubitabo, verum re disciplinaria nimius est. ‘Officium officium -est,’ ait ille, nec id addubitandum puto. Tute modo a navarcho -abstineas. Medicus tibi infensissimus factus est — ‘stellio ille -ingratus,’ sic te appellavit; atque summa totius rei ad hoc -redit; ad tuos redire non potes, non enim te suscipient; atque, -nisi tertiam navim ipse tu compares catervam, quæ quidem perquam -esset solitaria, Navarcho Silver te addicas oportebit.” - -Hæc quidem hactenus valebant. Mei igitur sodales usque in vivis -erant, ac licet asserta Silver ex parte credebam, nempe quod -partes nostræ adversum me ob desertionem succensæ erant, at hoc -sublevamini mihi potius fuit quam sollicitudini. - -“Ad hoc, quod in manus nostras incidisti, nihil habeo dicere,” -prosequitur Silver, “quamquam certe in manibus nostris es, nec -dubites. Argumenta non invitus audio; nihil enim boni e minis -nasci comperi. Si tibi istud munus arridet, bene est, tute nobis -addices; sin autem minus, Iacobelle, licebit tibi negare -assensum — licet, et libenter, mi sodalule, ac siquid a nauta -mortali æquius proponi possit, faustum et felix esto!” - -“Numquid ergo respondeam?” voce admodum tremula quæsivi. Toto -hoc sermone illusorio minas mortis mihi impendére sensi, sub -cuius acumine genæ mihi æstu flagrabant, atque cor mihi in -pectore acri pulsabat dolore. - -“Adolescentule,” respondit Silver, “nemo te cogit. Ipse, quo -loco sis, vide. Nemo nostrum, sodalicule, te urgebit, te enim -socio, ut vides, tempus iucunde agimus.” - -“Tum ergo,” inquam, aliquanto audacior factus, “si mihi -eligendum est, ius mihi assero sciendi, quid quæque res sit, -quare vos hic sitis, et ubi mei amici sint.” - -“Quid sit quid?” repetit unus piratarum profundo hirritu. “A, -talem, qui ea sciret, felicem liceret prædicare!” - -“Tibi autem, amice,” regerit huic interlocutori Silver, voce -truculenta, “satius erit linguam refrænare, donec interrogatus -fueris. Hesterno mane, Here Hawkins,” prosequitur Silver, “fere -diluculo, Doctor Livesey vexillo induciario ad nos descendit, -et, ‘Navarche Silver,’ fatur ille, ‘res tuæ sunt in incitis. -Navis est perdita! Equidem, fortasse, profundius in cyathos -inspeximus, ac, fieri potest, canticulum interitui eius -accinimus. Id haud negaverim. Ad minimum nemo nostrum navi -advigilavit. Tum dispeximus, ac, me Hercules, vetula illa -navicula erat nusquam. Nunquam antea vidi stultorum gregem -piscibus adeo similem, licebitque fidem mihi habeas asserenti me -fuisse omnium longe piscosissimum. ‘Itaque, fatur medicus, -‘paciscamur.’ Pacti ergo sumus, ego scilicet et ille; en exitum -eius: suppetiæ, brisæus, casa trabaria, sarmenta, quæ ex -humanitate tua collecta erant, et, ex more loquendi, tota illa -navis tantæ memoriæ, a vertice mali ad imam carinam. Quod vero -ad eos attinet, quo iverint, vel ubi sint, nescio.” - -Et iterum fumam sugitare perrexit. - -“Nequid vero tibi persuaseris,” prosequitur narrationem, “te in -eo pacto comprehensum esse, en tibi postrema verba circa te -prolata: ‘Quotnam vos estis,’ quæro ego, ‘qui hinc profecturi -sitis?’ ‘Quatuor,’ respondit ille — quorum unus saucius est. -Quod autem ad illum puerum attinet, ut eat in pessimum malum, -nescio ubi sit,’ inquit, ‘nec admodum curo. Iam eius nos fere -tædet.’ Hæc sunt eius verba.” - -“Hæcne summa rei est?” quæro ego. - -“Sic, sane, totum quod audies, mi fili,” ait Silver. - -“Et nunc meumne erit eligere?” - -“Nunc tuum erit eligere, nec dubites,” respondit Silver. - -“At vero ego non adeo sum vecors ut nesciam quid mihi -exspectandum sit. Si vel ad extrema deveniatur parum curabo. -Nimium quam multos iam vidi cæsos ex quo in vos incideram. Verum -sunt quædam quæ vos monitos esse velim,” respondi, quod nunc iam -plane eram excitus; “quorum primum istud est: ecce vos iam ad -extrema adductos: navis est amissa, thesaurus amissus, manus -amissæ; totum negotium vestrum ad incitas redactum; quodsi vero -scire cupitis quis ea patraverit — en me! Vespera qua in -conspectum terræ veneramus, ego in dolio malorum sedens verba -tua Ioannes, tuaque Dick Johnson, item Hands, qui modo in fundo -iacet maris, excepi, cunctaque ad verbum ante horæ tempus -retuli. Quod vero ad navim attinet, ego is sum, qui oram eius -absciderat, item ego is sum qui duos, quorum curæ eam -commiseratis, interemi, et iterum ipse ego sum qui navim in -locum deduxi, ubi eam nunquam amplius conspicietis, ne ullus -quidem vestrum. Meum itaque est ridere; ego enim in omni hoc -negotio rerum summas gessi, et hoc inde ab initio; non magis vos -metuo quam solitariam muscam. Agitedum, occidite me, aut servate -me. Unum tamen, nec plus, vos moneo; si me servaveritis, -præterita sunto præterita, quum vero vos verberones tamquam -piratæ ante iudicem vestrum steteritis, eos, quos potero, -servabo. Vestrum itaque est eligere. Occidite modo ulteriorem -aliquem, vobis non proderit; servetis me, et habebitis testem, -qui vos a patibulo liberare possit.” - -Hic dicendo finem feci, quod, mihi crede, spiritus mihi hæsit, -et haud parum mirabar, quod ne unus quidem eorum se movebat, sed -cuncti attoniti, ovium more me contuebantur. Atque dum hi usque -stupentes me aspectabant, ego iterum erupi: - -“Nunc autem, Here Silver,” aiebam, “tu mihi ex his optimus esse -videris, quocirca, si res in infaustissimum verterentur, gratum -mihi feceris, si medicum docueris quemadmodum ego id tulerim.” - -“Id memoria tenebo,” respondit Silver, voce tam curiosa, ut ego -nullo modo divinare possem, utrum me cum postulatis meis -derideret, an vero fortitudo mea eum devinxisset. - -“Ego vero unum aliquid huic addam,” subiungit ille veteranus -nauta cum vultu rubrofusco — nomine Morgan — quem in caupona -Ioannis Longi, in compitis Bristol videram. Is ille erat qui -Canem Nigrum noverat. - -“Attat, mihi ausculta,” cocus nauticus respondit. “Ego vero -insuper aliud addam, sic Dii me iuverint! namque iste ipse puer -est, qui mappam Billy Bones sustulit. Usque adhuc semper causa -Iacobelli Hawkins in dissidium abivimus!” - -“Quapropter hocce sibi habeat!” fatur Morgan sævo maledicto. - -His verbis tamquam vicenarius in pedes consilivit, evulsoque -cultro, adversum me tetendit. - -“Apage te!” clamat Silver. “Quisnam tu es Thomascule Morgan? -Fieri potest ut tute hic navarchum esse putes, fortasse. At -Hercle, te meliora docebo! Adversare mihi modo, iam ibis eo quo -multi fortes viri te præcesserunt his tricenis annis, serius aut -citius — aliqui ad extremas antennas, ita per Herculem! alii -ultra plancam, omnes autem ad pascendos pisces. Nemo mihi unquam -in oculos conspexit, fruitusque vel uno die placido postea, mi -Thomascule Morgan, mihi crede.” - -Morgan hæsit; at ex parte reliquorum mussatio submissa -exaudiebatur. - -“Thomasculus quidem recte,” ait unus. - -“Iam satis diu tuli vexationem ex arbitrio unius,” subiungit -alius. “Male peream, si amplius abs te Ioannes Silver, me vexari -sinam.” - -“Numquis vestrum, viri, rem mecum diremptam habere voluit?” boat -Silver de sede sua super doliolum prorsum inclinatus, dum fuma -sua in manu dextra usque ardebat. “Date modo nomen rei quam -molimini; ut puto muti non estis. Quis quid volet, accipiet. Num -ego tot annos vixi, ut nunc Hercle, ad finem vergens galerum -meum ab incremento rupiconis bibuli flexari sinam? Quid -quemadmodum fiat, haud ignoratis; ex ore vestro constat viros -fortunae vos esse. Itaque ego paratus sum. Capiat, siquis audet, -copidem, ego vero mox videbo eius interiora, grallator ut sum, -et hoc antequam fuma mea extinguatur.” - -Nemo unus se movit, nullus respondit. - -“Hocgenus itaque vos estis, nonne?” prosequitur, reposita in os -fuma. “Vos, profecto, visu læta turba estis. Certamine parum -valetis. Fortasse Anglicitatem regis Georgii intelligitis. -Navarchus hic ego sum per electionem. Navarchus ego hic sum, -quia vobis virtute longe antecello. Vos, gladio dimicare ut -viros fortunæ deceret, detrectatis; tum, per omnes Deos Deasque, -obsequemini, nec id dubitetis! In summa, puerum illum diligo; -puerum eo probiorem alium vidi nunquam. Virilior ipse est -quolibet vestrum murium pare hac in casula; hoc autem esto -mandatum meum; audeat modo quis vestrum vel manu eum attrectare -— hocce vobis mando, nec de hoc dubitetis.” - -Post hæc diuturnum silentium factum est. Erectus interea stabam -iuxta parietem, cor meum usque palpitabat marci instar, attamen -cum aliquo spei radiolo in pectore. Silver tergum parieti -applicans reclinatus sedebat brachiis iunctis, fuma in oris -angulo, tam compositus, acsi in templo sederet; verumtamen oculi -furtim circumerrabant, subditos suos seditiosos iis prosecutus. -Hi, vicissim, in ulteriore parte casæ interim conglobantur, -sibilæque eorum voces ac susurrus continuo in aures meas -fluebant, tamquam scaturigo. Subinde unus vel alter suspiciebat, -vultusque eorum nervosi rutilo tædæ lumine collustrabantur; at -vero oculos suos iam non adversum me versabant, sed adversum -Silver. - -“Iam vos nimium quantum ad disserendum habetis,” notat Silver, -præ se longe in aerem exspuens. “Effamini, ut audiam, aut vero -desistite.” - -“Ignosce, mi Here,” refert unus eorum; “regulas aliquas tu non -prorsus ad amussim videris observare; fortasse cæteras -accuratius servabis. Caterva hæc minus est contenta; hæc caterva -libidinem imperitandi non probat; hæc caterva habet sua iura, ut -aliæ catervæ, et hæc te docere audeo; atque secundum tuas -proprias regulas licere nobis nos tecum agere, interpretor. Cum -tua bona venia, mi Here, te agnosco in præsenti navarchum; -verumtamen iura mea assero, et ad consulendum cum sodalibus -foras egrediar.” - -His dictis nauta hic, fortasse quinûm et tricenûm, ægri -aspectus, oculisque flavidis, salute nautica probissime data, -sedate ad ianuam accessit, forasque ivit. Reliqui, unus post -alterum exemplum eius sunt secuti, quisque salute data, -excusationeque aliqua oblata, excesserunt. “Secundum regulas,” -ait unus “Consilium antepodicum,” dixit Morgan. Et sic, una aut -altera explicatione interposita, ex casa omnes excesserunt, me -atque Silver cum face relictis. - -Cocus nauticus fumam suam extemplo sustulit. - -“Nunc, Iacobelle Hawkins,” affatur me constanti susurro, qui -nunc demum audiri poterat, “mihi ausculta. A morte, quin, quod -longe peius est, a cruciatu, vix dimidiam plancam abes. Futurum -est uti hi me excutiant. Memineris tamen futurum esse, ut ego -tibi per cuncta discrimina adfuturus sim. Id mihi in animo haud -fuit, minime, usque eo dumtaxat quum tu tuam rem exposueras. -Tantis iacturis in desperationem eram actus, ut insuper etiam -caput patibulo periclitarer. At nunc perspicio te bonæ frugis -esse. Sic itaque apud me loquor: adsta Iacobello, Ioannes, -Iacobellus autem vicissim tibi adstabit. Tu illi es alea ultima, -ac per omnes Cœlicolas, Ioannes, ille tuus est, Alter alteri -innitamur, inquam mecum. Tu servabis suum testem, ille vero -servabit tuum collum!” - -Vage denique intelligere cœpi. - -“Aisne cuncta esse perdita?” quæro ego. - -“Utique, Hercle aio!” respondit ille. “Navis est perdita, collum -est perditum — ad hoc enim summa redit. Quamprimum dispiciens in -sinu, Iacobelle Hawkins, vidi navim disperiisse — equidem satis -sum rupex, tamen statim óccidi. Quod autem ad istam attinet -turbam, suumque concilium — nota tibi, cuncti sunt bardi et -ignavi. Vitam tuam servabo — si ita fiat ut possim — a furore -eorum. Sed mihi ausculta, Iacobelle — par tu pari reddes — -servabis Ioannem Longum ab oscillando.” - -Eram obstupidus; rem adeo præter spem a me postulare videbatur — -ipse, veteranus pirata, primipilus in cunctis. - -“Quidquid potero, faciam,” respondi. - -“Est pactum!” clamat Ioannes Longus. “Effare modo audacter, -Ædepol! Usque est spes mihi.” - -His dictis ad torrem retro ambulavit, qui medio sarmento, frusto -callæ innixus stabat, cuius ope fumam suam iterum accendit. - -Reversus illinc, “Vide sis Iacobelle, ut me rite intelligas,” -prosequitur sermonem; “ego enim caput in humeris gero; ita sane. -Iam nunc in partibus sum Spectabilis. Nec ullus dubito quin tu -illam navim alicubi in tuto habeas. Quí id molitus sis, ignoro, -sed salvam esse scio. Suspicor nempe illos Hands et O’Brien -fidem fefellisse. Nec ego illis unquam magnopere fisus sum. -Memorem itaque te mei esse volo. Nullis te quaestionibus -fatigabo, nec sinam ut alius quis id agat. Satis scio quando -alea finita sit, ita vero; nec me præterit quis puer constans -sit. A, una, tu, qui iuvenis es — tu et ego una, quanti boni -fieri potuissemus auctores!” - -His dictis e dolio aliquantulum brisæi in scyphum -cassiterinum[1] elutriebat. - -“Visne degustare, mi contubernalis?” quærit ex me, quum vero ego -negassem, “mihi fulcimento opus est, turbellæ enim mihi -imminent. Sed ad verbum turbellæ, curnam medicus ille, -Iacobelle, mihi mappam tradidit?” - -Vultus meus verum atque genuinum meum stuporem ita prodidit, ut -quæstionibus insuper vix opus esset. - -“Ita revera, sane ita fecit,” ait ipse. “Nec est ullum dubium, -quin aliquid hic sublateat — certe aliquid, Iacobelle, — malum, -aut bonum. - -Hic alterum haustum brisai sumpsit, quassans magnum caput -flavum, veluti qui pessima mala excipere parat. - - 1. Cassitérinus, -a, -um, nomen adiectivum e nomine - \ substantivo, cassiterum, -i, quod uno verbo Græco idem - \ designat, quod apud Romanos Plinius duobus verbis, - \ plumbum album appellat; materia metallica scyphi, sive - \ cyathi, vasculi ad hauriendam aquam. - - -Caput XXIX. -Macula Nigra iterum. - -Concilium piratarum per aliquod tempus duravit, quo finito, unus -eorum iterum intravit casam, eadem repetita salutatione, quæ -mihi quidem ironiam sapere videbatur, petivitque ut sibi torre -uti liceret. Silver ei breviter concessit, quo facto, emissarius -iste iterum recessit, nobis duobus in tenebris relictis. - -“Mi Iacobelle,” fatur denique Silver, qui iam amicum se gerebat -amicaque voce loquebatur, “auram exoriri persentisco.” - -Interim ego ad proximum foramen iaculatorium me vertens, foras -spectabam. Titiones magni ignis iam fere ad extrema fuerunt -combusti, ac modo iam ultimis flammulis ardebant, nullo fere -lumine diffuso, ut iam intelligerem, cur coniurati facula -indigerent. Circiter ad dimidium itineris deorsum in declivi ad -vallum stabant hi conglobati; unus lumen tenebat; alter genibus -innitebatur eorum in medio, vidique eius in manu cultrum nudum -variis coloribus fulgentem lumine faculæ. Cæteri omnes -aliquantum proclinare videbantur, quasi observantes illius -operationes unius. Tantum quod notare poteram illum, præter -cultrum etiam librum tenere, et magnopere mirabar quemadmodum -res tam incongrua in eorum possessionem incidere potuisset, quum -ille de genibus in pedes consurgit, totusque globus adversum -casam moveri occepit. - -“Ecce iam adventant,” significo ego, illinc ad priorem locum -meum revertens, quod indignum me iudicavi ut hi me observantem -fuisse scirent. - -“Ut veniant, puerule — ut veniant,” dictitabat Silver serene. -“Unum iactum usque habeo in meo loculamento.” - -Ianua pansa, quinque illi in unum globati stabant intus, unumque -e suo numero prorsum trudebant. Ullo alio in statu rerum comicum -videri poterat lentum eius progressum cernere, ad singulos -gressus dubitabundus, sed dextram suam clausam ante se tenebat. - -“Accede iuvence, inclamat eum Silver. “Non te comedam. Porrige -sis, glebo, regulas rite novi, novi equidem; deputatis non -officiam.” - -Animo sic magis confirmatus, pirata audacius accessit, et ex -manu sua aliquid in manum Silver porrigens, etiam pernicius ad -suos sodales recessit. - -Cocus marinus, quod ei datum erat, aspexit. - -“Macula Nigra! Ita putavi,” subiunxit. “Undenam contigit tibi -chartam comparare? At ecce! cerne modo; id non bene ominatur! Tu -enim ausus es hoc e Bibliis excidere. Quisnam vecors excidit -Biblia?” - -“A, ecce!” ait Morgan — “ecce. Quidnam ego dixi? Nihil boni inde -obveniet, dixi ego.” - -“Iam nunc fere diremistis rem inter vos,” prosequitur Silver. -“Ut mihi quidem videtur, quisque vestrum pendebit. Quisnam amens -vestrum possidebat Biblia?” - -“Dick is fuit,” fatetur unus. - -“Dickne, revera? Tum licebit Dick ad preces recurrere,” -respondit Silver. “Tum ipse portionem suæ fortunæ iam vidit, -nempe Dick, nec dubitetis.” - -Sed nunc longulus ille cum flavidis oculis se ingerit: - -“Pone iam istum tuum sermonem, Ioannes Silver,” inquit. “Hæc -caterva uti erat sui muneris, in pleno concilio, tibi maculam -nigram decrevit; verte modo eam, uti muneris tui est, videque -quid ibidem scriptum sit. Tunc loquaris, licet.” - -“Gratias, Georgi,” refert cocus marinus. “Tute erga negotia -semper alacrem præbuisti, regulasque memoria tenes, mi Georgi, -ut libenter video. Ergo quid illud est? A, ‘Depositus’ — id, -profecto, siccine? Scitule scriptum, sic, sane; quasi typis, -iuro. Tuane manu, Georgi? Iam te veluti ducem huius catervæ -factum video. Si navarchus proxime evadas nihil mirabor. Velis -mihi interim illam faculam præbere, fuma hæc minus spirat.” - -“Nihil agis,” fatur Georgius, “pone nugas, hanc catervam non -amplius destitues. Tu per te ipsum homo es curiosus; sed harum -rerum iam finis est, ac plane convenit ut de illo dolio in pedes -degrediaris, et in suffragando adiuves.” - -“At ego te regulas scire intellexi,” redarguit Silver -contemptim. “Si tu minus scias, ego certe scio; proinde hic -perseverabo — sumque usque tuus navarchus, quod memineritis — -usque dum gravamina vestra proferatis, iisque respondeam; -interim macula vestra nigra ne buccellatum quidem valet. Reliqua -postea videbimus.” - -“Quin nihil est,” suscipit Georgius, “quod verearis; probi enim -nos cuncti sumus, saltem nos, profecto. Præ omnibus, tu totam -istam expeditionem destituisti — hoc negando nimium audebis. -Alterum, tu gratuito effecisti ut hostes ex his insidiis -incolumes evaderent. Quidnam ii evadere voluerunt? Nescio; et -tamen satis liquet quid effugere voluerint. Tertio, tu -obstitisti quominus nos eos in itinere adoriremur. Iam tua -consilia perspicimus, Ioannes Silver; tu prædæ inhias, et hæc -est tua iniquitas. Ac, postremo, quartum hic est porro iste -puer.” - -“Nihilne plus?” tranquille quærit Silver. - -“Etiam plus quam satis,” regerit Georgius. - -“Propter tuos errores ac peccata nos omnes pendebimus, et quid -aliud.” - -“Esto; mihi ausculta, iam ego hisce quatuor gravaminibus -respondebo; uni post alterum iis respondebo. Ego igitur destitui -hanc expeditionem, siccine? Iam vero vobis, quid ego voluerim, -sat notum. Id si factum esset, ut satis scitis, quisque nostrum -ista nocte in ‘Hispaniola’ esset ut unquam fuimus, quisque esset -vivus, salvus, sapida polenta satur, thesaurus autem, me Dius -Fidius, in cavo navis, inquam, per Deos! Ecquis me frustravit? -Ecquis me, navarcho usque legitimo, ad hæc coegit? Quisnam mihi -nigram illam maculam, ipso die nostri in terram egressus -præstitit et in hanc nos choream impulit? Est autem hæc chorea -bellula — vobis prorsus congruo in ea saltationis — siquidem -simillima est ex fune pendentis, in patibulario Londinensi; et -hoc certum est. Et quisnam huius auctor est? Utique Anderson, -Hands, atque tu ipse, Georgi Merry! Atque tu solus superstes es -ex ea caterva ardelionum; atque tu is es bipedum insolentissime, -qui supra me navarchus esse gestis — tu idem, qui nos -frustraveras! Per Deorum fidem! hoc omnium fabularum apicem -longe exsuperat.” - -Brevi pausa a Silver hic interposita, licebat mihi ex vultu -Georgii suorumque quondam sodalium, hæc verba Silver non fuisse -in cassum prolata. - -“Tantum quoad numerum primum,” suscipit iterum reus, sudorem de -fronte tergens, quod tanta vi disputabat, ut casa nutaret. -“Equidem iuro, vel vos alloqui me tædet. Etenim vos tam sensu, -quam memoria caretis, et cuique ad divinandum permitto ubi -matres vestræ fuerint, quæ vos sivissent iter maritimum tentare. -Mare! Ingenui fortunæ! Ut mihi quidem videtur, opificio sartores -vos estis.” - -“Perge Ioannes,” excipit Morgan. “Fac verba et ad reliquos.” - -“A, illi reliqui!” exclamat Ioannes. “Præclara illa turba est, -nonne? Vosne aitis hanc expeditionem abortivam esse. Ita vivam! -simodo intelligeretis quam abortiva illa sit, tum vobis -illucesceret! Ad patibulum tam sumus prope, ut mihi et collum, -si vel cogito de ista re, rigescat. Vidistis eos, fortasse quum -æstu deorsum vecti, aliquis eos vobis indicavit nautarum, ut -illi catenati pendebant, avibus circumvolitantibus. ‘Quisnam -ille est?’ quærit unus. ‘Illene?’ “Hem, ille est Ioannes Silver. -Bene eum novi,’ ait alter. Et audire licebit tibi tinnitum -catenarum adversum alteram boiam tuam progredienti. En, huc -devenimus, iste est noster status, cuiusque filii matris -nostrum, illius culpa, culpaque Hands, Anderson, aliorumque -damnosorum vestrum stultorum. Si vero de puncto quarto quoque, -item de puero scire cupitis, nec hoc vobis negabo. Annon est -ipse obses? Num obsidem pessumdabimus? Non nos quidem; ipse enim -ultimum nobis fieri poterit refugium, nec esset mirum. Occidere -hunc puerum? non ego quidem, sodales! Numerus autem tertius? -Esto, sane; ad ea multa possunt disputari. Fortasse vos parvi -facitis quod medicus vere collegiatus vos quotidie visum venit — -tu, Ioannes cum calvaria tua fracta — aut tu, Georgi Merry, quem -vix senis ab hinc horis febris iactabat tertiana, cuius oculi -etiam hoc momento, accurate ad horologium, etiamnum putaminis -citrei instar flavi sunt? Nec fortasse scivisti nos consortem -nacturos? Sic tamen est, eritque usque eo, quod non longe abest; -tunc experiemur quis obsidem habere potissimum gavisurus sit, -quum eo venitur. Quod vero ad numerum attinet secundum, quod -nempe ego pactionem iniverim — ecquid? annon genibus ad me -repsistis, non ego, vos eratis animo deiecti — quin et fame -eratis absque me perituri — at hoc nauci est! spectate eo — id -causæ est!” - -His dictis chartam flavidam in constratum deiicit, quam ego -illico agnovi — nec alia hæc erat quam illa charta flava, mappa -insulæ nempe, cum tribus rubris crucibus, quam ego in fundo -risci repereram navarchi, oleamine involutum. Cur vero medicus -eam huic dedidisset, me omnino præterivit. - -Si vero mihi ea res ænigma erat, conspectus mappæ seditiosis -superstitibus res omnino incredibilis videbatur. Tamquam feles -muri insiliverunt. Una manus eam ab altera excepit, unus eam -alteri eripiendo; atque e maledictis boatuque, et e puerili risu -existimasses eos non modo ipsum aurum palpare, sed plane in navi -atque mari navigare. - -“Sic prorsus,” ait unus, “is certe Flint est, I. F. tum corolla -infra, offendixque laqueata, per similitudinem; hoc ei fuit -solemne.” - -“Perquam bellula,” notat Georgius. “At quí eo potiemur, quum et -sine navi simus?” - -Silver subito subsilit, unaque manu parieti innixus: “Monitum te -esse volo, Georgi,” inclamat hunc, “Si vel alterum verbum tuæ -proterviæ protuleris, te provocabo, tecumque confligam. Quí? -Ecquí id scis? Mihi id dicere debebas — tu et cæteri, qui navim -meam perdidistis, præsertim tute eo ingerente, scelerate! At -vero non tu, tu non vales; tu ingenio comminiscendi ne blatta -quidem es par. Civiliter fari vales, et faberis, Georgi Merry, -nec dubites.” - -“Æquum dicis,” probat senex Morgan. - -“Æquumne? ita sane existimo,” clamat cocus marinus. “Tu -perdidisti navim; ego thesaurum reperi! Uter nostrum alteri -præstat? Nunc autem, per Herculem, me abdico! Eligite quem -velitis vobis in navarchum; iam ego eius habui satis.” - -“Silver!” vociferantur illi. “Barbecue in perpetuum! Barbecue in -navarchum!” - -“Hoc itaque estis animo, itane?” fatur cocus. “Georgi, ut -opinor, alia tibi occasio exspectanda erit, mi amice, teque -fortunatum putes quod vindictam non spiro ut alii. Id nunquam -mei moris fuit. Nunc autem, sodales, quid de ista nigra macula? -Nonne iam haud valet multum? Dick suam fortunam male tentavit, -Bibliaque sua corrupit; nec quidquam plus.” - -“Tamen, nonne, ad deosculandum, ut liber, valebit?” mussabat -Dick, qui haud æquo videbatur ferre animo maledictum, quod ipse -sibi consciverat. - -“Biblia, particula excisa! contemptim regerit Silver. -“Haudquaquam. Id non magis obligat quam libellus carminum.” - -“Numquid ita?” interpellat Dick haud sine quodam gaudio. “Mihi -tamen paret id quoque operæ pretium esse.” - -“En, Iacobelle” — fatur Silver, “en tibi quamdam curiositatem,” -quo dicto frustulum chartæ mihi iecit. - -Sphæricula ea erat haud maior nummo coronario. Ab uno latere -erat alba, quoniam fuit ex ultimo folio; ab altero continebat -unum versiculum, vel duos, ex Apoclypsi — ista nempe verba, -inter cætera, quæ animum acriter affecerunt: “Foris canes et -venefici.”[2] Pagina impressa infecta erat cinere, qui iam -abradi ac decidere, digitosque meos inficere cœpit; ab albo -autem latere, eadem materia, verbum erat inscriptum,“ -Depositus.” Hanc rem curiosam ipso hoc momento mecum habeo: sed -scripturæ, præter levem scalpturiginem, cuiusmodi quis ungue -incídere possit, aliud vestigium superest nullum. - -Hic denique fuit finis rerum hac nocte gestarum. Mox post, -sumpto in circuitum haustu potus, decubuimus, Georgio Merry, per -extrinsecam Silver vindictam in excubitorem constituto, quem -ipse mortem minatus est, si se infidum comprobasset. - -Claudere oculos diu non poteram. Certum profecto est me ex cæde -illius nautæ hoc postmeridiem, satis ad meditandum materiæ -habuisse, tum ex ipso meo periculoso statu, præsertim autem e -clare perspecta Silver machinatione — seditiosos una manu -continendi, altera autem cuncta apta vel inepta adminicula -prehendendi, quibus suam miseram vitam servare posset. Ipse -interim placide dormiebat stertebatque; tamen cor meum eius -causa dolebat, sceleratus ut erat, ob funesta pericula quibus -circumdatus erat, atque turpissimum patibulum, quod illi -imminebat. - - 1. Boia, æ, verosimiliter ex bovia, proprie collare - \ significat boum, sed temporibus labentibus, sensu - \ translato, adhibebatur ad contrabium, dolium, vel quid - \ aliud, ad designandum saxum, offendiculum quodlibet in - \ fundo aquæ navigabilis, quo navigatores de periculo - \ docerentur. - - 2. Integer locus Apocalypseos (xxii, 15) sic se habet: - \ “Foris canes, et venefici, et impudici, et homicidæ, et - \ idolis servientes, et omnis qui amat et facit mendacium.” - - -Caput XXX. -Fide Obstrictus. - -Expergefactus sum — cuncti profecto expergefacti sumus, nam et -ipsum excubitorem, qui dormiens tergo posti inciderat, se -colligentem videre poteram, vocis claro sonitu, inde ab ora -sylvæ ad nos perstrepentis: - -“Trabarium, eho!” verba proclamantis. “Hic medicus est.” - -Et is certe medicus fuit. Licet quidem vocem libenter audiverim, -gaudium tamen sine amaritudine haud erat. Confusus enim -memineram negatæ a me obedientiæ, violatæque disciplinæ -facinora; et quum vidissem quo ea res me detulisset — quos nempe -inter socios, qualiaque pericula — ipsi obviam fieri pudere me -cœpit. - -Necesse est eum ante lucem surrexisse, quod vix diluculum erat; -atque quum ad speculatorium accurri, spectavi, vidi eum stantem, -ut olim Silver, surarum tenus in vaporibus. - -“Ecce te, medicum! Omnium maxime salvus sis!” inclamat eum -Silver, alacer, indiciisque atque gloria boni animi radians -intra momentum. “Utique prima luce, quoniam, uti dicitur, -maturrima avis præda potitur. Georgi, mi fili, concita te -paulisper, adiuvaque medicum ad latus navis superandum. Cuncti -salvi, ægri tui et nos omnes valemus, sumusque læti.” - -Sic verbigerebatur in vertice stans collis, gralla sub cubito, -manu una lateri casæ applicita — prorsus Ioannes Silver ille -antiquus, voce, moribus ac sermone. - -“Etiam habemus hic aliquid,” pergit deinceps, de quo, quum -sciveris, miraberis. Parvulum habemus hic peregrinum — hi! hi! -Novus convictor ac diversor, ex omni numero vegetus, sanitas -ipsa; dormit tamquam lapis, hac nocte iuxta Ioannem — prora ad -proram eramus totam noctem.” - -Dr. Livesey per hoc tempus transcenderat vallum, eratque prope -cocum, licebatque mihi mutatam eius vocem percipere: - -“Non Iacobellum?” - -“Quin ipsum eum Iacobellum, semperque eundem,” respondet Silver. - -Medicus constitit illico, tametsi verbum nullum protulit, nec -nisi paullulo post ire perrexit. - -“Itane revera?” tamen fatus est, “at officium præcedit, tum -voluptas, ut tu, Silver ipse dicere poteras. Pertractemus prius -tuos ægros.” - -Momento post casam ingressus est, meque nutu severo animadverso, -opus suum inter ægros aggressus est. Mihi quidem ipse nequaquam -videbatur vereri, licet minime ignorabat vitam suam in medio -horum infidorum dæmonum in summo discrimine versari; tamen -celeriter processit ad suos ægros, acsi inter membra cuiusdam -familiæ Anglicæ bene moratæ ageret. Fortasse sua se gerendi -ratio animos horum affecit; sic enim isti se gerebant adversum -eum, acsi nihil unquam evenisset — acsi ipse usque medicus esset -navalis, ipsi autem fidæ manus ante malum. - -“Bene tute habes, amice,” alloquitur unum, cum capite -circumligato; “si tamen quis unquam mortis in umbra fuerit, is -certe tu fuisti: calvaria tua ferro haud multo minus dura est. -Tu autem, Georgi, quí vales? Tu colore certe es bellus; tuum -iecur, mi homo, inversum est. Sumpsistine illam medicinam? Viri, -sumpsitne ille suam medicinam?” - -“Ita, vero, mi Here,” respondit Morgan, “pro certo scio.” - -“Quia, ut videre licet,” inquit Dr. Livesey suavissimo quo par -erat modo, “quum sim medicus seditiosorum, vel, ut me appellare -malo, ut probum decet civem, medicus carceris, id maximi facio -ut Regi Georgio (quem Dii servent), patibuloque quos possim -servem.” - -Scelionum alter alterum contuebatur, aculeum tamen dictorum -silentes acceperunt. - -“Dick non plane bene se habet, mi here,” fatur unus. - -“Itane?” quærit medicus. “Huc accede, Dick, linguamque tuam -exsere. Quin mirarer si se secus haberet; lingua eius par est ad -perterrendos Francos. Altera febris.” - -“Aha!” interpellat Morgan, “hoc ex violatis Bibliis manat.” - -“Hoc manat, ut tu dicis, inde, quod dementissimi asini estis,” -regerit medicus, “nec sapitis satis, nec scitis qui aer saluber -sit, qui autem sit venenosus, nec quod solum sit siccum, quod -vero pestifera palus. Ego autem maxime probabile censeo — -quamvis hæc mera opinio sit — magnum vos omnes pretium -soluturos, antequam ex hac febri eluctemini. Castra in palude! -quis unquam? Silver, miror valde. Tu plerisque minus es demens, -omnibus rebus comparatis, tamen ignarus es ipsorum valetudinis -rudimentorum. Hæc quidem,” denique subiungit, postquam omnes in -circuitu remediis paverat, quæ hi potius puerorum instar scholæ -eleemosynariæ, quam sanguinolentorum latronum ac piratarum, vere -ridicula humilitate sumpserant, “sufficiant in hodiernum diem. -Nunc autem lubebit mihi cum illo puello colloqui, si tibi ita -placet.” - -Quibus dictis, nutu capitis me indicabat. - -Georgius Merry circa ianuam stans ructabatur sputabatque præ -aliquo medicamento; verum vel primo verbo propositi medici -audito, se vertit, vultuque rubore perfuso clamavit; “Non!” -addito maledicto. - -Silver dolium pleno palpo percussit. - -“Ta-ce-bis!” boat ille, vereque leonis rugientis aspectu speciem -præ se ferebat. “Medice,” pergit dein voce consueta, “quum satis -cognoscerem tuum erga istum puerum affectum, de ea re iam antea -cogitavi. Nos omnes admodum grato in te sumus animo, et, ut -vides, fiduciam in te collocamus, remediaque tua cannei instar -deglutimus. Hinc existimo me modum reperisse, quo omnibus -satisfiat. Hawkins, dabisne mihi fidem, veluti adolescens -ingenuus — adolescens ingenuus enim es, quamquam imo loco natus -— fidem, inquam, non te facturum ut effugias?” - -Fidem petitam sine dubitatione dedi. - -“Ergo, medice,” tum ait Silver, “velis modo e septo egredi, quum -vero foris fueris, puerum adducam ab intrinseco, ac tum, ut -puto, poteris cum eo trans vallorum interstitia sermocinari. -Multum interim vale, mi Here, nostrumque omnium salutem -Spectabili, atque Navarcho Smollet nuntia.” - -Vix medicus casam reliquerat, tempestas indignationis atque -vituperationis erupit, quam nihil nisi iratus sævusque vultus -Silver refrænare poterat. Omnes in eum conversi, accusare eum -cœperunt, velut qui separatis consiliis ac seiunctis eos -luderet, sibique pacem cum hostibus propriam pangere meditaretur -— se vero ab eo delusos, victimas complicesque deserere, suum -interesse hostibus prodere tentaret; hoc est, de rebus iisdem -ipsis, quarum ipse reus sine dubitatione fuit. Quæ quidem res -tam propatula mihi videbatur, ut haud perspicerem quí eorum iram -refelleret. At hic virilitate eorum duplum æquabat, memoria -autem victoriæ eius, superiori nocte reportatæ, horum animum -magno pondere degravabat. Hic eos convitiis omnigenis bardorum, -bucconum, gurdorum, stultorum impetivit, denique ostendit illis -colloquium cum medico necessarium fuisse, mappaque ante oculos -eorum iactata quæsivit, utrum, eorum arbitrio fidem pactam ipso -eo die frangendam esse expediret, quo thesaurum exploratum -prodituri essent. - -“Nequaquam, per Herculem!” vagit ipse, “nostrum erit fœdus -rumpere, quum fuerit tempus opportunum, interea ludificabo -medicum, etiamsi loco olei brisæo calcei eius mihi purgandi -fuerint.” - -Post hæc ignem eos accendere iussit, dein gralla sua claudicans -casa excessit, manu altera humero meo imposita, eos male divisos -relinquens, silentio eis iniecto magis sua suada quam -convictione. - -“Lente, puerule, lente,” affatur me. “Possent isti quolibet -momento irruere si nos properantes viderent.” - -Data itaque opera arenas ad eum locum ubi medicus stabat -perambulavimus, eo extra vallum præstolante; simul autem atque -intra loquendi propinquitatem perveneramus, Silver constitit. - -“Istud quoque notabis tibi, medice,” ait Silver, “quod puer tibi -enarrabit, ut eius vitam servaverim, quam ob rem etiam depositus -sum, nec id dubites. Medice, quum quis naviculam suam tam -strictim sub ventum egit quam ego — dato ultimo teruncio -spiritús sui corporis in aleam, ut ego — fortasse, intercedere -pro eo, non nimium iudicaveris. Memineris, te obsecro, modo non -tantum vitam meam in trutina pensari, verum etiam vitam eius -pueri insuper; noli igitur dubitare, medice, mei gratia bona -interponere verba, item, gratia misericordiæ, largire mihi -quantulumcunque speculæ vitæ.” - -Silver prorsus alius fuit homo simul ac foris erat, tergumque -illis verterat, qui in trabaria casa erant; genæ eius recidere -videbantur, et vox eius tremebat, nec ullus unquam animus tam -serius erat quam suus. - -“At, Ioannes,” quærit medicus, Dr. Livesey, “tu certe non -times?” - -“Mi medice,” refert hic, “ignavus non sum, non ego, non adeo!” -fatur digitorum edito crepitu. “Si essem, non faterer. Fateor -tamen ingenue, cogitatione tamen patibuli contremisco. Verum tu -vir es æquus atque iustus; te virum probiorem vidi nunquam. Nec -tu oblivisceris boni quod fecerim, haud plus quam oblivisceris -mali, id scio. Nunc secedam — vide sis — teque cum Iacobello -solum relinquam. Nec hoc inter bona referre oblitus fueris, et -hæc quidem longiuscula mensura est; sic puto.” - -His dictis tantisper recessit ut extra auditum esset, ibique in -truncum arboris iacentem resedit, sibilareque cœpit, subinde huc -et illuc se versans in suo sessibulo, ut alias ego medicusque -sibi sub oculis essemus, alias sui sceliones, huc et illuc in -arenis errantes casam inter et ignem — quem nunc magna cura -conabantur suscitare — dum alii e casa suillam, ientaculum -parantes, proferebant. - -“Ergo, Iacobelle,” affatur me medicus, “hic denique es. Ut -sevisti, mi puerule, ita et metes. Dii sunt testes, nihil in -corde meo me reperire, quare te vituperem; tantulum tamen dicam -tibi, sit benigne aut secus dictum: dum Navarchus Smollett -valebat te effugere ausum non esse; quum vero æger iacebat, nec -obstare poterat, te effugisse, per Deum Herculem, facinus erat -ignavum!” - -Non negabo me hic flere cœpisse. “Mi medice,” respondi ei, -“satius mihi parces, ego enim ipse me satis reprehendi; vita mea -utique iam perdita est, etiamque essem plane mortuus, nisi -Silver obstitisset; insuper, mihi crede, medice, scio mori — nec -negaverim me id meruisse — unum tantum formido, torturam. Si me -tortura subiecerint —” - -“Iacobelle,” interpellat medicus, atque vocem eius satis mutatam -esse sensi, “idgenus sermones minime patiar! Transili huc, ac -tum una fugiemus.” - -“Mi medice,” refero ego, “fidem dedi.” - -“Scio, scio,” respondit ipse. “Factum id iam mutari nequit, -Iacobelle. Onus id iam ego mihi suscipiam; holus aut bolus, -causa aut culpa, mi puerule, ut tu hic relinquaris, ferre -nequeo. Prosili! Unus tantum est subsultus, tum eris foris, -cæterum, fugiemus una, tamquam dorcades.” - -“Non faciam,” respondi, “tu satis scis id nec te, nec -Spectabilem, neque Navarchum fore facturos, haud magis quam -velim ego. Silver mihi confisus est; fide me obstrinxi; revertar -ergo. Verum, medice mi, copiam finiendi mihi non fecisti. Si eo -veniretur ut me torquerent, verbum effutire possem ubi navis -esset; etenim navis est in mea potestate, partim bona fortuna, -partim ex audendo; iacet autem ea in Septemtrionali influxu, in -littore meridiano, parum intra summum æstum. Dimidio æstu ipsa -eminebit, siccaque erit.” - -“Navis! aisne tu?” stupens clamat medicus. - -Tum cursim ei narravi meas res gestas, quas ipse tacitus -exaudivit. - -“Est genus quoddam fati in hoc,” notavit ipse narratione finita. -“Quoque passu tu is es qui vitam nostram servas; ac tu credere -poteris nos passuros ut tu tuam perdas. Haud æqua ea esset -repensio, mi puerule. Tu enim nobis insidias patefecisti; tu -nobis invenisti Ben Gunn — præclarissimum facinus, abs te unquam -præstitum, aut præstandum sit, si vel nonaginta vivas annos. A, -per Deorum fidem! sed quid ego de Ben Gunn loquar? Facinus hoc -ipsum est in propria persona. Silver!” clamat medicus, “Silver! -id consilii tibi dare cupio,” prosequitur medicus dum cocus -propius accedebat: “noli in quærendo illo thesauro magnopere -properare.” - -“At, mi Here, ego quidem facio cuncta quæ possum,” respondit -Silver, “verum id non est ex his. Deprecari tantum te possum, ut -ad servandam meam, puerique vitam thesaurum illum requirere -queam, nec de hoc dubites.” - -“Esto, Silver,” suscipit medicus, “si sic res se habet, addam -aliquid ulterius: cave procellas quum thesaurum repereris!” - -“Mi Here!” refert Silver, “ut virum inter et virum, id et nimium -et parum est. Quid persequaris, cur vallationem reliqueris, cur -mihi eam mappam dederis, ego quidem nescio, nonne ita? et tamen -mandata ac iussa tua veluti oculis clausis feci, sine etiam -verbo spei! Hoc tamen, revera, nimium est. Si tua mihi consilia -clare aperire nolis, fac me de hoc certiorem, et a gubernaculo -confestim recedam.” - -“Nihil agis,” respondit medicus cogitabundus; “fas mihi non est -plus dicere, non enim meum est secretum, ut tu, Silver, facile -perspicies; si esset, per fidem meam, id tibi enuntiare minime -dubitarem. Quin et ulterius procedam, usque ad audendi limites, -nam enim, si ultra id procederem, capillamentum meum navarchus -vellicaturus esset, nisi admodum fallor! Ac primum quidem micam -spei tibi concedo; si vero, Silver, ex hac mortifera vivi -evaserimus tendicula, et ego et tu, intra limites periurii, tui -causa omnia præstabo.” - -Vultus Silver gaudio radiabat. “Certo scio, mi Here;” respondit, -“te nihil plus mihi dicere posse, ne tum quidem si tu mater mea -esses.” - -“Itaque hæc est prima mea concessio,” subiungit medicus. “Altera -est mica consilii: Puerum constanter ad latus tuum habeto; quum -vero ope indigueris, clamato. Nunc vero secedam eam tibi -quæsitum, quod quidem per se palam faciet, utrum aerem verberem. -Iacobelle, vale.” - -His dictis medicus inter vallos manum mihi tetendit, nutuque -Silver salutans, celeri gradu in sylvam secessit. - -Caput XXXI. -Venatura Thesauri. Notoria Flint. - -“Iacobelle,” me affatur Silver, quum soli eramus, “si ego vitam -tuam servavi, tu servasti meam, nec ego id unquam obliviscar. -Etiam uno cornu oculi animadverti medicum ad effugiendum te -provocasse, id ipse vidi; sed et vidi te id facturum negasse, et -hoc palam, ut et audiri posset. Iacobelle, hoc tibi in accepta -referetur. Hæc est prima scintilla spei, ex quo assultus nos -fefellit, et eam tibi debeo. Nunc vero, Iacobelle, istam -thesauri venaturam aggressuri sumus, et hoc quidem mandato -obsigillato, quod quidem ego non amo, tamen oportebit nos una -hærere, quasi tergum tergo, quo colla nostra a patibulo, etiam -fato fortunaque adversantibus, servabimus.” - -Eodem tempore unus e caterva ab igne significabat ientaculum -esse paratum, unde nos paullo post in arena discumbentes, -buccellatis suillaque nos pascentes divertebamus. Hi tantum -excitaverunt ignem, ut bovi assando sufficeret, unde tantus -calor emanabat, ut sub vento tantum, et hoc non sine cautela -appropinquari posset. Eodem prodigo animo ter tantum coxerunt, -quantum absumere possemus, quorum unus, iam satur, reliquias, -inani risu igni iniecit, unde flammæ, insolito hoc fomento -suscitatæ in sublime eiaculabantur. Ego quidem nunquam in omni -vita mea vidi homines crastini diei tam improvidos, qui in dies -viverent, quod haud aliter eorum vitæ rationem describere queam. -Quid autem dicam de pessumdato cibo, ac de dormientibus -excubitoribus? qui quidem assultus facere satis audebant, ibique -rem finire, satis tamen clare perspexi quam ii pro diuturna vita -castrensi inepti essent. - -Quin ne Silver quidem esitans, cum Navarcho Flint in humero, -eorum disperdendi incuriam vel verbo quidem reprehendendam -putavit. Hoc autem eo magis demirabar, quod eum nunquam tanta -vafritie, quam modo, se gessisse cognoveram. - -“Euge, sodales,” fatur denique, “fortunatum est vos habere -Barbecue, qui provideat vobis isthoc capite. Iam habeo quod -obtinere satagebam. Utique illi habent navim. Ubinam habeant, -necdum scio; simul tamen atque in thesaurum incidemus, -discurrendum nobis erit ut reperiamus. Ac tum, sodales, nos, -quorum in potestate linter fuerit, illis præstabimus.” - -Sic pergebat sermocinari, dum bucca eius fervido tumebat larido; -sic eorum spem ac fiduciam restauravit, atque, plus quam -suspicor, suam quoque suffulsit. - -“Quod ad obsidem attinet,” pergit ipse, “hoc erat suum ultimum -colloquium, ut puto cum iis, quos ipse tantopere amat. Novis sum -potitus, quæ ei in acceptis habeo; at hæc præterita ac finita -iam sunt. Iam eum, quum in venaturam thesauri prodiverimus, -nobis adiungam, continere enim eum volumus, tamquam aurum -eiusdem ponderis, ac, mementote, siquo casu eveniat, interim -vero, semel thesauro navique potiti, de Hero Hawkins verbis -disseremus, dabimusque ei partem sibi obtingentem, sine dubio, -ob tantam suam in nos voluntatem.” - -Nec proinde erat mirum, si hi iam erecto erant animo. Contra, -ego spiritu eram deiectissimo. Etenim si sua consilia modo -explicita, prospero cederent exitu, haud erat dubitandum quin -ea, iam bis proditor, etiam exsecutioni daturus esset. Ipse enim -altero pede ab alterutris partibus stabat, nec ullo modo -dubitandum erat, quin opes ac libertatem cum piratis eum longe -potiores habiturum, quam nuda vita patibulum evadere, quo plus a -nostris partibus ei sperandum haud erat. - -Quin, etiamsi res ita evenirent, ut a Doctore Livesey adactus, -fidem servare cogeretur, quantum etiam tum periculum nobis -impendebat! Quod, et quam luctuosum illud foret momentum -temporis quum suspiciones suorum in certitudinem mutarentur, -nobisque pro vita decertandum esset — ipse mutius, ego vero puer -— contra quinque fortes agilesque nautas! - -Adde his geminam sollicitudinem, ænigma, quod agendi rationi -meorum amicorum usque impendebat; quod vallationem deseruerint -inexplicabili mihi modo; quod mappam dediderint tam -incomprehensibili modo; aut, quod etiam minus intelligi possit, -monitum medici ad Silver, “Cave tibi procellas, quum id -repereris,” facile perspicies, quam exiguum gustum ad ientaculum -attulerim, quamque turbato corde pone captores meos ad quærendum -thesaurum itare cœperim. - -Nos quidem aspectum curiosum præbebamus, siquis ad videndos nos -adfuisset; omnes induti sordidis nautarum vestibus, cunctique -præter me ad summum armati. Silver duo sclopeta sibi appensa -gerebat, alterum a fronte, a tergo alterum — præter capidem -gravem a lumbis pendentem, præterque sclopella in utroque -sacculo tunicæ suæ cum quadrata lacinia. Ut nihil sibi a curioso -aspectu deesset, Navarchus Flint in humero suo insidens, loquela -nautica varia vocula effutiebat. Mihi circum lumbos funiculus -erat circumplexus, cocumque marinum obsequens comitabar, qui -extremum funiculum manu tenebat, iam manu soluta, iam mordicus -validis dentibus comprehensum. Speciem certe præ me ferebam ursi -saltatorii. - -Cæteri variis modis erant aggraviti; aliqui dolabras palasque -gestabant — quod hæc ferramenta, ut præ cunctis aliis rebus -necessaria, iam ab initio de “Hispaniola” secum tulerunt — alii -suilla, pane brisæoque in prandium erant onerati. Omnis -apparatus, ut animadverti, e nostris suppetiis derivabantur, et -hinc veritatem dictorum Silver priori nocte facile perspexi. -Nisi enim cum medico pactum pepigisset, ipse suique, nave -derelicti, coacti fuissent sola aqua, et ex venatu vitam suam -tueri. Aqua iis haud satis sapivisset; rari nautæ venatu multum -possunt; atque insuper, si penuria laborarent annonæ, pulverum -usu parci fuissent. - -Sic itaque instructi itineri nos dedimus — etiam helluo cum -calvaria fracta, qui certe se in umbra continere debebat — ac -palantes alter pone alterum, deorsum ad littus, ubi duo -lenunculi nobis erant parati, qui et ipsi vestigia ferebant -dementiæ ebriæ piratarum, alter sessibulo fracto, uterque autem -in statu imparato, et inexhausto. Uterque nobiscum erat vehendus -causa securitatis; et sic bifariam partiti, ex pulvinario nos -itineri dedimus. - -Ingressis iter sermo nobis incidit de mappa. Crux rubra, utique, -ad ducendum nos nimia erat, regulæ autem directionum in tergo, -uti audies, ambiguitatis non erant vacuæ. Hæ enim, uti lector -forte meminerit, hunc in modum erant: - - “Celsa arbor, humerus Spy-glass, una linea ad S. S. S. cum - \ O. - “Insula Sceleti O. cum M. O. atque O. - “Decem pedes.” - -Celsa igitur arbor indicium præcipuum erat. Iam prorsus ante nos -pulvinarium edita planitie ducentos aut tercentos pedes alta -continebatur, cui e septemtrione attigua erat declivitas humeri -Spy-glass, quæ inde ad meridiem iterum assurgebat in asperam ac -præruptam altitudinem, quæ Mizzenmast Hill audiebat. Superficies -editæ planitiei passim pinetis densioribus tegebatur variæ -altitudinis. Hic et illic una alterave diverse speciei in -quadraginta aut quinquaginta pedes super alias pinus assurgebat; -at quæ ex his esset illa “celsa arbor” Navarchi Flint, haud -aliunde quam in ipso loco, atque ex indiciis acus magneticæ -dirimi poterat. - -Attamen, quamvis sic res esset, quisque lenunculos insidentium -sibi placentes singulas discernebat, antequam plus dimidii -itineris emensi essemus, nec nisi Ioannes Longus micabat -humeris, ad exspectandum eos admonens dum pervenissent. - -Nos interim lente remigabamus, ne brachia intempestive -defatigaremus, secundum præcepta Silver; ac post satis diuturnam -navigationem, in ostiis secundi fluvii egressi simus — eius -nempe, qui e sylvestri declivitate Spy-glass emanabat. Illinc ad -laevum diversi, acclivitatem ad editam planitiem vergentem -ascendere cœpimus. - -Primum quidem grave ac palustre solum, ulvis, cæterisque plantis -uvidæ terræ propriis haud parum impediebamur; verum collis -sensim esse magis arduus ac silicosus cœpit. Ea profecto -amœnissima pars insulæ erat, quam modo appropinquabamus. Genus -genistæ graveolens, plurimique dumi ac frutices floridæ fere -loco herbarum hic vegebant. Densa viridium myristicorum passim -interspersa pinuum rubrarum truncis atque umbris virebant; illa -cum his sua quæque aromata miscebant. Præterea et aer erat -salubris et vivificus, quod sole ardente, ad reficiendos nervos -nostros, miro modo sensus affecit. - -Socii nostri se disperserunt in formam flabelli redacti, -cursantes huc et illuc atque clamitantes. Circa medium, satisque -a cæteris remoti, Silver et ego sequebamur — ego compescitus -funiculo, ipse autem glaream flavam ac labidam gravi halitu -sulcabat. Quin, subinde consultum duxi manum ei præbere, -alioquin gressus eum fefellissent, ac resupinus de acclivi -præceps cecidisset. - -Hunc in modum circiter dimidium milliarii progrediebamur, atque -iam oram editæ planitiei prope attigeramus, quum unus e primis -ad lævum, eiulare quasi ex terrore, cœpit. Eiulatus post -eiulatum ab eo profectus exaudiebatur, quum reliqui adversus eum -concurrere cœperunt. - -“Credibile non est,” ait senex Morgan, nos a recto -prætercurrens, dicebat, “eum invenisse thesaurum, hic enim plane -in ista summitate est.” - -Sic profecto, ut et nos reperimus quum ad locum perveneramus; id -aliquid omnino diversi erat. Ad radices cuiusdam peraltæ pinus, -virentibus vineis intectus, quæ minora etiam ossa sustulerant, -sceletus ibi iacebat humanus, iuxta autem indumenta dispersa in -solo. Ut memini, primo obtutu corda omnium horror incessit. - -“Nauta autem is fuit,” fatur Georgius Merry, qui cæteris -audacior, propius accessit, centonesque accuratius inspexit. -“Pannus dumtaxat marinus probus certe est.” - -“Ita, sane,” interfatur Silver, “satis probabile; me iudice, -certe hic episcopum non quæreres. At qui modus hic est ossium -iacentium. Naturæ repugnat.” - -Revera, secundo obtutu fingi non poterat cadaver in naturali -situ esse suo. Tamen, si demas aliquam turbationem (opus -fortasse avium eo vescentium, aut lente crescentium hederarum, -quæ paulatim cadaver involverant), cadaver prorsus recte iacebat -— pedes in unam porrecti plagam, manus vero supra caput, more -urinatoris sublatæ, in contrariam partem. - -“Mihi vero,” fatur nunc Silver, “casu venit in mentem, -cæteroquin haud ita sagacem, certa quædam notio. Ecce acum -magneticam; illud est summum culmen Insulæ Sceleti, quod dentis -instar eminet. Velis modo situm collimando metiri linea, ab his -ossibus ducta.” - -Factum est. Cadaver recta adversum insulam iacebat, acus autem -indicabat Ortum, Meridiano Ortum cum Ortu. - -“Ita putavi,” refert cocus. “Indiciolum hoc est. Illic supra -nostra linea est adversum Stellam Polarem, illinc ad lætificos -centusses. At, Hercle, nonne defrigesco cogitatione de Flint! -Hic unus est ex suis iocis, nec dubitetis. Ipse atque hi sui sex -soli hic fuerunt; ipse singulos ad unum interfecit, atque hunc -unum eorum huc vectavit, eoque ad acum magneticam disposito, ut -indicio usus est; ut Dii meliora! Longa hæc sunt ossa, crines -autem fuerunt flavi. A, is Allardyce videretur esse. Tune, -Thomas Morgan, meministi Allardyce?” - -“Quidni? sane memini,” respondit Morgan, “memini eum; is enim -pecuniam mihi debebat, insuper etiam cultrum meum in siccum -secum detulit.” - -“Si iam cultros memoremus,” alter subiungit, “curnam suum circa -hic iacentem reperimus? Flint non ex iis erat, qui sacculos -nautarum everteret, aves autem, pro certo scio, eum intactum -relinquerent.” - -“Sic me Dius Fidius, ut hoc verum est!” clamat Silver. - -“Nulla omnino res hic relicta est, fatur Merry, usque palpitans -inter ossa, “ne vel teruncius quidem, ne vel pyxis quidem -nicotianæ. Id mihi naturæ haud congruum paret.” - -“Non, Pol, ne mihi quidem,” assentitur Silver; “nec naturæ -consentaneum est, nec decet, ut tu mones. At vero, per Orcum, -sodales, si Flint in vivis esset, locus hic tam mihi, quam vobis -perquam caleret. Illi erant sex, et nos sumus sex, nunc vero -nihil nisi ossa illi sunt.” - -“Vidi eum mortuum, his ipsis luminibus meis,” inquit Morgan. -“Billy mihi verba dedit. Iacebat autem ille libellis super -palpebras.” - -“Mortuusque? — ecquid? utique mortuus, ivitque deorsum,” aiebat -ille cum ligamine; atque si unquam contigerit spiritum incidere, -is Navarchus Flint esset. Eheu, homunculum misellum! sed male -mortuus est, iste nempe Flint!” - -“Ita certe fecit,” alter subiungit; “modo sævire solebat, modo -pro canneo clamare, modo cantillare, “Quindeni viri,” erat eius -sola cantilena, sodales; et verum etiam dico, nam ex eo die -cantilenam eam nunquam amplius libenter audivi. Perquam tunc -erat calidum, fenestra patebat, et inde antiquam eam cantilenam -audiebam profluere, perclare — dum umbra mortis homini iam -imminebat.” - -“Siste, siste,” interpellat Silver, “parce his loquelis. Ipse -iam mortuus est, nec amplius incedit, quantum sciam; saltem -certe non interdiu, et hoc pro certo scias. Cura perdidit felem. -Nunc autem fac adversum aureos eamus.” - -Denique iter profecto ingressi sumus; eo licet sol ardebat, -æstuque diei piratis incumbente, iam non palantes clamorosique -per sylvam vehebantur, sed bini itabant, spirituque represso. -Animis eorum terror archipiratæ mortui insederat. - - -Caput XXXII. -Venatus Thesauri: Vox inter Arbores. - -Partim quod animi horum necdum se ex accepta depressione -luctuosa receperant, partim ut Ioanni Silver ægrotisque copia -quietis daretur, quamprimum oram ascensus attigerant, omnes -consederunt. - -Elata planities adversus occiduum inclinabat, et e loco, ubi -morabamur, ad utramque manum prospectum præbebat latissimum. E -regione nobis, supra vertices arborum, sub oculis nobis erat -Promontorium Sylvestre, undis incinctum; ultra non solum -despeximus in pulvinarium Insulamque Sceleti, sed vidimus — -ultra ipsam linguam, orientalesque soli depressiones longe -patens apertumque mare ad orientem. Nobis rectá impendebat -Spy-glass, passim variegatus singulis pinibus, alias autem -præcipitiis opacus. Nullus prorsus audiebatur sonus, præter -murmur longinquorum fluctuum undique surgens, atque strepitus -innumerorum e dumetis insectorum. Nullum vivum, nullum velum in -mari; immensitas ipsius prospectus augebat sensum solitudinis. - -Silver, ut illic sedebat, acu sua magnetica situm æstimabat -probabilem. - -“Tres hic sunt ‘celsæ arbores,’” inquibat, “circiter recta linea -ab Insula Sceleti. ‘Humerum Spy-glass’ puto inferiorem illum -locum indicare. Ludus modo puerilis erit rem illam invenire. -Pæne vellem prius prandere.” - -“Equidem haud sum tam avidus,” mutiebat Morgan. “Flint mecum -volvens eum fuisse puto — eum puto me sic enervasse, ac mihi os -oblevisse.”[1] - -“Atqui, mi fili,” refert Silver, “grates Diis habeto quod is non -in vivis est.” - -“Turpis ille diabolus fuit,” clamat alter pirata cum horrore; -“quin et vultu cæruleo insuper!” - -“Talem eum canneus reddidit,” subiungit Merry. - -“Caruleusne? sic et ego existimo, cæruleum eum fuisse. Probum -est verbum.” - -Inde ex quo sceletum repererant, submissius continuo -sermocinabantur in eum ordinem cogitationum illapsi, ac modo -pæne susurro colloquebantur, ita ut sonus sermonum suorum -silentium sylva vix turbarent. Protinus ex ipso meditullio -arborum, rectá ante nos, vox tenuis, sublata ac tremula insonuit -in notissimam melodiam verbaque: - - “Quindeni viri super cistam mortui – - Io-ho-ho, lagenaque cannei!” - -Nunquam ego vidi homines tanto terrore perculsos, quam hi erant -piratæ. Color ex sex vultibus dissipatus est, quasi e cœlo -ictis; aliqui in pedes consiliverunt; alteri alteros unguibus -petiverunt; Morgan humi se contraxit. - -“Flint is est, —!” clamat Merry. - -Canticum interim tam subito cessavit quam incepit — diffractum -fortasse diceres, medio quodam numero, acsi quis palmo os -canentis occlusisset. Quandoquidem vox e longinquo, per clarum -aerem inter comas arborum penetraverat, mihi quidem suave ac -dulce sonabat; eo magis curiosus mihi videbatur eius in sodales -meos effectus. - -“Euge,” fatur denique Silver, non sine magno conatu cogens verba -per livida sua labia, “id minime convenit. Assurgite ad -procedendum. Initium hoc male ominatum est, etsi vocem nomine -appellare nequeam, tamen ea ab aliquo se diversante -proficiscitur — ab aliquo qui caro et sanguis est, nec dubium.” - -Facultas audendi dum loquebatur sibi rediit simul cum quodam -vultus colore. Iam et sui cœperant ei aures præbere, ac sensim -etiam ad se rediverant, quum eadem vox iterum erupit — nunc -tamen iam non cantilans, sed quasi querule lamentans ac submisse -e longinquo, quam vocem cava Spy-glass etiam languidius -reverberabant. - -“Darby M’Graw,” vox gemebat — sic enim vox disertissime reddi -potest — “Darby M’Graw! Darby M’Graw!” iterum iterumque: dein -paullo exsurgens, atque maledicto, quod repetere non lubet; -“Supporta canneum, Darby!” - -Piratæ hæserunt, acsi pedes eorum radices egissent, oculi e -capitibus prominebant. Longe post quam vox cessavit, hi -luminibus terram contuebantur. - -“Id rem iam præter dubium decernit!” suspirat unus. “Eamus!” - -“Hæc eadem erant ultima sua verba,” gemebat Morgan; “ultima -verba citra sepulcrum.” - -Dick sua Biblia prompsit, preces exinde recitabat. Is enim -mediocriter institutus erat, antequam se mari commisisset, et in -societatem pravam incidit. - -Silver necdum erat subactus. Dentes eius in ore concuti audivi; -se tamen necdum dedidit. - -“Nemo quisquam in hacce insula nomen Darby unquam audivit,” -mutiebat ipse, “præter nos, qui modo hic sumus, prorsus nemo.” -Ac tum magno conatu subiunxit: “Socii nautæ,” inquit, “ego -gratia illius rei potiundæ hic sum, nec ego a quoquam -frustrabor, sive homine, sive diabolo. Flint ego nunquam timebam -vivum, ac modo, per Deorum fidem, comminus eum excipiam mortuum. -Septingenta librarum argenti millia iacent hic vix ad quadrantem -milliarii longe a nobis. Quandonam quispiam ingenuorum fortunæ -tergum vertit totidem centussibus, timore temulenti senis nautæ, -cum bucca cærulea — et huius quidem mortui?” - -Nullum tamen indicium recuperatæ fortitudinis ex parte suorum -apparebat; quin potius terror gliscere augerique videbatur e -verborum suorum irreverentia. - -“Tempera tibi Ioannes,” fatur Merry. “Adversari manibus noli.” - -Reliqui etiam plus conterriti erant, quam quod respondere -auderent. Cuncti iam diffugissent, si ausi essent, pavor eos -continuit, et in societate Ioannis, quasi audacia eius sibi -prodesset. Ipse, ex sua parte, propriam formidinem satis apte -debellavit. - -“Aisne tu manes? Ita, fortasse,” ait ille. “Est tamen hic -aliquid mihi minus clarum. Echo audiebatur. Nemo equidem unquam -vidit manes cum umbra; ergo scire velim, quid ipse sibi cum echo -comite velit. Hoc naturæ certe congruum non est.” - -Ratiocinatio hæc mihi quidem satis imbecillis videbatur. At nemo -quisquam dixerit quid potissimum afficere possit superstitiosum, -nec proinde satis mirari poteram quum viderem Georgium Merry -magnopere levatum esse. - -“Ita sane hoc est,” refert ille. “Nec dubium quin tu inter -humeros caput probum geras. Iam de navi sodales! Caterva hæc in -deviis est, certo opinor. Equidem casu de hac re cogitavi, vox -Flint similis erat, vobis hoc concedo, at nunc, iam omnibus -perpensis, tamen manifeste absimilis fuit. Alterius cuiuslibet -voci erat similior — similior potius —” - -“Per Herculem, Ben Gunn!” boat Silver. - -“Ita vero, is hic fuit,” exclamat Morgan, in genua consurgens. -“Ben Gunn is fuit!” - -“Verum, nonne, id parum refert nunc? quærit Dick. Ben Gunn -corpore haud plus hic præsto est quam Flint.” - -Veteriores tamen verba eius cum contemptu exceperunt. - -“Enimvero Ben Gunn nemo curat,” suscipit Merry; “vivum aut -mortuum nemo eum in ullo pretio habet.” - -Mirum relatu est, quam subito hi ad se rediverint, quamque cito -etiam naturalis color in eorum vultus reverterit. Mox -sermocinari inter se cœperunt alternis auscultandi intervallis; -nec multo post, quum nullum sonum audirent, ferramentis in -humeros sublatis, iterum se itineri dederunt, Merry cum acu -magnetica Ioannis Silver antecedens, ut eos recto tramite -contineret. Effatum eius verum erat: vivum aut mortuum Ben Gunn -nemo ullo in pretio habebat. - -Solus Dick usque sua Biblia tenebat, itansque circa se -speculabatur obtutu timidi; nemo tamen illi compatiebatur, quin -Silver eum etiam iocis lacessebat, ut æquo cautiorem. - -“Nonne te monui?” affatur eum. “Monui te, inquam, Biblia tua te -mutilavisse et corrupisse. Si itaque id, in quod iuretur non -valet, quid existimas, quanti id a spiritu fieret? Sane nihili!” -Hic dictis robustis suis digitis crepitabat, ac paulisper grallæ -innixus remorabatur. - -At Dick nulli solatio cessit; ac mihi quidem paullo post clare -constare cœpit iuvenem ægrotare incipere; febris enim, quam -Doctor Livesey prædixerat, æstu, virium exhaustione, impetu -superiorum eventuum, magis ac magis ingravescere cœpit. - -Ambulatio in hac planitie edita patula et amœna erat; via nostra -paullulum etiam declivis erat, etenim, ut supra memoravi, -planities edita ad occiduum parumper declivis erat. Pinus hic -iam sparsæ erant, altæ æque atque humiles; arboreta myristicorum -atque azalearum plagis latioribus divisa erant, quæ spatia -ardore solis erant exusta. Quandoquidem iter nostrum ad caurum -direxeramus per transversam insulam, ex una parte propius -accessimus ad humeros Spy-glass, ex altera prospectus noster -adversum sinum occiduum continuo magis pandebatur, in quo ego -quondam in carabo volvebar et agitabar. - -Primam arborem celsam iam attigimus, sed ea indicio acus -magneticæ, erronea erat. Idem valebat de altera. Tertia e dumeto -circa prope ducentos pedes eminebat; gigantem eam vegetationis -dixeris cum rubente trunco, qui sua amplitudine casam prope -æquabat, tamque ampla umbra in circuitu, ut sub ea centuria -militum se exercitare posset. Statura eius longe conspicua erat -in mari et ad ortum et ad occasum, atque in mappa indicio -navigationi inseri poterat. - -Verumtamen non adeo magnitudo eius sodalibus meis se -commendaverat, quam potius cognitio, quod septingenta millia -librarum aureorum alicubi sub eius late pansa umbra erant -defossa. Memoria pecuniæ, ut propius accedebant, priorem suum -terrorem omnino absorpsit. Oculi eorum intra capita ardebant; -gressus sui celeriores ac leviores fiebant; totus eorum animus -spe eius fortunæ devinctus erat, atque excessus voluptatesque -omnimodæ totius suæ vitæ secuturæ, quemque eorum exspectantes -illic latebant. - -Silver gralla fultus claudicabat grunniens, naribus patulis ac -tremulis; furiosi instar maledicebat, si quo casu musca in -æstuantem resplendentemque vultum insedit; funem, quo me -deligatum tenebat, subinde sæve vellicabat, oculosque suos -quandoque obtutu mortifero in me convertit. Ipse certe nullus -conabatur cogitationes celare suas, et ego, profecto, tamquam e -libro, facile legebam. Auro tam proximus cuncta prorsus -oblivioni tradebat; suum promissum, monitumque medici, iam res -erant præteritæ; nec ego dubitare quibam quin ipse speraret se -iam thesauro potiri posse; “Hispaniolam” se exquisiturum, -reperturum, noctuque conscensurum, cunctos bonos in insula -iugulaturum, seque flagitiis ac divitiis cumulatum, ex insula -soluturum. - -Perculsus his terroribus, iter cum venatoribus thesauri pari -passu sustinere vix quibam. Semel iterumque concidi; tum id -fieri solebat ut Silver funiculum sæve soleret vellicare, meque -mortiferis intueretur aspectibus. Dick, qui interim relictus -pone nos itabat, agmenque claudebat, secum ipso loquebatur -partim precatus, partim maledicens, ut febris sua augebatur. Ad -ærumnam meam etiam hoc accedebat, coronidem autem imponebat -recordatio tragœdiæ, quæ olim in ea planitie elata agebatur, -quum impius ille pirata vultu cærulo — is nempe, qui Savannæ, -pro ampliori potu clamitans interiit — illic sex suos criminum -socios propria manu trucidasset. Nemus hoc, quod nunc tam erat -tranquillum, necessario vagitibus resonabat, ut mecum cogitabam; -quin etiam cum cogitatione eiulatus ipsos mihi audire videbar. - -Nunc iam ad extremas oras dumeti attigimus. - -“Evoé, sodales, cuncti uná!” vagiebat Merry, ac primi se in -cursum dederunt. - -At subito, vix denis ulnis illinc, vidimus eos consistere. -Clamor submissus audiebatur. Silver acceleravit gressus, extrema -sua gralla, tamquam obsessus fodicans, ac iam proximo momento et -ego, et ipse substitimus. - -Ante nos hiabat cavum amplius, non perrecens, latera enim iam -conciderant, atque a fundo iam herbæ cœperant germinare. In eo -manubrium fractum dolabræ iacebat, partesque fractæ cistarum ex -tabulis dispersæ videbantur. In una harum tabularum stigma -inustum vidi, “Walrus” — nomen navis Flint. - -Iam clare constabant omnia. Latebra inventa et compilata est — -septuaginta millia librarum evanuerunt! - - 1. Os oblinere, sublinere, comicorum est, valetque idem ac - \ decipere, defraudare, aliquem ludere, fallere: - - Mi. Male vale male sit tibi. Quid ego faciam? Maneam, an - \ abeam? siccine mihi esse os óblitum? - M. Attius Plautus, Corr. 4, 4, 33. - - -Caput XXXIII. -Casus Reguli. - -Nunquam in terrarum orbe tanta eversio contigit. Quisque horum -sex, acsi ictus fuisset, parebat. Plaga, quoad Silver, fere -illico cessavit. Etenim cuncta eius mentis cogitata ad summum -semper erant intenta, tamquam cursoris equi, adversum eam -pecuniam; momento temporis ipse plane occidit;[1] attamen haud -confessus, sibi confestim temperavit, ac proposita sua, antequam -cæteris conscientia frustrationis illuxisset, mutavit. - -“Iacobelle,” mihi susurravit, “sume hoc, maneque firmus in -casibus fortunæ.” - -His verbis mihi sclopellum tradidit geminatum. - -Simul etiam incepit iter ad septemtrionem prosequi, atque paucis -gressibus scrobem inter nos duos et cæteros quinque reliquit. -Tum me contuitus est nutu addito, quasi dixerit: “En effugium -angustum,” ut et ipse autumabam. Contuitus suus iam erat amicus; -ego vero tam graviter ferebam has mutationes consiliorum tam -crebras, ut illi susurrarem: “Ergo iam iterum partes mutavisti?” - -Nullum ei tempus vacabat ad respondendum. Piratarum unus post -alterum in cavum desiliebant cum clamoribus et maledictis, ac -digitis fodicare cœperunt, tabulis disiectis. Morgan reperit -unum aureum. Hunc ille manu sustollit cum cataracta -imprecationum ac maledictorum. Fuit autem hic nummus duarum -ginearum, qui pro momento inter eos circumferebatur. - -“En duas gineas!” balabat Merry, minaciter obtendens Ioanni -Silver. “En tua septingenta millia librarum, nonne! Tu præclarus -ille es vilipactor, nonne? Tu ille es, quem nihil unquam -fefellit, vaferrime glebo!” - -“Fodicate modo iuvenculi,” ait Silver collectissima impudentia; -“reperietis bunia,[2] nec ego id mirarer.” - -“Buniane, ais tu?” repetit Merry cum vagitu. “Sodales, auditisne -istud? Ego vero aio vobis, illum ibi stantem probe scivisse hæc -inde ab initio. Intuere modo vultum eius, videbitisque hæc ibi -descripta.” - -“A, Merry,” notat Silver, “iterumne navarchiam petis? Tu certe -alta appetis.” - -Modo tamen omnes ad unum partes Merry tuebantur. Denique omnes -cœperunt e cavo proserpere, candenti ira retrospectantes. Unum -interim animadverti, quod nobis arridebat: cuncti ex adverso -latere Silver ex cavo excesserunt. - -Sic itaque stabamus, duo ex uno latere, quinque ex altero, cum -cavo inter nos, nec quisquam ita incaluit, ut impetum primus -intentaret. Silver minime se movit; ipse illos observabat -erectus, cum sua gralla; tamque sedatum se præbebat, quam unquam -eum videram. - -Tandem Merry existimabat oratiunculam usui futuram. - -“Sodales,” fatur, “duo nonnisi eorum illic sunt; unus eorum -senex ille mancus est, qui nos omnes huc devexerat per errorum -ambages; alter autem ille catulus, cuius cor eruere cupio. Nunc -itaque, sodales —” - -Simul manum tollebat, vocemque levabat, impetum sine dubio -parans. At eodem ictu oculi, puff! puff! — tres ictus -sclopetorum resonabant e dumeto. Merry præceps in fossam -decidit; ille cum ligatura, turbinis instar versabatur, ac per -totam suam longitudinem iuxta priorem labitur mortuus, usque -palpitans; reliqui autem tres, quantum pedes eos ferre poterant, -diffugerunt. - -Ioannes Longus dicto citius gemino sclopello iaculatus in -luctantem Merry edidit; atque ut moribundus oculos in eum ultimo -nisu sublevavit, hic, hic, “Georgi,” inquit, “tuum negotium me -diremisse existimo.” - -Eodem puncto temporis medicus, Gray, atque Ben Gunn nobis se -iunxerunt, usque fumantibus sclopetis e myristicis egressi. - -“Prorsum!” clamat medicus. “Citato gressu, iuvenci. Præpediamus -eos ante nauculas.” - -Itaque celeri gressu nos itineri dedimus, pectore tenus inter -dumos luctantes. - -Haud est cur moneam Silver nobis sedulo se iunxisse. Conatui -eius, ut ope suæ grallæ arbusta ac frutices persultabat, ut -nervi ac musculi membrorum eius pæne rumpi viderentur, homo -integer haud æqualis esset quod et medicus confirmabat. Ut res -tum erant, ipse circiter tricenis ulnis nobis posterior erat, ac -prope ad suffocandum, quum marginem descensus attigimus. - -“Medice, eò aspice!” appellat denique medicum, “nihil -properandum!” - -Ita prorsus, nulla erat causa properandi. Loco aliquo apertiori -plani editi conspiciebamus superstites usque ea quá cœperant -currentes, rectá adversum Mizzenmast Hill. Nos iam præverteramus -eos a naviculis; quapropter nos quatuor consedimus ad capiendam -quietem, dum Ioannes Longus vultum tergitans, per otium nos -subsequebatur. - -“Gratias tibi ex corde habeo, medice,” ait tandem. “Tu quidem, -ut opinor, tempori advenisti angustissimo et mihi et Hawkins. -Itaque is tu es, Ben Gunn!” subiungit. “Tu certe præclarus quis -es.” - -“Sum Ben Gunn, is ego sum,” respondit eremicola, torvis motibus -suam confusionem celabundus. “Atque,” post longam moram -subiunxit, “Ut vales, Here Silver? Valeo mediocriter, existimo -te dicturum.” - -“Ben, Ben,” mutiebat Silver, “vel meminisse quam me fefelleris, -dolet.” - -Medicus ad afferendam dolabram, quam rebelles in sua fuga -abiecerant, Gray misit, atque interea, dum ad planitiem per -otium descendebamus, medicus paucis verbis narrabat, quid -interea gestum sit. Eventus hi erant, qui Silver ex intimis -cordi erant, atque quorum heros erat malesanus Ben Gunn ab -initio ad finem. - -Ben tempore longarum in insula suarum peregrinationum invenit -sceletum — hic eum disiecit; etiam thesaurum invenit, eumque -effodit (eius dolabræ manubrium iacebat in fossa fractum); ipse -is fuit qui thesaurum propriis humeris, multiplici itinere -solitario ac tædioso a radicibus magnæ pinus in speluncam, -comportavit, quam in bicorni colle anguli repererat, Insulæ -aquilonari, ibique in tuto iacebat repositus e duobus mensibus -ante adventum “Hispaniolæ.” - -Postquam medicus hoc secretum pomeridie assultus ab eo -elicuerat, atque cum postridie animadvertit pulvinarium -desertum, adivit Silver, mappam ei dedidit, utpote nullius -pretii — dedidit etiam suppetias, siquidem penu Ben Gunn affatim -abundabat salita carne caprina, quam ipse saliverat — dedidit -cuncta et omnia, ut e vallatione in locum tutum in bicorni colle -se recipere posset, eoque modo et a febribus abesset, et -thesaurorum custodiam susciperet. - -“Quod ad te, Iacobelle, attinet,” inquit, “egi corde meo -adversante, feci tamen quod optimum iis iudicavi, qui in officio -permanserunt; quodsi vero tu non ex iis fueris, cuius culpa id -factum est?” - -Eo mane, quum intellexisset me participem futurum esse eius -terribilis frustrationis, quam ipse seditiosis præparaverat, ad -speluncam usque cucurrit, Spectabilemque ibi ad custodiendum -navarchum relinquens, Gray atque eremitano accersitis, iter -insulam oblique traiiciendi aggressus est, ut ad pinum -interesset. Mox tamen intellexit nostras partes sibi superiores -futuras; quum vero Ben Gunn pedibus plurimum potuerit, eum -præmisit in aciem ad tentandum quid solus præstare posset. Tum -illi cogitatio incidit tentandi quid per sensum superstitionis -eorum assequi posset, qui sibi olim sodales fuissent; is ita -bene rem gessit, ut medicus atque Gray advenirent, iamque essent -in insidiis, quum venatores thesauri eo pervenerunt. - -“A,” inquit Silver, “insignem existimo fortunam Hawkins apud me -habuisse. Tu certe senem Ioannem neci tradidisses, mi medice, -prorsus nulla eius ratione habita.” - -“Prorsus nulla ratione,” respondit Dr. Livesey animo hilari. - -Interea pervenimus ad lenunculos. Medicus unum horum dolabra sua -confregit, tum omnes nos in alterum inscendentes, iter ingressi -sumus, ut via aquatica ad Septemtrionalem Influxum perveniremus. - -Iter hoc erat octonûm aut novenûm milliariorum. Silver, quamquam -lassitudine iam fere confectus erat, ad remum delegatus est, uti -cæteri nostrum, nec multo post late sulcabamus salum -tranquillum. Mox ex angustiis elabentes, campsatoque promontorio -Insulæ meridiano orientali, circum quod quadriduo ante -“Hispaniolam” ductavimus. - -Ut prætervehebamur bicipitem collem, videre nobis licebat atro -ore hiantem speluncam Ben Gunn, staturamque alicuius adstantis, -sclopeto suo innitentem. Spectabilis is fuit, cui nos mucinio -quassato salutem indicabamus, terque ei acclamavimus, cuius et -Silver, tam ex corde quam nos, particeps erat. - -Ternis milliaribus ultra, in ipso orificio Septemtrionalis -Influxus, quid visui nostro se obversat, nisi ipsa “Hispaniola,” -per se sola fluitans. Æstus proximus eam sublevavit; atque si -graviores venti, aut astus vehementior, suborti essent, ut in -meridiano pulvinario solebant, nunquam eam conspexissemus, aut -fractam eam reperissemus, a nobis nunquam reparandam. At vero in -præsenti statu nihil magnopere desiderabatur, nisi velum -princeps comperimus dirutum. Itaque nova ancora obtenta, -iactaque in aqua binûm aut ternûm ulnarum est. Hinc mox iterum -discessimus, et ad Rum Cove remigavimus, locum, thesaurario Ben -Gunn proximum; ac tum Gray lenunculo solus ad “Hispaniolam” -reversus, in ea excubiturus pernoctavit. - -Acclivitas lenis ducebat a littore ad antrum. In summitate nos -Spectabilis excepit. Erga me ipse affabilem humanumque se -præstitit, nec de meo effugio quidquam memoravit, sive ut -laudem, sive ut vituperium. Ad salutationem Silver parumper -erubuit. - -“Ioannes Silver,” ait huic, “tu flagitiosissimus scelio es atque -impostor — monstrum impostorum. Dictum mihi est, me lege te non -prosecuturum. Esto, non te prosequar. Verum collo tuo mortui -tamquam lapides molares impendent.” - -“Habeo tibi gratiam intimam, mi Here,” respondit Ioannes Longus, -iterum data salute. - -“Quínam tu mihi gratiam reddere audes!” clamat Spectabilis. Ex -mea parte derelictio officii mei est infida. Sta retro!” - -Post hæc omnes ingressi sumus speluncam. Locus hic erat amplus, -aere perflatus, cum scatebra lacunaque lymphæ claræ, filicibus -umbrosus. Solum erat arenosum. Ante flagrantem ignem iacebat -Smollett, Navarchus; in angulo autem remotiori cumulos -animadverti nummorum, atque quadratula e quadrilateralibus auri -laterculis pone cumulos. Hic erat thesaurus Flint, ad quem -reperiendum ex tam longinquo veneramus, cuiusque pretium iam -vita septemdecim ex “Hispaniola” hominum solvimus. Quot vitis -eius comparatio constiterit, quanto sanguine ac luctu congestus -sit; quot bonæ naves in alto pessum actæ, quot viri fortes -oculis ligatis petaura perambulaverint, quot ictus tormentorum, -quanta mendacia, turpitudines, quales crudelitates exsertæ -fuerint in eo thesauro comparando, fortasse nemo vivorum -dixerit. Attamen usque tres superstites erant in ea insula — -Silver, senex Morgan, atque Ben Gunn — quorum quisque particeps -horum flagitiorum fuerat, ut et quisque eorum participationem in -præmio frustra speraverat. - -“Intra, Iacobelle,” invitat me navarchus. “Tu probus puer es, -Iacobelle, tuo proprio modo et cursu; non tamen futurum arbitror -ut ego et tu mare iterum una navigaturi simus. Tibi nimio plus a -cunctis favetur ut mihi gratus esse possis. Tune is es, Ioannes -Silver, quæ fors te huc adducit, mi homo?” - -“Ad munera mea obeunda reveni, mi Here,” respondit Silver. - -“A!” refert navarchus, nec quidquam plus. - -Quantum cœnæ ea vespera in medio omnium amicorum meorum -habuerim; et quæ dapes eæ ex salita caprina Ben Gunn, qualiaque -bellaria cum lagena veteris vini ex “Hispaniola!” Certum equidem -existimo nullos unquam lætiores ac præ me beatiores exstitisse. -Insuper et Silver hic erat, retrorsum sedens, semper paratus ad -prosiliendum siquando res postularet, nunc extra lumen ignis, -sed ex sententia epulatus, quin et risui se miscens — ille ipse -blandus, civilis, obsequens nauta, qualis olim, tempore nostræ -profectionis, esse solebat. - - 1. Occido, 3, -di, -casum, proprie dicitur de sole; latiori - \ tamen sensu frequentissimum verbum comicorum, adhibitum - \ in catastrophis, h. e., quum summæ spes et exspectationes - \ aliquo improviso interventu adversæ fortuna, subito - \ collabuntur, uti: - - Hem, astutia! quodsi quiessem, nihil evenisset mali: - Sed eccum, ipsum video: óccidi. - P. Terentius Afer, Andria, 3, 4, 25-26. - - Tr. imo ita ea quidem antehac erat; - Nunæ nobis hæc omnia exciderunt, Simo. - Si. Quidum? Tr. ita oppido occidimus omnes, Simo. - M. Att. Plautus, Mostall. 3, 2, 43, 44. - 2. Bunium, ii, verbum Græcum Plinii Secundi, Maioris estque - \ planta tuberifera, cuius tubercula sunt esculenta. - - -Caput XXXIV. -Et Ultimum. - -Postridie mane tempestive nos laboribus accinximus, magnam hanc -molem auri ad unum milliarium deorsum ad littus transportandi, -illinc autem lenunculo tria milliaria ad “Hispaniolam,” quod -quidem opus perquam erat arduum tam exiguæ manui. Tres illi -profugi usque errantes in insula nihil nos morabantur; singulus -excubitor in humero collis ad securitatem nostram contra -subitaneum impetum satis esse videbatur, insuper etiam certum -existimabamus eos certaminum habuisse satis. - -Opus itaque maximo nisu prosequebamur. Proinde Gray atque Ben -Gunn lenunculo suo huc et illuc vectabantur, dum reliqui, iis -absentibus, thesaurum in littore cumulabant. Lateres duo -singulis extremis funium alligati, satis erant adulto cuique -oneris — genus oneris, quo quisque libenter itabat gravatus. -Quoniam vero ego onera baiulando haud multum poteram, negotio -mihi datum est nummos cusos in saccos panarios congerere. - -Curiosa hæc congeries erat, veluti acervus Billy Bones, quoad -diversitatem cudendi, sed nummi longe maiores erant, maioresque -varietatis, ita ut maiori delectatione quam hos digerendi, haud -putem me unquam affectum fuisse. Fuerunt autem hi Anglici, -Francici, Hispanici, Lusitanici, regis Georgii, atque Ludovici, -dupli, dupla gineæ, Moidores, sequinæ, effigies omnium regum -Europæorum unius sæculi, curiosi nummi orientales cum incusis -figuris, tamquam filorum implicatorum, aut partium plagarum -araneæ, aurei rotundi, quadrati, in medio perforati, quasi e -collo suspendendi — omnis prope speciei nummorum exempla ex omni -orbe, ut existimo, in hac congerie reperiri poterant; quoad -numerum vero, ex mea sententia, erant tamquam folia autumno -cadentia, ita ut tergum meum ex inclinatione, digiti autem ex -discernendo eos dolerent. - -Hocce opus dies post dies durabat; quaque vespera solidæ fortunæ -erant in navi congestae ac dispositæ, altera interim fortuna in -posterum diem superstite; ac per totum id tempus de -superstitibus seditiosis auditum nihil est. - -Denique — ut puto, tertia vespera — medicus et ego in humero -collis oberrabamus, unde prospectus est in demissas insulæ -planities, quum e spissis tenebris infra, flabra sonos -attulerunt, qui medii erant inter quiritatum cantumque. -Fragmentum tantum erat quod ad aures nostras pervenit, silentio -priori consequente. - -“Dii illis condonent,” fatur medicus; “rebelles isti nostri -sunt.” - -“Cuncti ebrii, mi Here,” subiungit Silver pone nos. - -Silver, ut monendum duco, plena concessa libertate fruebatur, -ac, tametsi quotidie reprehendebatur, se iterum adiunctum -comitem amicumque cum privilegiis esse existimabat. Memoratu -revera dignum est, quam æquo animo se posthaberi ferebat, et -quam indefatigabili conatu tentabat civilitate se in pristinam -gratiam apud omnes redintegrare. Et tamen haud puto quemquam eum -cane meliori loco habuisse; nisi demas Ben Gunn, qui eum utpote -priscum suum stegarium, usque admodum verebatur, aut me qui, -profecto ei pluribus officiis obstrictus eram; quamquam, ut -opinor, ex meo obtutu, satis causa habebam, quare eum etiam -minoris quam alii haberem, vidi enim eum in edita planitie novam -proditionem mediantem. Itaque medicus satis abrupte ei -respondit: - -“Ebrii, aut furiosi!” - -“Recte memorasti, mi Here,” retulit Silver, “ac perexiguum est -quod tibi, aut mihi cordi sit.” - -“Nec puto te a me virum humanum appellari exigere,” suscipit -medicus cum ironia, “unde mei animi sententia insolita tibi -videri potest, Here Silver. Verum si mihi constaret eos furere — -ut mihi quidem, satis certum est, saltem unus eorum febri -tenetur — castra hæc linquerem, et etiam periculo ipsius meæ -salutis, arteque meæ peritiæ ipsi succurrerem.” - -“Ignosce mihi Here,” interpellat Silver, “magnopere errares. -Vitæ tuæ pretiosæ iacturam faceres; nec dubites. Nunc ex tuis -partibus sum cum omnibus meis viribus; unde nollem nostras -partes debilitari, nedum ipsum te, quum probe sciam quantum tibi -debeam. Verum illi, ibi infra, verbis suis stare nequirent — ne -tum quidem si vellent: et quod plus est, hi ita credere ut tu, -nec possent.” - -“Quin tu is es, qui promissis stas,” fatur medicus, “id iam -probe scimus.” - -Hæc fere erant nova quæ ex hinc a piratis percepimus. Semel -tantum postea audivimus ictum sclopeti e longissimo, et tunc -existimavimus eos venari. Consilio dein habito, placuit eos in -insula deserere — maximo ut dicere cogor, gaudio Ben Gunn, Gray -autem enixe approbante. Reliquimus autem satis suppetiarum -pulverum globulorumque, maiorem partem salitæ caprinæ, aliquot, -medicamenta, nec non alia vitae necessaria, ferramenta, vestes, -supervacaneum velum, aliquot ulnas funium, et ex speciali -voluntate medici, munusculum haud temnendum nicotianæ. - -Hi fere erant ultimi nostri in insula actus. Ante dicessum, post -comportatum thesaurum, satis aquæ comparavimus, partem salitæ -caprinæ nobiscum sumpsimus pro casu improviso; ac denique, -quodam mane sereno solvimus, nec quid amplius a nobis fieret -superfuit, ac pedetentim ex Influxu Septemtrionali excessimus -sub eodem vexillo, sub quo navarchus in vallatione pugnaverat. - -Illi vero tres scordali etiam diligentius videbantur nos -observare quam nos suspicabamur, quod mox comperimus. Etenim -transeuntes fretum, linguam meridianam prope accedere nos -oportebat, ubi omnes hos tres genibus insistentes in acervis -arenæ conspeximus, brachiis ad cœlum sublatis nos suppliciter -orantes. Conspectus horum, quos hic, in tam ærumnoso statu -deserere decreveramus, scio probe, omnium corda profundissime -affecit; at vero alteram seditionis aleam tentare non poteramus; -domum autem vehere eos pro patibulo, curiosa futura erat -misericordia. Medicus allocutus eos docuit nos penu eis -reliquisse, ubi id reperturi essent, verum ii non cessarunt nos -nominatim appellare, ac Deos obtestari, ut eorum miseresceremus, -nec eos in tali loco interire sineremus. - -Postremo, videntes navim iter suum prosequentem, celeriterque -extra auditum futuram, unus eorum — quis fuerit, nescio — magna -voce clamans in pedes consilivit, ac sublato ad humerum sclopeto -iaculatus est, glandem evibrans, quæ cum sibilo supra caput -Silver, princeps velum pervolavit. - -Post hæc pone cancellos nos continuimus, quum autem proxime -prospexeram, iam visui se subduxerunt, atque ipsa terræ lingua -in augescente longitudine evanescere cœpit. Atque hic fuit finis -eius rei; atque circa meridiem, ineffabili meo gaudio, etiam -altissima Insulæ Thesaurariæ rupis cum glauco æquore in unum -mersa est. - -Tam pauci eramus in navi, ut singuli nostrum ad opus -perficiendum manus præbere deberent — nec nisi navarchus iacebat -in pulvinari a puppi, indeque mandata impertiebat; quoniam etsi -longe melius valebat, tamen quiete magnopere egebat. Proram -interea adversum proximum portum direximus Americæ Hispanicæ, -quod iter domum periclitari sine novis manibus nolebamus; ut -enim res se habebant, cum confusis ventis, et una vel altera -tempestate iam antea exhausti eramus, quam portum optatum -assecuti essemus. - -Aliqua denique vespera, sole occidente, ancoram iecimus in sinu -aliquo pulcherrimo, terra undique occluso, quum sine mora -incincti eramus cymbis littoralibus, Æthiopibus onustis, atque -Indis Mexicanis, item hominibus mixti sanguinis, fructus et -olera venditantibus, item urinatoribus pro exigua mercede. -Aspectus tot vultuum boni animi (præsertim atrorum), gustatio -fructuum tropicorum, præsertim autem aspectus luminum in oppido -emicantium, iucundissimum aspectum præbebant, comparata cum -nostra tætra ac sanguinolenta commoratione in insula; atque -Spectabilis medicusque, me comite in terram descenderunt, -vesperam in oppido exacturi. Hic navarchum batalarii Anglici -cuiusdam allocuti invicem sunt, eius navim visum ivimus, ac -noctem tam iucunde egimus, ut nonnisi diluculo ad latus -“Hispaniolæ” appelleremus. - -Ben Gunn solus erat in stega, et quamprimum nos eo perveneramus, -miris sui contortionibus aliquid confiteri cœpit. Silver evasit. -Eremicola eius effugio scapha littorali, ante paucas horas -facto, connivebat, ac nunc quidem asserebat se id propterea -fecisse, ut vitam nostram servaret, quam certe amissuri essemus -si “homo cum uno crure in navi permansisset.” Nec hoc erat -totum. Cocus marinus non vacua manu evasit. Parietem enim fori -clam perrupit, sacculumque unum nummorum plenum furto subduxit, -ad valorem circiter tercentarum aut quadringentarum ginearum, -quibus suam fugam futurosque errores tueretur. - -Mihi quidem neminem nostrum ægre tulisse videtur nos ab eo tam -vili liberatos fuisse. - -Itaque, ut paucis absolvam, nacti sumus in navim aliquot manus -novas, feliciter domum navigavimus, atque “Hispaniola” eo -tempore Bristol appulit, quum herus Blandly de instruenda socia -navi cogitabat. Quinque tantum eorum reverterunt, qui -profectionis participes fuerant. “Potus ac diabolus finiverunt -cæteros,” et aliquanto ultra; quamquam, profecto, nos minime tam -nequam nos præstitimus quam illa alia, de qua hanc cantilenam -pepigerunt: - - “Unus tantum e caterva superest, - Quæ septuagenis quinis profecta est.” - -Quisque nostrum portionem munificam ac liberalem sortitus est ex -thesauris, ususque ea est pro cuiusque sapientia aut -insipientia, pro sua quisque indole. Navarchus Smollett a -servitio maritimo recessit. Gray non modo comparcavit suam -pecuniam, sed subito captus desiderio statu vitæ altioris -studium navigationis suscepit; est autem modo pronavarchus, -dominusque partiarius pulchræ et plenæ armaturæ, trium malorum -veliferæ; præterea etiam nupsit, estque paterfamilias. Quod ad -Ben Gunn attinet, is accepit libras mille, quas intra ternas -septimanas amisit, sive quod verius est, intra dies novemdecim, -dieque vicesimo ad mendicandum redivit. Tum munus portarii fundi -ei commissum est, prorsus ita ut in insula id eventurum -metuerat; ipse usque in vivis est, pueris extraurbanis valde -gratus haud tamen raro ludibrio est, præterea etiam diebus Solis -atque feriatis cantor popularis in templis fungitur. - -De Silver nihil amplius accepimus. Formidabilis hic navita cum -uno crure, denique ex theatro vitæ meæ penitus excessit; tamen -asserere non dubitabo eum cum sua Æthopica uxore, psittacoque -Flint, certe usque alicubi beatam agere vitam. Ita saltem -sperandum arbitror, enimvero, beatæ ac tranquillæ vitæ supernæ, -perexigua spes videtur ei affulgere. - -Lateres argentei armaque Flint, quoad sciam, usque eo loco -iacent, quo ipse ea defodit; certum quoque est, quantum ad me -attinet, ea illic relictum iri. Iugum boum cum remulcis me non -iterum in eam exosam, Diis et hominibus maledictam insulam -retrahere possent; pessimaque somnia, quæ unquam mihi incidunt, -ea sunt, quibus murmur fluctuum eius littoris impingentium mihi -audire videor; aut quum acutam vocem psittaci Flint vagientem -audire mihi fingo, “Nummi octonarii!” - -Finis. - - - -Transcriber’s notes - -Some changes were made in the layout, obviously because of the -conversion into eBook doesn’t allow keeping the exact same -layout, and also occasionally for the sake of consistency: some -drop caps were added where they were obsiously missing, and the -numbering of the footnotes were redone, as the system used was -sometimes faulty. Some other changes in the layout were made -when it could improve legibility and consistency of the document -structure. - -The following typos/errors were corrected from the printed -version: - - Proœmium - Quin, nonnuli haud dubitant → Quin, nonnulli haud - \ dubitant - Quum vero nobis persusissimum → Quum vero nobis - \ persuasissimum - quoquæ litteris committam → quoque litteris committam - ipsi non exscriperunt → ipsi non exscripserunt - dacrymam scriperunt → dacrymam scripserunt - hæc iteram memorabo → hæc iterum memorabo - scriebebant magistri sub → scribebant magistri sub - actoritatem Germanorum → auctoritatem Germanorum - partictulares autem gentium → particulares autem gentium - dicimus et scribimas → dicimus et scribimus - quasi de quantitate littere → quasi de quantitate - \ litteræ - Romanus dein subiiungit → Romanus dein subiungit - exscriperunt, quod et nos → exscripserunt, quod et nos - Sonus hic sine dubitatine → Sonus hic sine dubitatione - superstitio thelogorum → superstitio theologorum - tantam maiusculas → tantum maiusculas - chartula muliercula → chartula, muliercula - ἑξὴκοντα → ἑξήκοντα - C. Cæsarum ipsum → C. Cæsarem ipsum - ’Cum legionibus → ‘Cum legionibus - n suas particulas → in suas particulas - xerí(ts) hujc ób → xerí(ts) | hujc ób - abi z sonus → ubi z sonus - charm, quidem scribunt → charme, quidem scribunt - c transcripserunt; → c transcripserunt: - Caput I - nonnulos soccos → nonnullos soccos - lesæ civilitatis → læsæ civilitatis - Caput II - Caput. II → Caput II - halitus eius in ære → halitus eius in aere - in cumalum iacta sunt → in cumulum iacta sunt - saluta o res → salutatores - ientacu-culum sibi dapinatum → ientaculum sibi dapinatum - levæ manus deficientibus → lævæ manus deficientibus - Caput III - gravi pondore → gravi pondere - Caput IV - multa passum centena → multa passuum centena - cadvere navarchi → cadavere navarchi - coria,cea → coria-cea → coriacea - Caput V - alloquabatur mendicum → alloquebatur mendicum - vicum detullissemus → vicum detulissemus - Vox quædem → Vox quædam - Caput VI - quacunqe → quacunque - thesaruum si vel → thesaurum si vel - nec caudem → nec caudam - Nunc vero, inquit Spectabilis → “Nunc vero,” inquit - \ Spectabilis - semicrude et celiæ → semicrude et cœliæ - rursum in pulvinarium; → rursum in pulvinarium;” - designatum “Spy Glass.” → designatum “Spy-Glass.” - humero Spy Glass → humero Spy-Glass - sum, Acciemas nobiscum → sum. Acciemus nobiscum - Caput VII - fuisse verosi-simile est → fuisse verosimile est - collem Spy Glass vocatum → collem Spy-Glass vocatum - Caput VIII - innocentia Longi Iannis → innocentia Longi Ioannis - “Debitum!” exlamat. → “Debitum!” exclamat. - manuque ad capronas sublato → manuque ad capronas - \ sublata - visu evanuit. “Bonus ille vir est → visu - \ evanuit. - -“Bonus ille vir est (new paragraph) - Caput X - prope me censedit → prope me consedit - “iam sciemus. → “iam sciemus.” - Caput XIII - Pars tertia. → Pars tertia - nonnulos insontes → nonnullos insontes - Caput XIV - cum clamore subvolat → cum clamore subvolavit - Etenim Iannes → Etenim Ioannes - quædem quinquagenûm → quædam quinquagenûm - Caput XV - hodierum usque diem → hodiernum usque diem - verba hac → verba hæc - Caput XVI - sine arduo lobore → sine arduo labore - dedere oportere,quod → dedere oportere, quod - apud Fontenoy → apud Fontemnovum (the name was - \ translated further in the text) - Caput XVII - fleximus Nunc → fleximus. Nunc - solventes eius singillonem → solventes eius singillionem - Caput XIX - temperati brisei → temperati brisæi - Caput XX - pernicitate vallos trascendit → pernicitate vallos - \ transcendit - “Si Abraham Gray — ”suscipit → “Si Abraham Gray —” - \ suscipit - Caput XXI - responded Joyce. → respondit Joyce. - pocillum brisei → pocillum brisæi - Caput XXII - Pars V. → Pars quinta - quin et pursuadere mihi → quin et persuadere mihi - pedum. me et navarcho → pedum, me et navarcho - quidquid-tentaverimus. ad → quidquid tentaverimus, ad - hauo raro enim → haud raro enim - Caput XXIII - inclinita ac demissa voce → inclinata ac demissa voce - facile intelexi iurgia → facile intellexi iurgia - Caput XXIV - æstu rerecedente → æstu recedente - Mizzen-mast Hill → Mizzenmast Hill - Caput XXV - contemplante,navi → contemplante, navi - omnium generu m → omnium generum - ac retorsum lapsabat → ac retrorsum lapsabat - lagenæ vacuæ voluta-tabantur → lagenæ vacuæ volutabantur - Caput XXVI - quantum ad me altinet → quantum ad me attinet - futurum ut reveviscant → futurum ut reviviscant - Caput XXVII - denissimæ erant → densissimæ erant - me omnio non fefellit → me omnino non fefellit - profuturum existabam → profuturum existimabam - Caput XXIII - mihi asculta → mihi ausculta - aliquid hic sablateat → aliquid hic sublateat - Caput XXIX - ibellus carminum → libellus carminum - denum dierum portionibus → denûm dierum portionibus - Ioannes,’ excipit → Ioannes,” excipit - Caput XXX - membra cuiusdem familiæ → membra cuiusdam familiæ - Caput XXXI - incomprehensibil modo → incomprehensibili modo - erant aggraviti → erant aggravati - Silver et ego sequabamur → Silver et ego sequebamur - virentibus veneis → virentibus vineis - Caput XXXII - ‘celsæ arbores,’ inquibat → ‘celsæ arbores,’” inquibat - gratia illlus rei → gratia illius rei - facile lebegam → facile legebam - Caput XXXIII - scelio es aque impostor → scelio es atque impostor - Bunione, ais tu?” → “Buniane, ais tu?” - “Ben, Ben, mutiebat → “Ben, Ben,” mutiebat - Maiorisestque → Maioris estque - musculi memborum eius → musculi membrorum eius - Caput XXXIV - sua Æthopica uxore → sua Æthiopica uxore - - AD Normandie - Région Normandie - -*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK INSULA THESAURARIA *** - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the -United States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for an eBook, except by following -the terms of the trademark license, including paying royalties for use -of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for -copies of this eBook, complying with the trademark license is very -easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation -of derivative works, reports, performances and research. Project -Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away--you may -do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected -by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark -license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country other than the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you will have to check the laws of the country where - you are located before using this eBook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm website -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that: - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of -the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the Foundation as set -forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's business office is located at 809 North 1500 West, -Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up -to date contact information can be found at the Foundation's website -and official page at www.gutenberg.org/contact - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without -widespread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine-readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our website which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This website includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |